 Teta!, Nke 3 2016  Ime Ka Ndị Na-asụ Asụsụ Dị Iche Iche Nụ Ozi ỌmaIsiokwu Ndị Dị na Magazin AOkwu MmaliteỊ ma na Ndịàmà Jehova na-asụgharị akwụkwọ ha nihe karịrị narị asụsụ asaa na iri ise?Ihe mere anyị ji asụgharị akwụkwọ anyị nọtụtụ asụsụ bụ ka mba niile na ebo niile na asụsụ niile na ndị niile nwee ike ịnụ ozi ọma.Mkpughe 14:6.Teta! a ga-enyere gị aka ịghọta otú anyị na-esi arụ ọrụ nsụgharị ahụ.Anyị Emewela Ihe Siiri Ọtụtụ Ndị IkeE NWERE ihe dị ka puku asụsụ asaa ndị mmadụ na-asụ nụwa niile. Otú a e si nwee ọtụtụ asụsụ na-eme ka agụmakwụkwọ, ịga njem, ọchịchị, na azụmahịa ghara ịna-adịcha mfe. Nsogbu a dị kemgbe ụwa. Dị ka ihe atụ, nihe dị ka nafọ 475 T.O.N.K., mgbe Eze Ahazuirọs na-achị Peshia ọ dị ka ọ bụ ya bụ Zaksis nke Mbụ, ọ dịrịghị ya mfe ime ka ndị niile ọ na-achị mara ihe o nyere niwu nihi na a na-asụ ọtụtụ asụsụ nime otu narị ógbè na iri abụọ na asaa ọ na-achị. E dere iwu ahụ ka ọ dị otú ógbè nke ọ bụla si ede ihe nakwa otú ha si asụ asụsụ.Ndị ọchịchị na ọtụtụ ndị ọzọ na-agbasa ozi taa anaghị emeli ụdị ihe ahụ Eze Ahazuirọs mere. Ma, o nwere ndị na-eme ya. Ndịàmà Jehova na-asụgharị akwụkwọ ha dị iche iche, ihe ndị a na-egere egere, vidio, nakwa Baịbụl nihe karịrị narị asụsụ asaa na iri ise. Ụdị asụsụ ndị ogbi dị ihe dị ka iri asatọ sokwa nasụsụ ndị ahụ. Ha na-ebipụtakwa akwụkwọ ndị ìsì nụdị dị iche iche.Nagbanyeghị ihe a niile Ndịàmà Jehova na-eme, ha anaghị eji ihe ndị ha na-asụgharị akpa ego. A naghịkwa akwụ ndị nsụgharị ha na ndị na-arụrụ ha ọrụ ụgwọ. Oleezi ihe mere ha ji agba mbọ na-asụgharị ihe ndị ha na-emepụta nọtụtụ asụsụ, oleekwa otú ha na-esi asụgharị ha?Ime Ka Ndị Na-asụ Asụsụ Dị Iche Iche Nụ Ozi ỌmaOtú Anyị Si Arụ Ọrụ NsụgharịNDỊÀMÀ JEHOVA na-ebu ụzọ hazie ihe ha chọrọ ibipụta, meere ya nchọnchọ, ma dee ya ede tupu a malite ịsụgharị ya. Ọ bụ nisi ụlọ ọrụ ha dị nAmerịka ka ndị na-edere ha ihe na-anọ ahazi ihe ndị ahụ. Ha na-enyocha ihe niile e dere mara ma hà bụkwa eziokwu, chọpụtakwa ma hà dị otú asụsụ Bekee kwesịrị ịdị.Ndị ahụ na-edere ha ihe dechaa, ha ezigara ọtụtụ ndị nsụgharị ha nọ nebe dị iche iche ihe ndị ahụ ha dere. Ọtụtụ nime ha nọ nebe a na-asụ asụsụ ha na-asụgharị ya. Onye nsụgharị ọ bụla ga-amarịrị asụsụ ọ na-asụgharị, marakwa Bekee.OTÚ E SI ARỤ ỌRỤ NSỤGHARỊAnyị ga-eji ihe ndị a e sere ebe a kọwaa otú e si asụgharịTeta!nasụsụ SpanishA na-edeTeta!Bekee nisi ụlọ ọrụ Ndịàmà Jehova dị nAmerịka ma zigara ya ndị nsụgharị nọ na SpenOnye nke ọ bụla nime ha na-aga leruo ihe ahụ e ziteere ha anya nke ọmaHa niile na-ezukọ kwurịta ihe ndị ha chọpụtara na nke Bekee ahụ tupu ha asụgharịwa yaA sụgharịwa ya, ha niile na-agbakọ aka hụ na ihe ahụ doro anya, na ọ bụ otu ihe ka ya na nke Bekee na-ekwu, na e dere ya otú e si ede asụsụ Spanish, na ọ dịkwa otú ndị Spanish si ekwu okwuA sụgharịchaa ya hụ na ọ dịla mma, e zigara ya ndị ga-ebi ya. E bichaa ya, e bugara ya ndị bi nebe dị iche icheNdị niile na-asụ Spanish nọ nebe dị iche iche na-enwetazi ya, gụọ ya, ihe dị na Baịbụl e si otú ahụ baara ha uruOlee otú ndị nsụgharị na-esi arụ ọrụ ha?E nwere otu nwoke