 Teta!, Nke 5 2017  Ọdachi Mee, Olee Ihe Ndị Nwere Ike Ịzọ Anyị Ndụ?Isiokwu Ndị Dị na Magazin AOkwu MmaliteGịnị mere o ji dị mma ka anyị buru ụzọ kwadebe akwadebe maka ọdachi?Baịbụl kwuru, sị: Onye maara ihe nke hụrụ ọdachi agawo zoo; ndị na-amaghị ihe, bụ ndị nọ na-aga, atawo ahụhụ si na ya pụta.Ilu 27:12.Teta! a kwuru ihe ndị anyị kwesịrị ime tupu ọdachi emee, mgbe ọ na-eme na mgbe o mechara.Ọdachi Mee Olee Ihe Ndị Nwere Ike Ịzọ Anyị Ndụ?Akụkọ gbasara ala ọma jijiji . . . ajọ ifufe . . . ndị na-eyi ọha egwu . . . na ịgba egbe aghara aghara nụlọ akwụkwọ, na-ejupụtazi nakwụkwọ akụkọ noge ndị a. Ma, o nwere ihe dị iche nịgụgbasara ha nakwụkwọ akụkọ na ịbụ onye ihe dị otú ahụ merela. Ajụjụ bụ, olee ihe ndị i nwere ike imetupuọdachi emee,mgbe ọ na-emenamgbe o mecharaga-enye aka mee ka ị nyaa ndụ?TUPU ỌDACHI EMEEKWADEBE MAKA YA!O NWEGHỊ onye ga-asị na ọdachi agaghị adakwasịli ya. Ịkwadebe maka ya tupu ya emee bụ ihe ga-enye aka ịzọ mmadụ ndụ. Ma, olee ihe ndị ị ga-eme iji kwadebe onwe gị maka ọdachi?Kwadebe onwe gị.Buru nuche na ọdachi na-emekarị nakwa na o nwere ike ịdakwasị gị na ndị enyi gị. Ọ baghị uru ịkwadebewe maka ọdachimgbe o mechara.Mata gbasara ọdachindị nwere ike ime nebe ibi. Chọpụta ebe ndị e nwere ike ịgbaga maka nchebe ma o mee. Chọpụtakwa ma a rụsikwara ụlọ gị ike nakwa ma ebe ọ dị ọ dịkwa mma. Wepụ ihe ọ bụla nwere ike ịkpata ọkụ ọgbụgba. Tinye ihe ndị na-agba àmà na ọkụ chọrọ ịgba nụlọ gị, na-agbanwekwa ha batrị ọ dịkarịa ala otu ugboro nafọ.Wekọta ihe ndị ga-adị mkpa.Ọdachi mee, ọkụ eletrik, mmiri, ekwentị na ihe ndị e ji eme njem nwere ike ghara ịdị. Ọ bụrụ na i nwere ụgbọala, hụ na mmanụ ụgbọala dị nime ya ruru ọkara tank. Hụkwa na i nwere nri, mmiri na ihe ndị ọzọ ga-adị gị mkpa nụlọ gị.Gụọ igbe isiokwu ya bụ Ì Wekọtala Ihe Ndị Ga-adị Gị Mkpa?Ịkwadebe maka ọdachi tupu ya emee bụ ihe ga-akacha azọ gị ndụDowe akara ekwentịndị enyị gị ma ndị bi nsọ ma ndị bi ebe dị anya nebe ị ga-ahụ ha ngwa ngwa.Kwadebenụ otú unu ga-esi agbapụ.Matanụ ebe kacha mfe isi gbapụ nụlọ unu. Gwakwa ụmụ gị ihe ha ga-eme ma ọdachi mee mgbe ha nọ nụlọ akwụkwọ. Kwuonụ ebe ezinụlọ unu ga-ezukọ ma ọdachi mee, dị ka nụlọ akwụkwọ ma ọ bụ nọbá akwụkwọ; otu nebe dị nso, nke ọzọ nebe dịtụ anya. Ndị ọchịchị na-atụ aro ka gị na ezinụlọ gị mụọ iji ụkwụ aga ebe ndị ahụ.Kwadebe maka inyere ndị ọzọ aka,ma ndị agadi, ma ndị ahụ na-esichaghị ike na ndị nwere nkwarụ.ỌDACHI MEEMEE IHE OZUGBOJoshua anyị kwuru banyere ya ná mmalite kwuru, sị: Mgbe ọkụ banyere nụlọ ọrụ anyị, ụjọ atụghị ọtụtụ ndị, ha nọ na-egbu oge ịgbapụ. Ụfọdụ nọ na-agbanyụ kọmputa ha ma ọ bụ na-agbanye mmiri nihe mmiri ha. Otu nwoke sịrị, Ọ dị ka ànyị ga-echetụ ntakịrị. Ma, nagbanyeghị oge ndị ọzọ nọ na-egbu ịpụ, Joshua tiri mkpu, sị: Anyị kwesịrị isi ebe a pụọozugbo!Ozugbo o kwuru ihe a, ndị ya na ha na-arụ ọrụ sooro ya gbadawa steepụ, pụwa nezi. Joshua kwukwara, sị: Kulitenụ onye ọ bụla daranụ. Anyị niile ga-apụtacha ná ndụ.