 Teta!, Nke 5 2016  Jizọs Ọ Bụ Mmadụ Dịrị Ndụ nỤwa A?Isiokwu Ndị Dị na Magazin AOkwu MmaliteỤfọdụ ndị na-eche na Jizọs abụghị mmadụ dịrị ndụ nụwa a. Ma, o nwere ndị kwetara na Jizọs dịrị ndụ nụwa a, nweekwa ndị nke sị na ha amaghị.Teta! a kwuru ihe ndị ga-enyere gị aka ịma nke bụ eziokwu.Jizọs Ọ Bụ Mmadụ Dịrị Ndụ nỤwa A?JIZỌS abụghị onye ukwu, ọ baghịkwanụ ọgaranya. O nweghịdị ụlọ nke aka ya. Ma, ihe ndị ọ kụziri abaarala ọtụtụ nde mmadụ uru. Ma, Jizọs ọ bụ mmadụ dịrị ndụ nụwa a? Gịnị ka ndị ọkachamara oge a na ndị nke oge gboo kwuru?Michael Grant,bụ ọkọ akụkọ ihe mere eme na ọkachamara nihe gbasara ndị mgbe ochie, kwuru, sị: Ọ bụrụ na anyị ewere Agba Ọhụrụ otú anyị si were akwụkwọ ndị mgbe ochie ndị ọzọ, anyị ga-ekweta na Jizọs bụ mmadụ dịrị ndụ nụwa a otú ahụ anyị kwetakwara na ọtụtụ ndị ọgọ mmụọ a ma ama noge ochie dịrị ndụ.Rudolf Bultmann,bụ ọkà mmụta nihe gbasara Agba Ọhụrụ, kwuru, sị: O nweghị ebe mmadụ ga-agbakwasị ụkwụ sị na Jizọs abụghị mmadụ dịrị ndụ nụwa a, ọ baghịkwa uru ịrụwa ụka gbasara ya. O nweghị onye isi dị mma ga-asị na ọ bụghị Jizọs hiwere òtù Ndị Kraịst ahụ a ma ama malitere nIzrel na mba ndị gbara ya gburugburu.Will Durant,bụ ọkọ akụkọ ihe mere eme na ọkà ihe ọmụma, dere, sị: Ọ bụrụ na ọ bụ mmadụ ole na ole bụ ndị nkịtị ya bụ Matiu, Mak, Luk na Jọn chepụtara akụkọ otu nwoke na-adịghị adị, akụkọ ya ana-akpa ike otú a, na-akụzikwara ndị mmadụ otú ha na ibe ha ga-esi dị nudo, mara na ọ bụ ọrụ ebube dị egwu, nke kadị ndị nke ahụ e dere na Matiu, Mak, Luk na Jọn.Albert Einstein,bụ ọkà mmụta sayensị, kwuru, sị: Abụ m onye Juu, mana, akụkọ gbasara nwoke onye Nazaret a masịrị m nke ukwuu. Mgbe a jụrụ ya ma ò kwetara na Jizọs dịrị ndụ nụwa a, ọ sịrị: À na-ajụkwa ajụ? O nweghị onye ga-agụcha akwụkwọ Matiu, Mak, Luk na Jọn, sị na Jizọs abụghị mmadụ dịrị ndụ nụwa a. Akwụkwọ ndị ahụ kọwara nnọọ ụdị onye Jizọs bụ nke ọma. Akụkọ ifo anaghị adị otú ahụ.O nweghị onye ga-agụcha akwụkwọ Matiu, Mak, Luk na Jọn, sị na Jizọs abụghị mmadụ dịrị ndụ nụwa a.Albert EinsteinGỊNỊ KA AKỤKỌ IHE NDỊ MERE NOGE OCHIE NA-EGOSI?Ebe a kacha kọọ akụkọ banyere ndụ Jizọs na ozi ya bụ nakwụkwọ Baịbụl ndị a na-akpọ Matiu, Mak, Luk na Jọn. Ma, e nwekwara ụfọdụ ndị mgbe ochie na-abụghị Ndị Kraịst dere banyere Jizọs.TACITUSỌ dịrị ndụ malite nihe dị ka nafọ 56 O.N.K. ruo nafọ 120 O.N.K., O.N.K. pụtara Oge Ndị KraịstTacitus so notu nime ndị Rom a ma ama kọrọ akụkọ ihe mere eme. O dere banyere ihe ndị mere nAlaeze Ukwu Rom malite nafọ 14 O.N.K. ruo nafọ 68 O.N.K. Jizọs nwụrụ nafọ 33 O.N.K. Tacitus kọrọ na mgbe ọkụ gbara nobodo Rom nafọ 64 O.N.K., ndị mmadụ boro ya Eze Ukwu Niro. Ma, ọ sịrị na ihe Niro meziri iji mee ka ndị mmadụ kwụsị ebubo ahụ ha na-ebo ya bụ ibo ya Ndị Kraịst. Tacitus sịrị: Mgbe Taịbiriọs na-achị, e gburu Kraịst bụ onye malitere òtù Ndị Kraịst. Ọ bụ Pọntiọs Paịlet mara ya ikpe ọnwụ.Annals, XV, 44.SUETONIUSỌ dịrị ndụ malite nihe dị ka nafọ 69 O.N.K. ruo mgbe afọ 122 O.N.K. gacharaSuetonius bụ onye Rom na-akọ akụkọ ihe mere eme. Nakwụkwọ o dere a na-akpọLives of the Caesars,ọ kọrọ banyere ihe ndị mere malite nọchịchị Eze Ukwu Rom nke mbụ ruo na nke iri na otu. Nihe o dere banyere Eze Ukwu Klọdiọs, ọ kọrọ na e nwere ọgba aghara dapụtaranụ netiti ndị Juu bi na Rom gbasara Jizọs. Ọrụ Ndịozi 18:2 Suetonius dere, sị: Ebe ọ bụ na Krestus ya bụ Kraịst na-eme ka ndị Juu na-eme ọgba aghara, ọ ya bụ Klọdiọs chụpụrụ ha na Rom. The Deified Claudius,XXV, 4 Ọ bụ eziokwu na o boro Jizọs ihe ọ na-emeghị, ma ihe a ọ kọrọ gosiri na o kwetara na Jizọs bụ mmadụ dịrị ndụ nụwa a.PLINY THE YOUNGERỌ dịrị ndụ malite nihe dị ka nafọ 61 O.N.K., ruo nafọ 113 O.N.K.Pliny The Younger bụ onye Rom na-ede akwụkwọ, ọ chịkwara obodo Bitinia nke a na-akpọ Tọki taa. O degaara eze ukwu Rom aha ya bụ Trajan akwụkwọ ozi gwa ya aka ọ ga-eji eso Ndị Kraịst nọ nebe ọ na-achị. Pliny kwuru na ya na-amanye Ndị Kraịst ikwu na ha abụghịzi Ndị Kraịst. Onye ọ bụla jụrụ ime ya, ya egbuo ya. Ọ sịrị: M hapụrụ ndị nke kwuru ihe m gwara ha kwuo iji rịọ chị anyị dị iche iche arịrịọ ma jirikwa mmanya na frankinsens kwanyere ihe oyiyi gị ùgwù ma kpọọ Kraịst iyi.PlinyLetters,Book X, XCVI.FLAVIUS JOSEPHUSỌ dịrị ndụ malite nihe dị ka nafọ 37 O.N.K., ruo nafọ 100 O.N.K.Ọ bụ onye Juu na-akọ akụkọ ihe mere eme, bụrụkwa onye nchụàjà. O kwuru banyere otu nnukwu onye nchụàjà ndị Juu ọnụ na-eru nokwu aha ya bụ Anas. Ọ sịrị na Anas kpọkọtara ndị ikpe Sanhedrin, ya bụ, ụlọ ikpe kacha elu nke ndị Juu kpọpụtara ha otu nwoke aha ya bụ Jems nwanne Jizọs onye a na-akpọ Kraịst.Jewish Antiquities,XX, 200.TALMUDTalmud bụ akwụkwọ e wekọtara ihe niile ndị rabaị dere malite nagbata afọ 201 na afọ 600. Ihe e dere na ya gosiri na ndị iro Jizọs kwetara na o nwere onye bụ Jizọs. Otu ebe nakwụkwọ ahụ sịrị: Noge Ememme Ngabiga, a kpọgidere Yeshu ya bụ Jizọs onye Nazaret nelu osisi. Ihe a o kwuru bụ eziokwu. Babylonian Talmud, Sanhedrin 43a, Munich Codex; gụọJọn 19:14-16. Ebe ọzọ nakwụkwọ ahụ kwukwara, sị: Anyị achọghị ịmụta nwa ga na-emenye onwe ya ihere nihu ndị mmadụ otú a onye Nazaret a na-eme. Onye Nazaret bụ aha ọzọ e ji mara Jizọs noge ahụ.Babylonian Talmud, Berakoth 17b, footnote, Munich Codex; guọLuk 18:37.IHE BAỊBỤL KWURU BANYERE JIZỌSEbe a kacha kọọ akụkọ banyere ndụ Jizọs na ozi ya bụ nakwụkwọ Baịbụl ndị a na-akpọ Matiu, Mak, Luk na Jọn. Akwụkwọ ndị a kpọrọ ndị mmadụ aha, kpọọ ebe dị iche iche aha, kwuokwa kpọmkwem oge ihe ndị e dere na ha mere. Ọ bụ ihe ndị a ka e ji ama akụkọ mere eme. Dị ka ihe atụ, ka anyị jiri ihe dị naLuk 3:1, 2mata mgbe otu nwoke aha ya bụ Jọn Onye Na-eme Baptizim malitere ọrụ ya.Akwụkwọ Nsọ dum si nike mmụọ nsọ Chineke.2 Timoti 3:16Luk dere, sị: Nafọ nke iri na ise nke ọchịchịTaịbiriọs Siza,mgbePọntiọs Paịletbụ gọvanọ Judia,Herọdabụrụkwa onye na-achị ógbè Galili, maFilipnwanne ya bụ onye na-achị ógbè Ituria na Trakọnaịtis,Laịseniasabụrụkwa onye na-achị ógbè Abilini, nụbọchị onyeisi nchụàjà bụAnasna nụbọchịKeyafas,okwu Chineke ruru Jọn nwa Zekaraya ntị nala ịkpa. Anyị si nihe a Luk dere mata na ọ bụ nafọ 29 ka okwu Chineke ruru Jọn nwa Zekaraya ntị.Ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme maara mmadụ asaa ahụ Luk kpọrọ aha. Nagbanyeghị nke ahụ, ụfọdụ ndị bidokwara ikwu na Pọntiọs Paịlet na Laịsenias abụghị ndị mmadụ dịrị ndụ nụwa a. Ma a sị na ndị ahụ ma, ha agaaraghị ekwu ihe ahụ nihi na a hụla ihe odide ndị mgbe ochie aha mmadụ abụọ a dị na ya. Nke a gosiri na ihe Luk kwuru bụ eziokwu.GỊNỊ MERE O JI GBASA ANYỊ?Jizọs kụziiri ndị mmadụ gbasara Alaeze Chineke nke bụ ọchịchị ga-achị ụwa nọdịnihuIhe mere o ji gbasa anyị bụ na anyị kwesịrị ịma nke bụ eziokwu banyere Jizọs nihi na ihe ndị ọ kụziri dị ezigbo mkpa. Iji maa atụ, Jizọs kụziiri ndi mmadụ otú ha ga-esi ebi ezigbo ndụ ma na-enwe obi ụtọ.O mekwara ka a mata na nọdịnihu, mmadụ niile ga-ebi nudo na obi iru ala, otu ọchịchị a na-akpọ alaeze Chineke ana-achị ha.Luk 4:43.Ọkpụkpọ a kpọrọ ọchịchị a alaeze Chineke dabara adaba nihi na ọ ga-eme kaChineke chịwazieụwa niile. Mkpughe 11:15 Jizọs ji ihe o kwuru nekpere ọ kụziiri ndị na-eso ụzọ ya mee ka ihe a doo anya. Ọ sịrị: Nna anyị nke bi neluigwe, . . . Ka alaeze gị bịa. Ka uche gị meekwa nụwa. Matiu 6:9, 10 Gịnị ka Alaeze Chineke ga-emere ụmụ mmadụ? Lee ụfọdụ nime ha:Agha na ọgba aghara ga-akwụsị.Abụ Ọma 46:8-11.Arụrụala, anyaukwu, nrụrụaka, na ndị ọjọọ agaghịzi adị.Abụ Ọma 37:10, 11.Ndị Alaeze Chineke ga-achị ga-enwe ọrụ dị mma ha ga na-arụ.Aịzaya 65:21, 22.Ala ga-ebido mewe nri nke ọma otú ọ na-emebu.Abụ Ọma 72:16;Aịzaya 11:9.Ụfọdụ ndị nwere ike ịna-eche na ihe ndị a bụ naanị ihe a na-arọ ná nrọ. Ma neziokwu, nke bụ nrọ bụ ịtụkwasị ụmụ mmadụ obi na ha ga-eme ka ụwa a dị mma. Dị ka ihe atụ, ọ bụ eziokwu na e nweela ihe ọhụrụ ndị a na-akụzi nụlọ akwụkwọ, nweekwa ihe ndị dị ịtụya ndị sayensị na ndị nkà na ụzụ na-emepụta, ma ọtụtụ nde mmadụ ka nọ nụjọ nihi na ha amaghị ihe echi ga-abụ. Kwa ụbọchị, anyị na-ahụ ka ihe na-esikwu ike, ndị ọchịchị ana-emekpọ ndị ha na-achị ọnụ, ndị isi okpukpe ana-emegide ndị òtù ha, anyaukwu na nrụrụaka ana-akakwa njọ. Neziokwu, ọchịchị ụmụ mmadụ adabaala afọ.Ekliziastis 8:9.Ugbu a, anyị ahụla na ọ dị mkpa ka anyị mata nke bụ eziokwu banyere Jizọs.2 Ndị Kọrịnt 1:19, 20, sịrị: Nagbanyeghị ole nkwa Chineke dị, ha abụrụwo Ee site na Kraịst.Amerịka na Mba Ndị Gbara Ya GburugburuSelata Aka nỊgụ Ozi Iimel, Ka Nchegbu Gị BelataNchọpụta e mere na Vankuva, Kanada gosiri na mmadụ nwere ike ibelata nchegbu ya ma ọ na-ele iimel ya naanị ugboro atọ nụbọchị kama ịna-ele ya mgbe niile. Ọ bụ Kostadin Kushlev duziri nchọpụta a. Mgbe ọ na-ekwu banyere ihe ha chọpụtara, ọ sịrị: Ọ na-esiri ndị mmadụ ike ịhapụ ile iimel ha mgbe niile. Ma, nke bụ eziokwu bụ na ịhapụ ịna-ele ya mgbe niile ga-eme ka nchegbu ha belata.IHE Ị GA-ECHEBARA ECHICHE:Ebe ọ bụ na anyị bị noge dị oké egwu, nke takwara akpụ, ó kwesịghị ka anyị chọta otú anyị ga-esi na-ebelata nchegbu?2 Timoti 3:1.Azụ Ejupụtakwala nOsimiri Ndị E Gbukpọrọ Azụ na HaỤlọ ọrụ Wildlife Conservation Society WCS kwuru, sị: E nweela akwụkwọ ndị kwuru na eju mmiri, oporo, na azụ amụbawala nebe ndị gọọmentị machiri ịkụ azụ na Beliiz na nebe ndị ọzọ dị na Karịbian. Ụlọ ọrụ ahụ kwukwara, sị: Ọ ga-esi ike ka ebe ndị a ka na-akụ azụ dịghachi otú ha dị na mbụ. Ma nagbata otu afọ na afọ isii, azụ ga-adịghachịtụwa nebe ndị a machiri ịkụ azụ. Ma, ọ ga-ewe ọtụtụ afọ tupu azụ ejupụta na ha. Janet Gibson, bụ otu nime ndị isi ụlọ ọrụ ahụ, kwuru banyere Beliiz, sị: Mmachi a a machiri ịkụ azụ ná mmiri ụfọdụ dị nobodo a ga-enye