 Teta!, Nke 3 2017  Olee Ihe Gosiri na Baịbụl Si nAka Chineke?Isiokwu Ndị Dị na Magazin AOkwu MmaliteBaịbụl ò si naka Chineke? Ka ihe e dere na ya ò si nuche mmadụ?Teta! a kwuru ihe atọ gosiri na Baịbụl si naka Chineke neziokwu.Baịbụl Ò Si nIke Mmụọ Nsọ Chineke nEziokwu?Ì KWEERE na Baịbụl si naka Chineke? Ka ì chere na ihe e dere na ya si nuche mmadụ?Ihe ahụ ka ọtụtụ ndị kpọrọ onwe ha Ndị Kraịst na-arụrịta ụka gbasara ya. Dị ka ihe atụ, nafọ 2014, ajụjụ ọnụ a gbara ndị mmadụ nAmerịka gosiri na ihe ka nọnụ ọgụgụ ná ndị kpọrọ onwe ha Ndị Kraịst sịrị na o nwere ike ịbụ na Baịbụl si naka Chineke. Ma, ihe dị ka otu onye nime mmadụ ise ná ndị a a gbara ajụjụ ọnụ weere Baịbụl ka akwụkwọ akụkọ ifo, akụkọ mgbe ochie, nakwa akwụkwọ iwu ndị mmadụ dere. Arụmụka a emeela ka o doo anya na e kwesịrị ime ka a mata ihe okwu ahụ bụ nike mmụọ nsọ pụtara neziokwu.2 Timoti 3:16.A SỊ NA IHE SI NIKE MMỤỌ NSỌ, GỊNỊ KA Ọ PỤTARA?E nwere akwụkwọ iri isii na isii dị na Baịbụl. Ọ bụ ihe dị ka mmadụ iri anọ dere ha, o wekwara ha ihe dị ka otu puku afọ na narị afọ isii iji dechaa ha. Ma, ọ bụrụ na ọ bụ ndị mmadụ dere Baịbụl, oleezi otú o si bụrụ na o si nike mmụọ nsọ Chineke? Ikwu ya nụzọ dị mfe, okwu ahụ bụ nike mmụọ nsọ Chineke pụtara na ihe ndị e dere nime yasi nakaChineke. Baịbụl nonwe ya kwuru, sị: Ndị mmadụ kwuru ihe Chineke mere ka ha kwuo mgbe mmụọ nsọ na-edu ha. 2 Pita 1:21 Ya bụ, Chineke ji ike mmụọ nsọ ya gwa ndị dere Baịbụl ihe ha dere. Ọ dị ka ebe onye ọchụnta ego gwara odeakwụkwọ ya ihe ọ ga-edere ya nakwụkwọ ozi. Ònye ka a ga-asị na ọ bụ ya nwe akwụkwọ ozi ahụ? Ọ bụ onye ọchụnta ego ahụ gwara ya ihe ọ ga-ede, ọ bụghị odeakwụkwọ ahụ nyeere ya aka dee ya.Ụfọdụ ndị dere Baịbụl ji ntị ha nụ mgbe mmụọ ozi Chineke gwara ha ihe ha ga-ede. Ndị ọzọ hụrụ ihe ha dere nọhụụ Chineke gosiri ha. O nwekwara mgbe ụfọdụ Chineke ji nrọ gwa ụfọdụ nime ha ihe ha dere. Mgbe ụfọdụ, Chineke hapụrụ ndị a dere Baịbụl ka ha dee ihe ụfọdụ nokwu nke aka ha, nweekwa mgbe ọ gwara ha ka ha dee kpọmkwem ihe o kwuru. Otú ọ bụla o si mee ya, ihe ha dere na Baịbụl bụ uche Chineke, ọ bụghị nke ha.Ma, olee otú anyị ga-esi jide naka na ọ bụ ike mmụọ nsọ Chineke ka e ji dee Baịbụl? Ka anyị leba anya nihe atọ ga-eme ka obi sie gị ike na Baịbụl si naka Chineke.BaịbụlIhe Niile O Kwuru Bụ EziokwuIhe O Kwuru Banyere Sayensị Bụ EziokwuỌ BỤ eziokwu na Baịbụl abụghị akwụkwọ sayensị, ma o kwuo gbasara ụwa anyị a, ihe o kwuru na-abụ eziokwu. Ka anyị leba anya nihe ndị o kwuru gbasara mmiri ozuzo na otú nwa nọ nafọ si eto.OTÚ MMIRI SI EZOOTÚ MMIRI SI EZOBaịbụl kwuru, sị: Chineke na-amịkọrọ mmiri niile tasara nala; mmiri ahụ na-aghọ mmiri ozuzo na alụlụụ ya. Mmiri ewee si nígwé ojii na-atapụta.Job 36:27, 28.Namaokwu a, Baịbụl kwuru ihe atọ na-eme tupu mmiri ezoo. Nke mbụ bụ na Chineke, bụ onye kere anwụ na-amịkọrọ mmiri niile tasara nala. Nke abụọ, mmiri ahụ anwụ mịkọọrọ na-aghọ alụlụụ ma ọ bụ ígwé ojii. Nke atọ, mmiri na-esizi nígwé ojii ahụ zoo. Ruo ugbu a, ndị na-enyocha ihu ígwé aghọtachabeghị ihe niile gbasara mmiri ozuzo. Ọ bụ ya mere Baịbụl ji jụọ, sị: Ònye pụrụ ịghọta urukpuru ígwé ojii? Job 36:29 Ma, Onye kere eluigwe na ụwa maara ihe niile gbasara mmiri ozuzo. Ọ bụ ya mere ihe niile e dere na Baịbụl gbasara mmiri ozuzo ji bụrụ eziokwu. O mere ka e dee ihe a mgbe ndị mmadụ na-enwebeghị ike iji sayensị kọwaa otú mmiri si ezo.OTÚ NWA NỌ NAFỌ SI ETOOTÚ NWA NỌ NAFỌ SI ETOEze Devid, bụ onye so dee Baịbụl kwuru, sị: Anya gị hụrụ m ọbụna mgbe m bụ nwa e bu nafọ,e dekwara akụkụ ahụ m niile nakwụkwọ gị.Abụ Ọma 139:16 Ihe Devid na-ekwu bụ na e dere ihe niile gbasara otú nwa e bu nafọ si eto