Ọkụ gbawa.Hulata ma mee ngwa ngwa si nọnụ ụzọ kacha nso pụọ. Anwụrụ ọkụ na-egbochi mmadụ ịhụ ụzọ. Ọtụtụ ndị na-anwụ nọkụ ọgbụgba bụ ikuru anwụrụ ọkụ gburu ha. Hapụ ngwongwo gị ma ị pụwa, tịnkọm tịnkọm ole na ole ezuola ime ka mmadụ dị ndụ ma ọ bụ nwụọ nọkụ ọgbụgba.Ala ọma jijiji mewe.Gbaba nokpuru oche siri ike ma ọ bụ nọrọ nakụkụ ahụ ụlọ dị nime. Buru nobi na obere ala ọma jijiji na-eme ma nke nnukwu mechaa na-abịa, nihi ya, si nụlọ ahụ gbapụ ozugbo i nwetara ohere ime otú ahụ. Ndị azụrụ inyere ndị ọdachi dakwasịrị aka nwere ike ghara irute noge, nihi ya, nyere ndị ọzọ aka ma ọ dịrị gị mfe.Ala ọma jijiji na-eme noké osimiri mewe.Ozugbo mmiri juru nikpere mmiri laghachiri nosimiri, meengwa ngwagbagoo nugwu. Marakwa na ebili mmiri ndị bukwuru ibu na-abịa.Ajọ ifufe fewe.Gbaga nebe a na-ezere ajọ ifufe.E nwee idei mmiri.Si nụlọ ndị idei mmiri juru pụọ. Agala ije nime idei mmiri ma ọ bụ nyaa ụgbọala nime ya. Mmiri ruru unyi nwere ike ịdị nIdei mmiri. Idei mmiri nwekwara ike izochi ihe ndị dị ize ndụ dị ka olulu, waya eletrik dara ada na ihe ndị ọzọ nwere ike imerụ mmadụ ahụ.Ị Maara?Mmiri na-asọ asọ omimi ya na-eruchaghị otu mịta, nwere ike ibufu ụgbọala. Ọtụtụ ndị na-anwụ nidei mmiri bụ ndị kwọ ụgbọala na-aga ná mmiri na-asọ asọ.Ndị ọchịchị maa ọkwa ka ndị mmadụ kwapụ,kwapụ ozugbo. Mee ka ndị enyi gị mara ebe ị kwagara, ma ọ bụghị ya,hanwere ike ịdaba ná nsogbu mgbe ha na-achọ gị.Ọ bụrụ na ndị ọchịchị ekwuo ka onye ọ bụla gbapụ, gbapụ ozugboỊ Maara?Iziga ozi nekwentị nwere ike ịka mma karịa ịkpọ mmadụ nekwentị noge ọdachi mere.Ọ bụrụ na ndị ọchịchị ekwuo ka onye ọ bụla nọrọ nụlọ ya ma ọ bụ nebe ọzọ,mee ihe ha kwuru. Ọ bụrụ na e nwee ọdachi mere ka kemikal ọjọọ, ma ọ bụ ihe si nụlọ ọrụ nuklia banye nikuku, nọrọ nime ụlọ gị, gbanyụọ ihe na-ewebata ikuku nụlọ gị, mechiekwa oghere dị nọnụ ụzọ gị ma ọ bụ na windo gị ikuku nwere ike isi na-abata nụlọ gị. Ihe ọghọm nuklia mee, o kwe mee, banye nebe kacha zoo ezo nụlọ gị. Gee ntị na redio ma ọ bụ na tiivi ka ị mata ihe na-emenụ. Nọrọ nụlọ gị ruo mgbe ndị ọchịchị kwuru na ihe adịla mma.ỌDACHI MECHAAIHE NDỊ Ị GA-EMEIji gbochie ọrịa na ihe ndị ọzọ, lee ihe ụfọdụ nwere ike inyere gị aka.Gị na ndị enyi gị nọrọma ọ dị mfe, kama ịga nọrọ nogige ndị gbara ọsọ ndụ.Dowe ebe ị nọ ọcha.Yiri ihe ga-ekpuchi gị ahụmgbe ị na-ekpofusi ihe ndị ọdachi ahụ mebiri. O kwe mee, yiri glove, akpụkpọ ụkwụ siri ike, okpu ndị ọrụ na ihe na-egbochi uzuzu. Kpachara anya maka waya eletrik na icheku ọkụ ndị zoro ezo.Na-emekwa ihe ndị ị na-eme kwa ụbọchịotú i si emebu ha. Ụmụ gị kwesịrị ịhụ ihe gosiri na i nwere olileanya nihe ga-aka mma. Kụziere ha ihe a na-akụziri ha nụlọ akwụkwọ. Gị na ha na-egwuri egwu ma na-efekọkwa ofufe ọnụ. Ekwula gbasara ihe ọjọọ ị nụrụ na redio ma ọ bụ na tiivi mgbe niile. Ejikwala iwe na-emeso ndị ezinụlọ gị ihe. Na-anabata enyemaka, nyekwara ndị ọzọ aka.Mgbe ọdachi mechara, na-eme ihe otú i si emebu haBuru nobi na ọdachi na-akpatakarị mfu.