 Teta!, No. 1 2019  È Nwere Mgbe Obi Ga-eru Anyi Niile Ala nỤwa A?Isiokwu ndị dị na Teta! aIhe Ndị Na-eme Ka Obi Ghara Iru Anyị AlaỌgbọ anyị a enweela ọganihu na-enweghị atụ nihe gbasara sayensị, nkà nụzụ nakwa akụnụba . . . Ma nagbanyeghị ya, ọgbọ a bụ ọgbọ mbụ mere ka ihe niile ghịghasịa nụwa.The Global Risks Report 2018, World Economic Forum.GỊNỊ MERE NDỊ MA NKE A NA-AKỌ JI NA-ECHEGBU ONWE HA BANYERE IHE ECHI GA-ABỤ NAKWA BANYERE IHE GA-EME ỤWA A NỌDỊNIHU? KA ANYỊ LEBA ANYA NỤFỌDỤ NSOGBU NDỊ ANYỊ NWERE NỤWA TAA.MPỤ NDỊ E JI ỊNTANET EME:Otu akwụkwọ akụkọ aha ya bụThe Australiankwuru, sị: Kwa ụbọchị, ka Ịntanet na-aghọ ebe na-adịghị mma ọgịga. O bụzi ebe ndị na-emetọ ụmụaka, ndị na-achọ okwu, ndị na-etinye ihe na-akpata esemokwu ma ọ bụ nrụrịta ụka, nakwa ndị na-abanye na Kọmputa ndị ọzọ, jizi mere ụlọ. Ịntanet emeela ka ọ dịrị ọtụtụ ndị mfe ịna-akpa arụ ndị jọgburu onwe ha.AKA AHAGHỊ OTU:Otu ụlọ ọrụ a na-akpọ Oxfam International kwuru na akụnụba mmadụ asatọ kacha baa ọgaranya nụwa nwere hà ka ihe niile ihe karịrị ijeri mmadụ atọ kacha daa ogbenye nụwa nwere. Ha kwukwara na otú azụmahịa ụwa a si aga adịghị mma nihi na o mere ka ndị bara ọgaranya na-abakwu ọgaranya, ndị dara ogbenye a na-adakwu ogbenye. Ọtụtụ nime ndị ahụ dara ogbenye bụ ụmụ nwaanyị. Ụfọdụ ndị chere na ihe dịrị otú a na-aga, o nwere ike ịkpata ọgba aghara.MMEGIDE NA AGHA:Nafọ 2018, Ngalaba Òtù Mba Ụwa Na-ahụ Maka Ndị Gbara Ọsọ Ndụ kwuru, sị: Ọ bụ noge a ka a kacha nwee ndị gbara ọsọ ndụ gbaga obodo ọzọ. Ihe karịrị nde mmadụ iri isii na asatọ ahapụla ụlọ ha gbaa ọsọ ndụ nihi agha ma ọ bụ mmegide. Ngalaba ahụ kwukwara na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu onye na-agbapụ nụlọ ya kwa tịnkọm tịnkọm abụọ ọ bụla.IMEBI ALA NA OSIMIRI:Akwụkwọ bụThe Global Risks Report 2018,kwuru, sị: Ọtụtụ osisi na ụmụ anụmanụ na-anwụ nike nike. Otú e sizi na-emetọ ikuku na osimiri ga na-akpatara ndị mmadụ ọtụtụ nsogbu ahụ ike. Nụfọdụ mba, ụmụ ahụhụ na ụmụ ihe ndị ọzọ na-efe efe na-achọzi ịnwụcha. Ndị sayensị na-ekwu na ebe ọ bụ na ụmụ ahụhụ ndị a na-enye aka eme ka ihe akụkụ na osisi dị iche iche mịa mkpụrụ na-anwụzi nike nike, o nwere ike ime ka ụwa anyị a gharazie ikwe obibi.Ụmụ mmadụ hà ga-enweli ike ime ka ụwa a bụrụ ebe dị mma obibi na ebe ahụ ga-eru mmadụ niile ala? Ụfọdụ ndị na-eche na otu nime ihe ndị ga-eme ka o kwe omume bụ ịkụziri ndị mmadụ ihe. Ya bụrụ otú ahụ, olee ụdị ihe a ga-akụziri ndị mmadụ ga-agbanwe otú ha si eche echiche na otú ha si akpa àgwà? Isiokwu ndị na-esonụ ga-enyere anyị aka ịza ajụjụ a.Ịchọpụta Otú Mmiri Si Baa nOpi ỤgbọgụrụÌ chere na ụmụ mmadụ ga-enweli ike ịkwụsị ọtụtụ nsogbu na-eme ha ụra aga nanya, kwụsịkwa ịtụ egwu ihe echi ga-abụ? Iji mee ya, ha ga-eburịrị ụzọ chọpụta ihe kpatara nsogbu ahụ, ọ bụghị naanị ime ihe ga-agwọta nsogbu ahụ.Dị ka ihe atụ, otu nwoke aha ya bụ Tom, dara ọrịa ma mechaa nwụọ. Gịnị mere o ji nwụọ? Dọkịta ikpeazụ letara ya tupu ya anwụọ kwuru, sị: Mgbe mbụ ọrịa ahụ bidoro ya, o nweghị onye gbara mbọ chọpụta ihe kpatara ya. Ọ dị ka ndị dọkịta nọbu na-elekọta ya, hà nọ na-enye ya naanị ọgwụ ndị ga-eme ka o nwetatụ onwe ya.O yiri ka ụmụ mmadụ ha na-eme ihe yiri ya ná mbọ ha na-agba ịkwụsị nsogbu. Dị ka ihe atụ, gọọmentị chọọ ịkwụsị mpụ, ha na-eme iwu, tinye onyokomita nebe niile