nakwụkwọ, ya bụ, na o nwere ụkpụrụ ọ na-eso. Ọ dịghị ịtụya na Devid dere amaokwu a ihe dị ka puku afọ atọ gara aga?Ma, ọ ka bụ nihe dị ka nagbata afọ 1850 na afọ 1865 ka otu onye Ọstria na-amụ banyere osisi aha ya bụ Gregor Mendel chọpụtara ihe ụfọdụ gbasara mkpụrụ ndụ. Ọ ka bụkwa nEprel afọ 2003, ka ndị sayensị bịara ghọta otú e si hazie mkpụrụ ndụ mmadụ, nke ihe niile banyere otú mmadụ ga-adị ma o too dị nime ya. Ndị sayensị sịrị na a haziri ihe ndị dị nime mkpụrụ ndụ nusoro dị ka akwụkwọ ọkọwa okwu nke okwu dị iche iche dị nime ya, mkpụrụ akwụkwọ dị iche iche adịrịkwa nime okwu ndị ahụ. Ọ bụ nokwu ndị ahụ ka e dere ihe niile gbasara otú mmadụ ga-adị. Ọ bụ ihe ndị ahụ e dere nime ha na-eme ka akụkụ ahụ dị iche iche nke nwa e bu nafọ, dị ka, ụbụrụ ya, obi ya, akpa ume ya, na ụkwụ ya na aka ya pụta mgbe ha kwesịrị ịpụta. Ọ bụ ya mere ndị sayensị ji kwuo na mkpụrụ ndụ dị ka akwụkwọ nke ndụ. Gịnị nyeere Devid, bụ onye so dee Baịbụl, aka ide ihe bụ eziokwu gbasara otú nwa e bu nafọ si eto? O kwuru, sị: Ọ bụ mmụọ Jehova kwuru okwu site nọnụ m, okwu ya dịkwa nire m.2 Samuel 23:2.Ihe Niile Baịbụl Kwuru Na-emezu Otú Ahụ O Si Kwuo HaO NWERE otu ihe sigburu onwe ya nike, nke na-agaghịkwa ekwe omume. Ihe ahụ bụ inwe ike ịma mgbe alaeze dị iche iche na obodo dị iche iche ga-amalite ịkpa ike, otú ha ga-akparu nike na mgbe ha ga-ada. Ma, Baịbụl kwuru mgbe a ga-ebibi ọtụtụ obodo ndị dị ike na otú a ga-esi ebibi ha. Ka anyị leba anya na abụọ nime ha.BABỊLỌN GA-ADA MA GHỌỌ EBE TỌGBỌỌRỌ NEFUBabịlọn oge ochie bụ alaeze ukwu kpara ike dị egwu nebe ọdịda anyanwụ Eshia ruo ọtụtụ narị afọ. O nwekwara mgbe Babịlọn bụ obodo kachanụ nụwa niile. Ma, ihe dị ka narị afọ abụọ tupu e bibie Babịlọn, Chineke mere ka otu onye so dee Baịbụl aha ya bụ Aịzaya buo amụma na otu ọchịagha aha ya bụ Saịrọs ga-akwatu ọchịchị Babịlọn, nakwa na Babịlọn ga-emecha tọgbọrọ nefu nenweghị onye ga-ebi na ya ruo mgbe ebighị ebi. Aịzaya 13:17-20;44:27, 28;45:1, 2 Ihe a ò mecharanụ mee?AKỤKỌ IHE MERE EMENotu abalị, nime ọnwa Ọktoba afọ 539 Tupu Oge Ndị Kraịst, Saịrọs Onye Ukwu meriri Babịlọn. O teghị aka, ọwa mmiri ndị mmiri na-esi na ha abata nala ndị gbara Babịlọn gburugburu sụchiri nihi enweghị onye na-elekọta ha. Ka ọ na-erula ihe dị ka nafọ 200 Oge Ndị Kraịst, a sịrị na o nweghịzi onye a na-ahụ ebe ahụ. Taa, Babịlọn bụzi mkpọmkpọ ebe. Otú ahụ Baịbụl si kwuo ya ka o si mee. Babịlọn bụzi ebe tọgbọrọ nefu kpamkpam.Jeremaya 50:13.Olee ebe onye dere ihe a na Baịbụl si mata gbasara ihe a o dere nke mezuru nnọọ otú ahụ o si dee ya? Baịbụl mere ka anyị mata na ọ bụ okwu ikpe e kwuru megide Babịlọn, nke Aịzaya nwa Emọz nụrụ mgbe ọ hụrụ ọhụụ.Aịzaya 13:1.NINIVE GA-AGHỌ ALA KPỌRỌ NKỤ KA ALA ỊKPAE weere Ninive bụ isi obodo Alaeze Ukwu Asiria ka otu nime obodo ndị a rụrụ ihe ndị dị ịtụya na ha. Obodo Ninive nwere ọtụtụ okporo ámá ndị dị obosara, ebe ọhaneze na-anọ atụrụ ndụ, ụlọ nsọ na obí eze ndị buru ezigbo ibu. Ma, nagbanyeghị ihe ndị a niile, Zefanaya onye amụma kwuru na obodo a dị ịtụya ga-emecha ghọọ ebe tọgbọrọ nefu, . . . nke mmiri na-adịghị dị ka ala ịkpa.Zefanaya 2:13-15.Nihe dị ka nafọ 630 T.O.N.K., ndị agha Babịlọn na ndị agha Midia jikọrọ aka laa Ninive niyi kpamkpam. Otu akwụkwọ kwuru na e chefuru Ninive ruo ihe dị ka puku afọ abụọ na narị ise. Ruo oge ụfọdụ, ndị mmadụ nọ na-asị na o nweghị obodo bụ Ninive. Ọ bụ nihe dị ka nafọ 1850 ka e gwupụtara ihe ndị gosiri na o nwere mgbe Ninive dị. Taa, ihe ndị dị nebe ahụ na-ala niyi, ndị mmadụ ana-emebisikwa ụfọdụ. Ọ bụ ya mere Ụlọ Ọrụ Na-ahụ Maka Ichekwa Ihe Mgbe Ochie ji na-agwa ọhaneze, sị: Ọ bụrụ na ihe ndị fọrọ na Ninive efuchaa, o nwere ike ime ka echefuo Ninive ruo mgbe ebighị ebi.Olee ebe Zefanaya si nweta ihe o dere gbasara Ninive tupu ya emee? Zefanaya kwuru na ọ bụ okwu Jehova nke ruru ya ntị.Zefanaya 1:1.Baịbụl Zara Ajụjụ Ndị Dị Ezigbo MkpaBAỊBỤL zara ajụjụ ndị dị ezigbo mkpa ná ndụ anyị. Ka anyị leba anya nụfọdụ nime ha.GINI MERE IHE ỌJỌỌ NA AHỤHỤ JI JU NỤWA?Baịbụl kọwara ihe mere ihe ọjọọ na ahụhụ ji ju nụwa. O kwuru, sị:Mmadụ achịwo mmadụ ibe ya ọchịchị nchịgbu.Ekliziastis 8:9.