 Teta!, No. 2 2019  Ihe Isii Ụmụaka Kwesịrị ỊmụtaA naghị ere akwụkwọ a ere. O so nihe e ji arụ ọrụ ịkụziri ndị mmadụ Baịbụl nụwa dum. E jikwa onyinye si ndị mmadụ nobi akwado ọrụ a. Ị chọọ inye onyinye, biko gaa na donate.jw.org.Ọ gwụkwala ma è dere aha Baịbụl ọzọ, amaokwu Baịbụl ndị e dere nakwụkwọ a si na Baịbụl e ji asụsụ Igbo a na-ede noge a dee, ya bụ,Baịbụl NsọNsụgharị Ụwa Ọhụrụ nke Akwụkwọ Nsọ.Isiokwu Ndị Dị Na Teta! AOkwu MmaliteIhe Isii Ụmụaka Kwesịrị ỊmụtaNwa gị too, olee ụdị onye ị ga-achọ ka ọ bụrụ?Onye na-ejide onwe yaOnye dị umeala nobiOnye na-edi iheOnye a ga-atụkwasịli obiOnye na-akpa àgwà ka dimkpaOnye na-ekwu eziokwuỤmụaka agaghị amụta ihe ndị a nonwe ha. Ọ bụ gị ga-akụziri ha ya.Nakwụkwọ a, anyị ga-ekwu banyere ihe isii i kwesịrị ịkụziri ụmụ gị. Ihe ndị ahụ ga-enyere ha aka ma ha too.Uru Mmadụ Ijide Onwe Ya BaraGỊNỊ BỤ MMADỤ IJIDE ONWE YA?Lee ihe ndị so ná mmadụ ijide onwe ya:ịhapụtụ ihe na-agụ ya agụụịhapụ ime ihe ọ bụla batara ya isiịgbalị rụchaa ọrụ na-anaghị amasị yaibute ọdịmma ndị ọzọ ụzọGỊNỊ MERE MMADỤ IJIDE ONWE YA JI DỊ MKPA?Ọ na-adịrị ụmụaka ndị na-ejide onwe ha mfe imeri ọnwụnwa, ọ bụrụgodị na ime ihe ahụ ga-atọ ha ụtọ. Ma, ụmụaka ndị na-anaghị ejide onwe ha nwere ikeịna-ewekarị iweịna-ada mbà nobiịna-aṅụ sịga, mmanya ma ọ bụ ọgwụ ikeịna-eri nri na-anaghị edozi ahụOtu nchọpụta e mere gosiri na ụmụaka ndị na-ejide onwe ha anaghị arịakarị ọrịa ma ha too. Ha anaghị echegbukarị onwe ha nihi ego, ha anaghịkwa adakarị iwu obodo. Nchọpụta a mere ka Prọfesọ Angela Duckworth nke na-akụzi na mahadum a na-akpọUniversity of Pennsylvaniakwuo, sị: O nweghị mgbe mmadụ ijide onwe ya na-adị njọ.OTÚ Ị GA-ESI AKỤZIRI NWA GỊ IJIDE ONWE YAỊ sị nwa gị mba, ka mba gị bụrụ mba.IHE BAỊBỤL KWURU:Ka Ee unu kwuru bụrụ Ee, ka Ee e unu kwuru bụrụ Ee e.Matiu 5:37.Nwatakịrị nwere ike imewere nne na nna ya isi ike iji lee ma hà ga-agbanwe ihe ha kwuru. O nwedịrị ike ime ya nebe ndị mmadụ nọ. Ọ bụrụ na ha ejiri maka ihe a gbanwee ihe ha kwuru, nwa ahụ ga-ewere ya na ime isi ike ga-enyere ya aka ịna-enweta ihe ọ chọrọ.Ma, ọ bụrụ na nne na nna akwụrụ nokwu ha, nwa ahụ ga-amụta naọ bụghị mgbe niile ka mmadụ na-enweta ihe ọ chọrọ.Dr. David Walsh dere, sị: Ụmụaka ndị mụtara ihe a na-aka eme nke ọma ma ha too. Ndị nne na nna ga-eme ụmụ ha ihe ọjọọ ma ha na-akụziri ha na ha ga na-enweta ihe ọ bụla ha chọrọ nụwa a.