Ọdachi mee, ihe na-abụkarị mkpa gọọmenti na ndị ọzọ na-agbatara ndị mmadụ ọsọ enyemaka bụ ịzọ ndị mmadụ ndụ, ọ bụghị inyeghachi ha ihe niile funahụrụ ha. Iji nọgide na-adị ndụ, mmiri, nri, uwe na ebe obibi dị anyị mkpa.1 Timoti 6:7, 8.Buru nobi na ihe ụfọdụ ga na-enye gị nsogbu nobi. Chọọkwa enyemaka.Nke a na-emekarị ma ụjọ mbụ ahụ tụrụ onye ahụ kwụsị. Ihe ndị e ji amata ya bụ: nchegbu, ida mbà nobi, mkpaghasị uche, echeghị echiche nke ọma, ehighị ụra nke ọma na ike ọgwụgwụ. Kọọrọ ndị enyi gị nsogbu gị.Ọ bụ eziokwu na ọkọ akọghị Joshua mgbe ọkụ ahụ gbara, ma ọkụ gburu ọtụtụ nime ndị ọrụ ibe ya. Ndị okenye ọgbakọ Joshua na ndị dọkịta nyeere ya aka. Joshua kwuru, sị: Ha gwara m na mwute so nihe ndị na-egosi na mụ enwetawala onwe m. Ha gwakwara m na ihe ga-adị mma. Mgbe ọnwa isii gachara, ụjọ ahụ na-atụ m belatara. Ma, ọ ka nwere ihe ndị ọzọ mụ na ha na-alụ.Ọdachi na-eme mgbe ụfọdụ ka ndị mmadụ lewe ihe anya otú na-ekwesịghị ekwesị. Ha nwedịrị ike ibido tawa Chineke ụta namaghị ama. Ọtụtụ ndị na-atakwa onwe ha ụta. Joshua tara onwe ya ụta, sị: Obi m na-agwa m na m gaara azọkwu ndị mmadụ ndụ. Ihe na-akasi m obi bụ okwukwe m nwere na Chineke ga-eme ka ikpe ziri ezi dịrị, doziekwa nsogbu niile dị nụwa a. Ma ka ọ dịgodị, m na-eji ndụ m na-adị kwa ụbọchị akpọrọ ihe, na-agbalịkwa ike m ichebe ya.Mkpughe 21:4, 5.Otú Anyị Ga-esi Ghara Ịna-emefusi Ikike Eletrik na Mmanụ ỤgbọalaIKIKE ọkụ eletrik dị anyị mkpa iji mee ka ụlọ anyị kpere ọkụ ma ọ bụ jụọ oyi. Mmanụ e ji akwọ ụgbọala dị anyị mkpa iji na-akwọ ụgbọala na iji mee ihe ndị ọzọ anyị na-eme kwa ụbọchị. Ma, ọtụtụ ndị taa anaghị enweta ihe ndị a.Otu nwoke onye Saụt Afrịka aha ya bụ Gary sịrị na otú ọnụ ahịa mmanụ ụgbọala si arị elu na-enye ya nsogbu nobi. Otu nwaanyị onye Filipinz aha ya bụ Jennifer, na-echegbu onwe ya nihi na iwe ọkụ eletrik enweghịzi ihe ọ bụ. Ferdo, onye El Salvadọ kwuru na ihe na-enye ya nsogbu nobi bụ otú ikike eletrik na mmanụ ụgbọala sị na-emetọ gburugburu ebe obibi anyị. Nọtụtụ ebe nụwa, ebe ndị e si enweta ihe ndị a na-emetọ gburugburu ebe obibi.Mmadụ nwere ike ịna-ajụ onwe ya, sị, Olee otú m nwere ike isi merie nsogbu ndị a?Anyị niile nwere ikeikpebina anyị agaghị na-emefusị ọkụ eletrik na mmanụ ụgbọala. Ime otú ahụ ga-aba ezigbo uru. Ọ ga-ebelata ego ole anyị na-akwụ maka ha, nye aka cheekwa gburugburu ebe obibi anyị, meekwa ka ọ gharazi ịna-adị ụkọ.Ugbu a, ka anyị leba anya nebe atọ anyị nwere ike isi selata aka nimefusi ikike si neletrik na mmanụ ụgbọala: nụlọ anyị, mgbe anyị na-eme njem, nakwa nihe ndị anyị na-eme kwa ụbọchị.NỤLỌ ANYỊNa-agbalata ihe ndị na-eme ka ụlọ kpere ọkụ ma ọ bụ jụọ oyi.Otu nchọpụta e mere na Briten gosiri na mmadụ ịgbalatatụ ihe ndị na-eme ka ụlọ kpere ọkụ noge oyi iji belatatụ okpomọkụ ya dị mma, nihi na ọ na-eme ka ikike eletrik mafọ. Otu onye Kanada aha ya bụ Derek kwuru, sị: Iyiri uwe oyi kama ịgbaru ihe na-eme ka ụlọ kporo ọkụ nisi, na-ebelatara ezinụlọ anyị ikike eletrik ọ na-efu anyị noge oyi.