 Teta! Septemba 2014  Otú Anyị Ga-esi Na-adị nUdoIsiokwu Ndị Dị nAkwụkwọ AOlee Otú Ndị Mmadụ Ga-esi Na-adị nUdo?ỤDỊ ihe a na-emekwa ọtụtụ ndị. Mmadụ abụọ nwee nghọtahie, ha na-ewesakarị ibe ha iwe. Onye nke ọ bụla nwekwara ike ịna-ekwu na ọ bụ onye nke ọzọ chọrọ okwu. Ọ bụrụ na ha ekpezighị, ha nweziri ike ịghọ ndị iro.O nwere ike ịbụ na ụdị ihe a emetụla gị. O nwekwara ike ịbụ na otú ihe ahụ si mee adịghị gị mma. Nke bụ eziokwu bụ na ọtụtụ nime anyị chọrọ ka anyị na ndị enyi anyị na ndị agbata obi anyị na-adị nudo. Ma, olee otú anyị na ha ga-esi na-adị nudo mgbe ọ bụla anyị na ha nwere nghọtahie? Ànyị nwere ike ichefu ihe ọjọọ mmadụ mere anyị ma gbaghara ya? Ànyị nwere ike iji obiọma dozie ihe na-esere anyị na ndị ọzọ?Chegodị ihe kpataara Jọn na Ben esemokwu. Ọ bụ ihe ndị a: 1 Ben chọrọ Jọn okwu, 2 otú Jọn si gwa Ben okwu adịghị ya mma, 3 ha abụọ were iwe, 4 o nweghị onye nime ha chọrọ ịgbaghara ibe ya.Mgbe e mechara, ha chebakwuuru ihe ha mere echiche. Ha kpeziri, dịwakwa nudo. Gịnị nyeere ha aka? E nwere ihe ọtụtụ ndị na-eme ma ha na ndị enyi ha see okwu. Ihe ahụ na-eme ka adịm ná mma ha bụrụ a kwaa a kwụrụ. Ọ bụ ihe ahụ ka Ben na Jọn mere.Ebe ị ga-ahụ ihe ndị ahụ nyeerela ọtụtụ ndị enyi aka bụ na Baịbụl. Ọ bụ ya bụ akwụkwọ a kacha agụ nụwa niile. Ọ na-enyere anyị aka ịma otú anyị ga-esi na-akpa àgwà ndị ga-eme ka anyị na ndị ọzọ na-adị nudo. Ụfọdụ nime àgwà ndị ahụ bụ nghọta, amamihe, obiọma, ịhụya, na ndidi.Ilu 14:29;1 Ndị Kọrịnt 13:4, 5.Otú Jọn na Ben si mechaa kpezie na-egosi otú Baịbụl si enyere ndị mmadụ aka ka ha na ndị ọzọ na-adị nudo. Baịbụl enyekwaralaọtụtụ ndị ọzọ aka, ma ndị na-akpabu àgwà ọjọọ na-ekweghị ha nkwụsị. Dị ka ihe atụ, Baịbụl nyeere otu nwoke bi nỌstrelia aha ya bụ Robert aka ya akwụsị iwe iwe ọkụ. O nyekwaara nwoke ọzọ bụ onye Timọ-Lest aha ya bụ Nelson aka ya na onye ọ kpọburu asị abụrụ enyi. Olee otú Baịbụl si nyere Robert na Nelson aka? Ka anyị hụ ihe ha kwuru mgbe ndị dere akwụkwọ a gbara ha ajụjụ ọnụ.AJỤJỤ ỌNỤ NKE MBỤROBERT, biko, gwa anyị banyere onwe gị.Mgbe m na-eto, udo adịghị nụlọ anyị. Dị ka ihe atụ, papa m bụ onye iwe ọkụ. E nweghị mgbe ọ naghị eti m ihe. Oge ụfọdụ, o tichaa m ihe, ọbara eju m ahụ, anaghịkwa m ama onwe m. O meziri ka m na-ewe iwe ọkụ, na-alụkwa ọgụ aghara aghara. Mgbe m dị afọ iri na isii, e tinyere m nụlọ akwụkwọ ebe a na-enyere ụmụaka ndị na-akpa àgwà ọjọọ aka. Anọrọ m ebe ahụ afọ abụọ. M mechara meta ihe e ji tụọ m mkpọrọ. Mgbe m si nụlọ mkpọrọ pụta, m kwagara Ọstrelia, buru nobi na ndụ m ga-agbanwe.Robert na-ewebu iwe ọkụ, na-alụkwa ọgụ. O nwekwara mgbe ọ gara mkpọrọEbe ahụ ị kwagara ò mere ka ị gbanwee?Ọ bụghị ebe ahụ mere ka m gbanwee, kama, ọ bụ ihe m mụtara na Baịbụl mgbe mụ na Ndịàmà Jehova malitere ịmụ ihe. Ma, m ka na-agba mbọ ka m kwụsị ịna-ewe iwe ọkụ. Oge ụfọdụ, ike ụwa na-agwụ m, mụ ana-eche na m gaghị agbanweli. Otu ụbọchị, m nọdụrụ ala chebara ihe dịnIlu 19:11echiche. Ebe ahụ sịrị: Nghọta mmadụ nwere na-eme ka ọ ghara iwe iwe ọsọ ọsọ, ileghara mmejọ anya bụkwaara ya ịma mma. Ebe ọ bụ nghọta na-eme ka mmadụ ghara iwe iwe ọsọ ọsọ, m malitere iche ihe na-eme ka anyị kwuo ihe ụfọdụ ma ọ bụ mee ihe ụfọdụ. Ka