iji na-esere ihe na-eme nobodo, ma ọ bụkwanụ nyekwuo ndị uwe ojii ngwá ọrụ ha ga-eji na-arụ ọrụ ha nke ọma. Ọ bụ eziokwu na ihe ndị a na-enye aka eme ka mpụ belata, ma ha anaghị akwụsị ihe ndị na-akpata ya. A sị ka e kwuwe, àgwà ndị mmadụ na-akpa na-egosikarị otú ha si eche echiche, ihe ha kweere na ihe ha chọrọ.Otu nwoke aha ya bụ Daniel, bi notu mba ihe siri ike na ya, dị nEbe Ndịda Amerịka, kwuru, sị: Mgbe mbụ, ihe dị mma nobodo anyị. Anyị anaghị atụ ụjọ ndị ohi. Ma ugbu a, ma nime ime obodo ma nobodo mepere emepe, obi na-ekorozi ndị mmadụ nelu. Ihe isi ike emeela ka a mata na ọtụtụ ndị dị anya ukwu nakwa na ha ejighị ndụ na akụnụba ndị ọzọ kpọrọ ihe.Otu nwoke si notu obodo a na-alụ agha nEshia gbapụ, ma mechaa mụọ Baịbụl kwuru, sị: Nobodo anyị, ma ndị ezinụlọ ma ndị ọchịchị ma ndị isi okpukpe na-agba ụmụ okorobịa ume ka ha soro lụọ agha nihi na ọ ga-eme a na-akwanyere ha ùgwù. Ndị obodo nke ọzọ ha na ndị obodo anyị na-alụ agha gwakwara ụmụ okorobịa ha otu ihe ahụ. Ihe a niile mere ka m ghọta na ọ baghị uru ịtụkwasị ndị ọchịchị obi.Baịbụl kwuru, sị:Ọchịchọ obi mmadụ jọrọ njọ malite noge ọ bụ nwata gawa.Jenesis 8:21.Obi dị aghụghọ karịa ihe ọ bụla ọzọ, o sikwara ike njite. Ònye pụrụ ịmara ya?Jeremaya 17:9.Nobi ka echiche ọjọọ, igbu ọchụ, . . . ịkwa iko, izu ohi, ịgba akaebe ụgha, . . . si apụta.Matiu 15:19.Ụmụ mmadụ enwebeghị ike ịchọta ihe ga-eme ka ha kwụsị àgwà ọjọọ ndị dị ha nahụ na-eme ka ha na-eme mmadụ ibe ha ihe ọjọọ. Àgwà ọjọọ ndị a na-akakwu njọ dị ka anyị kwuru nisiokwu bu nke a ụzọ. 2 Timoti 3:1-5 Ha na-akakwu njọ nagbanyeghị na ụmụ mmadụ achọpụtala ọtụtụ ihe, karịchaa otú kacha mma mmadụ na ibe ya ga-esi na-emekọ ihe. Gịnị mere anyị enweghị ike ime ka udo na obi iru ala dịrị nụwa a? Ọ bụ na ụmụ mmadụ agaghị emeli ya ka ọ bụ na ọ gaghị ekwe omume?ÀNYỊ NA-ACHỌ IME IHE NA-AGAGHỊ EKWE OMUME?Ọ bụrụgodị na o nwere otú anyị nwere ike isi gbanwee ndị mmadụ ka ha kwụsi ịkpa àgwà ọjọọ, anyị agaghị enweli ike ime ka udo dịrị nụwa niile. Nihi gịnị? Nihi na anyị ezughị okè.Otu eziokwu doro anya bụ na: Ọ dịrịghị mmadụ . . . ọbụna iduzi nzọụkwụ ya. Jeremaya 10:23 E keghị mmadụ ịchị onwe ya. E keghị anyị ịchị onwe anyị otú ahụ a na-ekeghị anyị ibi ná mmiri ma ọ bụ na mbara ígwé.E keghị anyị ịchị onwe anyị otú ahụ a na-ekeghị anyị ibi ná mmiriChetụgodị echiche, ò nwere onye na-achọ ka mmadụ ibe ya na-atụrụ ya ihe ọ ga-eme na ihe ọ na-agaghị eme ná ndụ? Ndị mmadụ hà na-achọ ka ndị ọzọ na-agwa ha otú ha kwesịrị isi na-ele ite ime na ndị ọchịchị ịma mmadụ ikpe ọnwụ anya, ma ọ bụ otú ha ga-esi azụ ụmụ ha? Ihe ndị a so nihe na-akpata nsogbu netiti mmadụ na ibe ya. Anyị enweghị ikike ịchị mmadụ ibe anyị. Ọ bụ eziokwu na o nwere ike isi ike ikweta, ma, ihe Baịbụl kwuru bụ eziokwu. Oleezi ebe anyị ga-esi enweta enyemaka?Ọ bụ Onye kere anyị ga-enyeliri anyị aka. A sị kwuwe, ọ bụ ya kere anyị. O chefubeghị anyị, dị ka ụfọdụ ndị chere. Otu ihe gosiri na o ji anyị kpọrọ ihe bụ ihe ndị na-abara anyị uru o dere na Baịbụl. Ọ bụrụ na anyị aghọta ihe dị na ya, ọ ga-eme ka anyị mata ebe anyị na-anaghị eme nke ọma. Anyị ga-aghọtakwa ihe mere nsogbu ji zuo ụmụ mmadụ ahụ. Anyị ga-aghọta ihe mere otu onye ọkachamara bụ onye Jamanị ji kwuo, sị: Ụmụ mmadụ amụtabeghị ihe nihe ndị merela eme, nihi ya, ha enwebeghị ike ịgbanwe