 ỌRỌ ÌYÀNJÙ Odò to ba gbagbe orisun rẹ, gbigbe lo ma ngbe Éyin ti ájà bá kọkọ ni, ónilè ẹ lò fi n gè jẹ Ẹyin ọmọ Odùduwà ẹjẹ ki a ran rawa létí wípé Ẹni tólèdè lóni ayé ibi ti wọn ti nsọ Mo bẹ yin ẹ maṣe jẹki a tara wa lọpọ nítorí náà ẹ maṣe jẹki èdè Yorùbà parẹ Èdè ti a kọ silẹ, ti a ko sọ, ti a ko fi kọ ọmọ wa, piparẹ ni yio parẹ Ẹjẹ ki a gbiyanju lati ṣe atunṣe nípa sísọ èdè Yorùbà botiyẹ kasọ lai si idaru idapọ pẹlu èdè miran Yorùbá lọkùnrin ati lobirin ẹ ranti wipe Odò to ba gbagbe orisun rẹ, gbigbe lo ma ngbe Lágbára Ọlọrun, aoni tajo sọnu sajo o, ao kere oko délé o. Àṣẹ Ọpọlọpọ oriṣiriṣi ounjẹ Yorùbá nparẹ lọ, nípàtàkì larin awọn to ngbe ìlú nla Òwe Yorùbá ni Ki àgbàdo to de ilẹ aye, adìyẹ njẹ, adìyẹ nmu Itumo eyi nipe ki a to bẹrẹ si ra ounjẹ latokere, a nri ounjẹ ilẹ wa jẹ Awọn to ngbe ilu nla bi ti Èkó ko ri aye lati se ọpọlọpọ ounjẹ ilẹ wa, èyí ko jẹki àlejò mọ wipe Yorùbá ni oriṣiriṣi ọbẹ, ounjẹ ati ìpanu Ni ọpọ ọdun sẹhin, irẹsi ki ṣe ounjẹ ojojumọ ṣugbọn fun awọn ọmọ igbalode, Irẹsi Burẹdi ati Indomie ti di ounjẹ Ọpọlọpọ ko ti ẹ fẹ jẹ ounjẹ ibilẹ bi awọn ounjẹ òkèlè Iyán, Ẹba, Láfún àti bẹẹbẹẹ lọ Ti a ba ṣakiyesi, ọpọ ọmọ to dagba si Èkó, ko mọ wipe Yorùbá ni ju ọbẹ ata ati ẹfọ lọ Ọbẹ ata lo yá lati fi jẹ irẹsi, nítorí ọpọ ninu awọn ọmọ wọnyi le jẹ irẹsi lojojumọ, larọ, lọsan ati lalẹ Ni ìlú Èkó, sunkẹrẹ fakẹrẹ ọkọ ko jẹ ki obi tètè délé lẹhin iṣẹ ojọ wọn, ẹlo miran ti ji kuro nílé lati bi agogo mẹrinabọ lai pada sílé titi di agogo mẹwa alẹ nígbàtí awọn ọmọ tisùn Nítorí èyí ọpọ òbí ko ri aye lati se ounjẹ Yorùbá Àìsí ina manamana dédé tun da kun ifẹ si ounjẹ pápàpá Ìyàlẹnu ni wipe ọpọ awọn ti ówà lOkeokun ngbe ounjẹ Yorùbá larugẹ ju awọn ti ówà ni ilé lọ pàtàkì ni ilu nla Oṣeṣe pe bi iná manamana ba ṣe dédé ounjẹ Yorùbá yio gbayi si, nítorí awọn òbì ma le se oriṣiriṣi ounjẹ pamọ Ẹjọwọ ẹ maṣe jẹ ki a fi ounjẹ òkèrè dipo ounjẹ ilẹ wa, okùnfà gbèsè ni ÌRÒYÌN ÌJÌ NLA JÀ NI ÌBÀDÀN Òjò ati ìjì bẹrẹ ni arọkutu ọjọ ajé, ọjọ kejidinlogun oṣu keji ọdún ẹgbẹwa le mẹtala Ìjì naa ba ílé ati ọna jẹ rẹpẹtẹ ni ìlú Ìbàdàn Òwe Yorùbá sọ wipe Ogun àsọ tẹlẹ ki parọ to ba gbọn O ṣeni lanu wipe ko si àsọ tẹl tabi ipalẹmọ fún ará ìlú ati ijọba Iyalẹnu ni wipe lati ọpọ ọdun ti ìjì àti àgbàrá lati odò Ògùnpa ti mba ilé ati ọna jẹ lọdọdun, Ìjọba Ọyọ ko ti ri ogbọn kọ lati da ẹkun ati ibanujẹ ti iṣẹlẹ yi nda silẹ A NGBA ÒRÒMỌDÌYẸ LỌWỌ IKÚ O NI WỌN O JẸ KI OHUN LỌ ATAN LỌJẸ A le lo òwe yi lati kilọ fun ẹni to fẹ lọ si Òkè-òkun lọna kọna lai ni ase tabi iwe ìrìnà Bi ẹbi, ọrẹ tabi ojúlùmọ to mọ ewu to wa ninu igbesẹ bẹ ba ngba irú ẹni bẹ niyanju, a ma binu wipe wọn o fẹ ki ohun ṣoriire Bi ounjẹ ti pọ to latan fun oromọdiyẹ bẹni ewu pọ to Bi ọna ati ṣoriire ti pọ to ni Òkè-òkun bẹni ewu ati ibanujẹ pọ to fun ẹniti koni aṣẹ ìrìnà Ọpọlọpọ nku sọna, ọpọ si nde ọhun lai ri iṣẹ, lai ri ibi gbe tabi lai ribi pamọ si fun Òfin Lati pada si ile a di isoro nítorí ọpọ ninu wọn ti ta ile ati gbogbo ohun ìní lati lọ oke okun Bi iru ẹni bẹ ṣe npe si lÒkè-òkun bẹni ìtìjú ati pada sile se npọ si A le ka si ounjẹ osan ỌJỌ GBOGBO NI TI OLÈ, ỌJỌ KAN NI TOLÓHUN Ní ọjọ Ẹti ọjọ keji lelogun oṣu keji ọdún yi, Ẹrọ amóhùn máwòrán Iluọba tu asiri ọmọkùnrin kan ti o ni iwe ijẹri irina ọmọ Naijeria ni oruko ọtọtọ mẹta ti o fi nlu ìjọba ní jìbìtì gba iranlọwọ ti ko tọ si O ti gba owó rẹpẹtẹ ki wọn to ri mu Ni Ìlú Ọba Ìjọba pese ilé fún awọn abirùn ati aláìní ti o jẹ ọmọ onilu ati iranlọwọ miran lati mu ayé dẹrùn fún wọn Àwọn àjòjì ti o fi èrú ati irọ gba àwọn iranlọwọ yi, wọn a dẹ tún fi ma yangan titi ọjọ ti olóhun yio fi muwọn Irú iwa burúkú bi ka fi èrú gba ohun ti ko tọ wọnyi mba orúkọ jẹ Ẹ jẹ ki a fi owé Yorùbá to wipe Ọjọ gbogbo ni tolè, ọjọ kan ni tolóhun se ikilo fun iru awọn oníjìbìtì bẹ ere jibiti, nítorí bi o ti wu ko pẹ to, ọjọ kan ọwọ òfin a ba iru àwọn bẹ Nígbàtí wọn ba ri wọn mu, wọn a ko ìtìjú ba orúkọ idile ati ìlú wọn Ìròyìn ikú Olóògbé Chinua Achebe, ògúnná gbongbo ninu Olukọwe ilẹ aláwọ dúdú àti àgbáyé kàn ni ọjọ Ẹtì, ọjọ kejì lélógún, oṣu kẹta ọdún ẹgbẹrún méjì le mẹtàlá Ọmọ ọdún méjì le lọgọrin ni Olóògbé Chinua Achebe nígbà ti o pa ipòdà Ìkan nínú ìwé ti Olóògbé Chinua Achebe kọ Nkan túká di kíkà fún àwọn ọmọ ilé-ìwé lati ilẹ ènìà dúdú títí dé Òkè-òkun Títí di àsìkò yi, ìwé na ngbayi si ni, nítorí wọn ti túmọ ìwé yi sí èdè oriṣiriṣi Àdánù nla ni ikú Olóògbé Chinua Achebe jẹ fún Naijeria, ìlú aláwọ dúdú àti gbogbo Olùkọwé lagbaye Olórí Òṣèlú Venezuela Hugo Chavez, pa ipò dà ní ọjọ ìṣẹgun ọjọ karun oṣù kẹta ọdún ẹgbẹrún méjì lémẹtàlá Nígbà ayé ologbe yi, ó fa àríyànjiyàn, bí ó ti fẹràn àwọn ìlú kan bẹ lo korira àwọn ìlú míràn Lati ìgbà tí ìròyìn ikú rẹ ti kan, bí ọpọlọpọ ni gbogbo àgbáyé ti nsọfọ bẹni àwọn kan nfi àibìkítà han Eleyi fihan wípé ohun tí ó kọju sí ẹnìkan ló kẹhìn sí ẹlòmíran Ìdábẹ jẹ ìkan nínú àṣà Yorùbá tí ólòdì si ẹtọ àwọn obìnrin Gẹgẹbí ìtàn ìdábẹ, Yorùbá ndabẹ fún obnrin ní àti ìkókó títí dé ọmọ ọdún kan, nwọn ní ìgbàgbọ wipe yio da ìṣekúṣe dúró lára obìnrin Tiítí òde òní, àṣà Yorùbá ṣì nfi ìyàtọ sí àárín obìnrin ati ọkùnrin, ní títọ àti ní àwùjọ Gẹgẹbí Olókìkí Olórin Jùjú Ebenezer Obey ti kọ lórin Àwa ọkùnrin le láya mẹfà, kò burú, ọkùnrin kan ṣoṣo lọba Olúwa mi yàn fún obìnrin Wọn ṣe àlàyé àlébù tí àṣà burúkú yi jẹ fún àwọn obìnrin tí wọn bá dábẹ fún, ara àlébù bi ọmọ lè kú ikú ẹjẹ dídà, ìṣòro tí irú ẹni bẹ bá fẹ tọ, ìsòro ní ìgbà ìbímọ àti bẹbẹ lọ Ìjọba ti pèsè owó púpọ lati fi òpin sí àṣà ìdábẹ ní Ìlú-Ọba Bí a ti nṣe àjọdún Ọjọ áwọn Obìnrin lagbaaye, oṣe pàtàkì kí Yorùbá ní ilé àti ní àjò, di àṣà tí ó bùkún àwọn ọmọ mú, kí a sì ju àṣà tí ó mú ìpalára dání dànù Ẹkọ áti àbójútó lati ọdọ òbí ló lè dá ìṣekúṣe dúró, ki ṣe ìdábẹ Yorùbá nί Bί a bá ránni nί iṣẹ ẹrú, a fi tọmọ jẹ Eleyi fi Ìwà ìkà ọmọ enia sί ọmọ enia han Ọlọpa South Africa ṣi àṣẹ ti wọn nί lὸ, wọn rán wọn niṣe ẹrú, wọn o fi tọmọ jẹ Bí a ti nṣe ní ilé wa, ewọ ibòmíì A kì dàgbà jẹ Òjó Òjó, Dàda, Àìná, Táíwò, Kẹhinde ati bebe lo je orúkọ amu tọrun wa Pípa orúkọ Ilé-ìwé gíga ni Akoka, ilu Èkó da lẹhin aadọta ọdún dàbí ìgbà ti a sọ arúgbó lorukọ àmú tọrun wa Apẹrẹ ẹni ti ki ṣe ibeji ko le pa orúkọ da si orúkọ àmú tọrun wa A dupẹ lọwọ Olórí Ìlú Goodluck Jonathan to gbọ igbe awọn ènìyàn lati da orúkọ Ilé-ìwé Gíga ti o wa ni Akoko ti Ilu Èkó pada gẹgẹbi Olukọagba Jerry Gana, ti kọ si ìwé ìròyìn ni ọjọ Ẹti, oṣù keji ẹgbaa le mẹtala ÒKÚ NSUKUN ÒKÚ, AKÁṢỌLÉRÍ NSUKUN ARA WỌN Ọmọ ọdún mẹtadinladọrun ni nígbàtí ó dágbére fún ayé ni oṣù kẹrin ọjọ kẹjọ, ọdún ẹgbẹrúnméjìlémẹtàlá Yorùbá ni Òkú nsukun òkú, akáṣolérí nsukun ara wọn ìtumọ èyí ni wípé kò sẹni tí kò ní kú, olówó, aláìní, ọmọdé, arúgbó, Òṣèlú, Ọba àti Ìjòyè á kú tí àsìkò bá tó, nítorí náà, ẹni to sunkun, sunkun fún ara rẹ, ẹni tó mbinu, mbinu ara rẹ nítorí, ẹni tó kú ti lọ Ojúọjọ dára, ètò ìsìnkú náà lọ dédé láìsí ìdíwọ Ìgbéyàwó ìbíle ní Ilẹ Yorùbá jẹ àsìkò ti ẹbí ọkọ àti ìyàwó ma nparapọ A lè ṣe gbogbo ètò ìgbeyàwó ìbílẹ ni ọjọ kan tàbí ọjọ púpọ fún àpẹrẹ mọmí-nmọẹ lọjọkan ati idana lọjọ keji tàbi ọjọ miran Ní ayé àtijọ, nígbàtí Yorùbá ma nṣe ayẹyẹ níwọntúnwọsín, ilé ẹbí tàbi ọgbà bàbá àti ìyá ìyàwó ni wọn ti nṣe ayẹyẹ ìgbéyàwó, ṣùgbọn láyé òde òní, àyè ọtọ bi ilé ìlú, pápá ìṣeré, ilé àlejò àti bẹẹbẹẹ lọ ni wọn nlo Àṣà gbígba àyè ọtọ tógbòde bẹrẹ nítorí àwọn adigun jalè àti àwọn ènìyàn burúkú míràn ti o ma ndarapọ pẹlú àwọn àlejò tí a pè sí ibi ìyàwó lati ṣe iṣẹ ibi Owó púpọ ni ọpọlọpọ ma nfi gba àyè ibi ṣíṣe ìyàwó Bí òbí ba ti lọlá tó ni wọn ma náwó tó, nítorí ìdùnnú ni fún òbí pé a tọmọ, wọn gbẹkọ, wọn fẹ di òmìnira lati bẹrẹ ẹbí tíwọn, ṣùgbọn àṣejù ati àṣehàn ti wa wọpọ jù Nítorí ìnáwó ìgbéyàwó, ilé ayẹyẹ pọju ilé ìkàwé lọ láyé òde òní Kí ṣe bi a ti náwó tó níbi ìgbéyàwó lo nmu àṣeyorí ba ọkọ àti ìyàwó, ọpọlọpọ ntuka láìpẹ lẹhin ariwo rẹpẹtẹ yi Yorùbá ni A ki fọlá jẹ iyọ, nínú ìṣẹ layika ni ilẹ Aláwọdúdú, ó yẹ ki a ṣe ayẹyẹ ìgbéyàwó níwọntúnwọnsìn Ẹ fojú sọnà fún ètò ìgbéyàwó ibilè Àṣà àtọwọdọwọ, ọwọ ni a fi njẹ ọpọlọpọ oúnjẹ Yorùbá, nítorí kò si ṣíbí tó dára tó ọwọ lati fi jẹ oúnjẹ òkèlè bi iyán, èyí jẹ kó ṣe pàtàkì lati fọ ọwọ mejeji lẹhìn oúnjẹ Fífọ ọwọ kan kòlè mọ bi ka fọ ọwọ mejeji Ọrọ, ọtún wẹ òsì, òsì wẹ ọtún, lọwọ fi nmọ wúlò lati gba àwọn ènìà níyànjú wípé àgbájọwọ láàarín ẹbí, ọrẹ àti ará ìlú lérè Yorùbá ni Àgbájọ ọwọ la fi nsọya, ajẹjẹ ọwọ kan ko gbe ẹrú dórí, ọmọ Yorùbá nílélóko, ẹ jẹkí a parapọ tún ílú ṣe Òkìkí ikú Ìyáàfin Margaret Thatcher, obìnrin àkọkọ lati dé ipò Olórí Òṣelú Ìlúọba kàn ní oṣù kẹrin, ọjọ kẹjọ, ọdún ẹgbẹrúnméjìlémẹtàlá Orin yi ba ìgbà ayé Olóògbé Ìyáàfin Margaret Thatcher mu Gẹgẹbí Obìnrin àkọkọ tó di Olórí Òṣèlú Ìlúọba, ó ṣe ìwọn tó lèṣe nítorí ìfẹ tí ó ní sí ìlù rẹ Ọrọ tó wọpọ ni Lẹhìn ọkùnrin tó ṣorire, obìnrin wa nbe, ṣùgbọn wíwo ìgbésí ayé àwọn ogbójú obìnrin bi Olóògbé Fúrnmiláyọ Ransome Kútì àti Olóògbé Margaret Thatcher fihàn wípé lẹhìn obìnrin tó bá ṣe orire, ọkùnrin wa nbẹ, ọkọ wọn dúró tìwọn gbọingbọin, èyí fi ọkàn àwọn aṣájú nínú àwọn obìnrin àgbáyé yi balẹ lati tọjú àwọn ọmọ pẹlú iṣẹ Òṣèlú tí obìnrin kò wọpọ lásìkò tiwọn Sùn re o, Ìyáàfin Thatcher Yorùbá ní Bí ewé bá pẹ lára ọṣẹ, á dọṣẹ,ọrọ yí bá ẹgbẹ Yorùbá ni Ìlúọba mu pàtàkì àwọn ti o ngbe ni Olú Ìlúọba Títí di bi ọgbọn ọdún sẹhin, àti rí oúnjẹ Yorùbá rà ṣọwọn Ní àpẹrẹ, àti ri adìẹ tó gbó rà lásìkò yi, à fi tí irú ẹni bẹẹ bá lọ si òpópó Liverpool, ṣùgbọn ní ayé òde òni, kòsí agbègbè ti ènìà kò ti lè rí ọpọlọpọ oúnjẹ Yorùbá ra Lati bi ogún ọdún sẹhin, Yorùbá ti pọsi nidi àtẹ oúnjẹ títà ni Olú Ìlúọba Àwòrán àwọn ọjà wọnyi a bẹrẹ pẹlú, Ọja Dalston àti Kingsland Ẹ fojú sọnà fún àwọn ọja yókù Ọrọ Yorùbá yi ba ìjọba Ìlúọba àti àwọn ará ìlú wi Ìjọba njaya nítorí owó ti o nwọle kò kárí owó lati ṣe ọpọlọpọ ẹtọ ti àwọn ará ìlú nri gbà Àwọn ti o si ngba ẹtọ lọdọ ìjọba njaya nítorí, ẹtọ ti Ìjọba ndiku yio mu ìnira bá wọn nítorí ẹdín owó yi bọsí àsìkò ọwọn gógó oúnjẹ àti ohun ìtura míràn Díẹ nínú àwọn àtúnṣe yi ni ìdérí owó ìrànlọwọ si poun mẹrindinlọgbọn lọdún fún ìdílé, yíyọ owó fún yàrá tó ṣófo, àtúnṣe fún Ilé Ìwòsàn lapapọ àti bẹẹbẹẹ lọ Yorùbá ni Kòsọgbọn tí o lèda, kòsíwà tí o lèhù tí o lè fi tẹ ayé lórùn, bí ọpọ ti nyin ìjọba bẹẹni ọpọ mbu ẹnu ẹtẹ lu àtúnṣe wọnyi wípé Ìjọba ngba lọwọ aláìní fún àwọn tóní Yorùbá ní Ẹnití Ọlọrun kò dùn nínú, tó nla ṣúgà, jẹdíjẹdí ló ma pá Ọrọ Yorùbá yi ṣe àtìlẹhìn fún iwadi tó fihàn wípé ọpọlọpọ ènìyàn ti ìrẹwẹsì mbaja ma mu ọtí àti jẹ oúnje ọlọra, ti iyọja tàbí tí iyọ ìrèké pọ nínú rẹ Oúnje dídùn àti ọtí mímu kò lè mú ìrẹwẹsì kúrò tàbí fa ìdùnnú, ṣùgbọn àyípadà ọkàn sí ìwà rere àti ìgbẹkẹlé nínú Ọlọrun ló lè mú inú dùn Ẹkú ọdún Ajinde o, ẹ ma jẹun ju, Jésù ku fun ẹlẹsẹ àti aláìní, nítorí náà ti ẹ ba ri jẹ, ẹ rántí áwọn ti ko ri Yorùbá ni ajọjẹ kò dùn bẹni kan o ri Nínú ìwé ìròyìn Vanguard, ti ọjọ Àìkú, oṣù kẹta, ọjọ , ọdún kẹrinlélógún, Ẹgbaalémétàlá, Olùkọ àgbà ti Èdè ati Àṣà, Akínwùnmí Ìṣọlá, kébòsí wípé èdè Yorùbá àti èdè abínibí miran le parun ti a ko bá kíyèsára Ìkìlọ yí ṣe ìrànlọwọ fún akitiyan Olùkọwé yi lati gbé èdè àti Yorùbá ga lórí ẹrọ Ayélujára Àwọn Òṣèlú tó yẹ ki wọn gbé èdè ìlú wọn lárugẹ n dá kún pí pa èdè rẹ Òṣèlú ilẹ Yorùbá ko fi èdè na ṣe nkankan ni Ilé-òsèlú, wọn o sọ, wọn ò kọ, wọn ò ká Àwọn Òṣèlú ayé àtijọ bi Olóyè Ọbáfẹmi Awólówọ, Olóyè Ládòkè Akíntọlá, àti bẹẹbẹẹ lọ gbé èdè wọn lárugẹ bi ó ti ẹ jẹ wípé wọn kàwé wọn gboyè rẹpẹtẹ Yorùbá ní Àgbà kì í wà lọjà kórí ọmọ tuntun wọ Ó yẹ ki àwọn àgbà kọ ọmọ lédè, kí à si gba àwọn ọmọ wa níyànjú wípé sí sọ èdè abínibí kò dá ìwè kíkà dúró ó fi kún ìmọ ni Yorùbá ní Ẹbẹ la mbẹ òṣìkà pé kí ó tú ìlú rẹ ṣe, A bẹ àwọn Òṣèlú Ilẹ Yorùbá ni agbègbè Èkìtì, Èkó, Ògùn, Ondó, Ọṣun àti Ọyọ, lati ṣe òfin mí mú Kíkọ àti Kíkà èdè Yorùbá múlẹ ní gbogbo ilé ìwé, ní pàtàkì ní ilé-ìwé alakọbẹrẹ ilẹ Yorùbá nítorí ki èdè Yorùbá ma ba a parẹ Ewédú jẹ ikan nínú ọbẹ Yorùbá tó wọpọ ni agbègbè Ọyó, Ọsun, Ògùn gẹgẹbi ilá ti wọpọ ni agbègbè Ondo àti Èkìti Fún ẹni tó nkanju, ilá yára láti sè ju ewédú lọ, nítorí àsìkò lati tọ ewédú ati lati fi ìjábẹ ja, pẹ ju rírẹ àti síse ilá lọ Ọpọlọpọ ko ríra pe wọn nfi ìgbálẹ se ọbẹ lai mọ wípé ìjábẹ kò wà fún ilẹ gbígbá ọwọ kukuru tuntun ti o wa fún ewédú Ni ayé ìgbàlódé yi, dípò ìjábẹ, a le lọ ewédú nínú ẹrọ ata ìgbàlode fún bi iṣeju kan, eleyi din àsìkò síse ewédú kù si bi ọgbọn ìṣéjú fún ewédú ọbẹ enia mẹwa Ewédú dùn pẹlú gbẹgìrì tàbi ọbẹ ata lati fi jẹ Ẹkọ, Àmàlà, Láfún àti ounjẹ òkèlè yókù bi Ẹbà, Iyán àti bẹẹbẹ lọ Lẹhin ọdún mẹwa, ìdájọ bẹrẹ fún gbọmọgbọmọ to ji àwọn obinrin mẹta pamọ Nígbàtí ọwọ òfin tẹ Ariel Castro, gbogbo agbára to fi njẹ àwọn obinrin wọnyi niya di òfo Ariel Castro nṣe ojú aanu bi ẹni pé ki ṣe ohun lo ṣe iṣẹ ibi fún ọdún mẹwa o le díẹ Àdúrà Yorùbá ni Ki Oluwa gbani lọwọ ẹni tó nṣọni, ti a ko ṣọ, àdúrà yi gbà fún àwọn obinrin mẹta ti gbọmọgbọmọ ti jígbé lati bi ọdún mẹwa sẹhin Ìkan nínú àwọn ọmọ obinrin yi bí ọmọ ti o ti pe ọdún mẹfa sínú àtìmọle yi Ìbànújẹ tí kò lafi we ni ki ọmọ sọnu Gẹgẹbi ọrọ Yorùbá Ọmọkú san ju ọmọ sọnu lọ pàtàkì lára ìyá ọmọ, ìrònú ọmọ sọnu pa ìya ikan nínú àwọn obinrin mẹta yi, o ṣeni laanu wípé kò rí ọjọ ayọ ìtúsílẹ nínú ìdè tí Ariel Castro fi àwọn obinrin yi si Ìyanu ni wípé wọn jade laaye, nítorí ọpọlọpọ lo nsọnu ti wọn ki ri òkú tàbí aaye wọn Ìròyìn pé àwọn Ọlọpa tú àwọn obinrin mẹta yi silẹ lati ilé ẹni tó gbé wọn dè jade ni ọjọ Ajé, oṣù karun, ọjọ kẹfa, ọdún ẹgbẹrúnméjìlemẹtala Òwe Yorùbá yi wúlò lati juwe òye àgbàlagbà lati wo ẹhìn fún ẹkọ nínú ìrírí tó ti kọjá lati yanjú ọràn tó ṣòro nígbàtí ọmọdé tí kò rí irú ìṣòro bẹẹ lati kọ ọgbọn, má nwo iwájú Ọrọ Yorùbá miran ni Ẹni tó jìn sí kòtò, kọ ará yókù lọgbọn Nitotọ ọrọ miran sọ wípé Ìṣòro ni Olùkọ tó dára jù, ṣùgbọn dí dúró kí ìṣòro jẹ Olukọ fún ni lè fa ewu iyebíye, nítorí náà ó dára ká kọ ọgbọn lati ọdọ àgbà Ọlọgbọn ma nlo ọgbọn ọlọgbọn lati yẹra fún ìṣubú Ní àsìkò ẹrọ ayélujára yi, òwe Bí ọmọdé bá ṣubú á wo iwájú, bí àgbà bá ṣubú á wo ẹhìn ṣi wúlò fún àwọn ọmọdé tí ó lè ṣe àṣàyàn lati fi etí si àgbà, kọ ẹkọ, tàbí ka àkọsílẹ ìrírí àgbà nínú ìwé tàbí lórí ayélujára lati yẹra fún àṣìṣe, kọ ibi tí agbára àti àilera àgbà wà fún lílò lọjọ iwájú Ọrọ Yorùbá sọ wípé ọwọ ọmọde ko to pẹpẹ, tagbalagba ko wọ kèrègbè, èyí tí a lè túmọ sí wípé, ọmọdé kò ga to pẹpẹ láti mú nkan tí wọn gbé si orí pẹpẹ, bẹni ọwọ àgbàlagbà ti tóbi jù lati wọ inú akèrègbè lati mu nkan, nítorí náà àgbà lèlo ìrànlọwọ ọmọdé Ní ayé, oníkálukú ló ní ohun tí wọn lè ṣe Àwọn nkan wa ti àgbàlagbà lè ṣe bẹẹni ọpọlọpọ nkan wa ti ọmọdé lè ṣe Láyé òde òní, ọmọdé le gbójúlé àgbàlagbà, ṣùgbọn ọpọlọpọ àgbàlagbà gbójúlé ọmọdé láti kọ lílò ẹrọ ayélujára Òwe yi fi èrè ifọwọsowọpọ laarin ọmọdé àti àgbà han nítorí kò sẹni tí kò wúlò Ọmọ ìyá méjì ki réwèlè, Yorùbá ma nlo ọrọ yi nígbàtí ọmọ ìyá méjì ba ko àgbákó tó la ikú lọ Irú ìsẹlẹ tó kó ìpayà ba gbogbo ènìà bayi ki ṣe ijamba lásán ṣùgbọn àwọn ìyá méjì Tsarnev, ni wọn tọka si fún iṣẹ ibi tó ṣẹlẹ ni oṣù kẹrin ọjọ kẹdogun nibi ere ọlọnajijin tí wọn sá ni Boston Kikọ ọmọ lati ṣe Ọmọlúàbí jẹ ohun ti àwọn òbí ayé àtijọ ndù ju ọpọlọpọ òbí ayé òde òní tó ndu owó lati kó ọrọ jọ ju wípé ká kọ ọmọ lọ Kíka ọrọ ìfojúkojú nínú ìwé ìròyìn fihàn wípé ẹkọ ti ìyá àti bàbá bá kọ ọmọ ni kékeré wúlò fún ẹbí àti ará lọjọ iwájú Ẹkọ ti Gómìnà Fáṣọlá gbà lọwọ òbí wúlò fún ẹbí, ará àti ìlú Èkó Bí orí bá pẹ nílẹ á dire, bi o tiẹ jẹ wípé Gómìnà Fáṣọlá kò fẹ ṣe iṣẹ Òṣèlú, orí darí rẹ síbẹ Òwe Yorùbá ni Orí olókìkí kò jẹ asán, wọn nkigbe ẹ nílé, wọn nkigbe ẹ logùn, nitòótọ Gómìnà Fáṣọlá gbìyànjú fún ìlú Èkó, ṣùgbọn omi pọ ju ọkà lọ Gómnà, ẹ kú orire adọọta ọjọ ìbí, orire naa dalẹ, ẹmí ọlá á gùn lati ṣe ọpọlọpọ ọjọ ìbí láyé o. Àṣẹ Èkó ò ní bàjẹ o! Ni ọjọ Ẹti, oṣù kẹfa ọjọ keje, ọdún ẹgbẹrunméjìlemẹtala, Adájọ ṣe ìdájọ ẹwọn gbére fún Ọpẹmipọ Jaji, ọmọ ọdún méjìdínlógún fún dídó fàdíya Laipẹ yi, Michael Adébọlájọ ati Michael Adébọwálé wá si Iléẹjọ fún ẹsùn apànìyàn Ìròyìn burúkú yi ko ti lọ lẹ, nígbàtí ìròyìn ìdájọ ẹwọn gbére fún Ọpẹmipọ Jaji tún jade Kíló nṣẹlẹ Yorùbá ni àgbà kì wá lọjà ki orí ọmọ tuntun wọ Àsìkoì tó ki àgbàgbà Yorùbá ni Ìlúọba parapọ lati ṣe iwadi ohun tó fa àwọn ọmọ tíwọn bẹrẹ si hùwà burúkú wọnyi láàarín àwon ọdọ Ọpọlọpọ Yorùbá ló nṣe dáradára ní ilé àti àjò tí a kò gbọ ìròyìn wọn Yorùbá ni Ẹni jalè ló bọmọ jẹ, ìròyìn iṣẹ rere ki tàn bi irú ìròyìn iṣẹ ibi ti Michael Adébọlájọ àti Michael Adébọwálé tó kárí ayé Ó yẹ ki Ìjọba àti gbogbo Yorùbá pa ẹnu pọ lati bá oníṣẹ ibi wi nítorí gẹgẹbí òwe Yorùbá Ẹrú kan ló mú ni bu igba ẹrú Àṣà ilẹ Yorùbá títí di àsìkò yi, ọpọlọpọ ọkùnrin ma nni ìyàwó púpọ wọn si ma mbi ọmọ púpọ, wíwọ irú aṣọ kan naa fun ṣíṣe ma nfi ẹbi han Aṣọ ẹbí bẹrẹ nípa ki ọkọ àti ìyàwó dá irú aṣọ kan nigba ìgbéyàwó àti wíwọ irú aṣọ kan naa lẹhin ìgbéyàwó lati fi han wípé wọn ti di ara kan Bàbá ma nra aṣọ irú kan naa fun àwọn ọmọ nítorí ó dín ìnáwó kù láti ra irú aṣọ kan naa fún ọmọ púpọ nípa ríra ìgàn aṣọ ju ríra ni ọpá Aṣọ ẹbí tún wa fún ẹbí àti ọmọ oloku, ìyàwó ṣíṣe, ẹgbẹ ìlú àti bẹẹbẹẹ lọ Nígbàtí wèrè ko ti wọ àṣà aṣọ ẹbí, ẹnití o ṣe ìyàwó, ṣe òkú, sọ ọmọ lórúkọ àti ṣiṣe yoku ma npe aṣọ ni Kò kan dandan ki ènìá ra aṣọ tuntun fún gbogbo ṣíṣe, fún àpẹrẹ, aṣọ funfun ni wọn ma sọ wípé ki àwọn ẹbí àti ọrẹ wọ fún òkú ṣíṣe, aṣọ ibilẹ bi aṣọ òfi àti àdìrẹ fún ìgbéyàwó Ẹbí ìyàwó le sọ wípé ki ẹgbẹ wọ aṣọ aláwọ ewé lati ba ohun yọ ayọ ìgbéyàwó, ki ẹbí ọkọ ni ki àwọn ẹgbẹ wọ àdìrẹ ti wọn ti ra tẹlẹ fún ìgbéyàwó Lati bi ogoji ọdun sẹhin, lẹhin ti ìlú ti bẹrẹ si naa owó epo, àṣejù ti wọ àṣà aṣọ ẹbí rírà Àṣà aṣọ ẹbí ti káári ìlú kọjá ile Yorùbá si gbogbo Nàíjíríà Ọpọlọpọ a ma jẹ gbèsè nítorí àti ra aṣọ ẹbí, pàtàkì ni Ìlúọba ti àwọn miran ti nṣiṣẹ àṣekú lati kó irú owó bẹẹ si aṣọ ẹbí, àwọn miran á kó owó oúnjẹ àti owó ilé ìwé lórí aṣọ ẹbí Ìlú ńbàjẹ si, kò síná, kò sómi, ìṣẹ pọ, aṣọ ẹbí ko le mu ìṣẹ kúrò tàbi sọ ẹnití o jẹ gbèsè láti ra aṣọ ẹbí di ènìyàn nla nítorí Aṣọ nla, kọ lènìyàn nla  Yorùbá ni ilé lóko, ẹ dín wèrè aṣọ ẹbí kù Ọrọ Yorùbá ní Ẹni tó Lórí kò ní Fìlà, Ẹni tó ní Fìlà kò Lórí Tani eni Ẹni tó Lórí ti kò ní Fila Enití gbogbo àyè wà fún lati ṣe nkan nla bi ka kọ ẹkọ ìjìnlẹ lati pèsè àyè àti ohun améyédẹrùn fún ìlú àti ará ìlú tí kò ló àyè yi Tani Ẹni tí ó ni Fìlà tí kò Lórí Eni tí ìlú tàbí òbí ti pèsè àyè àti gbogbo ohun améyédẹrùn fún láti lè kọ ẹkọ ìjìnlẹ ṣùgbọn tó kọ láti kọ ẹkọ tàbi kó kọ iṣẹ ọwọ Kò sí ẹni tó le ni fìlà lai lórí, nítorí Ọlọrun dá Orí fún gbogbo ẹdá alàyè, ṣùgbọn ènìà lè lóri, kó má ni fìlà tí ó jẹ àtọwọdá ọmọ ènìà Nítorí ìdí èyi, Ẹni tó lórí yẹ kó ní Fìlà, nípa lí lo orí lati pèsè àyè àti ohun amáyéderùn Fún àpẹrẹ, ai lo orí lati pèse ohun améyédẹrùn ló fa sún kẹrẹ fà kẹrẹ ọkọ ni ìlú Èkó nítorí bi Èkó bá lo ọkọ ojú omi, ọkọ Ojúirin pẹlú ọkọ Orí ilẹ lati kó ènìà àti ẹru lati ibìkan dé ibìkejì, sún kẹrẹ fà kẹrẹ ọkọ á dín kù gidigidi àti wípé a dín ìyà àti àsìkò ti àwọn èrò nlo lójú ọnà lójojúmọ kù Ẹfi ojú sọna lọsọsẹ fún kíkọ nípa àwọn nkan wọnyi lédè Yorùbá àti ìtumọ lédè Gẹẹsì Ìmúlò Òwe, Kíkọ Èdè, Ìtàn àti Ìròyìn tí a lè fi kọgbọn, Ẹgbẹ àti Oúnjẹ Yorùbá ni ìlú London, New York, Chicago, Orlando àti bẹẹbẹẹ lọ Ẹ bá wa sowọpọ láti ri pé èdè wa kò kú nípa kíkọ àti kíkà èdè Yorùbá lórí ẹrọ ayélujára Ẹ ṣé púpọ, ilé àti èdè Yorùbà kò ní parun o lágbára Èdùmàrè. Àṣẹ Òwe Yorùbá ni Ire kì í dé ká má gbọ ohun gudugudu, igbe ayọ ti o ti jáde ni gbogbo àgbáyé kọjá gudugudu lati àná Àwọn Ológun ti yin ọkànlélógún sókè lati ki ọmọ titun káàbọ si ayé A kí bàbá àti ìyá ọmọ àti gbogbo ẹbí pé wọn kú orí-ire Orúkọ ẹyà ara ṣe pàtàkì lati mọ nípa kíkọ èdè nítorí ó ma nwà nínú ọrọ Mí mọ awọn orúkọ wọnyi á tún jẹ ki èdè Yorùbá yé àwọn ti ó ni ìfẹ lati kọ èdè A lérò wípé àwòrán àti pípè tí ó wà ni abala àwọn ojú ìwé wọnyi yio wúlò Ọmùtí gbàgbé ìṣẹ fún ìgbaì diẹ ni, nítorí bí ọmùtí bá jí tán, ìṣẹ rẹ kò tán Bí Ìjọba, ẹbí àti ará ti ṣe ìkìlọ tó nípa ọtí àmunpara, bi o ti ngba etí ọtun wọlé lo ngba ti òsì jade fún àwọn ti ọtí ba ti wọ lẹwù Ìrònú pẹlú nkan ti ó nfa ọtí àmun jù ṣùgbọn ọtí kò lè pa ìrònú rẹ àfi ki ó dá kun, nítorí bi ọtí bá dá lójú ọmùtí, ìrònú á padà Ohun gbogbo níwọntúnwọnsìn, ọtí àmunpara kò yẹ ọmọ ènìà Ẹ bá wa gbé ọrọ yi yẹwò Àwọn Ilé Ìdájọ Àgbà ni ìlú Amerika ṣe ìdájọ wípé ìgbéyàwó ko di dandan kó jẹ laarin ọkùnrin àti obinrin Bi wọn ti salaiye oro na si, wọn ni kò dára ki àwọn Aṣòfin ti a mọ si Congress, sọ wípé ìgbéyàwó lati jẹ laarin ọkùnrin àti obìnrin ni kan ṣoṣo Àkíyèsí ti wọn ṣe ni wípé, ìdí ti àwọn Aṣòfin ṣe sọ bẹẹ, ni pé wọn o fẹràn àwọn ti o nṣe ìgbéyàwó ọkùnrin si ọkùnrin tabi obìnrin si obìnrin Ẹ jẹ ki a yẹ ọrọ yi wo bó yá a fẹràn ẹ, tàbi a o fẹràn ẹ, ṣe àṣà àdáyébá Yorùbá kankan wa, bi òwe tàbí nkan bẹẹ, ti ó sọ ìdí ti a ṣe n fun àwọn ti ó bá ṣe ìgbéyàwó ni ọpọlọpọ ẹtọ ti a n fun wọn Ẹ jọwọ, ẹyin ará Yorùbá blog, ẹ bá wa da si Ẹ sọ ìdí ti aṣe n fun àwọn ti ó bá ṣe ìgbéyàwó ni oriṣiriṣi ẹtọ, ẹbùn lọjọ, ìgbéyàwó àti àyẹsí fún àwọn tó bá wà ni ilé ọkọ Ìdájọ yi ṣe pàtàkì, bi o ti ẹ jẹ wípé Amerika lo yi òfin padà pe ìgbéyàwó ki ṣe laarin ọkùnrin àti obìnrin mọ lọjọ òní, ni ọjọ kan, Yorùbá, orílẹ èdè Nàíjíríà àti gbogbo ilẹ aláwọ dúdú yio ṣe ipinu ọrọ yi Àìní ìtẹlọrùn ló bí gbogbo ìwà burúkú bi irọ pípa, olè jíjà, àgbèrè, ojúkòkòrò àti bẹẹbẹẹ lọ Ọpọlọpọ Òṣèlú ilẹ Nàíjíríà á fi ọnà ẹrú wá ipò nítorí àti kó owó ìlú jẹ, wọn ki wúlò fún ìlú ṣùgbọn fún ara wọn Ilú á dára si ti àwọn ènia bá lè mú òwe Yorùbá tí ó wípé Ìtẹlọrùn ni Baba Ìwà yí lò lẹhin ọdún mẹrindinlọgbọn wa rí fún ìṣekúṣe si àwọn obìnrin kékèké fún ogún ọdún ó lé Ìwà burúkú kò mọ àgbà tàbí àwọ, nítorí náà, o yẹ ka kíyèsára pàtàkì àwọn òbí Yorùbá ni wọn mú olè lẹkan ó ni òhun ò wá rí, tani fi ọnà han olè Nígbàtí wọn kọkọ fi ẹsùn ẹṣẹ yi kan Stuart Hall, ó ni kò si nkan tó jọ bẹẹ, ṣùgbọn pẹlú àtilẹhin òfin fún àwọn ọmọ obìnrin mẹtala yi pé kò si ẹni tó kọjá òfin, ó jẹwọ ni ilé-ẹjọ Ajá àwọn obìnrin mẹtala yi lẹni lẹhin nítorí lai si Ìjọba, Ọlọpa àti àwọn Amòfin lẹhin wọn, kò si bi wọn ti lè dojú kọ Stuart Hall fún ẹṣẹ ti o ti kọjá fún ọdún mẹrindinlọgbọn sẹhin Ajá wọn ti pa ọbọ, nítorí Adájọ ti sọ Stuart Hall si ẹwọn oṣù mẹdogún Ni abúlé Yorùbá nígbàtí ko ti si ẹrọ asọrọ-mágbèsì tabi ẹrọ amú-òhùn-máwòrán àti ẹrọ ayélujára, àwọn ọmọdé má nkó ara jọ lati ṣe eré lẹhin iṣẹ oojọ Bàbá àti Ìyá wọn pàtàkì, ni igba ọgbẹlẹ nígbàtí iṣẹ oko din kù Àwọn ọmọdé kunrin mẹta bẹrẹ si ṣe eré ìdárayá leti òkun lai bikità ohun ti ó nlọ ni àyíká Ọmọ kini lérí pé ohun lè gun igi ọpẹ pẹlu ọwọ lásán, ekeji ni ohun lè wẹ òkun yi já, ẹni kẹta ni ohun lè ta ọfà si ọrun Àjàpá gbọ gbogbo ìlérí àwọn mẹta yi ṣe, ó gbé ìròyìn lọ fún Ọba, pé ohun ti ri àwọn ti ó lè ṣe nkan ti ẹni kan kò ṣerí Ọba àti àgbà ìlú kò fẹ gba ohun ti Àjàpá wi gbọ nítorí ọgbọn ẹwẹ rẹ, ṣùgbọn o ni ki Ọba ṣe ohun ti ó bá fẹ fún ohun ti ìròyìn ti ohun mú wá kò bá ṣẹ Ọba ránṣẹ pé àwọn ọmọdé kunrin mẹta yi, pé ki wọn wa ṣe ohun ti wọn ṣèlérí pé wọn lè ṣe Yorùbá ni Ẹnu àìmẹnu, ètè àìmétè, ló nmú ọràn bá ẹrẹkẹ Ìbẹrù ba àwọn ọmọ yi, ẹbí wọn bẹ Ọba pe eré ọmọdé lásán ni àwọn ọmọ yi fi sọ gbogbo ohun ti wọn sọ, ṣùgbọn ẹpa ò bóró mọ gbogbo ará ìlú ti pé jọ lati wòran Àwọn ọmọde mẹta yi bẹrẹ si kọ orin arò bayi Èyi ti ó ni ohun lè gun ọpẹ, dé ìdí ọpẹ pẹlú ẹkún Ariwo sọ, inú ará ìlú dùn Nígbàtí ọmọdé keji ti o ni ohun lè wẹ òkun ja, gbọ ariwo ìdùn nú yi, eleyi ki láyà Bi ti ẹni àkọkọ, ọmọdé keji ti ó ni ohun lè wẹ òkun já, o wẹ dé odi keji, nibiti wọn ti fi ijó àti ayọ pàdé rẹ Eleyi ló fún ọmọdé kẹta ni ìgboiyà pe ohun na lè ṣe ohun ti ohun ti ṣe ìlérí rẹ Ni igbà kẹta ọfà na lọ sókè ọrun lai padà Ariwo sọ, ṣùgbọn ìtìjú bo Àjàpá Ìwà àti ìṣe ọdọ ìgbàlódé, kò fi àṣà àti èdè Yorùbá hàn rárá Aṣọ àlòkù ti gbòde, dipò aṣọ ìbílẹ Ọpọlọpọ aṣọ àgbàwọ yi kò wà fún ara àti lilò ni ilẹ aláwọ-dúdú Ọdọ miran a wọ asọ àti bàtà òtútù ninu ooru Ọpọ Olùṣọ-àgùntàn àti Oníhìnrere, ki wọ aṣọ ìbílẹ, wọn a di bi ìrẹ pẹlú aṣọ òtútù Èdè ẹnu wọn kò jọ òyìnbó, kò jọ Yorùbá nítorí àti fi ipá sọ èdè Gẹẹsi Òwe Yorùbá ti ó ni Ṣòkòtò àgbàwọ, bi kò ṣoni lẹsẹ á fúnni nítan Bi a bá wo òwe yi, àti tun ṣòkòtò àgbàwọ ṣe lati báni mu, ni ìnáwó púpọ tàbi ki ó má yẹni Bi a bá fi òwe yi ṣe akiyesi, aṣọ àlòkù ti wọn kó wọ ìlú npa ọrọ ilẹ wa Àwọn ti ó rán-aṣọ àti àwọn ti ó hun aṣọ ìbílẹ, ko ri iṣẹ ṣe tó nítorí aṣọ àlòkù ti àwọn ọdọ kó owó lé A lè fi òwe yi bá àwọn ti ó nwọ aṣọ-alaṣọ àti àwọn ti ó fẹ gbàgbé èdè wọn nítorí èdè Gẹẹsi wi Òwe yi tún bá àwọn Òṣèlú ti ó nlo àṣà Òṣèlú ti òkè-òkun lai wo bi wọn ti lè tunṣe lati bá ìlú wọn mu Atunse aṣọ àlòku ju àti rán aṣọ ni titun lọ Ki Òṣèlú bá àwọn ará ìlú jíròrò lati ṣe òfin àti àṣà àti dari ìlú, dára ju pé ki á gba àṣà aláṣà lọ Gẹgẹbí ọrọ Yorùbá ti ó ni Iṣẹ ni oogun ìṣẹ, jẹ òtítọ, bi òṣìṣẹ bá ri owó gbà ni àsìkò, tàbi gba ojú owó fún iṣẹ ti wọn ṣe Òṣìṣẹ ti ó ṣiṣẹ fún ọpọlọpọ àkókò lórí owó kékeré, kò lè bọ ninu ìṣẹ, nítorí, ọlọrọ kò ni ìtìjú lati jẹ òógùn Òṣìṣẹ Ọpọ òṣìṣẹ, a fi ìtìjú gé ara wọn kúrú nípa àti bèrè ẹtọ wọn Òṣìṣẹ míràn a ṣe iṣẹ ọfẹ fún ọlọrọ tàbi ki wọn fúnra wọn gé owó ise wọn kúru lati ri ojú rere ọlọrọ, nípa èyi, wọn á pa owó fún ọlọrọ ni ìparí ọdún Ọrọ Yorùbá ti o ni Ọdájú ló bi owó, ìtìjú ló bi igbèsè ṣe ló lati ba oloro tàbi o ni ilé-iṣẹ ti á lo gbobo ọnà lati ma gba Ẹgbẹ-òṣìṣẹ láyè Ọlọrọ kò ni ìtìjú lati lo òṣìṣẹ fún owó kékeré A lè lo ọrọ yi lati gba Òṣìṣẹ ni ìyànjú ki wọn má tara wọn ni ọpọ, nípa bi bèrè owó ti ó yẹ fún iṣẹ ti wọn ṣe àti pé ki òṣìṣẹ gbìyànju lati kọ iṣẹ mọ iṣẹ lati wà ni ipò àti bèrè ojú owó Ọpọ ẹranko ti ó ni ìwo lóri, ma nlo lati fi gbèjà ara wọn ti ewu bá dojú kọ wọn Ni ìdà , ìwo igbin wà fún lati fura ninú ewu, nítorí náà, bi igbin bá rò pé ewu wa ni àyíká, igbin àti ìwo rẹ, a kó wọ karaun fún àbò Fún ẹranko àti igbin, ìwo ti ó le ẹranko àti ìwo rírọ igbin wà fún iṣẹ kan naa, mejeeji wà fún àbò ṣùgbọn fún iwúlò ọtọtọ O yẹ ki igbin mọ iwọn ara rẹ lati mọ pé irú ìwo ohun kò wà fún ohun ijà, lai si bẹẹ, wọn á tẹ igbin pa A lè lo òwe Yorùbá ti ó ni A sọrọ ẹran ti o ni ìwo, ìgbín yọjú yi fún àwọn ẹkọ wọnyi a lè fi bá ẹni ti ó bá jọ ara rẹ lójú wi, aimọ iwọn ara ẹni léwu, ọgbọn wà ninu mi mọ agbára àti àbùkù ara ẹni, ki á lo ohun ti a ni fún ohun ti ó yẹ  bi a bá lo ìmọ òṣìṣẹ fún irú iṣẹ ti wọn mọ, á din àkókò àti ìnáwó kù, àti bẹẹbẹẹ lọ Fún àpẹrẹ ilé ti ó ni òrùlé, ilẹkùn àti fèrèsé, àdìrò àti àdògán, omi Ki ba jẹ omi ẹrọ, omi òjò tàbí kànga ṣe pàtàkì àti oúnjẹ Ẹ yẹ àwọn orúkọ àti àwòrán àwọn ọpọlọpọ ohun ti a lè ri ni àyíká ilé ni ojú ewé yi Ni ayé àtijọ ẹsẹ ni gbogbo èrò ma nlo lati rin lati ìlú kan si keji nígbàtí ọkọ ìgbàlódé kò ti wọpọ Ilé Ọba àti Ìjòyè ni a ti le ri ẹṣin nítorí ẹṣin kò lè rin ninu igbó kìjikìji ti o yi ilẹ Yorùbá ká Ọrọ Yorùbá ayé òde òní ni Ẹsẹ yá ju mọtọ ara lo nfàbọ si Ọrọ yi bá àwọn èrò ayé àtijọ mu nítorí ìrìn-àjò ti wọn fi ẹsẹ rin fún ọgbọn ọjọ, ko ju bi wákàtí mẹfà lọ fún ọkọ ilẹ tàbi ogoji ìṣẹjú fún ọkọ-òfúrufú Ẹ ṣe àyẹwò àwọn ohun ìrìnsẹ ayé àtijọ àti ayé òde òní ni èdè Yorùbá, ohun àti àwòrán ti ó wà ni ojú ewé yi Gẹgẹ bi Òwe Yorùba, Ọmọ ẹni kì í burú títí, ká fi fún ẹkùn pajẹ Òwe yi bá ìṣẹlẹ burúkú ti ó ṣẹlẹ si Daniel Pelka mu Kò tọ ki ìyá Daniel Pelka ti o yẹ ki ó dáàbò bo ọmọ fi ìyà jẹ ọmọ ọdún mẹrin yi dé ojú ikú Ọmọ kékeré yi jẹ ìyà kú lọwọ ìyá àti ọkọ rẹ Kini ọmọ ọdún mẹrin lè ṣe lati gbèjà ara rẹ lọwọ òbí burúkú Kòsí