 Teta! Julaị 2015  Ihe Ise Ị Ga Na-eme Ka Ahụ Na-adị Gị MmaIsiokwu Ndị Dị na Magazin AIhe Ndị Ị Ga Na-eme Ka Ahụ Na-adị Gị MmaE NWEGHỊ onye chọrọ ịna-arịa ọrịa nihi na ọ na-efu ego, na-akụsasịkwa mmadụ ahụ. Mmadụ na-arịa ọrịa, nsogbu ya abụghị naanị na ahụ agaghị akpakọcha ya ọnụ, kama ọ gaghị agali ọrụ ma ọ bụ akwụkwọ. Ọ gaghịkwa enwe ike ịrụta ego ma ọ bụ lekọta ezinụlọ ya. Ọ bụdị ndị ọzọ ga na-elekọta ya. Ego ọgwụ ma ọ bụ ego ụlọ ọgwụ nwekwara ike ibu ibu.Ndị mmadụ na-ekwukarị na mgbochi ọrịa dị mma karịa ọgwụgwọ ya. Ọ bụ eziokwu na e nwere ọrịa ndị anyị na-agaghị agbata nọsọ, ma e nwere ọtụtụ ihe anyị nwere ike ime ka anyị ghara ibute ọrịa ma ọ bụ ka ọrịa ghara inye anyị nnukwu nsogbu. Ka anyị leba anya nise nime ha.1 NA-ADỊ ỌCHA MGBE NIILENdị na-arụ notu ụlọ ọgwụ dị nAmerịka kwuru na otu nime ụzọ mmadụ ga-esi gbochie ọrịa ma ọ bụkwanụ ghara ikesa ya bụ ịkwọ aka. Mmadụ nwere ike iburu azụzụ ma ọ hịọ aka ruru unyi nanya ma ọ bụkwanụ tinye ya nimi. Ihe ga-enyere anyị aka ka anyị ghara iburu ụdị ọrịa a bụ ịkwọ aka mgbe niile. Ịdị ọcha nwekwara ike inye aka gbochie ọrịa ndị dị ka nimonịa na afọ ọsịsa. Kwa afọ, ọrịa abụọ a na-ata isi ihe karịrị nde ụmụaka abụọ, ndị na-erubeghị afọ ise. Ndị mmadụ nwekwara ike igbochi ọrịa Ebola ma ọ bụrụ na ha ana-akwọ aka mgbe niile.E nwere oge anyị na-ekwesịghị iji ịkwọ aka gwurie egwu ma ọ bụrụ na anyị achọghị ka anyị na ndị ọzọ bute ọrịa. Anyị kwesịrị ịkwọ aka anyị noge ndị a:Anyị nyụchaa nsị.Anyị wapụchaa nwatakịrị napkịn ma ọ bụ anyị nyechaara ya aka ka ọ nyụọ nsị.Tupu anyị etee ọnyá ọgwụ nakwa mgbe anyị techara ya.Tupu anyị agaa leta onye ọrịa nakwa mgbe anyị si na nke ya pụọ.Tupu anyị amalite isi nri, tupu anyị ekupụta ya ma ọ bụ tupu anyị amalite iri ya.Anyị zechaa uzere, kwachaa ụkwara, ma ọ bụ anyị zichaa ime.Anyị metụ anụmanụ ma ọ bụ nsị ya aka.Anyị wụfuchaa ahịhịa.Na-akwọ aka gị nke ọma. A chọpụtala na ọtụtụ ndị anaghị akwọ aka ma ha nyụchaa nsị. Ọ bụrụgodị na ha akwọọ ya, ha anaghị akwọ ya nke ọma. Olee otú anyị kwesịrị isi na-akwọ aka?Buru ụzọ kwọsa mmiri naka tupu gị etewe ya ncha.Kwọọ aka gị abụọ ka ncha ahụ gbaa ụfụfụ. Saa azụ aka gị, agbata mkpịsị aka gị niile, ghụchaakwa mbọ gị.Kwọwa ya ruo tịnkọm tịnkọm iri abụọ ma ọ dịghị ihe ọzọ.Jiri mmiri dị ọcha ṅachaa ya.Jiri ákwà dị ọcha hichaa ya.Ọ bụ eziokwu na ihe ndị a esighị ike omume, ma ime ha na-egbochi ọrịa nwere ike igbu mmadụ.2 JIRI MMIRI DỊ MMA NA-EME IHE Ọ BỤLA Ị NA-EMENObodo ụfọdụ, ọrụ ụfọdụ ndị na-arụ nezinụlọ bụ ịgbata ezigbo mmiri ga-ezuru ha. Ma, ihe ụfọdụ nwere ike ime ka mmiri dị nobodo ghara ịdị mma ọṅụṅụ. O nwere ike ịbụ oké ifufe, ide mmiri, paịpụ mmiri gbawara agbawa, ma ọ bụ ihe ndị ọzọ. Ọ bụrụ na a gbanye mmiri nebe na-adịghị mma ma ọ bụkwanụ na mmiri e nwere adịghị mma, o nwere ike ịkpatara mmadụ ọrịa ndị dị ka ọgbụgbọ na ọnyụnyụ, ịba ọcha nanya, afọ ọsịsa, taịfọd, na ọrịa ndị ọzọ jọgburu onwe ha. Kwa afọ, afọ na-asa ihe dị ka otu ijeri mmadụ na narị nde asaa. Otu nime ihe na-akpata ya bụ ịṅụ mmiri na-adịghị mma.E nwere ọtụtụ ihe anyị nwere ike ime ka anyị ghara ibute ọrịa ma ọ bụ ka ọrịa ghara inye anyị nnukwu nsogbuỤzọ ndị mmadụ kacha esi ebute ọgbụgbọ na ọnyụnyụ bụ ma ọ bụrụ na nsị onye bu ya enwee otú o si metụ nri mmadụ chọrọ iri ma ọ bụ mmiri ọ chọrọ ịṅụ. Ọ bụrụ na e nwere ihe mere ka mmiri unu ghara ịdị mma ọṅụṅụ, gịnị ka ị ga-eme ka ị ghara isi na ya bute ọrịa?Mmiri unu na-aṅụ aṅụ, nke unu ji asa ezé, nke unu ji asa efere na ihe ndị ọzọ, ma ọ bụ nke unu ji esi nri kwesịrị ịdị mma. Unu kwesịrị ịna-esi nebe a gbapuru mmiri dị mma agbata mmiri. Ị chọọ ịzụ mmiri a gbanyere ná mkpọ, gbaa mbọ zụrụ nke ezigbo ụlọ ọrụ mepụtara.