 Teta!, Nke 6 2016  Ihe Anyị Ga-eme Ka Anyị Ghara Ịna-ebutekarị ỌrịaIsiokwu Ndị Dị na Magazin AOkwu MmaliteỤwa anyị bi nime ya taa jupụtara nọrịa ọjọọ dị iche iche. Olee ihe anyị ga-eme ka anyị ghara ibute ha?Otu Akwụkwọ mgbe ochie okwu amamihe juru nime ya, sịrị: Onye maara ihe bụ onye hụrụ ọdachi gaa zoo.Ilu 22:3.Teta! a kọwara ihe dị iche iche anyị nwere ike ime iji zoo onwe anyị ka anyị ghara ịna-ebutekarị ọrịa.Ihe Anyị Ga-eme Ka Anyị Ghara Ịna-ebutekarị ỌrịaKwa ụbọchị, ahụ anyị na-alụso ọtụtụ ndị iro ọgụ. Ndị iro a anaghị eme mkpọtụ, a naghịkwanụ ahụ ha anya, ma ha nwere ike ịkpatara anyị ọrịa ma ọ bụ gbuo anyị. Ndị iro ndị a bụ nje ndị nwere ike ịbanye anyị nahụ.Gịnị mere ị naghị ama na ahụ gị na-alụso ọtụtụ ihe ọgụ? Ọ bụ nihi na ahụ gị nwere ihe ndị na-alụso ọrịa ọgụ. Ihe ndị a na-egbochi nje ịbata gị nahụ, ma ọ bụkwanụ gbuo ha tupu ha ebido inye gị nsogbu. Ma mgbe ụfọdụ, nje ndị a na-emeri ahụ gị, gị ebidozie rịawa ọrịa. Ihe ị ga-emezi iji mee ka ahụ gị nwee ike ịlụso ọrịa ahụ ọgụ bụ ịṅụ ọgwụ ma ọ bụ ịga ụlọ ọgwụ.Ọtụtụ puku afọ gara aga, ndị mmadụ amaghị ihe ọ bụla gbasara nsogbu ihe ndị dị ndụ a na-anaghị ahụ anya na ihe ndị dị ndụ dị ezigbo ntakịrị nwere ike ịkpatara ha. Ma, nagbata afọ 1801 na 1900, ndị sayensị chọpụtara na ihe ndị a nwere ike ịkpata ọrịa. Nchọpụta a mere ka anyị mata otú anyị nwere ike isi zere ha. Ndị dọkịta na-eme nnyocha egbochiela ọtụtụ ọrịa, dị ka kịtịkpa na polio, ma ọ bụ belata nsogbu ha na-akpata. Ma noge na-adịbeghị anya, ụfọdụ nime ọrịa ndị lara ala bịaghachịkwara ọzọ, dị ka ịba anya odo, nakwa ọrịa dengue. Gịnị mere ha ji bịaghachi? Ka anyị leba anya nụfọdụ nime ihe ndị kpatara ya:Kwa afọ, ọtụtụ nde mmadụ na-eme njem sí notu mba banye nọzọ. Ka ha na-aga, ha na-ebu nje dị iche iche aga. Otu akwụkwọ aha ya bụClinical Infectious Diseaseskwuru, sị: Ọ fọrọ obere ka ọ bụrụ ọrịa niile na-efe efe ka ndị njem na-esi notu mba aga mba ọzọ na-ebu aga.O nwere nje ụfọdụ ọgwụ e jibu egbu ha na-anaghịzi egbu ha. Ngalaba Òtù Mba Ụwa nke Na-ahụ Maka Ahụ Ike, sịrị: Ụwa na-abanyezi noge ọgwụ na-anaghịzi eme nje ihe ọ bụla. Ọrịa ndị ọ na-enweghị ihe e jibu ha kpọrọ . . . nweziri ike igbu mmadụ.Ọgba aghara na ịda ogbenye na-emekarị ka mbọ gọọmentị na-agba iji gbochie ọrịa na-akụ afọ nala.Ọtụtụ ndị amaghị ihe ndị ha ga-eme iji gbochie ọrịa.Nagbanyeghị nsogbu ndị a, e nwere ọtụtụ ihe gị na ezinụlọ gị nwere ike ime iji gbochie ọrịa. Ihe ndị a kọwara nisiokwu ndị na-esonu ga-eme ka ị mata na e nwere ụzọ ndị dị mfe ndị mmadụ, ma ndị bi ná mba ndị na-abaghị ọgaranya, nwere ike isi gbochie ibute ọrịa.Otú Ị Ga-esi Zere Ihe Ndị Na-akpata ỌrịaỌTỤTỤ obodo noge ochie na-enwe nnukwu mgbidi ha na-eji agba obodo ha gburugburu ka o chebe ha. Ọ bụrụ na ndị iro akwatuo otu mpaghara mgbidi ahụ, obodo ahụ niile na-anọzi nihe ize ndụ. Ahụ gị dị ka obodo e ji mgbidi gbaa gburugsaburu. Ọ bụrụ na ị na-elekọta ya nke ọma, ọ ga-eme