Ọchịchị ọjọọ na nrụrụ aka ndị ọchịchị emeela ka ụmụ mmadụ na-ahụsi anya.Oge ọdachi na ihe a na-atụghị anya ya na-abịakwasị ha niile.Ekliziastis 9:11.Ihe ndị a na-atụghị anya ya, dị ka, ajọ ọrịa, ihe mberede, na ọdachi nwere ike ịdakwasị onye ọ bụla, mgbe ọ bụla, nakwa nebe ọ bụla.Mmehie si naka otu mmadụ bata nụwa, ọnwụ esikwa ná mmehie bata.Ndị Rom 5:12.Ezughị okè na ọnwụ adịghị mgbe Chineke kere nwoke na nwaanyị mbụ. Mmehie batara nụwa mgbe ha kpachaara anya nupụrụ Onye kere ha isi.E wezụga ihe mere anyị ji ata ahụhụ, o nwekwara ihe ọzọ Baịbụl kwuru. O kwuru na Chineke kwere nkwa iwepụ ihe ọjọọ, nakwa na ọ ga-ehichapụkwa anya mmiri niile nanya ha, ọnwụ agaghị adị ọzọ, iru uju ma ọ bụ mkpu ákwá ma ọ bụ ihe mgbu agaghịkwa adị ọzọ.Mkpughe 21:3, 4.GỊNỊ NA-EME ANYỊ MA ANYỊ NWỤỌ?Baịbụl mere ka anyị mata na mmadụ nwụọ, onye ahụ enweghịzi ihe ọ bụla ọ ma, o nweghịkwa ike ime ihe ọ bụla.Ekliziastis 9:5kwuru, sị: Nihi na ndị dị ndụ maara na ha ga-anwụ, ma ndị nwụrụ anwụ amaghị ihe ọ bụla ma ọlị. Mmadụ nwụọ, echiche ya na-ala niyi. Abụ Ọma 146:4 Ụbụrụ onye ahụ na ihe niile na-eme ka ọ mata ihe na-emenụ na-akwụsị ịrụ ọrụ. Ọ bụ ya mere na onye nwụrụ anwụ enweghị ike ịrụ ọrụ, inwe mmetụta ma ọ bụ iche echiche.E wezụga ikwu gbasara ọnọdụ ndị nwụrụ anwụ, o nwekwara ihe ọzọ Baịbụl kwuru. Ọ gwara anyị ihe na-eme obi ụtọ nke bụ na a ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ nọnwụ.Hosia 13:14;Jọn 11:11-14.GỊNỊ MERE CHINEKE JI KEE MMADỤ?Baịbụl gwara anyị na ọ bụ Chineke kere nwoke na nwaanyị. Jenesis 1:27 A kpọrọ nwoke mbụ ahụ bụ Adam nwa Chineke. Luk 3:38 Ihe Chineke bu nobi kee ụmụ mmadụ bụ ka ha na ya dịrị ná mma, nakwa ka ha jupụta ụwa, biri na ya na-enwe obi ụtọ ruo mgbe ebighị ebi. Chineke kekwara ụmụ mmadụ ka agụụ ife ya na-agụ ha, ya bụ, ka ha na-achọ ịmata banyere ya.Ọ bụ ya mere Baịbụl ji kwuo, sị: Obi ụtọ na-adịrị ndị maara mkpa ime mmụọ ha.Matiu 5:3.Baịbụl kwukwara, sị: Obi ụtọ na-adịrị ndị na-anụ okwu Chineke ma na-edebe ya! Luk 11:28 Ọ bụghị naanị na Baịbụl na-akụziri anyị banyere Chineke, kama, ọ na-akụzikwara anyị otú anyị ga-esi ebi ezigbo ndụ ugbu a, na-emekwa ka anyị nwee olileanya na ọdịnihu ga-aka mma.Gụọ Baịbụl Ka Ị Mata Uche ChinekeMGBE ọtụtụ ndị nọ nebe dị iche iche nụwa lebachara anya nihe ndị gosiri na Baịbụl bụ Okwu Chineke, ha kwetara na Baịbụl abụghị naanị akwụkwọ nkịtị e dere noge ochie. Ha kwetasiri ike na Baịbụl bụ Okwu Chineke, ya bụ, ihe Chineke si nike mmụọ nsọ ya na-agwa ụmụ mmadụ, ma gịnwa. Baịbụl kwuru na Chineke na-akpọ gị ka ị bịa bụrụ enyi ya. Ọ sịrị: Bịaruonụ Chineke nso, ọ ga-abịarukwa unu nso.Jems 4:8.Ịgụ Baịbụl ga-eme ka ị mata ọtụtụ ihe. Gịnị ka ihe ndị ahụ bụ? Otú ahụ ịgụ akwụkwọ nkịtị si eme ka ị mata ihe onye dere ya bu nobi ka ịgụ Baịbụl ga-esi eme ka ị mata ihe Chineke bu nobi. Olee uru o nwere ike ịbara gị? Ọ ga-eme ka ị mata ihe ndị na-amasị onye kere gị na otú obi na-adị ya. Ihe ọzọ bụ na Baịbụl ga-eme ka ị mata:Aha Chineke, ụdị onye ọ bụ, na àgwà ọma ya.Nzube Chineke maka ụmụ mmadụ.Otú ị ga-esi mee ka gị na ya dịrị ná mma.