 Teta!, Nke 1 2016  Ịga Chọọchị Ọ Ka Na-amasị Ndị Mmadụ?Isiokwu Ndị Dị na Magazin AỊga Chọọchị Ọ Ka Na-amasị Ndị Mmadụ?ỊGA chọọchị ọ gwụla gị ike? Ọ bụrụ na ọ gwụla gị ike, ọ bụghị naanị gị ka ọ dị otú ahụ. Nọtụtụ ebe, e nwere ọtụtụ ndị na-ekwu na o nweghị chọọchị ha na-aga. Ihe dịrị otú a na-aga, oge na-abịa mgbe chọọchị dị iche iche ga-atọgbọrọ chakoo. Ka anyị tụlee ihe a chọpụtara nebe ụfọdụ.AMERỊKAKemgbe afọ 2005, ọnụ ọgụgụ ndị kwetara na ha na-aga chọọchị nobodo a ebelatala. Ihe dị ka otu onye nime mmadụ ise ọ bụla enweghị ụka ọ na-aga. Otu onye nime mmadụ atọ ọ bụla na-erubeghị iri afọ atọ anaghịkwa aga ụka. Nihi ya, a na-emechi ọtụtụ ụlọ ụka kwa afọ.AYALANDỌtụtụ ndị bi nobodo a na-akwụsị ịga chọọchị nike nike. Ọ fọrọ obere ka ọ bụrụ na ọkara ndị bi nobodo a anaghị aga chọọchị. E keekwa ndị bi na ya ụzọ iri, ihe dị ka otu ụzọ ekweghị na Chineke. Obodo a so nobodo ndị nwere ọnụ ọgụgụ ndị mmadụ buru ibu na-ekweghị na Chineke. Ihe a na-akọkwa nakụkọ ụwa bụ na noge na-adịghị anya, e nwere ike a gaghịzi enwe ndị Katọlik nobodo a.FRANSE kee ndị bi nobodo a ụzọ atọ, naanị ihe dị ka otu ụzọ nime ha kwuru na ha na-aga chọọchị. Nime ụzọ abụọ ahụ fọrọnụ, ụfọdụ ekweghị na Chineke, ụfọdụ enweghịkwa ihe jikọrọ ha na chọọchị. E ji ikpe Katọlik mara obodo a. Ma, otu akwụkwọ akụkọ kwuru na nakụkụ ụfọdụ nobodo a, ọ fọrọ obere ka ọ bụrụ na e nweghịzi ndị na-ekpe Katọlik.JAPANE kee ndị bi na Japan ụzọ iri, ndị kwuru na ha na-efe Chineke erughị ụzọ mmadụ abụọ. Nime ihe karịrị ọkara ndị bi na ya, e nwere ndị nke na-anaghị aga chọọchị, nweekwa ndị nke na-ekweghị na Chineke.SAỤT AFRỊKANa Saụt Afrịka, ọnụ ọgụgụ ndị kwuru na ha na-aga chọọchị belatara nagbata afọ 2005 na afọ 2012.ỌSTRELIAIhe fọrọ obere ka ọ bụrụ ọkara ndị bi nobodo a kwuru na ha anaghị aga chọọchị. Otu ụzọ nime mmadụ iri bi nobodo a kwukwara na ha ekwetaghị na Chineke dị. Nafọ 2010, otu ụkọchukwu nọ nobodo a kwuru na ịga chọọchị agwụla ndị mmadụ ike kemgbe ihe dị ka iri afọ anọ gara aga.TUNISHIANafọ 2013, ihe karịrị ọkara ndị Tunishia kwuru na ha anaghịzi aga ụlọ ekpere ha, kama ha na-anọ nụlọ ha ekpe ekpere. Ihe mere o ji dị otú ahụ bụ nihi tigbuo zọgbuo a na-akụziri ha nụlọ ekpere.VIETNAMNobodo a, ọnụ ọgụgụ ndị kwuru na ha na-aga chọọchị ji ike belata nagbata afọ 2005 na afọ 2012.Nafọ 2012, e nwetara ọnụ ọgụgụ obodo ndị a ma e wezụga nke Tunishia nebe e dere obodo ole e nwere ndị na-aga chọọchị na obodo ole e nwere ndị na-ekweghị na Chineke. Ọ bụ mba iri ise na asaa ka e mere nchọpụta na ha iji mata ma hà ka na-aga chọọchị. Ọ bụrụ na e kee mmadụ niile nọ nụwa ụzọ anọ, mba iri ise na asaa ahụ nọchiri anya ihe fọrọ obere ka ọ bụrụ ụzọ atọ nime ha.Gịnị Mere Ọtụtụ Ndị Ji Akwụsị Ịga Chọọchị?O nwere ọtụtụ ihe mere ike ịga chọọchị ji agwụ ndị mmadụ. Ụfọdụ nime ha bụ otú chọọchị dị iche iche si akwado ịlụ agha, iko ndị ụkọchukwu na-akwa, nakwa ihe ndị ọzọ na-emecha jiri nwayọọ nwayọọ kwụsị ọtụtụ ndị ịga chọọchị. Ụfọdụ nime ihe ndị ahụ bụ:Ịba ọgaranya:Otu akwụkwọ kwuru na ọ na-abụ nnukwu ego malite ịbata ndị mmadụ naka, ha akwụsị iji ịga chọọchị kpọrọ ihe. Ihe a akwụkwọ a kwuru na-eme nebe dị iche iche nihi na ọtụtụ ndị abaala ọgaranya. Otú a ndị mmadụ si nwee ego dabakwara nihe otu ọkachamara kwuru. O kwuru na ụfọdụ ndị nwere akụnụba na ihe ndị e ji ebi ndụ karịa eze ọ bụla dịrị ndụ nihe dị ka narị afọ abụọ gara aga.IHE BAỊBỤL KWURU:Baịbụl kwuru na noge ikpeazụ, ndị mmadụ ga-ahụ ma ego ma ihe ụtọ nanya kama ịhụ Chineke na mmadụ ibe ha nanya. 