ka ahụ sie gị ike. Ka anyị tụlee ihe ise nwere ike ime ka i bute ọrịa nakwa ihe ị ga-eme iji chebe onwe gị.1 MMIRINSOGBU:Nje nwere ike isi ná mmiri na-adịghị ọcha banye mmadụ nahụ.IHE Ị GA-EME:Ihe kacha mma ime bụ ịgbalị hụ na nje adịghị nebe i si ekute mmiri. Ọ bụrụ na ị ma na mmiri i kutere adịchaghị ọcha, i nwere ike iji aka gị mee ka ọ dị ọcha.Na-ekwuchi ihe i ji agbanye mmiri ekwuchi, jirikwa ihe dị ọcha na-ekuru ya ma ọ bụ gị arụnye ya pọọmpụ mmiri ga-esi na-agbapụta. Amanyekwala aka nime ya. O kwe mee, gbalịa biri nobodo ebe mposi ha na-anaghị abanye nebe ha si enweta mmiri.NRINSOGBU:Nje nwere ike ịdị ná nri anyị na-eri.IHE Ị GA-EME:Nje nwere ike ịdị nime nri anyị chere na ọ dị mma. Nihi ya, mee ka ịsa mkpụrụ osisi na akwụkwọ nri gị mmiri nke ọma mara gị ahụ. Gbalịa hụ na arịa ndị i ji esi nri, ebe ị na-anọ esi nri, na aka gị na-adị ọcha mgbe ị na-esi nri ma ọ bụ na-enye ndị mmadụ nri. O nwere ụfọdụ nri ọ ga-adị mkpa ka e sie nọkụ nke ọma iji gbuo nje dị na ha. Erila nri ụcha ya, ìsì ya ma ọ bụ ụtọ ya gosiri na o mebiwela, nihi na nje nwere ike ịdị na ya. Tinye nri fọrọ afọ na friji. Esirila ndị mmadụ nri mgbe ahụ na-adịghị gị.3 ỤMỤ AHỤHỤNSOGBU:Ụmụ ahụhụ ụfọdụ nwere ike ibunye mmadụ nje ndị ha bu.:IHE Ị GA-EME:Ekwela ka ụmụ ahụhụ ndị nwere ike ibunye mmadụ ọrịa taa gị. I nwere ike ịbanye nime ụlọ, ma ọ bụ yiri efe ndị ga-ekpuche gị ahụ nke ọma ka ha ghara ịta gị. Jiri ákwà mgbochi anwụnta na-ehi ụra, na-etekwa ihe na-achụ ha. Hụ na e nweghị ihe ọ bụla mmiri dị na ya na gburugburu ụlọ gị anwụnta nwere ike ịnọ na-amuba.4 ỤMỤ ANỤMANỤNSOGBU:Nje ndị bi nahụ ụmụ anụmanụ nwere ike ịkpatara anyị ọrịa. I nwere ike ibute ọrịa ma ọ bụrụ na anụ ụlọ gị ma ọ bụ anụmanụ ọzọ ataa gị, gaa gị mbọ, ma ọ bụ ya enwee otú nsị ya si banye gị nọnụ.IHE Ị GA-EME:Ọtụtụ ndị anaghị ekwe ka anụmanụ ha bata nime ụlọ ha ka ọ ghara ibunye ha ọrịa. Kwọọ aka gị mgbe ọ bụla ị metụrụ anụ ụlọ gị aka. Emetụkwala anụ ọhịa aka. Ọ bụrụ na ha ataa gị ma ọ bụ gaa gị mbọ, saa ebe ahụ ha merụrụ gị ahụ mmiri nke ọma, gaakwa hụ dọkịta.5 NDỊ MMADỤNSOGBU:Ụfọdụ nje nwere ike isi nụkwara ma ọ bụ uzere mmadụ mara banye gị nahụ. Nje nwekwara ike banye gị nahụ ma i kwee onye bu ya naka ma ọ bụ makụọ ya. Nje si ndị ọzọ nahụ nwekwara ike izo naka ụzọ, ihe a na-ejide aka na stepụ, telefon, ma ọ bụ kọmputa.IHE Ị GA-EME:Gị na onye ọzọ ejila otu ágụbá eme ihe ọ bụla. Gị na onye ọzọ ejikwala otu brọsh e ji asa ezé asa ezé ma ọ bụ jiri ákwà e ji ehicha ahụ ehicha ahụ. E kwela ka ọbara ma ọ bụ ọsụsọ na ihe ndị ọzọ si nahụ ndị ọzọ ma ọ bụ nahụ anụmanụ metụ gị. Ejikwala ịkwọ aka mgbe niile na ịkwọ ya nke ọma egwu egwu. E nwere ike ikwu na ọ bụ ụzọ kacha mma i nwere ike isi gbochie ikesa ọrịa.O kwe mee, nọrọ nụlọ mgbe ị na-arịa ọrịa, ka ị ghara ibunye ya ndị ọzọ. Ụlọ Ọrụ Na-ahụ Maka Ịchịkwa na Igbochi Ọrịa nAmerịka kwuru na ọ ka mma iji ákwà kpuchie imi ma ọ bụ ọnụ gị mgbe ị na-akwa