Onyeàmà Jehova aha ya bụ Geraint a gbara ajụjụ ọnụ. Ya na ndị ọzọ na-arụ ọrụ nsụgharị na Briten. Ka anyị hụ ihe o kwuru gbasara otú ha si arụ ọrụ. Ihe na-akacha enyere anyị aka bụ ịrụkọ ọrụ ọnụ. Anyị na-agbakọ aka chọpụta otú anyị ga-esi asụgharị ihe ndị tara akpụ. Anyị na-ebu ụzọ chọpụta ihe okwu ndị dị notu ahịrịokwu pụtara, chọpụtakwa ihe a chọrọ ka onye ga-agụ ya ghọta, dezieya otú ndị anyị na-asụgharịrị ya ga-enwe ike ịghọta ya.Olee otú ndị nsụgharị na-achọ ka ihe ha na-asụgharị dị?Anyị na-achọ ka ihe anyị na-asụgharị dị ndị ga-agụ ya ka ọ bụ asụsụ ha ka e ji dee ya na mbụ, ka ọ gharakwa ịdị ha ka ihe a sụgharịrị asụgharị. Nihi ya, anyị na-agbalị ịsụgharị ya ka ọ dị otú ha si ekwu okwu. Ha na-agụ ihe ahụ, ya ana-atọ ha ụtọ, uche ha adịrịkwa na ya.Olee uru dị ná ndị nsụgharị ibi nebe a na-asụ asụsụ ha na-asụgharị?Ọ na-enyere anyị aka ịna-asụgharị ihe otú ndị na-agụ ya ga-aghọta ya. Nebe a anyị bi, anyị na-anụ otú ndị anyị na-asụgharịrị ihe si asụ asụsụ kwa ụbọchị. Anyị na-enwekwa ike ịjụ ha otú ha si aghọta okwu ụfọdụ anyị na-edere ha iji mara ma ọ na-edokwa ha anya, ya abụrụkwa otú ha si ekwu okwu. Ime otú ahụ na-enyere anyị aka ịma otú anyị ga-esi asụgharịrị ha ihe dị na Bekee.Olee otú unu si hazie ọrụ unu?E nweta ihe ọ bụla a ga-asụgharị, a na-enye ya ndị ga-asụgharị ya. Onye nke ọ bụla nime anyị na-ebu ụzọ gụọ nke Bekee, ghọta ihe ọ na-ekwu, nakwa ndị e bu nobi dee ya. Anyị na-ajụzi onwe anyị, sị: Gịnị ka ihe a na-ekwu maka ya? Gịnị ka e bu nobi dee ya? Olee ihe a chọrọ ka onye ga-agụ ya mụta? Ihe ndị a na-enyere anyị aka ịma otú anyị ga-esi asụgharị ihe ahụ.Anyị na-ekwurịtazi ihe ndị anyị chọpụtara, jụọkwa onwe anyị ajụjụ ndị a: Ànyị aghọtala isiokwu a nke ọma? Olee otú anyị ga-esi asụgharị ya ka ihe ọ pụtara bụrụ ihe nke Bekee pụtara? Anyị na-agba mbọ ka otú obi ga-adị onye ga-agụ ihe anyị sụgharịrị bụrụ otú ọ ga-adị onye ga-agụ nke Bekee.Olee otú ndị nsụgharị si arụkọ ọrụ?Anyị na-achọ ka ihe anyị sụgharịrị dị otú ọ ga-abụ a gụọ ya, a ghọta ya ozugbo. Nihi ya, anyị na-agụpụta paragraf ọ bụla anyị sụgharịrị ugboro ugboro.Otu onye nime anyị ga na-edenye ihe a na-asụgharị na kọmputa. Anyị na-eleru ihe ahụ e dere anya ka a ghara iwepụ ihe ma ọ bụ tinye ihe. Anyị na-elezikwa ya anya iji mara ma è detara ya, marakwa ma ọ bụ otú e si ekwu ya. Otu onye nime anyị na-agụpụtazi paragraf ahụ, ndị nke ọzọ ana-ege ntị. O nweeebe siiri ya ike ọgụgụ, anyị agbalịa chọpụta ihe kpatara ya. A sụgharịchaa ihe ahụ niile, otu onye nime anyị agụpụta ya, ndị nke ọzọ ana-akanye ihe nebe ndị ha chere a ga-emezi ihe.Ọ dị m ka ihe a abụghị obere ọrụỌ bụghị obere ọrụ. Ezigbo ike na-agwụ anyị ma anyị mechie ọrụ nụbọchị ọ bụla. Nihi ya, anyị na-agụgharị ihe ahụ nụtụtụ echi ya mgbe isi ka jụrụ anyị oyi. Izu ole na ole gachaa, ndị na-edere anyị ihe na-ezitere anyị ihe ndị ha chọrọ ka a gbanwee nihe ndị ha ziteere anyị na mbụ. Anyị na-emeda obi gụgharịa ihe ahụ anyị sụgharịrị, ma dezie ihe ndị e kwesịrị idezi na ya.