2 Timoti 3:1-5 Otu onye so dee Baịbụl ma na ihe onwunwe nwere ike itinye mmadụ na nsogbu. Ọ bụ ya mere o ji rịọ Jehova, sị: Enyekwala m akụnụba. Ka afọ ghara iju m, m wee gọnahụ gị.Ilu 30:8, 9.Omenala chọọchị na àgwà ndị chọọchị:Ọtụtụ ndị na-ele ịga chọọchị anya ka ihe na-abaghịzi uru, nke ka nke, ndị na-eto eto. E nwekwara ndị ịga chọọchị gwụrụla ike nihi àgwà ọjọọ ndị chọọchị na-akpa. Ọ bụ ya mere otu nwoke ji kwuo na ndị mmadụ anaghịzi ele chọọchị anya ka ebe e si amụta ezigbo àgwà nihi otú ndị chọọchị si akpa àgwà kemgbe ọtụtụ afọ.IHE BAỊBỤL KWURU:Jizọs kwuru gbasara ndị na-ezi ozizi ụgha, sị: Unu ga-amata ha site ná mkpụrụ ha. . . . Osisi ọma ọ bụla na-amị ezi mkpụrụ, ma osisi ọ bụla rere ure na-amị mkpụrụ na-abaghị uru. Matiu 7:15-18 Ụfọdụ nime mkpụrụ na-abaghị uru ndị chọọchị na-amị bụ itinye aka nọchịchị nakwa ịnabata ndị òtù ha na-eme ihe Chineke kpọrọ asị. Ha anaghị ele nwoke na nwoke inwe mmekọahụ ma ọ bụ nwaanyị na nwaanyị inwe mmekọahụ anya ka ihe ọjọọ. Jọn 15:19;Ndị Rom 1:25-27 Mkpụrụ ọzọ na-abaghị uru ha na-amị bụ izi ozizi ụgha na iji omenala chọọchị edochi ihe Baịbụl kwuru. Matiu 15:3,9 Jizọs chọrọ ka a na-akụziri ndị mmadụ eziokwu dị na Baịbụl. Jọn 21:17 Ma, o nweghị onye na-akụziri ha ya na chọọchị dị iche iche.Okwu ego a na-ekwukarị na chọọchị:Otu ụlọ ọrụ na-eme nchọpụta kwuru na ọtụtụ ndị na-ekwu na ihe na-abụkarị mkpa ndị isi ụka dị iche iche bụ ego. Ọtụtụ ndị isi ụka abaala ọgaranya ma na-ebi ndụ ndị oké ozu ebe ihe na-esiri ndị chọọchị ha ike. Dị ka ihe atụ, notu obodo dị na Jamanị, ọ na-esiri ọtụtụ ndị ike ịkpata ihe ha na-eri, ma bishọp ha na-ebi ndụ ndị oké ozu. Otú bishọp a si ebi ndụ adịghị ọtụtụ ndị Katọlik nọ ebe ahụ mma nobi. Otu akwụkwọ akụkọ kwukwara na obi adịghị ndị mmadụ mma na Naịjirịa nihi na ihe na-esiri ọtụtụ nime ha ike ebe ndị pastọ na-ebi ndụ ndị oké ozu.IHE BAỊBỤL KWURU:Pọl kwuru na Baịbụl, sị: Anyị abụghị ndị na-ere okwu Chineke ere. 2 Ndị Kọrịnt 2:17 Nagbanyeghị na Pọl bụ onyeozi Chineke a ma ama noge ochie, o nwere ọrụ ọ na-arụ o ji akpa afọ ya ka o wee ghara ịbụrụ ndị ọzọ ibu. Ọrụ Ndịozi 20:34 Pọl si otú ahụ gosi na ya na-erube isi niwu Jizọs nyere nke bụ: Unu natara nefu, na-enyenụ nefu.Matiu 10:7, 8.Ndịàmà Jehova na-erubekwa isi nihe ahụ Jizọs kwuru. Nihi ya, ha anaghị ere akwụkwọ ha ere, ha anaghịkwa ana ndị mmadụ ego maka ịkụziri ha Baịbụl, nke ha ji ana ha ụtụ ma ha bịa ọmụmụ ihe ha. Kama, ọ bụ onyinye ndị mmadụ ji obi ha na-enye ka ha ji eme ihe ndị gbasara ofufe Chineke.Matiu 6:2, 3.Amụma Baịbụl Buru Gbasara Ndị Mmadụ Ịkwụsị Ịga ChọọchịNime afọ ole na ole gara aga, o nweghị onye ga-ekweta na o nwere mgbe ọtụtụ ndị na-agaghịzi enwe mmasị nịga chọọchị. Ma, Chineke ma na ọ ga-adị otú ahụ, ọ dịlarị anya o kwuru gbasara ya na Baịbụl. Ọ kpọrọ okpukpe ụgha niile Babịlọn Ukwu ahụ. O jikwa ha tụnyere nwaanyị