Ị ga-achọ ịmatakwu gbasara Chineke? Obi ga-adị Ndịàmà Jehova ụtọ inyere gị aka. Ha nwere ike ịgwa mmadụ ka ọ bịa ka gị na ya na-amụ Baịbụl nefu. Ịmụ Baịbụl ga-enyere gị aka ịbịaru Jehova Chineke nso, bụ onye e dere okwu ya na Baịbụl.Uru Ịrụ Ọrụ Dị nỤlọ BaraIHE MERE O JI ESI IKENezinụlọ ụfọdụ, a na-atụ anya ka ụmụaka nyere nne na nna ha aka na-arụ ọrụ dị nụlọ. Ha na-ejikwa obi ha niile eme ya. Nezinụlọ ndị ọzọ, ndị nne na nna anaghị atụ anya ka ụmụ ha na-arụ ọrụ ndị dị nụlọ. Nihi nke ahụ, ụmụ ha na-enwezi obi ụtọ na a gụpụla ha nọrụ dị nụlọ.Ndị na-eme nchọpụta achọpụtala na ihe a kacha njọ nobodo ndị ọcha, ebe ụmụaka na-aghọzindị a na-emere emerekama ịbụndị na-enye aka nọrụ.Otu nna aha ya bụ Steven kwuru, sị: Taa, a na-ahapụzi ụmụaka ka ha nọrọ nụlọ na-egwu egwuregwu kọmputa, na-awagharị nỊntanet ma ọ bụ na-ele tiivi. Nne na nna ha anaghị atụ anya ka ha rụọ ọrụ ọ bụla nụlọ.Gịnị kagịnwachere? Ọ dị mkpa ụmụaka ịrụ ọrụ dị nụlọ, ọ bụghị naanị iji mee ka ụlọ dị ọcha, kama ka ha jiri ya mụta ezigbo àgwà?IHE I KWESỊRỊ ỊMAỤfọdụ ndị nne na nna anaghị enwecha mmasị ikenye ụmụ ha ọrụ ha ga-arụ, karịchaa, ma ọ bụrụ na ụmụ ha nwere ọtụtụ ihe omume onye nkụzi ha nyere ha mee. Ma, legodị uru ịrụ ọrụ dị nụlọ bara.Ịrụ ọrụ ndị dị nụlọ na-eme ka nwatakịrị bụrụ nwa a zụrụ nke ọma.Ọ bụghị ihe iju anya na ụmụaka ndị na-arụ ọrụ dị nụlọ na-aka eme nke ọma nụlọ akwụkwọ. Ịrụ ọrụ ndị dị nụlọ na-eme ka nwatakịrị na-adị uchu nihe ọ bụla ọ na-eme, na-akatakwa obi eme ihe. Ihe ndị a bụkwanụ ihe ndị ga-enyere ya aka ịmụta ihe nụlọ akwụkwọ.Ịrụ ọrụ ndị dị nụlọ na-eme ka nwatakịrị mụta ijere ndị ọzọ ozi.A chọpụtala na ọtụtụ mgbe, ụmụaka ndị na-arụ ọrụ ndị dị nụlọ na-emecha bụrụ ndị na-arụ ọrụ na-abara obodo uru. Ọ bụghị ihe iju anya nihi na ọ na-eme ka ha na-ebute ọdịmma ndị ọzọ ụzọ. Steven anyị kwuburu okwu ya ná mmalite sịrị: Ma ụmụaka anaghị eme ihe ọ bụla nụlọ, ọ na-eme ka ha na-atụ anya ka ndị ọzọ na-ejere ha ozi. Ọ ga-emekwa ka o siere ha ike ịma ihe ha kwesịrị ime ma o ruo mgbe ha kwesịrị igboro onwe ha mkpa ma ọ bụ ịrụsi ọrụ ike.Ịrụ ọrụ ndị dị nụlọ na-eme ka ezinụlọ dịrị notu.Ọ bụrụ na ụmụaka na-arụ ọrụ ndị dị nụlọ, ọ ga-eme ka ha mata na ndị mụrụ ha ji ha kpọrọ ihe, nakwa na ha kwesịrị iso na-enye aka nezinụlọ. Ma, ụmụaka nwere ike ịghara ịmụta ihe a ma ọ bụrụ na nne na nna ha ejiri egwuregwu a haziri ka ụmụaka na-egwu ma a gbasa akwụkwọ kpọrọ ihe karịa ịrụ ọrụ dị nụlọ. Jụọ onwe gị, sị: Olee uru ọ ga-abara m ma nwa mna-akwado ndị òtù egwu bọl ụlọ akwụkwọ ha ma hapụ ịna-akwado ndị ezinụlọ ya?IHE I NWERE IKE IMEBido mgbe ọ dị obere.Ụfọdụ ndị ekwuola na ndị mụrụ ụmụ kwesịrị ibido mgbe nwa ha dị afọ atọ nyewe ya ọrụ ọ ga-arụ nụlọ. Ndị ọzọ na-asị na e kwesịrị ibido mgbe ọ dị afọ abụọ ma ọ bụ mgbe ọ na-erubeghị ya. Nke bụ eziokwu bụ na ụmụaka na-enwe mmasị iso nne na nna ha na-arụ ọrụ ma na-eṅomi ha.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ilu 22:6.Nye ya ọrụ ya na ya hà.Dị ka ihe atụ, nwa afọ atọ nwere ike ịtụtụkọta ihe o ji egwu egwu, ihicha ihe wụfuru nala, ma ọ bụ ịchịpụta ákwà a ga-asụ. Ndị nke karịrị afọ atọ nwere ike ịza ụlọ, zaa èzí, ma ọ bụ sie nri. Na-enye ya ọrụ ọ ga-arụli. Otú ọ ga-esi jiri obi ya niile na-arụ ọrụ ndị ahụ nwere ike ịtụ gị nanya.Mee ka ọ mata na ọrụ ụlọ ka mkpa.Nke ahụ nwere ike isi ike ma ọ bụrụ na ndị nkụzi na-enyekarị nwa gị ọtụtụ ihe omume ọ ga-eme nụlọ kwa ụbọchị. Ma, akwụkwọ aha ya bụThe Price of Privilegekwuru na ịgwa nwatakịrị ka ọ hapụ ọrụ ụlọ tinye uche nagụmakwụkwọ ya nihi na ị chọrọ ka ọ na-eme nke ọma nụlọ akwụkwọ bụ amaghị nke ka ibe ya mkpa. Dị ka anyị kwuru na mbụ, ịrụ ọrụ ụlọ na-eme ka ụmụaka na-amụta ihe. Ihe ndị ha mụtara ga-enyekwara ha aka mgbe ha ga-enwe ezinụlọ nke ha.