ohun ti ọmọdé lè ṣe, ṣugbọn Ìjọba fa obìnrin àti ọkùnrin burúkú yi lọ si Ilé-Ẹjo Wọn gba ìdájọ èyí ti wọn ni lati lo ọgbọn ọdún ó kéré jù Ẹ wo ìròyìn yi Gẹgẹbi òwe Yorùbá Ẹni ti ó ni ki ará ilé ohun má là, ará ìta ni o ya láṣọ Òwe yi là le fi ba awọn èyaǹ wa wi, nítorí bi Òyìnbó bá bẹrẹ si ṣe irú àjọdún yi, awọn enia wa a tò pẹlú ẹbẹ lati gba àyè lati fi iṣẹ ọnà àti àṣà Yorùbá ni irú ibi bẹẹ Bi èrò ìwòran ti ó fẹ mọ nípa iṣẹ ọna Yorùbá ti pọ tó, kòsí oníṣẹ ọnà bi onilù, olórin ìbìlẹ, oníṣòwò ọjà ìbílẹ àti bẹẹbẹẹ lọ lati polówó iṣẹ ọnà àti àṣà Yorùbá ni àjọdún yi Awọn ẹka Yorùbá ti ó wà ni Brazil ló kó onílù àti oníjò Batala ti ó dá awọn èrò lára ya Awon olonje Yorùbá ri oja ta Awọn onilù, oníṣòwò ibile, olórin ibile, oniṣẹ ọna ati eléré ìbílẹ Yorùbá ni ìlú-ọba pàdánù àti jẹ ọrọ àti polongo iṣẹ ọwọ wọn Ó ṣe pàtàkì lati parapọ pẹlú ìfẹ lati gbé àṣà, iṣẹ ọnà àti èdè Yorùbá lárugẹ Yorùbá ni Ọmọdé ò jobì, àgbà ò jẹ oye, òwe yi bá àwọn òbí ti ó kọ ọmọ sílẹ, ìyá ti ó ta ọmọ, bàbá ti ó sá fi ọmọ sílẹ àti àwọn ti o fi ìyà jẹ ọmọ, irú ọpọlọpọ òbí bayi ni òṣì má ta pa Kò sí àyè fún ọmọ irú àwọn bayi lati mọ wọn lójú nítorí wọn o si nílé lati ṣe ojuṣe wọn gẹgẹbí òbi ati lati kọ ọmọ aláìgbọràn Irú orin bayi ló tọ sí irú òbí bẹẹ Orin yi ni Olùkọ ma fi ńkọ àwọn ọmọ ilé-ìwé alakọbẹrẹ nigbà ilé-ìwé ọfẹ ti àwọn Òṣèlú ilẹ Yorùbá ti Olóyè Ọbáfẹmi Awólọwọ ṣe olórí rẹ Ni ayé ìgbà wọnyi, ọpọlọpọ òbí a ma fi ebi panú, ṣiṣẹ kárakára tàbí ta ohun ìní lati pèsè fún àwọn ọmọ àti lati rán ọmọ lọ sí ilé-ìwé gíga O yẹ ki ọmọ bọwọ fún irú àwọn òbí wọnyi Ìyàtọ diẹ ló wà láàarín awọn ẹru igbéyàwó ti a kọ si ojú iwé yi lati idile si idile Kò si àyè àti sin abo ewúrẹ fún awọn ti o ńgbé ìlú nla tàbi ìlú òyìnbó, nítorí náà a lè fi owó dipò fún ìyá àgbà ni abúlé ki wọn ra abo ewúrẹ lati sin fún ìyàwó Awọn ẹlẹsìn ìgbàlódé lè sọ wipé awọn ò fẹ ki wọn fi ataare àti obì ṣe àdúrà fún ọkọ ati ìyàwó A tún ṣe akiyesi wipé wọn ki tú àpóti ìyàwó mọ, nítorí ni ayé àtijọ, wọn yio ṣi àpóti ki gbogbo ẹbí ri awọn ohun ẹṣọ ti ọkọ ìyàwó ra fún ìyàwó rẹ, eyi bo àṣírí ìnáwó lori awọn ohun ẹṣọ Ẹbi tún lè wo ṣe fún ọkọ ìyàwó lati gba idaji oye iṣu tàbi ẹrù lati bo ni àṣiri Erin jẹ ẹranko ti Ọlọrun da lọlá pẹlu titobi rẹ ninu igbo Yorùbá ni Koríko ti Erin bá ti tẹ, àtẹgbé ni láyé, oko ti Erin bá wọ, olóko bẹ wọ igbèsè tori ibajẹ ti o ma ṣẹlẹ si irú oko bẹ Gbogbo ẹranko bọwọ fún Erin, nítorí Kìnìún ọlọlà ijù kò lè pa Erin Bi Erin ti tóbi tó, ni ó gọ tó Ni ọjọ kan, gbogbo ẹranko pe ìpàdé lati pari ìjà fún Kọlọkọlọ àti Kìnìún Kọlọkọlọ ni bi ohun ba pa ẹran, Kìnìún a fi ògbójú gba ẹran yi jẹ Kàkà ki Erin da ẹjọ pẹlú òye, ṣe ló tún dá kun Ìhàlẹ àti ìgbéraga ni àwùjọ yi bi awọn ẹranko yoku ninu O bi Kọlọkọlọ ninu to bẹ gẹ ti kò lè fọhùn Àjàpá nikan lo dide lati fún Erin ni èsì ọrọ, ṣùgbọn gbogbo ẹranko yoku bú si ẹrín nítorí wọn fi ojú di Àjàpá Dipo ki Àjàpá panumọ, ó pe erin níjà Ni ọjọ ìjà, Erin kò múra nítorí ó mọ pé bi Àjàpá ti kéré tó, bi ohun bá gbé ẹsẹ le, ọrun lèrọ Àjàpa mọ pé ohun ko ni agbára, nítorí eyi, ó dá ọgbọn ti yio fi bá Erin jà lai di èrò ọrun Àjàpá ti pèsè, agbè mẹta pẹlu ìgbẹ, osùn àti ẹfun ti yio dà lé Erin lóri lati dójú ti Ó tọjú awọn agbè yi si ori igi nitosi ibi ti wọn ti fẹ jà, ó mọ pé pẹlú ibinu erin á jà dé idi ibi ti yio dà le lori Awọn ẹranko péjọ lati wòran ijà láàarín Àjàpá àti Erin Àjàpá mọ pe bi erin bá subú kò lè dide, nígbàtí ti ijà bẹrẹ, ẹhin ni Àjàpá wà ti o ti nsọ òkò ọrọ si erin lati dá inú bi Pẹlú ibinú, ki ó tó yípadà dé ibi ti Àjàpá wa, Àjàpá a ti kósi lábẹ, eleyi dá awọn ẹranko lára yá Yorùbá ni Bi ìyà nla ba gbeni ṣánlẹ, kékeré á gorí ẹni ni ikẹhin, Àjàpá bori erin pẹlú ọgbọn, gbogbo ẹranko gbé Àjàpá sókè pẹlú ìdùnnú gun ori ibi ti erin wó si Òwe Yorùbá ti ó ni Bi ará ilé ẹni ba njẹ kòkòrò búburú ti a ò sọ fun, hẹrẹhuru rẹ kò ni jẹ ki a sùn bá iṣẹlẹ ọrọ àti pèsè ina monamona yi mu Pẹlu gbogbo owó ti ó ti wọlẹ lóri àti pèsè ina mona-mona, ará ilé ẹni ti o ńjẹ kòkòrò búburú ti jẹrun Ariwo yi pọ to bẹ gẹ, ti àtisùn di ogun Àti ọsán àti òru ni ariwo ẹrọ-iná kékèké yi ma ńdá sílẹ, ṣùgbọn èyí tó burú jù ni herehuru ti òru Ki ṣe omi, epo-rọbi, èédú nikan ni a fi lè ṣe ètò ina mona-mona A lè fi oòrùn, atẹgùn àti pàntí ti ó pọ ni orílẹ èdè wa ni ẹkúnrẹrẹ pèsè iná mona Ìlú ti kò ni oòrùn tó ilẹ aláwọ-dúdú ńfi oòrùn pèsè iná mona-mona Ohun ìtìjú ni pé fún bi ọgbọn ọdún ó lé díẹ, àwọn Òṣèlú àti ará ìlu, kò ri ará ilé ti ó ńjẹ kòkòrò búburú báwí Yorùbá ka ọmọ si ọlá àti iyì ti yio tọjú ìyá àti bàbá lọjọ alẹ Eyi han ni orúkọ ti Yorùbá nsọ ọmọ bi Ọmọlọlá, Ọmọniyì, Ọmọlẹyẹ, Ọmọyẹmi, Ọlọmọlà, Ọlọmọlólayé, Ọmọdunni, Ọmọwunmi, Ọmọgbemi, Ọmọdára àti bẹẹbẹẹ lọ A o tun ṣe akiyesi ni àṣà Yorùbá pe bi obinrin ba wọ ilé ọkọ, wọn ki pe ni orúkọ ti ìyá ati bàbá sọ, wọn a fun ni orúkọ ni ilé ọkọ Nígbàtí ó bá ṣẹṣẹ wọlé wọn a pe ni Ìyàwó ṣùgbọn bi ó bá ti bímọ a di Ìyá orúkọ àkọbí, bi ó bá bi ibeji tabi ibẹta a di Ìyá Ibeji tàbi Ìyá Ibẹta Bàbá ọmọ a di Bàbá orúkọ ọmọ àkọbí, Bàbá Ibeji tàbi Bàbá Ìbẹta Nítorí idi eyi, ìgbéyàwó ti kò bá si ọmọ ma nfa irònú púpọ Ni abúlé kan ni aye atijọ, ọkọ ati ìyàwó yi kò bímọ fún ọpọlọpọ ọdún lẹhin ìgbéyàwó Nítorí àti bímọ, wọn lọ si ilé Aláwo, wọn lọ si ilé oníṣègùn lati ṣe aajo, ṣùgbọn wọn o ri ọmọ bi Aladugbo wọn gbà wọn niyanju ki wọn lọ si ọdọ Olóri-awo ni ìlú keji Ọkọ àti ìyàwó tọ Olóri-awo yi lọ lati wa idi ohun ti wọn lè ṣe lati bímọ Olóri-awo ṣe iwadi lọdọ Ifa pẹlú ọpẹlẹ rẹ, o ṣe àlàyé pe ko si ọmọ mọ lọdọ Òrìṣà ṣùgbọn nígbàtí ẹbẹ pọ, o ni ọmọ kan lo ku lọdọ Òrìṣà-Omi, ṣùgbọn ti ohun bá gba ọmọ yi fún wọn kò ni bá wọn kalẹ, nítorí ti o ba lọ si odò ki ó tó bi ọmọ ni ilé ọkọ yio kú, Òrìṣà-Omi á gba ọmọ rẹ padà Ààntére lọ fọ abọ lódò Ìyàwó lóyún, ó bi obinrin, wọn sọ ni Ààntéré eyi ti ó tumọ si Ọmọ Omi Gbogbo ẹbi àti ará bá wọn yọ ni ọjọ ìsọmọ lórúkọ Ni ọjọ kan, Ààntéré bẹ awọn òbí rẹ pé ohun fẹ sáré lọ fọ abọ, awọn òbí rẹ kọ Nígbàtí ẹbẹ pọ wọn gbà nítorí o ti dàgbà tó lati wọ ilé-ọkọ, wọn ti gbàgbé ewọ ti Olóri-awo sọ fún wọn pe, o ni lati wọ ile ọkọ ki o to bímọ Ààntéré dé odò, Òrìṣà-omi, ri ọmọ rẹ, o fi iji nla fa Ààntéré wọ inú omi lai padà Ìyá àti Bàbá Ààntéré, reti ki ó padà lati odò ṣùgbọn kò dé, wọn ké dé ilé Ọba, Ọba pàṣẹ ki ọmọdé àti àgbà ìlú wa Ààntéré lọ Nigba ti wọn dé idi odò, wọn bẹrẹ si gbọ orin ti Ààntéré nkọ, ṣùgbọn wọn ò ri abi-nibi wọn Àwa òbí lati yi ìhà ti a kọ si èdè Yorùbá padá, ti a kò bá fẹ ki o pòórá Òwe Yorùbá kan tilẹ sọ wípé, Onígbá Io npe igbá rẹ ni pankara, ti a fi nbaa fi kolẹ Gẹgẹ bi òbí, ohun ti a bá fi lélẹ fún àwọn ọmọ wa lati ìgbà èwe ni wọn yio gbọnjú mọ, ti wọn yio si dìmú Ṣugbọn kini a nfi lélẹ Ẹkọ Àjòjì, Eyi yi ni Èdè Gẹẹsi Àwa òbí papa, ti a rò pé a ti lajú ju pé kaa máà fi èdè abínibí wa maa ba àwọn ọmọ sọrọ nílé lọ Àti kàwé, a si ti bọ si ipele tó ga ju èyi ti a bi wa si lọ, nítorí na, èdè wa di ohun ìtìjú àti àbùkù, ti kò yẹ ipò ti a wà Ẹ jẹ ki a kọ ọgbọn lára àwọn Ìgbò, Hausa, òyìnbó, China àti India,ki a si fi won ṣe àwòkọṣe Kò si ibi ti àwọn wọnyi wà, yálà nílé tabi lóko, èdè wọn, ni wọn maa ba awọn ọmọ sọ Àwọn òyìnbó gbé èdè wọn ni arugẹ, ni ó mú ki idaji gbogbo enia ni àgbáyé ki ó maa lo èdè wọn Àwọn ará ìlú China, ẹwẹ, kò fi èdè wọn ṣeré rárá, tó bẹẹ ti odindi ìlú America, àti àwọn kan ni ilẹ adúláwọ ti bẹrẹ si kọ awọn ọmọ ilé-ìwé wọn ni Mandarin, ẹyà èdè China Ti a kò bá fẹ ki èdè Yorùbá ki ó di ohun ìgbàgbé, a ni lati yi padà, ki á si ṣe àtúnṣe Ẹ jẹ ki ó jẹ èdè yi ni àwọn ọmọ wa yio kọ gbọ, ti á o si má ba wọn sọ ninu ilé, dípò èdè Gẹẹsi Yorùbá ni Omi lènìyàn, bi ó bá ṣàn siwájú á tún ṣàn sẹhìn Òwe yi túmọ si wipé lati ọjọ ti aláyé ti dáyé ni èniyàn ti nkúrò ni ìlú kan lọ si ikeji fún ọpọlọpọ idi Èniyàn ma nkúrò ni ìlú abínibí nítorí ogun, ìyàn, ọgbẹlẹ, ọrọ ajé, ìtẹsíwájú ninu ẹkọ, àti bẹẹbẹẹ lọ Ilẹ aláwọ dúdú kún fún wàrà àti oyin nítorí ọgọrun-din-marun ohun àlùmọnì gbogbo àgbáyé wà ni orílẹ èdè naa Lára ìwà burúkú yi ló ndá ogun àti ọtẹ si ìlú àti tẹmbẹlẹkun awọn ọdọ Èrè awọn ìwà ìbàjẹ wọnyi ti ba ìlú jẹ, èyi jẹ ikan ninu ohun ti ó dá kún ohun ti ọdọ ilẹ aláwọ dúdú fi nkúrò lọ si òkè-òkun ni ọnà kọnà Iroyin awọn ọdọ òṣìṣẹ ti o nṣi kúrò ni ilẹ aláwọ dúdú ti ọkọ wọn dà si òkun ni ìlú Lampedusa, Italy kàn loni ọjọ Ẹti, osu kewa, ọjọ kẹrin ọdún Ẹgbàálemẹtalá Iroyin ikú ọrùndínrínwó òṣìṣẹ tó ṣègbé si òkun kan Yorùbá ni Ẹbẹ là mbẹ òṣìkà ki ó tú ìlú rẹ ṣe Òwe yi bá awọn Oṣelu ti a npe ni Alágbádá àti awọn Olórí ìjọ ilẹ aláwọ dúdú, ki wọn jọwọ tún ìlú wọn ṣe Ọpọlọpọ ewu ti awọn ọdọ nla kọjá iba din kù bi awọn Olórí ìlú bá lè fi ìwà burúkú sílẹ, ki wọn tu ìlú ṣe nípa ṣi ṣe ìdájọ fún Olórí ti ó bá ṣe iṣẹ ibi bi ki kó owó ìlú jẹ àti awọn ìwà ìbàjẹ yoku Ilẹ Yorùbá jẹ ikan ninu ẹyà nlá lára orílẹ èdè Nàíjíríà Orílẹ èdè yi gba ominira lati ọdọ ilú-ọba ni ọdún mẹtàléladọta sẹhin Lati igba ti Nàíjíríà ti gba ominira, Kàkà ki ewé àgbọn dẹ, koko ló tún nle si Bi ọdún ti ńgorí ọdún ni ó nle koko si fún ará ilú Olórí ilú ti a npe ni Ìjọba mba ọrọ ilú jẹ pẹlú iwà ibàjẹ bi gbigba àbẹtẹlẹ, ojúkòkòrò, rírú òfin ti wọn fúnra wọn fi silẹ, fifi èrú gba Ìjọba, kíkó ọrọ ilú lọ si òkè-òkun àti bẹẹbẹẹ lọ Kò si ìyàtọ laarin Ìjọba Ológun àti Òṣèlú Èrè iwà burúkú lati ọdọ Òṣèlú ti ran awọn ará ilu Oriṣiriṣi iwà burúkú ti kò ṣẹlẹ láyé àtijọ ti bẹrẹ si ṣẹlẹ Fún àpẹrẹ, gbọmọgbọmọ ti gbòde, olè jíjà, jìbìtì, tẹmbẹlẹkun, ọtẹ àti bẹẹbẹẹ lọ Kò si iná, omi, ilé-ìwé fún ọmọ aláìní, ojú ọnà ti bàjẹ, awọn ará ilú njẹ ìyà, ọpọlọpọ ọdọ jade ilé-ìwé wọn ò ri iṣẹ, èyi to ri iṣẹ ngba owó ti kò tó jẹun àti bẹẹbẹẹ lọ Bi Nàíjíríà ti nṣe àjọdún kẹtaleladọta ni ọjọ kini oṣù kẹwa, ó yẹ ká gbé òwe Yorùbá ti ó ni Ọmọ to yi ko gbọn, Ìyá ni ko ma ṣa kú, kilo npa ọmọ bi agọ, yẹwò Ìlú tó bá gbọn ni lati kó ara pọ lati ṣe àpérò fún àtúnṣe nkan ti ó ti bàjẹ, ki agọ ma bà pa orílẹ èdè Bi ó ti wù ki ó ri, ẹni ọdún bá láyé, ó yẹ ki ó dúpẹ, ki ó ni ireti pé ọla yi o dára, nítorí eyi, ẹyin olólùfẹ èdè àti àṣà Yorùbá, ẹ kú ọdún ominira o Òwe Yorùbá yi ṣe gba àwọn ti o nbẹrù nigba gbogbo níyànjú wípé ó yẹ ki èniyàn fara balẹ lati ṣe iwadi ohun ti ó fẹ ṣẹlẹ ki ó tó kú sílẹ de ikú Ẹlòmíràn, kò ni ṣe iwadi ohun ti àwọn èniyàn fi ńsáré, ki ó tó bẹrẹ si sáré Ọpọlọpọ ti sa wọ inú ewu ti wọn rò wípé àwọn sá fún Fún àpẹrẹ, nígbàtí iná ajónirun balẹ ni àgọ Ológun ni Ikẹja ni ìlú Èkó ni bi ọdún mẹjọ sẹhin Bi àwọn kan ti gbọ ìró iná ajónirun yi, wọn sáré titi ọpọ fi parun si inú irà ni Ejigbo ni ọnà jínjìn si ibi ti ìṣẹlẹ ti ṣẹlẹ Àpẹrẹ miran ti a lè fi ṣe àlàyé pé Ọrun ńyabọ, ki ṣé ọrọ ẹnìkan ni ẹni ti ó sọ pé ohun ri wípé ayé ti fẹ parẹ, àwọn kan gbàgbọ, wọn bẹrẹ si ta ohun ìní wọn Àti ẹni ti ó ta ohun ìní àti ẹni ti ó ra, kò si ninú wọn ti ó ma mú nkankan lọ ti ayé bá parẹ nitotọ Èkó jẹ olú ìlú Nàíjíríà fún ọpọlọpọ ọdún, ki wọn tó sọ Abuja di olú ìlú Nàíjíríà, ṣùgbọn Èkó ṣi jẹ olú ìlú fún iṣẹ ọrọ gbogbo Nàíjíríà Nítorí eyi, gbogbo ẹyà Nàíjíríà àti àwọn ará ìlú miran titi dé òkè-òkun ló wà ni Èkó Yorùbá ni èdè ti wọn nsọ ni ìgboro Èkó, ṣùgbọn ọpọlọpọ gbọ èdè Gẹẹsi, pàtàkì àwọn ti ki ṣé ọmọ Yorùbá Ẹ wo díẹ ni àwọn ìṣe àti ọrọ ni ìgboro Èkó Gẹgẹbi àpè júwe, ẹranko a fàyà fà jẹ ẹranko ti ó ni àwọ, omiran ni oro, omiran ni ikarawun, wọn si ńyé ẹyin Fún àpẹrẹ irú àwọn ẹran wọnyi ni Ejò, Àjàpá, Alangba àti bẹẹbẹẹ lọ Ẹ wo àwòrán àti pipe irú àwọn ẹranko wọnyi ni ojú ewé yi Ni asiko ọdún, pàtàkì, asiko ọdún iranti ọjọ ibi Jésù, bi oúnjẹ ti pọ tó fún ọpọlọpọ ti o wa ni Òkè-okun àti àwọn díẹ ni ilẹ aláwọ dúdú, bẹẹ ni o ṣọwọn tó fún ọpọlọpọ ni àgbáyé Òwe Yorùbá ni, Ọkánjúwà-á bu òkèlè, ojú rẹ à lami Bi enia ò bá ni ọkánjúwà, á mọ irú òkèlè ti ó lè gba ọnà ọfun rẹ, ṣùgbọn ọkánjúwa á bu lai ronu pe òkèlè ti ó ju ọnà ọfun lọ á fa ẹkún Òwe yi bá àwọn ti ó ṣe jura wọn lọ tàbi ki ó jẹ igbèsè lati ra ẹbùn, oúnjẹ ti wọn ò ni jẹ tán, aṣọ, bàtà àti oriṣiriṣi ti wọn ri ni ìpolówó lai mọ pé ọdún á ré kọjá Lẹhin ọdún, ọpọ a fi igbèsè bẹrẹ ọdún titun, eyi a fa ìrora àti ọrọ ti ó ṣòro si ayé irú ẹni bẹẹ Yorùbá ni Ájẹ ìwẹhìn ló ba Ẹlẹdẹ jẹ, nítorí eyi ìkìlọ fún ẹyin ti ẹ ni ìfẹ àti gbé èdè àti àṣà Yorùbá lárugẹ, pe ki ẹ ṣe ohun gbogbo ni ìwọntúnwọnsì Ẹ kú ọdún o, ọdún titun ti o ḿbọ lọnà á ya abo fún gbogbo wa Lati ọjọ ti aláyé ti dá ayé ni Yorùbá ti ni ìgbàgbọ ninu ki a gba àdúrà nítorí pe ohun gbogbo fẹ àdúrà Ohun ti o dára fẹ àdúrà ki ó bà lé dára si, eyi ti kò dára na fẹ àdúrà ki ó bà lé yanjú Bi àwọn Ìgbàgbọ tàbi ilé-àdúrà aláṣọ funfun ti ńlo Àbẹlà gba àdúrà a ni Yorùbá ma ńlo àwọn ohun ọgbin bi Orógbó, Obì, Atare àti Oyin nibi ètò ìgbéyàwó, ìsọmọ lórúkọ, ìṣílé, àjọdún àti bẹẹbẹẹ lọ Ẹ jẹ ki a ṣe akiyesi bi Yorùbá ti ńlo wọn fún àdúrà Ọpọlọpọ ìgbà ni a ki mọ ẹni ti o gbin igi orógbó nítorí igi rẹ lè pé igba ọdún, nítorí eyi, Yorùbá ma ńlo lati gbàdúrà nibi ṣiṣe fún ẹmi gigun pe wa gbó wa tọ Obì wulo fún ọrọ ajé Yorùbá ni ọdọdún la nri orógbó, ọdọdún la nri obì lori atẹ nítorí eyi wọn a lo fún àdúrà pe obì a bi iku, àti pé ẹni na a ṣe àmọdún Ọmọ pọ ninu atare, nítorí eyi wọn a fi gba àdúrà, pàtàkì fún ẹni ti o nṣe ìgbéyàwó pe ilé wọn á kún fún ọmọ tàbi nibi ìsọmọ lórúkọ pe bi wọn ṣe bi ọmọ na, ilé tirẹ na á kún fún ọmọ Òwe Yorùbá ni Dídùn là ḿbá láfárá oyin, nítorí eyi wọn a lo oyin lati gba àdúrà nibi ìgbéyàwó, ìsọmọ lórúkọ àti ṣiṣe yoku pe ayé ẹni ti o nṣe nkan á dùn bi oyin Òwe Yorùbá ti o ni Ká tó ri erin ó digbó, ká tó ri Ẹfọn ó dọdàn, ká tó ri ẹyẹ bi Ọkin ó di gbére fihan pé ki ṣe ilẹ aláwọ dúdú nikan ni irú Nelson Mandela ti ṣe ọwọn, ṣugbọn gbogbo àgbáyé Melo ninu Olori Òṣèlú àti àwọn Òṣèlú ilẹ aláwọ dúdú ló lè ṣe bi Nelson Mandela Bi wọn dé ipò giga wọn ki fẹ kúrò, wọn a paniyan, wọn a jalè, wọn a ta enia wọn àti oriṣiriṣi iwa burúkú miran lati di ipò na mu Nelson Mandela ṣe ẹwọn fún ọdún mẹta-din-lọgbọn nítorí ó gbìyànjú lati tú àwọn enia rẹ sílẹ ni oko ẹrú O di enia dúdú àkọkọ lati dé ipò Olori Òṣèlú ilẹ aláwọ dúdú Kò lo ipò yi lati gbẹsan iṣẹ ibi ti àwọn aláwọ funfun ṣe si tàbi ijiya rẹ ni ẹwọn Ó fi apẹrẹ onígbàgbọ rere han nítorí ó dariji àwọn ti ó fi ìyà jẹ ohun àti àwọn enia rẹ tori ki ilú rẹ lè tòrò Ẹyẹ bi ọkín ṣọwọn, kò du lati kú si ori ipò, lẹhin ọdún marun ó gbé ipò sílẹ ki ẹlòmíràn lè bọ si Ọmọ ọdún marun-din-lọgọrun ni ki ó tó pa ipò dà, bi o ti ẹ jẹ pé Nelson Mandele ti di arúgbó, gbogbo àgbáyé ò fẹ ki ó kú, nítorí ẹyẹ bi ọkín rẹ ṣọwọn Bi àwọn Òṣèlú ilẹ aláwọ dúdú yoku ba le kọgbọn lára ìgbà àti ikú Nelson Mandela, ilẹ aláwọ dúdú á dára Gbogbo àgbáyé ṣè dárò Madiba Nelson Mandela Gbogbo ọmọ Yorùbá ni ó dìgbà, ó dìgbóṣe, ó dàrìnàkò, ó dojú àlá ká tó tún ríra O bi ọmọ mẹta ti wọn jọ ngbe nítorí ìyàwó rẹ ti kú Bi Bàbá yi bá fẹ la ija yio sọ pé ẹ má jà, a ò mọ ohun ti Ọlọrun fi ohun ti ẹ ńjà lé lori ṣe, nítorí náà bi eyi o ṣe, omiran yio ṣe Ni ọjọ kan, ọmọ kú fún obinrin olùbágbélé Bàbá Beyioṣe Bàbá tún dé ọdọ obinrin yi lati tu ninu, o sọ fún pe Bi eyi o ṣe, omiran yio ṣe  ẹ pẹlẹ, a o mọ ohun ti Ọlọrun fi ṣe Ọrọ ìtùnú yi bi ẹniti o ṣe ọfọ ọmọ ti ó kú ninu tó bẹ gẹ ti o fi gbèrò pe ohun yio dán ìgbàgbọ Bàbá Beyioṣe wo nípa wiwo ohun ti yio ṣe ti ọmọ ti rẹ náà bá kú Ni òwúrọ ọjọ kan, Bàbá Beyioṣe, sọ fún àwọn ọmọ rẹ pé ohun fẹ ji dé ibikan Ó ṣe ètò pé ki wọn mu ògì àti àkàrà ni òwúrọ ọjọ na Àwọn ọmọ ji, wọn lọ si àrò, wọn po ògì lai mọ pe, obinrin ti ọmọ rẹ ku ti bu májèlé si ògì yi Àwọn ọmọ gbé ògì wọlé ṣùgbọn wọn dúró de ikan ninu wọn ti ó lọ ra àkàrà Nígbàtí ẹni ti ó lọ ra àkàrà de, ẹgbọn àgbà pin àkàrà ṣùgbọn ija bẹ silẹ nítorí ẹni ti o pin àkàrà ko pin daradara Nibi ti wọn ti ńja, ògì ti o jẹ ounjẹ àárọ àwọn ọmọ Bàbá Beyioṣe dànù Ori igbe ògì ti ó dànù ni àwọn ọmọ wa nígbàtí Bàbá Beyioṣe wọlé Gẹgẹ bi iṣe rẹ, ó sọ fún àwọn ọmọ pé ẹ má jà, bi eyi o ṣe, omiran yio ṣe  a o mọ ohun ti Ọlọrun fi ṣe Obinrin ti o fi májèlé si ògì, ti o reti ki àwọn ọmọ Bàbá Beyioṣe ó kú, ba jade nígbàtí ó gbọ ohun ti o sọ lati tu àwọn ọmọ rẹ ninu Ó jẹwọ pe nitotọ, onígbàgbọ ni Bàbá Beyioṣe nítorí ohun ti ohun ṣe, ó wá tọrọ idariji Bàbá Beyioṣe dariji, ó fún àwọn ọmọ lówó lati ra ounjẹ miran Ọgá ninu Olórin Fẹlá Anikulapo-Kuti kọrin pé Ọjọ wo la ma bọ o, lóko ẹrú, orin yi fa ìbèrè wípé ọjọ wo la ma bọ ninu òkùnkùn ni orílẹ èdè Nàíjíríà Bi eré bi àwàdà, dákú-dájí iná mọnà-mọná bẹrẹ ni àsikò Ìjọba Sagari, ni bi ọdún mẹtàlélọgbọn sẹhin Ni àsikò yi, ki ṣe pe iná ti ilú pèsè kò tó, ṣùgbọn a ṣe akiyesi pé awọn òṣìṣẹ ni àsikò na lọ ńyọ nkan lára àpóti iná, nítorí eyi, ki ṣe gbogbo àdúgbò ni ki ni iná Fún akiyesi, iná ilé-iwé giga àti agbègbè rẹ, awọn ilé iṣẹ bi ìlèṣẹ ọkọ òfúrufú, ilé ìwòsàn àti bẹbẹ lọ ki lọ Bi eniyan ba yọ ilẹ dà, ohun burúkú a ma yọni ṣe, nígbàtí awọn òṣìṣẹ oníṣẹ ibi kò ri ẹni ba wọn wi, ọrọ iná lilọ bẹrẹ si gbòrò si Pẹlu gbogbo owó ti wọn ti na lati tú ọrọ iná mọnà-mọná ṣe, ó burú si lai ya ilé-iṣẹ àti ibi kankan sílẹ ninu òkùnkùn Yorùbá ni ohun tó yẹ ni, lo yẹ ni, òkùnkùn o yẹ ọmọ eniyan, nítorí òkùnkùn ti ilé-iṣẹ mọnà-mọná fa fún ará ilú, ọpọlọpọ ilé-iṣẹ ti kò kúrò ni Nàíjíríà eleyi din ìpèsè iṣẹ kù, kò si iná lati tọjú ounjẹ eleyi jẹ ki ounjẹ wọn si, ìnáwó lori ẹrọ iná mọnà-mọná pẹlú ariwo ki jẹ ki eniyan sùn bẹni kò jẹ ki eniyan tabi ilé-iṣẹ fi owó pamọ Á lérò wípé awọn ilé-iṣẹ ti wọn pin iná pi pèsè fún a yọ ilú kúrò ninu òkùnkùn nítorí òkùnkùn kò yẹ ọmọ eniyan Gbogbo olólùfẹ èdè Yorùbá, pàtàkì àwọn ti o fi ìfẹ tẹ lé àkọ-sílẹ ọrọ gbígbé èdè àti àṣà Yorùbá lárugẹ lóri ẹrọ ayélujára, mo jẹ yin ni àlàyé ohun ti ojú ri lẹhin àbọ oko Ẹ o ṣe akiyesi wípé, ìwé kikọ wa din kù diẹ nítorí adarí ìwé lọ bẹ ilé wò fún ìgbà diẹ Ni gbogbo àsìkò ti adarí ìwé fi wa ni ilé ìṣòro nla ni lati lè kọ ìwé lori ayélujára nítorí dákú-dájí iná mọnà-mọná Lẹhin ọpọlọpọ ọdún, kàkà ki ewé àgbọn dẹ, koko ló tún nle si A ṣe akiyesi pé nkan wọn ni ilé ju oko lọ, pàtàkì ìnáwó lórí ounjẹ, ẹrọ iná mọnà-mọná àti ọkọ wíwọ Ai si iná, ariwo ẹrọ iná mọnà-mọná, fèrè ọkọ àti sún-kẹrẹ fà-kẹrẹ ọkọ kò jẹ ki akọwe yi gbádùn ilé bi oko A lè sọ wípé àwọn Gómìnà ilẹ Yorùbá ngbiyanju, ṣùgbọn omi pọ ju ọkà lọ Àyè iṣẹ ti ó yẹ ki Ìjọba àpapọ ṣe ti wọn kò ṣe ńfa ìnira fún ará ìlú Ẹbẹ là ńbẹ òṣìkà ki ó tú ìlú rẹ ṣe, nítorí eyi, a bẹ Ìjọba àti àwọn Gómìnà pé ki wọn sowọ pọ lati tú orílẹ èdè ṣe ni pàtàkì ìpèsè ohun amáyé-dẹrùn Ìròyìn ti ó nlọ lọwọ ni orílẹ èdè Nàíjíríà ni pé Aṣojú-ọba nkó ọrọ ilú dànù gẹgẹ bi iṣe awọn yoku lati ra ọkọ ojú-ogun Bi a bá wo iṣe àti àṣà Yorùbá, a o ri pe àwọn Àlejò lati Òkè-Òkun ti o ni Inú Yorùbá ló dùn jù ni àgbáyé kò jẹbi Kò si ibi ti enia lè dé ni olú-ilú àti ìgbèríko Yorùbá ti kò ni ri ibi ti wọn ti ńṣe àpèjẹ Yorùbá ni Ọjọ gbogbo bi ọdún, pàtàkì ni ilú Èkó, lati Ọjọ-bọ titi dé Ọjọ-Àìkú ni wọn ti ńṣe àpèjẹ, ilú miran ńṣe àpèjẹ ni Ọjọ-Ajé fún àpẹrẹ  Ikẹrẹ-Ekiti Ọpọlọpọ ayẹyẹ àti Ìjọsìn ló mú ìlù, orin, ijó àti àsè dáni Ni gbogbo ilẹ Yorùbá, àti Ọlọrọ àti Òtòṣì ló ńṣe àpèjẹ kan tàbi keji Bi wọn ò kómọ-jade, wọn a ṣe ìsìnkú tàbi yi ẹhìn òkú padà, ìṣílé, ọjọ-ibi, igbéyàwó, Ìwúyè, àjọdún àti bẹẹbẹẹ lọ Òwò tò gbòde ni Ilé-apejọ àti gbogbo ohun èlò rẹ Ọpọlọpọ àwọn ti o jade ni ilé-iwé giga ti kò ri iṣẹ ti bẹrẹ si kọṣẹ bi wọn ti ńwé gèlè, rán aṣọ, àsè sisè àti iṣẹ Olù-palèmọ ayẹyẹ nígbàtí ẹlẹgbẹ wọn ni Òkè-òkun ńṣe àṣe yọri ninú ẹkọ-ijinlẹ Fún akiyesi, ilé-àpèjọ pọ ju ilé-ìkàwé lọ Ọpọlọpọ àwọn ti ó ńṣe àpèjẹ yi ló ńjẹ igbèsè lati ṣé Omiran kò ni ri owó ilé-iwé ọmọ san lẹhin ìsìnkú, tàbi ki wọn ma ri owó lati pèsè oúnjẹ tàbi aṣọ fún ọmọ-tuntun ti wọn ná owó rẹpẹtẹ lati kó jade Bawo ni a ti lè ṣe àlàyé pé kò si owó lati rán ọmọ lọ si ilé-iwé tàbi bèrè pé ki Ìjọba Òkè-òkun wá pèsè iná mọnàmọná, omi, ilé-ìwòsàn àti bẹẹbẹẹ lọ fún àwọn ti Inú rẹ dùn jù ni àgbáyé Fún idi eyi, Yorùbá ẹ jẹ ki á ronú lati ṣe àyipadà Ọpọ owó ti Ọlọrọ fi ńṣe ìsìnkú wúlò fún alàyè lọ, nípa pi pèsè ilé-iwé, omi-ẹrọ, ọnà, ilé-ìkàwé ni orúkọ olóògbé ju ki gbogbo owó bẹẹ lọ fún ayẹyẹ Òwe Yorùbá ti o ni Bi ikú ilé ò pani, tòde ò lè pani bá ọpọ iṣẹlẹ ti o ńṣẹlẹ nítorí ìfẹ owó ti ó gbòde láyé òde òní mu Ọmọ, ẹbi tabi alábagbe ńdarapọ mọ olè, gbọmọgbọmọ, oníjìbìtì lati fi ipá gba owó lọwọ ẹbi ti wọn bá mọ tabi rò pé ó ni owó púpọ Fún àpẹrẹ, ẹni ti o mba enia gbé ló mọ ohun ti enia ni Bi ọmọ, ẹbi tabi alábagbe wọnyi bá ni ojúkòkòrò wọn á darapọ mọ olè lati gbé ẹrù tàbi owó pẹlú ipá Ọpọlọpọ obinrin ti o ni ohun ẹṣọ bi wúrà àti fàdákà ni alábagbe ma ńdarapọ mọ olè lati wá gbé ohun ẹṣọ yi fún tita lati di olówó ojiji Àpẹrẹ pàtàkì miran ni àwọn òṣìṣẹ ilé-owó, ilé iṣẹ Ijọba àti bẹẹbẹẹ lọ ti wọn darapọ lati ja ilé iṣẹ wọn Ọpọ igbà ni àṣiri ọmọ, ẹbi tàbi alábagbe tó darapọ mọ olè, gbọmọgbọmọ, òṣìṣẹ àti awọn oni iṣẹ ibi tókù ma ńtú, ninu ìjẹwọ awọn oníṣẹ ibi wọnyi nígbàtí ọwọ Ọlọpa bá tẹ wọn Nítorí eyi, ó yẹ ki a ma ṣọra Ni igba kan ri, Àmọtékùn ni àwọ dúdú ti ó jọlọ, ṣùgbọn ni ọjọ kan, Àmọtékùn wá oúnjẹ òòjọ rẹ lọ Ó dé ahéré kan, ó ṣe akiyesi pe obinrin kan ńwẹ, inú rẹ dùn púpọ pé òhún ti ri oúnje O lúgọ de asiko ti yi o ri àyè pa obinrin yi fún oúnjẹ Yorùbá ni Ọpá tó wà lọwọ ẹni la fi npa ejò Nígbàtí obinrin yi ri Àmọtékùn, pẹlú ìbẹrù, ó fi igbe ta, ó ju kàrìnkàn ti ó fi ńwẹ pẹlú ọṣẹ híhó inú rẹ lù Àmọtékùn fi eré si ṣùgbọn, gbogbo ọṣẹ ti ó wà ninu kànrìnkàn ti ta àbàwọn si ara rẹ lati ori dé ẹsẹ rẹ, eleyi ló sọ Àmọtékùn di alámì tó-tò-tó lára titi di ọjọ oni Yorùbá ma nlo àwọn àròsọ itàn wọnyi lati kọ àwọn ọmọdé ni ẹkọ Yorùbá ni Ẹni ti ó bá dákẹ, ti ara rẹ á ba dákẹ, nítorí eyi ẹkọ pàtàkì ti a ri ninu itàn àròsọ yi ni pé, kò yẹ ki enia fi ìbẹrù dúró lai ṣe nkankan ti ewu bá dojú kọni ṣùgbọn ki á lo ohun kóhun ti ó bá wà ni àrọwótó lati fi gbèjà ara ẹni Kòkòrò jẹ ohun ẹdá kékeré tó ni ìyẹ, ti ó lè fò, òmíràn kò ni iyẹ, ṣugbọn wọn ni ẹsẹ mẹfa Ẹ ṣe àyẹwò àpẹrẹ, àwòrán àti pi pè ni ojú ewé wọnyi Ọpọlọpọ ọmọ Yorùbá ti bẹrẹ si tijú lati jẹ orúkọ ti òbí fi èdè Yorùbá sọ wọn Èwo ni ká kọ Bayọ ni Bayor, Fẹmi ni Phemmy, Tọlani ni Thorlani  kilo njẹ bẹẹ Nígbàtí ẹni to ni orúkọ bá ńbàjẹ bawo ni àjòji ṣe lè pe orúkọ na dada Lẹhin ọdún pipẹ itumọ orúkọ ti wọn ba jẹ yi a sọnù Ẹni ti kò bámọ itàn ara rẹ, wọn á pe lorúkọ ti ki ṣe tirẹ, á si dáhùn Á gbọ ti igbà òwò burúkú Òwò Ẹrú, ti ilú tó lágbára ra àwọn enia bi ẹni ra ohun ini Ni àsikò yi, bi wọn bà kó enia lẹrú, olówó rẹ á fun lórúkọ nítorí ko ma ba ranti ibi ti ó ti ḿbọ Eleyi jẹ ki ó ṣòro fún ẹrú lati mọ ibi ti wọn ti wa lẹhin ti òwò ẹrú pari Òwe Yorùbá ni Ilé làńwò kátó sọmọ lórúkọ Ẹ jọwọ, ẹ maṣe jẹki ẹyà àti èdè Yorùbá parẹ Orúkọ ẹni ni ifihàn ẹni, ao ni parẹ máyé o Ẹgẹ fi ara jọ Iṣu nítorí àwọn mejeeji jẹ oúnjẹ ti ó wọpọ ni ilẹ Yorùbá ti wọn ńkọ ebè fún lati gbin Wọn ma nwa wọn lati inú ebè ti wọn bá ti gbó, wọn ni eèpo ti wọn ma ḿbẹ Gbaguda ni wọn fi ńṣe gaàrí, bẹni wọn lè ló fún oriṣiriṣi oúnjẹ miran bi wọn ti lè lo iṣu, ṣùgbọn oúnjẹ bi iyán ati àmàlà mú iṣu gbayì ju ẹgẹ lọ Fún ẹkọ yi, ohun ti a lè fi iṣu ṣe yàtọ si, iyán àti àmàlà ni a fẹ sọ A lè fi iṣu din dùndú, tàbi se lati fi jẹ ẹwà ẹfọ rirò ata, tàbi fi se àṣáró Ìjọba Ìlú-Ọba kò bere lọwọ ará ilú ki wọn tó ṣe ìdàpọ yi, wọn ṣe fún irọrùn ọrọ ajé ilú ti wọn ni Yorùbá ni À jọ jẹ kò dùn bi ẹni kan kò ri Nitòótọ, Ijọba Ilu-Ọba ti fún orilẹ èdè Nàíjíríà ni ominira, ṣùgbọn èrè idàpọ ti ará ilú kò kópa ninu rẹ kò tán Gẹgẹbi Olóyè Ọbafẹmi Awolọwọ ti sọ nígbàtí wọn ńṣe àdéhùn fún ominira pe ominira ki ṣe ni ti orúkọ ilú lásán, ṣùgbọn ominira fún ará ilú A ṣe akiyesi pe lẹhin ìdàpọ ọgọrun ọdún, orilẹ èdè ko ṣe ikan Yorùbá ni A kì í tóó báni gbé, ká má tòó ọrọ-ọ báni sọ Gẹgẹbi òwe yi, ki ṣe ki kó ọkẹ aimoye owó lati ṣe àjọyọ ìdàpọ ti ará ilú kò kópa ninu rẹ ló ṣe pàtàkì, bi kò ṣé pé ki a tó ọrọ bára sọ Yorùbá ni Ọrọ la fi dá ilé ayé Ẹkọ púpọ ni enia lè ri kọ ni irin àjò A lè rin irin àjò fún ìgbà díẹ tàbi pípẹ lati bẹ ilú náà wò tàbi lati lọ tẹdó si àjò Gbogbo ọnà yi ni Yorùbá ti lọ lati dé Ìlú-Ọba Àṣepọ laarin ará Ìlú-Ọba àti Yorùbá ti lè ni ọgọrun ọdún, nítorí eyi, kò si ibi ti enia dé ni Ìlú-Ọba ni pàtàkì àwọn Olú-Ìlú, ti kò ri ẹni ti ó ńsọ èdè Yorùbá tàbi gbé irú ilú bẹ A ṣe akiyesi pé lati bi ọdún mẹwa sẹhin, àṣepọ laarin ọmọ Yorùbá ni Ìlú-Ọba din kù Ni ìgbà kan ri, bi ọmọ Yorùbá bá ri ara, wọn a ki ara wọn Òwe Yorùbá ni Ibi ti a ngbe la nse, bi a bá dé ìlú adẹtẹ a di ìkúùkù, àwọn ọnà ti a lè fi ṣe ibi ti a ngbe Ki ka ìwé nípa àṣà àti iṣẹ ìlú ti a nlọ ninu ìwé tàbi ṣe iwadi lori ayélujára, wiwa ibùgbé, lọ si Ilé-Ìjọsìn, Ọjà, Ọkọ wiwọ àti bẹẹbẹẹ lọ Ẹ fi ojú sọnà fún àlàyé lori àwọn ọnà ti enia lè lò lati tètè fi idi kalẹ ni àjò Yorùbá jẹ ẹyà ti ó wà ni Ìwọ-oòrùn orilẹ èdè Nàíjíríà Bi Yorùbá ti fẹràn igbádùn tó, bẹ ni wọn fẹràn òwò ṣiṣe àti ẹkọ kikọ Ọba, Olóyè, Ọlọrọ àti aláìní ilẹ Yorùbá ló fẹràn àti rán ọmọ wọn lọ si ilé-iwé bi àwọn fúnra wọn kò ti ẹ lọ si ilé-iwé Eleyi jẹ ki Yorùbá pọ kà kiri àgbáyé pàtàkì ni Àríwá Nàíjíríà Nibi ti ọpọlọpọ Yorùbá ti fẹràn iwé-kikà ni ẹyà miràn ti fi ẹsin bojú lati ṣe àtakò iwé kikà, pàtàkì àwọn ti o ni A ò fẹ iwé  Boko Haram Àwọn ti ó ni àwọn kò fẹ lọ si ilé-iwé bẹrẹ si pa ọmọ àwọn ti ó fẹ lọ Wọn kò dúró lóri ọmọ ilé-iwé nikan, wọn ńpa enia bi ẹni pa ẹran ni ọjà, oko, ilú, ọnà àti gbogbo ibi ni ọpọlọpọ ilú ni òkè-Ọya pàtàkì ni ilú Borno Yorùbá ni Bi onilé bá ti ńfi àpárí iṣu lọ àlejò, ilé tó lọ Ki ṣe àpárí iṣu nikan ni wọn fi ńlọ àjòjì ni òkè-ọya ikú òjiji ni Àini ifọkàn balẹ kò lè jẹ ki àjò ò pé Lati igbà ti ẹni ti ó so iná ajónirun mọra ti bẹrẹ si pa enia bi ẹni pẹran ni ilé ijọsin  pàtàkì ti onígbàgbọ, ọjà, áàarín ilú, abúlé àti ilé-iwé ni àjò kò ti pé mọ Ìròyìn kàn ni ọjọ kẹdogun oṣù kẹrin ọdún Ẹgbàálemẹrìnlá, pe wọn ti tún bẹrẹ si ji ọmọ ilé-iwé gbé  ó lé ni ọgọrun ọmọ obinrin ti wọn fi ipá ji wọn gbé, mẹrìnlá ni ó ri àyè sá mọ ajínigbé lọwọ, òbi àwọn ti ó kù wà ninú ìrora A lè fi òwe Yorùbá ti ó ni Ẹni àjò ò pé, kó múra ilé gba àwọn Yorùbá ti ó wà ni òkè-ọya ni ìyànjú pé ki wọn bẹrẹ si múra ilé, ki wọn ma ba pàdánù ẹmi, ó sàn ki enia pàdánù owó ju ẹmi lọ Ni aiyé àtijọ, ẹsin àti kẹtẹkẹtẹ ló dàbi ọkọ igbàlódé ti wọn ńpè ni mọtò Ẹni ti ó jẹ ọlọrọ, ló lè ni ẹsin tàbi kẹtẹkẹtẹ Ẹsẹ ni ọpọlọpọ fi ńrin irin àjò Ìtàn yi dá lóri Bàbá àti ọmọ rẹ ti wọn ńsin kẹtẹkẹtẹ Wọn múra lati rin irin àjò Gẹgẹ bi àṣà Yorùbá lati bu ọwọ fún àgbà, Bàbá ló gun kẹtẹkẹtẹ, ọmọ rẹ bẹrẹ si rin tẹlé kẹtẹkẹtẹ Àwọn enia ti o ri wọn ni Bàbá, iwọ gun kẹtẹkẹtẹ, ọmọ ńrin ni ilẹ Nítorí ọrọ yi, Bàbá bọ silẹ, ó gbé ọmọ rẹ gun kẹtẹkẹtẹ Àwọn aiyé tún ri wọn ni Bàbá ńrin nilẹ, ọmọ ńgun kẹtẹkẹtẹ kẹtẹkẹtẹ wọn ti dàgbà, ṣùgbọn tori ẹnu aiyé, Bàbá àti ọmọ bá mú kẹtẹkẹtẹ gùn Wọn ko ti rin jinà nígbàtí àwọn ti ó ri wọn tún ni Ẹ wo Bàbá àti ọmọ tó fẹ pa kẹtẹkẹtẹ Nítorí àti tẹ aiyé lọrun, Bàbá àti ọmọ bọ silẹ, wọn bẹrẹ si fi ẹsẹ rin tẹlé kẹtẹkẹtẹ Àwọn arin irin àjò yókù tún ri wọn, wọn ni Ẹrú aiyé ni àwọn eleyi, bawo ni wọn ṣe lè ni kẹtẹkẹtẹ, ki wọn ma fi ẹsẹ rin Nígbàtí Bàbá ti gbìyànjú titi, ti kò mọ ohun ti ó tún lè ṣe mọ, lati tẹ aiyé lọrùn ni ó ránti ọrọ Yorùbá tó ni Kò si ọgbọn ti o lè dá, kò si iwà ti o lè hù, ti o lè fi tẹ aiyé lọrùn Yorùbá ni Ẹni à ḿbá ra ọjà là ńwò, a ki wó ariwo ọjà Lára nkan ti itàn yi kọ wa ni pé ohun ani là ńlò, ibi ti à ńlọ ni ká dojú kọ lai wo ariwo ọjà àti pé enia ni lati ni ọkàn tirẹ nítorí kò si ẹni ti ó lè tẹ aiyé lọrùn Ẹ gbọ bi ògúná gbòngbò ninú àwọn ọgá ninú olórin ilẹ Yorùbá àti ilẹ aláwọ dúdú  Chief Ebenezer Fabiyì ti a mọ si Olóyè Adarí ti fi itàn yi kọrin Àkàrà jẹ ikan ninu ounjẹ aládùn