oge na-aga, m malitere ịna-enwekwuru ndị mmadụ ndidi, na-agbagharakwa ha, na-aghọtakwu ihe mere ha ji eme ụfọdụ ihe.Gwatụnụ anyị otú ihe a Baịbụl kwuru si nyere gị aka.Otu ụbọchị, m mere ihe were enyi m nwoke nnukwu iwe, ya anọrọ nihu ndị ọzọ baara m ezigbo mba. Otú o si baa mba ahụ were m iwe. Ma, mgbe m chetara na Baịbụl gwara anyị ka anyị ghara iji ihe ọjọọ akwụ onye ọ bụla ụgwọ ihe ọjọọ, m rịọrọ ya mgbaghara ozugbo. Ndị Rom 12:17 M mechara gakwuru ya mgbe obi jụụrụ ya, ya agwa m na ya na nwunye ya sere okwu. Anyị kpeziri, ya emechaa zụtara m renkootu. M nọ na-eche ihe gaara eme ma a sị na ihe a mere mgbe m na-agbanwebeghị.Olee otú unu si edozi esemokwu nụlọ unu?Mụ na nwunye m mụtara nwa nwoke dị afọ iri abụọ ugbu a. Anyị na-enwekwa nghọtahie otú ahụ ezinụlọ ndị ọzọ si enwe. Ma, amụtala m ọtụtụ ihe na Baịbụl, mụtakwa ihe mere m ji kwesị ịna-arịọ mgbaghara. Ọ bụrụ na anyị na-eji obi anyị niile arịọ mgbaghara, ọ ga-enyere anyị aka ka anyị na ndị ọzọ ghara ịna-ese okwu.AJỤJỤ ỌNỤ NKE ABỤỌNELSON, ihu bụ gị ọchị ọchị, gị na ndị mmadụ na-adịkwa ná mma. Ma, ọ kwa e nwere mgbe gị na ndị mmadụ na-anaghị adị nudo?Ee. Mgbe m na-eto eto, m nọ nòtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke na-agba ndị ọchịchị mgba okpuru. E nwere òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị ọzọ na-alụso ndị òtù anyị ọgụ. Akpọkwara m ndị niile nọ nòtù ahụ asị. M gara mụọ karat ka m nwee ike ịna-alụ ọgụ nke ọma. Onye chọhaala m okwu, etikaa m ya ahụ.Nelson bụbu onye òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-agba ndị ọchịchị mgba okpuruGịnị mere i ji gbanwee?Mụ na Ndịàmà Jehova malitere ịmụ Baịbụl, mụ ana-emekwa ihe m mụtara. E nwere amaokwu Baịbụl abụọ kacha metụ m nobi. Nke mbụ bụMatiu 7:12, ọ sịrị: Ihe niile unu chọrọ ka ndị mmadụ na-emere unu, unu onwe unu aghaghị imere ha otú ahụ. Amaokwu nke abụọ bụMatiu 22:39. Ebe ahụ sịrị: Hụ onye agbata obi gị nanya dị ka onwe gị. M hụrụ otú Ndịàmà Jehova ndị ahụ si hụ ndị mmadụ nanya nagbanyeghị ebe ha si. M chọrọ ịna-eme ka ha. M mụtakwara ịna-ahụ ndị mmadụ nanya. Otú m si emezi tụrụ ndị ma m nanya, ha anaghịzi atụ m ụjọ.È nwetụla mgbe i mere otú i si emebu?Ee, ọ na-esiri m ike ijide onwe m nụlọ m. Dị ka ihe atụ, o nwere ụbọchị iwe were m, mụ etie nwunye m ihe. Nwunye m mechara gbaghara m. Ma, ihe a m mere wutekwara m, mụ ekpebie na mụ ga-agbasi mbọ ike na-ejide onwe m.I kwuru na ndị mmadụ anaghị atụzi gị ụjọ. Kọọrọ anyị ihe mere nke gosiri na a naghịzi atụ gị ụjọ.Otu ụbọchị, m hụrụ otu nwoke nọ nòtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị ahụ ha na ndị òtù m nọbu na ya na-alụ ọgụ. Aha nwoke ahụ bụ Augusto. Mgbe ọ hụrụ m, o kweghị abịa m nso. M kelere ya nke ọma, gwa ya ka anyị chefuo ihe ọ bụla na-esere anyị. M gwakwara ya ka ọ bịa nụlọ m. Mgbe ọ bịara nụlọ m hụ na mụ agbanweela, o juru ya anya. Ọ malitekwara ịmụ Baịbụl. Augusto bụzi enyi m, bụrụkwa Onyeàmà Jehova ibe m.Unu na Mmadụ Niile Dịrị nUdoIhe na-akpata esemokwu karịrị akarị, ọ bụghịkwa mmadụ niile ga-achọ ka gị na ha dịrị nudo. Ma, Baịbụl gwara anyị ihe anyị ga-eme. Ọ sịrị: Ọ bụrụ na o kwere omume, ọ bụrụhaala na ọ dị unu naka, unu na mmadụ niile dịrị nudo.Ndị