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ndị Filipaị 1:10.Lekwasị anya nihe mere i ji nye ya ọrụ ahụ, ọ bụghị notú o si rụọ ya.Nwa gị nwere ike igbu oge nịrụcha ọrụ i nyere ya. O nwekwara ike ịbụ na ọ rụtachaghị ya otú ị chọrọ. Ụdị ihe a mee, anarakwala ya ọrụ ahụ rụọ. Cheta na ihe i bu nobi nye ya ọrụ ahụ abụghị ka ọ rụọ ya ka dimkpa, kama, ọ bụ ka inyere ya aka ịma uru ịrụ ọrụ bara na obi ụtọ ọ na-enye.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ekliziastis 3:22.Akwụla ya ụgwọ maka ọrụ ọ rụrụ nụlọ.Ụfọdụ ndị na-asị na ịkwụ ụmụaka ụgwọ maka ọrụ ha rụrụ na-eme ka ha mụta ịdị uchu. Ma, ndị ọzọ na-ekwu na ọ na-eme ka uche ụmụaka dịrịzie nihe haga-enwetanaka ezinụlọ ha kama ihe hanwaga-emereezinụlọ ha. Ha na-ekwukwa na nwa ahụ nweziri ike ịkwụsị ịrụ ọrụ dị nụlọ ma o nweta ego. Nke a na-egosi na ọ maghị uru ịrụ ọrụ ụlọ bara. Gịnị ka anyị na-amụta nihe a? Ọ gaghị adị mma ka a na-akwụ nwatakịrị ụgwọ nihi ọrụ ọ rụrụ nụlọ.Usoro Akwara dị nEriri afọ Anyị Ọ Bụ Ụbụrụ nke Abụọ?ỤBỤRỤ ole ka i nwere? Ọ bụrụ na ị sịrị na ọ bụ otu, ị zatara ya. Ma, e nwekwara ihe ọzọ na-arụ ọrụ ka ụbụrụ. Ọ bụ usoro akwara pụrụ iche dị anyị nahụ. Nihi ọtụtụ ọrụ usoro akwara a na-arụ, ndị sayensị bidoro ịkpọ ya ụbụrụ nke abụọ. Ma, ụbụrụ nke abụọ a abụghị nisi ka ọ dị, kama, ọ bụ nime afọ anyị.Ọrụ ahụ anyị na-arụ iji gbarie nri anyị riri ma mee ka anyị si na ya nweta ume abụghị obere ọrụ. Ọ bụ ya mere o ji dị mma na e mere ka ụbụrụ anyị na-ahapụrụ usoro akwara a ọrụ a.Ọ bụ eziokwu na akwara dị nụbụrụ karịrị usoro akwara a dị nafọ, ma ọ dịkwa mgbagwoju anya. Dị ka ihe atụ, nusoro akwara a dị nafọ, e nwere ụmụ irighiri ihe na-ezirịta ozi nime ya dị ihe dị ka narị nde abụọ ruo narị nde isii. Ụmụ irighiri ihe ndị a niile so na-eme ka nri anyị riri na-agbari. Ndị sayensị sịrị na ọ bụrụ na ụbụrụ arụwa ihe usoro akwara afọ a na-arụ, akwara ndị ga-adị nụbụrụ ga-agba okpotokpo gabiga okè. Akwụkwọ bụThe Second Brain,sịrị: Ịhapụ ebe na-agbari nri nafọ anyị ka ha na-ahazi onwe ha na-eme ka a ghara inwe nsogbu, meekwa ka ọrụ dị mfe.ỤLỌ ỌRỤ KEMIKALKa nri anyị riri nwee ike ịgbari nke ọma, afọ anyị kwesịrị ịna-emepụta kemikal na-agbari nri noge kwesịrị ekwesị ma wega ha nebe a chọrọ ha. Otu ọkà mmụta aha ya bụ Gary Mawe kwuru na ebe na-agbari nri nafọ anyị dị ka ụlọ ọrụ kemikal. Otú kemikal ndị a si arụ ọrụ dị ezigbo ịtụya. Dị ka ihe atụ, eriri afọ anyị nwechara mkpụrụ ndụ ndị dị nakụkụ ya na-enyere ya aka ịmata ụdị kemikal dị ná nri anyị riri. Ihe a na-enyere akwara ndị dị neriri afọ anyị aka ịma ụdị kemikal ha ga-ewepụta ga-enwe ike ịgbari nri anyị riri ka ahụ anyị nwee ike ịmịkọrọ ya. Ihe ọzọ bụkwa na akwara ndị ahụ na-achọpụta ihe ụfọdụ dị ná nri anyị riri ka ọ mata otú ọ ga-esi agbanwetụ kemikal ndị ahụ na-agbari nri ka ha nwee ike ịgbari nri ahụ nke ọma.Were ya na ebe nri si aga nime afọ gị dị ka tebụl ogologo ọtụtụ ndị nọ na-arụ ọrụ. Ọ bụkwa ihe ahụ a na-akpọ ụbụrụ nke abụọ na-ahazi otú ọrụ ahụ si aga. Otú o si eme ka nri na-aga nime afọ anyị bụ ịna-eme ka eriri afọ anyị na-akpakọta onwe ya. Ọ na-agbanwekwa ikike eriri afọ ahụ ji na-akpakọta nakwa ugboro ole ọ ga na-akpakọta ka nri nwee ike ịna-aga nusoro nime eriri afọ.Usoro akwara ahụ dị nafọ na-ahụkwa maka ichebe afọ anyị. Nje na-akpata ọrịa nwere ike ịdị ná nri anyị riri. Ọ bụ ya mere ihe dị ka ụzọ asatọ nime ụzọ iri nke ihe na-alụso nje ọgụ nahụ mmadụ ji dịrị nafọ. Ọ bụrụ na anyị erie nri ọtụtụ nje dị na ya, usoro akwara a ga-eme ka eriri afọ anyị bido ịna-akpakọta otú ga-eme ka anyị gbọpụta nje ndị ahụ ma ọ bụkwanụ si nafọ ọsịsa nyụpụ ha.OTÚ AFỌ ANYỊ NA ỤBỤRỤ ANYỊ SI EMEKỌRỊTA IHEỌ bụ eziokwu na ọ dị ka usoro akwara a ọ nọọrọ onwe ya, ya bụ, ụbụrụ anaghị atụrụ ya ụka. Ma, ha abụọ ka na-emekọkwa ihe ọnụmgbe niile. Dị ka ihe atụ, ọ bụ usoro akwara a na-ahụ maka ihe ndị na-ezigara ụbụrụ ozi na i kwesịrị iri nri nakwa otú nri ị ga-eri ga-aha. Ọ na-emekwa ka ụbụrụ gị mara mgbe i rijuru afọ; o nwekwara ike ime ka agbọ nuo gị ma i rifee nri ókè.Tupu gị ebido ịgụ isiokwu a, o nwere ike ịbụ na o nwetụla mgbe ọ dị gị ka ò nwere ihe jikọrọ ụbụrụ gị na ebe nri si aga. Dị ka ihe atụ, ị chọpụtala na i richaa nri ụfọdụ nwere mmanụ, obi ana-atọ gị ụtọ? Ndị na-eme nchọpụta kwuru na ihe kpatara obi ji adị gị ụtọ bụ na usoro akwara ahụ dị gị nafọ na-ezigara ụbụrụ gị ozi obi ụtọ. Ụbụrụ gị akpalizie gị ibido nwewe aṅụrị. O nwere ike ịbụ ya mere ndị mmadụ ji achọ iri ụdị nri ndị a a sịrị na-eme obi ụtọ ma ha nọrọ ná nchegbu. Ndị sayensị na-achọ otú ha ga-esi na-akpali usoro akwara ndị a ime ka mmadụ nwewe obi ụtọ, ka ha jiri ya na-agwọ ndị dara mba nobi.Ihe ọzọkwa na-egosi na o nwere ihe jikọrọ afọ anyị na ụbụrụ anyị bụ ihe ahụ ndị mmadụ na-akpọ obi ịwụnye mmadụ nafọ. O nwere ike ịbụ na ihe na-akpata obi ịwụnye mmadụ nafọ bụ na usoro akwara ahụ dị anyị nafọ na-eme ka ọbara si nafọ anyị pụọ mgbe anyị nọ ná nchegbu. Ihe ọzọkwa bụ na ụbụrụ anyị nwere ike ime ka agbọ nuo anyị ma anyị nọrọ ná nchegbu. Otú o si eme ya bụ na ọ na-agwa usoro akwara ndị ahụ dị anyị nafọ ka ha mee ka eriri afọ ụfọdụ kpakọta ọnụ. Ndị ọkachamara na-ekwu na ọ ga-abụ otú a ụbụrụ na eriri afọ si emekọrịta ihe mere nchegbu ji emetụta eriri afọ anyị.Ọ bụ eziokwu na usoro akwara ahụ dị anyị nafọ nwere ike ime ọtụtụ ihe ndị a, ma anyị enweghị ike iji ya chee echiche. Neziokwu, usoro akwara dị anyị neriri afọ abụghị ụbụrụ. Anyị agaghị ejili ya rọọ egwú, gbakọọ ego anyị, ma ọ bụkwanụ mee ihe omume e nyere anyị nụlọ akwụkwọ. Ma, otú usoro akwara a si arụ ọrụ ka na-agbagwoju ndị sayensị anya. O nwekwara ọtụtụ ihe gbasara ya ha na-achọpụtabeghị. Nihi ya, mgbe ọzọ ị chọrọ iri nri, cheretụ, buru ụzọ chee echiche gbasara ọtụtụ ihe na-aga ime nime afọ gị, dị ka, otú eriri afọ gị ga-esi achọpụta ụdị nri ịna-eri, ma nje ọ dị na ya, na ụdị ozi ọ ga-ezigara ụbụrụ gị maka nri ahụ.Onye Na-emepụta Ihe A Na-etinye na Kọmputa Kwuru Ihe Mere O Ji Kwere na ChinekeBiko, kọtụrụ anyị ihe ụfọdụ gbasara onwe gị.A mụrụ m nafọ 1959 notu obodo a na-akpọ Fuzo, dị ná mpaghara Jianshi, dị na Chaịna. Mgbe m dị afọ asatọ, a nọ na-enwe nsogbu ndọrọ ndọrọ ọchịchị na Chaịna. Ndị ọchịchị nyere papa m iwu ka ọ gaa rụọ ụzọ ụgbọ okporo ígwè notu ọzara dịpụrụ adịpụ. Papa m bụ njinia noge ahụ. Nime ọtụtụ afọ ọ nọrọ ebe ahụ, ihe ọ na-abịa eleta anyị bụ naanị otu ugboro nafọ. Mgbe ahụ, ọ bụ mụ na mama m bi. Ọ na-akụzi nụlọ akwụkwọ praịmarị, ọ bụkwa nụlọ akwụkwọ ahụ ka anyị bi. Nafọ 1970, anyị kwagara Liufan, bụ ime obodo dị ná mpaghara Linchuan. Nri dị ụkọ ebe ahụ, ndị bi na ya dakwara ụkpa.Olee ihe ndị ezinụlọ unu kweere?Papa m enweghị mmasị nokpukpe na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Mama m bụ onye Buda. A kụziiri anyị nụlọ akwụkwọ na ndụ nọkatara dịrị, na o nweghị onye kere ya. M kwetakwara ihe ahụ a kụziiri anyị.Gịnị mere i ji nwee mmasị ná mgbakọ na mwepụ?Ihe mere m ji nwee mmasị ná mgbakọ na mwepụ bụ na ọ na-enyere mmadụ aka ileba anya nihe ka ọ mata nke bụ eziokwu. Abanyere m mahadum obere oge Mao Tse-tung bụ nwoke kpatara nsogbu ndọrọ ndọrọ ọchịchị ahụ nwụchara nafọ 1976. Ihe bụ isi m gụrụ na mahadum bụ mgbakọ na mwepụ. Mgbe m nwetachara akara ugo mmụta, m nwetara ọrụ. Ọrụ m bụ ime mgbakọ na mwepụ maka otú e si arụpụta ígwè ọrụ nuklia.Mgbe mbụ ị nụrụ gbasara Baịbụl, gịnị ka i chere gbasara ya?Nafọ 1987, m gara notu mahadum