aka mee ka azụ na ihe ndị ọzọ e gbụkpọrọ jupụtakwa otú ha dị ná mbụ.IHE Ị GA-ECHEBARA ECHICHE:Otú ihe ndị e kere eke si ebidoghachị ịmụba nonwe ha ma e wepụ ihe na-akpa ha aka ọjọọ ọ naghị egosi na e nwere Onye Okike maara ihe?Abụ Ọma 104:24, 25.Ime Ihe Ike na BrazilỤlọ ọrụ mgbasa ozi a na-akpọ Agência Brasil kwuru na ime ihe ike na-arị ibe ya elu na Brazil. Nafọ 2012, ọchụ e gburu ná mba ahụ karịrị puku iri ise na isii. Ụlọ ọrụ na-ahụ maka ahụ ike ná mba ahụ sịrị na o nwetụbeghị afọ e gburu ọchụ ha otú ahụ. Otu onye ọrụ nchekwa obodo aha ya bụ Luís Sapori kwuru na ihe mere igbu ọchụ ji rịa elu nobodo ahụ bụ nihi na ọtụtụ ndị anaghịzi akpa àgwà ọma. Ọ bụrụ na ndị mmadụ enweghịzi ihe ha ji iwu obodo kpọrọ, ihe ha ga-emezi bụ ịna-eme ihe ike iji nweta ihe ha chọrọ.IHE Ị GA-EBURU NOBI?Baịbụl kwuru na o nwere mgbe ịhụya ga-ajụ oyi, mmebi iwu abaakwa ụba.Matiu 24:3,12.Kụziere Ụmụ Gị Banyere Mmekọ Nwoke na NwaanyịIHE MERE O JI DỊ MKPANafọ ndị gara aga,ọ na-abụkarịndị nne na nna na-ebu ụzọ agwa ụmụ ha gbasara mmekọ nwoke na nwaanyị. Ha na-eji nwayọọ nwayọọ na-akụziri ha ya ka ha na-eto.Ma noge anyị a, ọ dịghịzi otú ahụ. Otu akwụkwọ aha ya bụThe Lolita Effectkwuru, sị: Ọtụtụ ụmụaka taa na-ebido mgbe ha ka dị ezigbo ntakịrị matawa ihe ndị gbasara mmekọ nwoke na nwaanyị. Ụdị ihe ndị ahụ na-ejupụtazi nihe ndị a na-emepụta maka ụmụaka. Ihe ndị a hà ga-enyere ụmụaka aka ka hà ga-emebi ha?IHE I KWESỊRỊ ỊMAIhe ndị na-akpali agụụ mmekọ ahụ juru ebe niile.Deborah Roffman dere nakwụkwọ ya a na-akpọTalk to Me Firstna ihe ndị na-akpali agụụ mmekọ ahụ na-ejupụtazi ná mkparịta ụka, vidio na egwú ndị e ji akpọsa ngwá ahịa, fim, akwụkwọ, egwú, tiivi, ekwentị nakwa kọmputa. Ihe ndị a na-emezi ka ọtụtụ ụmụaka na-eche na mmekọ nwoke na nwaanyị bụ ihe kacha mkpa ná ndụ.Ndị na-akpọsa ngwá ahịa sokwa na-akpata nsogbu a.Ndị na-akpọsa ngwá ahịa na-eme ka ọhaneze kweta na efe ụmụaka ndị na-egosi ahụ ha magburu onwe ya. Ndị na-ere ahịa na-eresịkwa ọhaneze ụdị efe ndị ahụ. Ha si otú ahụ na-akụziri ụmụaka na ụdị efe ndị ahụ bụ ebe a nọ. Otu akwụkwọ a na-akpọSo Sexy So Soonkwuru, sị: Ndị na-akpọsa ngwá ahịa ma na ihe na-ewu ewu na-amasị ụmụaka. Ha na-ejikwa ihe ndị ahụ arata ha. Ma, o doro anya na ihe bụ mkpa ndị na-ere ahịa abụghị ime ka ụmụaka ndị a mebie, kama ọ bụ ka ha repụ ahịa ha.Ịkọrọ ụmụ gị gbasara mmekọ nwoke na nwaanyị abụghị ebe okwu biri.O nwere ihe dị iche nịma otú ụgbọala si arụ ọrụ na ịbụ ọkwọ ụgbọala aka siri ike. Notu aka ahụ, o nwere ihe dị iche nịma gbasara mmekọ nwoke na nwaanyị na iji ihe ahụ ị ma eme ezigbo mkpebi.Ihe ị ga-eburu nobi bụ:Ọ bụ noge anyị a ka ọ kacha mkpa inyere ụmụ gị aka ka ha zụọ ikike nghọta ha ka ha nwee ike ịmata ihe dị iche nihe ziri ezi na ihe na-ezighị ezi.Ndị Hibru 5:14.IHE I NWERE IKE IMEBido rụwa ọrụ dịịrị gị.Ọ bụ eziokwu na o nwetụrụ otú ọ dị ịgwawa nwa gị gbasara mmekọ nwoke na nwaanyị, ma ọ bụ ọrụ dịịrị gị. Gbalịa rụọ ya.