akwụna.Mkpughe 17:1,5.Ihe atụ ahụ dabara adaba nihi na chọọchị dị iche iche na-ekwu na ha na-efe Chineke, ma ha na ndị ọchịchị na-akpachi anya iji nweta ike na akụnụba naka ha. Ọ bụ ya mereMkpughe 18:9ji kwuo na Babịlọn Ukwu ahụ na ndị eze ụwa kwara iko. Aha a Baịbụl kpọrọ ha kwesịrị ha nihi na ha na-akpa àgwà ka ndị Babịlọn oge ochie, na-ezikwa ụdị ozizi e ziri nobodo ahụ. E ji ozizi ụgha na nkwenkwe ụgha mara Babịlọn oge ochie. Ọ bụkwa ụdị ozizi ndị ahụ ka a na-ezi na chọọchị dị iche iche taa. Ụfọdụ nime ha bụ ozizi Atọ nIme Otu nakwa na mkpụrụ obi anaghị anwụ anwụ. Ha na-emekwa anwansi ka ndị Babịlọn oge ochie.Aịzaya 47:1,8-11.Babịlọn bụ obodo siri ike. Ma, ọ dara mgbe Saịrọs na ndị agha ya mere ka mmiri gbara ya gburugburu nke sí nosimiri Yufretis taa, mezie ka ọ dịrị ha mfe ịbanye nobodo ahụ bibie ya. Jeremaya 50:1, 2,38 Neziokwu, e bibiri Babịlọn notu abalị.Daniel 5:7,28,30.Babịlọn Ukwu ahụ nọkwa nelu ọtụtụ mmiri. Baịbụl kwuru na mmiri ahụ pụtara ndị dị iche iche na ìgwè mmadụ ndị na-akwadookpukpe ụgha. Mkpughe 17:1,15 Baịbụl kwuru na mmiri ihe atụ ahụ ga-ata. Ihe a o kwuru pụtara na Babịlọn nke oge a ga-adakwa notu ntabi anya. Mkpughe 16:12;18:8 Olee ndị ga-akwatu ya? Ọ bụ ndị ọchịchị ahụ ya na ha na-akpa. Ha ga-emecha kpọ ya asị. Ha ga-ebibi ya ma laa ya niyi dị ka à ga-asị na ha riri anụ ya.Mkpughe 17:16, 17.Mmiri gbara Babịlọn oge ochie gburugburu talatara. Ọ bụkwa otú ahụ ka ndị mmadụ si esi na chọọchị apụtaSinụ nIme Ya PụtaEbe ọ bụ na a ga-ebibi Babịlọn Ukwu ahụ noge na-adịghị anya, Chineke na-agwa anyị, sị: Ndị nke m sinụ nime ya pụta, ma ọ bụrụ na unu achọghị iso ya kere òkè ná mmehie ya, ma ọ bụrụkwa na unu achọghị ịnata ụfọdụ nime ihe otiti ya. Mkpughe 18:4 Ị chọpụtara na Chineke sịrị ma ọ bụrụ? Ndị Chineke na-agwa okwu a bụ ndị dị ka Gaffar na Hediye anyị kwuru gbasara ha ná mmalite, ndị ozizi ụgha a na-ezi na chọọchị dị iche iche na-enye nsogbu nobi, ha achọọkwa ka ha na Chineke dị ná mma.Tupu Gaffar amalite ịmụ Baịbụl, o chere na ihe mere mmadụ ga-eji na-erubere Chineke isi bụ ka ọ ghara ịta ya ahụhụ. Ma, mgbe ọ mụwara Baịbụl, o kwuziri, sị: Obi eruola m ala ugbu a m ghọtara na Jehova hụrụ anyị nanya ma chọọ ka anyị na-erubere ya isi nihi na anyị hụrụ ya nanya. 1 Jọn 4:8;5:3 Obi rukwara Hediye ala mgbe ọ matara na ọ bụghị Chineke gburu papa ya na mama ya. Otu nime ihe ndị na-akasi ya obi bụ ihe e kwuru naJems 1:13. Ebe ahụ kwuru na Chineke anaghị eji ihe ọjọọ anwa ndị mmadụ. Hediye na Gaffar esila nokpukpe ụgha pụọ ma malite ife Chineke otú ọ chọrọ.Jọn 17:17.E bibiwe Babịlọn Ukwu ahụ, o nweghị ọkọ ga-akọ ndị niile rubeere Chineke isi wee si na ya pụta ma fewe Chineke nime mmụọ na neziokwu. Jọn 4:23 Obi siri ha ike na noge na-adịghị anya, ihe ọmụma Jehova ga-ejupụta ụwa dị ka mmiri si kpuchie oké osimiri.Aịzaya 11:9.Neziokwu, Chineke ga-ebibi ndị niile na-anaghị efe ya nihi na ọ bụ onye na-apụghị ịgha ụgha. Taịtọs 1:2 Ma, ndị na-efe ya otú ọ chọrọ ga-adị ndụ ruo mgbe ebighị ebi.