 Teta! Julaị 2014  Gịnị Ka E Ji Ama Ezigbo Enyi?Isiokwu Ndị Dị nAkwụkwọ AIhe Ndị Na-eme nỤwaNdịda EshiaỤlọ ọrụ na-elekọta ụmụ anụ bi nọhịa kwuru na malite nafọ 1997 ruo afọ 2011, a hụrụ ọtụtụ osisi ọhụrụ na ọtụtụ ụmụ anụmanụ ọhụrụ nebe ndịda Eshia. A hụkwara otu ụdị ajụala anya ya na-acha ọbara ọbara. Ebe a hụrụ ihe ndị a dị nso na Kambodia, Laụs, Mianmaa, Taịland, Vietnam, na Chaịna. Nafọ 2011, a hụrụ ụdị osisi iri asatọ na abụọ, ụdị anụ na-akpụ akpụ iri abụọ na otu, ụdị azụ iri na atọ na ụdị ụmụ anụmanụ ndị ọzọ dị iri.YuropOtu akwụkwọ akụkọ a na-ebi na Rọshịa kwuru na a na-eji ndị mmadụ atụ mgbere nọtụtụ ebe na Yurop. Ụfọdụ nime ndị ahụ bụ akwụna ka ha ga-aga gbawa, ndị ọzọ ga-agbawa ohu. E nwekwara ndị nke a na-egbu ka e wee ree akụkụ ahụ ha. Ndị ndị omekome a na-enwetakarị bụ ndị dara ogbenye, ndị na-enweghị ọrụ nakwa ụmụ nwaanyị.Niu ZilandE nwere ndị mere nchọpụta gbasara ụmụaka ndị na-elekarị tiivi. Ha kwuru na ụmụaka ndị ahụ na-akpakarị àgwà ọjọọ ma ha tolitewe. Ihe a ha kwuru kwadoro ihe otu ụlọ ọrụ na-ahụ maka ụmụaka nAmerịka kwuru. Ha sịrị na ụmụaka ekwesịghị ịna-ele tiivi karịa otu awa ma ọ bụ awa abụọ kwa ụbọchị.AlaskaỌtụtụ nime obodo ndị dị nAlaska dị nikpere mmiri. Ọ bụ ya mere idei mmiri ji akpa ha aka ọjọọ. Nchọpụta e mere gosiri na ihe kacha eme ka ihe ka njọ bụ okpomọkụ. Otú ebe ahụ sizi ekpo ọkụ ugbu a na-eme ka aịs gaara egbochi idei mmiri na-agbaze, bụkwanụ ihe na-eme ka idei mmiri na-akpa mkpamkpa nudu mmiri.Ụwa niileKemgbe ụwa, ihe ndị na-enye ọkụ na-emetọ ikuku maka anwụrụ ọkụ ha na-akwụ. Ma noge na-adịbeghị anya, a malitere iji ihe ndị na-agaghị na-emetọ ikuku enye ọkụ, ihe ndị dị ka oké ifufe ma ọ bụ anyanwụ. Nagbanyeghị mbọ a niile a na-agba, otu nwaanyị aha ya bụ Maria van der Hoeven kwuru na ihe na-ebenụ ka na-ebekwa maka na ihe ndị ahụ na-emetọkwa ikuku.Gịnị Ka E Ji Ama Ezigbo Enyi?Taa, nkà na ụzụ ọgbara ọhụrụ na-eme ka ndị mmadụ nwee ike inweta ọtụtụ ndị enyi nỊntanet. Naanị ihe onye chọrọ inweta enyi ga-eme bụ idenye aha onye ọ chọrọ ka o soro ná ndị enyi ya. E nwee onye onye ahụ na-achọghịzi ka ọ bụrụ enyi ya, ya akachapụ aha ya. Ma, ihe mere nwaanyị ahụ anyị kwuru okwu ya gosiri na ezigbo enyi dị ụkọ. Otu nchọpụta e mere gosiri na nagbanyeghị na ndị mmadụ na ibe ha na-akparịta karịa ka a na-emebu, ọtụtụ enweghị ndị ha ga-akpọ ezigbo enyi ha.Ọtụtụ ndị ma na mmadụ inwe ezigbo enyi bara uru. Ọ ga-abụkwa na gịnwa kwetara. O nwekwara ike ịbụ na ị ma na ọ bụghị idenye aha mmadụ ná ndị enyi gị nỊntanet ga-eme ka gị na onye ahụ bụrụ enyi. Olee ụdị onye ị chọrọ ka ọ bụrụ enyi gị? Olee otú ị ga-esi bụrụ ezigbo enyi mmadụ? Gịnị ka ị ga-eme ka gị na enyi gị dị nezigbo mma?Ka anyị kwuo ihe anọ nwere ike inyere anyị aka nakwa amaokwu Baịbụl ndị ga-enyere anyị aka ịna-akpa àgwà ga-eme ka ndị ọzọ chọọ ka anyị bụrụ enyi ha.1. Na-eme Ihe Gosiri na Ị Hụrụ Ya nAnyaAnyị ekwesịghị ịbụ enyi mmadụ nọnụ. Ihe ọ pụtara bụ na ezigbo enyi mmadụ na-enyere ya aka, na-emekwara ya ihe na-egosi na ọ hụrụ ya nanya. Ị manụ na ọ bụ aka nri kwọọ aka ekpe, aka ekpe akwọọ aka nri. Nihi ya, enyi na enyi kwesịrị ịna-emere ibe ha ihe, hụkwa ibe ha nanya. Aka ọ bụla i nyeere enyi gị efughị ọhịa. Jụọ onwe gị, sị, M nwere ike iwepụta onwe m jiri oge m na ihe ndị m nwere mee ihe ga-abara enyi m uru? Cheta na ọ bụrụ na ị chọrọ inwe ezigbo enyi,gịnwaga-abụ ezigbo enyi.