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ilu 22:6.Akọrọla ya ihe niile otu mgbe.Kama, iwepụta otu oge ị ga-eji kọọrọ nwa gị ihe niile, i nwere ike iji oge ụfọdụ gị na ya nọ kọọrọ ya ihe ụfọdụ, o nwere ike ịbụ mgbe unu na-aga ihe ma ọ bụ mgbe unu na-arụ ọrụ ndị dị nụlọ. I nwere ike ịjụ ya ajụjụ ndị ga-eme ka o kwuo ihe dị ya nobi. Dị ka ihe atụ, kama ịjụ ya, sị: Ihe ndị a ndị na-akpọsa ngwá ahịa na-egosi hà na-amasịgị?i nwere ike ịjụ ya, sị: Olee ihe i chere mere ndị na-akpọsa ngwá ahịa ji egosi ụdị ihe ndị a? Ọ zachaa, i nweziri ike ịjụ ya, sị: Gịnịkwanụ kagịnwachere?Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Diuterọnọmi 6:6, 7.Kụziere ya ihe ya na ya hà.I nwere ike ịkụziri nwa gị na-ebidobeghị akwụkwọ ihe a na-akpọ ahú nwoke ya ma ọ bụ ahụ nwaanyị ya, nakwa ihe ọ ga-eme ma mmadụ chọọ imetọ ya. Ka ọ na-eto, i nweziri ike ịgwa ya ihe ndị ọzọ o kwesịrị ịma gbasara ahụ ya. O kwesịrị ịbụ na ọ matala ihe gbasara mmekọ nwoke na nwaanyị tupu ya aghọọ okorobịa ma ọ bụ agbọghọbịa, matakwa otú Chineke si ele ya anya.Kụziere ya àgwà ọma.I kwesịrị ibido mgbe ọ ka dị obere kụziwere ya ịna-ekwu eziokwu, ịna-akpa àgwà ọma nakwa ịna-akwanyere ndị mmadụ ùgwù. Ọ ga-emezi kaịkụziriya gbasara mmekọ nwoke na nwaanyị dị mfe. Meekwa ka ihe ị na-akụziri ya doo ya anya. Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na ị ma na inwe mmekọahụ tupu alụọ dị na nwunye adịghị mma, gwa ya ya hoo haa. Gwakwa yaihe merena ọ dịghị mma, nakwa nsogbu ọ ga-akpata. Otu akwụkwọ aha ya bụBeyond the Big Talkkwuru, sị: Ọ ga-esi ike ka ndị na-eto eto ma na ndị mụrụ ha kpọrọ ịkwa iko asị kwaa iko.Na-eme ihe ị na-ekwu.Na-eme ihe ị na-akụziri nwa gị. Dị ka ihe atụ, ọ na-atọ gị ụtọ ma e jiri ihe gbasara mmekọ nwoke na nwaanyị na-eme ihe ọchị? Ị na-eji ejiji na-adịghị mma? Ị na-achụ nwoke ma ọ bụ nwaanyị? Nwa gị hụ ka ị na-eme ihe ndị a, o nwere ike ime ka ọ ghara ịmụta ihe ndị ahụ ị na-akụziri ya.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ndị Rom 2:21.Emela ka o yie ihe ọjọọ.Mmekọ nwoke na nwaanyị bụ onyinye si naka Chineke. Ọ bụkwa ihe na-enye obi ụtọ ma ndị kwesịrị ime ya mee ya, ya bụ, ndị lụrụ di na nwunye. Ilu 5:18, 19 Mee ka nwa gị mata na o nwere ike ime ya mgbe oge ruru, ya bụ, mgbe ọ na-agaghị na-amapụ ya obi ma ọ bụkwanụ na-echegbu onwe ya maka ibute ọrịa.1 Timoti 1:18, 19.Nkume Dị ỊtụyaOtu akwụkwọ a na-akpọNatures Building Blockskwuru, sị: Kabọn bara uru ná ndụ karịa ihe ọ bụla ọzọ. Otú kabọn dị na-eme ka ọ dị mfe ya na ihe ndị ọzọ ịgwakọta. Ọ bụ ya mere e ji nwee ọtụtụ ihe kabọn dị nime ya. A na-achọpụtakwa ọtụtụ ihe ọhụrụ ndị ọ dị na ha, na-ejikwa ya emepụta ọtụtụ ihe.Ihe ndị a kọwara nokpuru ebe a gosiri na irighiri kabọn nwekwara ike ịhazi onwe ha nụzọ dị iche iche. Ha nwere ike ịdị ogologo, gburugburu ma ọ bụkwanụ mbadamba. Neziokwu, kabọn dị ịtụya.DAYAMỌNDỤmụ irighiri kabọn nwere otú ha nwere ike isi hazie onwe ha, ha esie ezigbo ike ghọzie dayamọnd. Dayamọnd bụ ihe kacha sie ike a chọpụtarala nụwa. Ezigbo dayamọnd na-enwe otu mọlekụl kabọn.GRAFAỊTỌ bụrụ na ụmụ irighiri kabọn ahazie onwe ha ka ha dịrị mbadamba mbadamba, nke ọ bụla adịrị nelu ibe ya, ọ na-aghọ grafaịt. A na-eji grafaịt emepụta mmanụ a na-atụ nígwè ọrụ, jirikwa ya emepụta pensụl.GRAFỊNỌ bụrụ na ụmụ irighiri kabọn ahazie onwe ha ka ha dị mbadamba, nwee akụkụ isii, ọ na-aghọ grafịn. Grafịn na-esi ezigbo ike karịa ígwè. A dọtịa grafịn na ígwè, ígwè na-ebu grafịn ụzọ adọbi. E jiri pensụl kaa ihe, ihe ahụ akara nwere ike inwe grafịn ole na ole nime ya.FULARINIhe a bụ mọlekụl kabọn ndị nwere oghere nime ha. Ụfọdụ nime ha dị gburugburu, ndị ọzọ adịrị ogologo.IHE NDỊ DỊ NDỤKabọn dị ná mkpụrụ ndụ dị nime ihe niile dị ndụ, ma osisi, ma ụmụ anụmanụ ma ụmụ mmadụ. Kabọn dịkwa ná nri dị iche iche anyị na-eri.