Ọ bụkwa eziokwu nihe gbasara ikike eletrik ole na-efu nime ka ụlọ jụọ oyi noge okpomọkụ. Rodolfo bụ onye Filipinz na-agbalata nke dị nụlọ ya. Gịnị mere o ji agbalata ya? Ọ sịrị: Anyị na-ebelata ego ọ na-efu anyị, na-ebelatakwa ikike eletrik ọ na-ewe.Mechie windo na ụzọ ụlọ gị mgbe ọ bụla ị gbanyere ihe na-eme ka ụlọ kporo ọkụ ma ọ bụ jụọ oyi.Anyị nwere ike ịghara ịdị na-emefusị ikike eletrik ma ọ bụrụ na anyị egbochie ikuku ọ bụla isi nụlọ anyị na-apụ nèzí. Dị ka ihe atụ, ighewe ọnụ ụzọ ụlọ anyị oghe noge oyi ga-eme ka o wee ọtụtụ oge iji mee ka ụlọ kpere ọkụ.Ewezụga imechi ụzọ na windo, ụfọdụ ndị na-emekwa ihe ndị ọzọ iji mee ka okpomọkụ ma ọ bụ oyi ghara isi nụlọ ha na-apụ. Ha etinyela windo ndị na-egbochikwu okpomọkụ na oyi nke ọma.Tinye ọkụ ndị na-anaghị eri ikike eletrik buru ibu nụlọ gị.Jennifer, onye anyị kwuburu banyere ya ná mmalite kwuru, sị: Anyị wepụsịrị ọkụ ndị ahụ na-eri ikike eletrik buru ibu, jiri ndị nke na-eri obere ikike eletrik dochie ha. Ọ bụ eziokwu na ụdị ọkụ ndị a na-adị ọnụ karịa ndị nke ọzọ, ma, ego a na-akwụfu nụgwọ eletrik na-ebelata.MGBE ANYỊ NA-EME NJEMO kwe mee, na-eji ụgbọala ọhaneze eme njem.Nwoke onye Briten aha ya bụ Andrew kwuru, sị: M na-eji ụgbọ okporo ígwè ma ọ bụ ígwè m aga ọrụ mgbe ụfọdụ. Akwụkwọ aha ya bụEnergy: What Everyone Needs to Knowkwuru, sị: Mmanụ ụmụ obere ụgbọala na-eri maka otu onye ọ bụla o bu, na-eji okpukpu atọ karịa nke ụgbọala bọs ma ọ bụ ụgbọ okporo ígwè ndị na-adịghị agate aka na-eri nisi otu onye ọ bụla o bu.Hazie njem gị nke ọma.Nhazi dị mma nwere ike ime ka i belata njem ole ị ga-eme. Nke a ga-ebelata mmanụ ụgbọala ole njem ndị ahụ gaara eri, ego amafọkwara gị.Jethro, onye bi na Filipinz na-ekpebi otú mmanụ ọ ga-agbanye nụgbọala ya nọnwa ga-aha. Ọ sịrị: Ọ na-eme ka m na-ahazi njem ndị m ga-eji ụgbọala mee nke ọma.IHE NDỊ Ị NA-EME KWA ỤBỌCHỊSelata aka nisi mmiri ọkụ.Otu nchọpụta e mere gosiri na nỌstrelia, e kee ikike eletrik na-abata nụlọ ọ bụla ụzọ anọ, ihe karịrị otu ụzọ nime ya bụ mmiri ọkụ ka e ji ya esi.Ebe ọ bụ na isi mmiri ọkụ na-eri ikike eletrik buru ibu, iselata aka nisi mmiri ọkụ ga-eme ka ihe katụ mma. Otu nwoke onye Saụt Afrịka aha ya bụ Victor kwuru, sị: Anyị na-agbalị ike anyị iji hụ na anyị belatara mmiri ọkụ anyị na-eji asa ahụ. Otu onye sayensị aha ya bụ Steven Kenway kwuru, sị: Iselata aka ná mmiri ọkụ na-aba ezigbo uru, nihi na ọ na-egbubilata ikike eletrik na mmiri ọ na-ewe iji sie ya. Ọ na-ebelatakwa ihe ọ na-efu ụlọ ọrụ na-enye ikike eletrik na mmiri iji mepụta ha, na-emekwa ka ego mafọrọ ezinụlọ dị iche iche.Gbanyụsịa ihe niile.Gbanyụọ ọkụ, tiivi, kọmputa na ngwá elektrọniks ndị ọzọ. Ọtụtụ nime ihe ndị a nwekwara ike ịka na-amịrị ikike eletrik mgbe a gbanyụchara ha. Ụfọdụ ndị ọkachamara kwuru na ọ kacha mma ịkwụpụcha ha nọkụ. Ferdo, anyị kwuburu gbasara ya kwuru, sị: M na-agbanyụcha ọkụ niile, kwụpụchaakwa ngwá elektrọniks m niile nọkụ mgbe ọ na-enweghị ihe m ji ha eme.