ụkwara ma ọ bụ na-ama uzere, kama iji aka gị.Otu okwu amamihe dị na Baịbụl, sịrị: Onye maara ihe bụ onye hụrụ ọdachi gaa zoo. Ilu 22:3 Ihe a ebe a kwuru baara anyị ezigbo uru taa, nke ka nke nụwa ọjọọ anyị a ọtụtụ ọrịa jọgburu onwe ha jupụtara na ya. Nihi ya, na-agakwuru ndị ụlọ ọgwụ mgbe niile ka ị mata ihe ị ga-eme, gbalịakwa na-eme ọcha. Mee ihe niile i kwesịrị ime ka ị ghara ịna-ebutekarị ọrịa.Eriri Ndị Na-esi nAhụ Akịrịkọ ApụtaOTÚ ahụ ejulabarnaclessi anyapagide onwe ya nihe, ka akịrịkọ sikwa anyapagide onwe ya na nkume, osisi, ma ọ bụ nahụ ụgbọ mmiri. EjulaBarnaclena-eji ahụ ya anyagide nihe. Ma, akịrịkọ na-eji eriri ndị na-esi ya nahụ apụta anyapagide nihe. Ọ bụ eziokwu na otú ahụ o si eji eriri ndị ahụ anyapagide nihe na-eme ka o nwee ohere ịkpa afọ ya na imegharị ahụ, ma ọ na-adị ka hà ga-adọbi ma ọ bụrụ na ebili mmiri ebugharịa ha. Olee otú eriri ndị a si eme ka akịrịkọ nyagipade nihe, mmiri aghara ibufu ya?Ihe Ị Ga-echebara Echiche:Eriri ndị ahụ na-esi ike notu isi ya, ma isi ya nke ọzọ anaghị esi ike, kama ọ na-adọ adọ. Ndị na-eme nchọpụta kwuru na otú ahụ eriri ndị ahụ dị mere ka o na-esi ezigbo ike ma ghara ịna-adọbi adọbi. Nihi ya, o nwere ike ịnyapagide nihe ihe ọ masịrị mmiri bugharịa ya.Otu ọkà mmụta aha bụ Guy Genin sịrị na ihe a a chọpụtara gbasara eriri ndị a dị ịtụya. Ọ sịrị: Ihe kacha dị ịtụya nihe gbasara eriri ndị a bụ otú ha si sie ike notu isi ya ma ghara isi ike nisi ya nke ọzọ. Ndị sayensi chọrọ ilere anya neriri ndị ahụ rụọ ihe ndị e nwere ike iji nyapagide ihe nụlọ, nụgbọ na-agba nokpuru mmiri, ihe a ga-eji nyapagide akwara nọkpụkpụ, nakwa ihe ndị e ji adụchi onyá. J. Herbert Waite bụ prọfesọ na Mahadum Kalịfọnịa dị na Santa Babara, nAmerịka, sịrị: Ụwa anyị a nwere ọtụtụ ihe dị ịtụya anyị nwere ike isi na ha mụta ihe ma a bịa nihe gbasara ịnyapagide ihe nihe.Gịnị ka i chere?Eriri ndị ahụ siri ezigbo ike na-apụta akịrịkọ nahụ, hà nọkatara dịrị ka è kere ha eke?Otú Ị Ga-esi Na-akwanyere Di Gị ma Ọ Bụ Nwunye Gị ÙgwùIHE MERE O JI ESI IKEDi kwuru sị:Mgbe anyị lụrụ ọhụrụ, ihe nwunye m ma bụ ịkwanyere mmadụ ùgwù dị iche na ihe mụnwa ma. Ọ bụghị na ọ naghị emeta ya ma ọ bụkwanụ na mụnwa anaghị emeta ya. Kama, otú o si eme nke ya dị iche notú mụnwa si eme nke m. M nọ na-eche na nwunye m kwesịrị ijitụkwu nkwanye ùgwù na-agwa m okwu.Nwunye kwuru sị:Nebe m nọ too, o nweghị ihe o mere ịgwa mmadụ okwu nolu ike. O nweghịkwa ihe o mere ịna-emere mmadụ ihu ma ị na-agwa ya okwu, ma ọ bụkwanụ nara mmadụ okwu nọnụ. Anyị anaghị ewere ya ka mkparị. Ma, ihe a na-eme nebe di m nọ too dị nnọọ iche.Nalumdi na nwunye, nkwanye ùgwù abụghị ihe a na-eme mgbe ọ dabara, kama ọ bụ ihe e kwesịrị ịna-eme mgbe niile. Olee otú ị ga-esi na-akwanyere di gị ma ọ bụ nwunye gị ùgwù?IHE I KWESỊRỊ ỊMAỤmụ nwoke chọrọ ka a na-akwanyere ha ùgwù.Baịbụl gwara ndị bụ di, sị: Ka onye ọ bụla nime unu hụ nwunye ya nanya. Ọ sịkwara: Onye bụ nwunye kwesịrị ịdị na-akwanyere di ya ùgwù nke ukwuu. Ndị Efesọs 5:33 Ọ bụ eziokwu na di na nwunye chọrọ ka a na-ahụ ha nanya, na-akwanyekwara ha ùgwù. Ma, ndị bụ di anaghị eji nkwanye ùgwù egwu egwu. Otu di aha ya bụ Carlos,sịrị: Ụmụ nwoke na-achọkarị ka ọ bụrụ ha ga na-ekpebi ihe a na-eme nezinụlọ, na-egboro ha mkpa ha ma na-elekọta ha. Ọ bụrụ na nwaanyị ana-akwanyere di ya ùgwù maka ihe ndị a ọ na-eme, ọ ga-abara ya na di ya uru. Otu nwunye aha ya bụ Corrine sịrị: Di m na-aka ahụ m nanya ma m na-akwanyere ya ùgwù.Ndị Nwunye chọkwara ka a na-akwanyere ha ùgwù.Nke ahụ bụ eziokwu, nihi na o nweghị otú di ga-esi hụ nwunye ọ na-anaghị akwanyere ùgwù nanya. Otu di aha bụ Daniel sịrị: Ekwesịrị m ịna-ege nwunye m ntị, na-echebakwara ihe o kwuru echiche, na-achọkwa ka m mara otú obi dị ya. Na mụ aghọtaghịihe mereo ji kwuo ihe o kwuru abụghị ya ga-ame ka mlegharaihe o kwuru anya.Ihe otu onye kpọrọ nkwanye ùgwù nwere ike ịdị iche nihe onye ọzọ kpọrọ ya.Ihe dị mkpa abụghị gịnwaichena ịna-akwanyere onye nke ọzọ ùgwù, kama ọ bụ ịchọpụta ma yanwaọ na-ewere yana ị na-akwanyere ya ùgwù. Ihe a ka nwaanyị ahụ anyị kwuru okwu ya ná mmalite mụtara. Ọ sịrị: Ọ bụrụgodị na ọ dị m ka m na-akwanyere di m ùgwù, ma di m asị m na mụ anaghị akwanyere ya ùgwù,mkwesịrị ịgbanwe.IHE I NWERE IKE IMEDee ihe atọ na-amasị gị nebe di gị ma ọ bụ nwunye gị nọ. Ihe ndị ahụ na-amasị gị nebe ọ nọ nwere ike ịbụ ihe ndị mere ị ga-eji bido ịna-akwanyere ya ùgwù.Jiri otu izu lee otúisi eme ọ bụghị otú di gị ma ọ bụ nwunye gị si eme ma a bịa notú i si:Ekwu okwu.Otu nchọpụta e mere gbasara ndị di na nwunye gosiri na ọ bụrụ na di na nwunye na-ebi nudo ana-ekwurịta esemokwu ha, ha na-agwa ibe ha okwu ọma ise tupu ha ekwuo otu okwu ọjọọ. Ma, di na nwunye na-achọ ịgba alụkwaghịm na-abụkarị okwu ọjọọ ka ha na-agwa onwe ha.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ilu 12:18.Jụọ onwe gị, sị:M na-eji nkwanye ùgwù agwa di m ma ọ bụ nwunye m okwu? Mgbe m na-akatọ ya ọ na-akarị mgbe m na-aja ya mma? Olee ụdị olu m na-eji agwa di m na ihe ọ na-eme adịghị mụ mma? Ì chere na di gị ma ọ bụ nwunye gị ga-ekweta nihe ị zara najụjụ ndị a?Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ndị Kọlọsi 3:13.Megodị ihe a:Kpebie na ị ga na-aja di gị ma ọ bụ nwunye gị mma, ma ọ dịghị ihe ọzọ otu ugboro nụbọchị. Ihe i nwere ike ime: Cheta ihe ndị ahụ i dere na-amasị gị nebe di gị ma ọ bụ nwunye gị nọ. Mụtaịna-agwadi gị ma ọ bụ nwunye gị ihe ndị ahụ.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:1 Ndị Kọrịnt 8:1.Akpa àgwà.Otu nwunye aha ya bụ Alicia kwuru, sị: Ije ozi dị nụlọ na-ewe m ọtụtụ oge. Nihi ya, ọ bụrụ na di m ana-ahazi ihe ya ma ọ bụ na-enye aka asa efere, m na-amata na o ji mbọ m na-agba kpọrọ ihe nakwa na ọ hụrụ m nanya.Jụọ onwe gị, sị:Otú m si emeso di m ma ọ bụ nwunye m ọ na-egosi na m na-akwanyere ya ùgwù? M na-ewepụta ohere gee ya ntị nke ọma? Di gị ma ọ bụ nwunye