otú ha si akpa àgwà.IHE BAỊBỤL KWURU NA-ECHEBE ANYỊJizọs kwuru na a na-egosi na amamihe ziri ezi site nụmụ ya niile. Luk 7:35 Otu ihe gosiri na ọ bụ eziokwu bụ ihe e derenAbụ Ọma 146:3. Ebe ahụ sịrị: Unu atụkwasịkwala nwa nke mmadụ obi, bụ onye ọ na-adịghị nzọpụta dị naka ya. Ndụmọdụ a bara uru nwere ike ime ka anyị ghara ịna-atụ anya ihe nenweghị ike ime eme. Otu nwoke aha ya bụ Kenneth, bi notu obodo ọgba aghara juru nEbe Ugwu Amerịka, kwuru, si: Onye ọchịchị nke ọ bụla na-ekwe nkwa ime ka ihe dị mma, ma ha anaghị emezuli nkwa ha. Ihe ndị a ha na-enweghị ike imeli gosiri na ihe Baịbụl na-ekwu bụ eziokwu.Daniel, anyị kwuburu banyere ya kwuru, sị: Kwa ụbọchị ka m na-ahụkwu ihe na-eme ka o doo m anya na ụmụ mmadụ agaghị achịli onwe ha. . . . Mmadụ ịtụkwasị obi nego o nwere nụlọ akụ ma ọ bụ nihe o dowere maka oge ezumike nká ya abụghị ya ga-eme ka ihe dịrị ya mma nọdịnihu. Ahụla m ka ụfọdụ ndị na-ata ahụhụ nihi ịtụkwasị ihe ndị a obi.Ihe Baịbụl kwuru na-eme ka anyị ghara ịtụwa anya ihe na-agaghị eme eme. Ma ọ bụghị naanị ya ka ọ na-eme, ọ na-emekwa ka anyị nwee olileanya maka ọdịnihu, dị ka anyị ga-emecha hụ.Ịkụziri Ndị Mmadụ Ịkpa Àgwà ỌmaNotu mkpapụ otu ụlọ akwụkwọ a ma ama na Kanada haziiri ụmụ akwụkwọ ha, e kwuru na ụfọdụ ụmụ akwụkwo ha ndị nwoke dị afọ iri na ụma gwusara otu nwa akwụkwọ ibe ha bụ nwoke egwuruegwu iberibe. Mgbe ihe ahụ mechara, otu onye nta akụkọ aha ya bụ Leonard Stern dere notu akwụkwọ akụkọ aha ya bụOttawa Citizen,sị: Ịbụ onye ụbụrụ na-aghọ nkọ, onye gụrụ akwụkwọ, nakwa onye bara ọgaranya, anaghị eme ka ndị na-eto eto ghara ịkpa àgwà ọjọọ.Stern kwukwara, sị: I nwere ike ịna-atụ anya na ihe kacha mkpa ndị nne na nna kwesịrị ime bụ ịkụziri ụmụ ha ihe bụ àgwà ọma na àgwà ọjọọ. Ma kama nke ahụ, ihe a na-ahụ bụ na ihe kacha ndị nne na nna mkpa bụ ịhụ na ụmụ ha gụrụ akwụkwọ nke ọma, nweta ọrụ iji kpata ezigbo ego.Ọ bụ eziokwu na agụmakwụkwọ dị mma. Ma mmadụ ịga ụlọ akwụkwọ kacha mma e nwere nụwa agaghị eme ka ime ihe ọjọọ ghara ịgụ onye ahụ agụụ. Oleezi ụdị agụmakwụkwọ ga-akụziri anyị ịkpa àgwà ọma?ỤDỊ AGỤMAKWỤKWỌ GA-AKACHA ABARA ANYỊ ỤRỤBaịbụl dị ka enyo. Anyị jiri ya lee onwe anyị, anyị ga-ahụ ebe ndị anyị na-anaghị eme nke ọma. Jems 1:23-25 Ma, Baịbụl na-eme ihe karịrị nke ahụ. Ọ na-enyere anyị aka ịgbanwe àgwà ndị ahụ na-adịghị mma, na-enyekwara anyị aka ịkpa àgwà ndị ga-eme ka anyị na ndị ọzọ na-adị nudo ma na-adị notu. Àgwà ndị dị ka ịdị mma, obiọma, ndidi, njide onwe onye na ịhụya. Baịbụl kwudịrị na ịhụya bụ nkekọ zuru okè nke ịdị notu. Ndị Kọlọsi 3:14 Gịnị mere ịhụya ji bụrụ àgwà pụrụ iche? Lee ihe Baịbụl kwuru gbasara ya.Ịhụya nwere ogologo ntachi obi na obiọma. Ịhụya adịghị ekwo ekworo, ọ dịghị etu ọnụ, ọ dịghị afụli onwe ya elu, ọ dịghị akpa àgwà na-ekwesịghị ekwesị, ọ dịghị achọ ọdịmma nke ya, ọ dịghị abụ nke a kpasuru iwe. Ọ dịghị agụkọ ihe ọjọọ. Ọ dịghị aṅụrị ọnụ nihi ajọ omume, kama ọ na-eso eziokwu aṅụrị ọṅụ. Ọ na-edi ihe niile, . . .  na-atachi obi nihe niile. Ịhụya adịghị ada ada.1 Ndị Kọrịnt 13:4-8.Ịhụya adịghị eme onye agbata obi mmadụ ihe ọjọọ.Ndị Rom 13:10.Karịsịa ihe niile, nweenụ ịhụya siri ike nebe ibe unu nọ, nihi na ịhụya na-ekpuchi ọtụtụ mmehie.1 Pita 4:8.Olee otú ọ na-adị gị ma gị na ndị hụrụ gị nanya nọrọ? Obi ọ na-eru gị ala, ahụ adaakwa gị jii? Ee. Nihi na ị maara na ha bu ọdịmma gị nobi nakwa na ha agaghị akpachara anya mee ihe ga-ewute gị.