Ọgwụgwụ ỤwaOlee ụwa a na-ekwu na ọ ga-agabiga?IHE BAỊBỤL KWURUNamaokwu ahụ, ụwa ahụ a kpọrọ aha nwere ọchịchọ nke Chineke kpọrọ asị. Nihi ya, o doro anya na ọ gaghị abụ ala nkịtị anyị na-azọ ụkwụ ka a na-ekwu okwu ya. Kama, ihe ọ pụtara bụ ụmụ mmadụ ndị merela onwe ha ndị iro Chineke nihi na ha anaghị erubere ya isi. Jems 4:4 Ụmụ mmadụ ndị a ga-anata ntaramahụhụ ikpe ọmụma nke bụ mbibi ebighị ebi. 2 Ndị Tesalonaịka 1:7-9 Ma, ụmụ mmadụ ndị na-abụghị nke ụwa nihi na ha na-erubere Jizọs isi, ga-adị ndụ ruo mgbe ebighị ebi.Jọn 15:19.Baịbụl kwukwara na1 Jọn 2:17, sị: Onye na-eme uche Chineke ga-anọgide ruo mgbe ebighị ebi. IheAbụ Ọma 37:29kwuru gosikwara na ọ bụ nụwa a ka ndị na-eme uche Chineke ga-ebi. Ọ sịrị: Ndị ezi omume ga-enweta ụwa, ha ga-ebikwa nelu ya ruo mgbe ebighị ebi.Unu ahụla ụwa ma ọ bụ ihe ndị dị nụwa nanya. Ọ bụrụ na onye ọ bụla ahụ ụwa nanya, ịhụya maka Nna anyị adịghị nime ya.1 Jọn 2:15.Olee otú a ga-esi bibie ụwa?IHE BAỊBỤL KWURUE nwere ụzọ ihe abụọ Chineke ga-eme. Nke mbụ, ọ ga-ebibi okpukpe ụgha niile. Na Baịbụl, e ji okpukpe ụgha niile e nwere nụwa tụnyere nwaanyị akwụna aha ya bụ Babịlọn Ukwu ahụ. Mkpughe 17:1-5;18:8 Okpukpe ndị a na-ekwu na ha na-ejere Chineke ozi, ma, ọ bụ ndị ọchịchị ka ha tụkwasịrị obi. Ndị ọchịchị a ga-emechakwa bibie ha. Baịbụl kwuru, sị: Ha ga-akpọ nwaanyị akwụna ahụ asị, laakwa ya niyi ma mee ka ọ gbara ọtọ, ha ga-erikwa anụ ya ya bụ, akụnụba ya ma kpọọ ya ọkụ kpamkpam.Mkpughe 17:16.Ihe nke abụọ Chineke ga-eme bụ ibibi ndị ọchịchị ahụ, ya bụ ndị eze nke elu ụwa dum mmadụ bi, na ndị ọzọ na-eme ihe ọjọọ. Ọ ga-ebibi ha nagha nke oké ụbọchị nke Chineke, Onye Pụrụ Ime Ihe Niile. A na-akpọ agha ahụ agha Amagedọn.Mkpughe 16:14,16.Chọọnụ Jehova, unu niile ndị dị umeala nobi bi nụwa . . . Chọọnụ ezi omume, chọọnụ ịdị umeala nobi. Ma eleghị anya, a ga-ezobe unu nụbọchị iwe Jehova.Zefanaya 2:3.Olee mgbe a ga-ebibi ụwa a?IHE BAỊBỤL KWURUMgbe Chineke ga-ebibi ụwa a bụ mgbe ozi ọma Alaeze ya a na-ekwusa iji dọọ ụmụ mmadụ aka ná ntị juru ya afọ, ha anụ ya ma ghọta na ọ bụ ọchịchị ya ga-anọchi ọchịchị ụmụ mmadụ. Daniel 7:13, 14 Jizọs Kraịst kwuru, sị: A ga-ekwusakwa ozi ọma nke a nke alaeze nelu ụwa dum mmadụ bi ka ọ bụrụ àmà nye mba niile,mgbe ahụkwa ka ọgwụgwụ ga-abịa.Matiu 24:14 Otu nime ihe ndị na-egosi na ọgwụgwụ ụwa eruwela nso bụ ozi ọma Alaeze ahụ a na-ekwusa. Ozi ọma a na-egosikwa na Chineke nwere obi ebere ma na-ekpe ikpe ziri ezi. Ihe ndị ọzọ a ga-eji mara na ọgwụgwụ ụwa adịla nso bụ agha, ala ọma jijiji, ụkọ nri, na ọrịa dị iche iche.Matiu 24:3;Luk 21:10, 11.Ihe ndị ahụ abụghị naanị ihe Baịbụl kwuru ga-egosi na ọgwụgwụ ụwa adịla nso. O kwukwara gbasara otú ndị mmadụ ga-esi na-akpa àgwà. Ọ sịrị: A ga-enwe oge dị oké egwu, nke tara akpụ. Nihi na ndị mmadụ ga-abụ ndị hụrụ naanị onwe ha nanya, ndị hụrụ ego nanya, . . . ndị na-enupụrụ ndị mụrụ ha isi, . . . ndị na-adịghị ejide onwe ha, ndị na-eme ihe ike, ndị na-adịghị ahụ ezi ihe nanya, . . . ndị hụrụ ihe ụtọ nanya kama ịbụ ndị hụrụ Chineke nanya.2 Timoti 3:1-5.Noge na-adịghị anya, ụwa ọjọọ a ga-agabiga.1 Jọn 2:17Ihe ndị a niile Baịbụl kwuru ndị ga-egosi na ọgwụgwụ ụwa adịla nso malitere imezu nafọ 1914 mgbe a lụrụ Agha Ụwa Mbụ. Kemgbe ahụ, a na-ekwusa ozi ọma Alaeze Chineke nebe dị iche iche nụwa. Obi dịkwa Ndịàmà Jehova ụtọ na e ji ikwusa ozi ọma a mara ha. Akwụkwọ ha kacha eji eme ya bụỤlọ Nche nke Na-ekwusa Alaeze Jehova.Na-echenụ nche, nihi na unu amaghị ụbọchị ma ọ bụ oge awa ọ ga-abụ.Matiu 25:13.Gịnị Na-akpata Esemokwu nEzinụlọ?E NWERE otu nwaanyị onye Gana aha ya bụ Sarah.