gị ọ  ga-ekweta nihe ị zara najụjụ ndị a?Megodị ihe a:Depụta ebe atọịga-achọ ka di gị ma ọ bụ nwunye gị na-akwanyere gị ùgwù. Gwa ya ka o deekwa nke ya. Nye ya ihe i dere, natakwa ya nke ya. Onye ọ bụla bidozie ime ihe ibe ya dere. Bido mewe nkegịozugbo. Otu onye bidohaala ime nke ya, onye nke ọzọ ga-esoro ya.Desiderius ErasmusIHE NDỊ Ọ MỤRỤ NA IHE NDỊ O KWEEREOtú Erasmus si mara Grik na Latịn nke ọma mere ka o nwee ike ịtụle Baịbụl ndị e dere nasụsụ Latịn, dị ka Baịbụl LatịnVulgate,na ihe odide Grik nke Ndị Kraịst nke a maara ka Agba Ọhụrụ. Ihe ọ mụtara mere ka o kweta na onye ọ bụla kwesịrị ịmata ihe dị na Baịbụl. Nihi ya, o kwuru ka a sụgharịa Akwụkwọ Nsọ nasụsụ ndị ọzọ ndị mmadụ na-asụ noge ahụ.Erasmus maliteziri ikwu ka a gbanwee ihe ụfọdụ nokpukpe Katọlik. Ihe mere o ji kwuo otú ahụ bụ na ọ ghọtara na iso ụzọ Kraịst abụghị ịna-agbaso omenala ụfọdụ ndị mmadụ chepụtara, kama o kwesịrị imetụta ihe ọ bụla mmadụ na-eme ná ndụ. Ọ bụ ya mere mgbe ndị ụfọdụ bidoro ịgba ihe Chọọchị Katọlik na-akụzi ụkwụ, ndị Katọlik nọ na-eche na ọ ga-abụ Erasmus nọ nisi ya.Desiderius Erasmus mere ka a mata ihe ndị na-ekwesịghị ekwesị ndị Katọlik na ndị chọrọ ka a gbanwee ihe ụfọdụ na Katọlik na-emeNihe ndị Erasmus dere, ọ gbara arụrụala ndị ụkọchukwu nanwụ, katọọkwa ndụ okomoko ha na-ebi, na ọchịchọ ọjọọ nke ndị poopu na-akwado ịlụ agha. Ọ katọrọ ndị ụkọchukwu ndị na-eji omenala ndị dị ka ikwupụta mmehie, ife ndị sent, ibu ọnụ nakwa ime njem ala nsọ na-erigbu ndị òtù ha. Ọ katọkwara ihe ụfọdụ a na-eme na Chọọchị, dị ka ịkwụ ụgwọ maka mgbaghara mmehie nakwa ịmanye mmadụ ịnọ nalụghị di ma ọ bụ nwunye.BAỊBỤL AGBA ỌHỤRỤNafọ 1516, Erasmus bipụtara Baịbụl Agba Ọhụrụ mbụ o dere nasụsụ Grik. Ọ bụ ya bụ Baịbụl Agba Ọhụrụ mbụ e bipụtara. Erasmus dekwara akwụkwọ ebe ọ kọwara okwu ụfọdụ dị na Baịbụl, sụgharịakwa Akwụkwọ Nsọ Grik nasụsụ Latịn. Otú o si sụgharịa ya dịtụ iche notú e si sụgharịa Baịbụl LatịnVulgate.Ọ nọ na-edezigharị ya, mechazie bipụta nke dị ezigbo iche na Baịbụl LatịnVulgate.Baịbụl Agba Ọhụrụ Erasmus bipụtara nasụsụ GrikOtu ebe e nwere ezigbo ihe dị iche bụ na1 Jọn 5:7. Na Baịbụl LatịnVulgate,a gbakwunyere okwu ụfọdụ namaokwu a iji kwadoo nkụzi Atọ nIme Otu. A na-akpọ okwu ndị ahụcomma Johanneum.Otú ha si dee ya bụ: Neluigwe, Nna ahụ, Okwu ahụ, na Mmụọ Nsọ ahụ: ha atọ bụkwa otu. Ma, Erasmus wepụrụ okwu ndị ahụ na Baịbụl Agba Ọhụrụ abụọ mbụ o bipụtara nihi na ha adịghị nihe odide Grik ndị o leere anya dee nke ya. Ma, ndị Katọlik mechaara manye ya itinye okwu ndị ahụ na Baịbụl nke atọ o bipụtara.Baịbụl Agba Ọhụrụ ndị ka mma Erasmus mechara bipụta, bịaziri bụrụ ihe ndị nsụgharị Baịbụl ndị ọzọ ji sụgharịa Baịbụl ndị ka mma e nweziri ugbu a nasụsụ ndị dị na Yurop. Matịn Luta, Wiliam Tindel, Antonio Brucioli, na Francisco de Enzinas ji Baịbụl ndị a sụgharịa Baịbụl nasụsụ Grik, Jaman, Bekee, Ịtalian na Spanish.Erasmus Biri ndụ noge e nwere ọtụtụ nsogbu nokpukpe. Baịbụl Agba Ọhụrụ Grik ahụ ọ sugharịrị nyekwaara ọtụtụ ndị chọrọ ka a gbanwee ihe ụfọdụ aka. Tupu ndị chọrọ ka a gbanwee ihe nokpukpe ebido nyewe nsogbu, a nọ na-ele Erasmus anya ka otu nime ha. Ma, Erasmus jụrụ iso ná nrụrịta ụka ndị nkà mmụta okpukpe na-arụ. Ọ dị mma ịmara na nihe dị ka otu narị afọ gara aga, otu okà mmụta aha bụ David Schaff mechara kwuo na Erasmus nwụrụ na-enweghị okpukpe nke ọ nọ na ya. O soghị ndị Katọlik, o soghịkwanụ ndị Protestant.Azụ Clown Dị ỊtụyaAzụ clown na-acha odo odoAZỤclownpụrụ iche nazụ ndị ọzọ. O nwere ike ịbụ na ihe na-adọrọ mmasị ndị mmadụ nebe azụ a nọ bụ nihi ọmarịcha àgwà dị iche iche ọ tụrụ nahụ ya, ma ọ bụ nihi ụdị ebe ọ na-ebi. Ọ na-aga biri netiti ihe ndị na-agba agba nahụ otu ihe yiri okoko osisi a na-akpọ anemone. Anemone a na-anọ nime osimiri. Ọ bụ ya mere e ji na-akpọkwa ya azụ anemone.Azụclownanaghị atụ ụjọ ịbịa mmadụ nso. Ọ bụ ya mere o ji dị mfe ise ya foto. Ndị na-egwu mmiri na-atụkarị anya ka azụ a nọzie ka ha see ya foto ebe ọ bụ na ọ naghị esikarị nebe o bi aga ebe dị anya ma ọ bụ gbaa ọsọ ma ọ hụ mmadụ.Ma ihe kacha mee ka azụ a dị itụya bụ ebe dị ize ndụ ọ na-ebi. Ọ na-ebi netiti ihe ndị ahụ na-agba agba nanemone. Ma, azụ a na anemone ahụ na-agba agba na-abịa bụrụ enyi. Olee ihe mere azụ a na anemone a ji nwee ike ibikọtali nenweghị nsogbu?AGAGHỊ M ADỊ NDỤ MA E WEZỤGA GỊAzụ clown tụrụ àgwà ogologo abụọAzụ a na anemone na-egboro ibe ha mkpa, otú ahụ mmadụ abụọ na-emekọ ihe ọnụ si enyere ibe ha aka. Mkpa anemone na-egboro azụ a abụghị obere mkpa. Ndị sayensị na-amụ banyere ihe ndị dị ná mmiri kwuru na azụ a agaghị anọli nebe anemone na-adịghị nihi na ọ naghị egwu mmiri nke ọma. Ọ bụrụ na ọ nọrọ nebe anemone na-adịghị, azụ ndị ọzọ ga-eri ya ozugbo. Ma, ebe ọ bụ na azụ a nwere ebe o nwere ike ịgbaba ma azụ ndị ọzọ chọwa iri ya, ọ na-anọru ihe dị ka afọ iri.Ọ bụkwa nime anemone a ka azụ a na-eyi àkwá ya. Nke oké na nke nne ga-anọ na-eche àkwá ahụ nche. Mgbe e mechara, ha na ụmụ ha egwugharịwazie gburugburu ebe anemone ahụ nọ.Ma, olee uru anemone a na-erite naka azụ a? Azụ a na-achụ ụmụ irighiri azụ ndị na-abịa eri ọnụ ọnụ ihe ahụ na-agba agba nanemone a. Ma énweghị ihe ọzọ, e nwere otu ụdị anemone na-agaghị anọli ma azụ a anọghị. Mgbe ndị na-eme nchọpụta wepụrụ azụ a nime anemone ndị ahụ naanị otu ụbọchị, e riri ha. Ọ ga-abụ na ụmụ irighiri azụ ndị ahụ erichapụla ha.O nwekwara ike ịbụ na azụ a na-abakwara anemone ụdị uru ọzọ. Ihe a na-akpọ amonium dị na nsị azụ a na-enyere anemone a aka ito. Ihe ọzọ bụkwa na ka azụ ndị ahụ na-egwugharị netiti ihe ahụ na-agba agba, ha na-eme ka ikukuoxygenjuru ná mmiri na-agazu anemone ahụ gburugburu.Ọ NA-AGA EBE AZỤ NDỊ ỌZỌ NA-ATỤ ỤJỌ ỊGAAzụ clown na-acha pịnk pịnkO nwere ihe ụfọdụ mere azụ a ji enwe ike ịnọ nime anemone a nenweghị ihe na-eme ya. Azụ a nwere ihe na-alọ alọ kpuchiri ahụ ya na-eme ka anemone a ghara ịna-agba ya. Ọ ga-abụ na ihe ahụ kpuchiri azụ a mere ka anemone a chee na ọ bụ anemone ibe ya. Ihe a mere ka otu onye na-amụ gbasara ihe ndị dị nosimiri kwuo na azụ a bụ azụ dị nụdị anemone.