 Teta! Jenụwarị 2015  Ihe Na-eme Ka Mmadụ Nwee Obi ỤtọIsiokwu Ndị Dị na Magazin AIhe Ndị Na-eme nỤwaEkwedọNafọ 2007, gọọmenti Ekwedọ kwuru mbọ a na-agba ka e chebe oké ọhịa Amazọn. Kama igwu mmanụ na ya, ha kwuru na ha ga-achọ inweta ego a ga-eji na-elekọta ya. Atụmatụ ahụ kụrụ afọ nala nihi na e nweghị ndị kwere eweta ego. Oké ọhịa Amazọn a bụkwanụ otu nime ọhịa ndị e nwere ụdị ụmụ anụmanụ dị iche iche.JapanOtu akwụkwọ akụkọ kwuru na ọ na-esi ike ịchọpụta ọrịa niile dị nọbara a chọrọ ịmịnye mmadụ. Akwụkwọ akụkọ ahụ kwuru ihe a mgbe a chọpụtara nafọ 2013 na otu nwoke karịrịla iri afọ isii butere ọrịa o biri nájá ọcha nọbara a mịnyere ya. Ị manụ na ọ bụrụ na ọ dịbeghị anya mmadụ butere ọrịa o biri nájá ọcha, e legodị ya ahụ, a gaghị achọpụta na o bu ya.ZimbabweNagbanyeghị na ọ karịala afọ iri atọ ndị na-agba ndị ọchịchị mgba okpuru kwụsịrị agha nókè Zimbabwe na Mozambik, bọmbụ e liri ebe ahụ ka na-egbu ndị mmadụ, na-akwarụkwa ọtụtụ. Ndị Red Krọs kwuru na kemgbe afọ 1980, bọmbụ ndị ahụ egbuola ihe karịrị otu puku mmadụ na narị ise nakwa ihe karịrị otu narị puku anụmanụ na puku iri abụọ. Ha kwukwara na bọmbụ ndị ahụ akwarụọla ihe karịrị puku ndị Zimbabwe abụọ.ỌstreliaOtu nchọpụta e mere na-egosi na ihe na-esere ọtụtụ di na nwunye gbarala alụkwaghịm okwu bụ onye anụ ụlọ ndị dị ka nkịta ga-abụ nke ya. E wezụga ụlọ na ala, ego na ngwongwo, ihe ọzọ ha na-azọ azọ bụ anụ ụlọ.Ihe Na-eme Ka Mmadụ Nwee Obi ỤtọÌ CHETỤLA ụdị ihe a? Mgbe i nwetara ihe ahụ bụ mkpa gị, ị ka na-enwe obi ụtọ, ka ihe ahụ ọ kwụsịrị ime gị obi ụtọ ka oge na-aga? Neziokwu, obi na-adị anyị ụtọ ma anyị nweta ihe anyị chọrọ, ma ihe ahụ na-emecha gbụ anyị. Nihi ya, ihe na-eme ka mmadụ na-enwe ezigbo obi ụtọ abụghị ihe onye ahụ nwere ma ọ bụ ihe ndị o merela ná ndụ. Otú ahụ ọ bụ ihe dị iche iche na-eme ka ahụ sie anyị ike ka ọtụtụ ihe si eme ka anyị na-enwe ezigbo obi ụtọ.Anyị niile dị iche iche. Ihe mere gị obi ụtọ nwere ike ọ gaghị eme onye ọzọ obi ụtọ. Ka anyị na-eto, ihe ndị na-emebu anyị obi ụtọ nwere ike ghara ịna-emezi anyị obi ụtọ. Ma, a chọpụtala na e nwere ihe ndị nwere ike ime ka mmadụ nọgide na-enwe obi ụtọ. Dị ka ihe atụ, ihe mmadụ nwere iju ya afọ, enwereghị ndị ọzọ anyaụfụ, ịhụ ndị ọzọ nanya nakwa ịna-eche echiche nke ọma. Ka anyị tụlee ihe mere ihe ndị a ga-eji mee ka anyị nwee obi ụtọ.1. NWEE AFỌ OJUJUEze Sọlọmọn kwuru na ego bụ ihe nchebe. Ma, o kwukwara, sị: Ọlaọcha agaghị eju onye hụrụ ọlaọcha nanya afọ, ego agaghịkwa eju onye ọ bụla nke hụrụ akụ nanya afọ. Nke a kwa bụ ihe efu. Ekliziastis 5:10;7:12 Gịnị ka ihe a o kwuru pụtara? Ọ pụtara na nagbanyeghị na ego na-enyere anyị aka igbo mkpa, anyị ekwesịghị ịdị anyaukwu nihi na ọ ga-eme ka anyị ghara ịna-enwe afọ ojuju. Eze Sọlọmọn gbara mbọ ka ọ mata ma ego na akụnụba hà na-eme ka mmadụ nwee obi ụtọ. Ọ sịrị: Ọ dịghịkwa ihe ọ bụla anya m chọrọ nke m na-enyeghị ya. Ọ dịghị ụdị aṅụrị ọ bụla m gbochiri obi m inwe.Ekliziastis 1:13;2:10.Eze Sọlọmọn rụrụ ọtụtụ ụlọ na ọtụtụ ebe mara mma a na-anọ atụrụ ndụ, nweekwa ọtụtụ ndị na-ejere ya ozi nihi na ọ bụ ọgaranya ngada. Ihe ọ bụla ọ chọrọ, ọ na-enweta ya. Ma, gịnị ka ọ mụtara? Ihe ndị ahụ niile o nwere mere ya obi ụtọ, ma obi ụtọ ahụ adịteghị aka. Ọ sịrị na ihe niile