Rom 12:18.Akụkọ mmadụ abụọ a anyị kọrọ nisiokwu a na-egosi na ime ihe Baịbụl kwuru bara uru. Ọ na-enyere ndị mmadụ aka ịgbanwe àgwà ọjọọ ọ bụla gbanyesiri mgbọrọgwụ ike nobi ha. 2 Ndị Kọrịnt 10:4 Ọ bụ ya mereIlu 3:17, 18ji kwuo banyere amamihe dị na Baịbụl, sị: Ụzọ ya bụ ụzọ obi ụtọ, okporo ụzọ ya niile bụkwa udo. Ọ bụụrụ ndị na-ejide ya aka osisi nke ndụ, ndị na-ejidesikwa ya aka ike ka a ga-akpọ ndị obi ụtọ.Nelson na Augusto bụzi ezigbo enyiỊ chọrọ ka gị na ndị mmadụ na-adị nudo, gị ana-enwekwa obi ụtọ? Ị chọrọ ka gị na enyi gị ghara itisa ma unu segodị okwu? Ọ bụrụ na ọ bụ ihe ị chọrọ, Baịbụl ga-enyere gị aka ma i mee ihe o kwuru.Ihe Ndị Na-eme nỤwaỤwa niileOtu ụlọ ọrụ na-ahụ maka ahụ ike ụmụaka nobodo dị iche iche kwuru na kwa afọ, ihe fọrọ obere ka ọ bụrụ nde ụmụaka atọ na-anwụ nọnwa a mụrụ ha. Ha kwuru na ọtụtụ nime ihe ndị na-akpata ọnwụ ụmụaka ndị a bụ ihe e nwere ike igbochili. Ha kwukwara na e kee ụmụaka ndị ahụ ụzọ atọ, ihe karịrị otu ụzọ nime ha na-anwụ nụbọchị a mụrụ ha.BritenNafọ 2011, ụlọ ọrụ na-ahụ maka ahụ ike nIngland kwuru na ihe si nanwụrụ ụgbọala na-egbu ọtụtụ ndị nobodo iri na ise dị na Lọndọn. E kwuokwala na gas ka petrol mma nihi na ụgbọala anaghị aṅụ ya otú o si aṅụ petrol, ọ naghịkwa emebi ikuku otú petrol si emebi. Ma, ihe kacha emebi ikuku nobodo ndị ahụ anyị kwuru okwu ha bụ anwụrụ si nụgbọala ndị e ji gas anya.RọshịaNafọ 2013, otu ụlọ ọrụ na Rọshịa gbara ụfọdụ ndị obodo ahụ ajụjụ ọnụ. Ihe karịrị ọkara ná ndị kwuru na ha na-aga Chọọchị Ọtọdọks kwuru na ha agụtụbeghị Baịbụl. Ihe dị ka otu onye nime mmadụ anọ kwuru na ọ na-esi ike tupu ha ekpee ekpere.AfrịkaỤlọ Akụ Ụwa kwuru na ala ndị mmadụ na-azọ nAfrịka emeela ka ha na-ada ogbenye, meekwa ka ala e kwesịrị ịna-akọ nri tọgbọrọ nkịtị. E kee ala a na-anaghị akọ ihe ọ bụla na ha nụwa niile ụzọ abụọ, otu ụzọ dị nAfrịka. Ha kwukwara na nri a na-akọpụta nAfrịka erughị ihe ala dị nAfrịka kwesịrị ịna-emepụta.AmerịkaỤlọ akwụkwọ dị iche iche anaghịzi eresị ụmụ akwụkwọ ha akwụkwọ ọgụgụ. Kama, ha na-etinyezi ihe niile ụmụ akwụkwọ kwesịrị ịgụ nime obere kọmputa ha na-eresị ha. Ma, o dochabeghị anya ma kọmputa ndị ahụ hà dị ọnụ ala karịa akwụkwọ ha na-eresịbu ha.Ihe I Ga-eme ma E Zitere Gị Ozi nEkwentịIHE NDỊ MMADỤ NA-EMEKARỊỌ bụrụ na gị na enyi gị na-akpa nkata, enyi gị ọzọ ezitere gị ozi nekwentị gị, gịnị ka i kwesịrị ime?Gụọ ozi ahụ ka ị na-agwa enyi gị okwu.Sị ya cheregodị ka ị gụọ ozi ahụ.Hapụ ozi ahụ, kwuwenụ ihe unu na-ekwu.Nke ọ bụla i kpebiri ime nime ihe atọ a nwere ihe o mere.IHE I KWESỊRỊ ỊMAỌ bụrụ na gị na enyi gị na-akparịta ụka gị ana-ede ozi ị ga-ezigara enyi gị ọzọ, ọ dị ka ebe mmadụ na-anya ụgbọala na-eri nri. Ị manụ na ọ dịghị mma. Ma, i nwere ike ịsị na ebe ha abụọ bụ enyi gị, o nweghị ihe o mere. Nke bụ eziokwu bụ na i kwesịrị ịkwanyere onye ahụ gị na ya na-ekwu okwu ùgwù. Ọ pụtaghị na ị gaghị eme ihe ọzọ ma gị na mmadụ na-akparịta ụka. Ma, cheta naọ bụrụ na ị naghị akwanyere ndị enyi gị ùgwù, ọ gaghị ete aka ha agaghịzi abụ ndị enyi gị.Gịnị mere anyị ji kwuo otú ahụ? Ọ bụ maka na ndị mmadụ anaghị achọ ka ejiri ha na-eti epele. Otu nwa agbọghọ aha ya bụ Ugochisịrị, Ọ na-ewe m iwe ma mụ na enyi m na-ekwu okwu ya ana-ele anya nekwentị ya ka à ga-asị na e nwere ihe ka mkpa ọ na-atụ anya ya. Ì chere na Ugochi na ụdị onye ahụ ga-abụte enyi aka?Ka ị na-echebara ihe ị na-eme ma gị na mmadụ na-ekwu okwu echiche, legodị anya nebe ahụ e dere Ihe Ndị Mmadụ Na-emekarị. Olee nke i chere dị mma? O doro anya na nkeAadịghị mma. Gịnị ka i chere banyere nkeBna nkeCH?