Ụfọdụ ndị na-eme nchọpụta kwuru na ọ bụrụ na azụ a achọwa anemone ọhụrụ ọ ga-anọ na ya, ọ na-ebu ụzọ na-aga emetụ anemone ahụ ahụ ruo awa ole na ole ka ọ mara otú ọ ga-esi gbanwetụ ihe ahụ na-alọ alọ dị nahụ ya ka nsí anemone ahụ nwee ike mara ya ahụ. O nwere ike ịbụ na anemone na-agba ya noge ahụ. Ma, ka oge na-aga, ha abụọ ga-adịzi ná mma.O nwere ihe magburu onwe ya anyị ga-amụta notú azụ a na anemone a si na-emekọrịta ihe. Nọtụtụ ihe ụmụ mmadụ na-eme, ọ bụrụ na ha ejiri ihe ndị ha nwere gbakọọ aka ọnụ rụọ ọrụ, ha na-arụpụta ezigbo ihe. Ma, o nwere ike iwe anyị obere oge ịmụta otú anyị na ndị ọzọ ga-esi na-emekọ ihe otú ahụ ọ dị azụ a. Mana mgbe e mechara, anyị ga-ahụ na mgbalị anyị bara ezigbo uru.Ịbịa Ihe nOgeOlee otú ịbịa ihe noge dịruru ná mkpa?IHE MERE O JI DỊ MKPAỤfọdụ ndị achọpụtala na ịbịa ihe noge na-eme ka ahụ ruo mmadụ ala. Ọ na-emekwa ka mmadụ nwekwuo ùgwù. Gịnị mere anyị ji kwuo otú ahụ?Ịbịa ihe noge na-egosi na mmadụ ma ihe ọ na-eme.Ọ bụrụ na mmadụ ana-abịa ihe noge, ọ na-egosi na onye ahụ na-ahazi onwe ya nke ọma, nakwa na ọ naghị ekwe ka ihe ọ bụla gbochie ya ime ihe ọ chọrọ ime.Ịbịa ihe noge na-egosi na mmadụ bụ onye a ga-atụkwasịli obi.Nụwa a ọtụtụ ndị na-anaghị emezu nkwa ha, ndị mmadụ hụ onye na-emezu nkwa ya, ha na-akwanyere ya ùgwù. Ọ bụrụ na mmadụ bụ onye a ga-atụkwasịli obi, ndị ezinụlọ ya na ndị enyi ya ga na-akwanyere ya ùgwù. Ndị isi ọrụ anaghị eji onye na-abịa ọrụ noge ma na-arụpụta ọrụ e nyere ya noge egwu egwu. A na-etinyere ụdị ndị a ego nụgwọ ọnwa ha, buliekwa ha nọkwá.IHE BAỊBỤL KWURUO nwere ebe ụfọdụ Baịbụl kwuru ihe ndị gbasara ịbịa ihe noge. Dị ka ihe atụ, Baịbụl kwuru, sị: Ka e mee ihe niile nụzọ kwesịrị ekwesị nakwa nusoro. 1 Ndị Kọrịnt 14:40 Ọ bụrụ na mmadụ abụọ eyie agba, ha kwesịrị ịbịa noge. Baịbụl sịkwara na e nwere oge a kara aka maka ihe ọ bụla, ihe ọ bụla a na-eme nokpuru eluigwe nwekwara oge. Ekliziastis 3:1 Amaokwu na-esote ya sịkwara na e nwere oge ịkụ ihe na oge ifopụ ihe a kụrụ. Ekliziastis 3:2 Ndị ọrụ ugbo na-akụ ihe nugbo ha noge kwesịrị ekwesị ka ihe ha kụrụ nwee ike ime nke ọma. Ihe ọ pụtara bụ na onye ọrụ ugbo kụọ ihe noge, ihe ọ kụrụ ga-eme nke ọma.Baịbụl kwuru ihe kachanụ mere anyị kwesịrị iji na-abịa ihe noge. Ọ na-egosi na anyị na-akwanyere ndị ọzọ ùgwù nakwa na anyị anaghị emebisịrị ha oge ha. Ndị Filipaị 2:3, 4 E nwekwara ike ikwu na onye na-emebisịrị ndị ọzọ oge ha, na-ezuru oge ha nohi.Na-elekwasị anya, ọ bụghị naanị nọdịmma onwe unu, kamakwa nọdịmma nke ndị ọzọ.Ndị Filipaị 2:4.Olee ihe ndị nwere ike inyere gị aka ịna-abịa ihe noge?IHE BAỊBỤL KWURUBaịbụl sịrị na anyị kwesịrị ịna-eme atụmatụ nke ọma tupu anyị emewe ihe. Ilu 21:5 Ị chọpụta na ị naghị abịakarị ihe noge, leruo onwe