bụ ihe efu nakwa na ọ dịghị ihe ọ bụla bara uru. O mechadịrị kpọọ ndụ asị. Ekliziastis 2:11,17, 18 Neziokwu, Sọlọmọn mụtara na mmadụ ịkpakọba akụnụba anaghị eme ka onye ahụ nwee afọ ojuju.Ihe a Sọlọmọn kwuru na nchọpụta ndị e merela noge anyị a hà na-ekwu otu ihe? Otu akwụkwọ kwuru gbasara ihe na-eme ka mmadụ nwee obi ụtọ kwuru na onye kpatahaala ihe ọ ga-eri, ego ndị ọzọ na-abatazi ya naka adịchaghịzi mkpa iji nwee afọ ojuju. A chọpụtakwala na mmadụ agaghị enwe obi ụtọ ma ọ na-achụ akụnụba ọnwụ ọnwụ ma leghara ihe ndị dị mkpa ná ndụ anya, dị ka ihe ndị gbasara ofufe Chineke.AMAOKWU BAỊBỤL GA-ENYERE GỊ AKA:Ka ụzọ ndụ unu bụrụ nke ịhụya ego na-adịghị na ya, ka unu nọ na-enwe afọ ojuju nihe ndị dị ugbu a.Ndị Hibru 13:5.2. ENWELA ANYAỤFỤObi anaghị adị onye anyaụfụ mma ma ọ hụ ihe ndị ọzọ nwere yanwa na-enweghị. Ọ na-achọkwa inweta ihe ahụ. Anyaụfụ na-eji nwayọọ nwayọọ amalite. Ọ na-emekwa ka mmadụ ghara ịna-enwe obi ụtọ. Olee otú anyaụfụ si amalite? Olee otú anyị ga-esi mata ma ànyị na-enwere ndị ọzọ anyaụfụ? Oleekwanụ otú anyị ga-esi zere ya?Otu akwụkwọ a ma ama kwuru na ndị ndị mmadụ na-enwere anyaụfụ na-abụkarị ndị ha na ha hà, dị ka ndị ọgbọ ha ma ọ bụ ndị ha na ha na-azụ otu ụdị ahịa ma ọ bụ ndị ha na ha na-arụkọ ọrụ. Dị ka ihe atụ, onye na-ere ose agaghị enwewere dọkịta anyaụfụ. Ma, o nwere ike inwere onye ọzọ na-ere ose anyaụfụ.Ihe mere na Peshia noge ochie ga-enyere anyị aka ịghọtakwu ihe a. Ndị nwere agba nọchịchị obodo ahụ enwereghị eze Peshia anyaụfụ, kama onye ha nweere anyaụfụ bụ Daniel. Otú ha si na-atajiri ya anya mere ha ji kpaa nkata igbu ya. Ma, nkata ahụ kụrụ afọ nala. Daniel 6:1-24 Akwụkwọ ahụ anyị kwuru okwu ya kwukwara na onye ọ bụla ekwesịghị ichefu na anyaụfụ nwere ike imeka mmadụ mee ihe na-adịghị mma. Ọ bụ ya mere ọtụtụ ndị jirila merụọ ndị ọzọ ahụ.Anyaụfụ na-eme ka ihe kwesịrị ịna-eme mmadụ obi ụtọ ghara ime ya obi ụtọOlee otú anyị ga-esi mata ma ànyị na-enwere ndị ọzọ anyaụfụ? Jụọ onwe gị ajụjụ ndị a: Obi ọ na-adị m mma ma m hụ na ihe na-agara onye ọgbọ m nke ọma? Ọ na-ewute m ma ọ bụrụ na ihe agaraghị nwanne m ma ọ bụ nwa klas anyị ma akwụkwọ ma ọ bụ onye mụ na ya na-arụkọ ọrụ nke ọma? Ihe ọ bụla ị zara ga-egosi ma ị na-enwere ndị ọzọ anyaụfụ. Jenesis 26:12-14 Otu akwụkwọ kwuru gbasara otú ụmụ mmadụ si akpa àgwà sịrị na e nweghị ihe ọma e meere onye anyaụfụ na-eme ya obi ụtọ. Ihe ndị kwesịrị ịna-eme ya obi ụtọ anaghị eme ya obi ụtọ nihi na ihe anaghị atụ ya nanya.Ịdị umeala nobi na inwe obiọma ga-eme ka anyị ghara ịna-enwere ndị ọzọ anyaụfụ. Àgwà abụọ a ga-emekwa ka anyị ghara ịna-ewere ha iwe maka otú ha si akpa àgwà. Baịbụl gwara anyị ka anyị ghara ime ihe ọ bụla nihi esemokwu ma ọ bụ nihi ịbụ ndị onwe ha na-ebu isi, kama nịdị nwayọọ nobi na-ewere na ndị ọzọ ka anyị.Ndị Filipaị 2:3.AMAOKWU BAỊBỤL GA-ENYERE GỊ AKA:Ka anyị ghara ịbụ ndị onwe ha na-ebu isi, na-akpali ịsọ mpi netiti onwe anyị, na-enwere ibe anyị anyaụfụ.Ndị Galeshia 5:26.3. HỤ NDỊ ỌZỌ NANYAOtu akwụkwọ kwuru gbasara otú ndị mmadụ si akpa àgwà sịrị na ihe kacha eme ka ndị mmadụ na-enwe obi ụtọ bụ ha na ndị ọzọ ịdị ná mma, ọ bụghị ọrụ ha, ego ha na-akpata, ebe ha bi ma o bụ ahụ ike. Ihe ọ pụtara bụ na anyị chọọ ịna-enwe obi ụtọ, anyị ga-ahụ ndị ọzọ nanya, hanwa ahụkwa anyị nanya. Otu onye so dee Baịbụl kwuru, sị: Ọ bụrụ na enweghị m ịhụya, ọ dịghị ihe m bụ.1 Ndị Kọrịnt 13:2.E nweghị onye na-agaghị ahụli mmadụ nanya, e nweghịkwa onye a na-agaghị ahụli nanya. Dị ka ihe atụ, otu nwa agbọghọ aha ya bụ Vanessa si nụlọ ha gbapụ mgbe ọ dị afọ iri na anọ. Ihe mere o ji gbapụ bụ na nna ya bụ onye aṅụrụma na-eti ya ihe mgbe niile. Vanessa gara biri nụlọ ndị ọzọ, mechaakwa gaa biri notu ebe ndị na-enweghị ụlọ na-ebi. Mgbe ọ nọ ebe ahụ, ọ rịọrọ Chineke ka o nyere ya aka. Chineke zara ya ekpere mgbe ndị na-elekọta ebe ahụ zigara ya ka ọ gaa biri na nke otu ezinụlọ na-eme ihe Baịbụl kwuru. Ndị ezinụlọ ahụ nwere ogologo ntachi obi na obiọma nihi na ha hụrụ ibe ha nanya. 1 Ndị Kọrịnt 13:4 Otú ndị ezinụlọ ahụ si emeso ya nakwa ihe ndị ọ na-amụta na Baịbụl nyeere ya aka ịgbanwe otú o si ele ndụ anya, ọ malitekwara inwe obi ụtọ. O kwuru na ya malitekwara ime nke ọma nụlọ akwụkwọ.Nagbanyeghị na Vanessa echefubeghị ihe papa ya mere ya, ọ hụrụ di ya na ụmụ ya abụọ nanya ugbu a.AMAOKWU BAỊBỤL GA-ENYERE GỊ AKA:Yirinụ ịhụya dị ka uwe, nihi na ọ bụ ihe nkekọ zuru okè nke ịdị notu.Ndị Kọlọsi 3:14.4. MỤTA ỊNA-EDI IHEE nweghị onye na-enweghị nsogbu ná ndụ. Baịbụl kwuru na e nwere oge ịkwa ákwá na oge ịkwa ákwá arịrị. Ekliziastis 3:4 Ọ bụrụ na anyị amụta idi ihe, ọ gaghị esiri anyị ike ịna-edi nsogbu ọ bụla bịaara anyị. Ka anyị tụlee akụkọ ụmụ nwaanyị abụọ aha ha bụ Carol na Mildred.Carol na-arịa ọrịa shuga. Ọ naghị eku ume nke ọma ma o hiwe ụra, ọkpụkpụ azụ na-enyekwa ya nsogbu. Ọrịa anya emeekwala ka anya aka ekpe ya kpọọ. Nagbanyeghị ihe a niile, ọ sịrị: Anaghị m ekwe ka obi na-ajọ m njọ mgbe niile. Ma, e nwere mgbe m na-eche ụwa m. M chetụ obere, mụ akwụsị. M na-ekele Chineke maka ihe ndị m ka nwere ike ime, karịchaa, ịna-enyere ndị mmadụ aka.Mildred nwekwara ọrịa ndị ọ na-arịa. Ọ na-arịa ogbu na nkwonkwo, kansa ara nakwa ọrịa shuga. Ma dị ka Carol, ọ naghị echegbu onwe ya. Ọ sịrị: M hụrụ ndị mmadụ nanya, na-akasikwa ha obi ma ha na-arịa ọrịa. Ime otú ahụ na-enyere m aka idi ụwa m. Neziokwu, achọpụtala m na anaghị m echegbu onwe m ma m kasiwe ndị ọzọ obi.Ịkasi ndị ọzọ obi na-eme Carol na Mildred obi ụtọỌ bụ eziokwu na Carol na Mildred na-agba mbọ ilekọta onwe ha, mkpa ha bụ ka ha ghara ịna-echegbu onwe ha nakwa ka ha jiri oge ha na-eme ihe bara uru. Nihi ya, obi ụtọ ha na-enwe enweghị atụ. Otú ha si edi nsogbu ha na-enyekwara ndị ọzọ ụwa na-esiri ike aka idi nke ha.AMAOKWU BAỊBỤL GA-ENYERE GỊ AKA:Obi ụtọ na-adịrị onye na-atachi obi nọnwụnwa, nihi na mgbe a nwapụtara ya, ọ ga-anata okpueze bụ ndụ.Jems 1:12.Amamihe dị na Baịbụl bụụrụ ndị na-ejide ya aka osisi nke ndụ, ndị na-ejidesikwa ya aka ike ka a ga-akpọ ndị obi ụtọ. Ilu 3:13-18 Ọ ga-adị mma ka ị mụọ Baịbụl ka i wee jiri anya gị hụ uru amamihe dị na ya bara. A si ka ekwuwe, Chineke, bụ onye Baịbụl si naka ya, bụ onye obi ụtọ. Ọ chọkwara ka ị na-enwe obi ụtọ.1 Timoti 1:11.