Ọ bụrụ na ị chọpụta na e nweela ihe mere ka mmiri unu ghara ịdị mma ọṅụṅụ, sie ya nọkụ. I nwekwara ike ịtanye ya ọgwụ e ji eme ka mmiri dị ọcha.Ọ bụrụ na ị chọrọ ịtanye klorin ma ọ bụ ọgwụ ọzọ e ji eme ka mmiri dị ọcha ná mmiri, tanye ya otú ndị mere ya si kwuo.Jiri ezigbo ihe e ji aza mmiri na-aza mmiri gị.Ọ bụrụ na o nweghị ọgwụ ị ga-eji mee ka mmiri gị dị ọcha, i nwere ike ịtanye ya blich. Tanye ya ugboro asatọ notu galọn mmiri ma ṅagharịa ya nke ọma. Hapụ ya ihe dị ka nkeji iri atọ tupu gị ejiri ya mewe ihe ị chọrọ iji ya eme.I tanyechaa mmiri ọgwụ ya adị ọcha, gbanye ya nihe dị ọcha, kwuchiekwa ya ekwuchi.Ị chọọ ikuru mmiri nihe ị na-agbanye mmiri, jiri ihe dị ọcha kuru ya.Kwọọ aka gị tupu gị ekuru mmiri. Amanyekwala aka ná mmiri a na-aṅụ aṅụ.3 ERILA IHE Ọ BỤLA Ị HỤRỤAnyị kwesịrị ịna-eri nri na-edozi ahụ ka ahụ gbasie anyị ike. Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịna-eri nri na-edozi ahụ, anyị ekwesịghị ịna-eri naanị otu ụdị nri. Erila oké nnu, oké mmanụ, na oké shuga. Na-ata mkpụrụ osisi, na-erikwa akwụkwọ nri. Ị chọwa ịzụ bred, osikapa, na nri ndị ọzọ dị ka ha, gụọ ihe e dere nahụ ha ka ị mara ihe e ji mee ha ka i nwee ike ịzụrụ nke a na-agwagbughị agwagbu nihi na ndị a na-agwagbughị agwagbu na-aka enye ihe nahụ. Atala oké anụ ma ọ bụ oké àkwá, kama na-ata azụ ugboro ole na ole nizu. Nebe ụfọdụ, e nwedịrị ike inweta akwụkwọ nri na-enye mmadụ otu ihe ahụ anụ na àkwá na-enye nahụ.Ọ bụrụ na ị na-ara oké shuga ma ọ bụ na-eri ihe ndị nwere abụba, o nwere ike ime ka i buo oké ibu. Kama ịna-aṅụ ihe ndị na-atọ bịrịbịrị, na-aṅụ mmiri. Na-ata mkpụrụ osisi kama ịna-eri ihe ndị na-atọ oké ụtọ. Mara otú i si eri ihe ndị nwere abụba, dị ka anụ, bọta, ihe ndị e ghere eghe, na chiiz. I siwe nri, jiri ezigbo mmanụ sie ya.Iri oké nnu nwere ike ịkpatara mmadụ ọbara mgbali elu. Ọ bụrụ na ị na-enwe ọbara mgbali elu, gbalịa na-eri ihe na-enweghị oké nnu. I nwere ike iji ihe ndị ọzọ mee ka nri gị dị ụtọ kama ịna-ejikarị nnu.Anyị ekwesịghị ịna-eri oké nri. Nihi ya, afọ ju gị ma ị na-eri nri, i kwesịghị iriri na-aga.Ọ bụrụ na e sighị nri nke ọma ma ọ bụ dowe ya nebe dị mma, o nwere ike ịkpata ọrịa. Nafọ ọ bụla, otu onye nime mmadụ isii ọ bụla nọ nAmerịka na-ada ọrịa nihi ihe o ritere ná nri. Ọtụtụ nime ha na-agbake, ma ụfọdụ na-anwụ. Gịnị ka anyị nwere ike ime ka anyị ghara irite ọrịa ná nri?Tupu gị ejiri akwụkwọ nri siwe nri, saa ya nke ọma nihi na o nwere ike ịbụ na a wụrụ nsị anụ ma ọ bụ fetilaịza nebe a kụrụ ya.Tupu gị esiwe nri, jiri ncha na mmiri ọkụ saa aka gị, bọọdụ i ji ebe ihe, ebe ị ga-edowe ihe ị na-esi, ite i ji esi nri na efere.Ihe ndị dị ka àkwá ndụ, anụ, ma ọ bụ azụ a na-esighị esi nwere ike ime ka nri e sirila esi ghara ịdị mma oriri. Nihi ya, etinyela nri nihe i tinyeburu àkwá ndụ, azụ ma ọ bụ anụ ndụ ma ọ bụrụ na ị saghị ihe ahụ asa.Gbaa mbọ sighee ihe ọ bụla ị na-esi esighe, tinyekwa ndị nwere ike imebi ngwa ngwa na friji ma ọ bụrụ na ị chọghị iri ha ozugbo.Wụfuo nri ọ bụla gbara ụka.4 NA-EMEGA AHỤTaa, ọtụtụ ndị anaghị emega ahụ. Ma, anyị kwesịrị ịna-emega ahụ nagbanyeghị afọ ole anyị dị ka ahụ na-agbasi anyị ike. Gịnị mere i kwesịrị iji na-emega ahụ? Imega ahụ ga-eme:Ka ị na-ehi ụra nke ọma.Ka ị dị gara gara.Ka ọkpụkpụ gị sie ike.Ka ị ghara ibu oké ibu.Ka obi na-adị gị mma.Ka ị dịtee ndụ aka.