Ọ lụrụ di kemgbe afọ iri na asaa. O kwuru, sị: Ihe na-esekarịrị mụ na di m okwu bụ ego. Ihe bụ iwe m bụ na ọ bụ m na-ebu ibu ezinụlọ anyị, di m anaghịdị ajụ m otú m si na-eme ya. Mụ na ya anaghị atụpụrụ onwe anyị ọnụ kemgbe ọtụtụ izu.Di ya bụ Jacob kwuru na ya na nwunye ya na-agwa ibe ha okwu ọjọọ mgbe ụfọdụ. O kwukwara na ihe na-akpatakarị ya bụ na ha na-aghọtahie ibe ha maka na ha anaghị agwakarị ibe ha ihe ha chọrọ ime. Ihe ọzọ o kwuru mere ha ji esekarị okwu bụ na ha na-ewerekarị ụmụ obere ihe ha gaara eleghara anya ka nnukwu ihe.E nwere nwoke bụ onye India aha ya bụ Nathan ka lụrụ nwaanyị ọhụrụ. O kwuru na ọgọ ya nwoke baara ọgọ ya nwaanyị mba otu ụbọchị, ọgọ ya nwaanyị ewee iwe hapụrụ ya ụlọ. O kwuru na mgbe ọ jụrụ ọgọ ya nwoke ihe mere o ji gwa nwunye ya okwu otú ahụ, ya adị ya ka ọ na-akparị ya. Ọgọ ya nwoke abawaziere onye ọ bụla mba.O nwere ike ịbụ na ị chọpụtala na gị na di gị ma ọ bụ nwunye gị na-esekarị okwu mgbe ọ bụla ị gwara ya okwu na-adịghị mma mgbe ahụ na-agbakasị ya. Mkparịta ụka unu ji olu ọma bido nwedịrị ike dagharịa, unu amalite ise okwu. O nweghị mmadụ zuru okè, nihi ya, anyị nwere ike ịghọtahie ihe ndị ọzọ kwuru ma ọ bụkwanụ ihe ha bu nobi mee ihe ha mere. Nagbanyeghị ya, anyị ga-emeli ka udo dị nezinụlọ anyị.Olee ihe di na nwunye nwere ike ime ma ha nwee nghọtahie? Olee ihe onye ọ bụla nime ha kwesịrị ime ka ha nwee ike ịdịghachi ná mma? Gịnị ga-enyere ezinụlọ dị iche iche aka ịna-ebi nudo? Biko, gụọ isiokwu ndị na-esonụ ka ị mata azịza ajụjụ ndị a.Otú Di na Nwunye Ga-esi Kwụsị Ịna-esekarị OkwuGỊNỊ ka ị ga-eme ma ọ bụrụ na udo adịghị nezinụlọ unu? O nwere ike ịbụ na unu na-esekarị okwu nke na unu anaghịzi atụpụrụ onwe unu ọnụ. O nwekwara ike ịbụ na ị chetaghịzi ihe seere unu okwu. Ma, nke bụ eziokwu bụ na unu hụrụ ibe unu nanya, unu ebughịkwa nobi ịna-akpasu onwe unu iwe.Na gị na di gị ma ọ bụ nwunye gị na-enwe nghọtahie mgbe ụfọdụ apụtaghị na ihe aghasawala nezinụlọ unu. Ihe di na nwunye mere mgbe ha nwere nghọtahie ga-ekpebi ma udo ọ ga-adị nụlọ ha ma ọ bụ na ọ gaghị adị. Ka anyị hụ ihe ụfọdụ ga-enye aka ka esemokwu belata nezinụlọ.1. ASAKWALA YA OKWU.Mmadụ abụọ na-asa ibe ha okwu, okwu ga na-arị ibe ya elu. Ma, ọ bụrụ na otu onye agba nkịtị mgbe onye nke ọzọ na-ekwu okwu, ọ bụrụgodị na iwe ji ya, o nwere ike ime ka okwu ahụ bie. Nihi ya, asala di gị ma ọ bụ nwunye gị okwu mgbe iwe ji gị. Ùgwù gị ga-adịrị gị ma i jide onwe gị mgbe ọ na-ekwu okwu. Ihe ka mkpa bụ udo ịdị nezinụlọ unu, ọ bụghị ikwu onye ikpe mara na onye ọ na-amaghị.Ọ bụrụ na nkụ adịghị, ọkụ na-anyụ, ọ bụrụkwa na e nweghị onye nkwutọ, esemokwu na-akwụsị.Ilu 26:20.2. GEE NTỊ MGBE Ọ NA-EKWU OTÚ OBI DỊ YA.Di gị ma ọ bụ nwunye gị kwuwe otú obi dị ya, gee ya ntị nke ọma, amanyekwala ya aka nọnụ. Ihe a ga-eme ka obi dajụọ ya, udo adịrịkwa nụlọ unu. Ekwula na o nwere ihe ọjọọ di gị ma ọ bụ nwunye gị bu nobi o ji na-ekwu ihe ọ na-ekwu, kama gbaa mbọ ghọta ihe ọ na-ekwu. Echefula na ezughị okè na-akpa ike nahụ mmadụ. Okwu ọjọọ mmadụ gwara ibe ya nwere ike ịbụ na onye ahụ echeghị echiche kwuo ya ma ọ bụ nihi ihe ya na onye ahụ na-alụ, ọ bụghị na onye ahụ bu ihe ọjọọ nobi.Yirinụ obi ọmịiko, obiọma, ịdị umeala nobi, ịdị nwayọọ, na ogologo ntachi obi, dị ka uwe.Ndị Kọlọsi 3:12.3. JIDE ONWE GỊ MGBE A KPASURU GỊ IWE.