Ò nwere ihe ndị dị na kọmputa na-enyere unu aka?Nke bụ eziokwu bụ na kọmputa anaghị arụ ọrụ ndị nsụgharị na-arụ. Ma, Ndịàmà Jehova arụpụtala ihe ndị ha tinyere na kọmputa na-enyere ha aka ma ha sụgharịwa ihe. Otu nime ha bụ ebe anyị na-etinye ma okwu ndị anyị na-edekarị ma ihe okwu Bekee dị iche iche pụtara. Nke ọzọ bụ ebe anyị na-etinye ihe ndị anyị sụgharịrịla. Ọ na-enyere anyị aka ịchọta otú e si sụgharịa ihe ndị nwere ike isiri anyị ike ma ọ bụrụ na o nweela mgbe a sụgharịrị ya.Olee otú obi na-adị unu maka ọrụ a unu na-arụ?Anyị na-ewere ya na ihe ndị anyị na-asụgharị bụ onyinye a ga-enye ndị mmadụ. Nihi ya, anyị na-agbalị hụ na ihe ọ bụla anyị sụgharịrị ga-abara ndịga-agụ ya uru. Obi na-adị anyị ezigbo ụtọ ma anyị chọpụta na ihe mmadụ gụtara na magazin anyị ma ọ bụ na jw.org ruru ya nobi, meekwa ka ọ gbanwee otú na-adịghị mma o si ebi ndụ.Uru Ịsụgharị Ihe nAsụsụ Dị iche iche BaraNụwa niile, akwụkwọ dị iche iche Ndịàmà Jehova na-ebipụta na-abara nde kwuru nde mmadụ uru ma ha gụọ ya nasụsụ ha. Ọ bụ na Baịbụl ka ha na-esi enweta ihe ndị dị nakwụkwọ ha, vidio ha, nakwa ihe ndị ha na-etinye na jw.org. Chineke kwuru na Baịbụl na ya chọrọ ka e zie mba niile na ebo niile na asụsụ niile ozi ọma ya.Mkpughe 14:6.Ignaz SemmelweisE mere nchọnchọ dị iche iche ka a chọpụta ihe na-akpata ọrịa ahụ, ma, mbọ niile a gbara kụrụ afọ nala. O nweghị ihe e ji naka a ga-eme ka ọ kwụsị. Otú ahụ ụmụ nwaanyị ndị ahụ si na-anwụ nọ na-enye Semmelweis nsogbu nobi, ya ekpebie na ya ga-achọpụtarịrị ihe na-akpata ọrịa ahụ nakwa otú a ga-esi egbochi ya.Ụlọ ọgwụ ahụ Semmelweis na-arụ ọrụ nwere ụzọ ebe abụọ a na-amụ nwa. O juru onye ọ bụla anya na ọtụtụ nime ụmụ nwaanyị mụrụ nwa nebe nke mbụ na-emecha nwụọ. Naanị ihe dị iche nụzọ ebe abụọ ahụ bụ na ọ bụ ụmụ akwụkwọ ndị dọkịta na-arụ nebe nke mbụ, ebe ụmụ akwụkwọ ndị na-aghọ nwa na-arụ nebe nke abụọ. Oleezi ihe mere ọtụtụ ụmụ nwaanyị ndị mụrụ nwa nebe nke mbụ ahụ ji emecha nwụọ? Semmelweis mere ọtụtụ nchọnchọ, meekwa ihe dị iche iche o chere e kwesịrị ime, ma, ihe na-ebenụ ka nọkwa na-ebe.Ka ọ na-erule nafọ 1847, Semmelweis chọpụtara ihe o yiri ya ka ọ bụ ya na-egbu ụmụ nwaanyị ndị ahụ. Jakob Kolletschka, bụ enyi ya na-arụ notu ụlọ ọgwụ ahụ, nwụrụ. Ihe gburu ya bụ nje banyere nọbara ya. O butere nje ahụ mgbe o merụrụ ahụ oge ọ na-enyocha ahụ onye nwụrụ anwụ iji chọpụta otú onye ahụ si nwụọ. Mgbe Semmelweis na-enyocha ihe a chọpụtara gburu enyi ya ahụ, ọ chọpụtarana ihe gburu ya yiri ihe na-egbu ụmụ nwaanyị ndị ahụ. Ihe a mere ka o chewe na ọ ga-abụrịrị na e nwere nje a na-esi nozu bufee nahụ ụmụ nwaanyị dị ime nke na-akpata ọrịa ọjọọ ahụ na-egbu ha. Ọ ga-abụ na ndị na-ebunye ha nje ahụ namaghị ama bụ ndị dọkịta na-eme ha nyochachaa ozu, ha agawa ịghọ nwa ma ọ bụ gawa ile nwaanyị dị ime ahụ. O nweghị ihe na-eme ọtụtụ ndị mụrụ nwa nebe nke abụọ ahụ ụmụ akwụkwọ na-aghọ nwa na-arụ nihi na ụmụ akwụkwọ ahụ anaghị enyocha ozu.Semmelweis gwaziri ụmụ akwụkwọ ndị dọkịta ahụ niile na ha ga-ejirịrị ihe na-egbu nje kwọọ aka tupu ha agawa ibitụ nwaanyị dị ime aka. Ihe gbanwere, o nweghịzi ihe na-eme ọtụtụ ụmụ nwaanyị mụrụ nwa nebe ahụ ụmụ akwụkwọ dọkịta