Ọ bụrụ na ị naghị emega ahụ, o nwere ike ime:Ka ị rịa ọrịa obi.Ka ị rịa ọrịa shuga.Ka ị rịa ọbara mgbali elu.Ka abụba ju gị ahụ.Ka i nwee strok.Afọ ole mmadụ dị na otú ahụ ya dị ga-ekpebi otú ọ ga-esi na-emega ahụ. Nihi ya, tupu gị ekpebie ụdị nke ị ga na-eme, gakwuru dọkịta ka ọ gwa gị ụdị nke ga-adị gị mma nahụ. E nwere ndị tụrụ aro na ụmụaka na ndị ka na-eto eto kwesịrị ịna-eji, ma ọ dịkarịa ala, otu awa emega ahụ kwa ụbọchị. Ha kwukwara na ndị torola eto kwesịrị iji awa abụọ na ọkara eme ya kwa izu ma ọ bụrụ na ọ bụ ụdị nke na-esighị ike. Ma ya bụrụ nke siri ike, ha kwesịrị imeru ya otu awa na nkeji iri na ise.Na-eme ihe ọ bụla na-atọ gị ụtọ iji megaa ahụ. I nwere ike ịgba bọl, ịkụ basketbọl, ịkụ tenis, ịgba ọsọ, ịgba ígwè, ịwa nkụ, igwu mmiri, ma ọ bụ gị emee ihe ndị ọzọ nwere ike ime ka ahụ kporo gị ọkụ. Olee otú ị ga-esi ama ụdị mmega ahụ siri ike na nke na-esighị ike? Ị na-eme nke na-esighị ike, naanị ọsụsọ ga na-agba gị. Ma, ọ ga-ara gị ahụ ịgwa onye ọzọ okwu mgbe ị na-eme nke siri ike.5 NA-ARAHỤ ỤRA NKE ỌMAAwa ole onye torola eto kwesịrị ihiru ụra aharughị ka awa ole ụmụaka kwesịrị ihiru ụra. Ụmụaka a mụrụ ọhụrụ nwere ike ịrahụ ụra ruo awa iri na isii ma ọ bụ awa iri na asatọ nụbọchị. Ndị nke na-amụ ije na-ehiru ụra ihe dị ka awa iri na anọ, ebe ndị nke na-amalitebeghị akwụkwọ na-ehiru ihe dị ka awa iri na otu ma ọ bụ iri na abụọ. Ndị nke torurula ịga akwụkwọ kwesịrị ihiru ụra awa iri. Ndị ntorobịa kwesịrị ihiru awa itoolu ma ọ bụ iri, ebe ndị torola eto kwesịrị ịrahụru awa asaa ma ọ bụ asatọ.I kwesịrị ịgba mbọ na-ehi ezigbo ụra. Ndị dọkịta kwuru na ịrahụ ụra nke ọma na-eme:Ka ụmụaka na-eto nke ọma.Ka anyị na-amụta ihe ọhụrụ, gharakwa ịna-echefu ihe.Ka ihe ndị dị nahụ mmadụ na-arụ ọrụ nke ọma, onye ahụ agharakwa ibu oké ibu.Ka obi na-arụ ọrụ nke ọma.Ka anyị ghara ibute ọrịa.A chọpụtala na ọ bụrụ na mmadụ anaghị ehi ụra nke ọma, ọ ga-amalite ibu oké ibu. O nwekwara ike ime ka obi na-ajọ mmadụ njọ, ka mmadụ na-arịa ọrịa obi ma ọ bụ ọrịa shuga. O sokwa nihe mere ndị mmadụ ji enwe ihe mberede. Nihi ya, anyị kwesịrị ịna-arahụ ụra nke ọma.Gịnị ka i nwere ike ime ma ọ bụrụ na ị naghị ehi ụra nke ọma?Gbaa mbọ na-alakpu mgbe i kpebiri na ị ga na-alakpu, na-etetakwa mgbe i kpebiri na ị ga na-eteta.Mee ka ebe ị na-ehi ụra gbaa itiri, ekwekwala ka ụzụ dịrị ya. Emela ka ọ na-ekpo oké ọkụ ma ọ bụ na-ajụ oké oyi.Adịla na-ekiri tiivi ma ọ bụ na-apị ekwentị ma ọ bụ ihe ndị yiri ya ma ị chọwa ịlakpu.Mee ka àkwà ị na-edina na-adị gị mma nahụ.Ị chọwa ịlakpu, erila nri na-anaghị agbari ngwa ngwa ma ọ bụ ihe ọ bụla nwere ike ịchụ mmadụ ụra, aṅụkwala mmanya na-aba nanya.Ọ bụrụ na i mechaa ihe ndị a ma ị naghị arahụ ụra nke ọma ma ọ bụ na ụra na-atụkarị gị ma i mewe ihe dịịrị gị nụbọchị ma ọ bụkwanụ na ọ na-esiri gị ike iku ume ma ị nọrọ nụra, ọ ga-adị mma ka ị gaa hụ dọkịta.Kụziere Ụmụ Gị Ka Ha Na-erube IsiIHE MERE O JI ESI IKEKa e were ya na nwa gị dị afọ anọ na-achọ ka ị na-eme ihe ọ bụla ọ chọrọ, ọ bụkwa ihe ọ chọrọ ka ị na-emekarị.