Ịhụya nwere ike ime ka mmadụ hapụ ihe ụfọdụ na-amasị ya ma ọ bụkwanụ gbanwee otú o si ebi ndụ nihi ndị ọzọ. Dị ka ihe atụ, mgbe otunwoke nwetara nwa nwa, ọ gụsiri ya agụụ ike ka ya na nwa nwa ya ahụ na-anọ mgbe niile. Ma, o nwere otu nsogbu. Ọ na-aṅụ oké siga. Ọgọ ya nwoke achọkwanụghị ka ọ nọrọ ebe nwa ha nọ na-anụ sịga. Gịnị ka nwoke ahụ mere? Nagbanyeghị na ọ ṅụọla sịga afọ iri ise, ọ kwụsịrị ya nihi nwa nwa ya ahụ. Nke a gosiri na ịhụya na-akpa ike dị egwu.Baịbụl na-enyere anyị aka ịmụta ịkpa àgwà ọma ndị dị ka ịdị mma, obiọma na karịchaa ịhụyaỊhụya bụ àgwà e nwere ike ịmụta amụta. Ọ bụ ndị nne na nna kacha akụziri ụmụ ha otú e si ahụ ndị ọzọ nanya. Ha na-enye ụmụ ha nri, na-echebe ha, na-elekọtakwa ha ma ha merụọ ahụ ma ọ bụ daa ọrịa. Ezigbo ndị nne na nna na ụmụ ha na-ekwurịta okwu. Ha na-akụzikwara ha ihe. Ha na-adọkwa ụmụ ha aka ná ntị, si otú ahụ na-akụziri ha ihe bụ ihe ọma na ihe ọjọọ. Ihe ọzọ bụkwa na ezigbo ndị nne na nna na-akpa àgwà ọma ndị ga-eme ka ụmụ ha na-achọ iṅomi ha.Ọ dị nwute na ụfọdụ ndị nne na nna anaghị arụ ọrụ ha nke ọma. Ma, nke ahụ ọ pụtara na ụmụ ha agaghị aba uru? Mba. E nwere ọtụtụ ndị bụ dimkpa ugbu a toro nezinụlọ nwere nsogbu, gbanwerela otú ha si ebi ndu ma ghọọ ezigbo mmadụ na ndị e nwere ike ịtụkwasị obi. Dị ka anyị ga-ahụ nisiokwu na-esonụ, ụfọdụ nime ha bụ ndị e cheburu na ha agaghị agbanweli àgwà ọjọọ ha.Akụkọ Ndụ Ricardo na AndresIhe Baịbụl na-akụzi na-akpa ezigbo ike ná ndụ ndị mmadụ, na-eme ka ndụ ha ka mma. Legodi ihe mere ná ndụ Ricardo na Andres.RICARDO:Mgbe m ka dị afọ iri na ise ka m banyere òtù ọjọọ. Àgwà ọjọọ ndị enyi m na-akpa mere ka m bido kpawa àgwà ọjọọ. Ọ bịara na-agụsi m agụụ ike ka a tụọ mkpọrọ afọ iri. Ihe a m kwuru nwere ike ịdị ka ọ bụ okwu onye iberiibe. Ma, nebe anyị bị, a na-akwanyere onye ọ bụla nọrọla ọtụtụ afọ nụlọ mkpọrọ ùgwù. M chọkwara ịdị ka ha.O nweghị ihe ndị nọ nòtù ọjọọ na-eme m na-emeghị. A ṅụrụ m ọgwụ ike, kwaa iko, meekwa ihe ike. Notu abalị, ndị òtù anyị na ndị òtù ọzọ kwarịtara mgbọ. M chere na m gaara anwụ nabalị ahụ, mana m gbapụrụ, nenweghị ọkọ kọrọ m. Mgbe ihe ahụ mechara, m bịara chesiwe echiche ike banyere ndụ m na ihe m chọrọ iji ya eme. Nihi ya, m kpebiri na m ga-agbanwe otú m si ebi ndụ. Ma, olee otú m ga-esi eme ya? Olee otú m ga-esi enweta enyemaka?Ọtụtụ ndị ikwu m anaghị enwe obi ụtọ nihi nsogbu zuru ha ahụ. Ma, ọ dịghị otú ahụ nezinụlọ otu deede m bụ nwanne mama m. Ama m na ha bụ ndị ezigbo mmadụ, marakwa na ha na-eme ihe Baịbụl kwuru nezinụlọ ha. O nwere mgbe ha kụziiri m na aha Chineke bụ Jehova. O teghị aka anyị kwarịtachara mgbọ ahụ, m kpere ekpere, kpọọ Jehova aha, na-arịọ ya ka o nyere m aka. Nechi ya, ọ tụrụ m nanya na otu Onyeàmà Jehova kụrụ aka nọnụ ụzọ m. O mechara bụrụ ya mụụrụ m Baịbụl.M bịara nwee nsogbu ọzọ. Ọtụtụ mgbe, ndị enyi m na-akpọ m nekwentị ka mụ na ha soro pụọ. Nagbanyeghị na ọ dịghịrị m mfe, m jụrụ iso ha. M kpebiri na m ga-anọgide na-amụ Baịbụl. Obi dị m ụtọ na akwụsịghị m ịmụ Baịbụl. Ndụ m gbanwere negbughị oge, mụ ebidokwa na-enwe ezigbo obi ụtọ.M chetara na o nwere mgbe m kpere ekpere gwa Chineke na o nwere mgbe m chọrọ ka a tụọ m mkpọrọ afọ iri, ka e nwee ike ịna-akwanyere m ùgwù. Nihi ya, m rịọziri Chineke ka o kwe ka m jiri oge m niile jeere ya ozi afọ iri ka m nwee ike inyere ndị ọzọ aka otú a e nyeere m. Chineke zara ekpere m. Nihi na ejirila m oge m niile jeere ya ozi ruo afọ iri na asaa. M chọkwara ka unu mara na agaghịzi m mkpọrọ.