na-arụ.Ignaz Semmelweis kwuru, sị: Mkpa m bụ ịkwụsị ọrịa a na-emecha gbuo ụmụ nwaanyị ndị nọ nụlọ ọgwụ mụọ nwa, ha kwesịrị ịdịrị di ha na ụmụ ha ndụ.Ma, o nwere ndị ihe a bara uru Semmelweis chọpụtara na-adịchaghị mma nobi. Ọga ya malitere inwere ya anyaụfụ, chụọkwa ya nọrụ nihi na ihe ahụ Semmelweis chọpụtara dị iche nihe yanwa kwuru kpatara ọrịa ahụ. Mgbe ọ laghachiri Họngarị, e mere ya onyeisi na ngalaba na-ahụ maka ụmụ nwaanyị dị ime nụlọ ọgwụ dị nobodo a na-akpọ Pest. Mgbe ndị na-arụ nụlọ ọgwụ ahụ malitere ịkwọ aka otú ahụ o kwuru ka a na-akwọ, ọ fọrọ obere ka ọ bụrụ na e nweghịzi nwaanyị mụrụ nwa nụlọ ọgwụ ahụ na-anwụ nihi ọrịa ọjọọ ahụ.Nafọ 1861, Semmelweis bipụtara otu akwụkwọ o ji kọwaa ihe na-akpata ọrịa ahụ nakwa otú e si egbochi ya. Ọ dị mwute na ọtụtụ ndị ejighị ihe ahụ ọ chọpụtara kpọrọ ihe noge ahụ. Nihi ya, ọrịa ahụ tara isi ọtụtụ ndị.Semmelweis gbara mbọ hụ na ndị niile na-arụ nụlọ ọgwụ ọ na-elekọta na-akwọ aka tupu ha agawa ilebara ụmụ nwaanyị dị ime anya.Ọ bụ Robert Thom sere ihe aE mechara gụnye Semmelweis ná ndị kwuru ihe dị mkpa na-enye aka igbochi ọrịa. Ihe ndị ọ chọpụtara mere ka o doo anya na nje, bụ ihe anyị na-anaghị ahụ anya, nwere ike ịkpata ọrịa. Ihe ndị ahụ abaala uru karịa ọtụtụ nchọpụta ndị ọzọ e merela gbasara otú a ga-esi na-egbochi ọrịa. Nihe karịrị puku afọ atọ tupu Semmelweis achọpụta ihe gbasara ịkwọ aka, Iwu Mozis ekwuolarị ihe onye metụrụ ozu aka kwesịrị ime. E mechakwara denye Iwu ahụ nime Baịbụl.Otú Di na Nwunye Kwesịrị Isi Na-ekwurịta NsogbuIHE MERE O JI ARA AHỤGị na di gị ma ọ bụ nwunye gị na-ekwurịta nsogbu, ùnu na-akpasu onwe unu iwe kama idozi nsogbu ahụ? Ọ bụrụ otú ahụ, unu ga-emeli ka ihe ka mma. Ihe ga-enyere gị aka bụ ibu ụzọ ghọta ihe ụfọdụ na-aka ụmụ nwoke na ụmụ nwaanyị mkpa ma ha kwurịtawa okwu.IHE I KWESỊRỊ ỊMAỤmụ nwaanyị na-adị achọ ka di ha nụchaa ihe bụ nsogbu ha tupu e kwuwe ihe a ga-eme.O nwedịrị mgbe naanị ịkọ nsogbu ha na-eme ka okwu bie.Otu nwaanyị aha ya bụ Ngozikwuru, sị: Ọ na-akara m mma ma di m gee m ntị, ghọtakwa ihe m na-ekwu. M kwuchahaala ihe dị m nobi, nsogbu m agwụla.Onyinyechi kwuru, sị: Nsogbu m anaghị apụ m nobi ma mụ akọrọghị di m otú ọ dị m. Ọ naghịzi enye m nsogbu nobi ma m kọchaara ya.Oluchi kwukwara, sị: Ọ na-abụ m na-akọ nsogbu m, mụ ana-echebara ya echiche ka m mara ihe kpatara ya.Ụmụ nwoke na-adị achọ ka e mewe emewe.Ihe mere ha ji eme otú ahụ bụ na ha na-ewere ya na ọ bụ ya ga-eme ka a ghọta na ha bụ nwoke. Ha na-echekwa na ọ bụ ya ga-eme ka nwunye ha na-abịa akọrọ ha nsogbu ọ bụla o nwere. Ọ bu ya mere ọ na-eji eju nwoke anya ma nwunye ya ekwetaghị ihe o kwuru a ga-eme maka ihe ọ kọọrọ ya. Otu nwoke kwuru na ya amaghị ihe mere nwunye ya ga-eji na-akọrọ ya nsogbu ya mgbe ọ na-achọghị ka ya gwa ya ihe a ga-eme maka nsogbu ahụ.Ma, otu akwụkwọ e dere maka ndị di na nwunye kwuru, sị: Mmadụ kwesịrị ibu ụzọ ghọta ihe a na-agwa ya tupu ya ekwuwe ihe a ga-eme. I kwesịrị igosi di gị ma ọ bụ nwunye gị na ị ghọtara ihe ọ kọọrọ gị nke ọma, gị emetekwara ya ebere, tupu gị agwawa ya ihe e nwere ike ime