Ị gwa ya mee ihe ọ na-achọghị ime, ya eleghara gị anya.Ị sịkwa ya emela ihe ọ chọrọ ime, ya esiwe ọnwụ.Ụdị ihe a mee, ihe i nwere ike ịjụ onwe gị bụ, Ọ bụ àgwà ụmụaka na-enye nwa m a nsogbu? Ọ ga-emecha tofee ya?Ị ka nwere ike ịkụziri nwa gị ka ọ na-erube isi. Ma tupu anyị amata otú i nwere ike isi eme ya, ka anyị leba anya notu nime ihe ndị na-eme ka ụmụaka na-eme isi ike.IHE MERE ỤMỤAKA JI EME ISI IKEỌ bụrụ na a mụọ nwa ọhụrụ, ọrụ nne ya na nna ya bụ ilekọta ya, ha ga na-apakwa ya apa. O behaala ákwá, ha agbara bịa ka ha mara ihe na-eme ya. Nke bụ eziokwu bụ na ọ bụ ihe ahụ ụmụaka chọrọ noge ahụ, anya ndị nne na nna kwesịkwara ịna-adị nebe nwa ọhụrụ ha nọ.Ka nwa ahụ na-etolite, ọ ga-amalite ịna-eche na papa ya na mama ya kwesịrị ịna-emere ya ihe ọ bụla ọ chọrọ. Ma mgbe ọ na-erula afọ abụọ, ọ ga-edo ya anya na egwú adagharịala. Ọ ga-achọpụta na ọ ga na-emezi ihe papa ya na mama ya chọrọ, ọ bụghị ya ga na-atụrụ ha ụka. Ọ ga-abịa dị ya ka ọ nọ ná nrọ. Egwú dagharịa otú a, ụfọdụ ụmụaka na-amalite isi ọnwụ. Ndị ọzọ na-ajụkwa ime ihe papa ha ma ọ bụ mama ha kwuru.Ọ bụrụ na nwatakịrị amalite ịkpa ụdị àgwà a, ndị nne na nna kwesịrị ịgbadosi ụkwụ ike nala mee ka ihe ha chọrọ ka nwa ha na-eme doo ya anya. Ma, gịnị ka ha ga-eme ma ọ bụrụ na nwa ha anaghị ekwe eme ihe ha gwara ya otú ahụ nwa ahụ e ji mee ihe atụ ná mmalite isiokwu a si eme?IHE I NWERE IKE IMEAhapụla nwa gị ka ọ na-eme ihe masịrị ya.Nwa gị agaghị na-asọpụrụ gị ma ọ bụrụ na ị hapụ ya ka ọ na-eme ihe masịrị ya. Nihi ya, na-agwa ya ihe ị chọrọ ka o mee. Ma, emela ka ị na-akpa ya ahụ. Ụfọdụ ndị kpọrọ onwe ha ndị ọkachamara na-ekwu na nne na nna ọ bụla na-enye ụmụ ha iwu na-akpa ha ahụ. Otu nime ndị ọkachamara ahụ kwudịrị na isi otú ahụ azụ ụmụaka adịghị mma. Nke bụ eziokwu bụ na ọ bụrụ na mmadụ ahapụ ụmụ ya ka ha na-eme ihe ọ bụla masịrị ha, ha agaghị ama aka nri ha na aka ekpe ha, ha ga-alakwa niyi.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ilu 29:15.Na-adọ nwa gị aka ná ntị.Otu akwụkwọ kwuru na ịdọ aka ná ntị pụtara inye mmadụ ọzụzụ ka onye ahụ mụta irube isi ma ọ bụ ijide onwe ya. O kwukwara na a na-enye onye a na-enye ọzụzụ iwu, na-atakwa ya ahụhụ ma ọ daa iwu ahụ. Ma, e kwesịghị iji obi ọjọọ na-adọ mmadụ aka ná ntị. Ị na-adọ nwa gị aka ná ntị, mee ka ọ ghọta na ị chọrọ inyere ya aka nakwa na àgwà ahụ ọ kpara nwere ike ịkpatara ya nsogbu.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ilu 23:13.Gwa nwa gị ihe ị chọrọ ka o mee.Ụfọdụ ndị nne na nna na-eme ha chọọ ka nwa ha mee ihe, ha agwawa ya okwu ka hà na-arịọ ya arịrịọ. Ihe mere ha ji eme otú ahụ nwere ike ịbụ na ha chere na ọ bụ otú dị mma e si azụ ụmụaka. Ọ bụrụ na ndị nne na nna emee otú ahụ, ọ ga-eme ka nwa ha chewe na ọ bụ ya ka ọ dị naka ikpebi ma ọ ga-eme ihe ha kwuru ma ọ bụ na ọ gaghị eme ya. Kama inyewe nwa gị ụdị ohere a, gwa ya hoo haa ihe ị chọrọ ka o mee.