Ọ bụrụ na ị sị onye gị na ya na-ekwu okwu ya chere ka ị gụọ ozi e ziteere gị, ọ dị njọ? Ọ bụrụkwanụ na ị hapụ ozi ahụ, gị na enyi gị ana-ekwu ihe unu na-ekwu, ọ dị njọ?Ị hụlanụ na o nwere ike isitụrụ anyị ike ịma ihe anyị ga-eme iji kwanyere ndị enyi anyị ùgwù. Ma, Baịbụl ga-enyere anyị aka. Ọ sịrị: Otú unu chọrọ ka ndị mmadụ na-emeso unu, na-emesonụ ha otú ahụ. Luk 6:31 Ihe a Baịbụl kwuru nwere ike i nyere anyị aka mgbe anyị na-ede ozi na mgbe anyị na-agụ nke e ziteere anyị. Olee otú ọ ga-esi enyere anyị aka?IHE I NWERE IKE IMEMara mgbe i kwesịrị izigara mmadụ ozi.Nwa okorobịa aha ya bụ Izundụ sịrị: Oge ụfọdụ, mmadụ na-ezitere m ozi na-enweghị isi nime abalị. Ụdị ozi ahụ na-akpọte m nụra. Jụọ onwe gị, sị, M na-ezigara ndị mmadụ ozi mgbe ha kwesịrị ịna-ehi ụra?Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ekliziastis 3:1.Edela ihe ọ bụla sọrọ gị.Gị na mmadụ na-ekwu okwu, otú i si ekwu okwu, otú ihu gị dị na otú i si emegharị ahụ ga-enyere onye ahụ aka ịghọtakwu ihe ị na-ekwu. Ma, e nweghị otú onye ị na-edere ozi ga-esi ahụ ihe ndị a. Oleezi ihe i kwesịrị ime? Otu nwa agbọghọ aha ya bụ Enyinne, sịrị: Edela ihe ga-egosi na ị naghị akwanyere onye ahụ ùgwù. Jụọ onye ahụ otú o mere. Na-etinye biko na i meela nihe ị na-ede.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ndị Kọlọsi 4:6.Mara ihe i kwesịrị ime.Legodị anya nebe ahụ e dere Ihe Ndị Mmadụ Na-emekarị. Ọ bụrụ na e zitere gị ozi dị mkpa ị na-atụ anya ya, i nwere ike ịsị onye gị na ya na-ekwu okwu ya cheregodị ka ị gụọ ozi ahụ. Ma, i nwekwara ike ịgụ ozi ahụ ma e mechaa. Nwa agbọghọ dị afọ iri na asaa aha ya bụ Amaka, sịrị: Ị ka nwere ike ịgụ ozi ahụ ma gị na enyi gị kwuchaa okwu. Ma, ọ bụrụ na ị hapụ enyi gị gụwa ozi ahụ, o nwere ike hapụ gị pụwa. Ọ bụrụ na ị nọ ná nnọkọ, ọ ga-aka mma ka ị gụọ ozi ọ bụla e ziteere gị mgbe unu gbasara. Nwa agbọghọ dị afọ iri na asatọ aha ya bụ Nkechi, sịrị: Ya abụla gị na ndị mmadụ na-ekwurịta okwu, gị ana-edegara ndị ọzọ ozi ma ọ bụ na-agụ nke e detaara gị. Ọ bụrụ na ị na-eme otú ahụ, ọ na-egosi na i jighị ndị mmadụ kpọrọ ihe.Chebara ihe i dere echiche tupu i zipụ ya.Oge ụfọdụ, mmadụ nwere ike ịghọtahie ozi i ziteere ya. Gịnị ga-enyere gị aka ide ozi gị otú ọ ga-edo mmadụ anya? Nwa agbọghọ dị afọ iri abụọ na otu aha ya bụ Ụkachi, sịrị, Ọ bụrụ na ihe ị chọrọ ide bụ ihe egwuregwu, dee ya otú onye ahụ ga-esi aghọta na ọ bụ ihe ọchị ka i ziteere ya. Iwe nwere ike iwe ụfọdụ ndị ma ọ bụdị ha abaa gị ọgụ ma ọ bụrụ na ha aghọtahie ihe i detaara ha.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ilu 12:18.