Ọtụtụ ndị enyị m nwoke anọọla ọtụtụ afọ nụlọ mkpọrọ, ụfọdụ nime ha anwụọkwala. M cheta otú ndụ m dịbu, mụ ana-ekele ndị ikwu m ahụ bụ Ndịàmà Jehova maka enyemaka ha. Ha dị njikere ịdị iche ná ndị ọzọ na ime ihe Baịbụl kwuru. M malitere ịkwanyere ha ùgwù karịa otú m kwanyetụụrụla onye ọ bụla so nòtù ọjọọ ahụ. M na-ekele Chineke karịchaa maka ịkụziri m otú kacha mma m ga-esi na-ebi ndụ.ANDRES:A mụrụ m, mụ etoo nobodo ebe e nwere ọtụtụ ndị dara ogbenye. O nweghị ihe e ji ịṅụ ọgwụ ike, ịnapụ ndị mmadụ ihe nike kpọrọ nebe ahụ, ma ya fọdụziekwa igbu ọchụ na ịgba akwụna. Ịṅụ mmanya na koken riri Papa m ahụ. Ya na mama m na-esekarị okwu, na-alụkarịkwa ọgụ.M malitere ịṅụ mmanya na-aba nanya na ọgwụ ike mgbe m ka dị ezigbo obere. M na-anọkarị nokporo ụzọ na-ezu ohi ma na-ere ihe m zutere. Ka m na-etolite, papa m gbalịrị ime ka m kpawa ya nso. Ọ kụziiri m otú e si esi ná mba ọzọ ebubata ọgwụ ike na ịzụ ahịa iwu. Ọ dịghị anya mụ enwee ezigbo ego. Otu ụbọchị, ndị uwe ojii bịara nụlọ m kpụrụ m. Mgbe e mechara, a tụrụ m mkpọrọ afọ ise maka na m chọrọ igbu mmadụ.Notu ụtụtụ, a mara ọkwa nụlọ mkpọrọ ahụ ka ndị mkpọrọ niile bịa gere okwu si na Baịbụl Ndịàmà Jehova ga-ekwu. M kpebiri na m ga-aga. Ihe m nụrụ ụbọchị ahụ tọrọ m ụtọ, nihi ya, mụ na Ndịàmà Jehova malitere ịmụ Baịbụl. Ha anaghị agwa m ihe ndị ha ma ga-amasị m, kama, ha gwara m hoo haa ụdị àgwà Chineke chọrọ ka m na-akpa.M chọpụtara na agaghị m agbanweli otú m si ebi ndụ nike aka m, nke ka nke mgbe ndị mkpọrọ ibe m na-enweghị mmasị nihe m na-eme bidoro iyi m egwu. Nihi ya, m rịọrọ Jehova nekpere ka o nye m ike na amamihe. O nyekwaara m aka, nihi na kama ịtụwa ha ụjọ, m katara obi na-ezi ndi mkpọrọ ndị ọzọ ozi ọma.Mgbe oge a ga-atọhapụ m ruru, ụjọ ịpụ tụrụ m, nke mere ka m chọọ ịnọtụkwu nụlọ mkpọrọ ahụ. Ka m na-ala, ụfọdụ ndị mkpọrọ nọ na-efere m aka na-asị m gaa nke ọma. O metụrụ ụfọdụ nobi ha asị m Obere Pastọ, gaa nke ọma.Ụjọ na-abịa m ma m chee otú ndụ m gaara adị ma asi na mụ ekweghị ka Chineke kụziere m ihe. M na-ekele Chineke maka na ọ hụrụ m nanya nakwa na o wereghị m ka onye furu efu.Udo nke Ọ Ga-enye Agaghị Enwe NjedebeÒtù Mba Ụwa na-agba mmadụ niile ume nagbanyeghị ebe ha nọ nụwa, ịna-emekọ ihe ọnụ, imere ndị ọzọ ihe ruuru ha nakwa ichekwa gburugburu ebe obibi anyị. Nihi gịnị? Ọ bụ nihi ihe otu nwoke aha ya bụ Maher Nasser dere nakwụkwọ bụUN Chronicle.O dere, sị: Mgbanwe ihu ígwé, mpụ, aka ahaghị otu, esemokwu ndị na-ekweghị ndozi, ịgbaga ọsọ ndụ ná mba ọzọ, iyi ọha egwu, ọrịa na-efe efe na nsogbu ndị ọzọ na-akpa ndị mmadụ aka ọjọọ nebe niile nụwa.