ilẹ Yorùbá A lè fi àkàrà jẹ ẹko, fi mu gaàrí tabi jẹ fún ìpanu Ki ṣe gbogbo enia ló mọ àkàrà din, awọn enia ma nfẹran ẹni ti ó ba mọ àkàrà din Àti ọmọdé àti àgbà ló fẹrán àkàrà Awọn ọmọde ma nkọrin bayi Ki ṣe enia nikan ló fẹràn àkàrà, Àjàpá naa fẹràn àkàrà, ṣùgbọn kò ri owó raa, nítorí èyi Ojú ni Àjàpá fi nri àkàrà, ètè rẹ ko baa Àjàpá wá ronú ọgbọn ti ó lè dá lati pèsè àkàrà fún òhun àti idilé rẹ Ó ronú bi wọn ti lè dá ẹrù ba ọmọ alákàrà ki ó lè sá fi igbá àkàrà, rẹ silẹ Ó gbé agọ wọ, ìyàwó àti ọmọ rẹ fi pápá bora Bi alákàrà ba ti kiri kọjá, Àjàpá a bẹ si iwájú ọmọ alákàrà, wọn a ma ko orin bayi Ẹrù ba alákàrà, á da àkàrà dà nù Àjàpá àti ẹbí rẹ á bẹrẹ si kó àkàrà Yorùbá ni Wọn mú olè lẹẹkan, ó ni ohun ò wá ri, tani fi ọnà han olè Ọmọ alákàrà sunkún lọ si ilé, inú Ìya-alákàrà kò dùn si ọmọ rẹ nítorí o pàdánù àkàrà àti owó ti o yẹ ki ó pa Kò gba ìtàn ọmọ rẹ gbọ, nítorí náà, ó gbé àkàrà fún ni ọjọ keji ati ọjọ kẹta, ọmọ tún padà pẹlú ẹkún Ohun fúnra rẹ tẹlé ọmọ rẹ, iwin tún yọjú, àwọn mejeeji sá eré padà si ìlú lai ranti gbé igbá àkàrà Ìyá alákàrà gba ọdọ Ọba àti àgbà ìlú lọ lati sọ ohun ti ojú wọn ri Ọba pe awọn òrìṣà ìlú lati ṣe iwadi ohun ti ó fẹ ba ọrọ ìlú jẹ yi Ninu gbogbo òrìsà, Ọsanyìn nikan ló gbà lati yanjú ọrọ yi Ìyá alákàrà tungbe àkàrà fún ọmọ rẹ, ṣùgbọn ohun àti Ọsanyin tẹlé Bi alákàrà ti bẹrẹ si polówó, Àjàpá tún jade gẹgẹ bi iṣe rẹ Yorùbá ni Ọjọ gbogbo ni ti olè, ọjọ kan ni ti olóhun Ìyá alákàrà àti ọmọ rẹ tún méré, ṣùgbọn Ọsanyin ti o fi ara pamọ dúró lati wo ohun ti ó fẹ ṣẹlẹ Àjàpá àti àwon idile rẹ jade nwọn bọ ohun ti nwọn fi bora silẹ lati tún bẹrẹ si kó àkàrà Orí ti Àjàpá yọ jade lati jẹ àkàrà, Ọsanyin fọ igi ẹlẹgun mọ lórí, awọn ẹbi rẹ sálọ Ọsanyin gbé òkú Àjàpá lọ si ọdọ Ọba Inú ará ìlú dùn nítorí àṣiri olè tú Ọba pàṣẹ pe Àjàpá ni ki nwọn bẹrẹ fi rúbọ si Ọsanyin Ẹkọ ìtàn yi ni pe ojúkòkòrò kò lérè, bó pẹ, bóyá àṣírí olè á tú Ikú lèrè ẹṣẹ  Àjàpá pàdánù ẹmí nítorí àkàrà Gbé epo kaná Kó èlò bi ẹjà tútù tàbi gbigbẹ, edé, pọnmọ sinú ikòkò epo-pupa yi Fi iyọ àti iyọ igbàlódé àti omi si inú ikòkò yi lati se omi ọbẹ ìkọkọrẹ Fọ Iṣu Ewùrà kan Bẹ Ewùrà yi Fi iyọ bi ṣibi kékeré kan po ewùrà ri-rin yi Lẹhin pi pò, dá ewùrà pi pò yi sinú omi ọbẹ ti a ti sè fún bi iṣẹjú mẹdogun Rẹ iná rẹ silẹ, se fún bi ogún iṣẹjú Lẹhin eyi bu fún jijẹ Ẹbi Iṣu ni Ewùrà ṣùgbọn a lè pe Iṣu ni ẹgbọn Ewùrà nítorí ohun ti a lè fi Iṣu ṣe gbayì laarin gbogbo Yorùbá ju eyi ti a lè fi Ewùrà ṣe Ọpọlọpọ Yorùbá fẹran oúnjẹ òkèlè bi iyán àti àmàlà ti o gbayì ni ọpọlọpọ ilẹ Yorùbá Ohun miran ti wọn ńfi iṣu ṣe ni Àsáró, iṣu sisè, iṣu sí-sun, iṣu dín-dín àti àkàrà iṣu Oúnjẹ ti ó wọpo laarin àwọn Ijẹbu ti a ńfi Ewùrà ṣe ni Ìfọkọrẹ tàbi bi àwọn ọmọdé ti ma ńpe Ìkọkọrẹ ṣùgbọn ọpọ Yorùbá na fẹràn Ìfọkọrẹ A lè jẹ Ìfọkọrẹ lásán, àwọn miran lè fi jẹ ẹbà A tún lè lo Ewùrà lati ṣe Ọjọjọ Ọpọ Ewùrà sisè kò dùn lati jẹ bi iṣu gidi Ẹ ṣe àyẹwò bi a ti ńṣe Ìfọkọrẹ àti Ọjọjọ lójú iwé yi Ẹ ṣe àyẹwò bi a ti ńṣe Ìkọkọrẹ àti Ọjọjọ lójú iwé yi Ọbẹ ti enia lè yára sè ju ọbẹ ilá ni, nítorí bi a bá ni àpọn kíkù nile, a din àkókò ti ó yẹ ki enia fi rẹ ilá kù Ọbẹ ti a lè fi owó díẹ sè ni Ọrọ Yorùbá ti ó ni Ẹ jáwọ lápọn ti kò yọ, ẹ lọ dá omi ilá kaná jẹ ọrọ ìyànjú fún ẹni ti ó ba ńṣe iṣẹ ti kò ni èrè tàbi ìlọsíwájú, pé ki irú ẹni bẹ gbiyànjú àti ṣe iṣẹ miran ki ó má ba fi àkókò ṣòfò Ẹ yẹ èlò àti sise ọbẹ àpọn ni ojú iwé yi Ọrọ Yorùbá ni Àlébù ki ṣe ẹgàn tàbi agọ, ṣùgbọn, ẹgàn àti agọ ni fún ẹni ti ojú rẹ fọ si àlébù ara rẹ Irú ẹni bẹẹ, kò lè ri àtúnṣe tàbi sọ àlèbú yi di ohun ini Ninú ìtàn bi Àjàpá ti sọ Ẹlẹdẹ di ọbùn ti a mọ si titi di oni, Àjàpá jẹ ẹranko ti kò lè yára rin tàbi ni agbára iṣẹ àti ṣe lówó, ṣùgbọn ó ni ọgbọn lati bo àlébù rẹ Yorùbá ni Alágbára má mèrò, baba ọle, Ọgbọn ju agbára Àjàpá jẹ ọlọgbọn ẹwẹ, nígbàtí Ẹlẹdẹ jẹ alágbára ti kò mèrò Kò si ohun ti Àjàpá lè ṣe lai ni idi tàbi ọgbọn àrékérekè, nítorí eyi, ó sọ ara rẹ di ọrẹ Ẹlẹdẹ nítorí gbogbo ẹranko yoku ti já ọgbọn rẹ Ẹlẹdẹ kò fi ọgbọn wá idi irú ọrẹ ti Àjàpá jẹ Laipẹ, Àjàpá lọ yá owó lọdọ Ẹlẹdẹ pẹlu àdéhùn pe ohun yio san owó na padà ni ọjọ ti ohun dá Ẹlẹdẹ rò pé ọrẹ ju owó lọ, ó gbà lati yá Àjàpá lówó nítorí àdéhùn rẹ Nígbàtí ọjọ ti Àjàpá dá pé, Ẹlẹdẹ reti titi ki ó wá san owó ti ó yá, ṣùgbọn Àjàpá kò kúrò ni ilé rẹ nítorí ó mọ pé ohun kò ni owó lati san Àjàpá fi ohun pẹlẹ ṣe àlàyé pé bi ohun ti fẹ ma kó owó lọ fún Ẹlẹdẹ ni olè dá ohun lọnà, ti wọn gba gbogbo owó lọ Inú Ẹlẹdẹ kò dùn nítorí kò gba iṣẹlẹ yi gbọ, ṣùgbọn ó gba nígbàtí Àjàpá tún dá ọjọ miran lati san owó na Bi Ẹlẹdẹ ti kúrò ló bá aya rẹ Yáníbo dìmọpọ bi ohun kò ti ni san owó padà Ó ni bi ọjọ bá pé, bi Yáníbo bá ti gbọ ìró Ẹlẹdẹ, kó yi ohun padà, ki ó bẹrẹ si lọ ẹgúsí ni àyà ohun lai dúró bi Ẹlẹdẹ bá wọlé bèrè ohun Ni ọjọ ti Àjàpá dá pé, Ẹlẹdẹ dé lati gba owó rẹ, Yáníbo ṣe bi ọkọ rẹ ti wi Ẹlẹdẹ fi ibinu gbé ọlọ àti ẹgúsí sọnù si ẹrọfọ ti ó wá ni ìtòsí lai mọ pé Àjàpá ni ọlọ yi Yáníbo fi igbe ta titi ọkọ rẹ fi wọlé Àjàpá yọ ara rẹ kúrò ninú ẹrọfọ, ó nu ara rẹ, ó ṣe bi ẹni pé ohun kò ri Ẹlẹdẹ nígbàtí ó délé Ó bèrè ohun ti ó fa igbe ti Yáníbo ńké Yáníbo ṣe àlàyé Yorùbá ni Ọbùn ri ikú ọkọ tìrọ mọ, ó ni ọjọ ti ọkọ ohun ti kú ohun ò wẹ Àjàpá ri ohun ṣe àwá-wi, ó sọ fún Ẹlẹdẹ pé ọlọ ti ó gbé sọnù ṣe pàtàkì fún idilé àwọn, nítorí náà ó ni lati wá ọlọ yi jade ki ohun tó lè san owó ti ohun yá Ẹlẹdẹ wọnú ẹrọfọ lati wá ọlọ idile Àjàpá Lati igbà yi ni Ẹlẹdẹ ti bẹrẹ si fi imú tú ẹrọfọ titi di ọjọ oni Ni àṣà Yorùbá, ni ayé àtijọ, ọjọ keje ni wọn ńsọmọ obinrin ni orúkọ, ọjọ kẹsan ni ti ọmọ ọkùnrin, ṣùgbọn ni ayé òde òni, ọjọ kẹjọ ni wọn sọ gbogbo ọmọ lórúkọ Yorùbá ki sọmọ lórúkọ ni ọjọ ti wọn bi, ṣùgbọn Yorùbá ti ó bá bimọ si òkè-òkun lè fún ilé-igbẹbi lórúkọ ọmọ gẹgẹ bi àṣà òkè-òkun ki wọn tó sọmọ lórúkọ Òwe Yorùbá ni Ilé làńwò, ki a tó sọmọ lórúkọ nítorí eyi, Bàbá àti Ìyá yio ronú orúkọ ti ó dara ti wọn yio sọ ọmọ ni ọjọ ikómọ Orúkọ Yorùbá lé ni ẹgbẹ-gbẹrun, àwọn orúkọ yi yio jade ni ipasẹ akiyesi iṣẹlẹ ti o ṣẹlẹ ni àsikò ti ọmọ wa ni ninú oyún, ọjọ ibi ọmọ, orúkọ ti ó bá idilé tabi ẹsin àtijọ àti ẹsin igbàlódé mu A o ṣe àyẹwò àwọn orúkọ igbalode àti àwọn orúkọ ibilẹ ti ó ti fẹ ma parẹ A o bẹrẹ pẹlu orukọ ti o wọpọ ni idile Ọlá, Ọba, Olóyè àti Akinkanjú ni àwùjọ ni ayé òde òni Ọlá ninú orúkọ Yorùbá ki ṣe owó àti ohun ini nikan, Yorùbá ka ilera si Ọlà Ọmọ bibi ni ewu púpọ, nítorí eyi ni Yorùbá fi ma nki ìyá ọmọ kú ewu Ni ọjọ ìsọmọ lórúkọ tàbi ìkómọ, Bàbá, Ìyá, ẹbi àti ọrẹ òbí ọmọ tuntun á fi ìdùnnú hàn nípa ṣíṣe ọpẹ pàtàkì fún Ọlọrun Ẹ ṣe àyẹwò àwọn orúkọ wọnyi ti òbí lò lati fi ẹmi ìmoore hàn Òwe yi fi ara han ni itan ìyàwó Aṣojú-ọba, ti a ò pè ni Tinumi pẹlú ọmọ rẹ kan ṣoṣo, ọkùnrin ti a mọ si Mofẹ Mofẹ dàgbà lati fẹ obinrin Ó yan obinrin ti à ńpè ni Àyànfẹ ni ìyàwó àfẹsọnà Nígbàtí ó mú Àyànfẹ lọ han àwọn òbi rẹ, Bàbá Mofẹ gba Àyànfẹ tọwọ-tẹsẹ, ṣùgbọn iyá Mofẹ fi àáké kọri pé ọmọ ohun kò ni fẹ Àyànfẹ Wọn bẹrẹ idi ti kò ṣe fẹ ki ọmọ ohun fẹ ẹni ti ó múwá, Tinumi kò ri àlàyé ṣe ju pé ohun kò fẹ ki ọmọ ohun fẹ Àtọhún rin wa  ọmọ ti kò ni iran Ọmọ rẹ naa fi àáké kòri pé ẹni ti ohun ma fẹ ni Àyànfẹ Tinumi sọ àfẹsọnà ọmọ rẹ di orogún, gbogbo ibi ti ó bá ti pàdé Àyànfẹ ni ibi àjoṣe ẹbi ni ó ti ḿbajà pé ki ó dẹhin lẹhin ọmọ ohun Àyànfẹ lé ọmọ rẹ titi ṣùgbọn ó kọ lati dẹhin Lẹhin ọdún marun ti Mofẹ àti Àyànfẹ ti ńṣe ọrẹ, iwé jade pé wọn gbé Bàbá Mofẹ Gẹgẹ bi Aṣojú-Ọba lọ si Òkè-òkun Bàbá ṣètò bi ọmọ àti ìyàwó ti ma tẹlé ohun Ọmọ kọ pé ohun kò lọ pẹlú òbi ohun ti àfẹsọnà ohun kò bá ni tẹlé àwọn lọ Bàbá gbà pé ọmọ ohun ti tó fẹ ìyàwó, wọn ṣe ètò igbéyàwó fún Mofẹ àti àfẹsọnà rẹ Lẹhin ti Mofẹ àti Àyànfẹ ṣe ìyàwó tán, wọn tẹlé Bàbá àti Ìyá wọn lọ si Òkè-okun lati má jọ gbé Àrùn ara Tinumi, aya Aṣojú-ọba bẹrẹ si han nítorí ó sọ ìyàwó ọmọ rẹ di orogún Nígbàtí ọkọ rẹ ri àlébù yi, ó pinu lati wa orogún fun Tinumi nítorí ai ni orogún ni ó ṣe sọ aya ọmọ rẹ di orogún Gẹgẹ bi a ti mọ, igbéyàwó ibilẹ kò ni ki ọkùnrin ma fẹ ìyàwó keji Ó jẹ èrè iwà burúkú àti ìgbéraga Ọkùnrin kan pẹlú ìyàwó púpọ wọpọ ni ilẹ Yorùbá Àwọn obinrin ti ó bá fẹ ọkọ kan naa ni à ńpè ni Orogún Ìwà oriṣiriṣi ni ó ma ńhàn ni ilé olórogún, àrùn ìyàwó ti ó ńjalè, purọ, ṣe àgbèrè, aláisàn, ti ó ńṣe òfófó, àti bẹẹbẹẹ lọ, lè má hàn bi ó bá jẹ obinrin kan pẹlú ọkọ rẹ ni ó ńgbe gẹgẹ bi ti ayé ode oni Bi ìyàwó bá ti pé méjì, mẹta, bi àrùn yi bá hàn si ìyàwó keji, èébú dé, pàtàkì ni àsikò ijà Ni ẹsin ibilẹ, oye ìyàwó ti ọkùnrin lè fẹ, ko niye, pàtàkì Ọba, Olóyè, Ọlọrọ àti akikanjú ni àwùjọ Bi àwọn ti ó ni ipò giga tabi òkìkí ni àwùjọ kò fẹ fẹ ìyàwó púpọ, ará ilú á fi obinrin ta wọn lọrẹ Ẹsin igbàlódé pàtàkì, ẹsin igbàgbọ ti din àṣà ikó-binrin-jọ kù Òfin ẹlẹsin igbàgbọ ni ọkọ kan àti aya kan Bi o ti jẹ pé ẹsin Musulumi gbà ki Ọkùnrin lè fẹ ìyàwó titi dé mẹrin, ọpọlọpọ ọkùnrin Musulumi igbàlódé ńsá fún kikó ìyàwó jọ Fẹlá Kúti fẹ ìyàwó mẹta-din-lọgbọn ni ọjọ kan Yorùbá ni Òriṣà òkè jẹ ki npé méjì obinrin kò dé nú Inú obinrin ti wọn fẹ ìyàwó tẹlé kò lè dùn dé inú, nítorí eyi, kò lè fi gbogbo ọkàn rẹ tán ọkọ rẹ mọ, owú jijẹ á bẹrẹ ìyàwó kékeré lè dé ilé ri àbùkù ọkọ ti iyálé mú mọra Ọpọlọpọ ilé oló-rogún kiki ijà àti ariwo laarin àwọn ìyàwó àti àwọn ọmọ naa Diẹ ninú ọkùnrin ti ó fẹ ìyàwó púpọ ló ni igbádùn Ọpọlọpọ ọkùnrin ti ó kó obinrin jọ ni ó ńsọ ẹmi wọn nù ni ọjọ ai pẹ nítorí ai ni ifọkànbalẹ àti àìsàn ti bi bá obinrin púpọ lò pọ lè fà Nítorí eyi, ọkùnrin ti ó bá fẹ kó ìyàwó jọ nilati múra gidigidi fun ohun ti ó ma gbẹhìn àṣà yi Yorùbá ni Ọmọ ẹni kò lè burú titi, ká fi fún Ẹkùn pa jẹ, ki ṣe bi ti obinrin Sudan  Mariam Yahia Ibrahim ti wọn gbé si ẹwọn pẹlú oyún lati dúró de idájọ ikú lẹhin ọmọ bibi nítorí ẹsìn Ohun pẹlú ọmọ ti ó ti bi tẹlẹ ni wọn gbé jù si ẹwọn fún ẹsùn pé kò yẹ ki ó fẹ ìgbàgbọ lábẹ òfin Sharia Lábẹ òfin yi, ọkùnrin Ìmàle lè fẹ obinrin ni ẹsìn miran, ṣùgbọn obinrin wọn kò ni ẹtọ lati fẹ ẹni ti ó bá ṣe ẹsìn miran Kò si bi ẹni ti ó fa ọmọ rẹ silẹ nítorí ó fẹ ẹlẹsìn miran ti lè sọ pé ohun ni òtitọ ninú gbàwìn ìkà Bawo ni enia ṣe lè pa ẹni-keji nítorí ẹsìn Ìkà ti wà ninú irú àwọn bayi ki wọn to gba ẹsìn, wọn kan fi ẹsìn bojú ṣe ìkà ni Àjà ni wọn fi ḿbọ Ògún ki ṣe enia Yorùbá ni A ki fi ọmọ Ọrẹ, bọ Ọrẹ, òwe yi túmọ si pe abòriṣà Yorùbá kò jẹ fa ọmọ rẹ silẹ fún ikú nítorí ó yà kúrò ninú ẹsin ibilẹ Ìròyìn jade pé Mariam Yahia Ibrahim ti bi ọmọ si ẹwọn, a ri ninú ẹbi rẹ ti o ke pe ki won fi ikú si-so pá ti ó bá kọ pé ohun kó padá si ẹsìn Ìmàle Gbogbo àgbáyé ḿbẹ àwọn Òṣèlú Sudan ki wọn tú obinrin àti àwọn ọmọ rẹ silẹ nítorí irú ẹjọ oró yi, kò tọnà ni ayé òde òni Ọpọ ti ó ni ipò ni àwùjọ ni ó fi iwà ikà ba ipò wọn jẹ Ìròyìn bi Olóògbé Jimmy Savile ti fi iwà burúkú ba iṣẹ ribiribi ti ó ṣe nípa pi pa owó fún ọrẹ-àánú ni ó ńlọ lọwọ-lọwọ Iṣẹ ibi ti ó ṣe ni igbà ayé rẹ fihan pé O ni ikù ló mọ ikà Gẹgẹ bi iwadi ti o jáde lẹhin ikú Olóògbé yi, ó lo ipò rẹ ni àwùjọ lati bá ẹdẹgbẹta obinrin ni àṣepọ ni ọnà ti kò tọ Òwe Yorùbá ti ó ni Ẹni ti o ni ori rere, ti kò ni iwà, iwà rẹ ni yio ba ori rẹ jẹ fihàn pé Jimmy Savile fi iwà àbùkù ba iṣẹ rere ti ó ṣe jẹ Ìṣẹlẹ Jimmy Savile kò ṣe àjòjì ni ilẹ Yorùbá Ni ayé àtijọ, àwọn Ọba tàbi Olóyè miran ma ńlo ipò wọn lati ṣe iṣẹ ibi  bi ki wọn gbé ẹsẹ lé ìyàwó ará ilú, fi ipá gba oko tàbi ilẹ ará ilú lai si ẹni ti ó lè mú wọn ṣùgbọn láyé òde òni, Ọba tàbi Olóyè ti ó bá hu iwà burúkú wọnyi, yio tẹ Olóyè Yorùbá ti ó bá fi ipò tàbi ọlá hu iwà ikà ni ayé igbàlódé yi, kò ri ibi pamọ si, nítorí àṣiri á tú ninú iwé-ìròyìn, ẹrọ-asọrọ-mágbèsi, ẹrọ amóhùn-máwòrán àti lori ayélujára Ki ṣe ará ilú nikan ló lè ṣe ìdájọ fún Ọba ti ó bá hu iwà ikà nípa ri-rọ lóyè, gbogbo àgbáyé ni yio ṣe idájọ fun, irú Ọlọrọ bẹẹ yio tun fi ojú ba ilé-ẹjọ Fún àpẹrẹ Ọba Adébùkọlá Alli  Alọwá ti Ìlọwá ti obinrin Agùnbánirọ fi ẹsùn kàn pé ó fi ipá ni àṣepọ àti Déji Àkúrẹ ti wọn rọ lóyè nítorí iwa àbùkù  Oluwadare Adeṣina Gbogbo Ẹranko kó ara jọ lati gbèrò lórí àlébù tí wọn rí lára ìyàwó wọn Ajá, Àmọtẹkùn, Ẹkùn, Kìnìún, Ọbọ, Akátá, Ológbò, Kẹtẹkẹtẹ, Ìjàpá àti bẹẹbẹẹ lọ Ajá ní ìyàwó òhun nṣe àgbèrè, Ẹkùn ní ìyàwó òhun nṣe àfojúdi, Ológbò ní ìyàwó òhun njale, Ọbọ ní ìyàwó òhun lèjàjù àti bẹẹbẹẹ lọ Àwọn Ẹranko yókù ṣe àkíyèsí wípé, Ìjàpá kàn mi orí ni lai sọ nkankan ju un! Kìnìún wa bèrè lọwọ Ìjàpá wípé ṣe Yáníbo kòní àlébù ni Àjàpá dìde ó wá fọhùn wípé gbogbo àlébù ti gbogbo wọn sọ nípa ìyàwó wọn kéré lára ti ìyàwó ohun nítorí Yáníbo kò ní ìtìjú Ẹni ti kó ni ìtìjú a jalè, a purọ, a ṣe àgbèrè, a ṣe àfojúdi àti bẹẹbẹẹ lọ Ni Ìlúọba, bi Òṣèlú bá ṣe ohun ìtìjú bi àgbèrè, jalè, gba àbẹtẹlẹ, bi wọn bá ka mọ tàbí kó rò wípé aṣírí fẹ tú, á gbé ìwé sílẹ pé òhun kò ṣe mọ nítorí ki ipò òhun má ba di ìdájọ lọwọ, ṣùgbọn apàniyàn, olè, alágbèrè àti bẹẹbẹẹ lọ, pọ nínú Òṣèlú Nàíjíríà nítorí wọn kò ni ìtìjú Ipò Òṣèlú tiwọn fún wọn láyè lati ni àlébù àti lati tẹ ìdájọ mọlẹ Ọrọ Yorùbá tó ni Àìnítìjú lọba gbogbo Àlébù gba èrò lati ri wípé ará ìlú dìbò fún Afínjú Òṣèlú kí wọn lè ṣe àtúnṣe nkan tí aláìnítìjú Òṣèlú ti bàjẹ Ninú Ẹyà mẹrin-din-logoji orilẹ èdè Nàíjíríà, ẹyà mẹfà ni o wa ni ìpínlẹ Yorùbá lápapọ Àwọn ẹyà wọnyi ni Èkó  ti olú ilú rẹ jẹ Ìkẹjà, Èkiti  ti olú ilú rẹ jẹ Adó-Èkiti, Ògùn  ti olú ilú rẹ jẹ Abẹòkúta, Ondo  ti olú ilú rẹ jẹ Àkúrẹ, Ọṣun  ti olú ilú rẹ jẹ Òṣogbo àti Ọyọ  ti olú ilú rẹ jẹ Ìbàdàn ọpọ ara Ọṣun dibò àti bójú tó ibò wọn Ni Òkè-Òkun, bi enia ba ni ẹjọ ni ilé-ẹjọ, tàbi ó ti ṣe ẹwọn ri, tàbi hùwà àbùkù miran, irú ẹni bẹẹ kò lè gbé àpóti ibò ṣùgbọn, ti kò bá ni itiju, ti ó gbé àpóti ibò, ọpọ àwọn èrò ilú kò ni dibò fún irú ẹni bẹẹ Eyi kò ri béè ni orilẹ-èdè Nàíjíríà, nítorí, ẹlẹwòn, eleru, olè, apànìyàn àti bẹẹbẹẹ lọ, ti ó di olówó ojiji ló ńgbé àpóti ibò nítorí wọn mọ pé àwọn lè fi èrú dé ipò Àwọn èrò ẹyà Ọṣun fi òwe Yorùbá ti o ni Ọpọ ni eṣú fi ńya igi oko hàn ni idibò ti ó kọjá ni ọjọ Àbámẹta, ọjọ kẹsan, oṣù kẹjọ, ọdún Ẹgbàálemẹrìnlá, wọn kò bẹrù bi Ìjọba àpapọ Nàíjíríà ti kó Ológun àti ohun ijà ti àwọn ará ilú lati da ẹrù bà wọn Wọn tú jáde lati fi ọpọ dibò àti bójú tó ibò wọn lati gbé Góminà Ọgbẹni Rauf Arẹgbẹṣọlá padà Àgbá ti ó kún fún ohun ti ó wúlò bi epo-rọbì, epo-pupa, epo-òróró, epo-òyìnbó, ọdà àti bẹẹbẹẹ lọ ki pariwo Àgbá òfìfo, kò ni nkan ninú tàbi o ni nkan díẹ, irú àgbá yi bi o ti wù ki ó lẹwà tó, ni ariwo rẹ máa ńpọ ti wọn ba yi lóri afárá tàbi ori titi ọlọdà Àgbá òfìfo ti ó lẹwà Àgbá òfìfo ni àwọn ti ó wà ni ilú òyìnbó ti ó jẹ igbèsè tàbi fi èrú kó ọrọ jọ lati wá ṣe àṣehàn ti wọn bá ti àjò bọ, ohun ti wọn kò tó wọn a pariwo pé àwọn jù bẹẹ lọ Ni tòótọ, ìyàtọ ilú-òyìnbó si ilẹ Yorùbá ni pé, àti ọlọrọ àti aláìní ló ni ohun amáyé-dẹrùn bi omi, iná mọnà-mọná, titi ọlọdà, ilé-iwé gidi, igboro ti ó mọ àti bẹẹbẹẹ lọ Àwọn Òṣèlú kò kọjá òfin, bẹni irònú wọn ki ṣe ki á di Òṣèlú lati kó owó ilú jẹ Ni ayé àtijọ ni ilẹ Yorùbá, owó kọ ni wọn fi ńmọ ẹni gidi, àpọnlé wà fún àgbà, ẹni ti ó bá kàwé, olootọ enia, ẹni tó tẹpá mọṣẹ, akin-kanjú àti ẹni ti ó ni òye Ni ayé òde òni, àgbá òfìfo ti pọ ninú ará ilú, àwọn Òṣèlú àti àwọn òṣiṣẹ ijọba Bi wọn bá ti ri owó ni ọnà èrú, wọn a lọ si òkè-òkun lati ṣe àṣehàn si àwọn ti wọn bá lọhun lati yangàn pẹlú ogún ilé ti wọn kọ lai yáwó, ọkọ mẹwa ti wọn ni, ọmọ-ọdọ ti wọn ni àti ayé ijẹkújẹ ti wọn ńjẹ ni ilé Wọn á ni àwọn kò lè gbé ilú-òyìnbó, ṣùgbọn bi àìsàn bá dé, wọn á mọ ọnà òkè-òkun fún iwòsàn àti lati jẹ ìgbádùn ohun amáyé-derùn miran ti wọn ti fi èrú bàjẹ ni ilú tiwọn Bi àgbá ti ó ni ohun ti ó wúlò ninú, ọpọlọpọ ẹni gidi tó ṣe àṣe yọri ki pariwo Ọrọ Yorùbá ti ó ni Àgbá òfìfo ló ńdún woro-woro, bá ẹni-kẹni ti ó bá ńṣe àṣehàn tàbi gbéraga wi pé ki wọn yé pariwo ẹnu Àwọn èlò ọbẹ Yorùbá, ẹni ti ó bá mọ ọbẹ se, yio mọ èlò ọbẹ ti ohun yio ra àti bi yio ti se, ṣùgbọn ẹni ti kò mọ ọbẹ se, lè lo owó ai mọye lati se ọbẹ, ki ọbẹ rẹ má dùn Fún àwọn ti ó ńgbé ni Òkè-Òkun, ọpọlọpọ èlò yi ni a lè ri rà ni àyiká Ẹṣe àyẹwò èlòọbẹ àti pípè rẹ ni ojú ewé yi Ọkùnrin kan wa láyé àtijọ, Ògbójú-ọdẹ ni, ṣùgbọn bi ó ti pa ẹran tó, kò fi dá nkan ṣe Ọpọ igbà, ki ri ẹran ti ó bá pa tà, o ma ńpin fún ará ilú ni Nígbàtí kò ri ẹran pa mọ, ó di o Ọdẹ-apẹyẹ Ni ọjọ kan, ògbójú-ọde yi ri ẹyẹ Òfú kan, ṣùgbọn ọta ibọn kan ṣoṣo ló kù ninú ibọn rẹ Gẹgẹbi Ògbójú-ọdẹ, o yin ẹyẹ Òfú ni ibọn, ọta kan ṣoṣo yi si báa Ó bá wọ igbó lọ lati gbé ẹyẹ ti ó pa, lai mọ pé ẹyẹ yi kò kú Ó ṣe akitiyan lati ri ẹyẹ yi mu, kẹrẹkẹrẹ ó bẹrẹ si wọ igbó lọ titi ó fi ṣi ọnà dé ilẹ àwọn Ará-Ọrun  àwọn ti wọn ńpè ni Abàmi-ẹdá Inu bi àwọn Ará-Ọrun nítorí Ògbójú-ọdẹ yi jálu ipàdé wọn Wọn gbamú, wọn ni ki ó ṣe àlàyé bi ó ṣe dé ilẹ wọn, ki àwọn tó pá Ọdẹ ṣe àlàyé ohun ti ojú rẹ ti ri nípa iṣẹ àti jẹ àti gbogbo ohun ti ojú rẹ ti ri lẹnu iṣẹ ọde Àwọn Ará-Ọrun ṣe àánú rẹ, wọn bèrè pé ṣe ó lè dá ẹmu, ó ni ohun lè dá ẹmu diẹ-diẹ Wọn gbaa ni iyànjú pé ki o maṣe fi ojú di iṣẹ kankan, nítorí naa, ki ó bẹrẹ si dá ẹmu fún àwọn Wọn ṣe ikilọ pe, bi ó bá ti gbé ẹmu wá, kò gbọdọ wo bi àwọn ti ńmu ẹmu, ki ó kàn gbé ẹmu silẹ ki o si yi padà lai wo ẹhin Bi ó bá rú òfin yi, àwọn yio pa Ọdẹ bẹrẹ si gbé ẹmu lọ fún ara orun Bi ó bá gbé ẹmu dé, a bẹrẹ si kọrin lati jẹ ki àwọn Ará-Ọrun mọ pé ohun ti dé, lẹhin èyi á gbé ẹmu silẹ á yi padà lai wo ẹhin gẹgẹ bi ikilọ Ará-Ọrun Ni ọjọ keji, á bá owó ni idi agbè ti ó fi gbé ẹmu tàná wá Ògbójú-ọdẹ á má kọrin bayi Àyipadà dé fún Ògbójú-ọdẹ ti ó di Ẹlẹmu tóó bẹ ti àwọn ará ilú ṣe akiyesi àyipadà yi Yorùbá ni ojú larí, ọrẹ ò dénú Àjàpá, ọlọgbọn ẹwẹ, sọ ara rẹ di ọrẹ kòrí-kòsùn pẹlú Ògbójú-ọdẹ nítorí àti mọ idi ọrọ rẹ Laipẹ, àrùn Ṣọpọná bo Ògbójú-ọdẹ, eleyi dá iṣẹ àti gbé ẹmu fún àwọn Ará-Ọrun dúró Gẹgẹbi ọrẹ, ó bẹ Àjàpá pé ki ó bá ohun bẹrẹ si gbé ẹmu lọ fún àwọn Ará-Ọrun Ó ṣe ikilọ fún Àjàpá, bi ikilọ ti àwọn Ará-Ọrun fi silẹ Àjàpá, bẹrẹ si gbé ẹmu lọ, ni ọjọ keji ti ó ri owó rẹpẹtẹ ti àwọn Ará-Ọrun kó si idi agbè ẹmu àná, ó pinu lati mọ idi abájọ Àjàpá, fi ara pamọ si igbó lati wo bi àwọn Ará-Ọrun ti ńmu ẹmu Ohun ti ó ri yàá lẹnu, ó ri Ori, Ẹsẹ, Ojú, Apá àti àwọn ẹyà ara miran ti wọn dá dúró, ti wọn si bẹrẹ si mu ẹmu Àjàpá, bẹrẹ si fi àwọn Ará-Ọrun ṣe yẹyẹ Nígbàtí wọn gbọ, wọn le lati pá ṣùgbọn, Àjàpá, sá àsálà fún ẹmi rẹ, ó kó wọ inú ihò, wọn kò ri pa Ògbójú-ọdẹ reti titi ki Àjàpá kó owó ẹmu dé Nígbàtí Àjàpá dé, ó gbé irọ kalẹ pé olè dá ohun lọnà, wọn gba gbogbo owó ẹmu lọ ni ohun ṣe pẹ Ara Ògbójú-ọdẹ ya, ó gbé ẹmu lọ fún ara-orun gẹgẹbi iṣe rẹ tẹlẹ lai mọ iwà àkóbá ti Àjàpá, ti hù silẹ Àwọn Ará-Ọrun wọ ijàkàdi pẹlú Ògbójú-ọdẹ, nítorí ó rú òfin ikilọ ti wọn fun Nítorí imọ ti ó ni lẹnu iṣẹ Ọdẹ, Ará-Ọrun ko ri Ògbójú-ọdẹ pa Lẹhin ijàkàdi, ó ṣe àlàyé pé ara ohun ni kò yá, ó fi àpá han, pé nítorí eyi ni ohun ṣe bẹ ọrẹ ohun Àjàpá, ki ó bá ohun gbé ẹmu lọ fún wọn Wọn ṣe àlàyé ohun ti Àjàpá ti ó pè ni ọrẹ rẹ ṣe fún wọn Ará-Ọrun dariji Ògbójú-ọdẹ pẹlú ikilọ pé ki o maṣe gbára lé ọrẹ Wọn ni ọpọlọpọ ọrẹ o ṣe fi okùn ọlà han, nítorí ọpọ ọtá ló ńṣe bi ọrẹ nítorí àti jẹ Orúkọ ẹni ni ìfihàn ẹni, orúkọ Yorùbá fi àṣà, iṣẹ àti Òriṣà idile hàn tàbi àtẹsẹbi ọmọ Yorùbá gbàgbọ ninú Ọlọrun ki ẹsin igbàgbọ àti imọle tó dé Ifá jẹ ẹsin Yorùbá, nítorí Ifá ni wọn fi ńṣe iwadi lọdọ Ọlọrun ki Yorùbá tó dá wọ lé ohunkohun Yorùbá gbàgbọ ninú àwọn iránṣẹ Ọlọrun ti a mọ si Òriṣà Àwọn Òriṣà Yorùbá pọ ṣùgbọn pàtàkì lára àwọn Òriṣà ni Ògún, Ṣàngó, Ọya, Yemọja, Oṣó, Ọṣun, Olokun, Ṣọpọná, Èṣù àti bẹẹbẹẹ lọ Àwọn orúkọ ti ó fi ẹsin àwọn Òriṣà wọnyi hàn ti ńparẹ nítorí àwọn ẹlẹsin igbàlódé ti fi Ọlọrun dipò orúkọ ti ó bẹrẹ pẹlú Ifá, Ògún, Èṣù àti bẹẹbẹẹ lọ Ẹ ṣe àyẹwò àwọn orúkọ wọnyi Ni ayé àtijọ, wọn ma ńfi obinrin fún ọkọ ni, ṣùgbọn ni ayé òde òni, obinrin á mú àfẹsọnà lati fi hàn òbi, nítorí Yorùbá gba ọmọ obinrin ni àyè lati lọ si ilé-iwé, tàbi kọ iṣẹ-ọwọ, àti lati ṣe òwò Èyi jẹ ki obinrin kúrò lọdọ obi wọn Bi obinrin bá ti dàgbà tó bi ọdún méjì-din-logun, ti ó tó wọ ilé-ọkọ, àwọn òbi yio ma ran léti pé, ó ti tó mú ọkọ wálé Ẹni ti obinrin mọ pé òhun kò lè fẹ, bi àfojúdi ni lati fi irú ọkùnrin bẹẹ han òbi Bi obinrin ti ó ti dàgbà tó lati wọ ilé ọkọ bá mú àfẹsọnà wá han òbi, wọn yio fi òwe Yorùbá ti ó ni A ki mọ ọkọ ọmọ, ki a tún mọ àlè rẹ ṣe iwadi pé, ṣe ó da lójú pé òhun yio fẹ ọkùnrin ti ó mú wá Òwe yi tún wúlò lati fi ṣe ikilọ nigbà igbéyàwó ibilẹ fún obinrin pé kò lè mú ọkùnrin miràn wá lẹhin igbéyàwó À ńlo ọrọ yi fún àwọn Ayáni-lówó ki ba jẹ Ilé-owó tàbi àwọn Ayáni-lówó yókù Ọpọ ìgbà, Ayáni-lówó ló ndá orin nípa oye èlé ti wọn lè fi lé owó ti Onígbèsè ya Ni ilẹ Yorùbá ohun ti a lè fi ṣe àpèjúwe Ilé-iṣẹ Ayáni-lówó ni bi Ọba bá fún ni nilẹ lati fi dá oko, Ọba lè ni ki irú ẹni bẹ kó idá-mẹrin, tàbi idá-marun irè oko náà wá ni igbà ìkórè Àwọn miran tún ma ńyá owó lọwọ Olówó-èlé Ẹyà Yorùbá ti a mọ si Ìjẹṣà ma ńṣe òwò aṣọ àti wúrà tità lati ilú dé ilú àti agbègbè dé agbègbè Bi wọn ba ti ta àwin fún onibara, bi ọjọ bá pé, Ìjẹṣà á ji lọ si ilé Onígbèsè lati gba owó ọjà, á ni Òṣó máà ló gbowó mi loni nítorí eyi ni wọn fi npe Ìjẹṣà ni Òṣó máà ló Ike-ìyáwó kò wọpọ ni ilẹ Yorùbá, ṣùgbọn àwọn enia ma ńyá owó lọwọ ẹbi, ọrẹ, ẹgbẹ àti bẹẹbẹẹ lọ, lati sin òkú, sán owó ilé iwé ọmọ, ṣòwò àti fún ọpọ idi miran Èlé owó irú eyi kò pọ tó ti èlé ori Ike-ìyáwó, nigbà miran kò ki ni èlé Gẹgẹ bi ọrọ ti ó niẸni sanwó Onífèrè ló ndá orin Ayáni-lówó ló ńdá orin nípa di dari èlé ori owó Ike-ìyáwó Ẹni ti o fi owó pamọ ki ri èlé gbà tó èlé ti ó wà lori owò Ike-ìyáwó Nibiti èlé owó ipamọ bá jẹ idá-ọgọrun, èlé owó ori ike-ìyàwó lè tó idá-marun tàbi jù bẹẹ lọ Bi owó bá ti tó san, ọpọ Ayáni-lówó lè fi ipá gba owó irú bẹẹ Bi wọn kò ti ẹ fi ipá gba irú owó bẹẹ, èlé ori owó yi á sọ ẹni ti ó yá owó di Onigbèsè rẹpẹtẹ Ike-ìyáwó ni iwúlò fún ẹni ti ó bá lè kó ara rẹ ni ijánu lati dá owó padà nígbàtí ó bá yẹ Ike-ìyáwó dùn lati nọ ju owó gidi lọ nítorí eyi, fún ẹni ti kò bá mọ owó ṣirò tàbi ṣọra, á sọ irú ẹni bẹẹ di òtòṣi, nígbàtí èlé bá gun ori èlé Onigbèsè pàdánù òmìnira Ìmọtótó borí àrùn mọlẹ, bọyẹ ti ḿborí ooru Àrùn ìwọsí tinú ẹgbin là wá Iná ni ḿborí aṣọ ẹlẹgbin Ni ayé àtijọ tàbi, lati bi agogo marun idaji ni ìmọtótó ti bẹrẹ, nípa gbigbá inú àti àyiká ilé Lẹhin eyi, àwọn àgbàlagbà á ṣe itọjú ara, wọn o si bójú tó bi àwọn ọmọ ilé-iwé yio ti ji, wẹ, múra, jẹun àti palẹmọ àti kúrò ni ilé lọ si ilé-iwé àti ki àwọn àgbàlagbà lọ si ibi iṣẹ òòjọ Mọinmọin Ọlẹlẹ Eléwé Pàǹtí ni àtijọ wúlò fún ajílẹ nítorí ara oúnjẹ ni Ewé ni wọn fi ńpọn oúnjẹ tàbi ki wọn bu oúnjẹ sinú abọ àlò-tún-lò, omi wa ninú àmù, ṣùgbọn láyé òde òni, ike aláyọ ni wọn fi ńbu oúnjẹ, wọn a si mu omi ninú àpò ọrá Ike àti ọrá ki kẹ, ó si léwu fún ẹja odòàti ẹranko lati gbé mi, ó tún léwu fún àyìká Àwọn ọrá àti ike wọnyi pẹlú nkan ti ó dá kún pàǹtí Ìmọtótó jinà si àwọn ara ilú ńlá, pàtàkì, ilú Èkó nibiti ọpọ òṣiṣẹ ti ji jade lọ si ibi iṣẹ ki agogo marun idaji tó lù, bẹni wọn kò ni wọlé titi di agogo mẹwa alẹ nítorí sún-kẹrẹ fà kẹrẹ ọkọ Eyi kò lè jẹ ki wọn ri àyè tọjú inú ilé, àyiká tàbi ara Ìjọba tún dá kún ẹgbin ti ó gba ilú kan nítorí ai pèsè àyè àti itọjú fún pàǹtí Eleyi ńjẹ ki ará ilú kó ohun ẹgbin si ibikibi, bi oju-àgbàrá, ẹbá-ọnà, ori titi, inú odò àti bẹẹbẹẹ lọ Kikó ohun ẹgbin di ojú-àgbàrá ńfa adágún omi ti ó ńfa ẹfọn, ikún omi àti àrùn lati ara kòkòrò ti pàǹtí fa Ọrọ Yorùbá ni Ìmọtótó borí àrùn mọlẹ, bi ọyẹ ti ḿborí ooru àti orin Ìmọtótó ti wọn fi ńkọ àwon ọmọ ilé-iwé alakọbẹrẹ ṣe iranti à ti wá nkan ṣe si pàǹtí ti ó gba ilú kan Ògòngò jẹ ẹiyẹ ti ó tóbi jù ninú gbogbo ẹiyẹ, ẹyin rẹ ló tún tóbi jù Ọrùn àti ẹsẹ rẹ ti ó gún jẹ ki ó ga ju gbogbo ẹiyẹ yoku Ògòngò ló lè sáré ju gbogbo eiye lọ lóri ilẹ Eyi ló jẹ ki Yorùbá pe Ògòngò ni Ọba Ẹiyẹ Ọpọlọpọ ẹiyẹ bi Ògòngò kò wọpọ mọ nítorí bi ilú ti nfẹ si bẹni àwọn eiye wọnyi nparẹ, a fi bi èniyàn bá lọ si Ilé-ikẹransi lati ri wọn Àwọn onírúurú ẹiyẹ ló wà ni ilẹ Yorùbá, àwọn eyi ti ó wọpọ ni ilú tàbi ilé ni, Adiẹ, Pẹpẹyẹ, Ẹyẹlé, Awó, Ayékòótó àti Ọkín Àwọn ẹiyẹ ti ó wọpọ ninú igbó ṣùgbọn ti ará ilú mọ ni Àṣá, Ìdì, Òwìwí, Àkàlàmàgbò àti Lekeleke Àwọ oriṣirisi ni ẹiyẹ ni, irú ẹiyẹ kan lè ni àwọ dúdú bi aró, kó tun ni pupa tàbi funfun, ṣùgbọn orin Yorùbá ni ojú ewé yi fi àwọ ti ó wọpọ lára àwọn ẹiyẹ miran hàn Fún àpẹrẹ, Lekeleke funfun bi ẹfun, Agbe dúdú bi aró, bẹni Àlùkò pọn bi osùn Ẹ ṣe àyẹwò àwòrán àti pipè orúkọ di ẹ ninú àwon ẹiyẹ ti ó wọpọ ni ilẹ Yorùbá, ni ojú ewé yi Wúrà jẹ ikan ninú ohun àlùmọni iyebiye, pàtàkì fún ohun ẹṣọ Ẹwà Wúrà ki hàn, titi di ìgbà ti wọn bá yọ gbogbo ẹgbin rẹ kúrò pẹlú iná tó gbóná rara Àwòrán ti ó wà ni ojú ewé yi fihàn pé bi Wúrà bá ti pọ tó lára ohun ẹsọ ló ṣe má wọn tó, ki ṣé bi ohun ẹṣọ bá ti dán tó tàbi tóbi Fún àpẹrẹ, àwòrán ohun ẹṣọ Wúrà kini tóbi, ó si dán ju àwòrán ohun ẹṣọ Wúrà keji, ṣùgbọn ohun ẹsọ Wúrà ninú aworan keji wọn ju ohun eso Wúrà kini ni ìlọpo mẹwa Ìyàtọ ti ó wà ni Wúrà gidi àti àfarawé ni pé, Wúrà gidi ṣe é tà fún owó iyebiye lẹhin ti èniyàn ti lo o, kò lè bàjẹ, bi ó bá kán, ó ṣe túnṣe, ṣùgbọn àfarawé kò bá ara ẹlòmiràn mu, bi ó bá kán, kò ṣe é túnse, kò ki léwó Gẹgẹbi òwe Yorùbá ti ó sọ pé Gbogbo ohun tó ndán kọ ni Wúrà, bẹni ki ṣe gbogbo èniyàn ti wọn pè ni Olówó tàbi Ọlọrọ ló tó bi àwọn èniyàn ti rò Ọpọ irú àwọn wọnyi, jẹ igbèsè tàbi fi èrú kó ọrọ jọ lati ṣe àṣe hàn, òmiràn ja olè, gbọmọgbọmọ àti onirúurú iṣẹ ibi yoku Gbogbo ohun ti wọn fi ọnà èrú kó jọ wọnyi kò tó nkankan lára ọrọ ti ẹlòmiràn ti ó ni iwà-irẹlẹ ni Fún àpẹrẹ, owó ti àwọn Òṣèlú àti Òṣiṣẹ-Ìjọba ilẹ Aláwọ-dúdú fi èrú kó jọ, ti wọn nkó wá si Òkè-òkun tàbi fi mú àwọn èniyàn wọn lẹrú, kò tó ọrọ ti ọmọdé ti ó ni ẹbun-Ọlọrun ni Òkè-òkun ni A lè fi òwe Gbogbo ohun tó ndán kọ ni Wúrà gba ẹnikẹni ni iyànjú pé ki wọn ma ṣe àfarawé, tàbi kánjú lati kó ọrọ jọ Àfarawé léwu, nítorí ki ṣe gbogbo ohun ti èniyàn ri ló mọ idi rẹ Babá re lé ò Ilé ló lọ tarà-rà Bàbá re lé ò Ilé ló lọ tarà-rà Ilé ò, ilé, Ilé ò, ilé Babá re lé ò Ilé ló lọ tarà-rà Ni Àṣà Yorùbá, ọmọdé ló nkú, àgbà ki kú, àgbà ma nrelé ni Ọfọ ni ikú ọmọdé jẹ, ijó àti ilú ni wọn fi nṣe ìsìnku àgbà lati sín dé ilé ikẹhin Ìròyìn ikú Ọjọgbọn-Àgbáyé Adé Àjàyí kàn lẹhin ikú rẹ ni ọjọ kẹsan, oṣù kẹjọ,ọdún Ẹgbàálemẹrinlá A bi ni ilú Ìkọlé-Èkìtì ni ọdún marun-le-lọgọrin sẹhin Ọpọlọpọ Ọjọgbọn, ọmọdé àti àgbà ilú lati onírúurú iṣẹàti àwọn èniyàn pàtàkì ni ilé-lóko péjọ ni ọjọ kọkàn-din-logun, oṣù kẹsan, ọdún Ẹgbàálemẹrinlá lati ṣe ìsìnku rẹ Ọrọ Yorùbá sọ pé Ẹni ti kò bá mọ ìtàn ara rẹ, yio dahun si orúkọ tí kò jẹ Ki awọn bi Olóògbé tó bẹrẹ si kọ Ìtàn Yorùbá àti ilẹ Aláwọ-dúdú silẹ, àwọn Aláwọ-funfun kò rò pé Aláwọ-dúdú ni Ìtàn nítorí wọn kò kọ silẹ, wọn nsọ Ìtàn lati ẹnu-dé-ẹnu ni Nítorí eyi, ohun ti ó wu Aláwọ-funfun ni wọn nkọ Olóògbé Ọjọgbọn-Àgbáyé Adé Àjàyí, kọ ẹkọ, ó si gboyè rẹpẹtẹ lori Ìtàn, pàtàkì lati jẹ ki Yorùbá mọ ìtàn ara wọn Ó lo imọ yi lati kọ ọpọlọpọ iwé itan, ikan lára iwé wọnyi ni Ìtàn àti Ogun jijà Yorùbá Ó tún kọ nípa Ìgbési-ayé Olóògbé Olóri àwọn Alufaa Àjàyí Crowther àti Onidajọ Káyọdé Ẹṣọ Yorùbá pa òwe pé Àgbà ki wà lọjà, ki ori ọmọ titun wọ, Olóògbé Ọjọgbọn-Àgbáyé Adé Àjàyí ni Igbá-keji Ilé-ẹkọ Giga, Èkó kẹta Nítorí ìfẹ ti ó ni si ìdàgbà sókè Ilé-ẹkọ Giga, ìtàn àti ìpamọ ohun-ìtàn, ó kọ iwé si Olóri Òṣèlú Nàíjíríà, nigbà Ìporúkọdà lójiji lati Ilé-ẹkọ Giga Èkó si orúkọ Olóògbé MKO Abiọlá  ti gbogbo ilú dibò fún lati ṣe Olóri Òṣèlú, ṣùgbọn àwọn Ìjọba Ológun kò jẹ kó dé ipó yi Olóri Òṣèlú Nàíjíríà yi ọkàn padà lati ma yi orúkọ Ilé-ẹkọ Giga yi padà lojiji nítorí ọwọ ti ó ni fún Olóògbé Igbá-keji