Ọ bụ eziokwu na anyị enweghị ike ime ihe ọ bụla gbasara ego ole ikike eletrik ma ọ bụ ego ole mmanụ ụgbọala na-ada, ma ọ bụkwanụ nsogbu ndị ọ na-akpata na gburugburu ebe obibi anyị, ma, anyị nwere ike ikpebi ịghara ịna-emefusi ha. Ihe a ka ọtụtụ ndị nụwa taa na-agbalị ime. Ọ bụ eziokwu na ime ihe a chọrọ mgbalị na inwe nhazi dị mma, ma, ọ na-aba ezigbo uru. Otu nwaanyị onye Meksiko aha ya bụ Valeria kwuru, sị: Ego na-amafọrọ m, m na-enyekwa aka echekwa gburugburu ebe obibi anyị.AghaGịnị mere ndị Izrel oge ochie ji na-aga agha?IHE ỤFỌDỤ NDỊ KWURUNdị Izrel oge ochie fere chi hụrụ ịkwafu ọbara nanya.IHE BAỊBỤL KWURUMba ndị ahụ Izrel meriri nagha noge ochie bụ mba ndị e ji ime ihe ike na omume ọjọọ mara, omume ndị dị ka: idina anụmanụ, nwanne idina nwanne ya na iji ụmụaka ha achụ àjà. Mgbe Chineke nyechara ogologo oge ka ha chegharịa, o kwuru, sị: Ọ bụ ihe ndị a niile ka mba ndị m na-achụpụ nihu unu ji mee onwe ha ka ha bụrụ ndị na-adịghị ọcha.Levitikọs 18:21-25;Jeremaya 7:31.Ọ bụ nihi ajọ omume nke mba ndị a ka Jehova bụ Chineke gị ji achụpụ ha nihu gị.Diuterọnọmi 9:5.Ò nwere ndị Chineke na-akwado nagha taa?Ọ GA-ABỤ NA Ị CHỌPỤTALA NANọtụtụ agha mba na mba na-alụ taa, ndị ndú okpukpe nke mba nke ọ bụla na-ekwu na ọ bụ hanwa ka Chineke nọnyeere. Akwụkwọ aha ya bụThe Causes of Warkwuru na ndị okpukpe na-etinyekarị aka nagha ọ bụla a na-alụ.IHE BAỊBỤL KWURUIwu Chineke megidere Ndị Kraịst ibuso ndị iro ha agha. Pọl onyeozi gwara Ndị Kraist ibe ya sị: Ọ bụrụ na o kwere omume, ọ bụrụhaala na ọ dị unu naka, unu na mmadụ niile dịrị nudo. Unu abọrọla onwe unu ọbọ.Ndị Rom 12:18, 19.Kama Jizọs idunye ndị na-eso ụzọ ya agha, ọ gwara ha, sị: Na-ahụnụ ndị iro unu nanya, na-ekpekwanụ ekpere maka ndị na-akpagbu unu, ka unu wee bụrụ ụmụ nke Nna unu nọ neluigwe. Matiu 5:44, 45 Ọ bụrụgodị na ndị obodo ha na ndị obodo ọzọ na-alụ agha, Ndị Kraist kwesịrị ịnọpụ iche, nihi na ha abụghị nke ụwa. Jọn 15:19 Ebe ọ bụ na Chineke chọrọ ka ndị na-efe ya nọ ná mba dị iche iche, hụ ndị iro ha nanya, nọpụkwa iche nụwa, olee otú ọ ga-esi bịakwa na-akwado otu nime mba abụọ na-alụ agha taa?Alaeze m abụghị nke ụwa a. A sị na alaeze m bụ nke ụwa a, ndị na-ejere m ozi gaara alụ ọgụ ka a ghara inyefe m naka ndị Juu. Otú ọ dị, alaeze m esighị nebe a.Jọn 18:36.Ò nwere mgbe agha ga-akwụsị?IHE ỤFỌDỤ NDỊ KWURUO nweghị ihe ga-eme ka agha kwụsị. Otu akwụkwọ aha ya bụWar and Power in the 21st Centurykwuru, sị: Olileanya adịghị na agha ga-akwụsị. O nweghị mgbe udo ga-adịgide nụwa a.IHE BAỊBỤL KWURUAgha ga-akwụsị mgbe ọ na-enweghị onye ga-enwe mmasị nịlụ agha. Noge na-adịghị anya, Alaeze Chineke bụ ọchịchị dị neluigwe, ga-ebido ịchị ụwa a. Ọ ga-alakwa ngwá agha ndị e ji ebu agha nụwa niyi. Ọ ga-akụzikwara ndị mmadụ otú e si eme udo. Baịbụl gwara anyị na Chineke ga-edoziri mba dị iche iche dị ike, ndị dị nebe dị anya, okwu ha. Ha ga-akpụgharịkwa mma agha ha ka ha bụrụ mma ogè, kpụgharịakwa ube ha ka ha bụrụ mma ịkwa osisi. Mba agaghị ebuli mma agha