maka nsogbu ahụ. Mgbe ụfọdụ, ihe ọ chọrọ bụ naanị ka ị gee ya ntị nke ọma, ọ bụghị ka ị gwa ya ihe ọ ga-eme.IHE I NWERE IKE IMEDikwesịrị ịna-ege nwunye ya ntị nke ọma. Otu nwoke aha ya bụ Ifeanyi kwuru na ya achọpụtala na ihe nwunye ya na-achọ mgbe ụfọdụ bụ naanị ka o gee ya ntị ma ghọta ihe ọ na-akọrọ ya nagbanyeghị na e nwere mgbe ọ na-adị ya ka à ga-asị na naanị ige nwunye ya ntị agaghị eme ka ihe ka mma. Onye ọzọ aha ya bụ Ugochukwu kwuru na ya achọpụtakwala na obi na-adị nwunye ya mma ma ya gee ya ntị nke ọma, gharakwa ịnapụ ya okwu nọnụ. O kwukwara na ọ na-abụkarị nwunye ya kọchaara ya otú nsogbu ya dị ya nobi, okwu ebie.Megodị ihe a: Nwunye gị kọwara gị nsogbu ya, ya adịkwala gị ọkụ nobi ịgwawa ya ihe ọ ga-eme maka ya. Na-ele ya anya ma ọ na-akọrọ gị ya, kweekwa nisi ma ihe o kwuru daba nihe i chere. Kwughachi ihe ọ bụla gbara ọkpụrụkpụ o kwuru iji gosi ya na ị ghọtara ya. Otu nwoke aha ya bụ Chijioke kwuru na ihe na-abụ mkpa nwunye ya mgbe ụfọdụ bụ yanwa ịghọta ihe ọ na-akọrọ ya nke ọma ma gosi ya na ya kwụ ya nazụ.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Jems 1:19.Nwunyekwesịrị ịna-agwa di ya ihe ọ chọrọ ka o meere ya ma ọ kọwara ya nsogbu ya. Otu nwaanyị kwuru, sị: Nwaanyị nwere ike iche na di ya ma ihe dị ya mkpa, ma, ọ na-aka mma mgbe ụfọdụ ma o jiri ọnụ ya gwa di ya ihe ọ chọrọ ka o meere ya ma ọ kọwara ya nsogbu ya. Nwaanyị ọzọ aha ya bụ Chinenye kwuru otú nwaanyị nwere ike isi agwa di ya ụdị ihe ahụ. O kwuru na onye ahụ nwere ike ịgwa di ya, sị: E nwere ihe na-enye m nsogbu nobi m chọrọ ịkọrọ gị. Ihe m chọrọ bụ ka i gee m ntị ma ghọta otú obi dị m, ọ bụghị ka ị gwawa m ihe m ga-eme.Megodị ihe a: Ọ bụrụ na di gị na-achọkarị ka e mewe emewe mgbe ị ka na-akọrọ ya nsogbu gị, echekwala na ọ chọghị iji ihe ị na-agwa ya kpọrọ ihe. Ọ ga-abụ na ọ chọrọ inyere gị aka. Otu nwaanyị aha ya bụ Nneoma kwuru na ya anaghị ewesawa di ya iwe ma o mee ụdị ihe ahụ. O kwukwara na ya na-ewere ya na ọ bụghị naanị ntị ka di ya chọrọ ige, kama na ihe ahụ metụrụ ya nobi, ya achọkwa inyere ya aka.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ndị Rom 12:10.Di na nwunyekwesịrị ịna-emeso ibe ha otú ha chọrọ ka e si na-emeso ha. Ihe ga-eme ka ihe gaa siriri werere mgbe di gị ma ọ bụ nwunye gị na-akọrọ gị nsogbu ya bụ ibu ụzọ ghọta iheọchọrọ ka i meere ya. 1 Ndị Kọrịnt 10:24 Otu nwoke kwuru, sị: Di kwesịrị ịna-ege nwunye ya ntị. Nwunye kwesịkwara ịghọta na o nwere mgbe ụfọdụ di ya ga-achọ ịgwawa ya ihe a ga-eme ozugbo necheghị ka ọ kọchaara ya ihe niile. Ọ ga-abara ha abụọ uru ma ha buru ihe ndị a nobi.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:1 Pita 3:8.OkwukweGịnị bụ okwukwe?IHE ỤFỌDỤ NDỊ NA-EKWUỌtụtụ ndị na-eche na onye nwere okwukwe bụ onye na-ekwere ihe a gwara ya, nachọwaghị ịma ma ihe ahụ ọ bụkwa eziokwu. Dị ka ihe atụ, mmadụ nwere ike ikwu na ya kwere na Chineke, ma, a jụọ ya ihe mere o ji kwere, ya asị na ọ bụ maka na a na-akụziri ya kemgbe ya dị obere na Chineke dị. E lewe okwukwe anya otú a ụfọdụ ndị si ele ya, ọ pụtara na ịghọgbu onye nwere okwukwe