Ịdị ỌchaChineke ọ chọrọ ka anyị na-adị ọcha?Ka anyị sachapụ onwe anyị mmerụ niile nke anụ ahụ na nke mmụọ.2 Ndị Kọrịnt 7:1.IHE BAỊBỤL KWURUChineke hụrụ anyị nanya, chọọkwa ka anyị nwee ogologo ndụ na ahụ isi ike. O kwuru, sị: Ka obi gị debekwa ihe m nyere niwu, nihi na ogologo ndụ na ọtụtụ afọ ndụ na udo ka a ga-atụkwasịrị gị. Ilu 3:1, 2 Iwu Chineke nyere ụmụ Izrel gosiri na ọ hụrụ ụmụ mmadụ nanya. Ụfọdụ nime iwu ndị ahụ kwuru otú ha ga-esi na-edebe onwe ha na ebe ha bi ọcha. Diuterọnọmi 23:12-14 Mgbe ha debere iwu ndị ahụ, ahụ siri ha ike, ha arịaghịkwa ọrịa ọjọọ mba ndị dị ka Ijipt bụ ndị na-anaghị edebe iwu ndị ahụ na-arịa.Diuterọnọmi 7:12,15.Taakwa, ndị sachapụrụ onwe ha mmerụ niile nke anụ ahụ dị ka ise sịga, ịṅụ oké mmanya, na ịṅụ ọgwụ ọjọọ anaghị arịa ọtụtụ ọrịa. Ha anaghịkwa anwụchu ọnwụ. Ebe ọ bụkwa na anyị na mmadụ ibe anyị na-ebikọ, na-emekọkwa ihe, ọ bụrụ na anyị na-adị ọcha otú Chineke kwuru, ọ ga-egosi na anyị hụrụ mmadụ ibe anyị nanya.Mak 12:30, 31.Otú anyị si akpa àgwà na otú anyị si efe ofufe ọ gbasara Chineke?Meenụ ka akụkụ ahụ unu. . .nwụọ nihe banyere ịkwa iko, adịghị ọcha, agụụ mmekọahụ, ọchịchọ ọjọọ, na anyaukwu, nke bụ ikpere arụsị. Ọ bụ nihi ihe ndị ahụ ka ọnụma Chineke ji abịa.Ndị Kọlọsi 3:5, 6.IHE BAỊBỤL KWURUDị ka anyị kwuburu, Baịbụl gwara anyị ka anyị sachapụ onwe anyị mmerụ niile nke anụ ahụ na nke mmụọ. Noge Jizọs Kraịst nọ nụwa, ọtụtụ ndị gbara mbọ ka ha na-adị ọcha nelu ahụ, ma ha leghaara àgwà ha na otú ha si efe ofufe anya. Mak 7:1-5 Ma, Jizọs gwara ha, sị: Ọ dịghị ihe ọ bụla si nebe ọzọ banye nime mmadụ nke pụrụ imerụ ya, ebe ọ bụ na ọ na-abanye . . . neriri afọ ya, o wee pụọ banye nime olulu nsị. . . . Ọ bụ ihe na-esi nime mmadụ apụta na-emerụ mmadụ; nihi na ọ bụ nime mmadụ, nobi ụmụ mmadụ, ka echiche ọjọọ dị iche iche si apụta: ịkwa iko, izu ohi, igbu ọchụ, ịkwa iko nke di ma ọ bụ nwunye, inwe anyaukwu, ajọ omume, aghụghọ, omume rụrụ arụ, anyaụfụ, . . . enweghị ezi uche. Ihe ọjọọ ndị a niile na-esi nime apụta, ha na-emerụkwa mmadụ.Mak 7:18-23.Ihe a Jizọs kwuru pụtara na ọ bụrụ na mmadụ na-edewe elu ahụ ya ọcha ma na-eleghara otú o si efe ofufe na iwu Chineke nyere gbasara àgwà anyị anya, onye ahụ dị ka iko azụ ya dị ọcha ma ihe jupụtara nime ya bụ unyi unyi.Matiu 23:25, 26.Iwu ndị dị na Baịbụl hà siri oké ike?Nke a bụ ihe ịhụ Chineke nanya pụtara, ka anyị na-edebe ihe o nyere niwu; ma ihe o nyere niwu adịghị arọ.1 Jọn 5:3.IHE BAỊBỤL KWURUMaịka isi isiiamaokwu asatọ kwuru, sị: Gịnị ka Jehova na-achọ naka gị ma ọ bụghị ime ihe nikpe ziri ezi na ịhụ obiọma nanya nakwa iji obi umeala soro Chineke gị na-eje ije? Ihe a Chineke sị anyị na-eme esighị oké ike. Ọ chọkwara ka ihe mere anyị ga-eji na-erubere ya isi bụrụ na anyị hụrụ ya nanya. Anyị mee otú ahụ, obi ga na-atọ anyị ụtọ. Abụ Ọma 40:8 Ọ bụrụkwanụ na anyị emehie, obi siri anyị ike na ọ ga-emere anyị ebere nihi na Baịbụl kwuru, sị: Jehova emeworo ndị na-atụ egwu ya ebere dị ka nna si emere ụmụ ya ebere. Nihi na ya onwe ya maara nnọọ otú e si kpụọ anyị, ọ na-echeta na anyị bụ ájá ma ọ bụ na anyị ezughị okè.Abụ Ọma 103:13, 14.Ná nchịkọta, iwu Chineke nyere anyị banyere ịdị ọcha, ịkpa àgwà dị mma, na ife ya ofufe otú ọ chọrọ na-egosi na ọ hụrụ anyị nanya. Ọ bụrụ na anyị ana-erubere ya isi, ọ ga-egosi na anyị hụrụ ya nanya nakwa na anyị ma ihe.Ihe Ị Ga-eme ma Nwa Gị Na-agha ỤghaIHE BỤ NSOGBUKa e were ya na e nwere otu nwaanyị nwa ya dị afọ ise. Ka nwa ahụ nọ nime ụlọ na-egwu egwu, nwaanyị ahụ nụrụ ka ihe dara nala