Ọ bụrụ na iwe ji gị, i nwere ike ịgwa di gị ma ọ bụ nwunye gị na ị na-abịa, gị apụọ ka obi dajụọ gị. I nweziri ike ịbanye nime ụlọ ma ọ bụ gị aga jegharịa nèzí. Ihe ị ga-eji pụọ abụghị ka ị gbaara nsogbu ọsọ ma ọ bụkwanụ ka ị ghara ịtụpụrụ ya ọnụ. Kama, oge ahụ bụ oge i nwere ike ịrịọ Chineke ka o nyere gị aka ka ị na-enwere di gị ma ọ bụ nwunye gị ndidi ma ghọta ya nke ọma.Tupu esemokwu amalite, si nebe ahụ pụọ.Ilu 17:14.4. CHEBARA IHE Ị CHỌRỌ IKWU ECHICHE.Udo agaghị adị ma ị nọrọ na-echepụta okwu ị ga-asa di gị ma ọ bụ nwunye gị ka ọ fụọ ya ụfụ. Kama, na-agwa ya okwu ga-eme ka obi jụrụ ya. Kama ị gwawa ya otú obi kwesịrị ịdị ya, rịọ ya ka ọ kọọrọ gị otú obi dị ya. Ọ kọchaa, kelee ya maka otú o si mee ka ị matakwuo obi ya.Onye na-ekwu okwu necheghị echiche dị ka ebe e ji mma agha maa mmadụ, ma ire ndị maara ihe na-agwọ ọrịa.Ilu 12:18.5. EJILA OLU IKE AGWA YA OKWU.Àgwà di ma ọ bụ nwunye kpara nwere ike ime ka iwe bịa di ya ma ọ bụ nwunye ya. Ọ bụrụgodị na ihe di gị ma ọ bụ nwunye gị mere na-afụ gị ka ose, ekwela ka olu gị lawa elu ma ọ bụ gị akpọwa ya iyi. Agwakwala ya okwu ndị dị ka Ị chọghị ịma ihe ọ bụla gbasara m ma ọ bụ Ị naghị ekwe ege m ntị. Kama, wetuo obi gwa di gị ma ọ bụ nwunye gị otú àgwà ụfọdụ ọ na-akpa si ewute gị. Di na nwunye ekwesịghị ikwe ka esemokwu mee ka ha kwawa ibe ha aka, mawa ibe ha ụra ma ọ bụkwanụ lụwa ọgụ. Ha ekwesịghịkwa ịna-agwa ibe ha okwu ọjọọ.Wepụnụ obi ilu niile na iwe na ọnụma na iti mkpu na okwu mkparị, tinyere ihe ọjọọ niile, netiti unu.Ndị Efesọs 4:31.6. RỊỌ MGBAGHARA, KWUOKWA IHE Ị GA-EME KA IHE DỊ MMA.Gị na di gị ma ọ bụ nwunye gị see okwu, ekwela ka iwe mee ka gị na ya ghara ikpezi. Ọ bụrụ na gị na mmadụ alụọ ọgụ, ahụ agaghị afọ unu abụọ. Ma ọ bụrụ na unu abụọ ekpezie, obi ga-adị unu ụtọ. Nihi ya, rịọ di gị ma ọ bụ nwunye gị mgbaghara maka ebe i mejọrọ. Ọ bụrụgodị na ị ma na ikpe amaghị gị, rịọ ya mgbaghara maka otú i si wesa ya iwe, saa ya okwu, ma ọ bụkwanụ maka ihe ọzọ i mere kpasuru ya iwe. Di na nwunye ime udo dị mkpa karịa onye nke ọ bụla nime ha ịdị mpako ma ọ bụ ịnọ na-azọ onye ikpe mara. Gbaghara di gị ma ọ bụ nwunye gị ozugbo ma ọ rịọ gị mgbaghara.Gaa daa nala, rịọsiekwa mmadụ ibe gị arịrịọ ike.Ilu 6:3.Unu dozichaa esemokwu unu, gịnị ka unu nwere ike ime ka udo nọgide na-adị nezinụlọ unu? Gụọ isiokwu na-esonụ ka ị mata ihe ndị ga-enyere unu aka ime ya.Ihe Ga-enyere Ezinụlọ Aka Ịna-ebi nUdoÌ CHERE na Baịbụl nwere ike ime ka udo dị nezinụlọ? Ndị na-ebipụta akwụkwọ a gbara ụfọdụ ndị ajụjụ ọnụ gbasara ihe ndị na-enyere ha aka ibi nudo nezinụlọ ha. Na peeji na-esonụ, e dere ma ihe ndị ahụ kwuru ma ihe Baịbụl kwuru. Biko, jiri ihe ndị Baịbụl kwuru tụnyere ihe hanwa kwuru ka ị mata ihe ga-enyere unu aka ka unu hụkwuo onwe unu nanya ma na-ebi nudo nezinụlọ unu.AMAOKWU BAỊBỤL NDỊ GA-ENYERE