gị anya, ọ ga-abụ na o nwere ọtụtụ ihe ị chọrọ ime otu mgbe. Lee ma ị ga-agbalị hapụ ihe ndị na-adịchaghị mkpa. Gị na ndị mmadụ yiwe agba, hazie agba ndị ahụ otú oge ga-ezuru gị ịga nke ọ bụla nime ha noge. Ime ya otú a ga-abara gị uru, adịghị ama ama e nwee ihe dapụtaranụ, dị ka mmiri ozuzo.Baịbụl gwakwara anyị ka anyị mara ebe ike anyị ruru. Ilu 11:2 Nihi ya, mgbe gị na mmadụ na-eyi agba ma ọ bụ mgbe ị na-ekweta ihe ị ga-eme, buru ụzọ chọpụta ma ị ga-emeli ya. I kweta ime ihe ndị ị ma na ị gaghị emeli ga-akpatara ma gị ma ndị ọzọ nchegbu na obi ọjọọ.Baịbụl gbakwara anyị ume iji oge anyị na-eme ihe bara uru. Ndị Efesọs 5:15, 16 Na-ebu ụzọ eme ihe ndị kacha mkpa. Ndị Filipaị 1:10 Dị ka ihe atụ, jiri oge ị nọ nụgbọala ma ọ bụ oge i ji na-eche mmadụ na-agụ akwụkwọ ma ọ bụ na-ahazi ihe ndị i nwere ime nụbọchị.Atụmatụ onye dị uchu aghaghị iweta uru.Ilu 21:5.Isiokwu Ndị E Bipụtara na Teta! nAfọ 2016AHỤ IKE NA ỌGWỤIhe Anyị Ga-eme Ka Anyị Ghara Ịna-ebutekarị Ọrịa:Nke 6Olee Ihe Dị Iche na Nri Adịghị Mmadụ Mma nAhụ na Nri Adịghị Mmadụ Mma nAfọ?: Nke 3AJỤJỤ ỌNỤOtu Ọkachamara Kwuru Ihe Mere O Ji Kwere na Chineke Y. Hsuuw: Nke 2ANỤMANỤ NA OSISIAzụClownDị Ịtụya:Nke 6Ọmarịcha Icheoku: Nke 2IHE BAỊBỤL KWURUỊbịa Ihe nOge:Nke 6Mma Elu Ahụ: Nke 4Mkpụrụ Obi: Nke 1Na-ekele Ndị Meere Gị Ihe Ọma: Nke 5Nchegbu: Nke 2Okwukwe: Nke 3Ọgwụgwụ Ụwa: Nke 1IHE NDỊ ỌZỌIhe Ị Ga-eme ma Ihe Gbanweere Gị: Nke 4Otú Ị Ga-esi Akwụsị Àgwà Ririla Gị Ahụ: Nke 4MMEKỌRỊTA MMADỤ NA IBE YAGịnị Na-akpata Esemokwu nEzinụlọ? Nke 1Ihe Ga-enyere Ezinụlọ Aka Ịna-ebi nUdo Ezinụlọ: Nke 1Kụziere Ụmụ Gị Gbasara Mmekọ Nwoke na Nwaanyị: Nke 5Nyere Nwa Gị Aka Ka Ọ Mata Mgbanwe Ndị A Na-enwe nAhụ: Nke 2Otú Di na Nwunye Ga-esi Kwụsị Ịna-esekarị Okwu? Ezinụlọ: Nke 1Otú Di na Nwunye Kwesịrị Isi Na-ekwurịta Nsogbu: Nke 3Otú Ị Ga-esi Na-akwanyere Di Gị ma Ọ Bụ Nwunye Gị Ùgwù alụmdi na nwunye:Nke 6NDỊÀMÀ JEHOVAIme Ka Ndị Na-asụ Asụsụ Dị Iche Iche Nụ Ozi Ọma: Nke 3Otú A E Si Kụziere Anyị Ihe a Magburu Onwe Ya jw.org: Nke 5NDỊ OGE OCHIEAristotle: Nke 5Erasmus, Desiderius:Nke 6Jizọs: Nke 5Semmelweis, Ignaz: Nke 3OBODO NA NDỊ BI NA YAKegịstan: Nke 4OKPUKPEBaịbụl Ọ Pụrụ Iche nEziokwu? Nke 2Ihe Baịbụl Kwuru Gbasara Nwoke na Nwoke ma Ọ Bụ Nwaanyị na Nwaanyị Inwe Mmekọahụ: Nke 4Ịga Chọọchị Ọ Ka Na-amasị Ndị Mmadụ? Nke 1Jizọs Ọ Bụ Mmadụ Dịrị Ndụ nỤwa A? Nke 5SAYENSỊEriri Ndị Na-esi nAhụ Akịrịkọ Apụta:Nke 6Igurube nke Nwere Oge Ha Ji Apụta: Nke 4Nkume Dị Ịtụya kabọn: Nke 5Olu Ndanda: Nke 3Otú Ahụ Mmadụ Si Ala Ọnyá: Nke 1Ihe Ndị A Dị nỊntanetỤMỤAKABụrụ Enyi JehovaNa-adị ỌchaỤmụaka ga-amụta ihe ndị ga-abara ha uru ma ha lee vidio ndị dị ebe a.Ị gaa nebe e dere IHE BAỊBỤL NA-AKỤZI, pịaỤMỤAKAAJỤJỤ NDỊ BAỊBỤL ZARABaịbụl Ò Kwuru Ka Anyị Na-agba Krismas?O nwere ike ịtụ gị nanya ma ị mata ebe ihe isii a na-eme na Krismas si malite.Ị gaa nebe e dere IHE BAỊBỤL NA-AKỤZI, pịaAJỤJỤ NDỊ BAỊBỤL ZARA, pịzie Ememme 