araghị ahụ.IHE BAỊBỤL KWURUOkwukwe bụ atụmanyae ji nakana ihe ndị a na-ele anya ha ga-emezu, ihe àmà doro anya na ihe ndị a na-adịghị ahụ anya dị adị nezie. Ndị Hibru 11:1 A ga-enwerịrị ihe mmadụ ji naka ga-eme ka obi sie ya ike na ya ga-enweta ihe ọ na-atụ anya ya. Okwu e si sụgharịta okwu bụ atụmanya e ji naka apụtaghị naanị mmadụ iji obi ya niile kwere ihe, kama, ọ pụtara na e nwere ihe gbara ọkpụrụkpụ onye ahụ ji naka mere obi ji sie ya ezigbo ike nihe ahụ.ÀgwàChinekendị a na-apụghị ịhụ anya ka a na-ahụ nke ọma malite mgbe e kere ụwa gaa nihu, nihi na a na-aghọta ha site nihe ndị e kere eke, ya bụ, ike ebighị ebi ya na ịbụ Chineke ya.Ndị Rom 1:20.Gịnị mere anyị ji kwesị inwe okwukwe?IHE BAỊBỤL KWURUỌ bụrụ na okwukwe adịghị, ọ gaghị ekwe omume ime ihe dị Chineke ezi mma, nihi na onye na-abịaru Chineke nso aghaghị ikwere na ọ dị adị, na ọ bụkwa onye na-akwụ ndị na-achọsi ya ike ụgwọ ọrụ.Ndị Hibru 11:6.Dị ka anyị kwuru na mbụ, ihe mere ọtụtụ ndị ji kwere na Chineke bụ naanị na a kụziiri ha na Chineke dị. Ha nwere ike ịna-ekwu na ọ bụ ihe ahụ ka a kụziiri ha kemgbe ha dị obere. Ma, Chineke chọrọ ka obi sie ndị na-efe ya ike na ọ dị adị nakwa na ọ hụrụ ha nanya. Ọ bụ ya mere Baịbụl ji kwuo na anyị kwesịrị ịchọsi ya ike, ka anyị nwee ike ịmata ya nke ọma.Bịaruonụ Chineke nso, ọ ga-abịarukwa unu nso.Jems 4:8.Gịnị ga-enyere anyị aka inwe okwukwe?IHE BAỊBỤL KWURUBaịbụl kwuru na a na-esi nihe a nụrụ enwe okwukwe. Ndị Rom 10:17 Ọ pụtara na ihe mbụ ga-enyere mmadụ aka inwe okwukwe na Chineke bụ onye ahụ ịnụ ihe ndị Baịbụl na-akụzi banyere ya. 2 Timoti 3:16 Ịmụ Baịbụl ga-enyere gị aka ịmata ihe bụ azịza nke ajụjụ ndị dị ezigbo mkpa. Ụfọdụ nime ha bụ: Ònye bụ Chineke? Gịnị na-egosi na ọ dị adị? Ihe gbasara m ọ na-emetụ ya nobi? Olee otú Chineke chọrọ ka ihe dịrị anyị nọdịnihu?Ọtụtụ ihe gbara anyị gburugburu na-egosi na Chineke dị adịNdịàmà Jehova ga-enwe mmasị ka gị na ha mụwa Baịbụl. Anyị kwuru nebe anyị na-edebe ihe nỊntanet, sị: Ịmụrụ ndị mmadụ Baịbụl na-atọ Ndịàmà Jehova ụtọ. Ma anyị anaghị agwa mmadụ na ọ ga-abụrịrị Onyeàmà Jehova. Kama, anyị na-emeda obi kọwaara onye ahụ ihe Baịbụl kwuru, hapụzie ya ka o jiri aka ya kpebie ma ọ ga-ekweta ihe anyị kụziiri ya ma ọ bụ na ọ gaghị ekweta.Neziokwu, ọ bụ mgbe mmadụ gụrụ Baịbụl, ma chọpụta otú ihe ndị ọ gụtara na ya si bụrụ eziokwu, ka ọ ga-enwe ike inwe okwukwe. Ị na-eme otú ahụ, ị ga-eyi ndị a kọrọ akụkọ ha na Baịbụl, bụ ndị ji oké ịnụ ọkụ nobi nabata okwu Chineke, na-enyocha Akwụkwọ Nsọ nke ọma kwa ụbọchị iji mara ma ihe ndị a hà dị otú ahụ.Ọrụ Ndịozi 17:11.Iji nweta ndụ ebighị ebi, ọ dị ha mkpa ịmata gị nke ọma, onye naanị ya bụ ezi Chineke, matakwa onye i zitere, bụ Jizọs Kraịst.Jọn 17:3.Olee Ihe Dị Iche na Nri Adịghị Mmadụ Mma nAhụ na Nri Adịghị Mmadụ Mma nAfọ?