Ị hụlanụ na ihe i ji ekwentị gị na-eme mgbe gị na ndị enyi gị na-ekwu okwu nwere ike ime ka gị na ha dịkwuo ná mma ma ọ bụ kpatara gị nsogbu?Ihe ị ga-echebara echiche:Ọ bụrụ na anyị hụrụ ndị mmadụ nanya, anyị ga na-akpaso ha àgwà ọma. Olee ihe ga-egosi na anyị hụrụ ndị mmadụ nanya? Baịbụl kwuru, sị: Ịhụya nwere ogologo ntachi obi na obiọma. Ịhụya adịghị ekwo ekworo, ọ dịghị etu ọnụ, ọ dịghị afụli onwe ya elu, ọ dịghị akpa àgwà na-ekwesịghị ekwesị, ọ dịghị achọ ọdịmma nke ya, ọ dịghị abụ nke a kpasuru iwe. 1 Ndị Kọrịnt 13:4, 5 Olee nke anyị kwesịrị imekwu nke ọma nime ihe ndị a Baịbụl kwuru?OkpukpeGịnị mere okpukpe ji ju ebe niile?Unu na-ahapụ iwu Chineke ma na-agbasosi ọdịnala ụmụ mmadụ ike.Mak 7:8.IHE BAỊBỤL KWURUE kere ndị mmadụ otú ife ofufe ga na-agụ ha agụụ. Matiu 5:3 Ọ bụ ya mere ndị mmadụ ji ekpe ọtụtụ okpukpe. Ihe ha na-ezi nokpukpe ndị a bụ ozizi ụmụ mmadụ ọ bụghị nke si naka Chineke.Dị ka ihe atụ, Baịbụl kwuru banyere ndị nọ notu okpukpe e nwere noge ochie, sị: Ha na-anụ ọkụ nobi nijere Chineke ozi; ma ọ bụghị dị ka ezi ihe ọmụma si dị; nihi na, ebe ha na-amaghị ezi omume Chineke, kama na-achọ ime ka ezi omume nke ha guzosie ike, ha edoghị onwe ha nokpuru ezi omume Chineke. Ndị Rom 10:2, 3 Taa, e nwekwara ọtụtụ okpukpe ozizi ha na-ezi bụ ihe mmadụ nyere niwu.Mak 7:7.Ọ bụ iwu na mmadụ ga-enwe okpukpe ọ na-ekpe?Ka anyị na-echebara ibe anyị echiche iji kpalie ịhụya na ịrụ ezi ọrụ, ka anyị ghara ịhapụ nzukọ anyị.Ndị Hibru 10:24, 25.IHE BAỊBỤL KWURUNdị Hibru isi iriamaokwu iri abụọ na ise sịrị ka anyị ghara ịhapụ nzukọ anyị. O gosiri na Chineke chọrọ ka ndị na-efe ya nọrọ notu okpukpe. Ma, onye nke ọ bụla nime ha ò kwesịrị ịna-ekwu ihe o chepụtara gbasara Chineke ma ọ bụkwanụ chepụta otú o chere na Chineke chọrọ ka anyị si na-efe ya? Mba. Baịbụl kwuru na ndị na-efe Chineke otú ọ chọrọ ga na-ekwu otu ihe, dịkwa notu nụzọ kwesịrị ekwesị notu obi na notu echiche. 1 Ndị Kọrịnt 1:10 A ga-ahazi ha ka ha nọrọ nọgbakọ dị iche iche nke okpukpe ahụ. Ha ga-ahụkwa ụmụnna ha dum nụwa nanya. 1 Pita 2:17;1 Ndị Kọrịnt 11:16 Onye chọrọ ife Chineke nke ọma kwesịrị ịnọ nokpukpe a haziri nke ọma, nke ndị nọ na ya dịkwa notu.Ànyị nwere ike ịmata okpukpe bụ nke ezigbo ya?Mmadụ niile ga-eji nke a mara na unu bụ ndị na-eso ụzọ m, ma ọ bụrụ na unu enwee ịhụya netiti onwe unu.Jọn 13:35.IHE BAỊBỤL KWURUJizọs mere otu ihe atụ ga-enyere anyị aka ịmata okpukpe nke bụ ezigbo ya. Ọ sịrị: Unu ga-amata ha site ná mkpụrụ ha. Ọ dịghị mgbe ndị mmadụ na-aghọrọ mkpụrụ vaịn nogwu ma ọ bụ mkpụrụ fig nuke, ka hà na-eme otú ahụ? Matiu 7:16 Mmadụ agaghị ebu ụzọ mụọ banyere osisi niile tupu ya amata ihe dị iche ná mkpụrụ fig na uke. Notu aka ahụ, ị chọọ ịmata okpukpe bụ nke ezigbo ya, ị gaghị ebu ụzọ mụọ banyere okpukpe niile tupu ị mata ya. Olee ụfọdụ nime ihe ndị anyị ga-eji mata okpukpe bụ nke ezigbo ya?Ezigbo okpukpe na-akụzi eziokwu dị na Baịbụl. Jọn 4:24;17:17 Ha anaghị akụziri ndị mmadụ ozizi mmadụ.Ezigbo okpukpe na-enyere ndị mmadụ aka ịmata Chineke nke ọma nakwa na aha ya bụ Jehova.Jọn 17:3,6.Ọ na-akụziri ndị mmadụ na ọ bụ Alaeze Chineke ga-eme ka nsogbu ụmụ mmadụ bie na ọ bụghị ọchịchị ụmụ mmadụ.Matiu 10:7;24:14.Ọ na-akụziri ndị mmadụ otú ha ga-esi na-ahụ ibe ha nanya. Jọn 13:35 Ọ na-akụziri ndị mmadụ ka ha hụ ndị si nagbụrụ dị iche iche nanya, ka ha jiri oge ha na ihe ndị ha nwere na-enyere ndị ọzọ aka, nakwa ka ha ghara ịna-alụ agha.Maịka 4:1-4.Ndị nọ nezigbo okpukpe na-akpa ezigbo àgwà mgbe niile, ọ bụghị naanị mgbe ha na-eme ihe gbasara Chineke. Ha abụghị ndị okwu ọzọ eme ọzọ.Ndị Rom 2:21;1 Jọn 3:18.