kụwaa. Mgbe ọ batara, ọ hụrụ ebe nwa ahụ kwụ nakụkụ ihe ahụ. Otú ihu ya dị agwala ya na ọ bụ ya kụwara ya.Ya ejiri iwe jụọ ya, sị: Ònye kụwara ihe a?Ya azaa ya ozugbo, sị: Amaghị m.Ihe a abụghị nke mbụ ọ na-agha ụgha. Ọ bụrụ na ọ bụ gị mụrụ nwa ahụ, ì chere na ọ gaghị akwụsịli ịgha ụgha?IHE I KWESỊRỊ ỊMAE nweghị ụgha dị mma.Baịbụl kwuru na Jehova Chineke kpọrọ ire na-agha ụgha asị. Ilu 6:16, 17 Dị ka ihe atụ, Iwu Mozis kwuru ahụhụ a ga-ata onye ghọrọ mmadụ ibe ya aghụghọ.Levitikọs 19:11, 12.Ma, e nwere ụgha ndị ka ibe ha njọ.E nwere ụfọdụ ụgha jọgburu onwe ha. A na-agha ha iji mebie aha mmadụ ma ọ bụ mesie mmadụ ike. Ma, ụfọdụ ndị na-agha ụgha mgbe ha nọ ná nsogbu. O nwere ike ịbụ ka a ghara ịta ha ahụhụ ma ọ bụ ka a ghara imenye ha ihere. Jenesis 18:12-15 Nagbanyeghị na e nweghị ụgha nke dị mma, e nwere ndị ka ibe ha njọ. Nwa gị ghaa ụgha, mata ihe mere o ji ghaa ya, burukwa afọ ole ọ dị nobi.Nyere nwa gị aka mgbe ọ ka dị obere.Otu nwoke aha ya bụ David Walsh kwuru na ụmụaka kwesịrị ịmụta ịna-ekwu eziokwu, ọ sọgodị ya ya bụrụ na ọ gaghị adịrị ha mfe. Mmadụ kwesịrị ịtụkwasị onye ya na ya dị ná mma obi. Ma ọ bụrụ na onye ahụ na-aghakarị ụgha, ọ gaghị atụkwasịli ya obi.Echela na nwa gị agaghị agbanweli.Na nwa gị tụrụ asị apụtaghị na ọ ghọọla ajọ nwa. Cheta na Baịbụl sịrị na e kekọtara nzuzu na obi nwata. Ilu 22:15 Otú ụfọdụ ụmụaka si egosi nzuzu nke ha bụ ịtụ asị. Ha nwere ike iche na ọ ga-eme ka a ghara ịta ha ahụhụ. Nihi ya, i kwesịrị ilezi anya mara ihe ị ga-eme ya.IHE I NWERE IKE IMEChọpụta ihe mere nwa gị ji agha ụgha.Ọ bụ ụjọ ihe a ga-eme ya na-atụ ya, ka ọ bụ na ọ chọghị ime ihe ga-ewegị iwe? Ọ bụrụ na nwa gị na-akọrọ ndị enyi ya ihe na-abụghị eziokwu ka ha ghara ileda ya anya, ihe mere o ji akọrọ ha ya ọ bụ maka na ọ ghọtabeghị otú ihe si dị nụwa? Ọ bụrụ na ị mata ihe mere nwa gị ji agha ụgha, ị ga-enwe ike ịma otú ị ga-esi enyere ya aka.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:1 Ndị Kọrịnt 13:11.Gwa ya ihe o mere, kama ịjụ ya ajụjụ.Nihe atụ ahụ e nyere ná mbido isiokwu a, o doro nwaanyị ahụ anya na ọ bụ nwa ya kụwara ihe ahụ. Ma, ọ jụrụ ya, sị:Ònye kụwara ihe a?O nwere ike ịbụ na ihe mere nwa ahụ ji sị na ya amaghị bụ na ọ hụrụ na iwe ji mama ya. Ma, kama ịjụwa ya ajụjụ, mama ya gaara asị ya: Hei, ị kụwaala ihe a. Ọ bụrụ na ọ gwa nwa ya ihe o mere kama ịjụ ya ajụjụ, nwa ahụ agaghị atụ asị, kama ọ ga-enyere ya aka ịmụta ịna-ekwu eziokwu.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ndị Kọlọsi 3:9.Nwa gị kwuo eziokwu, jaa ya mma.Ụmụaka na-achọkarị ime ihe ga-atọ mama ha na papa ha ụtọ. Nihi ya, mee ka nwa gị mata na obi ga-atọ gị ụtọ ma ọ na-ekwu eziokwu. Kụziere ya na ezinụlọ unu ejighị ikwu eziokwu eti epele nakwa na ị chọrọ ka ọ na-ekwu eziokwu mgbe niile.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ndị Hibru 13:18.Mee ka nwa gị ghọta na a naghị atụkwasị onye ụgha obi nakwa na a kwụsị ịtụkwasị mmadụ obi, ọ na-esi ike tupu a malite ịtụkwasị onye ahụ obi ọzọ. Mgbe ọ bụla o kwuru eziokwu, jaa ya mma. Ime otú a ga-eme ka ọ na-agba mbọ na-ekwu eziokwu. Dị ka ihe atụ, o kwuo eziokwu, i nwere ike ịsị ya, Obi dị m ụtọ na ị na-ekwu eziokwu.Na-ekwu eziokwu.O doro anya na ị gaghị atụ anya na nwa gị ga na-ekwu eziokwu ma ọ bụrụ na gịnwa anaghị ekwu eziokwu. Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na onye ị na-achọghị ịhụ achọrọ gị bịa, gị agwa nwa gị ka ọ gwa ya na ị nọghị ya, ị na-akụziri ya ịtụ asị.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Jems 3:17.Kụziere ya ihe Baịbụl kwuru.Ihe ndị dị na Baịbụl na akụkọ ndị a kọrọ na ya gosiri na Chineke chọrọ ka anyị na-ekwu eziokwu. Akwụkwọ Ndịàmà Jehova bipụtara nke aha ya bụMụta Ihe Site nAka Onye Ozizi Ukwu Ahụga-enyere gị aka ịkụziri nwa gị ihe ndị dị na Baịbụl. Isiokwu nke 22 bụ Ihe Mere Anyị Na-ekwesịghị Iji Na-agha Ụgha. Gụọ ihe ụfọdụ si nisiokwu a nigbe bụ Akwụkwọ Ga-enyere Nwa Gị Aka. AkwụkwọỤwaGịnị mere Chineke ji kee ụwa?Nke a bụ ihe Jehova kwuru, bụ Onye . . . kpụrụ ụwa na Onye kere ya, . . . onye na-ekeghị ya nefu, onye kpụrụ ya ka e biri nime ya.Aịzaya 45:18.IHE NDỊ MMADỤ NA-EKWUỌtụtụ ndị na-ekwu na ụwa nọkatara dịrị. Ndị ụka ụfọdụ na-ekwukwa na ụwa bụ ebe Chineke na-anọ anwale ndị mmadụ iji mata ndị nke ga-aga eluigwe na ndị nke ga-aga ọkụ mmụọ.IHE BAỊBỤL KWURUBaịbụl kwuru na Chineke kere eluigwe na ụwa. Jenesis 1:1 Ọ gwara Adam na Iv, sị: Mụọnụ ọmụmụ, baanụ ụba ma jupụta ụwa, meekwanụ ka ọ dịrị nokpuru unu, ka . . . ihe ọ bụla e kere eke dị ndụ nke na-agagharị nelu ala nọrọkwa nokpuru unu. Jenesis 1:28 Naanị ihe ga-eme ka Adam na Iv nwụọ bụ ma ha nupụrụ Chineke isi. Jenesis 2:17 Ọ pụtara na ihe Chineke bu nobi kee ụwa bụ ka ụmụ mmadụ biri na ya ruo mgbe ebighị ebi. Ọ chọrọ ka ndị na-erubere ya isi biri nụwa, na-elekọtakwa ya ruo mgbe ebighị ebi.À ga-ebibi ụwa?Ọ tọrọ ntọala ụwa mee ka o sie ike; ọ gaghị ama jijiji ruo mgbe ebighị ebi, ma ọ bụ ruo mgbe niile ebighị ebi.Abụ Ọma 104:5.IHE NDỊ MMADỤ NA-EKWUNdị ọkà mmụta sayensị ekwuola ihe dị iche iche nwere ike ibibi ụwa ma ọ bụ mee ka mmadụ ghara ibi na ya. Ụfọdụ nime ha bụ ihe ndị na-emere onwe ha, ụfọdụ abụrụ ihe ndị mmadụ na-eme. Ụfọdụ nime ihe ndị ahụ ha kwuru bụ ugwu ịgbọpụta ọkụ, anyanwụ ịkwụsị ịcha, oké okpomọkụ, agha ụwa niile ma ọ bụ ọrịa ọjọọ a ga-agbanye nikuku.IHE BAỊBỤL KWURUIhe Chineke bu nobi kee ụwa agbanwebeghị. Ihe Baịbụl kwuru doro anya. Ọ sịrị: Ụwa na-adịru mgbe ebighị ebi. Ekliziastis 1:4 O nweghịkwa mgbe ndị mmadụ na-agaghị ebi na ya. Baịbụl sịrị: Ndị ezi omume ga-enweta ụwa, ha ga-ebikwa nelu ya ruo mgbe ebighị ebi.Abụ Ọma 37:29.GỊNỊ MERE O JI GBASA ANYỊ?Ụfọdụ ndị na-emebisi ihe ndị dị nụwa nihi na ha chere na a ga-emecha bibie ụwa. Ndị ọzọ enweghị olileanya ọ bụla maka na ha chekwara na a ga-ebibi ụwa. Ụdị echiche a na-eme ka mmadụ na-ebi ndụ na-enweghị isi na ọdụ. Ma, ọ bụrụ na anyị kwetara na anyị ga-adị ndụ ebighị ebi nụwa a, anyị ga na-eme ihe ga-abara anyị na ndị ezinụlọ anyị uru ma ugbu a ma nọdịnihu.Eluigwe ọ bụ ebe ụmụ mmadụ ga-ebi ma ha bichaa nụwa?Eluigwe bụ eluigwe Jehova, ma ụwa ka o nyere ụmụ mmadụ. Abụ Ọma 115:16.IHE NDỊ MMADỤ NA-EKWUỌtụtụ ndị na-ekwu na ndị ezi omume niile ga-aga eluigwe.IHE BAỊBỤL KWURUChineke bi neluigwe, ma o nyere ụmụ mmadụ ụwa ka ha biri. Baịbụl kwuru banyere ụwa mmadụ bi nke gaje ịbịa. Ndị Hibru 2:5 Jizọs bụ onye mbụ si nụwa gaa eluigwe. Baịbụl kwukwara na ọ bụ mmadụ ole na ole ga-aga eluigwe. Ihe ha ji aga bụ maka na ha na Jizọs ga-achị ụwa dị ka ndị