Ilé-ẹkọ Giga Èkó, lọwọlọwọ, Ọjọgbọn Adisa Bello juwe pe, àsikò ti Olóògbé Ọjọgbọn-Àgbáyé Adé Àjàyí jẹ Igbá-keji Ilé-ẹkọ Giga Èkó kẹta ni ọdún keji-le-lógóji titi di ọdún kẹrin-din-lógóji ni wọn kọ ọpọlọpọ ohun amáyé-dẹrùn fún Akẹkọ ti ó wà titi di ọjọ òni àti ibẹrẹ Ẹgbẹ àwọn ti ó kàwé jáde Ni igbà ayéOlóògbé Ọjọgbọn-Àgbáyé Adé Àjàyí, pẹlu idùnú, ẹbi, ọrẹ, ojúlùmọ, àti àwọn èniyàn pàtàkì lati ilé àti Òkè-okun péjọ lati ṣe ìrántíọjọ-ìbí karun-le-ọgọrin Wọn gbé iwé ti wọn kọ nípa igbési-ayé rẹ si ìta, bẹni wọn fi hàn pé ó jẹ Ọmọluwabi ti wọn fẹràn Ayé yẹẹ Gbogbo Olùkọwé Àṣà àti èdè Yorùbá lóri ayélujára gbàdúrà ki ọrun yẹ àti ki iṣẹ ti óṣe silẹ má bàjẹ lágbára Èdùmàrè. Àṣẹ Ódìgbóṣe, sùn re o Ọpọlọpọ ọmọ ni, ìlàjú lóri ẹrọ amóhùn-máwòrán àti ẹrọ asọrọ-mágbèsi gbàlà lọwọ ikú igbẹ-gburu, nípa ìmọ Omi Oni-yọ lati dipò omi ara Ẹ ṣe àyẹwò àpẹrẹ bi Àbíkú ti din-ku ni orilẹ èdè Nàíjíríà, nítorí eyi orúkọ Àbíkú din-kù Ikú ọmọ ti kò ti pé ọdún marun ni ọdún mẹrinlélógún sẹhin jẹ Igbalémẹtàlá Ikú ọmọ ti kò ti pé ọdún marun ni ọdún keji sẹhin ti din-kù si Mẹrin-lé-lọgọfa Ìgbàgbọ Yorùbá yàtọ si ohun ti àwọn Ẹlẹko-Ijinlẹ fi hàn ni ayé òde òni Ni igbà àtijọ, bi ìyàwó bá bi ọmọ, ti ó kú ni ikókó tàbi ki ó tó gba àbúrò, ọmọ ti wọn bá bi lẹhin rẹ ni wọn ma fún ni orúkọ Àbíkú pàtàkì ti ó bá tó bi méjì, mẹta ki ọmọ tó dúró Yorùbá gbàgbọ ninú àpadà-wáyé, ni igbà miran, wọn á fi ibinú fi àmin, bi ki wọn kọ ilà si ara ọmọ ti ó kú tàbi gé lára ẹyà ara ọmọ yi lati mọ bóyá yio padà wá Bi ìyá ti ó bi Àbíkú bá bímọ lẹhin ikú ọmọ ti wọn fi àpá si lára, àpá yi ni wọn ma kọkọ wò lára ọmọ titun Bi wọn bá ri àpá yi, wọn o sọ ọmọ naa ni orúkọ Àbíkú Orúkọ àbùkù ni ọpọlọpọ orúkọ Àbíkú  ó lè jẹ orúkọ ẹranko, orúkọ ti ó fi ìbẹrù hàn, tàbi orúkọ fún ìmọràn Àbíkú jẹ ikú ọmọdé àti ìkókó titi dé ọmọ ọdún marun Ẹkọ-Ijinlẹ fi hàn pé, ọpọlọpọ ikú ọmọdé ti Yorùbá mọ si Àbíkú yi ti ìpasẹ wọnyi wá àrùn tó ṣe-dádúró, oúnjẹ-àìtó, omi-ẹlẹgbin, ilé-iwòsàn ti kò pé tàbi ai si ilé-iwòsàn, àrùn àti àjàkálẹ-àrùn, ọmọ ti ó ni iwọn-kékeré nigbà ìkókó Òwe Yorùbá ti o ni Àbíkú sọ Olóògùn di èké fi ìgbàgbọ Yorùbá hàn pé, kò si oògùn ti ó lè dá Àbíkú dúró Ìmọ Ijinlẹ fi hàn pe ki ṣe gbogbo ọmọ ti ó kú, ni ó yẹ ki ó kú, nítorí lati igbà ti àtúnṣe àwọn ohun ti ó nfa ikú ọmọdé yi ti wà, Àbíkú din-kù  nípa ìpèsè omi ti ó mọ, ilé-ìwòsàn ọmọdé, ilà-lóye àwọn obinrin nípa ìtọjú aboyún àti ọmọdé Òrùlé wà lára ohun ini pàtàkì ti ó yẹ ki èniyàn ni, ṣùgbọn èniyàn kò lè sun yàrá méjì pọ lẹẹkan Ki ṣe bi èniyàn bá fi owó ara rẹ kọ ilé ni ìbẹrẹ ilé gbigbé Bàbá á pèsè òrùlé fún aya àti ọmọ, ki ba jẹ ilé ẹbi, abà oko, ihò inú àpáta, ilé-àyágbé tàbi kọ ilé fún wọn Ni ayé òde oni, ilé ṣi jẹ ohun pàtàkì fún èniyàn, ṣùgbọn á ṣe akiyesi pé ọpọlọpọ Yorùbá, kò ránti ọrọ Yorùbá ti ó sọ pé Ọkọlé, kò lè mu ràjò mọ Ọpọ nkọ ilé àìmọye ti èniyàn ò gbé, lai ronú pé, bi àwọn bá ràjò, wọn ò lè gbé ikan ninú ilé yi dáni Ọpọ nkọ ilé fún àwọn ọmọ  fún àpẹrẹ, ẹni ti ó kọ ilé marun nítorí ohun bi ọmọ marun si ilú ti wọn ngbé tàbi bi ọmọ si Òwe Yorùbá sọ pé Ọnà ló jin, ẹru ni Baba Ẹ jẹ ki á fi òwe yi ṣe iranti pé, ayé ti lu jára, ọmọ, ẹbi àti ará kò gbé pọ mọ bi igbà ayé-àgbẹ Bi wọn bá ti ẹ gbé ilú kan naa, ìṣòro ni ki ọmọ bá Bàbá àti Ìyá gbé lọ lai-lai Bi ó pẹ, bi ó yá, ọmọ tó dàgbà, á tẹ si iwájú nítorí bi Bàbá bá kọ ilé rẹpẹtẹ si Agége, kò wúlò fún ọmọ ti o nṣiṣẹ ni Ìbàdàn, Àkúrẹ tàbi Òkè-òkun Bi Bàbá ti ó kọ ilé rẹpẹtẹ bá fẹ lọ ki àwọn ọmọ, ẹbi tàbi ọrẹ ni ilú miran, ìṣòro ni ki ó gbé ikan ninú ilé rẹpẹtẹ yi dáni Ọpọ oníjìbìtì, Òṣèlú, Oníṣẹ-Ìjọba ti ó ni ojúkòkòrò ló nkó owó ilé lọ sita lati lọ ra ilé si Òkè-Òkun lai gbé ibẹ, ju pé ki wọn lo o ni ọjọ melo kan lọdún Ìnáwó rẹpẹtẹ ni lati tọjú ilé si Òkè-Òkun tàbi ilé ti èniyàn kò gbé , nítorí eyi, ọpọ ilé yi kò bá àwọn ti ó kọ ilé tàbi ra ilé kiri yi kalẹ Àwọn Òṣèlu àti Oníṣẹ Ìjọba ti ó nja ilú lólè, lati fi owó ti wọn ji pamọ nípa ki kọ ilé rẹpẹtẹ tàbi ra ilé si Òkè-Òkun ni Orúkọ ọmọ, òbí tàbi orúkọ ti kò ni itumọ, kò lè gbé ilé wọnyi lọ irin àjò tàbi lọ si ọrun ti wọn bá kú Ni ayé igbà kan, ọgbẹlẹ wa ni ilú àwọn ẹranko, nítorí ọdá òjò fún igbà pi pẹ Ọgbẹlẹ yi fa ìyàn, wọn kò ri omi mu tàbi wẹ Eleyi mú ki gbogbo ẹranko pé jọ lati kó ọgbọn pọ bi àwọn yi o ṣe ri omi Kìnìún, Ẹkùn, Erin, Ẹfọn, Àgbọnrín, Òkété, Ehoro, Ọkẹrẹ, Kọlọkọlọ, Àjàpá, àti bẹẹbẹẹ lọ Wọn yan Kìnìún ni Alaga, Ẹkùn jẹ igbá keji, Erin jẹ Baálẹ Yorùbá sọ pé A sọrọ ẹran ti ó ni ìwo, ìgbín yọjú, Àjàpá binú kúrò ni ìpàdé nítorí wọn kò yan ohun si ipò Alaga Àwọn ẹranko yoku mba ìpàdé lọ, oníkálùkù mú ìmọràn wá, Àgbọnrín ni ki wọn ṣe ètùtù si Òriṣà-Omi, Òkété ni ki wọn lo ọgbọn àti agbára ti Ọlọrun fún wọn, lati gbẹ ilẹ jínjìn si ojú odò ti ó ti gbẹ Lẹhin àpérò, wọn gba ìmọràn ti Òkété múwá, wọn gbẹ ojú odò titi wọn fi ri omi Bi iroyin pé wọn ti ri omi ti kàn, Àjàpá ti kò bá wọn ṣiṣẹ nítorí ibinú, o gbìmọ bi ohun yi o ti ṣe ẹrù ba àwọn ẹranko yoku ni idi odò, ki ohun lè ri àyè dá pọn omi Ó sọ ara rẹ di Ànjọnú, ó so agbè púpọ pẹlú okùn ti yio fi pọn omi mọ gbogbo ara, ó ji lọ idi odò lati dá nikan pọn omi Ó bẹrẹ si kọrin Ìparí ọdún sún mọlé, àsikò yi ni àwọn oníjìbìtì ma nbọ sita lati ṣe iṣẹ ibi, nípa ji ja àwọn ará ilú ti kò bá funra ni olè Ìparí ọdún sún mọlé, àsikò yi ni àwọn ẹlẹtàn ma nbọ sita lati ṣe iṣẹ ibi, nípa ji ja àwọn ará ilú ti kò bá funra ni olè Àṣà Yorùbá ni ayé àtijọ ni lati gbé àwọn ti ó bá hùwà rere ga, lati yẹ àwọn ti ó bá ṣe iṣẹ àṣe yọri si Yorùbá ni Ọmọ ẹ o ṣe àgbàfọ, ó kó aṣọ wálé, ẹ ò ri ojú olè bi, ọpọ òbi ki bèrè bi ọmọ wọn ti ri owó mọ nítorí àwọn ẹlẹtàn ori ayélujára àti Òṣèlú nkó ohun ti ki ṣe ti wọn wálé Ẹsìn àti àṣà ayé òde òni ngbe àwọn olè àti oníjìbìtì lárugẹ Nítorí eyi olówó ojiji pọ si láwùjọ laarin ẹni ti ó wà ni ipò giga àti ipò kékeré Iṣẹ Ọlọrun àti Òṣèlú ti di ọnà ti èniyàn fi le di olówó lojiji Ọpọ ọmọ ilé-iwé giga ti kò ti ilé-ọlọrọ, tàbi ilé Òṣèlú jade, ti yi si olè jijà lori ayélujára ju pé ki wọn di gun jalè Ni ayé àtijọ, bi ọdún bá dé, olè jija pẹlú ipá ló wọpọ, ṣùgbọn ni ayé òde òni iwà ẹtàn ti a mọ si oníjìbìtì pàtàkì ni ori ayélujára ló wọpọ Ó ti pẹ ti ẹtàn ori ayélujára ti bẹrẹ ṣùgbọn, irú àsikò yi ni àwọn oníjìbìtì ma nko ọpọ iwe lori ayélujára si ẹgbẹgbẹrún èniyàn ni àgbáyé pẹlú èrò lati jẹ nibi ti wọn kò ṣe si Ẹni ti kò bá funra á jábọ si wọn lọwọ, nítorí eyi ẹ ṣọra fún àdàmọdi iwé lati ilé-ifowó-pamọ tàbi ọdọ ẹni ti ẹ kò mọ Fún àwọn ti ó wà ni òkè-òkun  America, wọn ni ọjọ ti wọn ya si ọtọ gẹgẹ bi Ọjọ Ọpẹ Oúnjẹ pọ rẹpẹtẹ ni àsikò yi pàtàkì ni Ọjọ Ọpẹ, Keresimesi àti ọjọ ọdún tuntun Ọpọ á jẹ àjẹ-bi, á tún dà yókù dànù Ni àṣà ibilẹ Yorùbá, ọjọ gbogbo ni ọpẹ pàtàkì fún àwọn Yorùbá ti ó jẹ Onigbàgbọ Kò si ọjọ ti ilú yà sọtọ fún Ìdúpẹ, ṣùgbọn lati idilé si idilé, ọjọ ọpẹ pọ Ki kómọ jade, iṣile, di dé lati àjò láyọ, ikórè ni Ìjọ Onigbàgbọ, ọdún ibilẹ bi Ìjẹṣu àti bẹẹbẹẹ lọ, mú ọpẹ àti ọpọ oúnjẹ dáni Ọrọ Yorùbá ti ó sọ pé Ai jẹun Ológbò kọ ni kò jẹ kó tó Ajá, bẹni ki ṣe ai jẹun ajá ni kò jẹ kó tó Erin Fihàn pé, ki ṣe bi a ti jẹun tó, ni a ṣe nga tó, nítorí kò si bi Ológbò ti le jẹun tó, kó tó Ajá, tàbi ki Ajá jẹun titi kó tó Erin Oúnjẹ púpọ kò mú ara líle wá, nítorí ọpọ àfoògùn-gbin oúnjẹ ayé òde òni lè fa àìsàn A ki àwọn ti ó nṣe Ìdúpẹ pé wọn kú ọdún o A gbà wọn ni iyànjú ki wọn jẹun niwọn nítorí ọpọ ló wà ni àgbáyé ti kò ri oúnjẹ lati jẹ Ní ayé àtijọ, Yáníbo ìyàwó Ìjàpá gbìyànjú títí ṣùgbọn kò rí ọmọ bí Ní ayé àtijọ, Yáníbo ìyàwó Àjàpá gbìyànjú títí ṣùgbọn kò rí ọmọ bí Ọmọ bíbí ṣe pàtàkì ní ilẹ Yorùbá, nítorí èyí ìrònú ma mba obìnrin tí kò bá ri ọmọ bi tàbí tí ó yà àgàn Babaláwo se àsèjẹ fún Yáníbo, ó rán Ìjàpá láti lọ gba àsàjẹ yi lọwọ Babaláwo Ó délé ó gbé irọ kalẹ fún ìyàwó, ṣùgbọn láìpẹ ikùn Ìjàpá bẹrẹ sí wú Yorùbá ni ohun ti a ni ki Baba mágbọ, Baba ni yio parí rẹ Bi ikùn ti nwu si bẹni ara bẹrẹ si ni Ìjàpá, ó ba rọjú dìde, ó ti orin bẹnu bi o ti nsáré tọ Babaláwo lọ Nígbátí ó dé ilé Babaláwo, Babaláwo ni ko si ẹrọ Ikùn Ìjàpá wú títí o fi bẹ, tí ó sì kú Ìtàn yí kọ wa pe èrè ojúkòkòrò, àìgbọràn, irọ pípa àti ìwà burúkú míràn ma nfa ìpalára tàbí ikú Ìtàn náà bá gbogbo aláìgbọràn àti onírọ wí Òwe yi wúlò lati gba àwọn ènìà tí o gbójúlé ẹbí níyànjú Ọpọlọpọ rò wípé ẹtọ ni ki ẹni tí ó bá lówó nínú ẹbí tàbí tí ó ngbe ni Òkè-Òkun bá wọn gbé ẹrù lai ro wípé ẹbí tí o lówó tàbí gbé lÓkè-Òkun ní ẹrù tiwọn lati gbé Iṣẹ lẹni tí ó wa lÓkè-Òkun nṣe nínú òtútù Fún àpẹrẹ níbití olówó tàbí àwọn tí ó ngbe Òkè-òkun tí nṣe àwọn nkan níwọnba bí  ọmọ bíbí, aṣo rírà, ẹrọ ìbánisọrọ, àti bẹẹbẹẹ lọ, ọpọlọpọ agbójúlẹbí á bímọ rẹpẹtẹ, kó owó lé aṣọ, bèrè ẹrọ ìbánisọrọ olówó nla tí ẹni tí ó wà lÓkè-Òkun ó lè kó owó lé lórí àti gbogbo àṣejù míràn Ẹbí olówó tàbí tí ó ngbe Òkè-òkun kò lè dípò Ìjọba Ọdọ Ìjọba tí ó ngba owó orí lóyẹ kí á ti bèrè ẹtọ, ki ṣe lọwọ ẹbí Ọrọ Yorùbá ni Bi ọmọdé bá tó ni ọkọ, à fún lọkọ Ọkọ jẹ irinṣẹ pàtàkì fún Àgbẹ Iṣẹ-àgbẹ ni ó wọpọ ni ayé àtijọ Nítorí eyi, bi bàbá ti nkọ ọmọ rẹ ọkùnrin ni iṣẹ-àgbẹ, ni ìyá nkọ ọmọ obinrin rẹ ni ìtọjú-ile lati kọ fún ilé-ọkọ Iṣẹ la fi nmọ ọmọ ọkùnrin, nítorí eyi, bi ọkùnrin bá dàgbà, bàbá rẹ á fun ni ọkọ nítorí ki ó lè dá dúró lati lè ṣe iṣẹ ti yio fi bọ ẹbi rẹ ni ọjọ iwájú Bi ọkùnrin bá ni iṣẹ, ó ku kó gbéyàwó ti yio jẹ Olorì ni ilé rẹ Ìyàwó fi fẹ bu iyì kún ọkùnrin, nítorí, ó fi hàn pé ó ni igbẹkẹlé Àṣà Yorùbá gbà fún ọkùnrin lati fẹ iye ìyàwó ti agbára rẹ bá gbé lati tọjú Nítorí eyi, ọpọlọpọ Ọba, Baálẹ, Ìjòyè àti àwọn enia pàtàkì láwùjọ ma nfẹ ìyàwó púpọ Ìṣòro ni ki wọn fi ọkùnrin ti kò ni ìyàwó jẹ Ọba Kò wọpọ ki Ọba ni ìyàwó kan ṣoṣo Ìwúyè Ọba Àkúrẹ, Olóògbé Ọba Adebiyì Adeṣida Ohun ti a ṣe akiyesi ni ayé òde òni, ni Ọba ti ó fẹ ìyàwó kan ṣoṣo nítorí ẹsìn, pàtàkì ẹsìn Ìgbàgbọ, ṣùgbọn ti ó ni àlè rẹpẹtẹ Ọba ayé òde òni ndá nikan lọ si òde lai mú Olorì dáni Gẹgẹbi ọrọ Yorùbá, Àpọnlé kò si fún Ọba ti kò ni Olorì, nítorí eyi, kò bu iyì kún Ọba, ki ó lọ àwùjó tàbi rin irin àjò pàtàkì lai mú Olorì dáni Ohun ti ó yẹ Ọba ni ki a ri Ọba àti Olorì rẹ ni ẹgbẹ rẹ Ìtàn ti ó wọpọ ni, bi iyá-ọkọ ti burú lai ri ìtàn iyá-ọkọ ti ó dára sọ Eyi dákún àṣà burúkú ti ó gbòde láyé òde òni, nípa àwọn ọmọge ti ó ti tó wọ ilé-ọkọ tàbi obinrin àfẹsọnà ma a sọ pé àwọn ò fẹ ri iyá-ọkọ tàbi ki iyá-ọkọ ti kú ki àwọn tó délé Ni ayé àtijọ, agbègbè kan na a ni ẹbi má ngbé  bàbá-àgbà, iyá-àgbà, bàbá, iyá, ẹgbọn, àbúrò, ìyàwó àgbà, ìyàwó kékeré, ìyàwó-ọmọ, àwọn ọmọ àti ọmọ-mọ Ṣùgbọn ni ayé òde òni, ọpọ kò fẹ ṣe iṣẹ àgbẹ mọ, ẹbi ti fúnká si ilú nlá àti òkè-òkun nítorí iṣẹ ajé àti iṣẹ-ijọba Ni ọpọ ọdún sẹhin, iyá kan wà ti a o pe orúkọ rẹ ni Tanimọla ninú ìtàn yi Ó bi ọmọ ọkùnrin meje lai bi obinrin Kékeré ni àwọn ọmọ rẹ wà nígbàtí ọkọ rẹ kú Tanimọla fi ìṣẹ àti ìyà tọ àwọn ọmọ rẹ, gbogbo àwọn ọkùnrin na a si yàn wọn yanjú Nígbàtí wọn bẹrẹ si fẹ ìyàwó, inú rẹ dùn púpọ pé Ọlọrun ti bẹrẹ si dá obinrin ti ohun kò bi padà fún ohun Ó fẹràn àwọn ìyàwó ọmọ rẹ gidigidi ṣùgbọn ọpọ ọmọ rẹ kó lọ si ilú miran pẹlú ìyàwó wọn nítorí iṣẹ Àbi-gbẹhin rẹ nikan ni kò kúrò ni ilé nítorí ohun ló bójú tó oko àti ilé ti bàbá wọn fi silẹ Nígbàtí ó fẹ ìyàwó wálé, inú iyá dùn pé ohun yio ri ẹni bá gbé Ìyàwó yi lẹwà, o si ni ọyàyà, eyi tún jẹ ki iyá-ọkọ rẹ fẹràn si gidigidi Yorùbá ni Ẹni a fẹ la mọ, a ò mọ ẹni tó fẹni Tanimọla kò mọ pé àjẹ ni ìyàwó-ọmọ ti ohun fẹràn, ti wọn jọ ngbé yi Bi Tanimọla bá se oúnjẹ, ohun pẹlú ọmọ àti ìyàwó-ọmọ rẹ ni wọn jọ njẹ ẹ Bi ìyàwó bá se oúnjẹ, á bu ti iyá-ọkọ rẹ Kò si ìjá tàbi asọ laarin wọn ti ó lè jẹ ki iyá funra Yorùbá gbà pé ohun burúkú ni ki enia jẹun lójú orun Ni ọjọ kan, iyá ké lati ojú orun ni bi agogo mẹrin ìdájí òwúrọ, pe ìyàwó-ọmọ ohun ti fún ohun ni oúnjẹ jẹ ni ojú orun Ìyàwó-ọmọ rẹ kò sẹ, bẹni kò sọ nkan kan Ọkọ rẹ kò gba iyá rẹ gbọ Lati igbà ti iyá ti ké pé ohun jẹ àsáró-iṣu ti ìyàwó-ọmọ ohun gbé fún òhun jẹ lójú orun ni inú rirun ti bẹrẹ fún iyá Inú rirun yi pọ tó bẹ gẹ ẹ ti wọn fi gbé Tanimọla kúrò ni ilé fún ìtọjú Wọn gbiyànjú titi, kò rọrùn, nítorí eyi, Tanimọla ni ki wọn gbé ohun padà lọ si ilé ki ohun lọ kú Ki Tanimọla tó kú, ó pe gbogbo ilé lati ge ẹgun fún ìyàwó-ọmọ rẹ pé Òhun jẹ ìyá lóri ọmọ, nígbàtí àsikò àti jẹun ọmọ tó, ìyàwó-ọmọ ṣe ikú pa ohun Nítorí eyi, ìyàwó-ọmọ yi ko ni jèrè ọmọ rẹ, ẹlòmiràn ni yio wo ọmọ rẹ dàgbà Ó ni à fi ti ó bá jẹ ẹṣẹ ni lati ni ifẹ ìyàwó-ọmọ Bi ó ti ge ẹgún tán ni o mi imi ikẹhin ti ó si kú Yorùbá ni Ọlọrun àtijọ, ló npẹ dájọ, oṣù meje lẹhin ikú Tanimọla, ìyàwó bẹrẹ si rù nítorí kò lè jẹun, kò pẹ, ó bẹrẹ àìsàn Ó ni ohun kò lè sùn bẹni ohun kò lè jẹun nítorí iyá-ọkọ kò jẹ ki ohun gbádùn Lóri àìsàn ni ó ti bẹrẹ si jẹwọ pé tòótọ ni ohun gbé oúnjẹ ti ohun gbà ninú ẹgbẹ àjẹ fún iyá-ọkọ ohun Ó pariwo titi ó fi kú Ìtàn yi fihàn pé ẹsan mbọ fún oniṣẹ ibi Ẹkọ ni fún àwon ọmọge òde òni pé, ki ṣe gbogbo iyá-ọkọ ló burú, bó pẹ bóyá, ẹsan mbọ fún ìyàwó ti ó ni ohun kò fẹ ri iya-oko, tàbi ki iyá-ọkọ kú ki ohun tó délé Kò si ibi ti ẹtàn tàbi ká dani kò ti lè wá Ẹni ti ó bá ni iwà burúkú bi ojúkòkòrò, ìlara àti ìmọ-tara-ẹni nikan, lè dani tàbi tan-nijẹ Ọmọ lè tan bàbá tàbi ìyá, ìyá tàbi bàbá lè tan ọmọ, ọkọ lè da aya, ọmọ-ìyá tàbi ẹbi ẹni lè tan ni jẹ, tàbi dani, ṣùgbọn ọpọ ìgbà, èniyàn ki reti irú iwà yi lati ọdọ ọrẹ Nítorí ifi ọkàn tàn si ọrẹ, ìbànújẹ tàbi ẹdùn ọkàn gidi ni fún èniyàn ti ọrẹ bá da tàbi tàn jẹ Ọrọ Yorùbá sọ pé, Ọrẹ dani kò tó pọn, abínibí a má dani Ọrọ Yorùbá sọ pé, Ọrẹ dani kò tó pọn, ẹbi a má dani Òwe yi fihàn pé kò si ẹni ti kò lè dani tàbi tan ni jẹ, nítorí Àgbẹkẹlé enia, asán ló jẹ A lè fi òwe yi ṣe ìtùnú fún ẹni ti irònú bá nítorí ọrẹ da a, tàbi ti ó sọ ohun ribiribi nù nítorí ẹtàn ọrẹ Oriṣiriṣi ènìyàn miran tiki sọmọ Yorùbá pọ ni ìlú nla bi ti Èkó tàbí àwọn olú ìlù nla miran ni agbègbè ilẹ Yorùbá fun àpẹrẹ Abéòkúta, Adó-Èkìtì, Akurẹ, Ìbàdàn, Oṣogbo, àti bẹẹbẹẹ lọ Gẹgẹbí Wikipedia ti kọ, ni orílẹ èdè Nàíjírià, èdè oriṣiriṣi lé ni ẹẹdẹgbẹta lélógún, méjì ninu èdè wọnyí ko si ẹni to nsọ wọn mọ, mẹsan ti parẹ pátápáta Eleyi yẹ ko kọwa lọgbọn lati dura ki èdè Yorùbá maṣe parẹ Ilé-ìwé alakọbẹrẹ ti àwọn ènìà nda silẹ A ṣe àkíyèsí wipé ọpọlọpọ ilé-ìwé alakọbẹrẹ ti àwọn ènìà nda silẹ ti ki ṣe ti Ìjọba, kò gba àwọn ọmọ láyè lati kọ tàbi sọ èdè Yorùbá ni ilé ìwè Eleyi lo jẹ ikan ninu ìdí pípa èdè Yorùbá tàbi èdè abínibí yoku rẹ Bí àwọn ọmọ ba délé lati ilé ìwè, èdè gẹẹsi ni wọn mba òbí sọ nítorí ìbẹrù Olùkọ wọn to ni ki wọn ma sọ èdè abínibí Bi òbí ba mba wọn sọ èdè Yorùbá àwọn ọmọ yio ma dahun lédè gẹẹsi Kíkọ, kíkà èdè Yorùbá ko di ọmọ lọwọ lati ka ìwé dé ipò gíga Ọmọdé lo ma tètè gbọ èdè ti wọn si le yara kọ òbí Ìjọgbọn ni èdè aiyede ma nda silẹ nítorí náà ẹ majẹ ki a di àwọn ọmọ lọwọ ṣùgbọn, ka ran wọn lọwọ fún ìlọsíwájú èdè Yorùbá Ó sàn ki gbogbo ọmọ tó parí ìwé mẹfa le kọ, ki wọn le kà Yorùbá tàbi èdè abínibí ju pé ki wọn ma le kọ, ki wọn ma lèkà rárá Bi ọpọlọpọ oníṣé ọwọ, oníṣòwò àti àgbẹ bá lè kọ lati kọ àti lati ka èdè Yorùbá ni ilé-ìwé ẹkọ àgbà tàbi lẹhìn ìwé-mẹfà, á wúlò fún ìlú Fún àpẹrẹ, wọn a le kọ orúkọ ní Ilé Ìfowópamọ, kọ ọjọ ìbí ọmọ wọn sílẹ, kọ nípa iṣẹ wọn sí ìwé àti bẹẹbẹẹ lọ Ìwà alajẹtan ti bori iránti ohun ti Kérésìmesì wà fún Ọpọ kò ti ẹ ránti pé iránti ọjọ ibi Jésù ni Ìjọba ṣe fún ará ilú ni ọjọ ìsimi ni ọjọ karun-din-lọgbọn oṣù kejila ni ọdọ-ọdún Ọpọ ọmọdé ni Òkè-Òkun ti ẹ rò pé Bàbá-Kérésì dára ju Jésù nítorí Bàbá-Kérésì fún àwọn ni ẹbùn ṣùgbọn ó kù si ọwọ òbi àti àwọn Onigbàgbọ lati tẹra mọ àlàyé ohun ti ọdún Kérésìmesì wà fún Kò yẹ ki Kérésìmesì sún èniyàn si igbèsè tàbi fa irònú Àwọn ti ó wà ni Òkè-Òkun, ìwà-alẹjẹtan ti sún ọpọ si igbèsè, tàbi irònú nítorí wọn kò ni owó lati ra ẹbùn àti ohun tuntun ti wọn polówó tantan lóri ẹrọ-isọrọ igbàlódé bi ẹrọ amóhùn-máwòrán, ẹrọ asọrọmágbèsi àti ori ayélujára Òwe Yorùbá ni Ohun ti ó ntán lọdún eégún, eyi túmọ si pé, Ohun ti ó ni ibẹrẹ, ni òpin Kérésìmesì ọdún yi ti wá, ó ti lọ, fún àwọn ti ó jẹ igbèsè nítorí ọdún, ó ku igbèsè lati san wọ ọdún tuntun Ni àsikò ìpalẹmọ ọdún tuntun yi, ó yẹ ki èniyàn ṣe ipinu lati ṣe bi o ti mọ Ọdún tuntun á bá wa láyọ o Yorùbá ni Ibi ti ẹlẹkún ti nsun ẹkún ni aláyọ gbe ńyọ Òwe yi fihan ohun tó nṣẹlẹ ni àgbáyé Bi ọpọ àwọn ti ó wà ni Òkè-òkun ti nra ẹbùn àti ọpọ oúnjẹ ni oriṣiriṣi fún ọdún, bẹni àwọn ti kò ni owó lati ra oúnjẹ pọ ni àgbáyé Eyi ti ó burú jù ni àwọn ti ó wà ninú ibẹrù pàtàkì àwọn Onígbàgbọ ti kò lè lọ si ile-ijọsin lati yọ ayọ ọdún iranti ọjọ ibi Jésù nítorí ibẹrù àwọn oniṣẹ ibi Gẹgẹ bi ọrọ Yorùbá ti ó ni Ori bí bẹ, kọ ni oògùn ori-fí fọ Bawo ni pi pa èniyàn nítorí kò gba ẹsìn ṣe lè mú ki èrò pọ si ni irú ẹsìn bẹ ẹ Òkè-Ọya ni Àriwá Nàíjírià, Boko Haram npa èniyàn pẹlú ibọn àti ohun ijà ti àwọn ti ó ka iwé ṣe, bẹni wọn korira, obinrin, iwé kikà, ẹlẹsìn- ìgbàgbọ ni Òkè-Ọya àti ẹni ti ó bá takò wọn pé ohun ti wọn nṣe kò dára Pi pa èniyàn kọ ni yio mu ki àwọn ará ilú gba ẹsìn A ki àwọn iyá àti bàbá àwọn ọmọ obirin ilú Chibok ti wọn ji kó lọ ni ilé-iwé, àwọn ẹbi ti ó pàdánù ọmọ, ìyàwó, ọkọ, ẹbi, ará àti ọrẹ lọwọ àwọn oníṣẹ ibi  Boko Haram, pé ki Ọlọrun ki ó tù wọn ninú A fi àsikò ọdún Keresimesi mú òbi àwọn ọmọbinrin ilé-iwé Chibok ti won ji ko, lọkàn le, pé ki wọn ma ṣe sọ ìrètí nù, nítorí bi ẹmi bá wà ìrètí nbẹ A lè lo òwe yi lati ṣe ikilọ fún ẹni tó fẹ lọ si Òkè-òkun lọnà kọnà lai ni àṣẹ tàbi iwé ìrìnà Bi ẹbi, ọrẹ tàbi ojúlùmọ tó mọ ewu tó wà ninú igbésẹ bẹ ẹ bá ngba irú ẹni bẹ niyànjú, a ma binú pé wọn kò fẹ ki ohun ṣoriire Bi oúnjẹ ti pọ tó ni ààtàn fún òròmọ adìẹ bẹni ewu pọ tó, nítorí ààtàn ni Àṣá ti ó fẹ gbé adìẹ pọ si Bi ọnà àti ṣoriire ti pọ tó ni Òkè-òkun bẹni ewu àti ìbànújẹ pọ tó fún ẹni ti kò ni àṣẹ ìrìnà Ọpọlọpọ nkú sọnà, ọpọ ndé ọhun lai ri iṣẹ, lai ri ibi gbé tàbi lai ribi pamọ si fún Òfin nítorí eyi, ọpọ wa ni ẹwọn Lati padà si ilé á di ìṣòro, iwájú kò ni ṣe é lọ, ẹhin kò ni ṣe padà si, nítorí ọpọ ninú wọn ti ju iṣẹ gidi silẹ, òmiràn ti ta ilé àti gbogbo ohun ìní lati lọ Òkè-òkun Bi irú ẹni bẹ ẹ ṣe npẹ si ni Òkè-òkun bẹni ìtìjú àti padà sílé ṣe npọ si Òwe Yorùbá ti ó sọ pé A ngba òròmọ adìẹ lọwọ ikú, ó ni wọn ò jẹ ki ohun lọ ààtàn lọ jẹ yi kọwa pé ká má kọ etí ikún si ikilọ, ká gbé ọrọ iyànjú yẹwò, ki á bà le ṣe nkan lọnà tótọ Orin yi fi bi Yorùbá ti ka iṣẹ abínibí àkọkọ si hàn Olùkọ, a má kọ àwọn ọmọ ilé-iwé alakọbẹrẹ ni orin yi lati kọ wọn bi iṣẹ-àgbẹ ti ṣe kókó tó, nítorí eyi, bi wọn ti nkọ iwé, ki wọn kọ iṣẹ-àgbẹ pẹlú Olùpàṣẹ, ọgá ninú Olórin Olóyè Ebenezer Obey fi òwe Yorùbá ti ó sọ pé Bi ebi bá kúrò ninú ìṣẹ, ìṣẹ bùṣe kọrin Àgbẹ ni ó npèsè oúnjẹ ti ará ilú njẹ àti ohun ọgbin fún tità ni ilé àti si Òkè-òkun Owó Àgbẹ ni Nàíjíríà fi ja ogun-abẹlé fún ọdún mẹta lai yá owó ni bi ọdún mẹtadinlaadọta titi di ọdún mẹrin-le-logoji sẹhin Lẹhin ogun-abẹle yi, Naijiria ri epo-rọbì ni rẹpẹtẹ fún tita si Òkè-òkun Dipò ki wọn fi owó epo-rọbì yi pèsè ẹrọ oko-igbálódé fún àwọn Àgbẹ lati rọpò ọkọ àti àdá, ṣe ni wọn fi owó epo-rọbì ra irà-kurà ẹrù àti oúnjẹ lati Òkè-òkun wọ ilú Eyi ló fa ifẹ-kufẹ si oúnjẹ àti ohun ti ó bá ti Oke-okun bọ titi di òni Gẹgẹ bi Ọba-olórin Sunny Ade ti kọ lórin pé Kò si Àgbẹ mọ lóko, ará oko ti dari wálé Gbogbo ará oko ti kúrò lóko wá si ilú nlá lati ṣe iṣẹ-oṣù tàbi iṣẹ-Ìjọba dipò iṣẹ-àgbẹ Owó iná-kuna yi sọ ọpọ di ọlẹ nítorí ó rọrùn lati ṣe iṣẹ oṣù ni ibòji ilé-iṣẹ, lẹhin iwé-mẹfa tàbi iwé-mẹwa ju ki wọn ṣe iṣẹ-àgbẹ lọ Òwe Yorùbá ti ó ni Iṣẹ loògùn ìṣẹ kò bá ohun ti o nṣẹ lẹ ni ayé òde òni lọ Ọpọlọpọ òṣìṣẹ-Ijọba tàbi oniṣẹ-oṣù wà ninú ìṣẹ, nítorí wọn kò ri owó gbà déédé mọ, bẹni àwọn ti ó fẹhinti lẹnu iṣẹ kò ri owó-ifẹhinti gbà nítorí Ìjọba Ológun, Òṣèlú àti Ọgá ilé-iṣẹ ngba àbẹtẹlẹ wọn nja ilé-iṣẹ àti ilú ló olè nípa ki kó owó jẹ Oriṣiriṣi iṣẹ-ọwọ àti òwò ló wà yàtọ si iṣẹ-àgbẹ Ọrọ Yorùbá sọ pé, Ọnà kan kò wọ ọjà, ló mú telọ tó nta ẹkọ Ohun ti oniṣẹ-oṣù àti òṣiṣẹ-Ìjọba lè ṣe lati lo iṣẹ fún oògùn ìṣẹ ni, ki wọn ni oko lẹgbẹ pẹlú iṣẹ-oṣù tàbi ki wọn kọ iṣẹ-ọwọ miran ti wọn lè ṣe lẹhin ifẹhinti Àwọn ọnà oríṣiríṣi ni a le fi gbé àṣà Yorùbá àti lílò iṣẹ ọnà ni ilẹ Yorùbá jáde lórí ẹrọ-alántakùn Onírúurú ìṣe ọnà ni a le fi sí ẹrọ-alántakùn bí i sinimá, àwòrán, ọrọ aláìláwòrán, ọrin àti ìtàn ti ayé àtijọ A máa fi àṣà Yorùbá hàn sí gbogbo ènìyàn lórí ẹrọ-alántakùn nípa fífi gbogbo ohun tí ó dára gan hàn ni nínú ilẹ Yorùbá àti ilẹ Áfíríkà Gbogbo àwọn orílẹ-èdè láàyé máa rí ilẹ Áfíríkà bí o ti ṣe rí gan gan Lóde òní á rí ohun gẹẹsì púpọ lórí ẹrọ alántakùn sùgbọn à á rí ohun Áfíríkà díẹ, bí ó ti lẹ jẹ pé ilẹ Áfíríkà tóbi gan an ni Nítorí náà a ní ànfàànì láti gbé ìṣe Yorùbá jáde nípaṣè ẹrọ alántakùn Ó máa gbé àṣà Yorùbá jáde lórí ẹrọ ayélujára fún gbogbo ènìyàn láti rí gbogbo ohun tí ó dára nípa ilẹ Yorùbá àti ilẹ Áfíríkà A le máa wá lórí Google Search láti rí púpọ nípa àṣà Yorùbá bí i èdè, àwòrán, àpóti-amóhùn-máwòrán, ìròyìn àti ìtàn Yorùbá oríṣiríṣi Ọnà dáradára wọnyìí ni láti bá ara ẹni sọrọ nípa ìṣe Yorùbá, a sì fi gbogbo náà hàn sí àwọn láayé Láìpẹ ẹrọ ayélujára máa ṣe ju láti yára wá rí ìṣe Áfíríkà fún ilẹ Náíjíríà Ẹkọ kíkọ ni ó lè fún àgbà ni ọgbọn àti òye lati lè sọnú Oriṣiriṣi ọnà ni a lè fi gbà kọ ẹkọ, ṣugbọn ni ayé òde òni, ohun gbogbo ni a lè ri kọ ni orí ayélujára Bi ayélujára ti sọ ayé di ẹrọ tó bẹẹ ló tún bayé jẹ si Àwọn ọmọ ìgbàlódé mọ èlò ẹrọ ayélujára ju àgbàlagbà lọ Àgbà ti kò bá ni ìfura, ki o si kọ ẹkọ lilo ẹrọ ayélujára á sọnù Ki ṣe orí ẹrọ ayélujára nikan ni ó ti yẹ ki àgbà ma fura ki o ma ba sọnù Àgbà ni lati ṣe akiyesi àwọn ohun wọnyi ṣọra fún àwọn Òṣèlú nípa ṣi ṣọ ìbò ti a di dáradára, owó ni ilé ifowó-pamọ, wi wo àyíká fún amin ewu ti o le wa ni àyíká, ṣi ṣọ irú ounjẹ ti o yẹ ki a jẹ, àti bẹẹbẹẹ lọ Iyán ni oúnjẹ gidi fún Ijẹṣa, nítorí wọn ni iṣu ju ọgẹdẹ lọ Òwe àtijọ ni pé Kò si ohun a nfi ọgẹdẹ ṣe ni Ijeṣa, ẹiyẹ ló njẹ nítorí ọpọ ohun ni a lè fi ọgẹdẹ ṣe, ni ayé òde òni, ṣùgbọn olówó ló njẹ nítorí ó wọn Ọgẹdẹ yára lati sè, fún àpẹrẹ, ká fi ọgẹdẹ din dòdò, ó ṣe dani kan jẹ ni àjẹ yó, tàbi jijẹ pẹlú oúnjẹ miran bi dòdò àti ẹyin, dòdò àti ẹwa, dòdò àti irẹsi-ọlọbẹ àsèpọ funfun Lí lo ọgẹdẹ dúdú fún àmàlà, sisè jẹ, tàbi sísun dára fún àwọn ti ó ni àrùn-àtọgbẹ Ọmọdé fẹràn dòdò Ọpọlọpọ irú oúnjẹ ti a lè fi iṣu ṣe, ni a lè fi ọgẹdẹ ṣe Fún àpẹrẹ, ẹ ṣe àyẹwò díẹ ninú àwọn oúnjẹ wọnyi Ọgẹdẹ jẹ èso ti ó wọpọ lára àwọn ohun ọgbin ti a lè ri ni ilẹ Yorùbá pàtàkì ni agbègbè Okitipupa ni ìpínlẹ Ondo Ọgẹdẹ pé oriṣiriṣi, ọgẹdẹ àgbagbà ni à nsè fun jijẹ, nígbàtí ọgẹdẹ wẹwẹ dára fún jijẹ bi èso lai sè Ọgẹdẹ àgbagbà tóbi ju ọgẹdẹ wẹwẹ lọ Ni ayé àtijọ, ohun ọgbin ti ó bá pọ ni agbègbè ni èniyàn ma njẹ, nítorí ko si ọkọ tàbi ohun irinna tó yá lati kó irè oko kan lọ si ekeji Eleyi jẹ ki àwọn ti iṣu pọ ni ọdọ wọn lo iṣu lati ṣe oúnjẹ ni oriṣiriṣi ọnà, àwọn ti o ni àgbàdo púpọ nlo fún onírúurú oúnjẹ ti a lè fi àgbàdo ṣe, àwọn ti ó ni ẹgẹ ma nlo lati ṣe oriṣiriṣi oúnjẹ àti bẹẹ-bẹẹ lọ Ìyàtọ laarin iṣu ati ọgẹdẹ ni pé, wọn wa iṣu ninú ebè nígbàtí wọn nbẹ ọgẹdẹ lóri igi rẹ Kò si ìyàtọ laarin Èlùbọ iṣu àti Èlùbọ ọgẹdẹ, ṣugbọn bi a bá ro fun àmàlà, àmàlà iṣu dúdú díẹ ju èlùbọ ọgẹdẹ gbigbẹ, àmàlà, ọgẹdẹ tútù kò dúdú ó pọn fẹrẹfẹ Iṣu tútù kò ṣe e bùṣán nítorí yio yún èniyàn ni ọfun, nibi ti ó burú dé, bi omi ti wọn fi fọ iṣu bá ta si ni lára, yio fa ara yin yún Gẹgẹ bi òwe Yorùbá ti ó ni Ọgẹdẹ dúdú kò yá bù ṣán, ọmọ burúkú kò yá lù pa, ọgẹdẹ dúdú kò dùn lati jẹ ni tútù, eyi ti ó bá ti kẹ naa kò ṣe é jẹ, ṣùgbọn ọgẹdẹ ti ó pọn ṣe jẹ ni pi pọn lai sè nítorí adùn rẹ Àti ewé àti èso ọgẹdẹ ni ó wúlò fún jijẹ Bi inú ọpọ ti ndùn, ni inú ẹlòmíràn mbàjẹ ni àsikò òjò Yorùbá ni orin fún igbà ti kò ba si òjò, igbà ti òjò bá ṣẹṣẹ bẹrẹ si rọ, tàbi ti ó bá nrọ lọwọ àti bi òjò bá pọjù Ẹ gbọ àwọn orin wọnyi pàtàkì bi àwọn ọmọ ilé-iwé alakọbẹrẹ ti nkọ orin òjò Ọrọ àgbọsọ, pé wọn fẹ sún ọjọ idibò siwájú lu jade ni kété ti ọjọ idibò kù bi ọsẹ mẹta Iroyin yi kọkọ lu jade lẹnu Ọgágun Dasuki, Onimọràn Aabo fún Olóri-Òṣèlú Nàíjíríà Jonathan Goodluck Ó ni àwọn Ológun fẹ fi ọsẹ mẹfa dojú ijà kọ Boko Haram, ẹgbẹ burúkú ti ó ti gba àwọn ilú ni Òkè-Ọya, Nàíjíríà lati bi ọdún marun Nítorí eyi, kò lè si àyè fún àwọn Ológun lati sowọpọ pẹlú Ọlọpa lati pèsè àbò ni àsikò idibò ti wọn ti fi si oṣù keji ọdún, ọjọ kẹrinla Nígbàtí Olóri-Òṣèlú pe ipàdé àwọn àgbàgbà, ọpọ àwọn ará ilú tu jade lati tako si sún ọjọ idibò siwájú Ọgá ilé-iṣẹ Alabojuto ètò idibò, Ọjọgbọn Attahiru Jega, ṣe àlàyé fún àwọn Akọwé-iroyin pé, Ìjọba sọ pé wọn kò lè dá aabo bo àwọn ẹgbẹgbẹrún ti àwọn yio gbà si iṣẹ àti ará ilú ti ó fẹ dibò ni àsikò idibò Ó ni Ìjọba ni àwọn fẹ fi ọsẹ mẹfa fi taratara dojú ijà kọ Boko Haram, nítorí eyi, Ọjọgbọn Attahiru Jega, sọ wipé àwọn kò lè fi ẹmin àwọn òṣìṣé àti ará ilú wewu, nítorí náà wọn gbà lati sún ọjọ idibò siwájú Ọjọ idibò tuntun lati yan Olóri-Òṣèlú yio wáyé ni ọjọ keji-din-lọgbọn, oṣù kẹta, idibò lati yan Gómìnà yio wáyé ni ọjọ kọ-kànlá oṣù kẹrin ọdún Ẹgbàálemẹẹdógún Kiló ṣe ti Ìjọba kò fi taratara jà lati da aabo bo ilú lati bi ọdún marun Òwe Yorùbá so wipe Onígbèsè tó dá ogún ọdún, kò mọ pé ogún ọdún nbọ wá ku ọla, nítorí náà, ki àwọn ará ilú fi ọwọ wọnú, nítorí ọjọ tuntun wọnyi súnmọ etíle Ìgbà tàbi àsikò méjì ló wà ni ọpọ ilẹ aláwọ-dúdú, ìgbà òjò àti ẹrùn Ni ayé àtijọ, òjò ni ará ilú gbójúlé lati pọn omi silẹ fún ọgbẹlẹ Àsikò òjò ṣe pàtàkì fún iṣẹ-àgbẹ, omi pi pọn pamọ fún li lò, àti fún ìtura lọwọ ooru Ẹrọ wi wa epo rọbì A lè fi ìgbà òjò wé ìgbà ti orilẹ èdè Nàíjíríà pa owó rẹpẹtẹ lori epo rọbì lai fi owó pamọ Lati ìgbà ti epo rọbì ti gbòde, ilú ko kọ ara si iṣẹ àgbẹ àti àwọn iṣẹ miran ti ó lè pa owó wọlé Àwọn Ìjọba Ológun àti Alágbádá, bẹrẹ si ná owó bi ẹni pé ìgbà ẹrùn kò ni dé Àbẹtẹlẹ gbigbà àti ji jà ilú ni olè, kò jẹ ki òjò owó epo rọbì rọ kári Pẹlú gbogbo owó epo rọbì rẹpẹtẹ, iwà ibàjẹ pọ si, kò si ọnà ti ó dára, ilé-iwé bàjẹ si, ilé-iwòsàn kò ni ẹrọ igbàlódé, ilú wà ni òkùnkùn nítorí dákú-dáji iná-mọnàmọná àti ìnira yoku Òwe Yorùbá sọ wipé Òjò nrọ, Orò nké, atọkùn àlùgbè ti ò láṣọ méjì a sùn ihòho Ìtumọ òwe yi ni pé Ẹni ti kò bá pọn omi de òùngbẹ nigbà òjò , a jẹ ìyà rẹ ni ìgbà ẹrùn A lè fi òwe yi ṣe ikilọ fún àwọn Òṣèlú Alágbádá ti ó nkéde fún ibò ni lọwọlọwọ pé àtúnṣe ṣi wà lati rán aṣọ kọjá méjì fún ará ilú Ni àsikò ẹrùn ti owó epo rọbì fọ yi, ó yẹ ki àwọn Òṣèlú lè ronú ohun ti wọn lè ṣe lati yi ìwà padà kúrò ni inákuná àti lati ronú ohun ti wọn lè ṣe lati pa owó wọlé kún owó epo rọbì, ki ilú lè rọgbọ lọjọ iwájú Ni ayé àtijọ, òbi si òbi àti ẹbi si ẹbi ló nṣe ètò ìyàwó fi fẹ fún ọmọ ọkùnrin ti ó bá ti bàláágà, ti wọn rò pé ó lè tọjú ìyàwó Obinrin ki tètè bàláágà, nítorí ki wọn tó bẹrẹ si ṣe nkan oṣù, ọpọlọpọ obinrin ma ndàgbà tó bi ọdún mẹrindinlógún tàbi jù bẹ ẹ lọ Gẹgẹ bi wọn ti ma nsọ ni igbà igbéyàwó ibilẹ òdòdó kán wà lágbàlá ti a fẹ já, bi òbi tàbi ẹbi bá ṣe akiyesi ọmọ obinrin ti ó wù wọn lati fẹ fún ọmọ ọkùnrin wọn, yálà idilé si idilé tàbi ni agbègbè ni ibi ọdún omidan, wọn yio lọ bá òbi obinrin na a lati bẹrẹ ètò bi wọn yio ti fẹ fún ọmọ wọn Ni ayé igbàlódé, obinrin yára lati bàláágà, nítorí omiran a bẹrẹ nkan oṣú ni bi ọmọ ọdún mọkànlá Obinrin ki yára fẹ ọkọ mọ nítorí ilé-iwé àti pé ki ṣe òbi àti ẹbi ló nfẹ obinrin fún ọmọ ọkùnrin mọ Yorùbá ma nlò ọrọ ti ó sọ pé Ọkan-lé-nigba lọkọ ọmọge, ikan ori rẹ ni ọkọ gidi lati la obinrin lóye pé ki ṣe gbogbo ọkùnrin ti ó bá wá bá obinrin lati sọrọ ifẹ ló ṣe tán lati fẹ ìyàwó, gbogbo wọn kọ si ni ọkọ gidi Kò yẹ ki