Àgwà Chineke ndị a na-apụghị ịhụ anya ka a na-ahụ . . . nihe ndị e kere eke.Ndị Rom 1:20.Na-ekele Ndị Meere Gị Ihe ỌmaOlee uru ikele ndị meere gị ihe ọma ga-abara gị?IHE NDỊ DỌKỊTA KWURUOtu isiokwu gbara nakwụkwọ a na-akpọHarvard Mental Health Letter,kwuru na ikele ndị meere anyị ihe ọma na-eme ka anyị na-enwekwu obi ụtọ. Ọ na-emekwa ka anyị na-ekwu okwu ọma gbasara ha, na-eme ka ahụ na-adịkwu anyị mma. Ihe ọzọ bụ na ọ na-enyere anyị aka idi nsogbu, nyekwara anyị aka ka anyị na ndị ọzọ na-adịkwu ná mma.IHE BAỊBỤL KWURUBaịbụl gwara anyi ka anyị na-ekele ndị meere anyị ihe ọma. Pọl onyeozi kwuru, sị: Gosinụ na unu bụ ndị nwere ekele. O mekwara ihe a o kwuru. Dị ka ihe atụ, o kelere Chineke nakwụsịghị akwụsị nihi otú ndị mmadụ si kwere nozi ọma o ziri ha. Ndị Kọlọsi 3:15;1 Ndị Tesalonaịka 2:13 Ihe na-eme ka obi na-atọ anyị ụtọ abụghị naanị ikele onye meere anyị ihe ọma, kama,ịna-emekwa ihe ndị ọzọ gosiri na obi dị anyị ụtọ maka ihe e meere anyị.Ime otú ahụ ga-eme ka anyị ghara ịna-enwe anyaụfụ, ịna-ebu iwe nobi, na ịna-eche na ihe e meere anyị bụ ihe e kwesịrị imere anyị. Ihe ndị a ga-eme ka ndị mmadụ na-agbara anyị ọsọ, anyị agharakwa ịna-enwe obi ụtọ.Onye kere anyị na-egosikwa na obi dị ya ụtọ maka ihe e meere ya. Ọ naghị echefu ihe ndị mmadụ meere ya.Ndị Hibru 6:10kwuru, sị: Chineke abụghị onye ajọ omume ichefu ọrụ unu na ịhụya unu gosiri maka aha ya. Nke bụ eziokwu bụ na Onye kere anyị weere ya na mmadụ ichefu ihe ọma e meere ya bụ ajọ omume.Na-aṅụrịnụ ọṅụ mgbe niile. Na-ekelenụ Chineke banyere ihe ọ bụla.1 Ndị Tesalonaịka 5:16,18.Olee otú anyị ịna-ekele ndị meere anyị ihe ọma nwere ike isi mee ka anyi na ha na-adịkwu ná mma?IHE NDỊ A CHỌPỤTARALAỌ bụrụ na anyị ejiri obi anyị niile kelee onye nyere anyị onyinye, onye gwara anyị okwu ọma, ma ọ bụ onye nyeere anyị aka, ọ ga-eme ka onye ahụ mata na anyị hụrụ ya nanya, nakwa na anyị ji ya kpọrọ ihe. Obi na-atọdị ndị anyị na-amaghị ụtọ ma anyị jiri obi anyị niile kelee ha maka ihe ọma ha meere anyị, dị ka imepere anyị ụzọ ka anyị gafee.IHE BAỊBỤL KWURUJizọs kwuru, sị: Na-enyenụ ihe, ndị mmadụ ga-enyekwa unu ihe. Ha ga-awụnyekwa napata ụkwụ unu ọtụtụ dị mma, nke a bịara aka, yọkọta ọnụ, nke jubigakwara ókè. Luk 6:38 Ka anyị lebagodị anya nihe mere otu nwa agbọghọ onye ogbi aha ya bụ Rose. O bi na Vanuwatu, dị nagwaetiti dị nEbe Ndịda Pasifik.Rose na-aga ọmụmụ ihe Ndịàmà Jehova ma ọ naghị aghọtacha ihe a na-amụ. Ihe kpatara ya bụ na ya na ndị ọzọ na-abịa ọmụmụ ihe ahụ amaghị asụsụ ndị ogbi. Mgbe otu di na nwunye ma asụsụ ndị ogbi nke ọma bịara ọmụmụ ihe ha ma chọpụta ihe na-emenụ, ha malitere ịkụziri Rose na ndị ọzọ nọ nọgbakọ ahụ asụsụ ndị ogbi. Ihe a ha mere tọrọ Rose ezigbo ụtọ. Rose sịrị: Obi na-atọ m ụtọ na m nwere ọtụtụ ndị enyi hụrụ m nanya. Obi na-adịkwa di na nwunye ahụ mma ka ha na-ahụ otú Rose si enwe aṅụrị, nakwa otú o si aza ajụjụ nọmụmụ ihe ma na-eme ihe omume. Obi na-atọkwa Rose ezigbo ụtọ ka ọ na-ahụ mbọ ndị ọzọ na-agba ịmụ asụsụ ndị ogbi ka ha na ya nwee ike ịna-ekwurịta okwu.