eze.Mkpughe 5:9, 10;Luk 12:32;Jọn 3:13.GỊNỊ MERE O JI GBASA ANYỊ?Ihe ahụ ndị mmadụ na-ekwu na ndị ezi omume niile ga-aga eluigwe abụghị ihe Baịbụl kwuru. Ọ bụrụ na Chineke ga-akpọrọ ndị ezi omume niile gaa eluigwe, ọ pụtara na ọ gaghịzi eme ihe ahụ o bu nobi kee ụwa nakwa na nkwa o kwere na anyị ga-adị ndụ ebighị ebi nụwa agaghị emezu. Ma, Baịbụl kwere anyị nkwa, sị: Nwee olileanya nebe Jehova nọ, debekwa ụzọ ya, ọ ga-ebulikwa gị elu inweta ụwa.Abụ Ọma 37:34.Otú Unu Ga-esi Na-ekpebi Ihe Ga-adị Unu Abụọ MmaIHE BỤ NSOGBUKa e were ya na e nwere ihe gị na digị chọrọ ime, ma otú i si chọọ ime ya dị iche notú di gị si chọọ ime ya. I nwere ike ime otu nime ihe atọ a:Isi ọnwụ na unu ga-eme ya otú i si chọọ.Ikweta ime ya otú di gị kwuru.Unu ikweta ime ya otú ọzọ dị iche nihe unu abụọ chọrọ.I nwere ike ikwu na ị chọghị ka e mee ya otú ọzọ nihi na otú a ga-esi eme ihe ahụ agaghịzi abụ ma otú ị chọrọ ma otú di gị chọrọ.Ọ bụrụ na otú ọzọ ahụ unu chọrọ isi mee ihe ahụ dị mma, unu abụọ ga-enwe obi ụtọ. Ma, tupu anyị ekwuwe otú ị ga-esi na-ekweta ime ihe dị iche nihe unu chọrọ, ka anyị tụlee ihe ụfọdụ i kwesịrị ịma.IHE I KWESỊRỊ ỊMAUnu kwesịrị ịgbakọ aka kpebie ihe unu ga-eme.Tupu ị lụọ di, ọ bụ gị na-ekpebiri onwe gị ihe ọ bụla ị ga-eme. Ma ugbu a, ihe agbanweela. Unu abụọ ga na-emezi ihe ga-eme ka unu ghara itisa. Kama ichewe na unu abụọ ịnọ kpawa ihe unu ga-eme bụ igbu oge, cheta na ọ ga-abara unu uru. Otu nwaanyị aha ya bụ Alexandra kwuru na ọ ka mma ka mmadụ abụọ tikọọ isi chọta otú a ga-esi dozie nsogbu kama otu onye ịchọwa ya naanị ya.Unu kwesịrị iji obi ọcha kwurịta ihe unu ga-eme.Otu ọkachamara aha ya bụ John M. Gottman kwuru na ọ bụ eziokwu na ọ bụghị ihe ọ bụla di mmadụ ma ọ bụ nwunye ya kwuru ka ọ ga-ekweta, onye ahụ kwesịrị ikwu obi ya banyere okwu ha kpụ nọnụ. O kwukwara na ọ bụrụ na mmadụ anaghị etinye ọnụ nihe di ya ma ọ bụ nwunye ya na-ekwu ma ha chọọ ịkpa ihe dịịrị ha, e nweghị ezigbo ihe ha ga-akpata.Unu kwesịrị ileghara ụfọdụ ihe anya.E nweghị onye obi na-adị ụtọ ma di ya ma ọ bụ nwunye ya na-esi ọnwụ na a ga-eme ihe ọ bụla o kwuru. Ọ na-aka mma ma ọ bụrụ na ha abụọ na-ekwe ka e megbuo ha mgbe ụfọdụ. Otu nwaanyị aha ya bụ June kwuru, sị: Oge ụfọdụ, m na-eme ihe di m chọrọ ka obi wee dị ya mma, yanwa na-emekwara m otú ahụ. Otú ahụ ka di na nwunye kwesịrị isi na-ebi, nwoke meere nwunye ya, nwaanyị emeere di ya.IHE I NWERE IKE IMEJirinụ olu ọma bido.Ọ bụrụ na i jiri iwe ma ọ bụ olu ike gwawa di gị ihe i chere banyere ihe unu chọrọ ime, unu nwere ike ịrụwa ụka, unu agaghịkwa ekwute ihe ga-enwe isi. Nihi ya, jiri olu ọma kwuo ihe ị chọrọ ikwu, meekwa ihe a Baịbụl kwuru. Ọ sịrị: Yirinụ obi ọmịiko, obiọma, ịdị umeala nobi, ịdị nwayọọ, na ogologo ntachi obi, dị ka uwe. Ndị Kọlọsi 3:12 Ihe ndị a Baịbụl kwuru ga-enyere gị na di gị aka ka unu ghara ịna-arụ ụka. Ha ga-eme ka unu wetuo obi kpebie ihe unu ga-eme.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ndị Kọlọsi 4:6.Chọpụta ebe unu nwere otu olu.