EZINỤLỌ AKA ỊNA-ADỊ NUDONA-ELE DI GỊ MA Ọ BỤ NWUNYE GỊ ANYA ỌMA.Emela ihe ọ bụla nihi esemokwu ma ọ bụ nihi ịbụ ndị onwe ha na-ebu isi, kama nịdị nwayọọ nobi na-ewere na ndị ọzọ ka unu, na-elekwasị anya, ọ bụghị naanị nọdịmma onwe unu, kamakwa nọdịmma nke ndị ọzọ.Ndị Filipaị 2:3, 4.Otu nwaanyị lụrụla di kemgbe afọ iri na itoolu kwuru na ọ dị mma mmadụ iwere na di ya ma ọ bụ nwunye ya ka ma yanwa ma ndị ọzọ.GEE YA NTỊ NKE ỌMA MA Ọ NA-EKWU OBI YA.Nọgide na-echetara ha . . . ka ha ghara inwe mmụọ ịlụ ọgụ, ka ha nwee ezi uche, na-adị nwayọọ nụzọ zuru ezu nebe mmadụ niile nọ.Taịtọs 3:1, 2.Otu nwaanyị lụrụla di afọ iri abụọ kwuru na mmadụ na di ya ma ọ bụ nwunye ya agaghị na-esekarị okwu ma ọ bụrụ na ọ naghị eji iwe agwa ya okwu. O kwukwara na ihe ọzọ ga-enye aka bụ mmadụ ige di ya ma ọ bụ nwunye ya ntị nke ọma mgbe ọ na-ekwu uche ya ma chebara ihe o kwuru echiche, ọ bụrụgodị na ọ chọghị ka ha mee ihe ahụ o kwuru.JIRI NWAYỌỌ NA-EMESO YA IHE, NWEKWAARA YA NDIDI.Ndidi ka a na-eji akpali ọchịagha ime ihe, ire dị nro pụkwara ịgbaji ọkpụkpụ.Ilu 25:15.Nwaanyị ọzọ lụrụla di afọ iri abụọ na asaa kwuru na di na nwunye nwere ike inwe nghọtahie, ma ihe ga-enyere ha aka bụ àgwà ha na-akpa noge ahụ. Ọ sịkwara na di na nwunye kwesịrị ịna-enwere ibe ha ndidi nihi na ọ ga-eme ka ha kpezie.AGWALA YA OKWU ỌJỌỌ, ETIKWALA YA IHE.Wepụnụ ha niile nebe unu nọ, ya bụ, ọnụma, iwe, ihe ọjọọ, okwu mkparị, wepụkwanụ okwu rụrụ arụ nọnụ unu.Ndị Kọlọsi 3:8.Otu nwaanyị lụrụla di afọ iri abụọ kwuru gbasara di ya, sị: Otú di m si ejide onwe ya na-eme m obi ụtọ. Ọ naghị eji olu ike agwa m okwu, ọ naghịkwa agwa m okwu ọjọọ.NA-EKPEZI NGHỌTAHIE OZUGBO, NA-AGBAGHAKWARA YA.Na-ediri ibe unu ihe ma na-agbaghara ibe unu kpamkpam ma ọ bụrụ na onye ọ bụla nwere ihe mere ọ ga-eji mee mkpesa megide ibe ya.Ndị Kọlọsi 3:13.Otu nwaanyị lụrụla di afọ iri atọ na anọ kwuru na mmadụ nwere ike ime ihe na-adịghị mma ma ọ bụ gwa di ya ma ọ bụ nwunye ya okwu ọjọọ ma iwe na-ewe ya. O kwukwara na ihe dịrị otú a, onye nke ahụ a gwara okwu ọjọọ kwesịrị ịgbaghara nihi na o nweghị di na nwunye ga na-ebi nudo ma ọ bụrụ na ha anaghị agbaghara ibe ha.ADỊLA AKA NTAGIDE.Na-enyenụ ihe, ndị mmadụ ga-enyekwa unu ihe. . . . Nihi na ihe unu ji atụ ihe ka ha ga-eji tụọrọ unu ihe.Luk 6:38.Otu nwaanyị lụrụla di afọ iri anọ na anọ kwuru, sị: Di m ma ihe ndị na-amasị m, ọ na-enyekwa m ha. Mụnwa na-enyekwa ya ihe ndị na-eme ya obi ụtọ. Otú a anyị si enye ibe anyị ihe emeela ka anyị na-enwe obi ụtọ.NỌGIDE NA-EME IHE UDO GA-EJI DỊ NEZINỤLỌ GỊE wezụga ndị a e dere ihe ha kwuru nisiokwu a, e nwekwara nde kwuru nde ndị ọzọ Baịbụl nyeerela aka ịmụta ịkpa àgwà ndị na-eme ka udo dịrị nezinụlọ.Ụdị ndị a na-agba mbọ na-eme ihe udo ga-eji dị nezinụlọ ha a sịgodị na di ha ma ọ bụ nwunye ha anaghị eme ihe ha kwesịrị ime. Ha na-eme ihe a niile nihi na Baịbụl kwuru na ndị udo na-aṅụrị ọṅụ.Ilu 12:20.Mkpụrụ ObiMkpụrụ obi ọ na-anwụ anwụ?IHE NDỊ MMADỤ NA-EKWUỌtụtụ ndị taa na-ekwu na mkpụrụ obi anaghị anwụ anwụ. Ụfọdụ ndị na-ekwukwa na ọ bụrụ na mmadụ anwụọ, ya alọ ụwa. Ọ bụrụkwa na ọ nwụọ nụwa ahụ ọ lọrọ, ya alọkwa ọzọ. E nwekwara ndị na-ekwu na mmadụ nwụọ, mkpụrụ obi ya