buso mba ọzọ agha, ha agaghị amụkwa otú e si alụ agha.Maịka 4:3.Baịbụl na-eme ka anyị mata na nAlaeze Chineke, agaghị enwe ndị ọchịchị ga na-achọ ọdịmma nke mba ha na-achị naanị, ma ọ bụ iwu ndị ga-eme ka ndị obodo nupụrụ ọchịchị isi. Ile mmadụ anya nihu nke na-akpata ịkpa oké agbụrụ agaghị adịkwa. Ihe ndị a ga-eme ka agha bụrụ ihe akụkọ. Chineke kwere anyị nkwa nakwụkwọAịzaya 11:9, sị: Ha agaghị emerụ ihe ọ bụla ahụ, . . . nihi na ihe ọmụma Jehova ga-ejupụta ụwa dị ka mmiri si kpuchie oké osimiri.Ọ na-eme ka agha kwụsị ruo na nsọtụ ụwa.Ọ na-agbaji ụta, na-egbujisịkwa ube; Ọ na-agbakwa ụgbọ agha ọkụ.Abụ Ọma 46:9.Ò Nwere Uru Dị ná Mmadụ Ime Ihe Nwere Ike Ịta Isi Ya?IHE MERE ỤFỌDỤ JI EME YAOtu nwa okorobịa aha ya bụ Leon kwuru, sị: M gara kwụrụ nakụkụ ụgbọ okporo ígwè na-agba oké ọsọ nokpuru ala. Ụdị akpata oyi wụrụ m nahụ mere ka ọ dị m ka mụ enweghịzi nsogbu ọ bụla.Otu nwa agbọghọ aha ya bụ Larissa, kwuru sị: Mgbe ọ bụla m si nọnụ ọnụ ugwu maba nime mmiri, ahụ na-ada m jii. Ime ihe a na-atọ m ụtọ, ma, ọ na-atụkwa m ụjọ mgbe ụfọdụ.Dị ka Leon na Larissa, ọtụtụ ndị na-eto eto na-enwetakarị obi ụtọ pụrụ iche ma ha mee ihe ndị nwere ike ịta isi ha. Ọ na-agụ gị agụụ iso mee ụdị ihe ndị a? Ọ bụrụ otú ahụ, ihe ndị e kwuru nisiokwu a ga-abara gị uru.IHE I KWESỊRỊ ỊMAIgwu ụdị egwuregwu a nwere ike ịmara mmadụ ahụ.Otú o si na-atọ gị ụtọ nwere ike ime ka ịchọwa imekwu ya. Otu nwa okorobịa aha ya bụ Marco, onye gara nọrọ nakụkụ ụgbọ okporo ígwè, otú ahụ Leon mere, kwuru, sị: O siiri m ike ịkwụsị ime ya. Obi ụtọ m na-enweta na ya na-eme ka m chọwa nke ka ya m ga-eme.Otu nwa okorobịa aha ya bụ Justin na-eyiri akpụkpọ ụkwụ nwere taya, jide ụgbọala na-agba ọsọ aka, soro ya na-aga. O kwuru, sị: Otú ime ihe a si atọ m ụtọ na-eme ka m na-achọkwu ime ya. M chọrọ ka ndị mmadụ na-eto m. Ma, m mechara nweta onwe m nụlọ ọgwụ.Ịchọ ime ka ndị ọgbọ gị nabata gị nwere ike ime ka i chefuo onwe gị.Otu nwa okorobịa aha ya bụ Marvin kwuru, sị: Ndị enyi m nyere m nsogbu ka m jiri aka rịa ahụ ụlọ otu ụlọ elu toro ogologo. Ha nọ na-asị m: Rịwa, rịwa, ị ga-emeli ya. Ọ kachaghị m obi. M nọkwa na-ama jijiji mgbe m bidoro ịrị ya. Larissa anyị kwuburu gbasara ya ná mmalite kwuru, sị: M na-eso ndị ọzọ eme ihe ọ bụla ha na-eme.Ụfọdụ ndị chọrọ ito ndị na-eme ụdị ihe a ma kpalie ndị ọzọ ime ya, na-etinye vidio na ihe ndị ọzọ ga-eme ka ọ yie ihe na-adịghị ize ndụ nỊntanet. Nihi otú ọtụtụ ndị si ele vidio ndị ahụ, ndị na-eme ya ghọziri ndị ama ama.Di ka ihe atụ, e nwere ụfọdụ vidio na-egosi ebe ndị mmadụ na-amagharị nelu mgbidi, ụlọ, ma ọ bụ ihe ọ bụla ọzọ nwere ike ịta isi mmadụ. Ha na-enwe ike isi nelu otu ihe mafere nọzọ nejideghị ihe ọ bụla aka. Ile vidio ndị a nwere ike imeka mmadụ chewe na: 1 Ọghọm adịchaghị na ya, na 2 Onye ọ bụla na-eme ya. Ihe ga-esizi nime ya pụta bụ na: O nwere ike gụwa gị agụụ ka i mee ihe ndị ahụ nwere ike ịta isi mmadụ.E nwere otú kacha mma mmadụ nwere ike isi mata ebe ike ya ruru.Baịbụl