obinrin kanra tàbi lé ọkùnrin ti ó bá kọ ẹnu ifẹ si wọn pẹlú èébú, nítorí Yorùbá sọ wipé, A kì í kí aya-ọba kó di oyún ṣùgbọn ki wọn farabalẹ lati mọ irú ẹni ti ọkùnrin na a jẹ Li lé ọkùnrin nígbàtí ọpọ ọkùnrin bá fẹ yan obinrin lọrẹ, pàtàkì ni igba ti obinrin bá ṣẹṣẹ bàláágà, lè fa ki obinrin ṣe àṣimú ni igba ti wọn bá ṣe tán lati fẹ ọkọ, nítorí ó ti lè bọ si àsikò ikánjú Ki ṣe obinrin nikan ni ọrọ Yorùbá wọnyi bá wi, ó bá ọkùnrin na a wi Ọkùnrin miran á fi àárọ ṣeré nítorí wọn rò wipé àsikò wà fún wọn, nítorí eyi, wọn á gbé obinrin kan, ju ikan silẹ titi wọn yio fẹ obinrin burúkú Eyi ti ó tún wọpọ láyé òde oni ni wipé, ọkùnrin miran kò mọ obinrin ti ó ti lọkọ yàtọ si ọmọge, nípa ki kọ ẹnu ifẹ si gbogbo obinrin, eleyi lè fa àkóbá fún ọkùnrin Eyi ti ó ṣe pàtàkì ni ki ọkùnrin àti obinrin bọwọ fúnra Ibò ni gbogbo orilẹ èdè Nàíjíríà lati yan Olóri Òṣèlú àti Gómìnà fún agbègbè yio wáyé ni ọjọ Àbámẹta, ọjọ kẹrinla, oṣù keji odun Ẹgbàálemẹẹdógún Òwe yi bá ọpọlọpọ Yorùbá tí o nyi orúkọ ìdílé wọn padà nítorí ẹsìn lai yi ìwà padà lati bá orúkọ titun áti ẹsìn mu Yorùbá ni ilé lanwo ki a tó sọmọ lórúkọ nítorí èyí, ọpọlọpọ orúkọ ìdílé ma nbere pẹlú orúkọ òrìṣà ìdílé bi Ògún, Ṣàngó, Ọya, Èṣù, Ọsun, Ifá, Oṣó àti bẹẹbẹẹ lọ Fún àpẹrẹ Ògúnlànà, Fálànà, Ṣólànà ti yi padà sí Olúlànà Ìgbà míràn ti wọn bá lò lára orúkọ àwọn òrìṣa yi wọn a ṣe àyípadà si, fún àpẹrẹ Eṣubiyì di Èṣúpòfo Esupofo Njẹ Èṣù pòfo bí, nígbàtí ẹni ti o yi orúkọ padà sí Èṣúpòfo njale Njẹ Èṣù pòfo bí, nígbàtí ẹni ti o yi orúkọ padà sí Èṣúpòfo njale, ṣiṣẹ gbọmọgbọmọ, purọ, kówó ìlú jẹ, àti bẹẹbẹẹ lọ Ótì o, Èṣù o pòfo, ìwà lọmọ àlè Ọmọ àlè ti pọ si nítorí ìwà Èṣu ti pọ si ni ilẹ Yorùbá Kò sí nkan tí óburú ninú orúkọ yíyí padà, èyí ti o burú ni kí a yí orúkọ padà lai yi ìwà padà Ẹ fi ìwà rere dípò ìporúkodà Yorùbá ki dá gbé, nítorí eyi, ẹbi àti ará á pa pọ lati sọ ọmọ lórúkọ Ni ọjọ ìsọmọ-lórúkọ, ki ṣe iyá àti bàbá ọmọ nikan ni ó nmú orúkọ silẹ, iyá àti bàbá àgbà àti ẹgbọn naa yi o fún ọmọ tuntun lórúkọ Nítorí eyi ọmọ Yorùbá ki ni orúkọ kan wọn ma nni orúkọ púpọ lori iwé-orúkọ Ni ayé òde oni pàtàkì ni òkè-òkun, ọpọ fẹràn à ti fi orúkọ kúkúrú dipò orúkọ gigun ayé àtijọ Nítorí à ti pè ni wẹrẹ, ṣùgbọn wọn lè fi orúkọ gigùn si aarin àwọn orúkọ yoku Ẹ ṣe àyẹwò diẹ ninú orúkọ kúkúrú Yorùbá ti ó ṣe fún ọmọ ni ojú iwé yi Ni ayé àtijọ, ki òbí tó gbà lati fi ọmọ fún ọkọ, wọn yio ṣe iwadi irú iwà àti àìsàn ti ó wọpọ ni irú idile bẹ ẹ Nítorí eyi, igbéyàwó ibilẹ ayé àtijọ ma npẹ ju ti ayé òde òni Bi ọmọ obinrin bá nlọ si ilé ọkọ, ikan ninu ẹrù tó ṣe pàtàkì ni ki wọn gbé ẹni fún dáni lati fi han pé kò si àyè fun ni ilé òbi rẹ mọ nítorí ó ti di ara kan pẹlú ẹbi ọkọ rẹ Ni idà keji, obinrin ayé òde òni, kò dúró ki òbí ṣe iwadi rara, pàtàkì bi wọn bá pàdé ni ilú nla ti èrò lati oriṣiriṣi ẹyà pọ si tàbi ni ilé-iwé Ọkùnrin ri obinrin, wọn fi ìfẹ han si ara wọn, ó pari, ọpọ ki ṣe iwadi lati wo ohun ti àgbà tàbi òbí nwò ki wọn tó ṣe igbéyàwó Obinrin ti lè lóyún ki òbí tó gbọ tàbi ki wọn tó lọ si ilé Ìjọsìn lati ṣe ètò igbéyàwó Àwọn miran nkánjú, wọn kò lè dúró gba imọràn Irú imọràn wo ni òbí tàbi Alufa fẹ fún ọkùnrin àti obinrin bẹ ẹ Ki ṣe ìfẹ ló fọjú, ṣùgbọn àwọn ti ó wọnú ìfẹ ló fọjú nítorí, bi obinrin tàbi ọkùnrin miran bá ti ri owó, ẹwà, ipò agbára, wọn á dijú si àlébù miran ti ó wà lára ẹni ti wọn fẹ fẹ Igbéyàwó ki ṣe ọjà òkùnkùn, ṣùgbọn àwọn ti ó nwọ ọ ni ó dijú, nítorí nígbàtí àlébù ti wọn dijú si bá bẹrẹ si jade lẹhin igbéyàwó, igbéyàwó á túká Ki ṣe ìfẹ ló fọjú, ṣùgbọn àwọn ti ó wọnú ìfẹ ló fọjú nítorí, bi obinrin tàbi ọkùnrin miran bá ti ri owó, ẹwà, ipò agbára, wọn á dijú si àlébù miran ti ó wà lára ẹni ti wọn fẹ fẹ Igbéyàwó ki ṣe ọjà òkùnkùn, ṣùgbọn àwọn ti ó nwọ ọ ni ó dijú, nítorí nígbàtí àlébù ti wọn dijú si bá bẹrẹ si jade lẹhin igbéyàwó, igbéyàwó á túká Ìmọràn fún ọkùnrin àti obinrin ti ó nronú lati ṣe igbéyàwó ni ki wọn lajú, ki wọn si farabalẹ ṣe iwadi irú iwa ti wọn lè gbà lati fi bára gbé lai wo ohun ayé bi ẹwà, owó àti ipò nítorí ìwà ló ṣe kókó jù fún igbéyàwó ti yio di alẹ Ni ayé àtijọ, òbi ni o nfẹ ìyàwó fún ọmọ ọkùnrin wọn Bi òbi bá ri ọmọ obinrin ti o dára ni idile ti o dára, wọn á lọ fi ara hàn lati tọrọ rẹ fún ọmọ wọn ọkùnrin Àṣà yi ti yàtọ ni ayé òde òni, nítorí awọn ọmọ igbàlódé kò wo idile tabi gbà ki òbi fẹ ìyàwó tabi ọkọ fún wọn Ọkùnrin àti obinrin ti lè má bára wọn gbé  wọn ti lè bi ọmọ, tabi jẹ ọrẹ fún igbà pipẹ tabi ki wọn ṣẹṣẹ pàdé, wọn yio fi tó òbi leti bi wọn bá rò pé awọn ti ṣetán lati ṣe ìgbéyàwó Mọ mí, nmọ ẹ, jẹ ikan ninu ìgbésẹ àkọkọ ninu ètò ìgbéyàwó ibilẹ Yorùbá ni Ẹni tó lọ si ilé àna, lọ sọ èdè òyìnbó, ni yio túmọ rẹ, nítorí eyi ẹbi ọkọ kò gbọdọ ṣe ìgbéraga ni ilé àna bi ó ti wù ki wọn ni ọlá tó Ẹbi ọkọ yio tọ ẹbi ìyàwó lọ lati fi ara hàn ati lati ṣe àlàyé ohun ti wọn ba wa fún ẹbi obinrin Yorùbá ni A ki lọ si ilé arúgbó ni ọfẹ, nítorí eyi, ẹbi ọkọ yio gbé ẹbùn lọ fún ẹbi ìyàwó Kò si ináwó rẹpẹtẹ ni ètò mọ mí, nmọ ẹ, nítorí ohun ti ẹbi ọkọ ba di dani ni ẹbi ìyàwó yio gba, ẹbi ìyàwó na yio ṣe àlejò nípa pi pèsè ounjẹ Mọ mí, nmọ ẹ, o yẹ ki o fa ariwo, nítorí ki ṣe gbogbo ẹbi lo nlọ fi ara hàn ẹbi àfẹ-sọnà A ṣe akiyesi pé awọn ti ó wá ni ilú nlá tabi awọn ọlọrọ ti sọ di nkan nla Èrò ki pọ bi ti ọjọ ìgbéyàwó ibilẹ Ẹ ranti pé ki ṣe bi ẹbi bá ti náwó tó ni ó lè mú ìgbéyàwó yọri Ẹ jẹ ki a gbiyànjú lati ṣe ohun gbogbo ni iwọntunwọnsin Eyi ti o ṣe pàtàkì jù ni lati gba ọkọ àti ìyàwó ni ìmọràn bi wọn ti lè gbé ìgbésí ayé rere Ẹ fọ ẹja, edé àti irú, ẹ dàápọ pẹlú ẹran bibọ, ẹja gbígbẹ, iyọ, irú, iyọ igbàlódé àti omi sinú ikòkò kan Ẹ gbe ka iná fún sisè Bi ẹ ti nse lọ, ẹ da epo-pupa sinú ikòkò keji Ẹ yọ epo díẹ, ki ẹ da àpọn si lati yọ àpnọ yi, bi ó ba ti gbónọ díẹ, ẹ da gbogbo èlò ọbẹ inú ikòkò kini ni gbí-gbónọ sinú ikòkò keji ti epo àti àpọn wa Ẹ ro pọ, ẹ yi iná rẹ silẹ díẹ, ki ẹ ro titi yio fi jiná Ti ọbẹ na bá ki jù, ẹ bu omi gbi-gbónọ díẹ si titi yio ri bi ẹ ṣe fẹ Gẹgẹbí Ọba nínú Olórin ti ógbé àṣà àti orin Yorùbá lárugẹ lagbaaye Ọba orin Sunny Ade ti kọ wípé Kí iṣu tó di iyán a gún iṣu lódó, òdodo ọrọ ni wípé a ni lati gún iṣu lódó kí ó tó di Iyán, ṣùgbọn fún ìrọrùn àwọn tí ó ní ìfẹ oúnje abínibí tí ó wà ni Ìlúọba, a ò gún iṣu lódó mọ, a ro lórí iná bí ìgbà ti a ro Èlùbọ to di Àmàlà ni Ìyàtọ tó wà laarin Èlùbọ tó di Àmàlà àti iṣu tó di Iyán tí a rò nínú ìkòkò ni wípé, Àmàlà dúdú, Iyán funfun, ṣùgbọn Àmàlà fẹlẹ ju Iyán lọ A ní lati ṣe àlàyé fún àjòjì wípeí ara iṣu ni Èlùbọ tó di Àmàlà ti jáde gẹgẹbi Iyán ti jáde lára Iṣu Ọbẹ oriṣiriṣi bi ẹfọ ẹlẹgúsí, ilá àsèpọ, àpọn, ewédú àti gbẹgìrì, ẹgúsí funfun àti bẹbẹ lọ la lè fi jẹ Iyán àti Àmàlà Bi ẹfọ ẹlẹgusi ti jẹ ọrẹ gidi fún Iyán laarin gbogbo ọbẹ, bẹni gbẹgìrì pẹlú Ewédú jẹ ọrẹ gidi fún Àmàlà A ṣe àkíyèsí wípé àwọn Yorùbá ní ilé fẹràn oúnje òkèrè ju oúnje ilẹ wa lọ ju àwọn tí ó wà ni Òkè-òkun Ẹ gbe oúnjẹ Yorùbá lárugẹ, Iyán àti ọbẹ ẹfọ ẹlẹgusi àti Àmàlà pẹlú gbẹgìrì àti Ewédú dún ládùnjù Bi ọkọ ìyàwó bà ti lówó tó ni ó ti lè fi owó si inú àpò ìwé fún owó orí àti àwọn owó ẹbi yókù Ni ayé òde òní, owó fún àpò ìwé méjìlá wọnyi lè bẹrẹ lati Aadọta náírà, ẹbí dẹ lè din àpò ìwé kù lai ṣi àpò ìwé tàbi ka owó inú rẹ Òwe Yorùbá ni Bíbí ire kò ṣe fi owó rà Ìyàwó ìbílẹ ki ṣe iṣẹ ọkọ-ìyàwó nikan, bi ẹbí ìyàwó bá wo àwọn ènìà pàtàkì lẹhin ọkọ, inú wọn a dùn ju owó lọ, nítorí wọn a mọ wípé ilé tó dára ni ọmọ wọn nlọ Ọpọlọpọ ẹbí ki gba owó orí mọ, wọn a fún ẹbí ọkọ padà ni àpò ìwé owó orí pẹlú ìkìlọ wípé ọmọ wọn ki ṣe tita, ṣùgbọn ki ọkọ àti ẹbi rẹ tọju ọmọ wọn Ẹ ṣe àyẹwò àwọn ohun ti àpò ìwé owó wọnyi wà fún ni ojú ìwé yi Ìnáwó nla ni ìgbéyàwó ìbílẹ, ṣùgbọn gẹgẹ bi òwe Yorùbá Bi owó ti mọ ni oògùn nmọ, bi agbára ọkọ ìyàwó àti ìdílé bá ti tó ni ìnáwó ti tó Ẹrù ìgbéyàwó ayé òde òní ti yàtọ si ẹru ayé àtijọ nítorí àwọn Yorùbá ti o wa ni àjò nibiti ọpọlọpọ ẹrù yi kò ti wúlò, nítorí èyi ni a ṣe kọ àwọn ẹrù ti a lè fi dipò pàtàkì fún àwọn ti ó wà lájò Ata ṣe pàtàkì ninu àwọn èlò ọbẹ Yorùbá ni Ẹmí ti ò jata, ẹmí yẹpẹrẹ nítorí eyi, lai si ata ninu ọbẹ, ọbẹ o pe Ko si ọbẹ Yorùbá ti enia ma jẹ lai ni ata, fún àpẹrẹ wọn ki jẹ ila funfun tàbi Ewédú ti wọn se lai ni ata lai bu ata ọbẹ si Oriṣiriṣi ata Ata-rodo, Ata-ṣọmbọ, Ata-wẹwẹ, Ata-Ijọsin, Tataṣe, Ata gbigbẹ, Ata gígún Àwòrán ata ti ó wá ni ojú ewé yi wọpọ ni ọjà Yorùbá Ọbẹ Yorùbá ti wọn fi ata gígún àti èlò ilẹ wa se ki wọn bi ọbẹ ìgbà lódé ti wọn fi èlò okere se Bi nkan ti wọn to ni ilu, a le fi ẹẹdẹgbẹrin náírà se ìkòkò àwọn ọbẹ Yorùbá bi ilá-àsèpọ, ẹgúsí funfun, àpọn, àjó àti bẹẹbẹẹ lọ fún idile enia mẹfa Ni ìlú Ayégbẹgẹ, ìyàn mú gidigidi, eleyi mu Ọba ìlú bẹrẹ si sá pamọ fún àwọn ará ìlú nítorí kò mọ ohun ti ohun lè ṣe Òjò kò rọ fún ọpọlọpọ ọdún, oorun gbóná janjan, nítorí náà, kò si ohun ọgbìn ti ó lè hù Ìrònú àti jẹ àti mun bá gbogbo ará ìlú  Ọba, Olóyè, Ọmọdé àti àgbà Yorùbá ni Àgbà kii wà lọjà ki orí ọmọ tuntun wọ, nítorí èyí, Ọba sáré pe gbogbo àgbà ìlú àti Àwòrò-Ifá lati ṣe iwadi ohun ti ìlú lè ṣe ki òjò lè rọ Àwòrò-Ifá dá Ifá, ó ṣe àlàyé ẹbọ ti Ifá ni ki ìlú rú Ifá ni ki ìlú mu Erin lati fi rúbọ ni gbàgede ọjà Gẹgẹbi Ọba-orin Sunny Ade ti kọ Ìtàkùn ti ó ni ki erin ma wọ odò, tohun terin lo nlọ Ọba paṣẹ fún Akéde ki ó polongo fún gbogbo ara ilu pe Ọba yio da ẹnikẹni ti ó bá lè mú Erin wọ ìlú fun ìrúbọ yi lọlá Ọpọ gbìyànjú, pàtàkì nítorí ìlérí ti Ọba ṣe fún ẹni ti ó bá lè mu Erin wọlú, wọn sọ ẹmi nu nínú igbó, ọpọ fi ara pa lai ri Erin mú Laipẹ, Ìjàpá lọ bà Ọba àti Olóyè pé ohun yio mú Erin wálé fún ẹbo rírú yi Olú-Ọdẹ rẹrin nígbàtí o ri Ìjàpá, ó wá pa òwe pé À nsọrọ ẹran ti ó ni ìwo, ìgbín yọjú Olú-Ọdẹ fi ojú di Àjàpá, ṣùgbọn Ìjàpá kò wo bẹ, ó fi ọgbọn ṣe àlàyé fún Ọba Ọbá gbà lati fún Ìjàpá láyè lati gbìyànjú Ìjàpá lọ si inú igbó lati ṣe akiyesi Erin lati mọ ohun ti ó fẹràn ti ohun fi lè mu Ìjàpá ṣe akiyesi pé Erin fẹràn oúnjẹ dídùn àti ẹtàn Nígbàtí Ìjàpá padá, o ṣe Àkàrà-olóyin dání, o ju fún Erin ki ó tó bẹrẹ si sọ ohun ti ó báwá pé àwọn ará ìlú fẹ ki Erin wá jẹ Ọba ìlú wọn nítorí Ọba wọn ti wọ Àjà Àjàpá pọn Erin lé, inú ẹ dùn, ohun naa rò wi pé, pẹlú ọla ohun nínú igbó o yẹ ki ohun le jẹ ọba Pẹlú ìrànlọwọ Ọba àti ará ìlú, wọn ṣe gbogbo ohun ti Ìjàpá ni ki wọn ṣe Ìjàpá àti ará ìlú mu Erin wọ ìlú pẹlú ọpọlọpọ àkàrà-olóyin, ìlù, ijó àti orin yi Ìyàwó àgbà ni ìdílé ọkọ àti ti ìyàwó ni o ma nṣe aṣájú fún áwọn ìyàwó ilé yoku lati gbé tàbí gba igbá ìyàwó ni ibi ìgbéyàwó ìbílẹ Ni ayé òde oni, a ṣe àkíyèsí wipé, ìdílé ìyàwó àti ọkọ, a san owó rẹpẹtẹ lati gba àwọn ti o yẹ ki a pè ni Adarí Ètò Ijoko fún ẹbi Ìyàwó àti Adarí Ètò Ìdúró fún ẹbi Ọkọ-ìyàwó Lẹhin ti àwọn obìnrin àjòjì yi ti gba owó iṣẹ, wọn a sọ ara wọn di ỌGÁ, wọn a ma pàṣe, wọn a ma ṣe bí ó ti wù wọn lati tún rí owó gbà lọwọ àwọn ẹbí mejeeji Nípa ìwà yí, wọn a ma fi àkókò ṣòfò Yorùbá ni Alágbàtà tó nsọ ọjà di ọwọn Ko ba àṣà mu lati sọ Aṣojú awọn ìyàwó-Ilé di ALAGA Ipò méjèjì yàtọ sira, ó dẹ yẹ ki o dúró bẹ ẹ nítorí ọgá méjì kò lè gbé inú ọkọ kan Kò si oye ọdún ti ọpọlọpọ Òṣèlú Ilẹ Aláwọ-dúdú lè lò ni ipò ti wọn lè gbà lẹrọ lati kúrò Bi àyè bá gbà wọn, wọn fẹ kú si ori oyè Bi a bá ṣe akiyesi ọpọlọpọ Òṣèlú Òkè-Òkun, bi àwọn ará ilú bá ti dibò pé wọn kò fẹ wọn nípa yin yan ẹlòmíràn, wọn yio gbà lẹrọ, lati gbé Ìjọba fún ẹni tuntun ti ará ilú yan, ṣùgbọn kò ri bẹ ẹ ni Ilẹ Aláwọ-dúdú Ohun ti ó jẹ ki àwọn Òṣèlú Ilẹ Aláwọ-dúdú fẹ kú si ipò pọ Ọpọlọpọ Olóri Òṣèlú Nàíjíríà, ki ba jẹ ti Ìjọba Ológun tàbi Alágbádá, kò si ẹni tó mọ bàbá wọn ni ilú, ṣùgbọn wọn kò kọ ọgbọn pé ọpọ ọmọ ti wọn mọ bàbá wọn ni àwùjọ kò dé ipó nla ti àwọn dé Ó ṣe é ṣe ki ó jẹ wipé ìbẹrù iṣẹ ti ó ṣẹ wọn ni kékeré ló jẹ ki wọn ni ojúkòkòrò lati fi ipò wọn ji owó ilú pamọ fún ara wọn, ọmọ àti aya wọn nítorí ìbẹrù iṣẹ Kò si oye owó ti wọn ji pamọ ti ó lè tẹ wọn lọrùn, eyi ló fa ìbẹrù à ti kúrò ni ipò agbára Ìbẹrù ki ẹni ti ó bá má a gba ipò lọwọ wọn, ma ṣe ṣe iwadi wọn na a pẹlú, nítorí wọn ò mọ bóyá yio bá wọn ṣe ẹjọ lati gba owó ilú ti wọn ji kó padà Kàkà ki ilú gbérí, ṣe ni ọlá ilú nrẹhìn Bi Òsèlú bá ji owó, wọn a ko ọpọ owó bẹ ẹ lọ si Òkè-Òkun tàbi ki wọn ri irú owó bẹ ẹ mọlẹ lóri ki kọ ilé ọkẹ aimoye ti ẹni kan kò gbé Ọpọ owó epo-rọbì ló wọlé, ṣùgbọn àwọn Òṣèlú àti àwọn olè bi ti wọn njẹ ìgbádùn nígbàtí ará ilú njìyà Lára ìpalára ti ji ja ilú ni olè fa, ni owó Nàíjíríà ti ó di yẹpẹrẹ, àwọn ọdọ kò ri iṣẹ ṣe, àwọn ohun amáyé-dẹrùn ti bàjẹ tán, oúnjẹ wọn gógó àti bẹ ẹ bẹ ẹ lọ Òwe Yorùbá ti ó ni Ohun gbogbo ki i tó olè fi àlébù ojúkòkòrò, ifẹ owó, àti à ṣi lò agbára han ni ilú, pàtàkì ni Nàíjíríà Ni ayé igbà kan ri, àwọn ẹranko ni ọjà ti wọn Ni ọjọ ọjà, Kìnìún, Ajá, Ìgalà, Kọlọkọlọ, Erin, Ẹkùn, Ìjàpá, Ọkẹrẹ, Eku-Asin, àti àwọn ẹranko yoku gbé irè oko àti ẹrù fún títà wá si ọjà Erin ni Olóri ọjà, Kìnìún ni igbá keji Gbogbo ẹranko mọ àlébù ara wọn Wọn mọ pé Asin fẹràn ijà, bẹni òfófó àti àtojúbọ ni àlébù Ìjàpá Àjàpá, Ọkẹrẹ, Eku-Asin, àti àwọn ẹranko yoku Ni ọjọ kan, ijà bẹ silẹ laarin Ọkẹrẹ àti Asin Ki ṣe pé àwọn ẹranko yoku kò lè làjà yi, ṣùgbọn wọn rò pé Asin ti tún gbé iṣe rẹ dé nítorí ó fẹràn ijà, nítorí eyi, wọn kò dá si ijà Ìjàpá fi ìsọ rẹ silẹ, ó sá lọ wòran ijà Nígbàtí ó dé ibi ijà, ó rò pé Asin lágbára ju Ọkẹrẹ lọ, ó kó si wọn laarin Eku-Asin kò fẹràn Ìjàpá nítorí ki gbọ tara ẹ, nítorí eyi, inú bi i, ó fi Ọkẹrẹ silẹ, ó kọjú ijà si Ìjàpá Ó fi ibinú gé imú Ìjàpá jẹ Ìjàpá bẹrẹ si ké igbe pẹlú orin yi nitoÌri ki àwọn ẹranko yoku lè gba ohun lọwọ Asin Òwe yi ṣe é lò lati ṣe àyẹwò ìṣẹlẹ pí pa àjòjì ilẹ Aláwọ-dúdú yoku, ti ó bẹ sílẹ ni Gúsù ilẹ Aláwọ-dúdú ni oṣù kẹrin ọdún Ẹgbàálemẹẹdógún Èniyàn dúdú ni Gúsù ilẹ Aláwọ-dúdú, jẹ ìyà lábẹ Ìjọba amúnisìn fún ọpọlọpọ ọdún Ìfẹ Àlejò ju ara ẹni, jẹ ki ọpọlọpọ ilẹ Aláwọ-dúdú jẹ ìyà lábẹ Aláwọ-funfun lati Òkè-òkun fún ìgbà pi pẹ Ojúkòkòrò Aláwọ-funfun si ohun ọrọ ti ó wà ni ilẹ Aláwọ-dúdú pọ si, nígbàtí ọkàn wọn balẹ tán, wọn ṣe Ìjọba ti ó mú onílé sìn Ìjọba amúnisìn yi fi ipá gba ilẹ Aláwọ-dúdú lati pin fún Aláwọ-funfun, wọn ṣe òfin lati ya dúdú sọtọ, pé dúdú kò lè fẹ funfun, wọn bẹrẹ si lo èniyàn dúdú bi ẹrú lóri ilẹ wọn àti bẹ ẹ bẹ ẹ lọ Àwọn èniyàn dúdú kò dákẹ, wọn jà lati gba ara wọn sílẹ ninú ìyà àti ìṣẹ yi, nítorí eyi wọn pa ọpọlọpọ bẹni wọn gbé àwọn Olóri Aláwọdúdú púpọ si ẹwọn ọdún àimoye Lára wọn ni Nelson Mandela ti ó lo ọdún mẹtàdínlọgbọn ni ẹwọn nítorí ijà àti tú àwọn èniyàn rẹ sílẹ lọwọ Ìjọba amúnisìn Ki ṣe ẹyà Zulu tàbi ará ilu Gúsù ilẹ Aláwọ-dúdú nikan ló jà lati gba òmìnira lọwọ Ìjọba Amúnusìn Gbogbo àgbáyé àti ilẹ Aláwọ-dúdú yoku dide pọ lati pa ẹnu pọ bá olè wi Ni àsikò ijiyà yi, Ìjọba àti ará ilú Nàíjíríà ná owó àti ara lati ri pé èniyàn dúdú ni Gúsù ilẹ Aláwọ-dúdú gba òmìnira lóri ilẹ wọn Gẹgẹ bi òwe Yorùbá ti ó sọ wi pé A kì í fi Oníjà sílẹ ká gbájúmọ alápẹpẹ, àwọn ọdọ ti ó npa àjòjì lati ilú dúdú yoku fi Ìjọba ti kò ṣe ẹtọ sílẹ gbájúmọ àjòjì A ri pé lẹhin ti dúdú ti gba Ìjọba lati ọdún mọkànlélógún sẹhin, ìṣẹ àwọn èniyàn dúdú kò din kù tó, pàtàkì laarin àwọn ọdọ Òṣèlú ilẹ Aláwọ-dúdú kò kọ ọgbọn ninú ọpọlọpọ ọdún ti àwọn Aláwọ-funfun fi mu Aláwọ-dúdú sìn Ọpọlọpọ Òṣèlú ilẹ Aláwọ-dúdú n ja ilú lólè, wọn nkó ọrọ ilú lọ si Òkè-òkun, wọn hu iwà ti ó burú bi ti àwọn Amúnisìn si àwọn èniyàn wọn Eleyi ló fa si sá kiri àwọn ọdọ lati ilẹ Aláwọ-dúdú kan si ekeji tàbi lọ si Òkè-òkun lọnà-kọnà A lérò wi pé àwọn àjòjì yio hu iwà ti ó tọ, ki onilé na a mọ pé Ki á rin ká pọ ló yẹni, pi pa àjòjì kọ ni yio gbà wọn ninú ìṣẹ A si tún lérò wi pé Òṣèlú ilẹ Aláwọdúdú yio ni àyipadà ọkàn lati pèsè iṣẹ fún àwọn ọdọ, pèsè ohun améyédẹrùn igbàlódé àti lati hu iwà rere si ará ilú Ni ọjọ kẹrindinlógún, oṣu kẹrin ọdún Ẹgbàálemẹẹdógún, ọwọ Ọlọpa Italy tẹ ọkùnrin mẹẹdógún ti ó ju àwọn Ìgbàgbọ méjìla si odò nítorí ẹsìn lati inú ọkọ ojú agbami ti o nko Aláwọ-dúdú ti ó nsa fún ogun àti iṣẹ lo si Òkè-òkun Ni gbogbo ọnà ni Aláwọ-dúdú fi gba wèrè mọ ẹsìn Ọmọ ijọ ti kò le bọ ara rẹ tàbi bọ ọmọ, ti ó nda ida-mẹwa nígbàtí Olóri Ijọ nfi owó yi gun ọkọ òfúrufú fi han pé ọpọ ti gba wèrè mọ ẹsìn Aládurà ti ó nri iran ti kò ri tara rẹ gba wèrè mọ ẹsìn Ẹlẹsin Mùsùlùmi ti ó npa ẹlòmíràn ni orúkọ ẹsìn gba wèrè mọ ẹsìn Eyi ti ó ni èèwọ ni iwé kika fún ẹsìn ohun Boko Haram ti wọn fi nba ilé iwé jẹ, ji àwọn obinrin kò kúrò ni ilé iwé, fihàn pé wọn gba wèrè mọ ẹsìn Ọjọ kẹrinla oṣù kẹrin ọdún Ẹgbàálemẹẹdógún ló pé ọdún kan ti ẹgbẹ burúkú Boko Haram ti ko igba-le-mọkandinlógún obinrin kúrò ni ilé-iwè ni Chibok Lèmọmù rán ọmọ tirẹ lọ si ilé-iwé, irú àwọn ọmọ Lèmọmù ti ó ka iwé ni ó nṣe Òṣèlú tàbi jẹ ọgá ni iṣẹ Ìjọba Kò si Òṣèlú Aláwọ-dúdú ti kò sọ pé ohun jẹ Onígbàgbọ tàbi Mùsùlùmi ṣùgbọn eyi kò ni ki wọn ma ja ilú ni olè Ìfẹ agbára ki jẹ ki wọn fẹ gbe ipò silẹ nítorí eyi wọn á fi ẹsìn da ilú rú Eleyi ló fa ogun ni ọpọlọpọ ilẹ Aláwọ-dúdú Kàkà ki Aláwọ-dúdú yẹ ara wọn wò, gbogbo ọlọrọ àti òtòṣì fẹ kó kúrò ni ilẹ Aláwọ-dúdú lọ si Òkè-òkun Bi gbogbo ará ilú Aláwọ-dúdú bá kó lọ si Òkè-òkun pẹlú bi wọn ṣe gba were mo esin, wọn á ba ibẹ jẹ Ọjọ ti wèrè bá ti mọ pé wèrè ni ohun ni iwòsàn bẹrẹ, bi Aláwọ-dúdú kò bá mọ pé wọn gba wèrè mọ ẹsìn, kò lè si àtúnṣe ni ilẹ Aláwọ-dúdú Ìkà kò jẹ ṣe ọmọ rẹ bẹ ẹ, ọmọ Olóri Ìjọ, Lèmọmù àti àwọn Òṣèlú ilẹ Aláwọ-dúdú kò si ninú àwọn ti ó nkú si odò nítorí àti lọ si Òkè-òkun ni tipá-tipá Ìwà ikà àti ijà nítorí ẹsìn kò mú ọgbọn dáni Ni igbà ipalẹmọ idibò, ẹrù ba ará ilú nítorí wọn kò mọ ohun ti ó lè sẹlẹ Àwọn ti ó ndu ipò jade ni rẹpẹtẹ fún ètò-òṣèlú, eyi ti ó fa ki àwọn jàndùkú bẹrẹ ijà ti ó fa sún-kẹrẹ fà-kẹrẹ ọkọ pàtàkì ni ilú Èkó, eleyi fa ibẹrù pé ọjọ idibò yio burú Ẹgbẹ Onigbalẹ Yorùbá ni Ọrọ ki i mi ni ikùn àgbà ṣùgbọn, ọrọ mi ni ikùn Ọba Èkó, Ọba Rilwanu Akiolu nígbàtí ó ṣe ipàdé pẹlú àwọn àgbà Ìgbò Èkó, pé ti wọn kò bá dibò fún ẹni ti ohun fẹ, wọn yio bá òkun lọ Ọrọ Ọba Rilwanu Akiolu bi ará ilé àti oko ninú Eleyi tún dá kún ibẹrù pé ija yio bẹ ni ọjọ idibò, nítorí eyi ọpọlọpọ ará ilú ko jade lati dibò Gbogbo àgbáyé ló mọ wi pé àwọn Òṣèlú ilẹ Aláwọ-dúdú ki i fẹ gbé Ìjọba silẹ Ki ṣe pe wọn ni ifẹ ilu, bi kò ṣe pé, ó gbà wọn láyè lati lo ipò wọn lati ji owó ilú fún ara àti ẹbi wọn Gẹgẹ bi ọrọ Yorùbá pe Ikú tó fẹ pani, bó bá sini ni fìlà, ọpẹ ló yẹ ká dá, ikú tó fẹ pa ará ilú ti re kọja nítorí ọjọ idibò lati yan Gómìnà àti Aṣòfin-ìpínlẹ ti lọ lai mú ogun dáni bi ará ilú ti rò Ẹ ṣe àyẹwò èsi idibò À ṣe kágbá Idibò ni orilẹ èdè Nàíjíríà yio wáyé ni ọjọ Àbámẹta, ọjọ Kọkọnlá, oṣù kẹrin ọdún Ẹgbàálemẹẹdógún, lati yan Gómìnà àti àwọn Aṣòfin ìpínlẹ mẹrindinlọgbọn A dúpẹ pé ilú jade lati dibò yan Olóri Òṣèlú àti àwọn Aṣòfin-àgbà lai mú ijà dáni bi gbogbo ilú ti bẹrù pé yio ri oṣù tó kọjá Yorùbá sọ wi pé Ìbẹrẹ kọ ló niṣẹ a fi ọrọ yi rọ ará ilú pé ki wọn tu jade lati dibò nítorí Ìjọba àpapọ kò súnmọ ará ilú bi ti Gómìnà àti Aṣòfin ìpínlẹ , ki wọn lè jẹ èrè Ìjọba Alágbádá Yorùbá ka ọmọ bibi si ohun pàtàkì fún ìdílé, nítorí èyi, tijó tayọ ni Yorùbá ma fi nki ọmọ titun káàbọ si ayé Gẹgẹbí Ọgá ninu Olórin ilẹ-aláwọ dúdú, Olóyè Ebenezer Obey ti kọ Ẹbùn pàtàkì ni ọmọ bibi Ìlú ti igbe ọmọ titun kò bá dún, ìlú naa a kan gógó Eleyi lo ṣẹlẹ ni ìlú Olúróhunbí Fún ìgbà pípẹ, àwọn obinrin ìlú kò ri ọmọ bi, nítorí náà, gbogbo wọn lọ si ọdọ Òrìṣà Ìrókò lati lọ tọrọ ọmọ Oníkálukú wọn jẹjẹ oriṣiriṣi ohun ti wọn ma fún Ìrókò ti wọn bá lè ri ọmọ bi Ẹlòmiràn jẹ ẹjẹ Ewúrẹ, òmíràn Àgùntàn tàbi ohun ọgbìn Olúróhunbí ti gbàgbé ẹjẹ ti ó jẹ Ni ọjọ kan, Olúróhunbí dágbére fún ọkọ rẹ pé ohun fẹ lọ si oko ẹgàn, ó bá gba abẹ igi Ìrókò kọjá Bi ó ti dé abẹ igi Ìrókò, Ìrókò gbamú, ó bá sọ di ẹyẹ Ẹyẹ Olúróhunbí bẹrẹ si kọ orin lóri igi Ìrókò bayi Lai pẹ, àwọn obinrin ìlú bẹrẹ si bimọ Oníkálukú pada si ọdọ Ìrókò lati lọ san ẹjẹ wọn, ṣùgbọn Olúróhunbí kò jẹ mú ọmọ rẹ silẹ lati san ẹjẹ ti ó jẹ Òwe Yorùbá ni Bi ojú bá sé ojú, ki ohun má yẹ ohun, ṣùgbọn Ni igbà kan ri, imú Erin dàbi ti àwọn ẹranko tó kù ni, ṣùgbọn Erin fi aigbọ tara ẹni, di o ni imú gigùn Gbogbo nkan tó nlọ ni ayé àwọn ẹranko yoku ni Erin fẹ tọpinpin rẹ Yorùbá ni Ẹni bá wá iwa-kuwa, ojú rẹ á ri irikuri Ni ọjọ kan, gẹgẹbi iṣe Erin, ó ri ihò dúdú kan, ó ti imú bọ lati tọpinpin lai mọ pe ibẹ ni Òjòlá fi ṣe ibùgbé Ejò nla ti o ngbe ẹranko tàbi enia mi Bi o ti gbé imú si inú ihò yi ni Òjòlá fa ni imú lati gbe mì Erin pariwo lati tú ara rẹ silẹ ṣùgbọn Òjòlá kò tu imú rẹ silẹ Ìyàwó Erin gbọ igbe ọkọ rẹ, o fa ni irù lati gbiyànjú ki ó tú ọkọ rẹ silẹ Bi àwọn mejeeji ti ṣe gbìyànjú tó, ni imú Erin bẹrẹ si gùn si titi o fi já mọ Òjòlá lẹnu Imú Erin di gigùn Imú gigùn yi dá itiju fún Erin, ó fi ara pamọ titi, ṣùgbọn nígbàtí àwọn ẹranko ti ó kù ri imú rẹ gigun wọn bẹrẹ si ṣe ilara irú imú bẹ Èébú dọlá, ohun itiju di ohun ilara Ọbọ jẹ ẹranko ti ó féràn àti ma ṣe àfarawé gbogbo ẹranko yoku Ni ọjọ kan, Ọbọ lọ si ibi ihò dúdú ti Erin lọ lati ṣe ohun ti Erin ṣe Yorùbá ni Ohun ojú wa, lojú nri Bi ó ti gbé imú si inú ihò dúdú yi ni Òjòlá gbe mi, ó si kú Àwọn ẹranko tó kù fi ti Ọbọ kọgbọn, nítorí eyi ni o fi jẹ imú Erin nikan ló gùn ni gbogbo ẹranko Ẹkọ pàtàkì ninu itàn yi ni pe àfarawé lè fa àkóbá bi ikú òjijì, àdánù owó àti ara, ẹwọn àti bẹẹbẹẹ lọ Òjò ibùkún lọdọ ẹni kan, ni òjò ìbànújẹ lọdọ ẹlòmíràn Lai si òjò, ọgbẹlẹ á wà, ọgbẹlẹ pi pẹ ló nfa iyàn Inú àgbẹ ma ndun ni àsikò òjò nítorí wọn mọ pé ohun ọgbin wọn yio hù, oúnjẹ àti jẹ, àti tà yio pọ si Ọmọdé àti àgbà ló fẹràn òjò nítorí ó mú ìtura wá, pàtàkì ni igbà ooru Ni idà keji, òjò àrọ-irọ dá lè fa ìbànújẹ fún àgbẹ àti ará ilú, pàtàkì fún, ẹni ti ilé rẹ njò, ẹni ti ó kọlé si ọnà àgbàrá òjò, ó nfá ẹfọn eyi ti ó nfá ibà, àgbàrá lè gbá ohun ọgbìn lọ, agbara lè yalé àti bẹ ẹ bẹ ẹ lọ Fún àpẹrẹ, irònú àti ibànújẹ ni ìgbà òjò jẹ fún ọpọlọpọ ará ilú Èkó, nítorí ọnà fún àgbàrá kò tó, eyi ma njẹ ki àgbàrá ba ilé àti ọnà jẹ Ni Ìbàdàn, irònú na a dé fún àwọn ti ó kọlé si ẹgbẹ odò Ògùnpa nítorí ìbẹrù omi-yalé Ọrọ Yorùbá ni Òjò kò bẹni kan ṣọtá, ẹni eji ri leji npa Ọpọlọpọ igbà, òjò kò rọ fún ìbànújẹ èniyàn pàtàkì bi èniyàn bá palẹmọ fún òjò nípa ti tú àyíká ṣe lai kó pàntí si ọnà àti ojú àgbàrá àti gbi gbẹ ọnà fún àgbàrá Òwe Yorùbá sọ wipé Òjò tó rọ ló mú pẹtẹpẹtẹ wá Pẹtẹpẹtẹ dára fún ohun ọgbin bi ìrẹsì àti fún agbo Ẹlẹdẹ ṣùgbọn kò yẹ ilú Bi Ìjọba bá ṣe ọna fún ọkọ àti ẹlẹsẹ, pẹtẹpẹtẹ á din kù Eyi ti ó ṣe pàtàkì ni ki Ìjọba àti ará ilú sowọpọ lati tú agbègbè àti àyíká ṣe lati lè lo òjò fún rere Ilé-ìkàwé gẹgẹ bi orúkọ yi ti jẹ ni èdè Yorùbá, jẹ ibi ti wọn kó oriṣiriṣi iwé si, fún ọmọ ilé-iwé àti èrò lati wọlé yá iwé fún ki kà Ilẹ Aláwọdúdú ni Ilé-ìkàwé ti bẹrẹ ni Alexandria, Egypt Ni ayé òde òni, ki ṣe iwé nikan ni wọn nkó si Ilé-ìkàwé, wọn a tún pèsè ẹrọ ayélujára fún ẹni ti ó bá fẹ ka iwé lóri ayélujára àti lati wá idi ohun ti ó nlọ ni àgbáyé Ilé-iwé kò pé lai si Ilé-ìkàwé Ki ṣe ilé-iwé nikan ló ni Ilé-ìkàwé, nítorí àdúgbò, agbègbè àti ilú na a ma nni Ilé-ìkàwé fún ọmọ ilé-iwé àti èrò ti ó ni ìfẹ lati ni ìmọ Lati igbà ti Ìjọba-àpapọ ti gba gbogbo ilé-iwé lọwọ àwọn Olùdásílẹ, ni ilé-iwé ti bàjẹ pàtàkì àwọn ilé-iwé ti Ìjọba gba Yorùbá fẹràn ẹni ti ó bá kàwé, ṣùgbọn ni ayé òde òni, ìfẹ owó àti ìgbádùn ti dipò ìfẹ ẹkọ, nítorí eyi Ilé-àpèjẹ pọ ni ilú ju Ilé-ìkàwé lọ Eyi ti ó burú jù ni pé, kò si Ilé-ìkàwé tuntun, eyi ti ó wà kò ri àtúnṣe Ìròyìn gbe jade pé, Ilé-iṣẹ ẹrọ ìbánisọrọ ti ṣe tán lati gbé Ilé-ìkàwé ti wọn kọ ni ọdún mẹwa sẹhin fún lilò ni ilé-iwé giga ti ó wà ni Àkokà, ilú Èkó, kúrò nítorí wọn ti i pa lati ọdún marun lai lò Eleyi yẹ kó ti ará ilú àti Òṣèlú lójú nítorí, Ilé-ìkàwé ti wọn ti kọ ni ọgọrun ọdún sẹhin tàbi jù bẹ ẹ lọ ṣi wà ni Òkè-Òkun Ilú kò lè ni ìlọsíwájú lai si ẹkọ àti ìmọ nítorí Ìgbádùn tàbi Eré ṣi ṣe lai ṣi iṣẹ, ló nfa Ìṣẹ Ki i ṣe àkọkọ ti ọwọn epo ọkọ yio wáyé ni Nàíjíríà, ṣùgbọn bi ijiyà ti ọwọn epo ọkọ kó bá ará ilú bá ti tán, Ìjọba àti ará ilú á gbàgbé ni wéré, wọn ki kọ ọgbọn lati ronú ohun ti wọn lè ṣe lati jẹ ki irú rẹ ma wáyé mọ Epo ọkọ kò kọkọ wọn nígbàtí Olóri-ogun Abacha gba Ìjọba ni ọdún méjìlélógún sẹhin, ṣùgbọn lati bi ogún ọdún, epo ọkọ bẹrẹ si wọn ni ilé-epo nítorí wọn kò tún ilé iṣẹ tó nṣe epo ọkọ ṣe, àbẹtẹlẹ gbigbà àti iwà ibàjẹ pọ fún àwọn ti o nkó epo ọkọ wọlé lati Òkè-òkun àti ilé-epo Ijiyà yi pọ gidigidi, nítorí ọpọ n sun ilé-epo fún ọsẹ kan nítorí àti ri epo ọkọ rà ni oye ti Ìjọba ni ki wọn ta a, ṣùgbọn ilé epo gbà lati ta epo fùn alarobọ ju ọlọkọ lọ Nígbàtí Olóri-ogun Olúṣẹgun Ọbásanjọ di Olóri-Òṣèlú, ti wọn ri ọrọ ọwọn epo ọkọ yanjú, ilú gbàgbé iyà yi Yàtọ si ki àwọn Ọlọkọ epo ọkọ da iṣẹ silẹ, tàbi ki òṣiṣẹ ilé-epo rọbì da iṣẹ silẹ, ọwọn epo ti fẹ di ìgbàgbé, nítorí irú eleyi ki pẹ ju ọjọ méjì si mẹta lọ Ẹ ṣe iránti, ni oṣù kini ọdún kẹta sẹhin, nítorí wọn fẹ fi owó kún epo ọkọ lójú ẹrọ, epo ọkọ wọn, ṣùgbọn bi ilú fẹ bi ó kọ, Ìjọba Goodluck Ebele Jonathan fi owó kún epo ọkọ lati náírà marunlelọgọta di náírà mẹtadinlọgọrun Ni àsìkò yi, gbogbo èrò bọ sita lati sọ tinú wọn pé kò si ohun ti ó yẹ ki wọn gbé epo rọbi lati Nàíjíríà lọ si Òkè-Òkun lati lọ sọ di epo ọkọ, ki wọn tún fi owó ko padà silé pẹlú owó iyebiye nígbàtí wọn lè tún ilé-iṣẹ to nṣe epo ọkọ ṣe àti lati kọ tuntun si Ìjọba ṣe ìlérí fún ará ilú pé àwọn yio lo owó ti wọn bá ri fi tún ohun amáyédẹrùn igbàlódé ṣe, wọn o si kọ àti tún ilé-iṣẹ ti o nsọ epo rọbì di epo ọkọ ṣe Ọdún mẹta ti kọjá, Ìjọba kò mú ìlérí yi ṣẹ nítorí àbẹtẹlẹ gbigbà àti iwà ibàjẹ Nàíjíríà wà ni ipò kejila ninú ọrọ ajé epo rọbì ti tà ni àgbáyé Owó epo rọbì mú irọrùn bá ilú nítorí lára owó rẹ ni wọn pin fún Òṣìṣé Ìjọba ni ọdún mọkanlelogoji sẹhin, wọn fi tún ilú ṣe àti pèsè ohun amáyédẹrùn igbàlódé fún ilú eyi ti a mọ si owó Udoji Owó epo rọbì ni orilẹ èdè fi ja ogun abẹlé lai jẹ igbèsè, wọn fi kọ ile ise ti o nso epo rọbì di epo ọkọ àti epo ìdáná, bẹni wọn pin fún gbogbo ẹyà Nàíjíríà fun ìdàgbàsókè Ìfẹ owó lai fẹ ṣiṣẹ nítorí owó epo rọbì bẹrẹ si ba ilú jẹ Gbogbo ará ilú bẹrẹ si gbójúlé owó epo rọbì ju iṣẹ àgbẹ tàbi ṣe iṣẹ míràn lati kó ọrọ jọ Yorùbá ni Ọmùtín gbàgbé ìṣẹ, ará ilú Nàíjíríà ki pẹ gbàgbé ìṣẹ, eyi ló njẹ ki Òṣèlú ṣe bi wọn ti fẹ Lẹhin ọdún mẹrindinlógún ẹgbẹ Alágboòrùn, a lérò wi pé ará ilú yio fún ẹgbẹ Onigbalẹ ti ó mbọ ni àyè lati tún ilé-iṣẹ ti o nsọ epo rọbì di epo ọkọ ṣe, ki wọn kọ tuntun si, din àbẹtẹlẹ gbigbà àti iwà ibàjẹ ku Bi kò bá si ìtẹlọrùn, kò si ohun ti èniyàn ni ti ó tó À i ni ìtẹlọrùn ló nfa iwà burúkú bi, olè jijà, àgbèrè, ojúkòkòrò, irà-kurà, ijẹ-kújẹ, ìpànìyàn, gbi gbé oògùn olóró àti àwọn àlébù yoku Kò si owó ti ẹni ti kò ni ìtẹlọrùn lè ni, ki ó tó Yorùbá ni Isà òkú ki i yó, bẹ ẹ ló ri fún a lai ni ìtẹlọrùn, nítorí ojoojúmọ ni ohun tuntun njade, pàtàkì ni ayé oriṣiriṣi ẹrọ igbàlódé àti ẹrọ ayélujára yi Fún àpẹrẹ, oriṣiriṣi ọkọ ayọkẹlẹ ló wà, ti wọn nṣe jade ni ọdọdún, àti ẹrọ ìbánisọrọ igbàlódé owó iyebiye Pẹlú ìṣẹ ti ó pọ ni ilẹ Aláwọ-dúdú, ọkọ ilẹ kò tó fún ọpọlọpọ Òṣèlú àti Olóri-Ìjọ mọ, ọkọ-òfúrufú bi ó ti wọn tó, ni wọn nkó jọ Nítorí eyi, kò si owó ti ó lè tó fún ẹni ti ó bá fẹràn ohun ayé Ẹkọ nla ni lati kọ ọmọ ni ìtẹlọrùn lati kékeré Ẹni ti ó bá ni ìtẹlọrùn, ló ni ohun gbogbo, nítorí ko ni wo aago aláago ṣiṣẹ, á lè lo ohun ti ó bá ni pẹlú ìtẹlọrùn Pẹlú ìtẹlọrùn, Ohun ti kò tó loni mbọ wá ṣẹkù ni ọla bi èniyàn bá lè farabalẹ Ni ayé igbà kan, bi èniyàn bá jẹ alágbára, ti ó tẹpá-mọṣẹ, ti ó si tún ni iwà ọmọlúwàbí, iyì wà fun bi kò ti ẹ ni owó, ju olówó rẹpẹtẹ ti kò si ẹni ti ó mọ idi owó rẹ ni áwùjọ tàbi ti kò hùwà ọmọlúwàbí Ni ayé òde òni, ọwọ wà fún olówó lai mọ idi ọrọ, eyi ló njẹ ki irú àwọn bẹ ẹ dé ipò Òsèlú, Olóri Ìjọ tàbi gba oyè ti kò tọ si wọn Ìbẹrù òṣì lè jẹ ki èniyàn tẹpá-mọṣẹ, bẹ ló tún lè jẹ ki ọpọ fi ipá wá owó Ìfẹ owó tó gba òde kan láyé òde òni njẹ ki ọpọlọpọ jalè tàbi wá ipò agbára ti ó lè mú ki wọn ni owó ni ọnà ti kò tọ Òṣèlú ki fẹ gbé ipò silẹ nítorí ìbẹrù pé bi agbára bá ti bọ, ìṣẹ dé Àpẹrẹ tani mọ ẹ ri pọ lára àwọn Òsèlú ti agbára bọ lọwọ rẹ, Ọgá Òṣìṣẹ Ìjọba ti ipò rẹ bọ, Olóri Ìjọ ti ó kó ọrọ jọ ni orúkọ Ọlọrun ló nri idá mẹwa gbà ju Olóri Ìjọ ti kò ni owó Òwe Yorùbá ti ó sọ wi pé Òṣì ló njẹ tani mọ ẹ ri, owó ló njẹ mo bá ẹ tan fi hàn pé owó dára lati ni, ṣùgbọn kò dára lati fi ipá wá ni ọnà ẹbùrú Kò yẹ ki èniyàn fi ojú pa ẹni ti kò ni rẹ tàbi sá fún ẹbi ti kò ni, nítorí igbà layé, igba kan nlọ, igbà kan mbọ, ẹni ti ó ni owó loni lè di òtòṣì ni ọla, ẹni ti kò ni loni lè ni a ni ṣẹ kù bi ó di ọla Nítorí eyi, iwà ló yẹ ká bọwọ fún ki i ṣe owó tàbi ipò Erin jẹ ẹran ti ó tóbi ju gbogbo ẹranko ti a mọ si ẹran inú igbó àti ẹran-àmúsìn, ti a mọ ni ayé òde òni Bi a bá ṣe àyẹwò bi Yorùbá ti ńgé ẹran ọbẹ, ó ṣòro lati ro oye ẹran ti enia yio jẹ ki ó tó Erin Bawo ni òwe Yorùbá ti ó ni Bi a bá pẹ láyé, a ó jẹ ẹran ti o tó Erin ti wúlò fún ẹni ti ki jẹ ẹran ti a mọ si Ajẹfọ Àti Ajẹfọ àti Ajẹran ni òwe yi ṣe gbà ni iyànjú pé Ohun ti kò tó, ḿbọ wá ṣẹ kù Fún àpẹrẹ, bi enia bẹrẹ iṣẹ nibi kékeré, bi ó bá tẹramọ, yi o di ọgá, yio si lè ṣe ohun ti ẹgbẹ rẹ ti ó bẹrẹ ni ibi giga ṣe Bi enia bá ni oreọfẹ lati pẹ láyé, ti ó dúró tàbi ni sùúrù, yio ri pé ohun jẹ ẹran ti ó tó Erin Àgbàdo ni wọn fi nṣe Ògì Ògì ni wọn fi nṣe Ẹkọ Ògì ṣí ṣe fẹ ìmọ tótó, nítorí eyi, lai si omi, Ògì kò lè ṣe é ṣe Ọkà oriṣiriṣi ló wà ṣùgbọn, Ọkà Àgbàdo àti Bàbà ni wọn mọ jù lati fi ṣe Ògì funfun tàbi pupa A lè lọ àgbàdo funfun àti pupa pọ, ẹlòmiràn lè lọ ẹwà Sóyà pẹlú gẹgẹ bi àpẹrẹ àwòrán ojú iwé yi Ra Àgbàdo lọjà Da Àgbàdo rẹ fún ọjọ mẹta ninú omi tútù tàbi omi gbi gbóná Ṣọn Àgbàdo kúrò ninú omi lati yọ ẹgbin bi òkúta kúrò Gbe lọ si Ẹrọ fún li lọ tàbi gun pẹlú odó lati lọ ọ Sẹ Ògì pẹlú asẹ aláṣọ tàbi asẹ igbàlódé Bẹrẹ si yọ omi ori Ògì si sẹ bi ó bá ti tòrò Pààrọ omi ori rẹ fún ìtọjú rẹ fún ji jẹ tàbi Da Ògì sinú àpò ki ó lè gbẹ fún ìtọjú Aṣọ Yorùbá kò pé, lai si Gèlè Bi Yorùbá bá wọ aṣọ ìbílẹ fún òde ojoojúmọ tàbi fún ayẹyẹ, wọn ni lati wé gèlè ki imúra lè pé Fún ji jade ojoojúmọ, a lè lo ipèlé aṣọ àdirẹ àti àwọn aṣọ igbàlódé lati fi wé gèlè, ṣùgbọn fún òde gidi, gèlè igbàlódé tàbi Aṣọ Òfì ti wọn npe ni Aṣọ Òkè ni Yorùbá ma nwe Eleyi jẹ ki imúra Yorùbá gbayì ni gbogbo àgbáyé Ẹ ṣe àyẹwò wi wé gèlè ni ojú iwé yi Ni ayé àtijọ, kò si ohun ti ó njẹ Agbalésanwó nítorí kò si ẹni ti kò ni ẹbi ti wọn lè bá gbé ni ọfẹ Kò wọpọ ki èniyàn kúrò ni ilé lati lọ gbé ilú miran Iṣẹ méjì ti ó wọpò ni ayé àtijọ ni iṣẹ àgbẹ àti òwò nípa ti ta irè oko ni ọjọ Ọjà Oko lati Abúlé kan si ekeji Kò si ohun irinna bi ayé òde òni, nítorí náà ẹsẹ ni wọn fi nlọ lati ilú kan si ekeji Yorùbá fẹràn àlejò, nítorí eyi, bi Oníṣòwò bá lọ si Ọjà Oko ni ilú miran, ti kò lè délé ni ọjọ ti ó gbéra, yio ri ilé sùn ni abúlé ti ó bá dé ti ilẹ fi ṣú lai sanwó Olóko ni o ma npèsè ibùgbé fún Alágbàṣe ti wọn bá gbà fún iṣẹ oko, nítorí eyi, kò si pé àlejò gba ilé lati sanwó Ìsọ Ọjà oko Ni igbà ti ó yá, èrò bẹrẹ si kúrò lati ilú kan si ekeji, pàtàkì nítorí ọgbẹlẹ, iyàn, ogun tàbi ẹni ti wọn lé kúrò ni ilú nítorí iwà burúkú Ni ayé òde òni, ọpọlọpọ ọdọ má a nkúrò ni ilé lati wá iṣẹ lọ si ilú miran Ó rọrùn fún ẹni ti ó kàwé àti oníṣẹ ọwọ lati ri iṣẹ nítorí oriṣiriṣi iṣẹ pọ ni ilú nlá, ju ilú kékeré lọ Eleyi jẹ ki ilú nlá bẹrẹ si fẹ si Gẹgẹ bi òwe Yorùbá Ọkọlé kò lè mu ràjò, bẹni kò si bi ẹni ti ó kúrò ni ilé ti lè gbé ilé dáni lọ si ilú nlá Àlejò bẹrẹ si pọ si ni ilú nlá ṣùgbọn ilé gbigbé kò kári Àṣà ti ó wọpọ ni ki Onilé gba owó ọdún kan tàbi méjì Elòmìràn ngba ọdún mẹta fún owó à san silẹ Ilé wá di ohun à mu ṣowó Oriṣiriṣi àwọn oniṣẹ Abániwálé wá pọ si Ọpọ Onilé àti Abániwále bẹrẹ si lu jìbìtì nípa gbi gba owó lọwọ ọpọlọpọ Agbalésanwó lóri ilé kan ṣoṣo, òmíràn ngba owó lóri ilé ti ki ṣe ti wọn Yorùbá ni Alágbàtà tó nsọ ọjà di ọwọn, bi ilé bá ti wọn tó ni owó ti Abániwále má a ri gbà ti pọ tó Eyi jẹ ki wọn sọ ilé di ọwọn, nítorí owó ti wọn má a ri gbà lọwọ Onilé àti Agbalésanwó lai ro inira Agbalésanwó Oriṣi mẹta ni Yorùbá ka igbà ẹdá si Gẹgẹ bi àgbà ninú Olórin ilẹ Aláwọdúdú Olóyè Ebenezer Obey ti kọ pé Igbà mẹta ni igbà ẹdá láyé, igbà òwúrọ, igbà ọsán, igbà alẹ, ki alẹ san wá ju òwúrọ lọ Igbà méjì ló wà fún ojú ọjọ  igbà òjò àti ẹrùn Òjò ti fẹrẹ kásẹ kúrò ni ilẹ ni oṣù kẹsan ọdún nítorí àsikò ìkórè sún mọlé lẹhin òjò Gẹgẹ bi ọrọ Yorùbá ti ó sọ pé Igba ó yẹ ki enia kọ lati lo àsikò dáradára, nítorí igbà kò dúró de ẹni kan Kò yẹ ki enia fi àkókò ṣòfò, nítorí ẹni kò gbin nkan, kò ni ẹtọ àti kórè ni igbà ikórè Ọrọ yi ṣe rán ẹni ti ó bá nfi àárọ ṣeré leti pé bi igbà bá ti lọ, kò ṣe rà padà Gẹgẹ bi a ti kọ tẹlẹ, ẹrù àti owó àna yàtọ lati idilé kan si ekeji, ṣùgbọn àwọn ohun àdúrà bára mu ni ilẹ Yorùbá pàtàkì Oyin, Obi, Ataare, Orógbó Fún ọpọlọpọ ẹbi Yorùbá, ogoji ni oye àwọn ẹrù bi Obi, Orógbó, Ataare, Ẹja-gbígbẹ àti Iṣu ti idile ma ngba Olóri ẹbi lè din oye ẹrù ku lati din ìnáwó ọkọ ìyàwó kù Lẹhin igbéyàwó ibilẹ, wọn yio pin ẹrù yi, si ọnà méjì lati kó apá kan àti apá keji fún Idilé Bàbá àti Ìyá ìyàwó yàtọ si ẹrù fún ìyàwó Ẹ ṣe àyẹwò àpẹrẹ ẹrú ati owó àna fún Idilé Arinmájàgbẹ ni Ìbòròpa-Àkókó, ìpínlẹ Ondó ni ojú iwé yi Ọrọ ijinlẹ àti Òwe Yorùbá wà lati fi kọ ọgbọn àti imò bi èniyàn ti lè gbé igbésí ayé rere Ọgá àgbà ninú Olórin ilẹ aláwọ-dúdú kọ ninú orin ni èdè Yorùbá pé ki lẹni kan ṣe, tẹni kan ò ṣe ri Kò si owó, ọlá, ipò, agbára ti èniyàn ni, ti kò si ẹni tó ni ri tàbi ti ẹni ti ó mbọ lẹhin kò lè ni Iwájú lèrò mbá èro Ọrọ Yorùbá ti ó sọ pé Iwájú lèrò mbá èrò ṣe gba ẹni ti kò bá ni ìtẹlọrùn ni ìmọràn Ọjọ ori nlọ sókè ṣùgbọn ki wá lẹ Ai ni ìtẹlọrùn ló fa ki àgbàlagbà jowú ọmọdé nítorí ọmọ àná ti ó rò pé kò lè da nkankan ti da nkan, tàbi ki ọgá ilé-iṣẹ ma jowú ọmọ iṣẹ Bi a bá ṣe akiyesi eré ije Fi fa Okun a o ri pé àwọn kan wà ni iwájú, bẹni àwọn kan wà lẹhin Èyi fihàn pé, Ibi ti àgbà bá wà lọmọdé mba, ṣùgbọn àgbà ti ṣe ọmọdé ri Ai ni ìtẹlọrùn lè fà ikú ójiji nítorí àìsàn ẹjẹ-riru, irònú, ijiyà iṣẹ ibi, olè jijà, ija, gbigbé oògùn olóró, èrú ṣi ṣe, àti bẹẹ-bẹẹ lọ Bi èniyàn bá kọ ọgbọn ninú ọrọ Yorùbá ti ó sọ pé Iwájú lèrò mbá èro yi, à ri pé, kò si ipò ti òhún wà ti kò si ẹni ti ó wà nibẹ ṣáájú tàbi lẹhin òhun Ìmọ yi kò ni jẹ ki èniyàn ṣi iwà hù, tàbi binú ẹni keji Ó ṣe pàtàkì gẹgẹ bi ikan ninú orin, pe Ipò ki pò, ti a lè wà, ká má a dúpẹ ló tọ Yorùbá ma nlo òwe yi nígbàtí èniyàn bá ṣẹ tàbi ṣe nkan burúkú si ẹni keji, ti wọn bẹrẹ si bẹ ẹni ti wọn ṣẹ lai mọ bóyá ẹni ti ó ṣẹ ni àyipadà ọkàn kúrò ni iwà ìbàjẹ tàbi iṣẹ ibi A tún lè ṣe àpẹrẹ pé wọn mbẹ Adájọ ki ó ṣe àánú fún ọdaràn lai jẹ ki ó ronú ohun burúkú ti ó ṣe, ki ó lé yi padà Agbejọrò mbẹ Adájọ Oníṣègùn ninú òwe yi lè jẹ, Òbi, Ọgá ilé-iṣẹ, Adájọ, Ọlọpa, Ọrẹ, Ẹgbọn, Àbúrò àti bẹ ẹ bẹ ẹ lọ, nígbàtí Aláìsàn jẹ ẹni ti ó ṣẹ Lai si ìbáwí tàbi ijiyà fún ẹṣẹ, ẹlẹsẹ tàbi ọdaràn kò ni yi padà Nítorí eyi, ó yẹ ki á bẹ alaisan, ki ó lè lo oògùn ti Oníṣègùn ṣe, ki ó bà lè ri ìwòsàn, ki wọn tó bẹ Oníṣègùn Yorùbá ma ńṣe ọdún Egúngún ni ọdọ-dún lati ṣe iranti Bàbánlá wọn ti ó ti di olóògbé nítorí wọn ni iṣẹ lati ṣe laarin alàyè lati rán ará ilú leti pé ki wọn di àjogúnbá ẹkọ iwà rere mú Yorùbá má ńpe Egúngún ni Ará Ọrun Egúngún ma ńgbé ọpá tàbi ẹgba lati na ẹni ti ó bá hu iwà burúkú ni àwùjọ Eégún ma ńgbé ọpá tàbi ẹgba lati na ẹni ti ó bá hu iwà burúkú ni àwùjọ Fún àpẹrẹ, obinrin ti kò múra dáradára tàbi ẹni ti ó bá wọ bàtà, Eégún á le lati naa Òwe Yorùbá ti ó ni bi Eégún bá ńlé ni ki a má rọjú, bi ó ṣe ńrẹ ará ayé, ló ńrẹ ará Ọrun, ṣe gba ẹni ti ó bá wà ninú ìṣòro ni ìyànjú pé, ìṣòro yi ki ṣe ohun ti kò ni tán tàbi ni òpin Èyi tùmọ si pé, ìṣòro yi á ré kọjá bi enia bá lè rọjú Ni igbà àtijọ, oníyàwó kan kò wọpọ nítorí iṣẹ Àgbẹ Àṣà fi fẹ ìyàwó púpọ ṣe kókó nítorí bibi ọmọ púpọ pàtàkì ọmọ ọkùnrin fún irànlọwọ iṣẹ-oko Fi fẹ ìyàwó púpọ kò pin si ilẹ Yorùbá tàbi ilẹ Aláwọdúdú nikan, ó wọpọ ni ilẹ Aláwọfunfun ni ọpọlọpọ ọdún sẹhin ṣùgbọn nítorí òwò ẹrú àti ẹsin igbàgbọ wọn bẹrẹ àṣà fi fẹ ìyàwó kan Lẹhin òwò ẹrú, li lo ẹrọ igbàlódé fún iṣẹ oko jẹ ki Aláwọfunfun lè dúró pẹlú àṣà fi fẹ ìyàwó kan Ọpọlọpọ ọdọ ayé òde òni ti kọ àṣà fi fẹ ìyàwó púpọ silẹ nítorí ẹsìn, ìmọ àti si sá fún rògbòdiyàn ti ó lọ pẹlú ìyàwó púpọ Iṣẹ Alákọwé kò ṣe fi jogún fún ọmọ nítorí iwé-ẹri àti ipò ti èniyàn dé ni iṣẹ Akọwé tàbi iṣẹ Ìjọba kò ṣe fi jogún fún ọmọ bi oko Owó ti ọpọlọpọ Oniṣẹ-oṣu ngba kò tó lati bọ ìyàwó kan ki owó oṣù míràn tó wọlé, bẹni kò tó gba ilé nla ti ó lè gba ìyàwó púpọ pàtàkì ni ilú nla bi Èkó Àṣà ìyàwó púpọ ṣi pọ, ni àwọn ilú kékeré tàbi Abúlé laarin àwọn àgbẹ àti àwọn ti kò kàwé Ọmọ Oníyàwó púpọ Yorùbá ni Bàbá, bàbá gbogbo ayé, bi ìyàwó kò bá ni iṣẹ lati tọjú ọmọ wọn, ìṣẹ dé, nítorí eyi, ọpọlọpọ obinrin Yorùbá ma ntẹpá mọṣẹ lati lè tọjú ọmọ wọn lai dúró de ọkọ Ìyà àti ìṣẹ ni fún ọmọ púpọ àti àwon ìyàwó ọkùnrin ti kò ni iṣẹ tàbi eyi ti ó ni iṣẹ ti kò wúlò Ewu ti ó wà ni ilé oníyàwó púpọ ju ire ibẹ lọ Yorùbá ni Oníyàwó kan kò mọ ẹjọ oníyàwó púpọ da a Lára ewu wọnyi ni, ki i si ifọkànbalẹ nítorí ijà àti ariwo ti owú ji jẹ laarin àwọn ìyàwó ma nfà pàtàkì ni agbo ilé nlá tàbi ilé Ọlọrọ àti Olóyè Ọpọlọpọ ilé oníyàwó púpọ ma nda ahoro lẹhin ikú Olóri ilé nítorí kò si ẹni ti ó ni ìfẹ tọ si Bàbá oníyàwó púpọ Kò si ilú, ẹyà tàbi àwọ ti kò ni ẹni burúkú tàbi ẹni rere Àti ẹni burúkú àti ẹni rere ló wà ninú ẹbi, ilú, àti gbogbo ẹyà àgbáyé ninú èniyàn dúdú àti funfun, ọkùnrin, obinrin, ọmọdé àti àgbà Bi èniyàn bá pàdé ẹni kan tàbi méjì ni àkọkọ, ti ó ti ẹyà tàbi ilú kan jade, ti ó si hùwà rere, ni ọpọ igbà, ó wọpọ lati rò wi pé gbogbo ará ilú bẹ ẹ ló dára, ni ida keji, ti irú ẹni bẹ ẹ ba hùwà burúkú, ó wọpọ lati rò wi pé gbogbo ẹni ti ó ti irú ẹyà yi jade ni ẹni burúkú Bi a bá tori ẹni burúkú fọjú, a kò ni ri ojú ri ẹni rere Ọpọ igbà, lai pàdé enia ri, ẹlòmiràn lè ni lọkàn pe ẹni burúkú tàbi ẹni rere ni ohun pàdé nítorí itàn ti ó ti gbọ Itàn yi lè nipá lóri irú iwà ti èniyàn yio hu si ẹni ti a bá pàdé Fún àpẹrẹ, wọn a ni Ìjẹbú fẹràn owó ju ẹmi lọ, Ondó njẹ Ajá, Ọyọ ayọmọọlẹ, Èkìtì ni agidi, Ìjẹshà  Òṣómàáló àti bẹ ẹ bẹ ẹ lọ Ki ṣe gbogbo àwọn ará ilú wọnyi ló bá àpèjúwe yi mu Ọpọlọpọ ti fọjú nítorí iwà burúkú ẹni kan tàbi itàn burúkú Ó wọpọ laarin ẹbi ọkùnrin àti obinrin àfẹsọnà, ki obi kọ ki wọn fẹra nítorí itàn pé idilé tàbi ilú ti ikan ninú ọkùnrin tàbi obinrin ti jade kò dára Lára ewu ti ó wà ninú ki èniyàn tori ẹni burúkú fọjú, ọpọ ti tàsé ìyàwó tàbi ọkọ rere lai farabalẹ wo iwà ẹni ti ọmọ wọn mú wálé tàbi tàsé ẹni rere Nítorí òwe Yorùbá ti ó sọ pé Bi a bá tori Ẹni burúkú fọjú, a kò ni ri ojú ri ẹni rere, ó yẹ ki a farabalẹ wo iwà ẹni ti a bá pàdé ju ki itàn tàbi iwà awọn diẹ ba gbogbo ẹni ti ó bá ti ẹbi, ilú tàbi ẹyà kan jẹ, ki á lè ri ojú ri ẹni rere Ni ayé igbà kan ri ki ṣe oye ọkọ, ilé gogoro, aṣọ àti owó ni ilé-ìfowó-pamọ ni a fi nmọ Ọlọrọ bi kò ṣe pé oye Ẹrú, Ìyàwó, Ọmọ, Ẹran ọsin àti oko rẹpẹtẹ ni a fi n mọ Ọlọrọ Ni àsikò yi, Bàbá kan wa ti ó ni ìyàwó púpọ, Oko rẹpẹtẹ, ogún-lọgọ ohun ọsin, ọpọlọpọ Ẹrú tàbi Alágbàṣe, Ọmọ púpọ, ṣùgbọn ninú gbogbo ọmọ wọnyi, ikan ṣoṣo ni ọkùnrin Bàbá fi ikan ninú gbogbo Ẹrú ti ó ti pẹ pẹlú rẹ, ṣe Olóri fún àwọn Ẹrú yoku Ẹrú yi fẹràn Bàbá, ó si fi tọkàn-tọkàn ṣe iṣẹ fún Nígbàtí Bàbá ti dàgbà, ó pe àwọn àgbà ẹbí lati sọ àsọtẹlẹ bi wọn ṣe ma a pín ogún ohun lẹhin ti ohun bá kú nítorí kò si iwé-ogún bi ti ayé òde oni Ó ṣe àlàyé pé, ohun fẹràn Olóri Ẹrú gidigidi nítorí o fi tọkàn-tọkàn sin ohun, nítorí náà a, ki wọn kó gbogbo ohun ini ohun fún Ẹrú yi Ó ni ohun kan ṣoṣo ni ọmọ ọkùnrin ohun ni ẹtọ si lati mu Lẹhin ọpọlọpọ ọdún, Bàbá re ibi àgbà nrè, ó ku Lẹhin ìsìnkú, àwọn ẹbí àti àwọn ọmọ Olóògbé pé jọ lati pín ogún Ni àsikò yi, ọmọ ọkùnrin ni ó n jogún Bàbá, pàtàkì àkọbí ọkùnrin nítorí ohun ni Àrólé Gẹgẹ bi àsọtẹlẹ, wọn pe Olóri Ẹrú jade, wọn si ko gbogbo ohun ini Bàbá ti o di Oloogbe fún Wọn tún pe ọmọ ọkùnrin kan ṣoṣo ti Bàbá bi jade pé ó ni ẹtọ lati mu ohun kan ti ó bá wu u ninú gbogbo ohun ini Bàbá rẹ, nítorí eyi wọn fún ni ọjọ meje lati ronú ohun ti ó bá wù ú jù Àwọn ẹbí sun ìpàdé si ọjọ keje Inú Ẹrú dùn púpọ nígbàtí inú ọmọ Bàbá bàjẹ Eyi ya gbogbo àwọn ti ó pé jọ lẹnu pàtàkì ọmọ Bàbá nítorí ó rò pé Bàbá kò fẹràn ohun Lẹhin ìbànújẹ yi, ó gbáradi, ó tọ àwọn àgbà lọ fún ìmọràn Ẹbí pé jọ lati pín Ogún Ni ọjọ keje, ẹbí àti ará tún péjọ lati pari ọrọ ogún pin-pin, wọn pe ọmọ Bàbá jade pé ki ó wá mú ohun kan ṣoṣo ti ó fẹ ninú ẹrù Baba rẹ Ó dide, ó dúpẹ lọwọ gbogbo àwọn ti ó joko, ó yan Olóri Ẹrú gẹgẹ bi àwọn àgbà ti gba a ni ìyànjú Inú Ẹrú bàjẹ, ṣùgbọn o ni ki Ẹrú má bẹrù, Ẹrú na a ṣe ìlérí lati fi tọkàn-tọkàn tọjú ohun ti Bàbá fi silẹ Idi niyì ti Yorùbá ṣe ma npa a lowe pe Ẹni tó ni Ẹrú ló ni Ẹrù Lára ẹkọ itàn yi ni pé, ó dára lati lo ọgbọn ọlọgbọn nítorí Ọgbọn ọlọgbọn ni ki i jẹ ki á pe àgbà ni wèrè Ẹkọ keji ni pé, ogún ti ó ṣe pàtàkì jù ni ki á kọ ọmọ ni ẹkọ lati ilé àti lati bójú tó ẹkọ ilé-iwé Bàbá, iyá àti ọmọ ni wọn mọ si Idilé ni Òkè-òkun ṣùgbọn ni ilẹ Yorùbá kò ri bẹ ẹ, nítorí ẹbi Eg bàbá, ẹgbọn àti àbúrò ẹni, ọmọ, ọkọ àti aya wọn ni a mọ si Idilé Yorùbá fẹràn lati má a bọwọ fún àgbà nítorí eyi, ẹni ti ó bá ju Bàbá àti Ìyá ẹni lọ Bàbá tàbi Ìyá la n pè é, wọn ki pe àgbà ni orúko nítorí eyi, wọn lè fi orúkọ ọmọ pe àgbà tàbi ki wọn lo orúkọ apejuwe bi Bàbá Èkó, Iyá Ìbàdàn Ẹ ṣe à yẹ wò àlàyé àti pi pè ibáṣepọ idilé ni ojú iwé yi Láyé àtijọ, iṣẹ Ọdẹ jẹ ikan ninú iṣẹ gidi ni ile Yorùbá Ògbójú Ọdẹ ló npa ẹranko bi Erin, Ẹkùn, Kìnìún àti Ẹfòn, Ìmàdò, nígbàtí àwọn to nṣe Ọdẹ etílé npa ẹranko ìtòsí ilé bi Ọkẹrẹ, Òkété, Ọbọ àti bẹẹbẹẹ lọ Ẹran ìgbẹ bi Ìgalà, Àgbọnrín àti ẹran ọsìn bi Àgùntàn, Ewurẹ, Òbúkọ, Ẹlẹdẹ jẹ ẹran tí o wọpọ fún jíjẹ ni ayé àtijọ dípò ẹran màlúù tí ó wá wọpọ láyé òde òní Àwọn ẹranko bi Ẹfọn, Erin, Kìnìún, Ẹkùn ti dínkù nígbàtí ẹranko bi Àgbánreré ti parẹ ni ilẹ Yorùbá A lè fi òwe Yorùbá Bi Ọdẹ bá ro ìṣẹ ro ìyà inú igbó, ti ó bá pa ẹran kòní fẹnì kan jẹ wé ìyá ti àwọn ti ó wà ni Ìlúọba njẹ nínú òtútù lati pa owó Nínú owó yi, wọn a ronú àti ran àwọn ẹbí àti ọrẹ lọwọ, ṣùgbọn ọpọlọpọ àwọn ti wọn gbìyànjú lati ràn lọwọ, ki i wo ìya ti ojú wọn rí Ẹ rántí wípé ẹni ti o bá laanu ló lè ronú lati ran ẹlòmíràn lọwọ Ni ọpọlọpọ itàn Yorùbá, Ìjàpá jẹ ọlẹ, òbùrẹwà, kò tóbi tó àwọn ẹranko yoku, ṣùgbọn ó ni ọgbọn àrékérekè ti ó fi ngbé ilé ayé Òwe Yorùbá sọ wi pé, Iwà jọ iwà, ni ọrẹ jọ ọrẹ, ṣùgbọn ninú itàn yi, iwà Ìjàpá àti Ọbọ kò jọra Ìjàpá pẹlú Ọbọ di ọrẹ nítorí wọn jọ ngbé àdúgbò Gbogbo ẹranko yoku mọ wi pé iwà wọn kò jọra nítorí eyi, ó jẹ ìyàlẹnu fún wọn irú ọrẹ ti wọn bára ṣe Ọgbọn burúkú kó wọn Ìjàpá, ni ọjọ kan ó bẹrẹ si ṣe àdúrà lojiji pé Àkóbá , àdábá, Ọlọrun ma jẹ ká ri, Ọbọ kò ṣe Àmin àdúrà nítorí ó mọ wi pé kò si ẹni ti ó lè ṣe àkóbá fún Ìjàpá, à fi ti ó bá ṣe àkóbá fún elòmiràn Inú bi Ìjàpá, ó ka iwà Ọbọ yi si à ri fin, ó pinu lati kọ lọgbọn pé ọgbọn wa ninú ki enia máà ṣe Àmin si àdúrà àwọn àgbà Ìjàpá ṣe àkàrà ti ó fi oyin din, o di sinú ewé, ó gbe tọ Ẹkùn lọ Ki Ẹkùn tó bèrè ohun ti Ìjàpá nwa lo ti gbo oorun didun ohun ti Ìjàpá Ijapa gbe wa Ìjàpá jẹ ki Ẹkùn játọ titi kó tó fún ni àkàrà olóyin jẹ Àkàrà olóyin dùn mọ Ẹkùn, ó ṣe iwadi bi òhun ti lè tún ri irú rẹ Ìjàpá ni àṣiri ni pé Ọbọ ma nṣu di dùn, lára igbẹ rẹ ni òhun bù wá fún Ẹkùn Ó ni ki Ẹkùn fi ọgbọn tan Ọbọ, ki ó si gba ni ikùn diẹ ki ó lè ṣu igbẹ aládùn fun Ẹkùn kò kọkọ gbàgbọ, ó ni ọjọ ti òhun ti njẹ ẹran oriṣiriṣi, kò si ẹranko ti inú rẹ dùn bi eyi ti Ìjàpá gbé wá Ìjàpá ni ọrẹ òhun kò fẹ ki ẹni kan mọ àṣiri yi Ẹkùn gbàgbọ, nítorí ó mọ wi pé ọrẹ gidi ni Ìjàpá àti Ọbọ Ẹkùn gba ikùn Ọbọ Ẹkùn lúgọ de Ọbọ, ó fi ọgbọn tan ki ó lè sún mọ òhun Ó gbá ikun Ọbọ titi ó fi ya igbẹ gbi gbóná ki ó tó tu silẹ Gẹrẹ ti Ẹkùn tu Ọbọ silẹ, ó lo agbára diẹ ti ó kù lati sáré gun ori igi lọ lati gba ara lowo iku ojiji Ẹkùn tọ igbẹ Ọbọ wò, inú rẹ bàjẹ, ojú ti i pé òhun gba ọrọ Ìjàpá gbọ Lai pẹ, Ìjàpá ni Ọbọ kọkọ ri, ó ṣe àlàyé fún ọrẹ rẹ ohun ti ojú rẹ ri lọwọ Ẹkùn lai funra pé Ìjàpá ló fa àkóbá yi fún òhun Ìjàpá ṣe ojú àánú, ṣùgbọn ó padà ṣe àdúrà ti ó gbà ni ọjọ ti Obo kò ṣe Amin, pé ọgbọn wà ninú ki èniyàn máà ṣe Àmin si àdúrà àwọn àgbà Kia ni Ọbọ bẹrẹ si ṣe Àmin lai dúró Idi ni yi ti Ọbọ fi bẹrẹ si kólòlò ti ó ndún bi Àmin titi di ọjọ òni Ẹkọ itàn yi ni pé, bi èniyàn bá mbá ọrẹ ọlọgbọn burúkú rin, ki ó máà funra tàbi ki ó yẹra, ki o ma ba ri àkóbá Oriṣiriṣi òwe ni Yorùbá ni lati fihàn pé iwà rere ló ni ayé Iwà ni Yorùbá kàsí ni ayé àtijọ ju owó ti gbogbo ilú bẹrẹ si bọ ni ayé òde òni Fún àpẹrẹ, Yorùbá ni Ẹni bá jalè ló bọmọ jẹ, lati gba òṣiṣẹ ni ìyànjú pé ki wọn tẹpámọṣẹ, ki wọn má jalè Ránti Ọmọ Ẹni ti Iwọ Nṣe - Leave a good legacy Ni ayé òde òni, owó ti dipò iwà Olóri Ijọ, Olóri ilú àti Òṣèlú ti ó ja Ijọ àti ilú ni olè ni ará ilú bẹrẹ si i bọ ju àwọn Olóri ti kò lo ipò lati kó owó ijọ àti ilú fún ara wọn Owó ti ó yẹ ki Olóri Ijọ fi tọjú aláìní, tàbi ki Òṣèlú fi pèsè ohun amáyédẹrùn bi omi mimu, ọnà tó dára, ilé ìwòsàn, ilé-iwé, iná mọnàmọná àti bẹ ẹ bẹ ẹ lọ ni wọn kó si àpò, ti wọn nná èérún rẹ fún ijọ tàbi ará ilú ti ó bá sún mọ wọn Ará ilú ki ronú wi pé Alaaru tó njẹ búrẹdì, awọ ori ẹ ló njẹ ti kò mọ Owé Yorùbá ti ó sọ wi pé Ránti ọmọ Ẹni ti iwọ nṣe pin si ọnà méjì Ni apá kan, inú ọmọ ẹni ti ó hu iwà rere ni àwùjọ á dùn lati ránti ọmọ ẹni ti ó nṣe, ṣùgbọn inú ọmọ Olè, apànìyàn, àjẹ, àti oniwà burúkú yoku, kò lè dùn lati ránti ọmọ ẹni ti wọn nṣe Nítorí eyi, ki èniyàn hu iwà rere Ni ayé àtijọ, àṣà ṣì ṣúpó wọpọ ni Ilẹ Yorùbá Obinrin ti ọkọ rẹ bá kú wọn yio fi jogún gẹgẹ bi ìyàwó fún ọmọ ọkọ ọkùnrin tàbi ẹbi ọkọ ọkùnrin Eleyi wọpọ, pàtàkì ni idilé Ọba, Ìjòyè nla, Ọlọrọ ni àwùjọ àti àgbàlagbà ti ó fẹ ìyàwó púpọ Bi Ọba bá wàjà, Ọba titun yio ṣu gbogbo ìyàwó ti ó bá láàfin lópó Ni ayé ọlàjú ti òde òni, àṣà ṣì ṣúpó ti din kù púpọ, nítorí ẹsìn àti àwọn obinrin ti ó kàwé ti ó si ni iṣẹ lọwọ kò ni gbà ki wọn ṣú ohun lópó fún ẹbi ọkọ ti kò ni ìfẹ si Ọkùnrin ni ẹbi ọkọ na a ti bẹrẹ si kọ àṣà ṣì ṣúpó silẹ pàtàkì àwọn ti ó bá kàwé, nítorí ó ti lè ni ìyàwó tàbi ki ó ni àfẹsọnà Lai ti ẹ ni ìyàwó, ọkùnrin ẹbi ọkọ lè ma ni ìfẹ si ìyàwó ti ọkọ rẹ kú Àṣa ṣì ṣúpó kò wọpọ mọ laarin àwọn ti ó jade, àwọn ti ó ngbé ilú nla àti Òkè-òkun tàbi àwọn ti ó kàwé, ṣùgbọn ó wọpọ laarin àwọn ti kò jade kúrò ni Abúlé àti àwọn ti kò kàwé Idilé ti ifẹ bá wà laarin ẹbi, ìyàwó pàápàá kò ni fẹ kúrò ni irú ẹbi bẹ ẹ lati lọ fẹ ọkọ si idilé miran pàtàkì nítorí àwọn ọmọ tàbi ó dàgbà jù lati tun lọ fẹ ọkọ miran Ọmọ ọkọ tàbi ẹbi ọkọ ọkùnrin lè fi àṣà yi kẹwọ lati fẹ opó ni tipátipá, omiran lè pa ọkọ lati lè jogún ìyàwó Bi ìyàwó bá kú, wọn kò jẹ fi ọkọ rẹ jogún fún ẹbi ìyàwó Àsikò tó lati dáwọ àṣà ṣì ṣúpó dúró nítorí obinrin ki ṣe ẹrú tàbi ẹrù ti wọn njẹ mọ ogún Ìtàn sọ wí pé eku ni àdán tẹlẹ ki ìjà nla tó bẹ sílẹ laarin eku àti ẹyẹ Àdán rò wípé àwọn ẹyẹ fẹ bori, nítorí náà o fo lati lọ darapọ mọ ẹyẹ lati dojú ìjà kọ àwọn ẹbi rẹ eku Eku àti ẹyẹ bínú si àdàn nítorí ìwà àgàbàgebè ti ó hu yi, wọn pinu lati parapọ lati dojú ìjà kọ àdán Nítorí ìdí èyí ni àdán ṣe bẹrẹ si sá pamọ lati fi òkùnkùn bora ni ọsán fún eku àti ẹyẹ títí di òní A lè fi ìtàn yi wé àwọn Òṣèlú tó nsa lati ẹgbẹ kan si ekeji nítorí ipò ati agbára lati kó owó ìlú jẹ Ọpọlọpọ ìgbà, wọn ma lé eku méjì pa òfo ni Ọkùnrin ti o ni ìyàwó kan, ni àlè sita ma fara pamọ lati lọ sí ọdọ obìnrin keji ti wọn rò wípé á fún wọn ní ìgbádùn Nígbàtí ìyàwó ilé bá gbọ, wọn a pa òfo lọdọ ìyàwó ilé, wọn a tún tẹ lọdọ àlè Ẹkọ ìtàn yí ni wípé iyè méjì kò dara, ọdalẹ ma mba ilẹ lọ ni, nítorí náà, ojúkòkòrò kò lérè Ọmọ ki dédé rù lai ni idi Lára àwọn idi ti ọmọ lè fi rù ni àìsàn, ebi, òùngbẹ, ìṣẹ, ai ni alabojuto, òbí olójú kòkòrò, ai ni òbí àti bẹ ẹ bẹ lọ Orilẹ èdè Nàíjíríà ti jẹ gbogbo ìyà àwọn ohun ti ó lè mú ki ọmọ rù yi, lọwọ Ìjọba Ológun àti Òsèlú fún ọpọ ọdún Nígbàtí àwọn òbí ti ó fẹràn ọmọ bi Olóògbé Olóyè Ọbáfẹmi Awólọwọ àti àwọn àgbà ti ó bèrè fún Ominira lọwọ Ilú-Ọba, ṣe Òsèlú, ilú kò rù, pàtàkì ọmọ Yorùbá Wọn fi ọrọ ajé àti iṣẹ àgbẹ ni ìpínlẹ , pèsè ohun amáyédẹrùn fún ilú, ilé-ìwòsàn ọfẹ, ilé-iwé ọfẹ, àwọn tó jade ni ilé-iwé giga ri iṣẹ gidi àti pé àwọn ará ilú tẹ lé òfin Eyi mú ìlọsíwájú bá ilẹ Yorùbá ju ọpọlọpọ ilẹ Aláwọdúdú Lati igbà ti wọn ti kó ọrọ ajé gbogbo ìpínlẹ si abẹ Ìjọba-àpapọ ti a lè pè ni Òbí ti jinà si ará ilú ti a lè pè ni Ọmọ ti rù Ojúkòkòrò àti olè ji jà Ìjọba Ológun àti Òṣèlú lábẹ Ìjọba-àpapọ ti fa ebi, òùngbẹ àti àìsàn fún ará ilú Ni ọdún mọkànlélọgbọn sẹhin, Olóri Òsèlu tuntun Muhammadu Buhari àti àtẹlé rẹ Túndé Ìdíàgbọn ṣe Ìjọba fún ogún oṣù gẹgẹ bi Ìjọba Ológun Nígbàtí wọn gba Ìjọba lọwọ àwọn Òṣèlú ti ó ba ilú jẹ pẹlú iwà ìbàjẹ ti wọn fi kó ilú si igbèsè lábẹ Olóri Òṣèlú Shehu Shagari, wọn fi ìkánjú ṣe idájọ fún àwọn tó hu iwà ibàjẹ, eleyi jẹ ki ilú ké pé Ìjọba wọn ti le jù Ká ni ilú farabalẹ ni àsikò na a, ilú ki bá ti dára si Nígbàtí Olóri-ogun Badamasi Babangida gba Ìjọba, inú ilú dùn nítorí àyè gba ará ilú lati ṣe bi wọn ti fẹ lati ri owó Eleyi jẹ ki ọpọlọpọ olówó ojiji pọ si lati igbà na a titi di oni Àyè àti ni owó ojiji nípa ifi owó epo-rọbì ṣòfò, ki kó owó ìpèsè ohun amáyédẹrùn jẹ, gbi gba àbẹtẹlẹ àti iwà ìbàjẹ, ló pa ilé-iwé giga, ilé-ìwòsàn, pàtàkì ìpèsè iná-mọnàmọná, ìdájọ àti bẹ ẹ bẹ lọ A lè lo òwe A ki i fi ọjọ kan bọ ọmọ tó rù ṣe àlàyé pé iwà ìbàjẹ àti ohun tò bàjẹ fún ọdún pi pẹ kò ṣe tún ṣe ni ọjọ kan, nítorí eyi, ki ará ilú ṣe sùúrù fún Ìjọba tuntun lati ṣe àtúnṣe lati ìbẹrẹ Ki Ìjọba tuntun na a mọ pé Ori bi bẹ, kọ ni oògùn ori fi fọ, nítorí eyi ki wọn tẹ lé òfin lati ṣe ìdájọ fún àwọn ti ó ba ilú jẹ Gbogbo olólùfẹ èdè àti àṣà Yorùbá ti ó tẹlé wa ni àwọn ọdún ti ó kọjá, a ki yin fún ọdún tuntun ti ó wọlé Èdùmàrè á jẹ ki ọdún na a tura o Inú wa yio dùn ti ẹ bá lè darapọ mọ wa lati kọ nípa àṣà ati itàn àdáyébá ni agbègbè yin ni ilẹ Yorùbá fún àkọọlẹ ki èdè àti àṣà Yorùbá ma ba parẹ Èdè àti Àṣà Yorùbá kò ni parẹ Ohun ti o jẹ èèwọ tàbi òfin ni ilú kan le ma jẹ èèwọ ni ilú miran ṣùgbọn bi èniyàn bá dé ilú, ó yẹ ki ó bọwọ fún àṣà àti òfin ilú Bi èniyàn bá ṣe nkan èèwọ, ó lè ṣé gbé ti kò bá si ẹlẹri lati ṣe àkóbá tàbi ki ó fi ẹnu ṣe àkóbá fún ara rẹ Ni ilú kan ti a mọ si Ayégbẹgẹ, àwọn àlejò ọkùnrin méjì kan wa ti orúkọ wọn njẹ  Miòṣé àti Moṣétán Ọba ilú Ayégbẹgẹ kede pé èèwọ ni lati jẹ ẹiyẹ Igún ni ilú wọn Akéde ṣe ikilọ pé ẹni ti ó bá jẹ Igún, ikùn rẹ yio wu titi yio fi kú ni Àwọn àlejò méjì yi ṣe ìlérí pé kò si nkan ti yio ṣẹlẹ ti àwon bá jẹ Igún, nítorí eyi wọn fi ojú di èèwọ ilú Ayégbẹgẹ Miòṣé, lọ si oko, ó pa Igun, ó din láta, ó si jẹ, ṣùgbọn ó pa adiẹ, ó da iyẹ adiẹ si ààtàn bi ẹni pé adiẹ ló jẹ Ọpọ ará ilú ti wọn mọ pé èèwọ ni lati jẹ Igún paapa, jẹ ninú rẹ, ṣùgbọn wọn kò mọ pé Igún ni àwọn jẹ, wọn rò wi pé adiẹ ni Miòṣé fi ọrọ àṣiri yi sinú lai si nkan ti ó ṣe gbogbo àwọn ti ó jẹ Igún pẹlú rẹ Moṣétán lọ si oko ohun na a pa Igun, ó gbe wá si ilé, ṣùgbọn kò jẹ Ó pa adiẹ dipò Igún, o din adiẹ ó jẹ ẹ, ṣùgbọn, ó da iyẹ Igún si ààtàn bi ẹni pé Igún lohun jẹ Ni ọjọ keji àwọn ará ilú ri iyẹ Igún wọn pariwo pé Moṣétán jẹ èèwọ, ó ni bẹni, ohun jẹ Igún Ni ọjọ kẹta inú Moṣétán bẹrẹ si i wú titi ara fi ni Nígbàtí ìnira pọ fún Moṣétán, ó jẹwọ wi pé adiẹ lohun jẹ, ṣùgbọn wọn ko gba a gbọ pé kò jẹ Igun, titi ti ó fi ṣubú ti ó si kú Yorùbá ni Ẹnu Ayé Lẹbo, Moṣétán fi ẹnu kó bá ara rẹ Ẹkọ ìtàn yi ni pé, àfojúdi kò dára, ó yẹ ki enia pa òfin mọ nítorí Bi a ti nṣe ni ilé wa, èèwọ ibò miran Ẹni ti kò bá pa òfin mọ, á wọ ijọngbọn ti ó lè fa ikú tàbi ẹwọn Ọdún Kérésì jẹ ọdún Onigbàgbọ lati ṣe iránti ọjọ ibi Jésù Olùgbàlà Ọjọ kẹjọ lẹhin ọdún Kérésìmesì ni ọdún tuntun Fún ayẹyẹ ọdún, kò si ìyàtọ laarin Ìgbàgbọ àti Mùsùlùmi ni ilẹ Yorùbá nítorí Yorùbá gbà wi pé Ẹni ọdún bá láyé, ó yẹ kó dúpẹ Ọpẹ ló yẹ ki èniyàn dá ju igbèsè ji jẹ lati ṣe àṣe hàn ni àsikò ọdún Ni ọpọlọpọ ọdún sẹhin, àwọn Àgbẹ á dari wálé pẹlú irè oko pàtàkì iṣu Àwọn Oníṣòwò á ri ọjà tà nítorí àsikò yi ni Bàbá àti Ìyá ma nrán aṣọ ọdún fún àwọn ọmọdé àti oúnjẹ rẹpẹtẹ fún ipalẹmọ ọdún Inú ọmọdé ma ndùn nítorí asiko yi ni wọn nse irẹsi àti pa adiẹ fún ọdún Àwọn ọmọdé á lọ lati ilé ẹbi kan si ekeji, ẹbi ti wọn lọ ki, á fún wọn ni oúnjẹ àti owó ọdún Àwọn àgbàlagbà naa ma ndá aṣọ ẹgbẹ fún idúpẹ ọdún, ṣùgbọn ki owó epo rọbi tó gba igboro, ki ṣe aṣọ olówó nla bi ti ayé òde òni Àsikò ti olè npọ si niyì pàtàkì ni ilú Èkó, nítorí ọpọlọpọ fẹ na owó ti wọn kò ni lati ṣe ọdún Ìpolówó ọjà pọ ni àsikò yi ni Òkè-Òkun, nítorí eyi, ọpọ nlo ike-igbèsè tàbi ki wọn ya owó-èlè lati ra ọjà ti wọn kò ni owó rẹ Lẹhin ọdún, wọn a fi ọdún tuntun bẹrẹ si san igbèsè, nítorí eyi Ìyá àti Bàbá a ma a ti ibi iṣẹ kan lọ si ekeji lai ni ìsimi tàbi ri àyè àti bójú tó àwọn ọmọ Ọrọ Yorùbá sọ wi pé Ṣe bi o ti mọ ki i tẹ , nítorí eyi gbogbo ọmọ Yorùbá ni ilé, ni oko, ẹ ṣe bi ẹ ti mọ, ẹ ma tori odun na ọwọ si nkan ti ọwọ yin kò tó, ki ẹ ma ba a tẹ Ọpọlọpọ Onigbàgbọ ayé òde oni ki i fẹ fi èdè Yorùbá kọrin ṣùgbọn ẹ gbọ bi ọmọ òyìnbó ti kọ orin àwọn Obinrin Rere ni ojú iwé yi Èkó ni olú ilú Nàíjíríà fún ọpọlọpọ ọdún ki àwọn Ijọba Ológun tó kó Olú Ilú Nàíjíríà lọ si Abuja ni bi ọdún mẹrinlélógún sẹhin Ki kó olú ilú kúrò ni Èkó kò din èrò ti o nwọ Èkó kù, ilú Èkó ngbòrò si ni, ṣùgbọn bi èrò ti npọ si, Ijọba àpapọ kò ran Èkó lọwọ nípa ipèsè owó tó tó ni àsikò fún ohun amáyédẹrùn Sún kẹẹrẹ fa kẹẹrẹ ọkọ Ká fi Èkó wé àwọn olú ilú yoku ni àgbáyé àti àwọn ilú nla ti omi yi ká, inira Èkó pọ ju àwọn ilú wọnyi lọ Kò si iná mọnàmọná ti ó ṣe deede, kò si omi mimu fún ará ilú pàtàkì fún àwọn agbègbè titun Eyi ti ó burú jù ni ki èniyàn jade, kó má mọ igbà ti ó ma padà wọlé nípa li lo bi wákàti mẹfà tàbi ju bẹ ẹ lọ ninú sún kẹẹrẹ fa kẹẹrẹ ọkọ, nítorí ọnà kò tó, bẹni kò dára, iwà-kuwà pọ fún awakọ, ọkọ àti èrò pọ ju òpópó ọnà lọ Bi Ijọba àpapọ Nàíjíríà ti ri owó ori gbà ni Èkó ju gbogbo àwọn ilú yoku lọ tó, kò si irànlọwọ lati tú ọnà Ijọba àpapọ ṣe Ni ọpọlọpọ ọdún sẹhin, Ijọba Ológun di Èkó lọwọ lati pèsè ọkọ ojú irin ti ó ngbé èrò púpọ ti Gómìnà Lateef Jakande bẹrẹ Bi Èkó ti tóbi tó, ibùdókọ òfúrufú kan ló wà lójú kan naa ni Ìkẹjà fún àwọn ti ó nlọ si gbogbo àgbáyé àti àwọn ti ó fẹ lọ si ilú Nàíjíríà miran Lati igbà ti Ijọba Ológun ti lé àwọn àjòjì ti ó dá ilé ọjà nla silẹ fún ọpọlọpọ ọdún, àwọn Olówó ilú kò ronú lati ṣe irú ilé ọjà bẹ ẹ si gbogbo agbègbè Èkó fún irọrùn ará ilú ju bi gbogbo ọjà nla ti kó ori jọ si Erékùṣù Èkó Àwọn nkan wọnyi àti iwà ibàjẹ àti ojúkòkòrò Ijọba Ológun àti Alágbádá ló sọ Èkó di aginjù laarin àwọn olú ilú àgbáyé A lérò wi pé Ijọba Òṣèlú ti àwọn ará ilú yàn fún àyipadà kúrò ninú iwà ibàjẹ tó gba orilẹ èdè kan fún igbà pi pẹ, yio wa àtúnṣe fún Èkó Gómìnà Akinwunmi Àmbọdé ni lati wá àtúnṣe si iyà ti ojú ará ilú nri nípa gbi gbé ọkàn lé ọkọ ilẹ fún ohun irinna nikan, nípa pi pari iṣẹ ọkọ ojú irin àti ibùdókọ ojú omi ti Ijọba Gómìnà Babátúndé Raji Fáṣọlá bẹrẹ, ki wọn si ṣe kun nípa ipèsè ibùdókọ òfúrufú àti ohun amáyédẹrùn yoku Èkó kò ni bàjẹ o  ó bàjẹ ti Òwe Yorùbá ni Ọbẹ tó dùn, owó ló pá, ṣùgbọn kò ri bẹẹ fún ẹni ti kò mọ ọbẹ se Elomiran lè lo ọkẹ àimọye