agawa eluigwe ma ọ bụ ọkụ mmụọ.IHE BAỊBỤL KWURUBaịbụl kwuru ihe ndị gosiri na mkpụrụ obi na-anwụ anwụ. Nakwụkwọ Ezikiel, Chineke kwuru na mkpụrụ obi na-eme mmehie ga-anwụ. Nebe ọzọ na Baịbụl, a kpọrọ onye nwụrụ anwụ mkpụrụ obi nwụrụ anwụ. Levitikọs 21:11 Ihe a niile Baịbụl kwuru gosiri na mkpụrụ obi na-anwụ anwụ.Mkpụrụ obi ọ bụla nke na-emehie, ọ bụ ya ga-anwụ.Ezikiel 18:20.Mkpụrụ obi ọ bụ ihe dị nime mmadụ?IHE NDỊ MMADỤ NA-EKWUNdị mmadụ na-ekwu na ọ bụ mkpụrụ obi na-eme ka mmadụ dịrị ndụ nakwa na ọ na-esi nahụ mmadụ apụ ma onye ahụ nwụọ.IHE BAỊBỤL KWURUJenesis isi iri anọ na isii, amaokwu nke iri na asatọkpọrọ ụmụ otu nwaanyị mụrụ mkpụrụ obi. Na Baịbụl, okwu Hibru e si sụgharịta okwu ahụ bụ mkpụrụ obi nwere ike ịpụta onye na-eku ume. Baịbụl kpọrọ ụmụ anụmanụ mkpụrụ obi, kwuokwa na agụụ na-agụ mkpụrụ obi. Diuterọnọmi 12:20 A sị na mkpụrụ obi abụghị mmadụ nonwe ya, Baịbụl ọ gaara ekwu na ọ na-eku ume ma ọ bụ na-eri nri? Baịbụl na-ejikarị okwu ahụ bụ mkpụrụ obi akọwa onye dị ndụ.Ọ mụrụ mkpụrụ obi iri na isii.Jenesis 46:18.Gịnị na-eme mkpụrụ obi ma ọ nwụọ?IHE BAỊBỤL KWURUBaịbụl kwuru na ọrụ ma ọ bụ ichepụta ihe ma ọ bụ ihe ọmụma ma ọ bụ amamihe adịghị na Shiol, ya bụ nili. Ihe a o kwuru pụtara na onye nwụrụ anwụ anwụọla. Ekliziastis 9:10 Mmadụ nwụọ, ọ laghachi nala o si pụta; nụbọchị ahụ, echiche ya na-ala niyi. Abụ Ọma 146:4 Onye nwụrụ anwụ anaghị emegharị ahụ. Ọ bụ ya mere Baịbụl ji jiri onye nwụrụ anwụ tụnyere onye nọ nụra.Matiu 9:24.GỊNỊ MERE O JI GBASA ANYỊ?Ọ bụrụ na mmadụ anwụọ, ndị nke ya nwere ike ịna-ajụ, sị: Ebee ka ọ nọ? Gịnị na-eme ya ugbu a? Ọ na-ata ahụhụ? Ebe ọ bụ na Baịbụl ekwuola na onye nwụrụ anwụ amaghị ihe ọ bụla, obi kwesịrị isi anyị ike na onye nke anyị nwụrụ anwụ anaghị ata ahụhụ ọ bụla. Ihe kwesịrị ịkacha na-eme anyị obi ụtọ bụ na Jehova kwere anyị nkwa na ọ ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ nọdịnihu.Aịzaya 26:19.Ndị nwụrụ anwụ amaghị ihe ọ bụla ma ọlị.Ekliziastis 9:5.Otú Ahụ Mmadụ Si Ala ỌnyáOTÚ ahụ mmadụ si eme ka ọnyá laa  bụ otu nime ihe na-eme ka anyị nọrọ ndụ. Ahụ anyị na-amalite iruchi ozugbo anyị merụrụ ahụ.Ihe Ị Ga-echebara Echiche:E nwere ihe ndị dị nahụ anyị na-enyere ya aka ịla ọnyá. Ka anyị tụlee otú ha si arụ ọrụ:Mmadụ merụọ ahụ, ụfọdụ ihe ndị dị nọbara na-enyere anụ ahụ dị nakụkụ ọnyá ahụ aka ka ọ kwụsị ịgba ọbara.Ebe onye ahụ merụrụ ahụ na-abịazi zaa aza, si otú ahụ gbochie nje ịbanye nọnyá ahụ, wepụkwa nje ndị nke nọ na ya.Nime ụbọchị ole na ole, anụ ahụ ọhụrụ na-eji nwayọọ nwayọọ na-eruchi ọnyá ahụ.Nikpeazụ, ọnyá ahụ na-akpọ, àpà ya afọdụzie.Ndị ọkachamara na-agba mbọ ka ha lere anya notú a ahụ mmadụ si eruchi ọnyá rụpụta plastik ndị ga na-anyachi onwe ha ma ha gbawaa. Ha ga-arụnye plastik nke ọ bụla ihe abụọ a gbanyere ihe dị mmiri mmiri. Ọ bụrụ na ihe akụpuo plastik ahụ, ihe ndị ahụ a gbanyere ihe dị mmiri mmiri ga-agbapụta ihe ahụ dị na ha. Ha metụ ibe ha, ha akpụkọọ ma nyachizie ahụ plastik ahụ. Otu ọkachamara kwuru na ha na-agbalị ka ha rụpụta plastik ndị nwere ike ịnyachi onwe ha otú ahụ ahụ mmadụ si eme ka ọnyá laa.Gịnị ka i chere?Otú a ahụ mmadụ si ala ọnyá ọ nọkatara dịrị ka è nwere onye kere ya otú ahụ? 