Ọrụ Ndịozi 20:35.Ọ bụ onye na-achụ ekele dị ka àjà bụ onye na-enye Chineke otuto.Abụ Ọma 50:23.Gịnị ga-enyere gị aka ịna-ekele ndị meere gị ihe ọma?IHE BAỊBỤL KWURUIhe di anyị nobi ka anyị na-echekarị nechiche. Otu onye so dee Baịbụl aha ya bụ Devid gwara Chineke nekpere, sị: Atụgharịwo m uche nọrụ gị dum; eji m obi m dum na-echebara ọrụ aka gị echiche. Abụ Ọma 143:5 O doro anya na Devid chebaara ihe Chineke meere ya echiche ma kelee ya maka ya. Ihe mere o ji kelee Chineke bụ na ọ na-echebara otú Chineke si eme ihe echiche mgbe niile. Ihe a bụ ihe o mere noge niile ọ dị ndụ.Abụ Ọma 71:5,17.Baịbụl gwara anyị ihe magburu onwe ya anyị ga na-eme. Ọ sịrị: Ihe ọ bụla nke bụ eziokwu, ihe ọ bụla nke na-akpali ịhụya, ihe ọ bụla nke a na-ekwu okwu ọma banyere ya, omume ọma ọ bụla dịnụ na ihe ọ bụla dịnụ nke kwesịrị otuto,na-echebaranụihe ndị a echiche. Ndị Filipaị 4:8 Okwu a bụ na-echebaranụ gosikwara na anyị kwesịrị ịna-echebara ihe echiche. Ime otú ahụ ga-eme ka obi na-atọkwa anyị ụtọ maka ihe ndị mmadụ meere anyị, anyị ekeleekwa ha.Ihe m na-atụgharị nuche ga-abụkwa ihe nghọta dị na ya.Abụ Ọma 49:3.AristotleO Nwere Mmasị nỌtụtụ IheAristotle dere gbasara ihe ndị dị na mbara igwe, ihe ndị dị ndụ, ịkpa àgwà ọma, asụsụ, iwu, ihe ọmụmụ a na-akpọ lọjik, magnetọ, ihe ọmụmụ a na-akpọ fiziks, ntụrụndụ, ide egwú, ndọrọ ndọrọ ọchịchị, na akparamagwa ụmụ mmadụ. O dekwara gbasara mkpụrụ obi. O kwetara na mkpụrụ obi na-anwụ anwụ. Ma, ihe a kacha jiri mara ya bụ ihe ndị o dere gbasara ihe ọmụmụ bayọlọji na lọjik.Ndị ọkà mmụta Grik oge ochie na-eleru ihe dị iche iche anya, gbakọọ ihe ụfọdụ, cheekwa echiche nke ọma ma jirizie ihe ndị ha chọpụtara kọwaa ihe ndị dị nụwa. O nwere ihe ndị ha weere na ha bụ eziokwu doro anya. Ha kwetara na ọ bụrụ na ha echebara eziokwu ndị ahụ echiche nke ọma, na ha ga-enwe ike iji ya mata eziokwu banyere ihe ndị ọzọ.Ha si otú a chọpụta ọtụtụ ihe bụ eziokwu. Otu nime ihe ndị ha chọpụtara bụ na a haziri ihe ndị dị na mbara igwe ahazi. Ma, otú a ha si achọpụta ihe nwere ebe o si rie mperi. Ọ bụ naanị ihe ole na ole ka ha nwere ike iji anya nkịtị ha hụ. O nwekwara ike ịbụ na ihe ụfọdụ ha na-ahụ abụchaghị otú ha dị. Ụdị ihe a duhiere Aristotle na ọtụtụ ndị sayensị ndị ọzọ. Dị ka ihe atụ, ha chere na kpakpando na ihe ndị ọzọ dị na mbara igwe na-agba ụwa gburugburu. Noge ahụ, ndị mmadụ chere na ihe a bụ eziokwu doro anya.Otu akwụkwọ a na-akpọThe Closing of the Western Mindkwuru, sị: Ndị Grik na-ekwu na ụwa dị netiti, ihe ndị ọzọ ana-agba ya gburugburu. Mmadụ jiri ihe ndị ọ ma chebara ihe a ndị Grik kwuru echiche, ọ ga-eyi ka ọ bụ eziokwu.A sị na ọ bụ naanị ma e kwuwe okwu sayensị ka a na-ekwute okwu ihe a ndị Grik na-akụzi, ọ gaara adịtụ mma. Nsogbu bụ na e bidokwara kụziwe ya na chọọchị.Ndị Katọlik Anabata Nkụzi AristotleNa Yurop noge ochie, ndị sị na ha bụ Ndị Kraịst nabatara ụfọdụ ihe Aristotle kụziri, werekwa ha ka eziokwu doro anya. Ndị ọkà mmụta okpukpe