owó lati fi se ọbẹ kó má dùn nítorí, bi iyọ ò ja, ata á pọjù tàbi ki omi pọjù Nitòótọ, owó ni enia ma fi lọ ra èlò ọbẹ lọjà, ṣùgbọn fún ẹni ti ó mọ ọbẹ se, ìwọnba owó ti ó bá mú lọ si ọjà, ó lè fi ra èlò ọbẹ gẹgẹ bi owó rẹ ti mọ, ki ó si se ọbẹ na kó dùn Ẹ wo àwòrán àti pipè èlò ọbẹ ni abala ojú iwé yi Òwe yi ni a lè fi ṣe àpẹrẹ iṣẹ ribiribi ti Olóògbé, Olóyè Hannah Ìdòwú Dideolú ṣe fún Olóògbé Olóyè Ọbáfẹmi Awólọwọ, ògúná gbongbo Òṣèlú ni ilẹ Yorùbá àti fún orilẹ èdè Nàíjíríà Nígbàtí Bàbá mba iṣẹ oselu kiri gbogbo àgbáyé, Iyá ló di ilé mú, ti ọkàn Olóògbé Olóyè Ọbáfẹmi Awólọwọ fi balẹ lati le fi ipò Olóri Òsèlú ṣe iṣẹ ribiribi ti ó ṣe Titi di ọjọ ikú ọkọ rẹ ni ọdún méjìdinlọgbọn sẹhin, lẹhin igbéyàwó àádọta ọdún, ó ṣe àti lẹhin fún ọkọ rẹ titi di ọjọ alẹ, eyi jẹ àpẹrẹ rere fún gbogbo obinrin Ẹbi àti ará ti bẹrẹ si palẹmọ fún ọjọ ibi ọgọrun fún Olóògbé, Olóyè Hannah Ìdòwú Dideolú nígbàtí iròyin ikú rẹ jade pé iyá sùn ni ọjọ kọkàndinlógún, oṣú kẹsan ọdún Ẹgbàálemẹẹdógún Ipalẹmọ ìsìnku bẹrẹ lati ṣe àṣeyẹ ikẹhin fún olóògbé dipò ayẹyẹ ọjọ ọgọrun ibi Olóri Òṣèlú Nàíjíríà Muhammadu Buhari pẹlú àwọn àgbà Òsèlú, àwọn Ọba àti Ìjòyè, ọmọdé àti àgbà ilú dara pọ pẹlú ẹbi àti àwọn ọmọ Olóògbé lati ṣe ẹyẹ ikẹhin fún Olóògbé, Olóyè Hannah Ìdòwú Dideolú Awólọwọ ni ọjọ karùndinlọgbọn, oṣù kọkanla ọdún Ẹgbàálemẹẹdógún Sùn re o, ó digbà, o di gbóṣe Ilé-Ifẹ tàbi Ifẹ jẹ ilú àtijọ ti Yorùbá kà si orisun Yorùbá Lẹhin ọjọ mọkànlélógún ni Ilofi nígbàtí gbogbo ètùtù ti ó yẹ ki Ọba ṣe pari, Ọba Adéyẹyè Ẹniitàn, Ògúnwùsi gba Adé Aàrẹ Oduduwa ni ọjọ kẹtàlélógún oṣù kọkànlá ọdún Ẹgbàálemẹẹdógún ni Òkè Ọra nibiti Bàbá Nlá Yorùbá Oduduwa ti kọkọ gba adé yi ni ọpọlọpọ ọdún sẹhin Ọba Ogunwusi, Ọjaja Keji, di Ọba kọkànlélaadọta Ilé Ifẹ, lẹhin ti Ọba Okùnadé Sijúwadé pa ipò dà ni ọjọ kejidinlọgbọn, oṣù keje odun Ẹgbàálemẹẹdógún Adé á pẹ lóri o, bàtà á pẹ lẹsẹ Ni igbà àtijọ, ẹranko ti wọn pè ni Ẹkùn jẹ alágbára ẹranko, bẹni Kìnìún si jẹ alágbára ẹranko Bi Kìnìún ti lágbára tó ninú igbó, bi ó bá bú ramúramù, ohun gbogbo ninú igbó á pa kẹkẹ titi dé ori ẹranko yoku Ti Ẹkùn nikan ló yàtọ, nítorí Ọlọrun fún ni ẹbùn igbóyà, idi niyì ti a fi ńpè ni Baba Ẹranko, ti a ńpè Kìnìún ni Ọlọlà Ijù Ni ọjọ kan, Ẹkùn gbéra lọ sinú igbó lati lọ wa oúnjẹ fún àwọn ọmọ rẹ, àwọn ọmọ ẹ kéré wọn kò lè yára bi iyá wọn Ó fún wọn ni imọràn pe ki wọn kó ara pọ si ibi òkiti-ọgán ti ohun ti lè tètè ri wọn, ṣùgbọn wọn kò gbọdọ bẹrù fún ohunkóhun tàbi ẹranko ti ó bá wá si sàkáni wọn Gẹgẹ bi a ṣe mọ, Kìnìún àti Ẹkùn, ọgá ni onikálùkù láyé ara wọn, wọn ki ja Ibi ti Kìnìún bá wà Ẹkùn kò ni dé ibẹ, ibi ti Ẹkùn bá wà Kìnìún ò ni dé ibẹ Nítorí èyi ni Yorùbá fi npa lowe pé Kàkà ki Kìnìún ṣe akápò Ẹkùn, onikálùkù yio má ba ọdẹ rẹ lọ Lai fà ọrọ gùn àwọn ọmọ Ẹkùn gbọ igbe Kìnìún, wọn ri ti ó ré kọja, àwọn ọmọ Ẹkùn ti ẹrù ba ti kò ṣe bi iyá wọn ti ṣe ìkìlọ, ìjáyà bá wọn, wọn sá Nígbàtí Ẹkùn dé ibùdó rẹ lati fún àwọn ọmọ rẹ ni ẹran jẹ, àwọn ọmọ rẹ kò pé, ṣugbọn àwọn ọmọ ti ijáyà bá padà wá bá iyá wọn, nigbà yi ni iyá wọn rán wọn leti ikilọ pé wọn kò gbọdọ jáyà Nítorí èyi, ohun kọ wọn lọmọ Nígbàtí iyá wọn kọ wọn lọmọ, wọn kò lè ṣe ọdẹ inú igbó mọ, wọn di ẹranko tó ńrágó, ti wọn ńsin ninú ilé, to ńpa eku kiri Idi èyi ni Yorùbá fi npa ni òwe pé Ìjayà ló bá ọmọ Ẹkùn ti ó di Ológbò ti ó ńṣe ọde eku inú ilé Yorùbá ni bi wọn ti ma nṣe ìṣirò ki wọn tó bẹrẹ si ka ni èdè Gẹẹsì Akọwé yi kọ ìṣirò ki ó tó bẹrẹ ilé-ìwé lọdọ ìyá rẹ àgbà Nígbàtí ìyá-àgbà bá nṣe iṣẹ òwú Sányán lọwọ, a ṣa òkúta wẹwẹ fún ọmọ-ọmọ rẹ lati ṣe ìṣirò ni èdè Yorùbá Isirò ni èdè Yorùbá ti fẹ di ohun ìgbàgbé, nítorí àwọn ọmọ ayé òde òní kò rí ẹni kọ wọn ni ilé tàbi ilé-ìwé, nítorí náà ni a ṣe ṣe àkọọlẹ ìṣirò yi si ojú ewé yi Yorùbá ni bi wọn ti ma a nka nkàn ki wọn tó bẹrẹ si ka a ni èdè Gẹẹsì Ẹ ṣe àyẹwò kíkà ni èdè Yorùbá ni ojú ewé yi Ni ayé àtijọ, kò si itẹdi à lò sọnù bi ti ayé òde òni Bẹni wọn kò lo ìgò oúnjẹ lati fún ọmọ tuntun ni oúnjẹ Ri rọ ọmọ Ọwọ ọlọmọ tuntun ki kúrò ni omi nítorí omi ni wọn fi nto àgbo ti wọn nrọ ọmọ fún ìtọjú ọmọ tuntun Aṣọ àlòkù Bàbá, Ìyá àti ẹbi ni wọn nya si wẹwẹ lati ṣe itẹdi ọmọ nítorí kò si itẹdi à lò sọnú bi ti ayé òde òni Ọmọ tuntun a ma ya ìgbẹ àti ìtọ tó igbà mẹwa tàbi jù bẹ ẹ lọ ni ojúmọ Ọmọ ki i sùn ni ọtọ, ẹgbẹ ìyá ọmọ ni wọn ntẹ ọmọ si Lẹhin ọsẹ mẹfà tàbi ogoji ọjọ tàbi ó lé kan ti wọn ti bi ọmọ, ìyá àti ọmọ lè lọ òde, ìyá á pọn ọmọ lati jáde Nítorí aṣọ ni itẹdi kò gba omi dúró, bi ọmọ bá tọ tàbi ya ìgbẹ, á yi aṣọ ìyá tàbi ẹni ti ó gbé ọmọ Kò si ẹrọ ifọṣọ igbàlódé nítorí náà a, ó di dandan ki wọn fọ aṣọ ọmọ àti ẹni ti ó gbé ọmọ ni igbà gbogbo ni ilé ọlọmọ tuntun Eyi ni ó jẹ ki Yorùbá ma ki ẹni ti ó bá ntọ ọmọ lọwọ pé Ẹ kú ọwọ lómi nítorí ọwọ ki kúrò ni omi aṣọ fí fọ Lati bi ogójì ọdún sẹhin, Epo-rọbi nikan ni okùn ọrọ ajé orilẹ èdè Nàíjíríà, ó si ti pa owó ribiribi wọlé fún ilú Nígbàtí Epo-rọbi bẹrẹ si pa owó wọlé, ará ilú kọ iṣẹ àgbẹ àti àwọn ohun ti ilú nṣe silẹ fún ifẹ ọjà òkèrè Àsikò Epo-rọbi ni ilú fi irẹsi òkèrè dipò oriṣiriṣi oúnjẹ ilẹ wa Ki ṣe eyi nikan, Ìjọba Ológun àti Òṣèlú bẹrẹ iwà ibàjẹ nípa ki kó owó ti ó yẹ ki wọn fi tún ilú ṣe jẹ Wọn ò kó owó àbẹtẹlẹ yi dúró ni ilú, wọn nko lọ si Òkè-Òkun, eyi ló ba iná mọnàmọná, ilé-ìwòsàn, ilé-iwé, ọnà, omi mi-mun àti ohun amáyédẹrùn yoku jẹ Lẹhin ti àwọn Ìjọba Ológun àti Òṣèlú fi ipò wọn ba ilú jẹ tán, bi ori bá fọ wọn, wọn á gba ọnà Òkè-Òkun lọ fún ìtọjú, dipò ki wọn tú ile-iwé ṣe, wọn a fi owó ti wọn ji pamọ rán ọmọ lọ si Òkè-Òkun fún ẹkọ ti ó yè kooro Wọn a fi owó àbẹtẹlẹ ra ilé nla si Òkè-Òkun, oúnjẹ àti èso ilú kò dùn lẹnu olówó, aṣọ àti ohun ti ará ilú nṣe kò dára tó, ọjà Òkè-Òkun nikan ni wọn lè fi yangàn Lai pẹ yi, àwọn Òṣèlú bẹrẹ si polongo pé ki ará ilu ra ọja ilú, ki owó Nàíjíríà lè gòkè Ki i ṣe ìyànjú burúkú ni eyi ṣùgbọn, ọrọ kò dùn lẹnu olè, kì í ṣe lati ẹnu àwọn Òṣèlú ti ẹnu wọn ti fẹ si ọjà òkèrè nítorí wọn ti kó owó ilú pamọ si àwọn ilú Òkè-Òkun Bi a bá ṣe akiyesi, ki àṣiri tó tú ni àsikò Ìjọba tuntun, àwọn ti ilé-iṣẹ Agbógun ti ìwà ìbàjẹ tọka tàbi mú pé ó kó owó ilú jẹ jù, kò wọ aṣọ Òkè-Òkun Ó san ki wọn wọ aṣọ Òkè-Òkun, ju ki wọn kó owó rẹpẹtẹ ti wọn ji kó lọ si Òkè-Òkun Díẹ ninú àwọn Òṣèlú ti Ilé Iṣẹ Agbógun ti Ìwà Ìbàjẹ fi ẹsùn kàn Ẹbẹ la bẹ Òṣèlú Nàíjíríà ki wọn ma pe Ajá lỌbọ fún ará ilú, ki wọn kó owó ilú ti wọn ji pamọ si Òkè-Òkun padà, ki wọn si fi àpẹrẹ rere silẹ fún ará ilú nípa àyipadà kúrò ni iwà ojúkòkòrò àti olè ti wọn nfi ipò jà dúró Àyipadà Òṣèlú kúrò ninú iwà burúkú ni ó lè mú ki owó ilú kògè Nígbàtí àwọn Òṣèlú gba Ìjọba ni igbà keji lọwọ Ìjọba Ológun, inú ará ilú dùn nítorí wọn rò wi pé Ológun kò kọ iṣẹ Òṣèlú Ilú rò wi pé Ìjọba Alágbádá yio ni àánú ilú ju Ìjọba Ológun lọ Ó ṣe ni laanu pé fún ọdún mẹrìndínlógún ti Òṣèlú ti gba Ìjọba, wọn kò fi hàn pé wọn ni àánú ará ilú rárá Dipò ki wọn ronú bi nkan yio ti rọrùn fún ilú nípa ipèsè ohun amáyédẹrùn bi iná mọnàmọná, ilé-iwé, ilé-ìwòsàn, ojú ọnà ti ó dára, òfin lati jẹ ki ilú tòrò, ṣe ni wọn bẹrẹ si ji owó ilú Bi ori bá fọ Òṣèlú, wọn á lọ si Òkè-Òkun nibiti wọn kó owó ti ó yẹ ki wọn fi tú ilé-ìwòsàn ṣe si Àwọn Òṣèlú Òkè-Òkun nfi owó Nàíjíríà tọjú ará ilú wọn nítorí eyi, gbogbo ọdọ Nàíjíríà ti kò ni iṣẹ fẹ lọ si Òkè-Òkun ni ọnà kọnà Ọmọ Onilù Òwe Yorùbá ti ó sọ wi pé Awọ kò ká Ojú ìlù, Ọmọ Onilù ni òhún fẹ má a sun Awọ jẹ bá ìròyìn ti ó jáde ni lọwọ-lọwọ, bi àwọn Òṣèlú ti bá owó ọrọ ajé Nàíjíríà jẹ nípa bi wọn ti ṣe pin owó ohun ijà fún Ológun lati ra ibò Epo Rọbì ni Awọ nítorí ó lé ni idá ọgọrin ti owó epo rọbì kó ni owó ọrọ ajé ti ilú tà si Òkè-Òkun Fún bi ọdún mẹẹdógún ninú ọdún merindinlogun ti Èrò Ẹgbẹ Òṣèlú fi ṣe Ìjọba ki ó tó bọ lọwọ wọn ni ọdún tó kọjá, owó epo rọbì lọ si òkè rẹpẹtẹ, ọrọ ajé yoku pa owó wọlé Dipò ki wọn lo owó ti ó wọlé lati tú ilú ṣe, wọn bẹrẹ si pin owó lati fi ra owó Òkè-Òkun lati kó jade lọ ra ilé nlá si àwọn ilú wọnyi lati sá fún ilú ti wọn bàjẹ ni gbogbo ọnà Owó epo rọbì fọ, awọ kò wá ká ojú ilú mọ Oníṣẹ Ìjoba kò ri owó-oṣù gbà déédé, àwọn ti ó fi ẹhin ti ni iṣẹ Ìjọba kò ri owó ifẹhinti wọn gba, owó ilú bàjẹ, bẹni àwọn Òṣèlú bú owó oṣu rẹpẹtẹ fún ara wọn Eyi ti ó burú jù ni owó rẹpẹtẹ miran ti wọn bù lati ra ọkọ ti ìbọn ò lè wọ, olówó nla lati Òkè-Òkun fún Ọgọrun-le-mẹsan Aṣòfin-Àgbà Olóri Aṣòfin-Àgbà fẹ ra ọkọ mẹsan fún ara rẹ nikan Àsìkò tó ki àwọn èrò ji lati bá àwọn olè wọnyi wi, nítorí àwọn Òṣèlú Òkè-Òkun nibiti wọn nkó owó ilú lọ, kò fi owó ilú wọn tọjú ara wọn, wọn nwọ ọkọ pẹlú àwọn ará ilú, àyè kò si fún wọn lati ja ilú ni olè bi ti àwọn Òṣèlú Nàíjíríà Olóri Ẹbi jẹ àkọbi ọkùnrin ni idilé Bi àkọbi bá kú, ọkùnrin ti ó bá tẹle yio bọ si ipò Iṣẹ olóri ẹbi ni lati kó ẹbi jọ fún ìlọsíwájú ẹbi, nípa pi pari ijà, ijoko àgbà ni ibi igbéyàwó, ìsìnkú, pi pin ogún, ìsọmọ-lórúkọ, ọdún ìbílẹ àti ayẹyẹ yoku Ni ayé òde òni, wọn ti fi owó dipò ipò àgbà, nítorí ki wọn tó pe olóri ẹbi ti ó wà ni ìtòsí, wọn yio pe ẹni ti ó ni owó ninú ẹbi ti ó wà ni òkèrè pàtàkì ti ó bá wà ni Èkó àti àwọn ilú nla miran tàbi Ilú-òyìnbó Ai ṣe ojúṣe Ìjọba nípa ipèsè ilé-iwòsàn ti ó péye, Ilé-iwé, omi mimu àti ohun amáyédẹrùn yoku jẹ ki iṣẹ pọ fún olóri ẹbi Gẹgẹ bi ọrọ Yorùbá ti ó sọ wi pé Olóri Ẹbi, Baba Bùkátà, iṣẹ nla ni lati jẹ Olóri Ẹbi, ó gba ọgbọn, òye àti ìnáwó lati kó ẹbi jọ Ni ai pẹ yi, Olùkọwé yi bẹ ilé wò fún bi ọsẹ mẹta A ṣe àwọn akiyesi wọnyi Ilú Èkó n fẹ si, ṣùgbọn ọnà kò fẹ tó bi èrò àti ọkọ ti pọ tó, nítorí eyi, sún-kẹrẹ fà-kẹrẹ ọkọ kò jẹ ki ará ilú gbádùn Àwọn ti ó nlọ si ibi iṣẹ agogo mẹjọ ni lati kúrò ni ilé ki agogo marun tó lù, wọn yio si wọlé ni agogo mẹwa lẹhin ti wọn bá pari iṣẹ ni agogo marun Ó kéré jù, òṣìṣẹ yio lo wákàtí mẹfa lati lọ àti bọ ni ibi iṣẹ nítorí sún-kẹrẹ fà-kẹrẹ ọkọ Sún-kẹrẹ fà-kẹrẹ ọkọ Ìjọba ko ti i ṣe ìpèsè omi ẹrọ, ọnà àdúgbò àti ohun amáyédẹrùn igbàlódé pàtàkì ni àwọn agbègbè tuntun Iná mọnàmọná ti dára di ẹ si, nítorí iná kò lọ púpọ mọ bi ti tẹlẹ Ni àwọn olú ilú ilẹ Yorùbá yókù bi Ìbàdàn, Òṣogbo, Abẹòkúta, Àkúrẹ àti Adó-Èkìtì, kò si sún-kẹrẹ fà-kẹrẹ ọkọ bi ti Èkó ṣùgbọn iná mọnàmọná kò ṣe déédé bi ti ilú Èkó Ọwọn epo-ọkọ ti ó gbòde ni igbà ọdún Kérésìmesì ti ó kọjá àti ni ibẹrẹ ọdún tuntun ti lọ ṣùgbọn epo-ọkọ wọn ni ọpọlọpọ ilé epo ni àwọn olú ilú yókù ju ti Èkó Gbogbo ohun tita ló ti wọn si Ó ṣòro lati lo ayélujára nítorí ai ṣe déédé iná mọnàmọná àti ayélujára, pàtàkì bi enia ba jade kúrò ni ilú Èkó, ṣùgbọn ó sàn ju ti àtẹhin wá lọ Ni àpapọ, ọyẹ jẹ ki ẹni ti ó bá nti Òkè-Òkun bọ gbádùn nítorí ooru din kù Gẹgẹbi, àgbà ninu olórin Yorùbá Délé Òjó ti kọ ni ọpọlọpọ ọdún sẹhin pe Ilú òyìnbó dára, ọrẹ mi òtútù pọ, à ti gbọmọ lọwọ èkùrọ o ki ma i ṣojú bọrọ Àsikò òtútù ni àlejò ma ńṣe iranti ilé Òtútù ò dára fún arúgbó, a fi ti onilé náà bá lówó lati san owó iná ti o gun òkè nítorí àti tan ẹrọ-amúlé gbónọ Ìmọràn fún àwọn ti ó gbé ìyá wọn wá si ìlú-òyìnbó, ni ki wọn gbiyànjú lati ṣe ètò fún àwọn ìyá-àgbà lati lọ si ilé ni asiko òtútù lati fara mọ àwọn enia wọn Òtútù o dára fún eegun àgbà Ẹtẹ tó mbá ilú jà ni iwà-ibàjẹ Ìyà ti ará ilú njẹ lọwọlọwọ, ki i ṣe èrè iwà-ibàjẹ ọdún kan, ṣùgbọn ti ọpọlọpọ ọdún Kò si ìfẹ ilú, nítorí eyi, àwọn oniwà ibàjẹ ni àwọn ará ilú nyin bi wọn bá ti ẹ fi èrú kó owó jọ pàtàkì ni ilé ìjọsìn, wọn kò ri ẹni ba wọn wi Ojú Olé Rè é Fún akiyesi, ilé iṣẹ ti ó n pèsè iná mọnàmọná, owó ti Ìjọba àpa-pọ ba pin lati pèsè iná mọnàmọná fún gbogbo ará ilú, ọgá ilé-iṣẹ á pin pẹlú àwọn Ìjọba Ológun tàbi Òṣèlú Alágbádá Ni bi ọgbọn ọdún sẹhin, nígbàtí àwọn ọmọ iṣẹ ri pé àwọn ọgá ti ó nji owó, kò si ẹni ti ó mú wọn, àwọn na a brẹrẹ si lọ yọ nkan lára ẹrọ ti ó gbé iná wọ àdúgbò lati lè gba àbẹtẹlẹ lọwọ ará àdúgbò Ará àdúgbò á dá owó ki àwọn òṣiṣẹ ilé-iṣẹ mọnàmọná tó wá tú ohun ti ó bàjẹ tàbi ohun ti wọn yọ ṣe Kàkà ki ará ilú para-pọ lati wo ẹtẹ san, nípa gbi gbé ogun ti iwà-ibàjẹ ni ilé-iṣẹ mọnàmọná, onikálùkù bẹrẹ si ṣètò fún ará wọn nípa ri ra ẹrọ iná mọnàmọná ti àwọn òyìnbó ngbe dani nígbàtí wọn bá fẹ lọ pàgọ Àwọn ẹrọ wọnyi kò lágbára tó lati dipò iná mọnàmọná ti ó yẹ ki Ìjọba pèsè Àwọn ará ilú kò ro ìnáwó ti ó kó wọn si, ariwo, àti èéfín burúkú ti ẹrọ yi nfẹ sinú afẹfẹ Àwọn ti ó nja ilú lólè ni ó nkó ẹrọ wọnyi wọlé, wọn kò gbèrò ki iná mọnàmọná wa nítorí wọn kò ni ri ẹni ra ọjà wọn Wọn rò wi pé àwọn lè dá ilé-iṣẹ ti ó n pèsè iná mọnàmọná silẹ ti ó lè lo atẹgùn, omi, epo rọbì, oòrùn lati pèsè iná ti kò léwu bi ẹrọ iná mọnàmọná Ẹtẹ ṣòro lati wòsàn ju làpálàpá lọ, ibàjẹ ló yára lati ṣe ju lati tú nkan ṣe lọ O ye ki ará ilú para pọ pẹlú Ìjọba lọwọlọwọ, lati gbé ogun ti iwà ibàjẹ àti àwọn aṣèbàjẹ, ju pé ki wọn fi ara gbi gbóná kọ ìyà ọgbọn ọdún laarin ọdún kan tàbi méjì Ìròyìn ti o jade ni ọjọ Ìṣẹgun, ọjọ kẹwa, oṣú karun, ọdún Ẹgbàá-le-mẹrìndínlógún, sọ wi pé Olóri Òṣèlú Ilú Ọba, David Cameron pe orilẹ èdè Nàíjíríà ni ilú ti ó hu iwà ibàjẹ jù ni àgbáyé Kò ṣe àlàyé bi Ìjọba ilú rẹ ti ngba owó iwà ibàjẹ pamọ lati fi tú ilú wọn ṣe Ẹni gbé epo lájà, bi kò bá ri ẹni gba a pamọ, kò ni ya lára lati tún ji omiran Bi kò ri ẹni gba a, ó lè jẹ epo na a tàbi ki ẹni tó ni epo ri mú ni wéré Gẹgẹ bi òwe Yorùbá ti sọ pé Ẹni gbé epo lájà, kò jalè tó ẹni gba a, bi àwọn ti ó n fi ọna èrú àti iwà ibàjẹ ja ilú lólè, kò bá ri àwọn Ilú Ọba gba owó iwà ibàjẹ lọwọ wọn, iwá burúkú á din kù Ogun ti Ìjọba tuntun ni Nàíjíríà gbé ti iwà ibàjẹ lati igbà ti ará ilú ti dibò yan Ìjọba tuntun -Muhammadu Buhari àti Yẹmi Osinbajo, ni bi ọdún kan sẹhin ni lati jẹ ki àwọn tó hu iwa ibaje jẹ èrè iṣẹ ibi, ki wọn si gba owó iwà ibàjẹ padà si àpò ilú Eyi ti ó ṣe pàtàkì jù ni ki Ìjọba Ilú Ọba ṣe àlàyé bi wọn yio ti da àwon owó Nàíjíríà padà ni ipàdé gbi gbógun ti iwa ibaje, ki wọn lè fihan pé àwọn kò fi ọwọ si iwà ibàjẹ Yorùbá fẹràn ayẹyẹ ṣi ṣe púpọ pàtàkì fún igbéyàwó Ni ayé àtijọ, ìnáwó igbéyàwó kò tó bi ó ti dà ni ayé òde òni Titi di bi ogoji ọdún sẹhin, ilé Bàbá ìyàwó tàbi ọgbà ẹbi ni wọn ti nṣe àpèjọ igbéyàwó Ẹbi ọtún àti ti òsi yio joko fún ètò igbéyàwó lati gba ẹbi ọkọ ni àlejò fún àdúrà gbi gbà fún àwọn ọmọ ti ó nṣe igbéyàwó àti lati gbà wọn ni ìyànjú bi ó ṣe yẹ ki wọn gbé pọ ni irọrùn Ẹbi ọkọ yio kó ẹrù ti ẹbi ìyàwó ma ngbà fún wọn, lẹhin eyi, ẹbi ìyàwó yio pèsè oúnjẹ fún onilé àti àlejò Onilù àdúgbò lè lùlù ki wọn jó, ṣùgbọn kò kan dandan ki wọn lu ilu tàbi ki wọn jó Nígbàtí ìnáwó rẹpẹtẹ fún ìgbéyàwó bẹrẹ, àwọn ẹlòmíràn bẹrẹ si jẹ igbèsè lati ṣe igbéyàwó pàtàkì igbéyàwó ti Olóyìnbó ti a mọ si igbéyàwó-olórùka Nítorí àṣejù yi, olè bẹrẹ si jà ni ibi igbéyàwó, eyi jẹ ki wọn gbé àpèjẹ igbéyàwó àti àwọn ayẹyẹ yoku kúrò ni ilé Wọn bẹrẹ si gbé àpèjẹ lọ si ọgbà ilé-iwé, ilé ìjọsìn tàbi ọgbà ilú àti ilé-ayẹyẹ Yorùbá fẹràn ayẹyẹ ṣi ṣe púpọ, ṣùgbọn àṣà tó gbòde ni ayé òde òni, ni igbéyàwó àti ayẹyẹ bi ọjọ ìbí ṣi ṣe ni òkèrè Gẹgẹ bi àṣà Yorùbá, ibi ti ẹbi ìyàwó bá ngbé ni ẹbi ọkọ yio lọ lati ṣe igbéyàwó Ẹni ti kò ni ẹbi àti ará tàbi gbé ilú miran pàtàkì Òkè-Òkun, yio lọ ṣe igbéyàwó ọmọ ni òkèrè Wọn yio pe ẹbi àti ọrẹ ti ó bá ni owó lati bá wọn lọ si irú igbéyàwó bẹ ẹ Ẹbi ti kò bá ni owó, kò ni lè lọ nítorí kò ni ri iwé irinna gbà A ri irú igbéyàwó yi, ti ẹbi ọkọ tàbi ti ìyàwó kò lè lọ Eleyi wọpọ laarin àwọn Òṣèlú, Ọgá Òṣìṣẹ Ìjọba àti àwọn ti ó ri owó ilú kó jẹ Igbéyàwó àti ayẹyẹ ṣi ṣe ni òkèrè, jẹ ikan ninú àṣà ti ó mba owó ilú jẹ Lati kúrò ni ilú ẹni lọ ṣe ìyàwó tàbi ayẹyẹ ni ilú miran, wọn ni lati ṣẹ náírà si owó ilu ibi ti wọn ti fẹ lọ ṣe ayẹyẹ, lẹhin ìnáwó iwé irinna àti ọkọ òfúrufú Ilú miran ni ó njẹ èrè ìnáwó bẹ ẹ, nítorí bi wọn bá ṣe e ni ilé, èrò púpọ ni yio jẹ èrè, pàtàkì Alásè àti Onilù A lérò wi pé ni àsìkò ọwọn owó pàtàkì owó òkèrè ni ilú lati ṣe nkan gidi, ifẹ iná àpà fún ayẹyẹ á din kù Ìbẹrù tó gbòde ayé òde òni ni pé Ayé Móoru, nítorí iṣẹlẹ ti o nṣẹlẹ ni àgbáyé bi òjò àrọ irọ dá ni ilú kan, ilẹ-riru ni òmìràn, ọgbẹlẹ, omíyalé, ijà iná àti bẹ ẹ bẹ ẹ lọ Eleyi dá ìbẹrù silẹ ni àgbáyé pàtàkì ni àwọn ilú Òkè-Òkun bi Àmẹríkà ti ó ka àwọn iṣẹlẹ wọnyi si àfọwọfà ọmọ ẹda Wọn kilọ pé bi wọn kò bá wá nkan ṣe si Ayé Móoru yi, ayé yio parẹ Àpẹrẹ miran ti a lè fi ṣe àlàyé pé Ọrun ńyabọ, ki ṣé ọrọ ẹnìkan, ni ẹni ti ó sọ pé ohun ri amin pé ayé ti fẹ parẹ, àwọn kan gbàgbọ, wọn bẹrẹ si ta ohun ìní wọn Àti ẹni ti ó ta ohun ìní àti ẹni ti ó ra, kò si ninú wọn ti ó ma mú nkankan lọ ti ayé bá parẹ ni tootọ Elòmíràn, kò ni ṣe iwadi ohun ti àwọn èniyàn fi ńsáré, ki ó tó bẹrẹ si sáré Ọpọlọpọ ti sa wọ inú ewu ti wọn rò wí pé àwọn sá fún Fún àpẹrẹ, nígbàtí iná ajónirun balẹ ni àgọ Ológun ni Ikẹja ni ìlú Èkó ni bi ọdún mẹwa sẹhin Bi àwọn kan ti gbọ ìró iná ajónirun yi, wọn sáré titi ọpọ fi parun si inú irà ni Ejigbo ni ọnà jínjìn si ibi ti ìṣẹlẹ ti ṣẹlẹ Òwe Yorùbá yi ṣe gba àwọn ti o nbẹrù nigba gbogbo níyànjú wí pé ó yẹ ki èniyàn fara balẹ lati ṣe iwadi ohun ti ó fẹ ṣẹlẹ ki ó tó kú sílẹ de ikú Bi èniyàn bẹrù á kú, bi kò bẹrù á kú, nítorí gẹgẹ bi itàn àdáyébá, gbogbo ohun ti ó nṣẹlẹ láyé òde òni ló ti ṣẹlẹ ri Àṣà Yorùbá ma ńri ọpẹ ninú ohun gbogbo, nítorí eyi ni àjọyọ àti ayẹyẹ ṣe pọ ni ilẹ Yorùbá Bi kò bá ṣe ayẹyẹ igbéyàwó, á jẹ idúpẹ fun isọmọlórúkọ, ìsìnku arúgbó, ikóyọ ninú ewu ijàmbá ọkọ, iṣile, oyè gbigbà ni ilé-iwé giga tàbi oyé ilú, idúpẹ ìparí ọdún tàbi ọdún tuntun àti bẹẹbẹẹ lọ Kò si igbà ti àlejò kò ni ri ibi ti wọn ti ńṣe ayẹyẹ kan tàbi èkeji ni gbogbo ilẹ Yorùbá Eyi jẹ ki àlejò rò wipé igbà gbogbo ni Yorùbá fi ńṣọdún Jijẹ, mimu ibi Igbéyàwó Kò si ẹni ti o ńdúpẹ ti inú rẹ ńbàjẹ, tijó tayọ ni enia fi nṣe idúpẹ Ninú idúpẹ àti àjọyọ yi ni ẹni ti inu rẹ bàjẹ miran ti lè ni ireti pé ire ti ohun naa yio dé Ni ilú Èkó, lati Ọjọbọ titi dé ọjọ Àìkú ni enia yio ri ibi ti wọn ti ńṣe ayẹyẹ Ọjọbọ jẹ ọjọ ti wọn ńṣe àisùn-òkú, ọjọ Ẹti ni isinkú, ọjọ Àbámẹta ni ti ayẹyẹ igbéyàwó nígbàtí ọjọ Àìkú wà fún idúpẹ pàtàkì ni ilé ijọsin onigbàgbọ Ọpọlọpọ ayẹyẹ yi ló mú ipèsè jijẹ, mimu, ilù àti ijó lati ṣe àlejò fún ẹbi, ará àti ọrẹ ti ó wá báni ṣe ayẹyẹ A lè fi òwe Yorùbá ti ó ni A ò mọ èyi ti Ọlọrun yio ṣe, kò jẹ ki á binú kú, tu ẹni ti ó bá ni ìrẹwẹsì ninú, pé ọjọ ọla yio dára Yorùbá gbàgbọ pé ẹni ti kò ri jẹ loni, bi kò bá kú, ti ó tẹpá-mọṣẹ, lè di ọlọrọ ni ọla Nítorí eyi, kò yẹ ki enia Kú silẹ de ikú nítorí náà, Bi ẹmi bá wà, ireti ḿbẹ Ki gbogbo Nàíjíríà tó gba ominira ni àwọn Òṣèlú lábẹ olùdari Olóyè Ọbáfẹmi Awolọwọ ti fi owó kòkó àti iṣẹ-àgbẹ dá nkan ṣe fún gbogbo ilẹ Yorùbá Yorùbá jẹ èrè àwọn ohun gidi, amáyé-dẹrùn bi ilé-iwé ọfẹ, ilé-ìwòsàn ọfẹ, ilé iṣẹ amóhùn-máwòrán àkọkọ, ilé àwọn àgbẹ olókè mẹrinlélógún ilé giga àkọkọ, ọnà ọlọdà, omi, iná mọnà-mọná àti bẹẹbẹẹ lọ Àwọn ohun ipèsè wọnyi jẹ èrè lati ọdọ Òṣèlú tó fẹràn ilú ti ó gbé wọn dé ipò, eleyi jẹ àwò kọ iṣe fún àwọn Òṣèlú ẹyà ilẹ Nàíjíríà yókù Ìjọba Ológun fi ibọn àti ipá gbé ara wọn si ipò Òṣèlú, wọn fi ipá kó gbogbo ohun amáyé-dẹrùn si abẹ Ìjọba àpapọ Lati igbà yi ni ilé-iwé kékeré àti giga, ilé-ìwòsàn àti ohun amáyé-dẹrùn ti Òṣèlú pèsè fún agbègbè wọn ti bẹrẹ si bàjẹ A lè fi ibàjẹ ohun amáyé-dẹrùn ti àwọn Òṣèlú àkọkọ pèsè fún ara ilú wọnyi wé ọbẹ tó dànu, ti igbẹhin rẹ já si òfò fún onilé àti àlejò Òwe Yorùbá ni Ọbẹ tó dànù, òfò onilé, òfò àlejò Àpẹrẹ pàtàkì ni ọna àti ilé-iwosan ti ó bàjẹ Òfò ni ọnà ti ó bàjẹ mú bá ara ilú nípa ijàmbá ọkọ fún onilé àti àlejò Ibàjẹ ile-iwosan jẹ òfò fún onilé àti àlejò nítorí ọpọ àìsàn ti kò yẹ kó pani ló ńṣe ikú pani, fún àpẹrẹ, itijú ni pé, Ọba, Ìjòyè àti Òṣèlú ńkú si àjò fún àìsàn ti kò tó nkan Dákú-dáji iná mọnà-mọná ti ó sọ ilú si òkùnkùn jẹ òfò fún olówó àti aláini nítorí, yàtọ si ariwo àti òórùn, ai mọye enia ni ikú ẹrọ mọnà-mọná ti pa À ì sí Iná Mọnà-mọná àti Epo Ọkọ bá Onílé pẹlú Àlejò Ìwà ìbàjẹ, àbẹtẹlẹ gbi gbà fún ọpọlọpọ ọdún ló da ọbẹ ohun amáyédẹrùn danu Bi ọbẹ bá dànù, kò ṣe kó padà, à fi ki enia se ọbẹ tuntun, bi ó bá fẹ jẹ ọbẹ Yorùbá ni Ẹbẹ là nbẹ òṣikà, ki ó tú ilú ṣe Fún àtúnṣe, ó ṣe pàtàkì ki gbogbo ará ilú parapọ lati tún ohun ti ó ti bàjẹ ṣe nípa gbi gbé ogun ti iwà ìbàjẹ àti àbẹtẹlẹ gbi gbà Ni ọjọ Ẹti, ọjọ keje, oṣù kẹwa ọdún Ẹgbàálémẹrindinlógún, ìròyìn pé àwọn Ọtẹlẹmúyẹ já lu ilé àwọn Adájọ ti wọn fi ẹsùn iwà ibàjẹ kàn jade lẹhin ti wọn ti dúró titi ki Ẹgbẹ Adájọ gbé àwọn iwé ẹsùn iwà ibàjẹ yẹwò Àwọn Ọtẹlẹmúyẹ ròyìn pé wọn bá owó rẹpẹtẹ, pàtàkì oriṣiriṣi owó òkè òkun, ni ilé awon Adájọ wọnyi Lati igbà ti iroyin ti jade, àwọn Ẹgbẹ Agbẹjọrò lérí pé àwọn yio da iṣẹ silẹ ti Olóri Òṣèlú Muhammadu Buhari kò bá pàṣẹ ki wọn tú àwọn Adájọ naa silẹ ni wéréwéré Ni ọpọlọpọ ọdún sẹhin, Adájọ àti Agbẹjọrò ki i ṣe iṣẹ nítorí àgbà ni ó ndá ẹjọ bi ijà bá bẹ silẹ ni ilẹ Yorùbá Fun àpẹrẹ, bi àwọn ọmọdé bá njá, àgbàlagbà ti ó bá wà ni ilé ni yio là wọn, bi àwọn ìyàwó-ilé bá njà, olóri ẹbi tàbi Àrẹmọ ni yio la ijà Bi ó bá jẹ ijà nítorí ilẹ oko, Baálẹ Abúlé naa ni wọn yio kó ẹjọ lọ bá fún idájọ, ti ó bá jẹ àdúgbò kan si ekeji ló njà, wọn á kó ẹjọ lọ bá Ọba ilú àti bẹ ẹ bẹ ẹ lọ Lati wa idi òtitọ, wọn lè kó àwọn ti ó njà lọ si ojúbọ Òriṣà lati búra Lẹhin ti àwọn Ìlú-Ọba pin àwọn ọpọlọpọ ilú àwọn Aláwọdúdú, iṣẹ Agbẹjọrò di ki kọ ni ilé-iwé giga Kò si ọmọ Nàíjíríà rere ti kò mọ wi pé, Ẹṣẹ nlá ijiyà kékeré tàbi ki ó má si ijiyà rara fún Olówó, ṣùgbọn ẹṣẹ kékeré ijiyà nla ni fún tálákà tàbi aláìní, nítorí iwà burúkú àwọn Adájọ ti ó ti gba àbẹtẹlẹ lọwọ àwọn Agbejoro A ri gbọ wi pé bi Ọgá Àgbà Agbẹjọrò bá ni ẹjọ ni iwájú Adájọ lẹhin ti ẹjọ agbejoro ti dé iwájú Adájọ, wọn yio kọkọ gbọ ẹjọ ti Ọgá Àgbà Agbẹjọrò gbé wá Eleyi jẹ ikan ninú idi pàtàkì ti ọpọlọpọ Agbejoro ti fẹ fi ọnàkọnà dé ipò Ọgá Àgbà Agbẹjọrò Ó yẹ ki wọn gbé eyi yẹwò nítorí ni ilú ti òfin bá wà, kò yẹ ki ẹnikẹni kọjá òfin Ni Òkè-Òkun, Gómìnà, àgbà Òṣèlú àti bẹ ẹ bẹ ẹ lọ kò kọjá òfin Ẹni ma a bèrè ẹtó lábẹ òfin yio lọ pẹlú ọwọ mímọ, ẹ gbe ọrọ yi yẹwò bóyá bi wọn bá fi ẹsùn iwà ibàjẹ kan Adájọ, kò yẹ ki Ọtẹlẹmúyẹ wa idi Ohun ti wọn bá fi ogún ọdún tàbi ju bẹ ẹ lọ kọ, ṣe é bàjẹ ni iṣéjú akàn, ṣùgbọn lati ṣe àtúnṣe lè gba ọpọlọpọ ọdún bakan na a Ó ṣe pàtàkì ki gbogbo ọmọ ilú pinu ni ikan kan lati ṣe àtúnṣe lati bọ lọwọ ìnira ti ó wà ni ilú lọwọlọwọ Àtúnṣe bẹrẹ pẹlú mi Àyípadà tàbi Àtúnṣe yẹ ki ó bẹrẹ pẹlú òṣiṣẹ Ìjọba, àwọn ti ó nta ọjà, ọgá ilé-iwé àti àwọn ọmọ ilé-iwé, àwọn òṣiṣẹ ilé-ìwòsàn, ọmọdé àti àgbà ilú Àbẹtẹlẹ gbi gbà àti àwọn iwà ibàjẹ ti ó ti gbilẹ fún ọdún pi pẹ ti ba nkan jẹ ni orilẹ èdè Nàíjíríà Di ẹ ninú àwọn iwà burúkú wọnyi ni ki òṣiṣẹ ìjọba ji ẹrù àti owó Ìjọba fún ara wọn tàbi sọ ara wọn di alágbàtà ti o nsọ ọjà di ọwọn nípa gbi gba àbẹtẹlẹ Eleyi lo njẹ ki àwọn iṣẹ ti ìjọba bá gbé sita lati tú ọnà ṣe, lati pèsè iná mọnàmọná, omi àti ohun amáyédẹrùn miran wọn ju ti gbogbo àgbáyé lọ Nítorí òṣiṣẹ Ìjọba ti gba àbẹtẹlẹ, àwọn ti ó gba iṣẹ lè ma ṣe iṣẹ tàbi ki wọn ṣe iṣẹ ti kò dára Ẹni ti ó nta ọjà á sọrọ si onibárà pẹlú ẹgàn, ojúkòkòrò, ìfẹ owó ki kó jọ ni ọnà ẹrú àti à ṣe hàn ló nfa iwà ibàjẹ àti olè jijà laarin àwọn Òṣèlú, olóri ẹsìn, òṣiṣẹ Ìjọba, ọlọjà ti ó nkó ọjà pamọ lati fa ọwọn, Olùkọ ilé iwé, ọmọ ilé-iwé kò ni itẹriba fún Olùko mọ, àti bẹ ẹ bẹ ẹ lọ Ki àyipadà rere lè dé bá ilú, ó yẹ ki onikálukú yẹ ara rẹ wò fún àtúnṣe kúrò ninú àbẹtẹlẹ gbi gbà, iwà ibàjẹ, ai ṣojú ṣe ẹni ninú ẹbi, ai bẹrù àgbà, ji ja ilú lólè, ki kó owó ilú lọ si òkèèrè, ki kọ oúnjẹ ilú ẹni silẹ fún oúnjẹ òkèèrè, ayẹyẹ àṣejù, ni ná owó ti èniyàn kò gbà àti ai ni ìtẹlọrùn Ìpolongo tó nlọ lọwọ ni orilẹ èdè Nàíjíríà ni pé Àyípadà tàbi Àtúnṣe bẹrẹ pẹlú mi Yorúbà sọ wi pé Igi kan ki da a ṣe igbó, eyi túmọ si wi pé ki i ṣe Olóri Ìjọba Òṣèlú àti àwọn Òṣèlú yoku nikan ni ó yẹ ki ó ṣe àtúnṣe ohun ti ó ti bàjẹ fún ọpọlọpọ ọdún ṣùgbọn gbogbo ọwọ ló yẹ ki ó ṣe àtúnṣe lati gbógun ti iwà ibàjẹ Ìjọba Ológun àkọkọ ni abẹ Olóògbé Ọgágun Aguiyì Ironsi, da gbogbo ìpínlẹ pọ si abẹ Ìjọba àpapọ Ki wọn tó dá àwọn ìpínlẹ pọ, àwọn ìpínlẹ ndàgbà sókè gẹgẹ bi ohun ti ó ṣe kókó fún wọn ìpínlẹ Ìwọ-Oòrùn, ti ẹyà Yorùbá ngbé, ni ìgbéga ni abẹ Olóri Òṣèlú ìpínlẹ , Olóògbé Olóyè Ọbáfẹmi Awólọwọ àti ẹgbẹ Òṣèlú rẹ Wọn pèsè ohun amáyédẹrùn igbàlódé bi ilé-ìwòsàn ọfẹ, ilé-iwé ọfẹ, ọnà gidi, omi mi mun, iná mọnàmọná àti bẹ ẹ bẹ ẹ lọ ni gbogbo agbègbè ilẹ Yorùbá Eleyi jẹ ki Yorùbá ri ohun mu yangàn Yàtọ si Ìjọba Ológun lábẹ Ọgágun Yakubu Gowon, ti ó lo ọpọ owó epo rọbì dáradára lati pèsè ohun amáyédẹrùn ti igbàlódé ti ilú ngbádùn titi di ọjọ oni, ọpọlọpọ àwọn Ìjọba Nàíjíríà yókù ti ó ré kọjá lábẹ Ológun àti Òṣèlú kùnà nípa ipèsè ohun amáyédẹrùn fún orilẹ èdè nítorí iwà ibàjẹ Gẹgẹ bi ọrọ ti ó sọ wi pé Ni ilú afọjú, olójú kan lọba, laarin Ìjọba àpapọ, nítorí iwà-ibàjẹ ọpọlọpọ ọdún, a lè sọ wi pé àwọn ìpínlẹ Ìwọ-Oòrùn, Èkìtì, Èkó, Ògùn, Ondó, Ọṣun àti Ọyọ ṣe dáradára nípa ipèsè ohun amáyédẹrùn Àmọ, ìlọsíwájú yi kò tó nkankan lára ogún ti Olóògbé Olóyè Awólọwọ ṣe silẹ Kò si ipèsè ohun amáyédẹrùn pàtàkì omi mi mun ni àwọn agbègbè tuntun lai yọ àdúgbò ọlọrọ silẹ Eleyi ló sọ gbi gbẹ ihò fún omi àti kànga lati wá omi fún mi mun di àṣà Àwọn ìpínlẹ Yorùbá ti gbádùn ohun amáyédẹrùn igbàlódé fún ọjọ ti pẹ, nítorí èyi ni a ṣe mbẹ àwọn Gómìnà ìpínlẹ Yorùbá pé ki wọn pèsè omi mi mun fún ará ilú gẹgẹ bi ẹtọ lati dá àṣà gbi gbẹ ilẹ bi ti Òkété lati wa omi ti kò ṣe e mu ni ọpọ igbà Yorùbá fẹràn àlejò púpọ Ìwà ti ọmọ ilú lè hù ti yio fa ibinú, bi àlejò bá hu irú ìwà bẹ ẹ, wọn yio ni àlejò ni, ki wọn fori ji i Òwe Yorùbá ti ó sọ wi pé Ojú àlejò ni a ti njẹ igbèsè, ẹhin rẹ la nsaán Eyi fi hàn bi Yorùbá ti fẹràn lati ma ṣe àlejò tó Ìbàdàn ni olú-ilú ìpínlẹ Yorùbá ni Ìwọ-Oorun Nàíjíríà tẹlẹ ki Ìjọba Ológun ti Aguiyì Ironsi ti jẹ Olóri tó kó gbogbo ìpínlẹ Nàíjíríà pọ si aarin lẹhin ti wọn fi ibọn gba Ìjọba lọwọ Òṣèlú ni aadọta ọdún sẹhin Lẹhin oṣù keje ni aadọta ọdún sẹhin, àwọn Ológun fi ibọn gba Ìjọba ni igbà keji Ti àkọkọ ṣẹlẹ nígbàtí wọn fi ibọn lé àwọn Òṣèlú àkọkọ lẹhin òmìnira kúrò ni ọjọ karùndinlógún, oṣù kini ọdún Ẹdẹgbaalemẹrindinlaadọrin Lẹhin oṣù meje, àwọn Ológun tún fi ibọn gbà Ìjọba lọwọ àwọn Ológun ti wọn fi ibọn gbé wọlé ti Aguiyì Ironsi jẹ olóri rẹ Lára Ìjọba Ológun àkọkọ ti Ọgágun Aguiyì Ironsi ti jẹ Olóri Ìjọba ni wọn ti fi Ọgágun Adékúnlé Fájuyi jẹ Olóri ni ìpínlẹ Yorùbá dipò Òṣèlú Ládòkè Akintọlá ti àwọn Ológun pa Ọgágun Adékúnlé Fájuyi gba Olóri-ogun Aguiyì Ironsi ni àlejò ni ibùgbé Ìjọba ni Ìbàdàn nígbàtí àwọn Ológun dé lati fi ibọn gba Ìjọba ni igbà keji Nígbàtí àwọn Ajagun dé lati gbé Olóri Ogun Aguiyì Ironsi lọ, gẹgẹ bi àṣà Yorùbá, Ọgágun Adékúnlé Fájuyi bẹbẹ ki wọn fi àlejò òhun silẹ, ṣùgbọn wọn kọ Ọgágun Adékúnlé Fájuyi fi ara rẹ ji pé ti wọn ba ma a gbee, ki wọn gbé òhun pẹlú Nítorí eyi àwọn Ológun gbe pẹlú àlejò rẹ wọn si pa wọn pọ ni Ìbàdàn Ni ọjọ kọkandinlọgbọn oṣù keje ọdún Ẹgbàálémẹrindinlógún, ilú péjọ pẹlú ẹbi àti ará ni Adó-Èkìtì lati ṣe iranti Olóògbé Ọgágun Adékúnlé Fájuyi fún iranti iwà iṣòótọ ti ó hù titi dé ojú ikú pẹlú àlejò àti ọgá rẹ Olóri Ogun Aguiyì Ironsi ni aadọta ọdún sẹhin Ikú àwọn ọkùnrin Aláwọ-dúdú ni ọwọ Ọlọpa ni orilẹ èdè Àméríkà pọ ju pi pa àwọn aláwọ funfun tàbi laarin àwọn ẹyà kékeré miran Ọsẹ kini oṣù keje ọdún Ẹgbàálémẹrìndínlógún ṣòro fún àwọn Àméríkà Ìròyìn bi Ọlọpa funfun ti yin ibọn si ọkùnrin Aláwọ-dúdú ni ojú ọmọ àti aya nlọ lọwọ nígbàtí ìròyìn bi Ọlọpa funfun ti pa okunrin Aláwọ-dúdú miran bi ẹni pa ẹran ti tún jáde Àwọn iroyin yi bi àwọn èrò ninú, nítorí èyi, aláwọ dúdú àti funfun tú jáde lati fi ẹdùn hàn pé Ìgbésí Ayé Aláwọ-dúdú ṣe pàtàkì pé àwọ lè yàtọ, ṣùgbọn ẹjẹ kò yàtọ Ó ṣe ni laanu pé Micah Johnson ọkùnrin