ỤDỊ ONYE NDỊ MMADỤ NA-ACHỌ IMETE ENYIOtu nwaanyị aha ya bụIrene,sịrị: Ebe ọ bụ aka ájá ájá na-ebute ọnụ mmanụ mmanụ, mmadụ ga na-agba mbọ ka ya na enyi ya dị nezigbo mma. Buru ụzọ kpebie na ị ga-abụ ezigbo enyi. Na-emere enyi gị ihe ọma, gosikwa ya na ihe gbasara ya na-emetụ gị nobi. Wepụtakwa oge ị ga-eji na-enyere ya aka.Otu nwoke aha ya bụLuis Alfonso,sịrị: Ndị mmadụ na-achọkarị naanị ihe ga-abara ha. Ha anaghị enyere ndị ọzọ aka. Nihi ya, obi na-adị anyị ụtọ ma e nwee onye na-emere anyị ihe nebughị nobi inweta ihe naka anyị.GỊNỊ KA BAỊBỤL KWURU?Otú unu chọrọ ka ndị mmadụ na-emeso unu, na-emesonụ ha otú ahụ. Na-enyenụ ihe, ndị mmadụ ga-enyekwa unu ihe.Luk 6:31,38 Ihe Jizọs na-ekwu bụ ka anyị ghara ịna-achọ ọdịmma onwe anyị naanị, nakwa ka anyị na-emesapụ aka. Anyị na ndị enyi anyị ga-adị ná mma ma anyị na-emesapụrụ ha aka. Ọ bụrụ na ị na-emere ndị enyi gị ihe nebughị nobi ka ha kwụghachi gị, ndị mmadụ ga-achọ ka ị bụrụ enyi ha.2. Na-akọrọ Ya Ihe Dị Gị nObiEnyi na enyi agaghị na-adị ná mma ma ọ bụrụ na ha anaghị akọrọ ibe ha ihe. Nihi ya, na-ekwurịtanụ ihe ọ bụla na-amasị unu. Na-ege enyi gị ntị, na-echebakwara ihe ọ gwara gị echiche. O mee ihe ị ga-eji jaa ya mma, jaa ya mma, na-agbakwa ya ume. Oge ụfọdụ, enyi anyị nwere ike ime ihe anyị ga-eji dụọ ya ọdụ ma ọ bụ baara ya mba, ma ọ naghị adị mfe. Nagbanyeghị na o nwere ike isiri anyị ike, ezigbo enyi kwesịrị ịkata obi gwa enyi ya ihe ọ na-anaghị emeta, gwakwa ya ihe ga-enyere ya aka ịgbanwe.ỤDỊ ONYE NDỊ MMADỤ NA-ACHỌ IMETE ENYINwoke aha ya bụJuankwuru, sị: Ezigbo enyi kwesịrị ịna-agwa enyi ya obi ya, ma o kwesịghị iwe iwe ma ọ bụrụ na enyi ya ekwetaghị ihe o kwuru.Otu nwaanyị aha ya bụEunicesịrị: Ọ na-adị m ụtọ ma ndị enyi m na-abịa m nso mụ na ha ana-ekwurịta ihe ụfọdụ, karịchaa mgbe o nwere ihe na-enye m nsogbu.Nwaanyị aha ya bụSilvinakwuru, sị: Ezigbo enyi gị ga-agwa gị nke bụ eziokwu maka na ọ hụrụ gị nanya, ọ sọgodị ya ya bụrụ na ọ ma na ihe ahụ ga-ewe gị iwe.GỊNỊ KA BAỊBỤL KWURU?Onye ọ bụla aghaghị ịbụ onye na-anụ ihe ngwa ngwa, onye na-adịghị ekwu okwu ngwa ngwa, onye na-adịghị ewe iwe ngwa ngwa.Jems 1:19 Obi na-adị mmadụ mma ma enyi ya na-ege ya ntị. Ọ bụrụ na anyị anaghị ekwe ka enyi anyị tinye ọnụ ma anyị kpawa nkata, ọ na-egosi na anyị chere na ihe anyị na-ekwu ka mkpa karịa ihe ọ bụla ọ chọrọ ikwu. Nihi ya, na-ege enyi gị ntị ma ọ gwawa gị ihe na-esogbu ya. Iwe ewela gị ma ọ gwa gị eziokwu. Cheta naIlu 27:6kwuru, sị Ọnyá onye hụrụ mmadụ nanya mepụrụ ya si nezi obi.3. Cheta na Enyi Gị Ezughị OkèKa anyị na-abịarukwu enyi anyị nso, ka anyị ga-achọpụtakwu ebe ọ naghị emeta. E nweghị onye zuru okè, ma anyị ma ndị enyi anyị. Nihi ya, anyị ekwesịghị ịna-atụ anya na ndị enyi anyị ga na-emetacha ihe niile. Kama, anyị kwesịrị ịna-aja ha mma nebe ha na-emeta ma na-eleghara amaghị eme ha anya.