Katọlik, karịchaa Thomas Aquinas, onye dịrị ndụ nihe dị ka nafọ 1224 ruo 1274, webatara ihe ụfọdụ Aristotle dere ná nkụzi okpukpe ha. Nkụzi Aristotle, nke bụ na ụwa dị netiti, ihe ndị ọzọ ana-agba ya gburugburu bịaziri ghọọ nkụzi ndị Katọlik. Ụfọdụ ndị isi nokpukpe Protestant, dị ka Calvin na Luther, nabatakwara nkụzi a. Ha sịrị na Baịbụl kwadoro ya.Gụọ igbe isiokwu ya bụ Ha Ghọtahiere Ihe Baịbụl Kwuru.E weere ihe ụfọdụ Aristotle kụziri ka eziokwu doro anyaOtu nwoke na-ede akwụkwọ aha ya bụ Charles Freeman kwuru, sị: Abịa nihe ụfọdụ, ị gaghị ama ihe dị iche ná nkụzi Aristotle na nkụzi ndị Katọlik. Ọ bụ ihe a mere ndị ụfọdụ ji ekwu na Aquinas tọghatara Aristotle, ya ekweta ná nkụzi ndị Katọlik. Ma, Freeman dere na nke bụ eziokwu bụ na ọ bụ Aquinas ka a tọghatara, ya ekweta ná nkụzi Aristotle. Anyị nwekwara ike ikwu na ọ bụ otú ahụ ka e sikwa tọghata ọtụtụ ndị Katọlik ndị ọzọ, ha ekweta ná nkụzi Aristotle. Ma, o nwere otu nwoke onye Ịtali mụrụ banyere mbara igwe na mgbakọ na mwepụ aha ya bụ Galileo. Nwoke a na-akọrọ ndị mmadụ ihe ndị ọ chọpụtara gosiri na anyanwụ dị netiti, ụwa ana-agba ya gburugburu. Ihe a mere ka a kpụpụ ya nụlọikpe ndị Katọlik. Ndị ụlọikpe ahụ manyekwara ya ikwu na ihe ahụ ọ chọpụtara abụghị eziokwu. Ma, Aristotle kwetara na ndị sayensị nwere ike ịchọpụta ihe ọhụrụ ga-eme ka ha gbanwee ihe ha kwuru na mbụ. Ọ gaara amagbu onwe ya ma a sị na ndị chọọchị kwetara ihe a Aristotle kwetara.Otú A E Si Kụziere Anyị Ihe A Magburu Onwe YaSOO-JEONG, bụ onye nkụzi na-enye ụmụ akwụkwọ ndụmọdụ notu ulọ akwụkwọ sekọndrị dị na Saụt Koria, ejirila vidio ndị dị na jw.org kụziere ụmụ akwụkwọ ya ihe. Ọ sịrị: Ụmụ akwụkwọ ahụ mere ihe tụrụ m nanya mgbe ha lechara vidio aha ya bụOlee Otú E Si Amata Ezigbo Enyi?Ha kwuru, sị: Anyị esitụbeghị otú a chee gbasara imeta enyi. Otú a e si kụziere anyị ihe a magburu onwe ya. Ụfọdụ nime ha sị na ha ga-aga na jw.org mgbe ọ bụla ha chọrọ ịmata ihe ha ga-eme. Soo-jeong kwukwara, sị: Agwala m ndị nkụzi ibe m ka ha were vidio ahụ na-akụzi ihe. Ha na-enwekwa obi ụtọ iji ya akụziri ụmụ akwụkwọ ha ihe.Vidio ọzọ nyeerela ọtụtụ ụmụ akwụkwọ nọ na Saụt Koria aka bụ katuun a na-ese na bọọdụ nke isiokwu ya bụOtú Ị Ga-esi Emeri Onye Na-achọ Gị Okwu nEmetụghị Ya Aka.Otu onye nkụzi na-arụ nebe a na-akpọ Juvenile Violence Prevention Foundation gosiri ya ụmụ akwụkwọ ya. O kwuru, sị: Ihe mere katuun a ji amasịkarị ọtụtụ ndị na-eto eto bụ nihi otú e si ese ihe ndị a na-egosi na ya. Ọ na-akụzikwara ha ihe ha ga-eme ma mmadụ chọwa ha okwu na ihe ha ga-eme iji gbochie mmadụ ịchọ ha okwu. Ụlọ ọrụ ahụ nataziri ikike iji vidio ahụ na-akụzi ihe. Ha na-eji ya akụziri ọtụtụ ụmụ akwụkwọ ihe. Ndị uwe ojii na-ejikwa vidio ndị dị na jw.org enyere ndị mmadụ aka.Ọ bụrụ na ị gatụbeghị na jw.orgig, biko gbalịa gaa. Ọ dị mfe ịchọta ihe na ya. Ị gaghị akwụ ụgwọ iji danloduo ihe ndị a na-egere egere, vidio, Baịbụl na ihe ndị ọzọ dị na ya.Ihe Ndị A Dị nỊntanetVIDIOBụrụ Enyi JehovaNa-ekele Onye Meere Gị IheLee vidio a ka ị hụ otú i nwere ike isi gosi ndị meere gị ihe na obi dị gị ụtọ maka ihe ha meere gị.Gaa na jw.orgig, pịa ebe e dere IHE NDỊ ANYỊ NWERE, pịzie VIDIO ka ị hụ vidio a 