Ọ bụ Ndịàmà Jehova bipụtara magazin a. Ha na-agbalị ka ihe ha na-ekwu na àgwà ha na-akpa na-ewetara Chineke otuto. Gbaa mbọ gaa nỤlọ Nzukọ Alaeze Ndịàmà Jehova ka i jiri anya gị hụ.Otú Ị Ga-esi Na-akwụsi Ike nIhe I KwuruIHE MERE O JI ESI IKENwa gị anaghị ekwe ekwe mgbe ọ bụla ị jụrụ imere ya ihe o kwuru. Ị jụ imere ya ihe o kwuru, ya ebido ibe ákwá. O nweghịkwa ihe ị ga-eme ma ọ bụ kwuo ga-eme ka o mechie ọnụ naanị ma i mere ihe ahụ. O bekatazie ákwá, gị emeere ya ihe ahụ ị jụrụ ime.Ị ga-amụtali otú ị ga-esi na-akwụrụ nihe i kwuru. Ka anyị buru ụzọ kwuo ihe ụfọdụ i kwesịrị ịma.IHE I KWESỊRỊ ỊMAỊjụ ime ihe nwa gị kwuru apụtaghị na ị na-emegbu ya emegbu.Ụfọdụ ndị nne na nna na-eche na ha kwesịrị imere nwa ha ihe ọ bụla o kwuru nakwa na ha kwesịrị ịrịọ ya ma ọ bụ kọwaara ya ihe mere ha ji jụ ime ihe ahụ. Ha na-ekwu na nwa ha ga-ewe iwe ma ha jụ ime ihe o kwuru.Nke bụ eziokwu bụ na obi agaghị adị nwa gị mma ma ị jụ ime ihe ọ chọrọ. Ma, ọ ga-akụziri ya ezigbo ihe. Ọ ga-amụta na ọ bụghị mgbe niile ka mmadụ na-enweta ihe ọ chọrọ nụwa a. Ọ bụrụ na ọ na-abụ ị jụ imere nwa gị ihe o kwuru, e mechaa gị emeere ya ihe ahụ maka na ọ na-ebe ákwá, ọ gaghị na-eji ihe i kwuru akpọrọ ihe. Ọ ga-emekwa ka ọ na-ebe ákwá mgbe ọ bụla ị jụrụ imere ya ihe ọ chọrọ nihi na ọ ma na ya besie ákwá ike, i meere ya ihe ahụ. Ka oge na-aga, o nwere ike ime ka nwa gị wesawa gị iwe ma ị jụ ime ihe o kwuru. Ị manụ na ọ bụrụ na ị naghị akwụrụ nihe i kwuru, nwa gị agaghị na-akwanyere gị ùgwù.Ị jụ ime ihe o kwuru, ị na-akụziri ya otú ọ ga-esi na-akpa àgwà ọma ma o too.Ọ ga-amụta na mmadụ ileghara ihe na-agụ ya agụụ anya mgbe ụfọdụ bara uru. Ọ bụrụ na nwa gị amụta na ịhapụ ihe ụfọdụ bara uru, ọ ga-enyere ya aka mgbe ọ na-eto. Ọ ga-eme ka ọ jụ iso ndị ọgbọ ya na-aṅụ ọgwụ ọjọọ ma ọ bụkwanụ na-akwa iko.Ọ bụrụ na ị na-ajụ imere nwa gị ihe ụfọdụ, ị na-azụ ya ka ọ ghọọ mmadụ. Otu ọkachamara aha ya bụ David Walsh sịrị, Neziokwu, ọ bụghị ihe niile mmadụ chọrọ ka ọ na-enweta nụwa a. Ụmụ anyị agaghị aba uru ma ọ bụrụ na anyị na-akụziri ha na mmadụ ga na-enweta ihe ọ bụla ọ chọrọ.IHE I NWERE IKE IMELekwasị anya nihe ị chọrọ.Ị chọrọ ka ihe gaziere nwa gị, ka ọ baa uru, ka ọ na-ejidekwa onwe ya. Ma, ọ bụrụ na ị na-enye ya ihe ọ bụla ọ nara gị, ọ gaghị abụ ụdị onye ahụ. Baịbụl gosiri na ọ bụrụ na a zụtọọ nwata, o too, ọ ga na-atụ anya na ọ ga na-enweta ihe ọ bụla ọ chọrọ. Ilu 29:21 Nihi ya, ọ bụrụ na ị na-ajụ imere nwa gị ihe ọ chọrọ mgbe ụfọdụ, ị na-azụ ya ka ọ baa uru. Ọ ga-amụtakwa ihe na ya.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ilu 19:18.Amala ọnụ jijiji.Gị na nwa gị abụghị ọgbọ. Nihi ya, ọ baghị uru ka gị na ya rụwa ụka ka à ga-asị na ọ bụ ya ga-agwa gị ihe ị ga-eme. Ka ụmụaka na-eto, ha kwesịrị ịzụ ikike nghọta ha azụ, ka ha nwee ike na-amata ihe dị iche nihe ziri ezi na ihe na-ezighị ezi. Ndị Hibru 5:14 Nihi ya, ọ dịghị njọ ma gị na nwa gị na-akparịta ihe ụfọdụ. Ma, gị na ya ekwesịghị ịnọ na-arụ ụka banyere ihe mere i ji jụ ime ihe o kwuru. Ọ bụrụ na gị na ya anọrọ na-arụ ụka mgbe niile banyere ihe mere i ji jụ, ọ ga na-agba ihe ọ bụla i kpebiri ụkwụ.