Ọ bụrụ na ọ na-abụ unu chọọ ikpebi ihe unu ga-eme unu amalite ise okwu, mara na o nwere ike ịbụ na onye ọ bụla nime unu na-achọ ka e mee ihe ọ chọrọ. Kama ịbụ ekwe ekwe, chọpụta ebe unu nwere otu olu. Ihe ndị a ga-enyere unu aka:Onye ọ bụla nime unu dee ihe gbasara ihe unu na-akpa nakwụkwọ. Depụta ihe ị na-achọghị banyere ihe ahụ naka ekpe. Naka nri, dee ihe ndị i kwetara. Unu dechaa, kwurịtanụ ihe unu depụtara. I nwere ike chọpụta na unu nwere otu olu nime ọtụtụ ihe ndị unu dere unu ga-eme. Ọ gaghịkwa esiri unu ike ịgbanwe obi unu banyere ihe ndị unu na-ekwekọrịtaghị. Ọ bụrụgodị na unu agaghị ekwekọrịtacha nihe ahụ niile, ide ha nakwụkwọ ga-enyere unu aka ịghọtakwu ihe ndị ahụ nke ọma.Na-atụkọnụ aro ọnụ.O nwere ike ịdịrị otu onye mfe ịma ihe ọ ga-eme ma ihe ụfọdụ dapụta. Ma, e nwere ihe ụfọdụ nwere ike isiri di na nwunye ike ịma ihe ha ga-eme. Ụdị ihe a dapụta, ha kwesịrị ịgbakọ aka kpebie ihe ha ga-eme.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ekliziastis 4:9.Abụla ekwe ekwe.Baịbụl kwuru, sị: Onye ọ bụla nime unu hụ nwunye ya nanya dị ka ọ hụrụ onwe ya nanya; naka nke ọzọ, onye bụ nwunye kwesịrị ịdị na-akwanyere di ya ùgwù nke ukwuu. Ndị Efesọs 5:33 Ọ bụrụ na di na nwunye hụrụ ibe ha nanya, na-akwanyekwara ibe ha ùgwù, ha ga na-ekweta ihe ibe ha kwuru. Otu nwoke aha ya bụ Cameron kwuru, sị: O nwere ihe mmadụ na-agaghị achọ ime, ma nwunye ya ma ọ bụ di ya nwere ike ime ka o mee ya. E mechaa, obi ga-adịkwa ya ụtọ na o mere ihe ahụ.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Jenesis 2:18.Ihe Ncheta Pụrụ IcheNOBODO a na-akpọ Hiroshima, nke dị na Japan, e nwere osimiri a na-akpọ Osimiri Motoyasu. E nwere otu ụlọ dị nakụkụ osimiri a. Kemgbe afọ 1945 a tụrụ bọmbụ ebe ahụ, ọ tọgbọ nkịtị. Gịnị mere na a rụzibeghị ụlọ ahụ kemgbe ihe fọrọ obere ka ọ bụrụ iri afọ asaa?Mgbe a rụrụ ụlọ ahụ bụ nafọ 1915. E ji brik rụọ ya. Ọ bụ ụlọ elu nwere okpukpu abụọ. E ji ya mere ebe ndị mmadụ na-aga egosi ngwá ahịa ha mepụtara ọhụrụ. Ma, nabalị isii nọnwa asatọ nafọ 1945, mgbe o ji nkeji iri na ise gafee elekere asatọ nke ụtụtụ, njinji jiri. Nụbọchị ahụ, ngwá agha ọgwụrụ mba a tụrụ nobodo ahụ gbawara nebe na-adịghị anya nụlọ ahụ. Ọ bụ ya bụ nke mbụ e ji lụọ agha nụwa. Mmadụ niile nọ nụlọ ahụ nwụrụ ozugbo nje. Ma, okpokoro ụlọ ahụ adaghị.Kemgbe ahụ, ndị obodo ahụ agbaala mbọ ka ụlọ ahụ dịkwa otú ahụ ọ dị kemgbe a tụrụ ya bọmbụ. Ngalaba Òtù Mba Ụwa a na-akpọ UNESCO kwuru na ụlọ ahụ na-echetara ndị mmadụ ụdị ike ngwá agha ụmụ mmadụ rụrụ kpara. Nafọ 1996, òtù UNESCO denyere aha ụlọ a nebe ha na-edenye aha ihe dị iche iche a na-agaghị echefu echefu nụwa. Ha kwuru na ụlọ ahụ na-echetara ha na ha kwesịrị ime ka udo dịrị nụwa.Ma, ụdị ihe a emebeghị ka ndị mmadụ kwụsị ịlụ agha. Ihe na-akpatakwa agha ndị ahụ bụ anyaukwu, ịkpọ ndị agbụrụ ọzọ ma ọ bụ ndị okpukpe ọzọ asị ma ọ bụkwanụ mmadụ iburu ihe gbasara obodo ya nisi. Ọ pụtaziri na agha agaghị akwụsị akwụsị?Baịbụl kwuru na ọ ga-akwụsị.Abụ Ọma 46:9sịrị: Chineke na-eme ka agha kwụsị ruo na nsọtụ ụwa. Ọ na-agbaji ụta, na-egbujisịkwa ube; ọ na-agbakwa ụgbọ agha ọkụ. Noge ahụ, Chineke ga-ewepụ ọchịchị ụmụ mmadụ were Alaeze ya dochie ha. Ọ bụ Jizọs Kraịst, bụ Eze nke ndị eze, ga na-achịzi ụmụ mmadụ.Mkpughe 11:15;19:16.Noge ahụ, a gaghịzi enwe ihe ndị ga na-echetara anyị agha ndị a lụrụ noge gara aga. Ihe ndị na-agbawa anyị obi ugbu a agaghịzi adị nihi naAịzaya 65:17kwuru, sị: A gaghị echeta ihe mbụ niile, ha agaghị abatakwa nobi. 