ỤDỊ ONYE NDỊ MMADỤ NA-ACHỌ IMETE ENYIOtu nwoke aha ya bụSamuelsịrị: Ọ na-abụ mmadụ mejọọ ihe, ya asị na ọ bụ maka na ya ezughị okè, ma ọ ga na-atụ anya ka ndị ọzọ na-emetecha ihe niile. Ọ bụrụ na anyị echeta na anyị na-emejọ ihe nakwa na anyị ga-achọ ka ndị ọzọ gbaghara anyị, ọ gaghị na-esiri anyị ike ịna-agbaghara ndị ọzọ.Otu nwoke aha ya bụDanielsịrị: Buru nobi na ndị enyi gị nwere ihe ndị ha na-agaghị na-emeta. E nwee ihe seere unu okwu, gbalịanụ dozie ya ozugbo. Gbaa mbọ chefuokwa ihe ahụ o mere gị.GỊNỊ KA BAỊBỤL KWURU?Ị na-agbaghara ndị mejọrọ gị?Ndị Kọlọsi 3:13, 14Anyị niile na-asụ ngọngọ ọtụtụ ugboro. Ọ bụrụ na onye ọ bụla adịghị asụ ngọngọ nokwu, ọ bụ onye zuru okè, nke nwere ike ịchịkwa ahụ ya dum.Jems 3:2 Ọ bụrụ na anyị na-echeta ihe a Baịbụl kwuru, anyị agaghị na-ewere ndị enyi anyị iwe. Ọ ga-enyekwara anyị aka ịna-eleghara amaghị eme ha anya. Ahụ agaghị na-agbakasịkwa anyị ma ha mejọọ anyị. Baịbụl kwuru, sị:Na-ediri ibe unu ihe ma na-agbaghara ibe unu kpamkpam ma ọ bụrụ na onye ọ bụla nwere ihe mere ọ ga-eji mee mkpesa megide ibe ya. . . . Ma, e wezụga ihe ndị a niile, yirinụ ịhụya dị ka uwe, nihi na ọ bụ ihe nkekọ zuru okè nke ịdị notu.Ndị Kọlọsi 3:13, 14.4. Metekwuo Ndị Ọzọ EnyiNke bụ eziokwu bụ na ọ bụghị onye ọ bụla anyị hụrụ, anyị emete ya enyi. Ma, ọ pụtaghị na ọ bụ naanị ndị ọgbọ anyị ma ọ bụ ndị anyị na ha tokọrọ ka anyị ga-emete enyi. Anyị nwere ike imete ma ndị ọgbọ anyị ma ndị anyị tọrọ ma ndị tọrọ anyị enyi. Ndị obodo ọzọ ma ọ bụ ndị ọ na-enweghị ka ọ hà ha nwekwara ike ịbụ ndị enyi anyị. Ọ bụrụ na anyị emete ndị dị iche iche enyi, anyị ga-erite uru buru ibu.ỤDỊ ONYE NDỊ MMADỤ NA-ACHỌ IMETE ENYIOtu nwoke aha ya bụUnaikwuru, sị: Ọ na-abụ a tatụ ụkwa a tatụ akị. Nihi ya, ọ bụghị naanị ndị ọgbọ gị na ndị na-eme ka gị kwesịrị ịbụ ndị enyi gị.Nwaanyị aha ya bụFunkesịrị: Ihe nyeere m aka ịghọ mmadụ bụ na ọ bụghị naanị ndị ọgbọ m bụ ndị enyi m. Amụtala m otú mụ na mmadụ ga-esi na-emekọ ihe nagbanyeghị afọ ole onye ahụ dị ma ọ bụ onye ebe ọ bụ. Ihe a emeela ka mụ na ọtụtụ ndị bụrụ enyi. Otú m si eme na-atọkwa ndị enyi m ụtọ.Ị na-emete ndị dị iche iche enyi?2 Ndị Kọrịnt 6:13GỊNỊ KA BAỊBỤL KWURU?Ya mere, iji kwụọ anyị ụgwọm na-ekwu dị ka m na-agwa ụmụntakịrịunu onwe unu, megheenụ obi unu.2 Ndị Kọrịnt 6:13 Baịbụl gbara anyị ume ka anyị meghee obi anyị, ya bụ, ka anyị na-emete ndị dị iche iche enyi. Ọ bụrụ na anyị na-emete ndị dị iche iche enyi, anyị ga-amụta ọtụtụ ihe naka ha, ndị mmadụ ga-achọkwa ka anyị na ha bụrụ enyi.Nyere Nwa Gị Aka Ka Ọ Kpachara Anya nỊntanetIHE NA-ECHEGBU GỊNdị nta akụkọ na-ekwukarị na e nwere ndị na-eji Ịntanet akpa arụ. Ụfọdụ nime ndị ahụ na-ezigara ndị ọzọ ozi na-emenye ha ụjọ, ma ọ bụ rata ndị ha na ha ga-enwe mmekọahụ. Ha na-egwukwa ndị mmadụ wayo. Nihi ya, ọ bụrụ na obi erughị gị ala na nwa gị na-aga nỊntanet, ụta adịghị gị.Ma, i nwere ike inyere nwa gị aka ka ọ kpachara anya nỊntanet. Ka anyị buru ụzọ kwuo ihe i kwesịrị ịma gbasara Ịntanet.IHE I KWESỊRỊ ỊMAỤmụaka na-eji ekwentị aga nỊntanet.