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:1 Ndị Kọrịnt 14:9.Alala azụ nihe i kpebiri.I kpebie ihe ị chọrọ ka nwa gị mee, ya emela gị obi abụọ, gị na di gị ma ọ bụ nwunye gị kwesịkwara inwe otu olu. Ọ bụrụkwa na ị gwa nwa gị ihe ị ga-eme ya ma o nupụ isi, mee ya ihe ahụ ma o nupụ isi. Gị na ya anọkwala na-akpa isiokwu nihe mere i ji gwa ya ihe ị chọrọ ka o mee. Ihe niile ga na-aga nanya ha ma ọ bụrụ na i mee kaEegị bụrụ Ee, kaEe egị bụrụkwa Ee e.Jems 5:12.Hụ nwa gị nanya.Ezinụlọ ekwesịghị ịbụ ebe mmadụ na-eme otú masịrị ya, o kwesịghịkwa ịbụ ebe a na-akpa mmadụ ahụ. Kama, ọ bụ ebe Chineke chọrọ ka e jiri ịhụya zụlite ụmụaka otú ha ga-aba uru. Ịdọ nwa gị aka ná ntị ga-eme ka ọ na-erube isi, meekwa ka ọ ghọta na ị hụrụ ya nanya neziokwu.Tigbuo ZọgbuoOlee otú Chineke si ele tigbuo zọgbuo anya?IHE NDỊ MMADỤ NA-EKWUỤfọdụ ndị na-aga chọọchị na ọtụtụ ndị ọzọ na-ekwu na mmadụ imesi onye kpasuru ya iwe ike abụghị ihe ọjọọ. Obi na-atọkwa ọtụtụ ndị ụtọ ma ha na-ekiri ebe mmadụ na-emesi ibe ya ike na fim.IHE BAỊBỤL KWURUỊ gaa nebe dị nso nobodo Mọsụl nke dị nebe ugwu Ịrak, ị ga-ahụ otu ebe ọ na-enweghịzi onye bi na ya. Ọ bụbu nnukwu obodo, aha ya bụkwa Ninive. Ọ bụ ya bụ isi obodo Asiria noge ochie. Ndị mmadụ ka juru na Ninive mgbe Baịbụl buru amụma na Chineke ga-eme ka ọ bụrụ ebe tọgbọ nefu. Zefanaya 2:13 Chineke kwuru na ya ga-eme ka Ninive bụrụ ihe nkiri. Ọ bụ maka gịnị? Ọ bụ maka na Ninive bụ obodo na-awụfu ọbara. Nehọm 1:1;3:1,6Abụ Ọma 5:6kwukwara na Jehova kpọrọ onye na-awụfu ọbara . . . asị. Otú ahụ Ninive sizi tọgbọrọ nefu gosiri na Chineke mere ihe ahụ o kwuru.Ọ bụ Setan bụ Ekwensu malitere tigbuo zọgbuo. Ọ bụ onye iro Chineke, bụrụkwa onye iro anyị. Jizọs Kraịst kpọkwara ya ogbu mmadụ. Jọn 8:44 Tigbuo zọgbuo juru ebe niile taa, a na-egosikwa ya na fim ndị mmadụ na-ekiri. Ihe mere o ji dị otú a bụ na ụwa dum dị naka ajọ onye ahụ. 1 Jọn 5:19 Anyị chọọ ka obi dị Chineke mma, anyị kwesịrị ịkpọ ụdị omume a asị ma hụ ihe Chineke hụrụ nanya nanya.Ànyị ga-emeli ya?Jehova . ..kpọrọ onye ọ bụla nke hụrụ ime ihe ike nanya asị.Abụ Ọma 11:5.Ndị e ji tigbuo zọgbuo mara hà ga-agbanweli?IHE NDỊ MMADỤ NA-EKWUNdị mmadụ na-ekwu na o nweghị otú ụmụ mmadụ ga-esi kwụsị imekpa mmadụ ibe ha ahụ nihi na ọ bụ ihe ha bu pụta ụwa.IHE BAỊBỤL KWURUBaịbụl gwara anyị ka anyị hapụ ọnụma, iwe, ihe ọjọọ, okwu mkparị, na okwu rụrụ arụ. Ọ gwakwara anyị, sị: Yipụnụ mmadụ ochie ahụ na omume ya, ma yirinụ mmadụ ọhụrụ ahụ. Ndị Kọlọsi 3:8-10 Ànyị ga-emeli ihe a Chineke gwara anyị mee? Ee. Ndị mmadụ nwere ike ịgbanwe.Ka mmadụ nwee ike ịgbanwe, e nwere ihe atọ nwere ike inyere ya aka.Ihe mbụ mmadụ kwesịrị ime bụ ịmụ gbasara Chineke. Ndị Kọlọsi 3:10 Ọ bụrụ na mmadụ ejiri obi ya niile mụọ gbasara àgwà ndị Chineke nwere nakwa iwu o nyere ụmụ mmadụ, ọ ga-ahụ Chineke nanya, na-emekwa ihe ọ chọrọ.1 Jọn 5:3.Ihe nke abụọ ga-enyere mmadụ aka bụ ịkpachapụ anya ná ndị ya na ha na-akpa. Baịbụl kwuru, sị: Abụla enyi onye ọ bụla nke na-ewekarị iwe; gị na onye na-ewe iwe ọkụ akpakọrịtala, ka ị ghara ịmụta ụzọ ya wee wetara mkpụrụ obi gị ọnyà.Ilu 22:24, 25.Nke atọ bụ ịmata ihe tigbuo zọgbuo pụtara. Onye na-emesi ndị mmadụ ike nwere ezigbo nsogbu nihi na ọ naghị ejideli onwe ya. Ma, onye na-eme udo ka onye ahụ mma nihi naIlu 16:32kwuru na onye na-adịghị ewe iwe ọsọ ọsọ dị mma karịa dike.Na-achụsonụ udo nebe mmadụ niile nọ.Ndị Hibru 12:14.