kwuru, sị: Ọzụzụ nke ahụ bara ntakịrị uru. 1 Timoti 4:8 Ma, ọ gwakwara gị ka ị na-ebikwa ndụ nuche zuru okè. Taịtọs 2:12 Olee otú i nwere ike isi mee ya?IHE I NWERE IKE IMELeba anya ná nsogbu ndị dị na ya.Baịbụl kwuru, sị: Onye ọ bụla nke maara ihe ga-eji ihe ọmụma mee ihe, ma onye nzuzu ga-agbasa nzuzu ya ebe niile. Ilu 13:16 Tupu gị emee ihe ọ bụla, buru ụzọ chọpụta ọghọm dị nihe ahụ. Jụọ onwe gị, sị, Ihe a m chọrọ ime ò nwere ike ịkpatara m ọnwụ ma ọ bụ mmerụ ahụ?Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ilu 14:15.Meta ndị ji ndụ kpọrọ ihe enyi.Ezigbo ndị enyi agaghị agba gị ume ka i mee ihe nwere ike igbu gị ma ọ bụ ihe ị na-achọghị ime. Larissa kwuru, sị: Ezigbo ndị enyi nyeere m aka ịhọrọ egwuregwu ndị na-adịghị ize ndụ. Ndị enyi m nwere ugbu a mere ka ndụ m ka mma.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ilu 13:20.Jụọ onwe gị, sị, Ihe a m chọrọ ime ò nwere ike ịkpatara m ọnwụ ma ọ bụ mee ka m merụọ ahụ?Otú ị ga-esi mee ihe ndị na-amasị gị nemerụghị ahụ.Otu akwụkwọ aha ya bụAdolescent Risk Behaviorskwuru na mmadụ na-eto, ọ na-amụtakwu ihe ndị o kwesịrị ime na ebe ike ya ruru. Ọ bụrụ na ị chọrọ ịmata ebe ike gị ruru, jiri ihe ndị ga-egbochi mmerụ ahụ mee ya.Ka obi na-atọ gị ụtọ nihe ndị ị ga-emeli.Ihe ga-eme ka ndị mmadụ na-akwanyere gị ùgwù abụghị ihe i mere ka ndị ọzọ hụ gị, kama, otú i si emeri nsogbu ndị i nwere. Larissa kwuru, sị: Isi nọnụ ọnụ ugwu maba nime mmiri bụ ihe mbụ nwere ike ịta isi mmadụ m mere. Ọ gaara akacha mma ma a sị na m jụrụ ime ihe ndị ahụ.Ihe ị ga-eburu nobi: Kama itinye aka negwuregwu ndị nwere ike ịta isi gị, i nwere ike ịhọrọ egwuregwu ndị na-agaghị akpatara gị nsogbu.Amaokwu Baịbụl ga-enyere gị aka:Ilu 15:24.Mgbe M Gara KazakstanNDỊ Kazakstan anaghị ebi otu ebe. Ruokwa taa, ha ka na-achịrị ụmụ anụmanụ ndị ha na-azụ na-aga ebe ọ bụla ahịhịa ndị ha ga-ata dị. Noge ọkọchị, ha na-anọ nebe jụtụrụ oyi, ya bụ, nebe ugwu ugwu na-azụ anụmanụ ha. Noge oyi, ndị Kazakstan na-achịrị ụmụ anụ ha gbadata nebe e nwetụrụ okpomọkụ.E nwekwara ụfọdụ ndị Kazakstan bi nobodo mepere emepe. Ma nagbanyeghị nke ahụ, omenala ha, nri ha, na ihe ndị ha na-emepụta ka na-egosikwa na ndị nna nna ha ochie bụ ndị nkwagharị. Ndị Kazakstan nwekwara ọtụtụ egwu na abụ ndị ha rọrọ ha na-eji ngwá egwu ọdịnala ha na-akụ.E nwere otu ụlọ ndị obodo a na-arụ a na-akpọ yurt. Ha weere ụlọ a ka ihe na-egosi na mmadụ ji ala obina ya kpọrọ ihe. Ndị na-azụ anụmanụ ka na-ebi nụdị ụlọ a, ma, ndị bi nobodo mepere emepe na-anọ nụlọ a eme ememme ndị pụrụ iche. Ọtụtụ ndị si mba ọzọ bịa ilegharị anya na Kazakstan na-enwekwa mmasị ibi nụlọ a. Onye banye nime ụlọ a, ọ ga-ahụ na ụmụ nwaanyị ndị Kazakstan bụ ndị aka siri ike ma a bịa nịkpa ákwà, ute na kapet ndị mara mma.Otú ime ụlọ yurt dịNdị bi nime ime obodo Kazakstan anaghị eji ịnyịnya ha egwuri egwu. Ma ọ dịghị ihe ọzọ, e nwere aha iri abụọ na otu ndị Kazakstan na-akpọ ịnyịnya, aha nke ọ bụla nwere ihe ọ pụtara. Ihe nke ọ bụla