ỌTỤTỤndị nwere ike iri ihe ọ bụla a na-eri eri. Ma, e nwere ndị ahụ ha na-anaghị anabata nri ụfọdụ. Ụdị ndị a dị ka Emily anyị kọrọ akụkọ ya ná mmalite. Nsogbu ahụ Emily na-enye ya ma o rie ihe ụfọdụ adịghị obere. Ma, ọ bụghị otú ahụ ka ahụ na-akpaghasịru ọtụtụ ndị ọzọ ahụ ha na-ahọ nri.Kemgbe afọ ole na ole ugbu a, a na-anụkwu gbasara ọtụtụ ndị ahụ ha na-ekweghị anabata ihe ụfọdụ. Ma, nchọpụta ụfọdụ e mere na-egosi na ọ ka bụ naanị mmadụ ole na ole nime ha ka a chọpụtara na ahụ ha na-ahọ nri neziokwu.Gịnị Ka Nri Adịghị Mmadụ Mma nAhụ Pụtara?Mgbe ndị ọkachamara ụfọdụ mechara nchọnchọ dị iche iche, ha kwuru notu akwụkwọ a na-ebipụta nAmerịka gbasara ahụ ike na e nwere ọtụtụ ụzọ e nwere ike isi akọwa ihe nri adịghị mmadụ mma nahụ pụtara. Ma, ọtụtụ ndị ọkachamara na-ekwu na ọ bụ ihe ndị na-alụso ọrịa ọgụ na-eme ka ahụ mmadụ ghara ịnabata nri ụfọdụ.Ihe mere na nri ụfọdụ anaghị adị ụfọdụ ndị mma nahụ bụ na ahụ ha anabataghị protin dị ná nri ahụ. Ihe ndị na-alụso ọrịa ọgụ dị nahụ mmadụ na-ewere ya na protin ahụ ga-emerụ onye ahụ ahụ. Ọ na-abụ onye ahụ rie ihe protin ahụ dị, ahụ ya emepụta ihe ga-alụso protin ahụ ọgụ. O rie ihe ahụ ọzọ, ihe ndị ahụ na-alụso protin ahụ ọgụ na-emepụta kemikal dị iche iche.Otu nime kemikal ndị ahụ na-enye aka alụso ọrịa ọgụ. Ma, a ghọtabeghị ihe mere o ji bụrụ na ọ bụ otu kemikal ahụ na-akpaghasị ụfọdụ ndị ahụ nihi protin dị na nri ha riri.Ọ bụ ihe a mere ọ na-eji abụ nri ahụ mmadụ nabatara taa, ya rie ya echi, ahụ ya nwere ike ghara ịnabata ya.Gịnị Ka Nri Adịghị Mmadụ Mma nAfọ Pụtara?E kwuo na nri adịghị mmadụ mma nafọ, ọ pụtara na nri onye ahụ riri nyere ya nsogbu nafọ. O yitụrụ ụdị nsogbu nke ahụ anyị ka kwupụrụ gbasara ya. Ma, ihe dị iche bụ na nri inye mmadụ nsogbu nafọ agbasaghị ihe ndị ahụ na-alụso ọrịa ọgụ dị mmadụ nahụ. Kama, ihe na-akpata ya bụ mgbe ihe mmadụ riri na-ekweghị agbari ngwa ngwa. Ihe na-emekwanụ ka nri mmadụ riri ghara ịgbari ngwa ngwa bụ ma ọ bụrụ na ihe ndị na-agbari nri mmadụ riri adịchaghị onye ahụ nahụ ma ọ bụkwanụ ya abụrụ na kemikal dị nihe ahụ o riri ekweghị agbari. Dị ka ihe atụ,ọ bụrụ na ihe na-agbari ụdị shuga na-adị ná mmiri ara ehi adịchaghị mmadụ nahụ, afọ ga-enye onye ahụ nsogbu ma ọ ṅụọ mmiri ara ehi.Ebe ọ bụ na ọ bụghị ihe ndị na-alụso ọrịa ọgụ na-eme ka nri ghara ịdị mmadụ mma nafọ, ọ pụtara na nri nwere ike inyewe mmadụ nsogbu nafọ ozugbo o riri ya. Otú ihe mmadụ riri hà nwere ike ime ka ihe ahụ nye ya nsogbu nafọ ma ọ bụ ghara inye ya nsogbu. Onye ahụ nwere ike rie ihe buru ibu, ya enye ya nsogbu, ma, o rie ihe ahụ nke na-ebughị ibu, afọ ya anabata ya. Ma, ọ bụrụ na ọ bụ naanị obere ihe na-agaghị adị mmadụ mma nahụ ka o riri, ọ ga-enye ya ezigbo nsogbu.Olee Otú E Si Amata Ha?Ihe ndị nwere ike ime mmadụ ma o rie ihe na-adịghị ya mma nahụ bụ: ọkọ; akpịrị ọzịza, anya ọzịza, ire ọzịza; agbọ; afọ ọsịsa; ọ bụrụ na ọ ka njọ, ike ga na-agwụ onye ahụ, ọbara nwere ike ghara ịna-agazu nke ọma nahụ ya, onye ahụ nwekwara ike ịtụbọ, obi ya akụchie. Nsogbu a nwere ike ịka njọ ma ọ bụrụ na e meghị ihe ngwa ngwa.