Ò nwere mgbe tigbuo zọgbuo ga-akwụsị?IHE NDỊ MMADỤ NA-EKWUỤfọdụ ndị na-ekwu na ọ bụghị taa ka tigbuo zọgbuo bidoro nakwa na ọ gaghị akwụsị akwụsị.IHE BAỊBỤL KWURUNoge na-adịghị anya, onye ajọ omume agakwaghị anọ . . . Ma ndị dị umeala nobi ga-enweta ụwa, ha ga-enwekwa obi ụtọ dị ukwuu nihi udo nke zuru ebe niile. Abụ Ọma 37:10, 11 Chineke ga-ebibi ndị e ji tigbuo zọgbuo mara otú o si bibie ndị Ninive. Ihe mere ọ ga-eji bibie ha bụ ka ndị dị umeala nobi na ndị udo nwere onwe ha. A gaghịzi anụ ihe ọ bụla gbasara tigbuo zọgbuo nụwa.Abụ Ọma 72:7.Ndị dị nwayọọ nobi . . . ga-eketa ụwa.Matiu 5:5Ọ bụrụ na mmadụ bụ onye tigbuo zọgbuo, ọ bụ ugbu a ka o kwesịrị ịgba mbọ gbanwee ka ya na Chineke dị ná mma. Pita nke abụọ, isi atọ, amaokwu itoolu kwuru, sị: Jehova . . . na-enwere unu ndidi nihi na ọ chọghị ka e bibie onye ọ bụla, kama ọ chọrọ ka mmadụ niile chegharịa.Ha ga-akpụgharịkwa mma agha ha ka ha bụrụ mma ogè, kpụgharịakwa ube ha ka ha bụrụ mma ịkwa osisi.Aịzaya 2:4.Ihe Unu Ga-eme Ka Unu Ghara ItisaIHE MERE O JI ESI IKEỤbọchị unu gbara akwụkwọ, unu kwere ibe unu nkwa na unu agaghị ahapụ ibe unu nakwa na unu ga-agbakọ aka na-edozi nsogbu ọ bụla unu ga-enwe. Nkwa a dị ezigbo mkpa nihi na naanị ihe kwesịrị ikewa unu bụ ọnwụ.Ma, o nwere ike ịbụ na nghọtahie ụfọdụ unu na-enwe kemgbe ahụ emeela ka unu ghara ịdịcha ná mma. Obi gị ọ ka dị ná nkwa ahụ i kwere?IHE I KWESỊRỊ ỊMAOtú ahụ arịlịka si ejide ụgbọ mmiri ka nkwa di na nwunye kwere ibe ha si eme ka ha ghara itisaNkwa i kwere ga-enyere gị aka.Obi anaghị esi ọtụtụ ndị ike ikwe nkwa. Ụfọdụ chere na mmadụ ikwe nkwa bụ ike onwe ya agbụ. Kama iche ụdị ihe a, buru nobi na nkwa i kwere di gị ma ọ bụ nwunye gị ga-eme ka unu na-ebi nudo. Otu nwaanyị aha ya bụ Megan kwuru na mgbe di na nwunye na-ese okwu, nkwa ha kwere ibe ha ga-eme ka obi sie ha ike na ha agaghị ahapụ ibe ha.Ọ bụrụ na obi esie gị ike na o nweghị ihe ga-eme ka unu tisaa, ọ ga-eme ka unu gbaa mbọ dozie nghọtahie ọ bụla unu nwere.Gụọ igbe isiokwu ya bụ Ahapụla Di Gị ma Ọ Bụ Nwunye Gị.Nke bụ eziokwu bụ na ọ bụrụ na gị na di gị ma ọ bụ nwunye gị na-ese okwu, i kwesịrị ịgba mbọ mezuo nkwa ahụ i kwere ya, ọ bụghị ileghara ya anya. Olee otú ị ga-esi eme ya?IHE I NWERE IKE IMEKpebie na ị gaghị ahapụ di gị ma ọ bụ nwunye gị.Ị nụ ka a na-ekwu na mmadụ lụhaala di ma ọ bụ nwaanyị na ọ lụchaala, ọ na-adị gị ka e keela gị agbụ tọgbọ, ka ọ na-emesi gị obi ike? Gị na di gị ma ọ bụ nwunye gị see okwu, ihe mbụ na-agbata gị nobi ọ bụ ịhapụ ya? Ọ bụrụ na ị ghọta na di na nwunye ekwesịghị ịhapụ ibe ha, ọ ga-eme ka i mezuo nkwa ahụ i kwere.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Matiu 19:6.Eṅomila papa gị na mama gị ma ọ bụrụ na ha tisara.Ụfọdụ ndị na-akpaso di ha ma ọ bụ nwunye ha àgwà otú papa ha na mama ha si kpasoo ibe ha. Otu nwaanyị aha ya bụ Lea kwuru, sị: Papa m na mama m gbara alụkwaghịm mgbe m ka bụ nwata. O mere ka m na-eche ma ò nwere uru ọ bara di na nwunye ịnọgide na-ebi nagbanyeghị nsogbu ha na-enwe. Ọ bụghị iwu na ị ga-eme ihe papa gị na mama gị mere. Obi sie gị ike na i nwere ike ime ihe dị iche.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ndị Galeshia 6:4, 5.Agwala di gị ma ọ bụ nwunye gị okwu ọjọọ.Gị na di gị ma ọ bụ nwunye gị nwee nghọtahie, agwala ya ihe ndị ị ga-emecha kwaara mmakwaara. Dị ka ihe atụ, agwala ya na ị ga-ahapụrụ ya ụlọ ma ọ bụkwanụ na ị na-aga ịchọrọ onye ga na-eme gị obi ụtọ. Ịgwa ya ụdị ihe a gosiri na i jighị nkwa ahụ i kwere ya ụbọchị unu gbara akwụkwọ kpọrọ ihe. Kama ime ka ihe dị mma, ọ ga-eme ka unu gwawa ibe unu okwu ọjọọ. Kama ịgwa di gị ma ọ bụ nwunye gị ụdị okwu a, i nwere ike ịsị ya: M ma na iwe ji anyị abụọ ugbu a, ma olee otú anyị ga-esi dozie nsogbu a?Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ilu 12:18.Na-eme ihe ndị ga-egosi na di gị ma ọ bụ nwunye gị dị gị ezigbo mkpa.Dowe foto di gị ma ọ bụ nwunye gị nebe ị na-arụ ọrụ. Na-ekwu okwu ọma gbasara ya. Gbalịa na-akpọ ya na fon mgbe ọ bụla ị nọghị nụlọ. I kwuwe okwu, na-ekwu gbasara unu abụọ. I nwere ike ịsị mụ na nwunye m, ma ọ bụ mụ na di m. I mee ihe a niile, ị na-agwa onwe gị na i jighị di gị ma ọ bụ nwunye gị egwu egwu, ndị ọzọ ga-ejikwa anya ha hụ na ọ bụ eziokwu.Mete ndị ị ga-amụta ezigbo ihe naka ha enyi.I nwere ike ịmụta ihe bara uru naka ndị di na nwunye ndị na-ekweghị ka nsogbu kewaa ha kemgbe ọtụtụ afọ ha biwere. Jụọ ha otú imezu nkwa ha kwere na ha abụọ agaghị ahapụ ibe ha sirila nyere ha aka. Baịbụl kwuru, sị: Ọ bụ ígwè ka a na-eji amụcha ígwè. Otú ahụ ka ihu mmadụ na-amụcha ihu mmadụ ibe ya. Ilu 27:17 Ọ bụrụ na i soro ihe a Baịbụl kwuru, ị ga-amụta ihe naka ndị di na nwunye na-ekweghị ka ihe ọ bụla kewaa ha.Mgbe Di ma Ọ Bụ Nwunye Mmadụ Kwara IkoE kwuo na di ma ọ bụ nwunye mmadụ kwara iko, gịnị ka ọ pụtara?IHE NDỊ MMADỤ NA-EKWUỤfọdụ na-ekwu na o nweghị ihe ọjọọ dị na mmadụ ịgba nèzí, nke ka nke, ma ọ bụrụ na onye ahụ bụ nwoke. E nwekwara ndị nke na-ekwu na mmadụ nwedịrị ike ịhapụ di ya ma ọ bụ nwunye ya mgbe ọ bụla ọ sọrọ ya.IHE BAỊBỤL KWURUBaịbụl kwuru na ọ bụrụ na mmadụ ahapụ di ya ma ọ bụ nwunye ya, ya na onye ọzọ enwee mmekọahụ, ọ kwaala iko. Job 24:15;Ilu 30:20 Chineke kpọrọ ụdị omume a asị. Noge ochie, ndị Izrel na-egbu onye ọ bụla mere ụdị ihe a. Levitikọs 18:20,22,29 Jizọs kwuru na ndị na-eso ụzọ ya kwesịrị ịkpọ ụdị omume a asị.Matiu 5:27, 28;Luk 18:18-20.IHE MERE NA Ọ BỤGHỊ OBERE OKWUỤbọchị nwoke na nwaanyị gbara akwụkwọ, ha kwere ibe ha nkwa. Ọ bụrụ na otu onye nime ha akwaa iko, o mezughị nkwa ahụ o kwere. Onye mere ụdị ihe a emehiekwala Chineke. Jenesis 39:7-9 Mmadụ hapụ di ya ma ọ bụ nwunye ya gaa kwaa iko, o nwere ike ime ka ha na ụmụ ha ghara ịna-emekọ ihe. Ihe ọzọ bụ na Baịbụl kwuru na Chineke ga-ekpe . . . ndị bụ di ma ọ bụ nwunye na-akwa iko ikpe.Ndị Hibru 13:4.Ka alụmdi na nwunye bụrụ ihe kwesịrị nsọpụrụ netiti mmadụ niile, ka ihe ndina alụmdi na nwunye gharakwa ịbụ ihe e merụrụ emerụ.Ndị Hibru 13:4.Mmadụ ò nwere ike ịgba di ya ma ọ bụ nwunye ya alụkwaghịm maka na ọ kwara iko?IHE BAỊBỤL KWURUBaịbụl kwuru na mmadụ nwere ike ịgba di ya ma ọ bụ nwunye ya alụkwaghịm ma ọ bụrụ na ọ kwara iko. Matiu 19:9 Ihe ọ pụtara bụ na ọ bụrụ na mmadụ akwaa iko, ọ bụ di ya ma ọ bụ nwunye ya ga-ekpebi ma ọ ga-agbaghara ya ka ọ ga-agba ya alụkwaghịm. Ọ bụghị onye ọzọ ga-agwa ya ihe ọ ga-eme.Ndị Galeshia 6:5.Ma, anyị ga-echeta na Chineke ejighị alụmdi na nwunye egwu egwu, ọ chọghịkwa ka ihe ọ bụla tisaa di na nwunye. 1 Ndị Kọrịnt 7:39 Obi agaghị adị Chineke mma ma ọ bụrụ na mmadụ ejiri maka ihe na-enweghị isi na ọdụ gbaa di ya ma ọ bụ nwunye ya alụkwaghịm. O doro anya na ịgba alụkwaghịm abụghị ihe e ji egwuri egwu.Malakaị 2:16;Matiu 19:3-6.Ana m asị unu na onye ọ bụla nke gbara nwunye ya alụkwaghịm, ma ọ bụghị nihi ịkwa iko, ọ na-eme ya ka ọ bụrụ onye nwere ike ịdaba nịkwa iko.Matiu 5:32.Di ma ọ bụ nwunye kwaa iko, ò meela mmehie na-enweghị mgbaghara?IHE BAỊBỤL KWURUMba. Baịbụl kwuru na Chineke ga-agbaghara onye ọ bụla chegharịrị ma chigharịa ná mmehie ya. Ọ ga-agbagharakwa di ma ọ bụ nwunye kwara iko ma ọ bụrụ na o chegharịa. Ọrụ Ndịozi 3:19;Ndị Galeshia 5:19-21 Baịbụl kwuru gbasara ndị na-akwabu iko, ha emechaa kwụsị ya ma ghọọ ndị enyi Chineke.1 Ndị Kọrịnt 6:9-11.Ihe Chineke mere mgbe Eze Devid mere mmehie gosiri na ọ na-emere ndị chegharịrị ná mmehie ha ebere. Devid na nwunye otu nime ndị ọchịagha ya kwara iko. 2 Samuel 11:2-4 Baịbụl kwuru na ihe Devid mere dị njọ nanya Chineke. 2 Samuel 11:27 Devid rịọrọ mgbaghara mgbe a dọrọ ya aka ná ntị, Chineke agbaghara ya. Ma, Devid ji isi ya buru ihe o kotere. 2 Samuel 12:13, 14 Eze Sọlọmọn mechara kwuo na onye ọ bụla . . . na-akwa iko enweghị uche.Ilu 6:32.IHE I NWERE IKE IMEỌ bụrụ na ị kwara iko, rịọ Chineke mgbaghara, rịọkwa di gị ma ọ bụ nwunye gị mgbaghara. Abụ Ọma 51:1-5 Kpọọ ịkwa iko asị otú ahụ Chineke kpọrọ ya. Abụ Ọma 97:10 Adịla na-ekiri ndị gba ọtọ ma ọ bụ na-echekarị gbasara inwe mmekọahụ. Achụla nwoke ma ọ bụ nwaanyị. Zerekwa ihe ọ bụla nwere ike ime ka i chewe echiche otú gị na onye na-abụghị di gị ma ọ bụ nwunye gị ga-esi nwee mmekọahụ.Matiu 5:27, 28;Jems 1:14, 15.Ọ bụrụ na di gị ma ọ bụ nwunye gị kwara iko, echefula na Chineke ma otú obi dị gị. Malakaị 2:13, 14 Rịọ ya ka ọ kasie gị obi ma nyere gị aka, ọ ga-akwadokwa gị. Abụ Ọma 55:22 I kpebie na ị ga-agbaghara di gị ma ọ bụ nwunye gị, unu abụọ ga-agba ezigbo mbọ ka ịhụya unu dị otú ọ dị ná mbụ.Ndị Efesọs 4:32.Devid chegharịrị mgbe ya na nwunye mmadụ kwara iko. Nihi ya, Netan onye amụma gwara ya, sị: Jehova emewo ka mmehie gị gabiga.2 Samuel 12:13.Ihe Ndị Na-eme nỤwaAkụkọ Gbasara Ala, Mmiri, na IkukuỌstreliaNdị ọkachamara kwuru na e gwuo ala ala oké osimiri, e nwere ike inweta mmiri na-enweghị oké nnu. Ihe otu ọkà mmụta aha ya bụ Vincent Post kwuru ga-enyere anyị aka ịghọta ihe a ndị ọkachamara kwuru. O kwuru na oké osimiri anaghị etoru otú ọ na-etoru taa ná mbụ, nke gosiri na ụfọdụ ala ndị dị nime oké osimiri ugbu a bụbu ala nkịtị. O kwukwara na noge ahụ, mmiri na-ezo, ala ana-amịkọrọ ya. Mgbe mmiri mechara too, ala ndị ahụ ghọziri ala oké osimiri, ma mmiri ozuzo ndị ahụ ha mịkọọrọ ka dị nime ha. Ndị ọkà mmụta sayensị kwuru na ha na-atụ anya na ụfọdụ nime ihe karịrị narị nde mmadụ asaa na-enweghị ezigbo mmiri ọṅụṅụ nwere ike isi nala ndị ahụ nọzi noké osimiri nweta ezigbo mmiri.Ọzara SaharaE kee nnukwu ụmụ anụmanụ ndị nọ nọzara Sahara ụzọ abụọ, otu ụzọ nime ha adịghịzi. Ọ bụrụgodị na e nwere ndị nke ka dị, ha dịzi ole na ole. Agha na nta ndị mmadụ na-achụ so nihe na-eme ka ha na-agwụ nike nike. Nagbanyeghị na ụdị osisi na ụmụ anụmanụ dị iche iche dị nọzara otú ọ dịkwa noké ọhịa, ndị na-eme nchọpụta kwuru na ihe mere na a naghị elebachara ha anya bụ na a naghị ewepụta ego a ga-eji na-elekọta ha. Nihi ya, ọ na-esiri ndị ọkà mmụta ike ịhụ na e gbukpọghị ụmụ anụmanụ na osisi ndị dị nọzara.ỤwaNgalaba Òtù Mba Ụwa nke Na-ahụ Maka Ahụ Ike kwuru na nime mmadụ asatọ ọ bụla nwụrụ nafọ 2012, ihe gburu otu nime ha bụ ikuku ọjọọ o kuuru. Ha kwukwara na ọ bụ mmetọ a na-emetọ ikuku bụ ihe kacha egbu ndị mmadụ taa.IHE Ị GA-ECHEBARA ECHICHE:Gịnị mere na ụwa a adịbeghị mma nagbanyeghị mbọ ọtụtụ ndị na-agba imezi ihe ndị e mebirila na ya?Jeremaya 10:23. 