dị na Teksas, nAmerịka iji nweta akara ugo mmụta ọzọ. O doro m anya na ọtụtụ ndị Amerịka kweere na Chineke, na-agụkwa Baịbụl. M nụkwara na Baịbụl kwuru ọtụtụ ihe ga-abara anyị uru. Nihi ya, m kpebiri na m ga-agụ ya.M chọpụtara na ihe Baịbụl kwuru na-aba uru. Ma, e nwere ebe ụfọdụ siiri m ike nghọta, nihi ya, m kwụsịrị ịgụ ya.Gịnị mere i ji maliteghachi ịgụ Baịbụl?Nafọ 1990, otu nwaanyị Onyeàmà Jehova bịara nụlọ m gosi m ihe Baịbụl kwuru banyere otú ọdịnihu ụmụ mmadụ ga-esi ka mma. Nwaanyị ahụ kpọtaziiri m di na nwunye ga na-akụziri m Baịbụl. Nwunye m bụ Liping bụbu onye nkụzi fiziks notu ụlọ akwụkwọ sekọndrị dị na Chaịna. O kwebughị na Chineke dị, ma, o mechara bido mụwa Baịbụl. Anyị abụọ mụtara ihe Baịbụl kwuru gbasara otú ndụ si malite. Ma, ikweta na o nwere onye kere ihe niile siiri m ike, nihi ya, m kpebiri iji aka m mee nchọnchọ iji chọpụta nke bụ eziokwu.Olee otú i si mee ya?Ebe m bụ aka ochie nime mgbakọ na mwepụ, amaara m otú e nwere ike isi jiri mgbakọ na mwepụ gbakọọ ihe ma mata ma ọ ga-eme. Amakwa m na ihe dị ndụ emekataghị dịrị ma ọ bụrụ na e nweghị protin. Nihi ya, m malitere ịgbakọ otú protin ga-esi nọkata jiri aka ya dịrị. Protin so notu nime irighiri ihe ndị dị ịtụya ụmụ mmadụ ma. Ihe ndị dị ndụ nwekwara ọtụtụ protin dị iche iche nime ha. Protin ndị a na-emekọrịtakwa ihe nụzọ a kapịrị ọnụ. Emechara m chọpụta otu ihe gbasara protin nke ndị ọzọ chọpụtakwara, ya bụ, na protin agaghị anọkata mepụta onwe ya. O nwetụbeghị akwụkwọ evolushọn m gụrụ kọwara ihe doro anya ga-eme ka m kweta na protin ndị a ga-emepụtali onwe ha, ma ya fọdụzie ihe ndị ha dị nime ha ịnọkata mepụta onwe ha. Nuche nke m, ihe ndị m chọpụtara gosiri na e nwere Onye Okike.Gịnị mere iji kweta na Baịbụl si naka Chineke?Ka ọmụmụ ihe mụ na Ndịàmà Jehova nọ na-aga nihu, m mụtara na e nwere ọtụtụ amụma ndị dị na Baịbụl mezuru otú ahụ e si buo ha. M chọpụtakwara na ime ihe Baịbụl kwuru na-abara m uru. M sịrị onwe m: Olee otú o si bụrụ na ndị dere Baịbụl dere ihe na-abara anyị uru taa, nagbanyeghị na ha dịrị ndụ ọtụtụ puku afọ gara aga? Ka oge na-aga, ọ bịara doo m anya na Baịbụl bụ Okwu Chineke neziokwu.Olee ihe mere ị ka ji nọgide na-ekwere na e nwere Onye Okike?Mgbe ọ bụla m chebaara ihe dị iche iche dị nụwa echiche, ọ na-eme ka m kweta na e nwere Onye Okike. Ugbu a, ọrụ m bụzi ịrụpụta ihe ndị a na-etinye nime kọmputa, m chọpụtara na o nweghị otú a ga-esi jiri ihe kọmputa na-eme tụnyere ihe ụbụrụ mmadụ nwere ike ime. Dị ka ihe atụ, otú ụbụrụ anyị si aghọta okwu dị ezigbo ịtụya. Ọtụtụ nime anyị nwere ike ịghọta ihe mmadụ kwuru, ọ bụrụgodị na onye ahụ ekwuruchaghị ya nisi, ma ọ bụ na ụzụ na-eme nebe ahụ, na ọ chịrị ọchị mgbe ọ na-ekwu ya, kwaa ụkwara, sụọ nsụ, ma ọ bụkwanụ na o ji olu ndị obodo ha kwuo ya. I nwere ike iche na ihe a enweghị ihe ọ bụ. Ma, ndị na-arụpụta ihe a na-etinye na kọmputa ma na ọ bụ ihe. O doro anya na o nweghị otú a ga-esi jiri ụbụrụ mmadụ tụnyere ọkpọka ngwá ọrụ kọmputa na-aghọta ihe mmadụ na-ekwu.Ụbụrụ anyị nwere ike isi nokwu mmadụ mata otú obi dị onye ahụ, obodo o si, na otú o si ekwu okwu. Ma, kọmputa kachanụ nụwa agaghị emeli ihe ndị a. Ndị na-arụpụta ihe ndị a na-etinye nime kọmputa na-achọ otú ha ga-esi rụọ kọmputa ga na-amata olu mmadụ nke ọma ka ụbụrụ anyị. O doro m anya na ihe a ha na-eme bụ isi nọrụ aka Chineke na-amụrụ ihe.Ndị Mmụọ OziOle ndị bụ ndị mmụọ ozi?IHE BAỊBỤL KWURUTupu Chineke ekee eluigwe na ụwa na ụmụ mmadụ, o keelarị ndị mmụọ ozi. Ha dị ike karịa mmadụ, bụrụkwa ndị mmụọ otú ahụ Chineke bụ. Ọ bụ ya mere ndị mmadụ enweghị ike ịhụ ha anya. Job 38:4,7 Baịbụl kpọrọ ndị a Chineke kere ndị mmụọ na ndị mmụọ ozi.Abụ Ọma 104:4.Ole ka ndị mmụọ ozi a dị? Ha ka nkụ. Baịbụl sịrị na ndị mmụọ ozi gbara ocheeze Chineke gburugburu dị iri puku kwuru iri puku, ma ọ bụ puku kwuru puku. Mkpughe 5:11 Ọ bụrụ na e si otú e si agụ ọnụ ọgụgụ taa gụwa ya, ọ pụtara na ndị mmụọ ozi dị ọtụtụ narị nde.M wee hụ, . . . ọtụtụ ndị mmụọ ozi gbara ocheeze ahụ . . . , gburugburu, ha dịkwa iri puku kwuru iri puku, na puku kwuru puku.Mkpughe 5:11.Gịnị ka ndị mmụọ ozi mere noge ochie?IHE BAỊBỤL KWURUỌtụtụ mgbe, Chineke na-edunye ha ozi ma ọ bụ si nọnụ ha kwuo okwu.O nwekwara mgbe Baịbụl kwuru na Chineke ji ha rụọ ọrụ ebube. Chineke dunyere mmụọ ozi ya ka ọ gaa gọzie Ebreham ma gbochie ya iji nwa ya Aịzik chụọ àjà. Jenesis 22:11-18 Otu mmụọ ozi pụtakwara nihu Mozis nọkụ na-ere netiti osisi ogwu ma zie ya ozi gbanwere ndụ ụmụ Izrel. Ọpụpụ 3:1, 2 Mgbe a tụbara Daniel onye amụma nime olulu ọdụm, Chineke zitere mmụọ ozi ya wee mechie ọnụ ọdụm ndị ahụ.Daniel 6:22.Mmụọ ozi Jehova wee pụta ìhè nihuMozisnire ọkụ netiti otu osisi ogwu.Ọpụpụ 3:2.Gịnị ka ndị mmụọ ozi na-eme ugbu a?IHE BAỊBỤL KWURUAnyị agaghị enwe ike ịmatacha ihe niile ndị mmụọ ozi na-eme taa. Ma, Baịbụl mere ka anyị mara na ha sokwa na-enyere ndị nwere ezi obi aka ịbịa fee Chineke.Ọrụ Ndịozi 8:26-35;10:1-22;Mkpughe 14:6, 7.Mgbe Jekọb nọ ná nrọ, ọ hụrụ ka ndị mmụọ ozi nọ na-arịgo ma na-arịdata ubube dị netiti eluigwe na ụwa. Jenesis 28:10-12 Ọ ga-abụ na nrọ a mere ka Jekọb kwubie ihe anyị gaakwara ekwubi ma ọ bụrụ anyị, na ọ ga-abụ na Chineke na-ezite ndị mmụọ ozi nụwa ịbịa nyere ndị Chineke aka.Jenesis 24:40;Ọpụpụ 14:19;Abụ Ọma 34:7.E nwere ubube e guzobere nala ma elu ya ruru eluigwe; leekwa! ndị mmụọ ozi Chineke nọ na-arịgo ma na-arịdata na ya.Jenesis 28:12.Aji Dị Anụ Sea Otter nAhụỌTỤTỤ anụmanụ bi ná mmiri jụrụ ezigbota oyi na-enwekarị abụba dị nokpuru akpụkpọ ahụ ha na-eme ka ahụ ha na-ekpere ọkụ. Ma otu anụmanụ aha ya bụsea otternwere ihe ọzọ na-enyere ya aka ime ka ahụ ya na-ekpere ọkụ. Ọ bụ ajị ndị juru ya nahụ.Ihe Ị Ga-echebara Echiche:Anụmanụ a nwere ajị karịa anụmanụ ọ bụla ọzọ. O gwuwe mmiri, ajị ya na-ejide ụfọdụ ikuku ka ha nọrọ nso nakpụkpọ ahụ ya. Ikuku ahụ na-enye aka gbochie mmiri oyi imetụ ya nahụ ka oyi ghara ịba ya ahụ.Ndị sayensị na-atụ anya isi najị anụmanụ a mụta ihe ndị ga-abara ha uru. Iji chọpụta ụdị uwe ga-akacha egbochi mmiri, ha emepụtala uwe dị iche iche nwere ajị. Ha na-agbanwe ajị ole dị nuwe ndị ahụ, ma ọ bụkwanụ otú ha hà nogologo iji mara nke ga-akacha egbochi mmiri. Ha chọpụtara na ajị na-akacha egbochi mmiri ma ọ bụrụ na o ju eju, dịkwa ezigbo ogologo. Nihi ya, ọ bụ ajị juru anụmanụ a nahụ mere na o nweghị ihe mmiri jụrụ oyi na-eme ya.Ndị na-eme nchọpụta na-atụ anya na ihe a ha chọpụtara gbasara ajị anụmanụ a nwere ike inyere ha aka imepụta ákwà ndị ga na-egbochi mmiri nke ọma. Nchọpụta a nwere ike ime ka ụfọdụ chee na ọ ga-aka mma ka ndị na-egwu mmiri ná mmiri ndị jụrụ ezigbo oyi na-eyi uwe ndị nwere ọtụtụ ajị otú ahụ anụmanụ a nwere.Gịnị ka i chere?Otú a ajị dị nahụ anụmanụ a si na-enyere ya aka igbochi mmiri jụrụ oyi ịbanye ya nahụ ọ nọkatara dịrị? Ka è kere ya eke?Ihe Ndị A Dị nỊntanetVIDIOKATUUN A NA-ESE NA BỌỌDỤGịnị Ka M Ga-eme Ka A Hapụ M Ịna-ekpebi Ihe M Ga-eme?O nwere ike ịna-adị gị ka ì toruola ikpebiri onwe gị ihe. Ma, ndị mụrụ gị nwere ike ịna-eche na i torubeghị. Olee ihe ndị ị ga-eme ka ha nwee ike ịtụkwasị gị obi?Gaa nebe e dere IHE BAỊBỤL NA-AKỤZI, pịa  NDỊ NA-ETO ETOIHE BAỊBỤL NA-AKỤZIUche Ònye Ka E Dere na Baịbụl?Ebe ọ bụ na ọ bụ ụmụ mmadụ dere Baịbụl, ọ dabara adaba ịkpọ ya Okwu Chineke?Gaa nebe e dere IHE NDỊ ANYỊ NWERE, pịa VIDIO, pịzie ebe e dere Baịbụl 