Ụdị nri ọ bụla nwere ike ịkpaghasị mmadụ ahụ. Ma, o nwere ndị nke na-enyekarị ezigbo nsogbu nahụ ma ọ bụrụ na ha adịghị mmadụ mma nahụ. Ha bụ: mmiri ara ehi, àkwá, azụ, oporo, ahụekere, soyabins, akị mkpụrụ osisi, na wit. Ọ bụghị afọ ole mmadụ dị na-ekpebi ma nri ọ ga-adị ya mma nahụ ma ọ bụ na ọ gaghị adị ya. Ihe ndị a chọpụtarala na-egosi na mmadụ nwere ike inwe nsogbu a ma ọ bụrụ na nne ya ma ọ bụ nna ya nwere ụdị nsogbu a ma ọ bụkwanụ ya abụrụ na ma nne ya ma nna ya nwere nsogbu ahụ. Nri na-anabughị adị nwatakịrị mma nahụ nwere ike ịmalite dịwa ya mma nahụ ma o too.Ihe ndị na-eme mmadụ ma o rie ihe na-adịghị ya mma nafọ bụ: afọ ọrụrụ, afọ ọzịza, ịnyụ ahụ, isi ọwụwa, ọkọ, ike ọgwụgwụ, ma ọ bụ ahụ niile ịkụrisị onye ahụ. Ha anaghị ajọru njọ ka nke na-eme mmadụ ma ahụ ya anabataghị ihe o riri. E nwere ọtụtụ nri na-anaghị adị ndị mmadụ mma nafọ. Ndị nke na-akpatakarị ya bụ ihe ndị e si ná mmiri ara ehi mepụta, wit, mmanya, na yist.Otú E Si Agwọ HaỌ bụrụ na obi gị na-agwa gị na i nwere ike inwe ụdị nsogbu abụọ a anyị kwuru okwu ha, i nwere ike ịga hụ dọkịta. Mmadụ ekwesịghị iji aka ya kpebie na ya agaghị eri nke a ma ọ bụ nke ọzọ nihi na ime otú ahụ nwere ike ime ka onye ahụ ghara iri ihe ndị ahụ ya chọrọ.Otú kacha mma a chọpụtara mmadụ ga-esi egbochi nsogbu nri na-enye ya nahụ bụ izere nri ahụ.Ọ bụrụkwanụ na nri na-enye mmadụ nsogbu nafọ mgbe ụfọdụ, onye ahụ nwere ike ghara ịna-eri ihe ahụ mgbe mgbe, ya chọọkwanụ iri ya, ya erie ya obere. O nwekwara ike ịkara onye nri ahụ na-enye nnukwu nsogbu nafọ mma ka ọ ghara ịna-emetụ ya ọnụ.Nihi ya, ọ bụrụ na ahụ gị anaghị anabata nri ụfọdụ ma ọ bụ na nri ụfọdụ na-enye gị nsogbu nafọ ma i rie ha, obi alọla gị mmiri. O nwere ndị ụdị ihe ahụ na-eme, ma ha ka na-erikwa nri ndị na-amasị ha, ndị na-edozikwa ha ahụ.Olu NdandaNDANDA na-adị ebu ihe na-anyị ezigbo arọ karịa ya. Ụdị ike a ọ na-akpa na-eju ndị njinia anya. Ọ bụ ya mere ndị njinia na-arụ notu mahadum dị nAmerịka ji kpebie na ha ga-agbarịrị mbọ ka ha chọpụta ihe mere ndanda ji enwe ike ibuli ihe na-anyị arọ otú ahụ. Ha ji ngwá ọrụ dị iche iche dị na kọmputa nyochaa ihe ndị dị nahụ ndanda ma chọpụta otú ha si arụ ọrụ. Ha jizi kọmputa see ụfọdụ nime ihe ndị ahụ, rụọkwa ha na kọmputa.Otu nime ihe ndị dị ịtụya dị nahụ ndanda bụ olu ya. Ihe ndị njinia ahụ chọpụtara gosiri na ike ọ na-eji ebu ihe karịrị ya dị ya nolu. Ọ bụ olu ya na-enyere ya aka ijigide ihe ọ bụla ọ kpụ nọnụ. E nwere ihe ndị dị gịrịgịrị dị nolu ya jikọrọ isi ya na ahụ ya, ha sikwara ezigbo ike. Otu nime ndị njinia mere nchọpụta ahụ kwuru na ọ bụ otú e si hazie ihe ndị ahụ dị nolu ya na-eme ka o nwee ike ịna-emegharị olu ya otú ọ bụla ọ chọrọ. O kwukwara na ọ ga-abụrịrị na ihe na-eme ka ndanda nwee ike ịna-ebu ihe karịrị ya bụ na ihe ndị ahụ dị nolu ya siri ezigbo ike. Ndị ọkachamara kwuru na ha nwere ike ịrụpụta ígwè ọrụ ndị ka mma a ga-eji na-ebu ihe ndị na-anyị ezigbo arọ, ma ha ghọtachaa otú olu ndanda si arụ ọrụ.Gịnị ka i chere?Otú a olu ndanda si sie ike na otú a o si ebu ihe karịrị ya ọ nọkatara dịrị ka è nwere onye kere ya otú ahụ?Ihe Ndị A Dị nỊntanetVIDIOOzi Ọma A Ga-ezisa ná Mba Niile, nEbo Niile, Nakwa nAsụsụ Niile Kirie vidio a ka ị hụ otú Ndịàmà Jehova si eme ka ndị na-asụ asụsụ dị iche iche nụwa niile mụta ihe ndị dị na Baịbụl ga-abara ha uru. Ị gaa nebe e dere IHE NDỊ ANYỊ NWERE,  pịaVIDIO 