Ọ dị mma ma ọ bụrụ na kọmputa unu dị nebe ọ ga-abụ onye mepee ya, mmadụ niile ana-ahụ ihe onye ahụ na-eme. Ma, ọ bụrụ na nwa gị nwere ekwentị e ji aga Ịntanet, ọ ga na-aga ya mgbe ọ bụla ọ chọrọ, ma ị nọ ya ma ị nọghị ya.Na ndị mmadụ na-enwe ihe mberede ụgbọala apụtaghị na ịnya ụgbọala adịghị mma. Otú ahụ ka ọ dị ịga nỊntanet. Ọ bụghị na ọ dịghị mma, kama nwa gị kwesịrị ịkpachara anya otú ahụ onye na-anya ụgbọala kwesịrị ịkpachara anyaỤfọdụ ụmụaka na-anọte aka nỊntanet.Otu nwa agbọghọ dị afọ iri na itoolu kwuru, sị: Anaghị m ejideli onwe m. Ọ na-abụ m gbanye kọmputa ka m jiri nkeji ise gụọ iimel m, mụ esizi ya lelewe fim ruo ọtụtụ awa.Ụmụaka nwere ike tinye ihe ha na-ekwesịghị itinye nỊntanet.Ndị ajọ mmadụ na-eji foto ụmụaka na-etinye nỊntanet na ihe ndị ọzọ ha na-edenye amata ma ebe ha bi ma ebe ha na-aga akwụkwọ ma mgbe mmadụ na-agaghị anọ nụlọ ha.Ụfọdụ ụmụaka amaghị nsogbu ihe ha tinyere nỊntanet nwere ike ịkpatara ha.Ihe ọ bụla e tinyere nỊntanet anaghị apụ apụ. E nwere ike ịhụ ihe na-adịghị mma mmadụ dere ma ọ bụ foto na-adịghị mma onye ahụ tinyere mgbe ọtụtụ afọ gachara. Dị ka ihe atụ, o nwere ike ịbụ mgbe onye chọrọ iwe mmadụ nọrụ na-achọ ịmata ụdị onye ọ chọrọ iwe nọrụ bụ, ka ọ ga-ahụ ihe ndị na-adịghị mma onye ahụ tinyere nỊntanet.Nagbanyeghị ihe ndị a niile, cheta na mmadụ ịga nỊntanet abụghị ihe ọjọọ. Kama, nsogbu na-apụta ma ọ bụrụ na onye na-aga ya akpacharaghị anya.IHE I NWERE IKE IMEKụziere nwa gị ihe ndị ka mkpa nakwa otú ọ ga-esi jiri oge ya na-eme ihe bara uru.Onye na-eto eto kwesịrị ịmụta na ya kwesịrị ibu ụzọ na-eme ihe ndị ka mkpa. Ọ bụ otu nime ihe ndị ga-enyere ya aka ịghọ mmadụ. Nwatakịrị na ndị ezinụlọ ha ịkparịta ụka, ịrụ ihe e nyere ha rụọ nụlọ akwụkwọ na ịrụ ọrụ dị nụlọ dị mkpa karịa igbu oge nỊntanet. Ọ bụrụ na nwa gị na-anọte aka nỊntanet, gwa ya mgbe ọ ga-eji na-aga ya na mgbe ọ ga-eji na-apụta. I nwekwara ike itinye ihe ga na-echetara ya na oge o kwesịrị imechi ya eruola.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ndị Filipaị 1:10.Kụziere nwa gị ka ọ na-echebara foto na ihe ọ na-ede echiche tupu o zipụ ha.Kụziere ya na tupu o zipụ ihe ọ bụla, ya jụọ onwe ya, sị: M dee ihe a, è nwere onye ọ ga-emebi obi? Onye hụ foto a m chọrọ itinye, olee ụdị onye ọ ga-asị na m bụ? M ga-achọ ka papa m na mama m na ndị ọzọ torola eto hụ foto a ma ọ bụ ihe a m dere? Olee ụdị onye ha ga-asị na m bụ ma ha hụ ya? Olee ụdị anya m ga na-ele onye tinyere ụdị foto a ma ọ bụ dee ụdị ihe a?Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ilu 10:23.Kụziere nwa gị ihe mere ọ ga-eji na-akpachara anya.E nweghị otú ị ga-esi na-ahụ ihe niile nwa gị na-eme kwa ụbọchị. Ma, ọrụ gị abụghị ịna-agwa ya ihe ọ ga-eme na ihe ọ na-agaghị eme kama ọ bụ ka i nyere ya aka ịzụ ikike nghọta ya azụ ka ọ mata ihe dị iche nihe ziri ezi na ihe na-ezighị ezi. Ndị Hibru 5:14 Nihi ya, kama ịna-enye ya iwu ma ọ bụ na-agwa ya ahụhụ ị ga-ata ya ma o nupụrụ gị isi, nyere ya aka ka o jiri aka ya mata ihe dị mma na ihe na-adịghị mma. Olee ụdị mmadụ ọ chọrọ ịbụ? Olee ụdị àgwà ọ chọrọ ka e jiri mara ya? Nyere ya aka ka ọ mụta ịna-eme ihe dị mma, ya sọgodị ya ya bụrụ na gị na ya anọghị.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ilu 3:21.Ụmụaka ma gbasara nkà na ụzụ ma ndị mụrụ ha ma gbasara otú ihe si aga ná ndụOnye na-achọ ihe nỊntanet dị ka onye na-anya ụgbọala. Nagbanyeghị na onye ahụ ma anya ụgbọala, o kwesịrị ịkpachara anya. Ị hụlanụ ihe mere ndị nne na nna ji kwesị inyere ụmụ ha aka? Ọ bụ ya mere otu nwoke ihe gbasara Ịntanet doro anya, aha ya bụ Parry Aftab, ji kwuo, sị: Ụmụaka ma gbasara nkà na ụzụ ma ndị mụrụ ha ma gbasara otú ihe si aga ná ndụ.Ịtụgharị ucheGịnị ka ịtụgharị uche pụtara?M ga-atụgharị uche nọrụ gị dum, m ga na-echebara ihe niile i mere echiche.Abụ Ọma 77:12.IHE NDỊ MMADỤ NA-EKWUE nwere ụzọ dị iche iche ndị Hindu na ndị okpukpe ọzọ yiri ha si akọwa ihe ịtụgharị uche pụtara. Otu onye dere gbasara ịtụgharị uche kwuru na e nweghị ihe ọzọ kwesịrị ịdị onye na-atụgharị uche nobi ma e wezụga mkpụrụ okwu ahụ ọ chọrọ ịtụgharị uche na ya ma ọ bụ ihe osise ọ na-ele anya. O kwukwara na ime otú ahụ ga-eme ka obi ruo onye ahụ ala ka o nwee ike ịnọ Chineke nso.IHE BAỊBỤL KWURUBaịbụl gbara anyị ume ka anyị na-atụgharị uche. 1 Timoti 4:15 Ihe Baịbụl na-agwa anyị abụghị na e nweghị ihe ga-adị anyị nobi mgbe anyị na-atụgharị uche ma ọ bụkwanụ na anyị ga na-ekwughachi otu mkpụrụ okwu noge ahụ. Kama, ihe ọ na-agba anyị ume bụ ka anyị na-echebara ihe ndị bara uru echiche dị ka àgwà ndị Chineke nwere, iwu ya, na ihe ndị o kere eke. Devid kpere ekpere, sị: Atụgharịwo m uche nọrụ gị dum; eji m obi m dum na-echebara ọrụ aka gị echiche. Abụ Ọma 143:5 Ọ sịkwara: Mgbe m chetara gị nelu ihe ndina m, noge nche abalị, m na-atụgharị uche banyere gị.Abụ Ọma 63:6.Olee uru ịtụgharị uche ga-abara gị?Obi onye ezi omume na-atụgharị uche iji zaa okwu.Ilu 15:28.IHE BAỊBỤL KWURUỌ bụrụ na anyị na-atụgharị uche otú Baịbụl kwuru, ọ ga-eme ka anyị na-akpa àgwà ọma, na-ejidekwa onwe anyị. Ọ ga-emezi ka anyị na-eme ihe dị mma, na-ekwukwa okwu dị mma. Ilu 16:23 Uru ọzọ ọ ga-abara anyị bụ na anyị ga na-enwe obi ụtọ, ndụ anyị enweekwa isi.Abụ Ọma 1:3kwuru na onye na-atụgharị uche nOkwu Chineke ga-adị ka osisi a kụrụ nakụkụ iyi, nke na-amị mkpụrụ ya noge ya, akwụkwọ ya adịghịkwa akpọnwụ akpọnwụ. Ihe ọ bụla ọ na-eme ga-agakwa nke ọma.Ịtụgharị uche na-eme ka anyị ghọta ihe ọ bụla anyị mụrụ, ọ na-enyekwara anyị aka icheta ya. Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na anyị amụọ gbasara ihe Chineke kere ma ọ bụkwanụ akụkọ a kọrọ na Baịbụl, anyị nwere ike ịmụta ihe ndị anyị na-amabughị. Ma, anyị nọdụ ala tụgharịa uche nihe ndị ahụ anyị mụtara, anyị ga-ahụ otú ha si gbasa ibe ha nakwa otú ha si gbasa ihe ndị anyị mụtara noge gara aga. Nihi ya, anyị tụgharịa uche nihe dị iche iche anyị mụrụ, anyị aghọtakwuo ihe Baịbụl na-ekwu.Olee ihe anyị kwesịrị ịna-atụgharị nuche?Obi dị aghụghọ karịa ihe ọ bụla ọzọ, o sikwara ike njite. Ònye pụrụ ịmara ya?Jeremaya 17:9.IHE BAỊBỤL KWURUỌ bụ nime mmadụ, nobi ụmụ mmadụ, ka echiche ọjọọ dị iche iche si apụta: ịkwa iko, izu ohi, igbu ọchụ, ịkwa iko nke di ma ọ bụ nwunye, inwe anyaukwu, ajọ omume, aghụghọ, omume rụrụ arụ, anyaụfụ, na enweghị ezi uche. Mak 7:21, 22 Nihi ya, ọ bụghị ihe ọ bụla ka anyị kwesịrị ịna-atụgharị nuche anyị. Ọ bụrụ na mmadụ akpacharaghị anya, o nwere ike tụgharịwa uche nihe ga-eme ka o mee ihe ọjọọ.Jems 1:14, 15.Ka a sịkwa ihe mere Baịbụl ji gbaa anyị ume ka anyị na-atụgharị uche nihe ọ bụla nke bụ eziokwu, ihe ọ bụla nke ziri ezi, ihe ọ bụla nke dị ọcha, ihe ọ bụla nke na-akpali ịhụya, ihe ọ bụla nke a na-ekwu okwu ọma banyere ya, omume ọma ọ bụla dịnụ na ihe ọ bụla dịnụ nke kwesịrị otuto. Ndị Filipaị 4:8, 9 Ọ bụrụ na anyị na-atụgharị uche nihe ndị ahụ dị mma, meekwa ka ha dị nobi anyị, anyị ga na-akpa àgwà ọma, na-ekwu okwu ọma, anyị na ndị mmadụ ga na-adịkwa ná mma.Ndị Kọlọsi 4:6.Otú Unu Ga-esi Ghara Ịna - Emefusị EgoIHE BỤ NSOGBUKa e were ya na ị gbakọọla ego ole unu nwere wee chọpụta na ọ na-agbada nike nike ka a ga-asị na akpa unu puru epu. O tebeghịkwanụ aka unu gbara akwụkwọ, ma ego unu na-emefu karịrị akarị. Ọ bụ nwunye gị na-emefusị ego unu? Kama ichewe otú ahụ, burunụ ụzọ chọpụta ebe mmiri si baa nopi ụgbọgụrụ. Ka anyị kwuo ụfọdụ ihe ndị nwere ike ịbụ ha kpatara ya.IHE NA-AKPATA YAIhe maara mmadụ ahụ.Ọ bụrụ na gị na nne gị na nna gị bibu tupu ị lụọ nwunye, o nwere ike ịbụ na ị naghị akwụ ụgwọ ụlọ, ụgwọ ọkụ na ihe ndị yiri ha. O nwekwara ike ịbụ na ọ bụghị otú i si ele ego anya ka nwunye gị si ele ya. Dị ka ihe atụ, o nwere ike ịbụ na ị na-azụkarị ihe ma nwunye gị na-achọ ka unu na-edebe ego unu. Ọ gaghị adịrị unu mfe ịgbanwe ma ọ bụ kwekọrịta otú unu ga-esi jiri ego unu na-azụ ihe.Otú ahụ ahịhịa a na-asụghị asụ ga na-eto, ụgwọ ọ bụla mmadụ ji ọ na-akwụghị ga na-amụ ọmụrụ nwaEmeghị ihe noge ya.Otu nwoke ji ego achụ ego aha ya bụ Jim kwuru na mgbe ọ lụrụ nwaanyị ọhụrụ, ọ fọrọ obere ka ego ya gwụ nihi na ha anaghị eme ihe ụfọdụ mgbe ha kwesịrị. Ọ sịrị, Anyị kwụrụ nnukwu ọmụrụ nwa nihi na anyị akwụghị ụgwọ ndị anyị ji noge. Ihe malitere isiri anyị ike.Ịzụ ihe naka.