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ndị Efesọs 6:1.Kwụrụ nihe i kwuru.Nwa gị nwere ike bewe ákwá ma ọ bụ rịọwa gị arịrịọ ka ọ mara ma ị ga-agbanwe obi gị. Ọ bụrụ na o mee ihe a mgbe unu nọ nụlọ, gịnị ka ị ga-eme? Ihe otu akwụkwọ kwuru banyere ịzụ ụmụaka kwuru bụ: Gwa ya ka ọ gaa nime ụlọ nọrọ, obi ya dajụọ, ya pụta. Gwakwa ya na ị chọghị ịnụ ihe ọ bụla ọ chọrọ ikwu maka na ị gaghị agbanwe obi gị. O nwere ike isitụrụ gị ike na mbụ ịgwa nwa gị ụdị ihe a, nwa gị nwekwara ike iche na ị na-egwu egwu. Ma, ọ ga-ege gị ntị ma ọ chọpụta na ị na-akwụ nihe i kwuru.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Jems 5:12.Ya abụla mgbe ọ bụla nwa gị kwuru ihe ị ga-emere ya, gị ajụ, ka i wee gosi ya na ọ bụ gị mụrụ yaAdịla na-esi ọnwụ mgbe niile.Ya abụla mgbe ọ bụla nwa gị kwuru ihe ị ga-emere ya, gị ajụ, ka i wee gosi ya na ọ bụ gị mụrụ ya. Kama, na-eme ihe otú na-egosi na i nwere ezi uche. Ndị Filipaị 4:5 Nke bụ eziokwu bụ na e nwere ihe ụfọdụ i kwesịrị imere nwa gị. Ma, i kwesịghị ịna-emere ya ihe o kwuru maka na ọ na-ebe ákwá ma ọ bụ na-esi ọnwụ.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ndị Kọlọsi 3:21.Nrọ Ndị Si nAka ChinekeÈ nwetụla mgbe Chineke gwara ụmụ mmadụ okwu ná nrọ?Onye amụma Chineke bụDaniel rọrọ nrọ. . .mgbe o dina nelu ihe ndina ya. O wee dee nrọ ahụ nakwụkwọ noge ahụ. Ọ kọrọ ihe niile ọ hụrụ.Daniel 7:1.IHE BAỊBỤL KWURUE nwere ọtụtụ ụzọ Chineke si agwa ndị mmadụ okwu. Noge e dere Baịbụl, o nwere mgbe ọ gwara ndị mmadụ okwu ná nrọ. Ma, nrọ ndị ahụ abụghị ụdị nrọ ndị na-enweghị isi ndị mmadụ na-arọ kwa ụbọchị. Nrọ ndị si naka Chineke na-edo anya. Ọ naghị abụ otú ọ masịrị onye, ya esi kọwaa ha. Dị ka ihe atụ, ná nrọ Daniel onye amụma rọrọ, ọ hụrụ anụ ọhịa dị iche iche ndị nọchiri anya alaeze dị iche iche malite na Babịlọn ruo ná ndị nke na-achị taa. Daniel 7:1-3,17 Ná nrọ ka Chineke gwara Josef ka ọ kpọrọ Meri na Jizọs gbaga nIjipt. Ọsọ ahụ ha gbara mere ka Eze Herọd ghara igbu Jizọs. Mgbe Herọd nwụrụ, Chineke si ná nrọ gwa Josef na ọ nwụọla, gwakwa ya ka ọ kpọrọ Meri na Jizọs laghachi Izrel.Matiu 2:13-15,19-23.Chineke ọ na-agwa ndị mmadụ okwu ná nrọ taa?Unu agabigala ihe e dere ede.1 Ndị Kọrịnt 4:6.IHE BAỊBỤL KWURUNrọ ndị e dere na Baịbụl so nihe ndị Chineke mere ka ụmụ mmadụ mara. E dekwara ihe ndị ahụ na Baịbụl. Gbasara ihe ndị dị na Baịbụl,2 Timoti 3:16, 17kwuru, sị: Akwụkwọ Nsọ dum si nike mmụọ nsọ Chineke, ọ bara uru iji ya zie ihe, iji ya dọọ mmadụ aka ná ntị, iji ya mee ka ihe guzozie, na iji ya nye ọzụzụ nezi omume, ka onye nke Chineke weeruo eru nụzọ zuru ezu,bụrụ onyea kwadebere nụzọ zuru ezuịrụ ezi ọrụ niile.Otú Baịbụl si kwadebe anyị nụzọ zuru ezu bụ na o mere ka anyị mara ihe niile anyị kwesịrị ịma banyere Chineke, àgwà ya, ihe ndị ọ chọrọ ka anyị na-eme, nakwa ihe mere o ji kee ụwa. Nihi ya, Chineke anaghịzi agwa ụmụ mmadụ okwu ná nrọ. Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịma ihe ga-eme nọdịnihu na ihe Chineke chọrọ ka anyị na-eme, anyị ekwesịghị ịgabiga ihe e dere na Baịbụl. Ị manụ na ọ fọrọ obere ka ọ bụrụ mmadụ niile ka Baịbụl ruru aka. Ha niile nwekwara ike ịmụ ihe ndị Chineke gwara anyị na Baịbụl, ma nrọ ndị e dere na ya.Gịnị mere ị ga-eji tụkwasị nrọ na ọhụụ ndị dị na Baịbụl obi?Ndị mmadụ kwuru ihe Chineke mere ka ha kwuo mgbe mmụọ nsọ na-edu ha.2 Pita 1:21.IHE BAỊBỤL KWURUỌtụtụ nime nrọ ndị mmadụ rọrọ e dere na Baịbụl na ọhụụ ndị dị na Baịbụl bụcha amụma ka e ji ha buo. Amụma ndị ahụ na-enyere anyị aka ịhụ na ndị dere Baịbụl na-ekwu eziokwu nakwa na Baịbụl si naka Chineke. Ì kwetara na ihe ndị ha dere bụ eziokwu? Ka anyị tụlee otu ihe atụ naDaniel 8:1-7. Daniel dere ya ná ngwụcha ọchịchị Babịlọn.Amụma ahụ kwuru na e nwere otu mkpi nke ga-akwatu otu ebule, merie ya. Daniel anọghị chewe ihe ọhụụ ahụ nwere ike ịpụta. Kama, mmụọ ozi Chineke gwara ya, sị: Ebule ahụ . . . nke nwere mpi abụọ na-anọchi anya ndị eze Midia na Peshia. Mkpi ahụ gbajuru ajị nahụ na-anọchi anya eze Gris. Daniel 8:20, 21 Ihe ndị mere eme gosiri neziokwu na Midia na Peshia meriri ndị Babịlọn ghọzie alaeze ukwu. Ma, mgbe ihe dị ka narị afọ abụọ gara, Alegzanda Onye Ukwu bụ onye Gris meriri Midia na Peshia. Otú amụma a si mezuo ka amụma ndị ọzọ na nrọ ndị dị na Baịbụl sikwa na-emezu. Ihe a so nihe ndị mere Baịbụl ji dị iche nakwụkwọ ndị ọzọ ndị mmadụ na-ewere na ha dị nsọ. O mekwara ka anyị tụkwasị ihe ndị dị na Baịbụl obi.Mbàrá Na-elo Àkwá YaE nwere ụdị mbàrá a na-ahụ nỌstrelia. Ndị ọkà mmụta na-ekwu na a naghịzi ahụ ya nebe ahụ kemgbe afọ 2002. Otú mbàrá ahụ si amụ nwa ya dị iche notú mbàrá ndị ọzọ si amụ nke ha. Ọ na-abụ mbàrá a yie àkwá, ya eloo ha. Àkwá ndị ahụ ga-adị nafọ ya ruo ihe dị ka izu isii. Ha gbawa, ụmụ ya esi nọnụ ya na-arịpụtasị.Mgbe ọ bụla mbàrá a loro àkwá ya, ọ na-akwụsị iri nri, afọ ya na-akwụsịkwa imepụta ihe na-agbari nri ka o wee ghara ịgbari àkwá ndị ahụ. Ọ bụ ihe ndị na-esi nàkwá ndị ahụ apụta na-eme ka afọ ya ghara ịna-emepụta ihe na-agbari nri.Mbàrá a na-elo ihe dị ka àkwà iri abụọ na anọ. Tupu ụmụ ya arịpụta, e kee ihe ọ na-anyị narọ ụzọ abụọ, ọ na-afọ obere ka ọ bụrụ na otu ụzọ bụ ihe ụmụ ya ndị ahụ nọ ya nafọ na-anyị narọ. Tupu ụmụ mbàrá a amalite ịrịpụta, afọ ya na-ebu nnukwu ibu nke na ọ na-apịkọ akpa ume ya mezie ka o si nahụ ya na-eku ume.O ruo mgbe ụmụ mbàrá a ga-apụta, ha na-esi nọnụ nne ha na-apụta otu otu. Oge ụfọdụ, ụbọchị ole na ole ga-agafe tupu ha apụtachaa. Ma, ọ bụrụ na nne ha amata na ọ na-esiri ha ike ịpụta, ọ ga-eji aka ya gbụpụta ha. Ndị na-amụ gbasara ụmụ anụmanụ kwuru na ha ahụla ebe mbàrá a gbụpụtara ụmụ isii notu mgbe.Ọ bụrụ na mbàrá a nọkatara dịrị dị ka ụfọdụ ndị na-eche, ọ pụtara na ọ ga-agbanwe ọtụtụ ihe notu ntabi anya ma nahụ ya ma notú o si eme ka o nwee ike yie àkwá, loo ha, burukwa ụmụ ya nafọ ya ruo mgbe ha ga-apụta. Otu ọkà mmụta sayensị kweere nozizi evolushọn sịrị na e nweghị otú ihe niile na-eme nahụ mbàrá a ga-esi nọkata jiri nwayọọ nwayọọ malite nihi na ọ bụrụ na e nwehaala nsogbu ọ bụla, àkwá mbàrá ahụ ga-anwụkpọ. O kwukwara na ọ ga-abụrịrị na e mere mbàrá a ka o si otú ahụ na-amụ ụmụ ya. Ụfọdụ na-ekwu na ọ bụ Chineke kere mbàrá a otú ahụ.Gịnị ka i chere?Ì chere na mbàrá a nọkatara si otú a mụwa nwa ka è nwere onye kere ya otú ahụ? 