Ụfọdụ ndị atụọla aro ka e nwee otu ọchịchị ga-achị ụwa niile. Abụọ nime ha bụ ọkachamara aha ya bụ Dante 1265-1321 na onye sayensị aha ya bụ Albert Einstein 1879-1955. Dante kweere na o nweghị ihe ga-eme ka udo dịrị nụwa ndọrọ ndọrọ ọchịchị mere ka e nwee nkewa. O kwughachịrị ihe ahụ Jizọs kwuru naLuk 11:17, na Alaeze ọ bụla nke kewara wee na-emegide onwe ya na-atọgbọrọ nefu.Obere oge agha ụwa nke abụọ a tụrụ bọmbụ atọm abụọ na ya gwụrụ, Albert Einstein degaara Òtù Mba Ụwa akwụkwọ ozi e biri nakwụkwọ akụkọ. Nakwụkwọ ozi ahụ, ọ sịrị: Òtù Mba Ụwa kwesịrị ime ngwa ngwa hụ na ha hiwere otu ọchịchị ga-achị ụwa niile iji mee ka udo dịrị nebe niile nụwa.Ma, ọ ga-ekwe omume na ndị ga-anọ nisi nọchịchị ọhụrụ ahụ ga-azụta ihe a tụrụ ha nahịa ma ghara ịrụrụ aka ma ọ bụ megbuwe ndị ha na-achị? Ka hà ga-akpakwa àgwà ọjọọ ndị ibe ha kpara? Ajụjụ ndị a mere ka anyị cheta ihe otu ọkọ akụkọ ihe mere eme, bụ onye Briten aha ya bụ Lord Acton kwuru. Ọ sịrị na ụmụ mmadụ na-ejikarị ikike ha nwere eme ihe otú na-adịghị mma.Ka ụmụ mmadụ nwee ike ịna-ebi nudo, ha na ibe ha ga-adịrịrị notu. Ma, olee ihe ga-eme ka o kwe omume? Ọ ga-ekweli omume? Ihe Baịbụl kwuru gosiri na ọ ga-ekweli omume. Ma, olee otú a ga-esi eme ya? O doro anya na ọ bụghị ọchịchị ụmụ mmadụ ndị nwere ike imecha rụrụwa aka ga-anọ nisi ya. Kama, ọ bụ naanị ọchịchị Chineke hiwere ga-emeli ya. Ochịchị ahụ ga-egosi na ọ bụ naanị Chineke ka o ruuru ịchị ihe niile o kere eke. Gịnị bụ aha ọchịchị ahụ? Baịbụl kpọrọ ya Alaeze Chineke.Luk 4:43.KA ALAEZE GỊ BỊAỌ bụ Alaeze Chineke ka Jizọs bu nobi sị Ka alaeze gị bịa. Ka uche gị meekwa nụwa nekpere ahụ ọ kụziiri ndị na-eso ụzọ ya. Matiu 6:9, 10 Alaeze Chineke ga-eme kauche Chinekemee nụwa, ọ bụghị uche ndị na-eche naanị banyere onwe ha, ji anya ukwu na-achọ inweta ọchịchị.Baịbụl kpọkwara Alaeze Chineke Alaeze eluigwe. Matiu 5:3 Nihi gịnị? Nihị na ọga-esineluigwena-achịụwa. Chee echiche ihe nke ahụ pụtara. Ọ pụtara na ọchịchị ahụ agaghị achọ enyemaka ọ bụla naka ụmụ mmadụ ma ọ bụkwanụ nawa ha ụtụ isi iji nweta ego. Ọ ga-eme ka ụmụ mmadụ ndị ọ ga-achị kuru ume ndụ.Aha ahụ bụ Alaeze gosiri na Alaeze Chineke bụ ọchịchị nwereeze.Eze ya bụ Jizọs Kraịst. Ọ natara ikike ọchịchị naka Chineke. Baịbụl kwuru gbasara Jizọs, sị:Ọchịchị ga-abụkwa nke ya . . . Ọchịchị ya na udo nke ọ ga-enye agaghị enwe njedebe.Aịzaya 9:6, 7,Baịbụl Nsọ: Nhazi Katọlik.E wee nye ya ọchịchị na ùgwù na alaeze, ka ndị dị iche iche, mba dị iche iche na ndị na-asụ asụsụ dị iche iche na-ejere ya ozi. Ọchịchị ya bụ . . . nke na-agaghị agabiga agabiga.Daniel 7:14.Alaeze nke ụwa aghọwo alaeze nke Onyenwe Chineke anyị na nke Kraịst ya.Mkpughe 11:15.Dị ka Jizọs kwuru nekpere ahụ ọ kụziiri ndị na-eso ụzọ ya, Alaeze Chineke ga-eme ka ihe niile bụ uche Chineke mezuo nụwa. Ọ ga-emekwa ka ụmụ mmadụ mụta ilekọta ụwa nke ọma ka ọ bụrụ ebe dị mma obibi na ebe ihe dị iche iche e kere eke ga-ejupụta.Ihe ọzọ Alaeze Chineke ga-eme bụ na ọ ga-akụziri ndị niile ọ ga-achị otu ihe. Ịkpa ókè ma ọ bụ nkewa agaghị adị.Aịzaya 11:9kwuru, sị: Ha agaghị emerụ ihe ọ bụla ahụ, ha agaghịkwa emebi ihe ọ bụla . . . nihi na ihe ọmụma Jehova ga-ejupụta ụwa dị ka mmiri si kpuchie oké osimiri.Ndị bi nụwa ga-adị notu, dịrịkwa nudo bụkwanụ ihe Òtu Mba Ụwa na-enwelighị ike ime.Abụ Ọma 37:11kwuru, sị: Ha ga-enwekwa obi ụtọ dị ukwuu nihi udo nke zuru ebe niile. Noge na-adịghị anya, ndị mmadụ agakwaghị na-echeta okwu ndị dị ka mpụ, imeto ụwa, ịda ogbenye, na agha. Ma, olee mgbe ihe ndị a ga-eme? Olee mgbe Alaeze Chineke ga-amalite ịchị ụwa niile? Olee otú ọ ga-esi eme ya? Olee otú i nwere ike isi soro ná ndị ọ ga-achị? Ka anyị chọpụta.Udo Ga-adị Ebe Niile nAlaeze ChinekeNoge na-adịghị anya, Alaeze Chineke anyị na-atụ anya ya kemgbe ga-amalite