pụtara dịtụkwa iche nibe ya. E nwekwara ihe karịrị okwu iri atọ e ji akọwa ụcha akpụkpọ ahụ ịnyịnya. Ịnyịnya mara mma na-ada ezigbo ọnụ, bụrụkwa onyinye e ji akpọrọ ihe. Nime ime obodo, ụmụ nwoke na-amụ ịgba ịnyịnya mgbe ha dị obere.Anụ na-adịkarị ná nri ndị Kazakstan. Ha anaghị etinyekarị ihe ndị na-eme ka nri tọọ ụtọ na nri ha. Otu nime ihe ọṅụṅụ na-amasịkarị ndị Kazakstan bụ koumiss. A na-eji mmiri ara ịnyịnya eme ya. E kwukwara na ọ na-edozi ahụ. Ihe ọṅụṅụ ọzọ bụshubat.Ọ na-atọ ka ọ gbatụrụ ụka, na-edozikwa ahụ. Ọ bụ mmiri ara kamel ka e ji eme ya.Alaka ụlọ ọrụ Ndịàmà Jehova dị nAlmati, na Kazakstan. Ha na-anabatakwa onye ọ bụla chọrọ ịbịa legharịa anya.A ma agụ owuru a na-ebi nebe snoo dị ama maka ịna-ezokarị onwe ya. Noge ọkọchị, ọ na-agbago nelu elu ugwu ndị dị na Kazakstan ga nọrọMkpokoro Eju Mmiri na Ihe Ndị Ọzọ Yiri Eju Bi ná MmiriMKPOKORO eju mmiri na ihe ndị ọzọ yiri eju na-ebi ná mmiri na-enyere ha aka ibi nebe siri ike obibi, dị ka, nala ala osimiri. Otú mkpokoro ha si na-ekpuchi ahụ ha nke ọma ka ihe ọ bụla ghara ime ya, dọọrọ mmasị ndị njinia, ha achọwa ka ha matakwuo gbasara ya. Ndị njinia ndị a bidoro ime nchọnchọ iji matakwuo gbasara ọdịdị ha. Ha chọrọ ilere anya notú ha dị rụọ ụgbọala na ụlọ ndị ga na-echebe ndị nọ ha nime nke ọma.Ihe Ị Ga-echebara Echiche:Ndị njinia ndị a mere nchọnchọ nụdị mkpokoro abụọ: 1 ndị nke dị mbadamba na-adị abụo abụọ na 2 ndị nke pịrị ọnụ ka nke eju.Nchọpụta ndị e mere gosiri na mkpokoro ndị nke dị mbadamba na-eme ka ihe ọ bụla chọrọ ịdụpu ya chipụ gaa nakụkụ ya na nebe jikọtara mkpokoro abụọ ahụ. Ná mkpokoro ndị nke pịrị ọnụ ka nke eju, ihe ọ bụla chọrọ ịdụpu ya na-achipụkwa gaa sụọ netiti ya, bụkwanụ ebe kacha sie ike ná mkpokoro ahụ. Ọ pụtara na o nwee ka ihe si kụọ na mkpokoro ndị a, ihe ahụ na-achịpụ gaa sụọ nebe kacha sie ike na mkpokoro ahụ. Ihe a na-eme ka ihe ọ bụla ghara imetụta ihe nọ nime mkpokoro ahụ.Mgbe ndị na-eme nchọpụta ji mkpokoro ndị nke ezigbo ya tụnyere ihe yiri mkpokoro ha ji kọmputa mepụta, iji mata nke ga-akacha esi ike, ha chọpụtara na mkpokoro nke ezigbo ya ahụ ji okpukpu abụọ sie ike karịa nke ahụ ha rụpụtara.Otu akwụkwọ aha ya bụScientific American,kwuru, sị: Ọ bụrụ na e mepụta ụgbọala ga-adị ka mkpokoro eju ndị a nọdịnihu, ọ ga-ama ezigbo mma, siekwa ike otú ga-eme ka o chebe ndị nọ ya nime.Gịnị Ka I Chere?Otú mkpokoro eju mmiri na ihe ndị ọzọ yiri eju na-ebi ná mmiri dị, ọ nọkatara dịrị? Ka è kere ya eke?Ihe Ndị A Dị nỊntanetIHE GBASARA ANYỊ NA ỌHANEZE NA OTÚ ANYỊ SI ELE NDỌRỌ NDỌRỌ ỌCHỊCHỊ ANYAGịnị Mere Ndịàmà Jehova Anaghị Aga Agha?A ma Ndịàmà Jehova ama nụwa niile na ha anaghị ekwe aga agha. Gụọ ihe a ka ị hụ ihe kpatara ya.Gaa nebe e dere GBASARA ANYỊ, pịa AJỤJỤ NDỊ MMADỤ NA-AJỤKARỊIHE NDỊ ANYỊ NA-EMERE ỌHANEZEỌdachi Mee, Ịhụya Na-eme Ka Anyị Gbatara Ndị Mmadụ Ọsọ EnyemakaNọtụtụ mba, Ndịàmà Jehova agbatarala ndị ọdachi dakwasịrị ọsọ enyemaka.Gaa nebe e dere GBASARA ANYỊ, pịa IHE NDỊ ANYỊ NA-EME 