Aláwọ-dúdú, jagunjagun fun orile ede Àméríkà, ló pa Ọlọpa marun, ó si ṣe ọpọlọpọ léṣe nípa gbi gbé òfin si ọwọ ara rẹ pẹlú ibinu Ìwà burúkú ti di ẹ ninú àwọn Ọlọpa funfun yi hu ki ṣe ìwà ti ó wọpọ laarin ọpọlọpọ Ọlọpa aláwọ funfun tàbi gbogbo Ọlọpa ti wọn nṣe iṣẹ ribiribi lati dá àbò bo àwọn ará ilú Ó ṣe ni laanu pé àwọn Aláwọ-dúdú ni Ọlọpa nda dúró jù ni ojú ọnà ọkọ, ti ó dẹ n kú ni irú idá dúró bẹ ẹ Fún ọpọlọpọ ọdún, onidajọ ọdaràn kò ṣe idájọ òdodo fún Aláwọ-dúdú, èyi kò ran nkan lọwọ A lérò wi pé àwọn oníwà ìbàjẹ ti ó jẹ Olóri Òṣèlú ilẹ Alawo dudu ti ó n ja ilú lólè lati kó irú, ọrọ ilú lọ pamọ si àwọn ilú ti o ti dàgbà sókè yio ronú pìwàdà Èrò ti ó n kú ni ilẹ Aláwọ-dúdú nítorí ọnà ti kò dára, a i si ilé-ìwòsàn gidi, a i ni ohun amáyédẹrùn bi omi, iná mọnàmọná kò jẹ ki Aláwọ-dúdú Àméríkà lè fi orisun wọn yangàn Ni Ìlú-Ọba, lẹhin ọdún mẹtalelogoji, èrò jade lati di ìbò bẹni-bẹẹkọ lori àjọṣepọ pẹlú ẹgbẹ Ìlú-òyìnbó méjìdinlọgbọn ni Ọjọbọ, oṣu Kẹfa, ọdún Egbàálémẹẹdógún Idibò na a lọ wẹrẹ lai si ìjà, kò gbà ju ìṣéjú kan si méjì lọ lati wọlé dibò ti ó bẹrẹ ni agogo meje àárọ titi di aago mẹwa alẹ Lẹhin idibò, ni òwúrọ kùtùkùtù ọjọ keji idibò, ni ọjọ Ẹti, ọjọ kẹrinlélógún, oṣù kẹfa, èsi ibò jade pé ibò bẹẹkọ ju ibò bẹni lọ, eyi ti ó túmọ si wi pé, ará ilú ti ó fẹ ki wọn kúrò ni ẹgbẹ Ilú-òyìnbó pọ ju àwọn ti wọn ó fẹ ki wọn dúró ninú ẹgbẹ Bi èsì ibò ti jade, Olóri Òṣèlú Ilú-Ọba, David Cameron, jade lati bá ará ilú sọrọ Ninú ọrọ rẹ, ó ni nítorí ohun polongo ki wọn dúró ninú ẹgbẹ Ilú-òyìnbó ṣùgbọn àwọn aráilú ti sọrọ wi pé ki wọn kúrò, nítorí eyi ohun yio gbé Ijọba silẹ Ẹkọ fún Ìjọba tiwa ntiwa ni orilẹ èdè Nàíjíríà ni wi pé iwá ibàjẹ ti àwọn Òṣèlú nhu ni Àbùjá lai fi eti si ará ilú pé àwọn ẹyà mẹyà orilẹ èdè Nàíjíríà fẹ dá Ìjọba wọn ṣe ju ki Òṣèlú joko si Àbùjá lati maa na owó gbogbo ará ilú Ó yẹ ki wọn ronú bi wọn yio ti ṣe Ìjọba ti yio mu irọrùn ba gbogbo ìpínlẹ Nàíjíríà Ki wọn fi eti si ohun ti ará ilú lati Guusu dé Àriwá sọ, pé ki wọn joko sọrọ bi wọn yio ti ma bára gbé Igbe àwọn Igbo ti pọ si lẹhin ti wọn jagun abẹlé, àwọn ẹya miran bi Yorùbá nkun ni abẹlẹ pé àwọn ma fẹ dá dúró ki wọn san iṣákọlẹ fún Ìjọba àpapọ Ó yẹ ki Òṣèlú Nàíjíríà ṣe àyẹwò òfin ti aṣojú Ilú Ọba  Lugard fi da Guusu àti Àríwá pọ fún irọrùn ìṣàkóso orilẹ èdè Nàíjíríà ni ọgọrunleméjì ọdún sẹhin Nàíjíríà gba Òmìnira ni bi ọdún mẹrindinlọgọta sẹhin Lẹhin Òmìnira, àwọn Òṣèlú pàtàkì ni Ìwọ-oòrùn lábẹ Olóògbé Olóyè Ọbáfẹmi Awólọwọ fi ipò Òṣèlú ṣe iṣẹ ribiribi lati jẹ ki àwọn ará ilú jẹ èrè Òmìnira, ṣùgbọn lati igbà ti Ìjọba Ológun ti ó fi ibọn gba Ìjọba ti bẹrẹ si ṣe Òṣèlú ni ilú ti bàjẹ si, wọn si rò wi pé àwọn lé fi ipá kó orilẹ èdè pọ Lati ọjọ ti aláyé ti dá ayé ni Olówó tàbi Ọlọrọ ti wà Ilẹ Aláwọdúdú kún fún ọrọ oriṣiriṣi, ṣùgbọn, iwà àpà, ojúkòkòrò, ki kó ti ilé dà si ita, àti ìfẹ àjòjì ju ara ilé ẹni lọ, ló fa iṣẹ ti ó pọ ni Ilẹ-Aláwọdúdú Iwà burúkú wọnyi, pàtàkì laarin àwọn Olóri ilú tàbi alágbára ló fa ti ta ara ẹni lẹrú si Òkè-Òkun, ogun abẹlé àti òwò ẹrú ti ayé òde òni ṣi wà Àwọn Òṣèlú àti Olóri ilú kò ti kọ ọgbọn, nítorí wọn nṣe àṣiṣe si nípa li lo iṣẹ ti wọn gbà lai ṣe kó owó ilú jẹ, àbẹtẹlẹ gbigbà àti iwà ibàjẹ ló fa ibàjẹ ohun amáyédẹrùn àti ìṣẹ laarin ọrọ ni orilẹ èdè Nàíjíríà Melo ninú ọmọ ayé òde òni ló ránti àwọn Ọlọrọ ilẹ Yorùbá ni aadọta ọdún sẹhin Òmíràn kò mọ itumọ ọrọ Èkó pé Bi ó ti ẹ lówó bi Da Rocha lai bèrè pé tani Da Rocha Àwọn Ọlọrọ àná bi Candido Joao Da Rocha, Ọlọrọ owó ọkẹ aimoye àkọkọ ni orilẹ èdè Nàíjíríà ti ilú Èkó, Olóyè Adéọlá Odùtọlá ọgá Oníṣòwò ti Ìjẹbú-Òde ti ìpínlẹ Ògùn, Oloye Àjàó, S. Bọlaji Bakare, I.O. Àjànàkú Iléṣà, Olóyè T.A. Oni ati àwọn ọmọ-kunrin rẹ ni Ìbàdàn ìpínlẹ Ọyọ, Oṣinọwọ oníṣòwò ọkọ irinna ni Èkó, Mobọláji Bank-Anthony, Asábọrọ, ọmọ Ìkárọ ni ẹgbẹ Ọwọ ni ìpínlẹ Ondo àti bẹ ẹ bẹ ẹ lọ ti wọn ti gbàgbé wọn pẹlú ọrọ ti wọn fi silẹ Àwọn ti wọn ránti, ki ṣe nítorí ọrọ ti wọn fi silẹ láyé ni èrò ránti ṣùgbọn àwọn ọmọ tó gba ẹkọ ni ó lè jẹ ki wọn ṣe iránti wọn àti bi wọn ti lo ọrọ na a fún lati ṣe oore fún àwọn aláìní Àwọn Ọlọrọ Ilẹ Aláwọdúdú kò kọ ọgbọn ninú itàn igbẹhin Ọba àti Ìjòyè ti kò lo ipò wọn dáradára, àwọn ti ó fi èrú kó ọrọ jọ, tàbi ti ó lo ipò wọn lati fi tẹ ará ilú mọlẹ ni àtijọ Irú ọrọ bẹ ẹ kò bá wọn kalẹ bẹni ìrántí wọn kò dára Ni ọjọ keji ọsẹ, ọjọ keje oṣù kẹfà, ọdún Ẹgbàá-lémẹrìndínlógún, ilé-iṣẹ Amóhùn-máwòrán Kẹrin ni Ilú-Ọba fi àpẹrẹ hàn bi àwọn ọmọ Ọlọrọ lati Nàíjíríà ti mba owó ninú jẹ ni Ilú-Ọba Yorùbá ni Ohun ti a kò bá jiyà fún, ki i lè tọjọ Wọn nná owó ti ọgọrun enia lè ná ni ọdún kan ni alẹ ọjọ kan lai ronú ọpọ aláìní ni orílẹ èdè wọn, ti Bàbá wọn ti fa ijiyà fún lati kó ọrọ ti wọn nná dànù jọ Kò si ìyàlẹnu ni irú iwà ti àwọn ọmọ ọlọrọ Nàíjíríà wọnyi hù nítorí ọpọlọpọ wọn bàjẹ, wọn kò ni ẹkọ, wọn kò mọ iyì owó nítorí wọn kò ṣiṣẹ fun Ọbabinrin Elizabeth Keji, pé aadọrun ọdún láyé ni ọjọ kọkànlélógún, oṣù kẹrin ọdún Ẹgbàálémẹrindinlólgún Gbogbo ará ilú àti àwọn Ìjọ Onigbàgbọ pé jọ lati ṣe ayẹyẹ à ṣe pọ fún Ọbabinrin ni ọjọ Ìsimi, ọjọ kejila, oṣù kẹfà ọdún Eleyi bọ si àsikò ti ọkọ rẹ Philips pé ọgọrundinmarun ọdún Lẹhin ti Ọbabinrin Elizabeth keji gun ori oyè ni ọdún mẹtalelọgọta sẹhin, ó bẹ ilú Èkó wò ni ọgọta ọdún sẹhin, nígbàtí Ilú Èkó jẹ Olú-Ilú orilẹ èdè Nàíjíríà ki a tó gba Òminira lábẹ Ilú-Ọba ni odun Ẹdẹgbaalelọgọta A ṣe yi ṣe àmọdún o Ẹ ṣe àyẹwò àwòrán wọnyi Ìjọba-àpapọ sọ Èkó di ìpínlẹ ni àádọta ọdún sẹhin Èkó jẹ olú ilú fún gbogbo orilẹ èdè Nàíjíríà tẹlẹ ki wọn tó gbe lọ si Abuja Ìpínlẹ Èkó jẹ ikan ninú ìpínlẹ mẹfà Yorùbá Yorùbá ni Èkó gba olè, ó gba ọlẹ, ọrọ yi jẹ wi pé kò si irú ẹni ti ko si ni ìpínlẹ Èkó nítorí Èkó gba olówó, ó si gba aláini àti wi pé iṣẹ pọ ni Èkó ju gbogbo ìpínlẹ yoku lo Kò si ẹyà tàbi ẹsìn Nàíjíríà ti kò si ni Èkó Nítorí èyi èrò pọ jù ilẹ lọ nítorí omi ló yi Èkó ká Èkó ṣe àjọdún lóri agbami Àwọn Gómìnà ti ó ti jẹ lati ìgbà ti wọn ti dá ìpínlẹ Èkó silẹ ni wọnyi Ìnáwó rẹpẹtẹ ni ìsìnkú arúgbó jẹ ni ilé Yorùbá Bi arúgbó bá kú ni ilé Yorùbá ki ṣe òkú ọfọ ṣùgbọn òkú ijọ àti ji jẹ, mi mu ni pàtàkì bi irú arúgbó bá bi àwọn ọmọ ti ó ti dàgbà Gbogbo ẹbi, ará àti ilú yi ó parapọ lati ṣe ẹyẹ ikẹhin fún irú arúgbó bẹ ẹ Àwọn ọmọ àti ọmọ-ọmọ yi o ṣe oriṣiriṣi ẹyẹ ìbílẹ fún ọpọlọpọ ọjọ lati gbé ìyá tàbi àgbà bàbá àgbà relé Bi eléré ìbílẹ kan ti nlọ ni òmíràn yio de, eleyi lo njẹ ki ilú kékeré dùn A o ṣe àpẹrẹ àṣà ìsìnkú ìbílẹ fún arúgbó pẹlú ni Ìbòròpa Àkókó ilú Yorùbá ni ẹgbẹ Ìkàrẹ-Àkókó ti ìpínlẹ Ondo, orilẹ èdè Nàíjíríà Oríkì jẹ ọrọ ìwúrí ti Yorùbá ma nlò lati fi sọ ìtàn àṣà àti ìṣe ìdílé lati ìran dé ìran Ninú oríkì ni a ti lè mọ ìtàn ìṣẹdálẹ ẹbí ẹni àti ohun ti a mọ ìdílé mọ, bí i irú iṣẹ ti wọn nṣe ni ìdílé, oriṣiriṣi èdè ìbílẹ Yorùbá, oúnjẹ ti wọn njẹ àti èyí ti wọn ki i jẹ, ẹsìn ìdílé, àdúgbò ti wọn tẹdó si tàbi ìlú ti a ti ṣẹ wá, àṣeyọrí ti wọn ti ṣe ni ìran ẹni àti bẹ ẹ bẹ ẹ lọ Ni inú oríkì ti a ó bẹrẹ si i kọ, a ó ri àpẹrẹ ohun ti Yorùbá ṣe ma a nsọ oríkì pàtàkì fún iwuri nígbàtí ọkùnrin, obinrin, ọmọdé àti ẹbí ẹni bá ṣe ohun rere bi ìṣílé, ìgbéyàwó, àṣeyorí ni ilé-iwé, oyè jijẹ tàbi ni ayé òde òni, àjọyọ ọjọ ìbí Oríkì jẹ ikan ninú àṣà Yorùbá ti ó ti nparẹ, nítorí ọpọlọpọ ọmọ Yorùbá bẹrẹ si kọ èdè àti àṣà wọn sílẹ fún èdè Gẹẹsí Ẹ ṣe àyẹwò àpẹrẹ oríkì ti ìyá Olùkọwé yi sọ fún ni ibi ayẹyẹ ọjọ ìbí rẹ ni ojú ìwé yi A ó bẹrẹ si kọ oríkì oriṣiriṣi ìdílé Yorùbá Ọmọ ẹlẹja ò tú mù kẹkẹ Ọmọ a mẹja yan ẹja Ọmọ ò sùn mẹgbẹwá ti dọ ara rẹ Ọmọ gbàsè gbàsè kẹ ṣọbinrin lọyin Ọmọ kai, eó gbé si yàn ún Ọmọ a mú gbìrín eó bọdìdẹ Ìṣò mó bọ, òwíyé wàarè Ọmọ adáṣọ bù á lẹ jẹ Ọmọ a má bẹrẹ gúnyán kàdó gbèrìgbè mọ mọ Ọmọ a yan eó meka run Ọmọ a mẹ kìka kàn yan ẹsinsun tọrẹ É e ṣojú un ríro, ìṣẹdálẹ rin ni Ọmọ a mi malu ṣọdún ìgbàgbọ Ọmọ elési a gbàrùnbọ morun Ọmọ elési a gbàdá mo yóko Èsì li sunkún ètìtù kọ gbà àrán bora li Gèsan Ọba Ọmọ Olígèsan òròrò bílẹ Ọmọ alábùṣọrọ, a múṣu mọdi Àbùṣọrọ lu lé uṣu, mọ mẹùrà kàn kàn dé bẹ Kare o Lúàmi, ku ọdún oni o, è í ra ṣàṣe mọ ri a. Àṣẹ Ni ìgbà àtijọ, ọkùnrin kan wa ti orúkọ rẹ njẹ Ìgbéraga Wọn bi Ìgbéraga si ilé olórogún, àwọn ìyàwó bàbá rẹ yoku ni ó tọ nítorí ìyá rẹ kú nígbàtí ó wà ni kékeré Lẹhin ti o tiraka lati pari iwé mẹfà, gẹgẹ bi ọdọ, ó gbéra lọ si ilú Èkó nibiti ó ti bẹrẹ iṣẹ pẹlú ilé-iṣẹ Ẹlẹja Ó nṣe dáradára ni ibi iṣẹ ki ó tó gbọ ìròyìn ikú bàbá rẹ Ìgbéraga pinu lati padà si ilú rẹ lati gba ogún ti ó tọ si lára oko kòkó rẹpẹtẹ ti bàbá rẹ fi silẹ Ohun fúnra rẹ ra oko kún oko bàbá rẹ ti wọn pín fun Ó di ẹni ti ó ri ṣe ju àwọn ọmọ bàbá rẹ yoku Eyi jẹ ki gbogbo àwọn ọbàkan rẹ gbójú le fún ìrànlọwọ Ni igbà ti ó yá, o ni ilé àti ọlà ju gbogbo àwọn yoku ni abúlé ṣùgbọn kò to, ó bẹrẹ si ra oko si titi dé oko àwọn ọmọ bàbá rẹ yoku Eyi jẹ ki ó sọ àwọn ọmọ bàbá rẹ yoku di alágbàṣe ni oko ti wọn jogún Inú àwọn ọmọ bàbá rẹ wọnyi kò dùn si wi pé wọn ti di atọrọjẹ àti alágbàṣe fún àbúrò wọn ninú ilé ara wọn Yorùbá ni Àṣejù Baba Àṣetẹ Ìgbéraga bẹrẹ si ṣe àṣejù, kò dúró lati má a fi ọrọ rẹ yangà si gbogbo ará ilú pàtàkì si àwọn ẹgbọn rẹ, ó jọ ara rẹ lójú, ó si nsọ ọrọ lai ronú tàbi gba ikilọ àwọn àgbà ti wọn mọ ìbẹrẹ rẹ Kò mọ wi pé ohun ngbẹ ikòtò ìṣubú fún ara rẹ Ni ọjọ kan, ó pe ọkan ninú àwọn ẹgbọn rẹ ti ó sọ di alágbàṣe ninú oko rẹ tẹlẹ ó si bu, ó pe e ni aláìní dé ojú rẹ Ẹgbọn ké pẹlú omijé lójú pé Bi ó bá jẹ ìwọ ni Ọlọrun, ma ṣe iwà burúkú yi lọ, ṣùgbọn bi ó bá jẹ enia bi ti òhun, wà á ká ohun ti o gbin yi Alágbàṣe ni oko Kòkó ti wọn jogún Ni àárọ ọjọ kan, Ìgbéraga ji ṣùgbọn kò lè di de nítorí ó ti yarọ Wọn gbe kiri titi fún itọjú ṣùgbọn asán ló já si Ìṣòro yi jẹ ki ó ta gbogbo ohun ini rẹ ti ó fi nyangàn titi o fi di atọrọjẹ Ẹkọ ìtàn yi ni pe àṣejù ohunkóhun kò dára pàtàkì ki enia gbójúlé ọrọ ilé ayé bi ẹni pé àwọn ti ó kù kò mọ ọ ṣe, nítorí Yorùbá sọ wi pé kìtà kìtà kò mọlà, Ká ṣiṣẹ bi ẹrú kò da nkan, Ọlọrun ló ngbé ni ga Iṣẹ ni oògùn ìṣẹ, múra si iṣẹ rẹ ọrẹ mi, iṣẹ ni a fi i di ẹni gíga Bí a kò bá rẹni fẹhìn tì, bí ọlẹ là á rí Bí a kò bá rẹni gbẹkẹlé, à á tẹra mọ iṣẹ ẹni Ìyá rẹ lè lówó lọwọ, Bàbá si lè lẹṣin leekan Bí o bá gbójú lé wọn, o tẹ tán ni mo sọ fún ọ Ohun ti a kò bá jìyà fún kì í lè tọjọ Ohun ti á fara ṣiṣẹ fún ní í pẹ lọwọ ẹni Apá lará, ìgunpá niyèkan Bí ayé n fẹ ọ loni, bí o bá lówó lọwọ, ni wọn má a fẹ ọ lọla Tàbí tí o bá wà ní ipò àtàtà, ayé a yẹ ọ sí tẹrín-tẹrín Jẹ kí o di ẹni n rágó, kí o ri bí ayé ti n yínmú sí ọ Ẹkọ sì tún n sọni dọgá, múra kí o kọ dáradára Bí o sì rí ọpọ ènìyàn, tí wọn fi ẹkọ ṣe ẹrín rín Dákun má ṣe fara wé wọn Ìyà n bọ fọmọ tí kò gbọn, ẹkún n bẹ fọmọ tó n sá kiri Má fòwúrọ ṣeré, ọrẹ mi, múra sí iṣẹ ọjọ n lọ Ẹ kú àsikò yi o Bawo ni ipalẹmọ ọdún Kérésìmesì àti ọdún titun Ni àsikò ọdún, ọpọlọpọ ma nfi oúnjẹ àjẹ jù àti ọti à mu para yọ ayọ ọdún Ni òtitọ, ará ilú nké pé kò si owó àti ọwọn ọjà, nítorí eyi ayé àjẹ jù le ma si, ṣùgbọn bi ẹlòmíràn kò ni owó, á gba àwin ọti pé àwọn fẹ fi pa irònú rẹ Àwọn miran nlo egbò igi olóró ti á gbọ wi pé ó ti wọpọ ni orilẹ èdè Nàíjíríà pàtàkì laarin àwọn ọdọ À fọwọ fà ni gbogbo eyi Kò si ìyàtọ laarin ọlọtí pẹlú ẹni ti ó mu egbò igi olóró àti wèrè, nítorí ihùwà ọlọti àti ẹni lo oògùn olóró kò yàtọ si ti wèrè bi wọn bá ti yó Bi ẹni ti ó mu àmu para àti ẹni lo egbò igi olóró bá wa ọkọ, àkóbá ni fún àwọn awakọ yoku àti àwọn arin nà yoku Ki ọdún titun lè bá wa láyọ, ikilọ ni àsikò yi ni wi pé Ki ẹni bá mú ọti tàbi ẹni tó lo egbò igi olóró ma ṣe wa ọkọ Ẹ kú ipalẹmọ ọdún o Bi ọdún bá sún mọ etílé, oúnjẹ àti ohun èlò gbogbo maa nwọn nítorí àwọn ọlọjà yio ti fi owó kún ọjà nítorí èrò ti ó fẹ ra ọjà maa n pọ si ni àsikò yi Pa pọ mọ ipari ọdún ni àwọn ti ó fi ayẹyẹ ìyàwó, òkú, ọdún Kérésìmesì àti ṣíṣe miràn si àsikò yi Kò si ẹni ti kò ni nkankan Pé èniyàn ni ara li le tàbi ó lè jẹun, ó tó nkan Ilẹ Yorùbá ni ohun ọrọ ajé àti oúnjẹ ni oriṣiriṣi tẹlẹ, ṣùgbọn lati igbà ti Ìjọba àpapọ ti da gbogbo ẹyà orilẹ èdè Nàíjíríà pọ ti wọn si bẹrẹ si pin owó epo rọbì ni ìfẹ oúnjẹ àti ọjà òkèèrè ti sọ ọpọlọpọ di ọlẹ àti ẹni ti kò ni ìrònú Oúnjẹ ilẹ wa Àsikò tó lati ṣe àyípadà, ki a jẹ ohun ti a ba gbin ni ilẹ wa, nítorí owó epo rọbì ti gbogbo ilú gbójúlé ti fidi janlẹ Ki owó epo rọbì tó dé, a nfi ìrẹsì ṣe ọdún pàtàkì fún àwọn ọmọdé, ṣùgbọn iresi ti wọn gbin ni ilẹ wa ni a njẹ Bi a ra oúnjẹ ilẹ wa dipò oúnjẹ òkè-òkun, àgbẹ yi o ri owó, a o si mọ irú oúnjẹ ti a njẹ ju ìrẹsì oníke ti wọn nkó wọ ilú Ki ṣe dandan ni ki a se ìrẹsì fún ọdún, a lè fi oúnjẹ ẹyà miràn ṣe ọdún fún àwọn ọmọ Fún àpẹrẹ, Ìjẹbú lè se ọbẹ ẹfọ rirò àti iyán dipò ìkọkọrẹ fún ọdún tàbi ki Èkìtì se ìkọkọrẹ fún ọdún dipò iyán àti ẹfọ rirò àti bẹ ẹ bẹ ẹ lọ Ẹ jẹ ki a gbé oúnjẹ ilẹ wa lárugẹ Ìtàn fi yé wa wi pé Yorùbá ka ọrọ obinrin si ni àṣà Yorùbá bi ó ti ẹ jẹ wi pé obinrin ki jẹ Ọba nítorí ni àṣà ilú, ọkùnrin ló njẹ olóri Obinrin kò pọ ni ipò agbára Àwọn ipò obinrin ni Ìyáálé, eyi jẹ ìyàwó àgbà tàbi ìyàwó àkọfẹ ninú ẹbí, pàtàkì ni ilé o ni ìyàwó púpọ ṣùgbọn ọkùnrin ni olóri ẹbí Ipò obinrin kò pin si idi àdìrò àti inú ilé yókù gẹgẹ bi Olóri Òṣèlú Nàíjíríà, Muhammadu Buhari ti sọ Obinrin Yorùbá ti ni àyè lati ṣe iṣẹ ti pẹ, bi ó ti ẹ jẹ wi pé àwọn iṣẹ obinrin bi oúnjẹ ṣí ṣe, ẹní hí hun, aṣọ hí hun, aró ṣi ṣe, òwú gbi gbọn, ọjà ti tà, oúnjẹ sí sè àti itọjú ẹbi ni obinrin nṣe Àwọn ọkùnrin nṣe iṣẹ agbára bi iṣẹ ọdẹ, alágbẹdẹ, àgbẹ tàbi iṣẹ oko iṣẹ fún ji jẹ àti mimu ẹbí Obinrin ni ògúná gbongbo ni oníṣòwò òkèèrè, eyi jẹ ki obinrin lè ni ọrọ àti lati lè gba oyè Ìyálóde Fún àpẹrẹ, àwọn Ìyálóde ni ó njẹ Olóri ọjà ni gbogo ilẹ Yorùbá àti alá-bójútó fún ọrọ obinrin Gẹgẹ bi àṣà ibilẹ Yorùbá, àwọn ọkùnrin gbà ki ìyàwó wọn ṣe iṣẹ lati ran ẹbí lọwọ, eyi lè jẹ nítorí àwọn ọkùnrin ni ìyàwó púpọ, nítorí èyi, kò nira bi ìyàwó kan tàbi méjì bá lọ ṣòwò ni òkèèrè, àwọn ìyàwó yókù yio bójú tó ilé Àṣà òkè-òkun fi fẹ ìyàwó kan àti ẹsìn òkèère ti Yorùbá gbà ló sọ àdìrò di ipò fún obinrin àti Alá-bọdó, Ìyàwóilé tàbi Oníṣẹ-ilé ti ó di iṣẹ obinrin Obinrin ayé òde òní kàwé, ṣùgbọn bi wọn kò ti ẹ kàwé, gbogbo ẹni ti ó bá ni làákàyè fún àṣà, kò gbọdọ já obinrin si ipò kankan ni ilé nítorí obinrin ló ni gbogbo ilé ìròyìn tó gbòde ni ọrọ ìjọba-àpapọ ti ó fẹ ki gbogbo ìpínlẹ ni nàíjíríà pèsè àyè ni ọfẹ fún àwọn darandaran lati tẹdó dípò ki wọn ma kó mààlúù kiri ni ipinlẹ si ìpínlẹ oníkálùkù lò ni iṣẹ tàbi òwò tirẹ iṣẹ àgbẹ ló wọpọ ni ilẹ yorùbá ni ayé àtijọ bi iṣẹ àgbẹ ti ṣe pàtàki fún yorùbá bẹ ni ise darandaran jẹ fún fúlàní ni òkè-ọya ìyàtọ ti ó wà ni àwọn iṣẹ mejeeji ni wi pé àgbẹ ńṣe oko ni agbègbè rẹ nigbati darandaran ńda ẹran wọn kakiri lati ìlú kan si ekeji ilẹ pọ ju èrò lọ ni oke-ọya ju odò-ọya lọ ọrọ yorùbá ni a o ri ibi sùn ajá ńhanrun ìjà sèríà àti boko haram ti ṣi ọpọlọpọ ni idi kúrò ni òkè-ọya bọ si odò-ọya àyè kò tó fún ogúnlọgọ ènìyàn ti ó ngbé ni odò-ọya pàtàki fún ọpọlọpọ ti ó dari wále nítorí ija bókó haram àti ogun abẹlé yoku ni òkè-ọya yorùbá fẹran àlejò púpọ darandaran ti nda ẹran wá si ilẹ yorùbá lai si ìjà ọna ti jin ọba ìjòyè àti ọlọrọ àyè àtijọ ma nni agbo ẹran tàbi mààlúù ti àwọn fúlàní mba wọn tọjú ibùjẹ-ẹran tún wà ni ilẹ-yorùbá ni àkùnnù-àkókó ni ayé òde òni kò bójú mu lati da ẹran kiri ni igboro àti ilú nlá di da ẹran kiri ti fa ọpọlọpọ ìjàmbá ọkọ tó ti mú ọpọlọpọ ẹmí lọ ki ẹran má a jẹ ohun ọgbìn àgbẹ àti ba oko jẹ kò bójú mu èyí ti ó burú ju ni darandaran ti ó ngbé ìbọn dání dípò ọpá-ìdaran ti wọn ti pa olóko tori ki mààlúù lè jẹun ọrọ yorùbá ni a ò lè tori a ma jẹran dọbálẹ fún mààlúù eleyi ló jẹ ki ẹgbẹ àgbẹkọyà kọ ètò ìjọba àpapọ lati pèsè ilẹ-ọfẹ fún àwọn fulani ti ó nda ẹran ni ipinle yorùbá àti lati kọ ìyà lọwọ daran-daran ti o ngbé ìbọn lati da ẹran ni ilú òyìnbó àgbẹ àti àwọn ti o ńsin ẹran nri ìrànlọwọ gbà ni ọdọ ìjọba ó yẹ ki ijoba apapo pèsè irinṣẹ ìgbàlódé fún àwọn àgbẹ àti ki àwọn ipinlẹ pèsè àyè rẹpẹtẹ fún oko lati gbin oúnjẹ fún àwọn ogúnlọgọ èrò ti ó pọsi odò-ọya ju ìpèsè ilé ọfẹ fún darandaran ìmọràn fún ìjọba-àpapọ ni ki wọn lo ilẹ ti ó pọ rẹpẹtẹ ni òkè-ọya pàtàki igbó sambisa ti àwọn bókó haram fi ṣe ibùjòkó tẹlẹ ki ìjọba lọwọlọwọ tó lé wọn jade fun agbo mààlúù yorùbá ma npa ìtàn lati fi ṣe à ri kọgbọn tàbi fún ìkìlọ ẹ ṣọra lati fi ìbẹrù àti ojo bẹrẹ ọdún nítorí a ma a géni kúrú lára ẹkọ ti a lè ri fi kọ ọgbọn ni ìtàn ti a ka yi ni wi pé onikálukú ni ọlọrun fún ni ẹbùn àti àyè ti rẹ ni ayé ohun ti ó dára ni ìṣọkan ẹkọ wa lati kọ lára bi ẹranko ti ó ni agbára ṣe mba ara wọn gbé ó dára ki a gba ìkìlọ àgbà tàbi ẹni ti ó bá ṣe nkan ṣáájú àti pé ìjayà tàbi ìbẹrù lè gé ènìà kúrú bi o ti sọ ọmọ ẹkùn di ológbò ẹ ka ìtàn yi ni èdè gẹẹsì ni ojú ewé yorùbá lóri ayélujára ti a kọ ni ọdún ẹgbàálémẹrìndínlógún oṣù kẹta ọjọ kọkàndínlọgbọn ọlọrun ki ó dáwọ àbíkú àgbà dúró ki ó si tu bàbá olóògbé gómìnà èkó tẹlẹ aṣíwájú bọlá ahmed ìyàwó àwọn ọmọ àti gbogbo ẹbí ninú ki èdùmàrè dá ikú ọdọ dúró kó tu gbogbo àwọn ti irú ọfọ bẹ ẹ bá ṣẹ ninú òwe yorùbá sọ wi pé bi iná bá kú á fi eérú bojú bi ọgẹdẹ bá kú á fi ọmọ ẹ rọpò òwe yi fi hàn ipò ti yorùbá fi ọmọ si kò si ẹni ti kò ni kú ṣùgbọn ọfọ nlá ni ikú ọmọ jẹ fún òbí àti àwọn ti olóògbé bá fi silẹ pàtàki àbíkú àgbà ìròyìn ikú jidé tinubu àrólé gómìnà èkó tẹlẹ aṣíwájú bọlá ahmed tinubu kàn pé ó jade láyé ni ọjọrú ọjọ kini oṣù kọkànlá ọdún ẹgbàálémẹtàdínlógún oriṣiriṣi wèrè ló wà nítorí pé ki ṣe wèrè ti ó wọ àkísà ni ìgboro tàbi já sita nikan ni wèrè ẹnikẹni ti o nhu ìwà burúkú tàbi ṣe ìpinnu burúkú ni yorùbá npè ni wèrè ìpinnu ṣi ṣe ṣe pàtàki ni ayé àtijọ àti òde òní òwe yorùbá sọ wi pé bi ará ilé ẹni bá njẹ kòkòrò búburú hẹrẹ-huru rẹ kò ni jẹ ki a sùn ni òru àbáyọrí ìpinnu tàbi èrò burúkú kò pin si ọdọ ẹbi àwọn ti ó wà ni àyíká elérò burúkú ó lè kan gbogbo àgbáyé fún àpẹrẹ kò si ìyàtọ laarin wèrè tó já sita nítorí wèrè ni yorùbá npe ọkọ tàbi ìyàwó ti ó ni ìwà burúkú ẹbi burúkú ọba ti ó nlo ipò rẹ lati rẹ àwọn ènìyàn rẹ jẹ àti òṣèlu ti ó nja ilú ni olè lati kó owó ti wọn ji lọ si òkè òkun nibiti ohun amáyédẹrùn ti ilú wọn kò ni wà gẹgẹ bi òwe yorùbá ti ó sọ wi pé a ki sọ pé ki wèrè ṣe òkú ìyá rẹ bi ó bá ṣe ri bi ó bá ni òhun fẹ sún jẹ nkọ ìtumọ òwe yi ni wi pé ìpinnu pàtàki bi ìyè àti ikú kò ṣe é gbé lé wèrè lọwọ ó yẹ ki àwọn ènìyàn gidi ti ori rẹ pé dásí ọkọ tàbi ìyàwó ọba tàbi àwọn ti ó wà ni ipò agbára òṣèlu ti o nfi ipò wọn jalè àti àwọn ti ó nhu ìwà burúkú yi lati din àbáyọrí ìwà burúkú lóri ẹbí alá-dúgbò àti àgbáyé kù ogún jẹ gbogbo ohun ìní ti bàbá tàbi ìyá bá fi silẹ ti wọn bá kú ni ìgbà àtijọ kò wọpọ ki olóògbé ṣe ìwé-ìhágún bi wọn ṣe má a pín ohun ini wọn lẹhin ikú ọpọlọpọ obìnrin ki i ni ọrọ bi ti àwọn ọkùnrin nítorí wọn ki i ni ogún bi ilé ilẹ tàbi oko bi wọn ba ti fẹ ọkọ pàtàki bi ẹbi bá ti gba nkan orí ìyàwó wọn kò tún lè padà wá gba ilé ilẹ tàbi oko ni ilé bàbá wọn nítorí eyi ọpọlọpọ obìnrin kò ni ohun ini púpọ ọkùnrin ló ni oko ilé àti ilẹ gẹgẹ bi àṣà àdáyé ba nítorí àwọn ni àrólé ti ó njẹ orúkọ ìdílé àwọn obìnrin yorùbá bi ìyá tinubu ẹfúnṣetán iyalode ìbàdàn ìyá tẹjúoṣó mọ nipa iṣẹ òwò púpọ àti pé láyé òde òni àwọn obìnrin ti bẹrẹ si kàwé lati lè ṣe iṣẹ ti àwọn ọkùnrin nṣe tẹlẹ nítorí eyi lati ọpọlọpọ ọdún sẹhin àwọn obìnrin yorùbá ti bẹrẹ si ni ohun ini bi ilé ilẹ owó tàbi oko ti ọmọ lè jogún lẹhin ikú bàbá tàbi ìyá lai si ìwé-ìhágún àwọn ẹbí ni àṣà àdáyébá ti wọn fi le pín ogún fún àwọn ọmọ olóògbé àwọn ẹbí miran lè lo orí ò jorí tàbi idi-igi ti ó bá jẹ ogún bàbá ọrọ yorùbá ni bàbá gbogbo ayé nítorí ọpọlọpọ bàbá lo ni ìyàwó púpọ ìdí ti ogún bàbá ṣe lè mú ìnira wá ni wi pé ohun ti wọn bá pín fún idi-igi kan lè fa owú jijẹ fún idi-igi miran eyi si ma a ndá ìjà silẹ lẹhin ikú bàbá eyi pẹlú idi ti ọpọlọpọ ọmọ ki i náání ohun ini bàbá lẹhin ikú irú bàbá bẹ ẹ ìgbà miran idi-igi ti o jogún ilé lè má lè tọjú rẹ titi yio fi wó àwọn ilé ti wọn kò tọjú ogún ìyá ko ti bẹrẹ si fa ìjà bi ti bàbá ó lè jẹ wi pé nítorí àwọn obìnrin ti o ni ogún ti wọn lè jà lé kò ti pọ tó bi ti àwọn ọkùnrin ti o ni ìyàwó àti ohun ìní rẹpẹtẹ yorùbá ni ọmọ ti a kò kọ ló ngbé ilé ti a bá kọ tà ọmọ ti ó bá njà du ogún ma nba ogún jẹ ni lati din rògbòdiyàn ti ogún ma nfà ó yẹ ki bàbá tàbi ìyá ṣe ìwé-ìhágún ki wọn fún ọmọ ni ẹkọ ilé àti ẹkọ ilé-iwé ti ọmọ kò ni fi jà du ogún bàbá tàbi ti ìyá lẹhin ọdún kọkàndinlógún ikú olóògbé olóyè m.k.o abíọlá aàrẹ ọna kakanfo yorùbá kẹrinlá ọba lamidi adéyẹmi yan ọtúnba gani adams si ipò aàrẹ ọna kakanfo yorùbá karùndinlógún ọtúnba gani adams ni olùdásílẹ ẹgbẹ ọdọ ọmọ oòduà ti wọn dá silẹ ni ọjọ karùndinlọgbọn oṣù kẹjọ ọdún kẹtàlélógún sẹhin ni mushin kò bojú wẹhin lati ọdún kẹtàlélógún lati má a jà fún yorùbá lati gba ẹtọ iyì àti gbi gbé àṣà yorùbá ga kakiri àgbáyé fún akitiyan yi wọn ti fi jẹ oyè méjìlélaadọta kakiri ṣùgbọn adé gbogbo oyè yi ni aare ona kakanfo bi àwọn alatako diẹ ti wa ni ọpọlọpọ àgbàgbà yorùbá ti fi ọwọ si yin yan ọtúnba gani adams si ipò aare ona kakanfo karùndinlógún lára àwọn enia pàtàki ti ó ki kú ori ire ni ọọni ifẹ gómìnà bọla tinubu gómìnà rauf arẹgbẹsọlá àwọn ọgá olórin àti bẹ ẹ bẹ ẹ lọ olùkọwé yorùbá lóri ayélujára kí ọtúnba gani adams kú ori ire oyè á mọrí o ẹ ò ni kú léwe ẹmi ọlá á gùn lati má a jà fún yorùbá àti lati gbé àṣà yorùbá lárugẹ si ni gbogbo àgbáyé àwọn iwé ìròyìn gbe jade wi pé adébáyọ fálétí ògúná gbòngbò ninú àwọn ti ó gbé èdè àti àṣà yorùbá lárugẹ ni àgbáyé re ibi àgbà nrè ni ọjọ ìsimi ọjọ kẹtàlélógún oṣù keje ọdún ẹgbàálémẹtàdinlógún ọmọ ọdún mẹrindinlaadọrun ni olóògbé fálétí ki wọn tó jade láyé olóògbé adébáyọ fálétí relé ni ìgbá ayé olóògbé adébáyọ fálétí ó jẹ ìkan ninú àwọn òṣìṣẹ àkọkọ ni ilé iṣẹ amóhùn-máwòrán àkọkọ ni ilẹ aláwọdúdú ti wọn dá sílẹ ni ìbàdàn ti ó jẹ olú ilú ẹyà yorùbá ni ìwọ oòrùn orílẹ èdè nàíjíríà ó gbé èdè yorùbá lárugẹ nipa ṣi ṣe iṣẹ ìtumọ èdè gẹẹsì si èdè yorùbá ó kọ ìwé itumọ ọrọ nipa li lo orúkọ yorùbá kò tán síbẹ oníròyìn ni ó fi eré ìtàgé gbé èdè yorùbá lárugẹ nipa di dá ẹgbẹ ọdọ ọyọ fún ìgbéga eré ìtàgé silẹ ni ọdún méjìdinlaadọrin sẹhin lára àwọn eré yorùbá ti olóògbé adébáyọ fálétí kọ ti ó si ṣe ni mágùn àfọnjá baṣọrun gáà àti bẹ ẹ bẹ ẹ lọ ẹkọ pọ fún ọdọ ayé òde òní lati kọ lára ìgbésí ayé olóògbé adébáyọ fálétí lára ẹkọ yi ni wi pe ìwé kí kà ṣe pàtàkì bi kò ti ẹ si ìrànlọwọ lati ka ìwé ni ọmọdé bi enia bá ka ìwé ni àgbà yio wúlò olóògbé adébáyọ fálétí padà si ilé-ìwé lati lọ pari ìwé mẹfa ti ó dá dúró nigbati kó si agbára fún bàbá rẹ lẹhin eyi ó fi àgbà ara ka ìwé ni ilé-ìwé ẹkọ giga ó gbé ìgbésí ayé rere nipa ìtọjú àwọn ọmọ àti ìyàwó ó si fún àwọn ọmọ ni ẹkọ ilé àti ti ilé-ìwé fún àwon iṣẹ ribiribi yi olóògbé adébáyọ fálétí gba ọpọlọpọ ẹbùn àpínfún ni orilẹ èdè nàíjíríà àti ni òkè-òkun ìjọba-àpapọ sọ èkó di ìpínlẹ ni àádọta ọdún sẹhin èkó jẹ olú ilú fún gbogbo orilẹ èdè nàíjíríà tẹlẹ ki wọn tó gbe lọ si abuja ìpínlẹ èkó jẹ ikan ninú ipinle mẹfà yorùbá yorùbá ni èkó gba olè ó gba ọlẹ ọrọ yi jẹ wi pé kò si irú ẹni ti ko si ni ìpínlẹ èkó nítorí èkó gba olówó ó si gba aláini àti wi pé iṣẹ pọ ni èkó ju gbogbo ìpínlẹ yoku lo kò si ẹyà tàbi ẹsìn nàíjíríà ti kò si ni èkó nítorí èyi èrò pọ jù ilẹ lọ nítorí omi ló yi èkó ká ìnáwó rẹpẹtẹ ni ìsìnkú arúgbó jẹ ni ilé yorùbá bi arúgbó bá kú ni ilé yorùbá ki ṣe òkú ọfọ ṣùgbọn òkú ijọ àti ji jẹ mi mu ni pàtàki bi irú arúgbó bá bi àwọn ọmọ ti ó ti dàgbà gbogbo ẹbi ará àti ilú yi ó parapọ lati ṣe ẹyẹ ikẹhin fún irú arúgbó bẹ ẹ àwọn ọmọ àti ọmọ-ọmọ yi o ṣe oriṣiriṣi ẹyẹ ìbílẹ fún ọpọlọpọ ọjọ lati gbé ìyá tàbi àgbà bàbá àgbà relé bi eléré ìbílẹ kan ti nlọ ni òmíràn yio de eleyi lo njẹ ki ilú kékeré dùn Ẹ jẹ ká sọ Yorùbá Mo tàka òṣì dànùn Ọlọrun má jẹ kò ṣẹlẹ Ọlọrun má jẹ A kì í ríwà oníwà ká fọwọ jurí Mo gbà tọkàntọkàn, mo gbà taratara Jẹ èbúrẹ, awo olùgbẹbẹ Ẹ jọwọ, má bínú Mo yíká ọtún, mo yíká òsì, ki adé pẹ lórí, ki bàtà pẹ lẹsẹ, ki ìrùkẹrẹ pẹ lọwọ, ki àṣe pẹ lẹnu, kábíyèsí, aláṣẹ èkejì òrìṣà Ọjọ ìkúnlẹ bí ìgbà tí Orò n lọrun ni lára gbogbo abiyamọ àti ibi àti ire, wọn jọ nrìn ó bajẹ bí ọwọ òsì ọwọ ọtún ọwọ òsì Olòṣì ọmọ ní ńfọwọ òsì júwe ilé baba ẹ Ṣe kíá kí o má bá fi ìka àbámọ kan ẹnu Ilẹ mo pe o! Dá mi lóhún Bí ọmọdé bá láṣo bí àgbà kò lè ní àkísà bí àgbà Mo n sọ òtítọ fún ẹ Òtítọ ní mo n sọ fún ẹ Òtítọ dọjà ó kùtà, owó lọwọ là ńra èké Ẹ jọọ, ṣí fèrèsé Kíni itúmọ fèrèsé Bíbíre kò ṣeé fi owó rà Ìrèké ò ní ibùdó; ibi gbogbo ló gba alágbára Ìwà rere lẹṣọ ènìyàn Bó pẹ bó yá, agogo tó lu méjìlá, ńbọ wá lù kan A kì í pẹlú ọbọ jáko Tí afọjú bá ní òun yóò fọni lójú, ó yẹ ká funra; tí kò bá mú nǹkan lọwọ, ó lè tẹ nǹkan mọlẹ Ó di ìgbà tí òjò bá dá kí alágborùn tó mọ pé ẹrù lòún gbé Kí a dé igbó kí a má fọhùn ló ńmú ẹyẹ oko ṣu síni lórí Ẹyìn tí yóò di epo, yóò tọ iná wò Tí àdúrà bá gbà tán, apá aládúrà ò ní ka Agbọn tí géńdé rí tó ńsá, ni aláàmù ńṣà jẹ lẹẹgbẹ ògiri Ọgbọn ọgbọn, ẹsọ ẹsọ, làgbàlagbà fi ńsá fún màlúù Ẹni ejò bá ti bùjẹ rí, bó bá rí ekòló, yóò họ Àìtètè mú olè, olè á mú olóko Kàǹga tó jìn kì í pariwo A kò lè tìtorí pé ọnà jìn kí a wà padà sẹhìn A kì í mọ orúkọ Ọlọrun, kí ìyà ó jẹni Obì tó bá fara pamọ, ló máa ńgbó Odò tó ńṣàn, kì í bojú wẹhìn Bí inú bá bí baba tó bá gbé ọmọ rẹ jù sí inú èèrùn, bí inú rẹ bá rọ, inú èèrùn lè má rọ Àdáníkànrìn ejò ló ńjẹ ọmọ ejò níyà Gbogbo ohun tó ńdán kọ ni wúrà Ayé tí ẹṣin ò jẹ, tí ìrù ìdí ẹ bá ní sùúrù, aá jẹ jù bẹẹ lọ Omi tí èyàn máa mu, kò ní ṣàn kọjá rẹ Kó dùn, kó pọ, kó pẹ, Ọlọrun ló ńfún ni Kí àgbàdo tó dé áyé, adìyẹ ńjẹun Bí agbọn ṣe lóró tó, oúnjẹ ni fún aláǹgbá Gbólóhùn ọrọ kan a máa yí ìpinnu ogún ọdún padà Bí a kò bá tí ì jókòó, a kì í na ẹsẹ Ẹranko tó bá ṣiyèméjì lọdẹ ńpa Ojú ẹní máa là, á rí ìyọnu Adániwáyè ò gbàgbé ẹnìkan; àìmàsìkò ló ńdààmú ẹdá Omi tó tán lẹhìn ẹja ló sọọ di èrò ìṣasùn Kò ní burú fún ọlọde títí, kó rí ológbò kó lọ yọ ìbọn Ìbínú kìí pẹ sọ ilé olówó rẹ dahoro Sùúrù ni baba ìwà; àgbà tó ní sùúrù, ohun gbogbo ló ní Àtùpà kì í níyì lọọsán, ṣugbọn a máa gbayì lọjọ alẹ Tí agbada ò bá gbóná, àgbàdo ò lè ta Ojú tó rí ibi tí ò fọ, ire ló ńdúró de Tí a bá wo dídùn ifọn, àá họ ara dé egun Kòkòrò tó ńjó lẹẹbá ọnà, onílù rẹ ńbẹ nínú igbó Kí a tó dé ibi tí à ńlọ, a máa ńkọkọ dé ibi tí a kò fẹ Tí aṣeni bá ní ibi mẹfà, yóò fi ìkan tàbí méjì ṣe ara rẹ Ojú ló ńkán owó tó sọnù; ìgbà wo ni níná ò ní kàn án tẹlẹ Ẹni tí òjò ò pa, tí òrùn ò pa, ebi ni yóò paá Ẹni a ṣe lóore tí ò dúpẹ, bí ìgbà tí ọlọṣa ko ni lẹrù lọ ni Ọnà ò ní jìn kó má lóòpin Àlùya ni ìlù ọfẹ Ó di ẹhìn ìgbín kí a tó fi ìkarahun rẹ họ ìkòkò Ọwọ kì í pẹ ní isà àkeekè Ká fi ogún ọdún lá oyin kò ní kí inú ẹni dùn Opó tó ńronú ọkọ rẹ tó kú, yẹ kó tún máa rántí ọkọ rẹ tó kù Èyí ó wù á wí, tOlúwa làṣẹ Gbogbo èèyàn oníwà tútù kọ lonínúure Yàrá kékeré gba ogún ọrẹ Eṣinṣin tí kò bá gbọ ikilọ ló ńbá ọgẹdẹ wọ ẹnu ọbọ Ewúrẹ tó lè kígbe jù, kọ lebi ńpa jù Ẹyẹ tó bà lórí igi tí ò ké, ẹyìn ọrọ ló ńrò Àgbẹ tí kòkó ẹẹ yè, layé ló mọọ ṣe Iná lọmọ aráyé lè pa kò sẹni tó lè pa èéfín Nínú òròmọ adìyẹ àti ẹyin rẹ, ọkan lèyàn máa fọwọ mú A kì í mọ iyì wúrà tí kò bá sọnù Agbọn sẹ, oyin sẹ, ojú olóko rèé, gòdògbò godogbo Èébú álọ ni ti ahun, àbọ ti àna rẹ ni Ayé ò ní le títí kí a fi inú omi ṣe ibùgbé Ẹni tí kò bá lè jìyà tó kún ahá, ò lè gbádùn ọrọ tó kúnnú àmù Kò sí ohun tó pọ tí kì í tán, àfi ọlá Ọlọrun Ọpọlọ gbé ọmọ sílẹ ó gbé ọkọ pọn, ó lọrọ ọkọ bàǹtà banta ni Ẹni ejò bá ti bùjẹ rí, bó bá rí ekòló, yóò họ Àgbẹ tó ro oko tí kò gbin ọkà lóun dá ikún lóró ikún kọ ló dá lóró, ara ẹ ló dá lóró Mo gbọn tán, mo mọọ tán, lagbọn ò ṣe lóró bí oyin 