Ị ga na-emefu nnukwu ego ma ọ bụrụ na ị naghị akwụ ụgwọ ihe ọ bụla ị zụrụ ozugbo. Dị ka ihe atụ, ụfọdụ na-abụ ha zụọ ihe nỊntanet ma ọ bụ na nnukwu ụlọ ahịa, ha enye ha nọmba ha ga-eji dọrọ ego nụlọ akụ. Ịzụ ihe otú a nwere ike ime ka mmadụ na-emefusị ego nihi na o nwere ike ịna-eche na ọ bụghị nakpa ya ka ego ahụ si apụta. Ịzụ ihe naka nwekwara ike ime ka ndị lụrụ di na nwunye ọhụrụ banye nụgwọ.Ihe ọ sọrọ ya bụrụ ya mere unu ji emefu ego, okwu ego nwere ike ịkpatara unu nsogbu. Otu akwụkwọ kwuru gbasara di na nwunye sịrị na ihe na-esekarịrị di na nwunye okwu bụ ego, ma hà nwere ego ma ọ bụ na hà enweghị. Ọ na-eme ka ha na-arụ ụka.IHE I NWERE IKE IMEKpebienụ ihe ndị unu na-agaghị na-azụ.Kama ịtawa nwunye gị ụta na ọ na-emefusị ego, gbakọọnụ aka chọpụta ihe na-eri unu ego nakwa ihe unu ga-eme ka unu kwụsị ịna-emefusị ego. Kpebiekwanụ na ego agaghị esere unu okwu.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ndị Efesọs 4:32.Kpebienụ ego ole unu ga-eji azụ ihe.A banye ọnwa ọhụrụ, dee ihe ndị unu ga-azụ nakwụkwọ nakwa ego ole unu ga-eji azụ ha, ya sọkwa ihe ahụ ya dịrị obere. Ime otú a ga-enyere unu aka ịmata ihe na-eri ego unu. Ọ ga-emekwa ka unu mata ihe ndị unu na-ekwesịghị ịna-azụ.Depụta ihe ndị unu kwesịrị iji ego eme dị ka ịzụ nri, ịzụ ákwà, ịkwụ ụgwọ ụlọ, ịzụ mmanụ ụgbọala na ihe ndị ọzọ. Dee ego ole i chere nke ọ bụla ga-eri unu kwa ọnwa.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Luk 14:28.Onye gbaziiri ihe bụ ohu onye gbazinyere ya ihe.Ilu 22:7Wepụta ego unu ga-eji azụ ihe ndị ahụ i depụtara. Ụfọdụ na-etinye ego nke ọ bụla nenvelopu nke ya, dee ihe a ga-eji ego ahụ eme nelu ya. Ọ bụrụ na ego dị nenvelopu nke ọ bụla agwụ, ha nwere ike kwụsị ịzụ ihe ahụ ma ọ bụkwanụ ha amanye aka nego dị nenvelopu ọzọ.Chebaranụ otú unu si ele ihe onwunwe anya echiche.Ọ bụghị ịzụ ihe ọ bụla gbara nahịa na-eme ka mmadụ nwee obi ụtọ. Cheta na Jizọs sịrị: Ọbụna mgbe mmadụ nwere ọtụtụ ihe, ihe o nwere adịghị eme ka ọ dị ndụ. Luk 12:15 Ọ bụ otú i si azụ ihe ga-egosi ma ì kwetara ihe a Jizọs kwuru.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:1 Timoti 6:8.Kwụsịnụ ịzụ ihe ndị na-adịchaghị mkpa.Otu nwoke lụrụla nwaanyị afọ abụọ aha ya bụ Aaron kwuru, sị: Onye lụrụ nwaanyị ọhụrụ nwere ike iche na itinye steshịọn tiivi a na-akwụ ụgwọ ya na iri nri ahịa agaghị efu ya nnukwu ego, ma e mechaa, kpọtọkpọtọ agbaa nihu ehi. Mmadụ kwesịrị ịna-ekowe akpa ya ebe aka ya ga-eru.ỌnwụEbee ka ndị nwụrụ anwụ nọ?Ájá ka ị bụ, ọ bụkwa nájá ka ị ga-alaghachi.Jenesis 3:19.IHE NDỊ MMADỤ NA-EKWUỤfọdụ ndị na-ekwu na ndị nwụrụ anwụ na-aga eluigwe, ọkụ ala mmụọ, pọgatrị, ma ọ bụ Limbo. Ndị ọzọ kwetara na onye nwụrụ anwụ nwere ike ghọọ ọkụkọ ma ọ bụ ewu ma ọ bụkwanụ ihe ọzọ dị ndụ. E nwekwara ndị na-ekwu na onye nwụhaala, nke ya agaala.IHE BAỊBỤL KWURUEkliziastis isi itooluamaokwu iri kwuru, sị: Ọrụ ma ọ bụ ichepụta ihe ma ọ bụ ihe ọmụma ma ọ bụ amamihe adịghị na Shiol, ebe ị na-aga. Baịbụl kwukwara ihe na-eme ma mmadụ ma anụmanụ ma ha nwụọ. Ọ sịrị: Ha niile na-aga notu ebe. Ọ bụ nájá ka ha niile si, ọ bụkwa nájá ka ha niile na-alaghachi.Ekliziastis 3:20.Gịnị na-eme ndị mmadụ ma ha nwụọ?Mmụọ ya na-apụ, o wee laghachi nala o si pụta; nụbọchị ahụ, echiche ya na-ala niyi.Abụ Ọma 146:4.IHE NDỊ MMADỤ NA-EKWUIhe a kụziiri ọtụtụ ndị bụ na ọ bụ ihe mmadụ mere mgbe ọ nọ nụwa ga-ekpebi ebe ọ ga-aga ma ọ nwụọ. O mee ihe ọma, ọ gaa eluigwe; o mee ihe ọjọọ, ọ gaa ọkụ mmụọ. Ha na-ekwu na onye nwụọ, a ga-asachapụ ya njọ o mere tupu o nwee ike ịgakwu Chineke. Ndị a na-asachapụghị njọ ha agaghị enwe obi ụtọ ruo ebighị ebi.IHE BAỊBỤL KWURUNdị nwụrụ anwụ anaghị enwe obi ụtọ nke ha ji ata ahụhụ. Ebe ọ bụ na ha amaghị ihe ọ bụla, ha anaghị enyere ndị dị ndụ aka, ha anaghịkwa emerụ ha ahụ.Ekliziastis 9:5, 6sịrị: Ndị dị ndụ maara na ha ga-anwụ; ma ndị nwụrụ anwụ amaghị ihe ọ bụla ma ọlị . . . Ịhụya ha na ịkpọasị ha na ekworo ha alaworị niyi, ọ dịkwaghị òkè ha nwere ruo mgbe ebighị ebi nihe ọ bụla a ga-eme nokpuru anyanwụ.Ndị nwụrụ anwụ hà ga-adị ndụ ọzọ?Ọ bụrụ na mmadụ anwụọ, ọ pụrụ ịdị ndụ ọzọ? M ga-echere ruo ogologo oge niile a manyere m ichere, ruo mgbe a ga-eme ka m nwere onwe m.Job 14:14.IHE NDỊ MMADỤ NA-EKWUNdị mmadụ na-ekwu na onye e kpebiri na ọ ga-aga ọkụ mmụọ, nke ya agaala. Ha na-asị na a ga-atagide ya ahụhụ nọkụ mmụọ ruo ebighị ebi. Ha na-ekwukwa na ndị nke nọ na pọgatrị na-agawa eluigwe ma e jiri ọkụ sachapụchaa ha njọ ha.IHE BAỊBỤL KWURUBaịbụl kwuru na Ọkpara Chineke ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ ka ha biri nụwa. Baịbụl sịkwara: Ka ihe a ghara iju unu anya, nihi na oge awa na-abịa mgbe ndị niile nọ nili ncheta ga-anụ olu ya wee pụta. Jọn 5:26,28, 29 Ọ bụ ihe mmadụ mere mgbe o si nọnwụ bilie ga-ekpebi ma ọ ga-adị ndụ ebighị ebi.Amamihe Na-akpọ Òkù Ị Na-anụ Ya?AMAMIHE bara ezigbo uru. Ọ bụrụ na mmadụ amaghị ihe, ihe niile ọ na-eme ga na-aga aka ekpe aka ekpe. Ma, olee ebe anyị ga-esi nweta amamihe? Amamihe onye dere akwụkwọ Ilu bu nobi bụ amamihe na-enweghị atụ Chineke nwere. E dere banyere amamihe Chineke notu akwụkwọ pụrụ iche. Akwụkwọ ahụ bụ Baịbụl. Ọ fọrọ obere ka ọ bụrụ mmadụ niile ka o ruru aka. Ka anyị tụlee otú amamihe si akpọ òkù:Otu akwụkwọ ọkọwa okwu kwuru na e nweghị akwụkwọ zuru ụwa ọnụ ka Baịbụl. O kwukwara na a sụgharịala ya ọtụtụ ugboro, nakwa na ọ dị nọtụtụ asụsụ karịa akwụkwọ ọ bụla. Ọ fọrọ obere ka ọ bụrụ na Baịbụl dị na puku asụsụ abụọ na narị isii, ma ndị nke bụ naanị Akwụkwọ Nsọ Grik ma ndị nke bụ ma Akwụkwọ Nsọ Grik ma nke Hibru. Nihi ya, ọ bụ naanị mmadụ ole na ole nụwa ka Baịbụl na-erughị aka.E nwekwara ụzọ ọzọ amamihe si na-eti mkpu noké olu.Matiu 24:14, kwuru, sị: A ga-ekwusa ozi ọma nke a nke alaeze nelu ụwa dum mmadụ bi ka ọ bụrụ àmà nye mba niile; mgbe ahụkwa ka ọgwụgwụ ga-abịa.Ozi ọma a bụ amamihe nihi na ọ na-ekwu na Chineke ga-eji Alaeze ya mee ka nsogbu ụmụ mmadụ bie. Alaeze ahụ bụ ọchịchị Chineke nke ga-achị ụwa niile. Daniel 2:44;7:13, 14 Ọ bụ ya mere Jizọs Kraịst ji kpee ekpere, sị: Ka alaeze gị bịa. Ka uche gị meekwa nụwa, dị ka ọ na-eme neluigwe.Matiu 6:9, 10.Obi dị Ndịàmà Jehova ụtọ na ha na-ekwusa ozi ọma Alaeze Chineke ná narị mba abụọ na iri atọ na itoolu. Neziokwu, amamihe nke si naka Chineke na-eti mkpu nebe niile, ọbụna nebe e si abanye nọnụ ụzọ ámá. Ị na-anụ ya? 