ịchị ụwa niile. Ọ ga-eme ka udo na ịdị notu dịrị nụwa niile.Abụ Ọma 72:7kwuru na noge ahụ, udo ga-adị ebe niile. Ma, olee mgbe ọ ga-amalite ịchị ụwa a? Olee otú ọ ga-esi eme ya? Olee otú anyị ga-esi soro na ndị ọ ga-achị?OLEE MGBE ALAEZE CHINEKE GA-ABỊA?Baịbụl buru amụma banyere ihe ịrịba àmà ndị ga-enyere anyị aka ịma na Alaeze Chineke adịla nso. Ha bụ ọtụtụ ihe ga na-emekọta ọnụ otu mgbe dị ka agha a na-alụ nebe dị iche iche nụwa, ụkọ nri, ọrịa, ọtụtụ ala ọma jijiji na mmebi iwu.Matiu 24:3,7,12;Luk 21:11;Mkpughe 6:2-8.Amụma Baịbụl ọzọ kwuru na: Noge ikpeazụ, a ga-enwe oge dị oké egwu, nke tara akpụ. Nihi na ndị mmadụ ga-abụ ndị hụrụ naanị onwe ha nanya, ndị hụrụ ego nanya, . . . ndị na-enupụrụ ndị mụrụ ha isi, ndị na-enweghị ekele, ndị na-adịghị eguzosi ike nihe, ndị na-enweghị obi mmadụ, ndị na-adịghị achọ inwe nkwekọrịta ọ bụla, ndị nkwutọ, ndị na-adịghị ejide onwe ha, ndị na-eme ihe ike, ndị na-adịghị ahụ ezi ihe nanya, . . . ndị nganga fụliri elu, ndị hụrụ ihe ụtọ nanya kama ịbụ ndị hụrụ Chineke nanya. 2 Timoti 3:1-4 Kemgbe ụwa, e nwere ụfọdụ ndị na-akpa ụdị àgwà ndị a, ma noge ndị a, ọ bụzi àgwà e ji mara ọtụtụ ndị.Amụma ndị a malitere imezu nafọ 1914. Neziokwu, ọtụtụ ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme na ndị ọnụ na-eru nokwu ekwuola ọtụtụ ihe gbasara otú ihe si gbanwee nafọ ahụ. Dị ka ihe atụ, otu ọkọ akụkọ ihe mere eme bụ onye Denmak, aha ya bụ Peter Munch, dere, sị: Agha ahụ a lụrụ nafọ 1914 mere ka ọtụtụ ihe ghịghasịa nụwa. Tupu afọ ahụ, ndị mmadụ chere na ihe ga na-aka mma, . . . ma ihe a hụziri bụ ọdachi, ọgba aghara, ịkpọasị na obi erughị ala.Ma obi dị anyị ụtọ na mmiri zochaa, anwụ ga-acha. Ihe ndị a na-emenụ na-egosi na oge Alaeze Chineke ga-achị ụwa niile adịla nso. O nwedịrị otu ihe ọma Jizọs kwuru ga na-eme noge ọgwụgwụ. Ọ sịrị: A ga-ekwusakwa ozi ọma nke a nke alaeze nelu ụwa dum mmadụ bi ka ọ bụrụ àmà nye mba niile; mgbe ahụkwa ka ọgwụgwụ ga-abịa.Matiu 24:14.Ọ bụ ozi ọma gbasara Alaeze Chineke bụ isi ihe Ndịàmà Jehova na-ekwusa. Ọ bụ ya mere ha ji kpọọ akwụkwọ bụ isi ha na-ebipụtaỤlọ Nche nke Na-ekwusa Alaeze Jehova.Ka ọ dị ugbu a a na-ebipụta ya na narị asụsụ atọ na iri atọ na asatọ. Akwụkwọ ahụ na-ekwu gbasara ọtụtụ ihe ọma ndị Alaeze Chineke ga-eme nụwa nakwa ihe ọ ga-emere ụmụ mmadụ.OLEE OTÚ ALAEZE CHINEKE GA-ESI ACHỊ?Lee azịza anọ maka ajụjụ a:Ọ bụghịndị ọchịchị e nwere nụwa taa ga na-achị nAlaeze Chineke.Ndị ọchịchị ụwa ga-ezuzuru gaa lụsoo Alaeze Chineke ọgụ, nihi na ha achọghị ịchịliri ya aka elu.Abụ Ọma 2:2-9.Alaeze Chineke ga-ebibi ọchịchị niile chọrọ ịnọgide na-achị ụmụ mmadụ. Daniel 2:44;Mkpughe 19:17-21 Ọ bụ nagha ikpeazụ a na-akpọ Amagedọn ka nke ahụ ga-eme.Mkpughe 16:14,16.Ndị niile rubere isi nọchịchị Alaeze Chineke agaghị anwụ nagha Amagedọn, kama, ha ga-abanye nụwa ọhụrụ nke udo juru nime ya. Ọ bụ ndị a ka Baịbụl kpọrọ oké ìgwè mmadụ. Ha nwere ike ịbụ ọtụtụ nde mmadụ.Mkpughe 7:9, 10,13, 14.GỊNỊ KA ALAEZE CHINEKE GA-EMERE ANYỊ?Mgbe Jizọs nọ nụwa, ihe ndị o mere gositụrụ anyị otú ihe ga-adị mgbe ọ ga-abụ Eze nke Alaeze Chineke. Ọ gwọrọ ndị ọrịa na ndị nwere nkwarụ. Matiu 4:23 O nyere ọtụtụ puku mmadụ nri. Mak 6:35-44 Ọ baara oké ifufe na ebili mmiri mba ha adaa jụụ.Mak 4:37-41.Jizọs kụzikwaara ndị mmadụ otú ha na ibe ha ga-esi na-adị nudo. Ndị niile na-eme ihe ndị ọ kụziri, ga na-akpa àgwà ndị ga-enyere ha aka ibi ndụ obi ụtọ nAlaeze ya ruo mgbe ebighị ebi. O nweghị onye nkuzi ọzọ ga-emeli ihe a Jizọs mere. Anyị ga-ahụ ọtụtụ nime ihe ndị Jizọs kụziri a kpọrọ Ozizi Elu Ugwu naMatiu isi ise ruo nke asaa. Anyị na-agba gị ume ka ị gụọ ha. Ha dị mfe nghọta, jupụtakwa nokwu amamihe ndị na-eru nobi.OLEE OTÚ Ị GA-ESI SORO NÁ NDỊ ALAEZE CHINEKE GA-ACHỊ?Ihe mbụ ga-eme ka mmadụ soro ná ndị Alaeze Chineke ga-achị bụ na a ga-akụziri onye ahụ ihe. Ọ bụ ya mere Jizọs ji kpee ekpere, sị: Iji nweta ndụ ebighị ebi, ọ dị ha mkpa ịmata gị nke ọma, onye naanị ya bụ ezi Chineke, matakwa onye i zitere, bụ Jizọs Kraịst.Jọn 17:3.Ọ bụrụ na ndị mmadụ amata onye Chineke bụ nke ọma, ọ ga-abara ha ọtụtụ uru. Ka anyị leba anya nuru abụọ ọ ga-abara ha: Nke mbụ, ọ ga-eme ka okwukwe ha sie ike nebe ọ nọ. Okwukwe a ha nwere, nke nwere ezigbo ihe mere ka ha nwee ya, na-eme ka obi sie ha ike na Alaeze Chineke dị adị nakwa na mgbe ọ ga-amalite ịchị dị nso. Ndị Hibru 11:1 Nke abụọ abụrụ na ha ga-ahụkwu Chineke na ndị agbata obi ha nanya. Ịhụya ha nwere maka Chineke ga-eme ka ha si nala ala obi ha na-erubere ya isi. Ịhụya ha nwere maka ndị agbata obi ha ga-emekwa ka ha na-eme ihe a Jizọs kwuru naLuk 6:31, ebe sịrị, Otú unu chọrọ ka ndị mmadụ na-emeso unu, na-emesonụ ha otú ahụ.Jehova bụ Nna hụrụ anyị nanya, chọrọ ka ihe gaziere anyị. Ọ chọrọ ka anyị nweta ndụ ahụ nke bụ ndụ nezie. 1 Timoti 6:19 Ndụ anyị dị taa abụghị ndụ ahụ nke bụ ndụ nezie. Ndụ na-esiri ọtụtụ ndị mmadụ ike taa, ha na-ahụsikwa anya. Ka i nwee ike ịmatatụ otú ndụ ahụ nke bụ ndụ nezie ga-adị, tulee ihe ọma ụfọdụ Alaeze Chineke ga-emere ndị ọ ga-achị.IHE ỌMA NDỊ GA-EME NUWA NODỊNIHUNoge ọchịchị ya, mgbe Kraịst ga-achị dị ka Eze onye ezi omume ga na-ama pokopoko, udo ga-adịkwa ebe niile . . . Ọ ga-enwe ndị ọ na-achị . . . ruo na nsọtụ ụwa.Abụ Ọma 72:7, 8,13, 14.Chineke na-eme ka agha kwụsị ruo na nsọtụ ụwa. Ọ na-agbaji ụta, na-egbujisịkwa ube.Abụ Ọma 46:9.Ọka ga-ejupụta nelu ụwa; ọ ga-ejubiga ókè nelu ugwu dị iche iche.Abụ Ọma 72:16.Ha ga-ewu ụlọ, biri nime ha; ha ga-akọkwa ubi vaịn, rie mkpụrụ ha. Ha agaghị ewu ụlọ, onye ọzọ ebichie ya; ha agaghị akụ mkpụrụ, onye ọzọ erie ya. . . . ndị m họọrọ ga-eji ihe aka ha rụpụtara mee ihe nuju.Aịzaya 65:21, 22.Ụlọikwuu nke Chineke dịnyeere mmadụ . . . Ọ ga-ehichapụkwa anya mmiri niile nanya ha, ọnwụ agaghị adị ọzọ, iru uju ma ọ bụ mkpu ákwá ma ọ bụ ihe mgbu agaghịkwa adị ọzọ.Mkpughe 21:3, 4.Ị Jụtụla Onwe Gị Ajụjụ Ndị A?Ọ bụrụ na Chineke hụrụ anyị nanya, olee ihe mere o ji kwe ka ihe ọjọọ na-eme, anyị ana-atakwa ahụhụ ruo ugbu a?Olee ihe mere obi ji sie anyị ike na anyị bi noge ọgwụgwụ nke ụwa a?Olee otú anyị si mara na nkwa ndị Baịbụl kwere gbasara Alaeze Chineke ga-emezu?Ihe Baịbụl kwuru ọ ga-enyeliri anyị aka ime mkpebi ndị ga-abara anyị uru ná ndụ?Nihi ịhụya onye kere anyị nwere nebe anyị nọ, o nyela anyị azịza maka ajụjụ ndị a nakwa ajụjụ ndị ọzọ. Ị chọọ ịmata azịza ndị ahụ, gaa nadres Ịntanet anyị bụ jw.orgig. E nwere ọtụtụ ihe ga-enyere ndị mmadụ aka ịmụ Baịbụl nebe ahụ.Ị ga-ahụkwa ihe ndị ọzọ, dị ka, isiokwu dị iche iche, ihe a na-egere egere, vidio, ajụjụ ọnụ a gbara ndị mmadụ, akwụkwọ dị iche iche nakwa Baịbụl na ya. A gaghị ana gị ego ọ bụla maka ha. 