Ọ bụrụ na ị naghị emere nwa gị ihe ọ bụla ọ chọrọ, ọ ga-enyere ya aka ịna-ejide onwe ya ma o too. Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na ndị ọzọ na-agwa ya ka ọ ṅụọ ọgwụ ike, kwaa iko, ma ọ bụ mee omume ọjọọ ọzọ, ọ ga-enwe ike ijide onwe ya.Mee ka ụmụ gị ghọta uru dị nịkpa àgwà ọma na ọghọm dị nịkpa àgwà ọjọọ.IHE BAỊBỤL KWURU:Mkpụrụ ọ bụla mmadụ na-agha, ọ bụ ya ka ọ ga-aghọrọkwa.Ndị Galeshia 6:7.I kwesịrị ime ka nwa gị ghọta na ihe ọ bụla o mere nwere ihe ọ ga-akpatara ya, nakwa na ọ bụrụ na ọ naghị ejide onwe ya, ọ ga-akpatara ya nsogbu. Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na nwa gị na-ewekarị iwe ọkụ, o nwere ike ime ka ndị ọzọ na-agbara ya ọsọ. Ma, ọ bụrụ na ọ na-ejide onwe ya ma a kpasuo ya iwe, jirikwa ndidi na-ege ndị ọzọ ntị, ọ ga-eme ka ndị mmadụ na-akpa ya nso. Nyere nwa gị aka ka ọ ghọta na ọ bụrụ na ọ na-ejide onwe ya, ọ ga-eme ka ihe gaziere ya.Kụziere nwa gị otú ọ ga-esi na-amata ihe ndị ka mkpa.IHE BAỊBỤL KWURU:Chọpụta ihe ndị ka mkpa.Ndị Filipaị 1:10.Mmadụ ijide onwe ya apụtaghị naanị ịhapụ ime ihe ọjọọ, ọ pụtakwara mmadụ ime ihe o kwesịrị ime, ọ bụrụgodị na ime ihe ahụ anaghị amasịcha ya. Nwa gị kwesịrị ịna-amata ihe ndị ka mkpa ma na-eme ha. Nyere ya aka ibu ụzọ na-eme ihe ndị ahụ. Dị ka ihe atụ, o kwesịrị ibu ụzọ mee ihe omume e nyere ha nụlọ akwụkwọ tupu ya agawa igwu egwu.Na-eme ihe ndị ị na-akụziri nwa gị.IHE BAỊBỤL KWURU:M na-enye unu ihe nlereanya, ka unu meekwa otú ahụ, dị nnọọ ka m meere unu.Jọn 13:15.Nwa gị ga-achọpụta otú i si eme ma a kpasuo gị iwe. Na-akpa àgwà ga-egosi na mmadụ ijide onwe ya na-aba uru. Dị ka ihe atụ, nwa gị mee ihe na-adịghị mma, ị na-ebido wewe iwe ozugbo ka ị na-ejide onwe gị?Kụziere Nwa Gị Ịdị Umeala nObiGỊNỊ BỤ ỊDỊ UMEALA NOBI?Onye dị umeala nobi na-akwanyere ndị ọzọ ùgwù. Ọ naghị adị mpako ma ọ bụ na-atụ anya ka ndị ọzọ were ya ka onye pụrụ iche. Kama, onye dị umeala nobi na-achọ ịma banyere ndị ọzọ, dịkwa njikere ịmụta ihe naka ha.Mgbe ụfọdụ, ndị mmadụ na-eche na onye dị umeala nobi esighị ike. Ma, nke bụ eziokwu bụ na ịdị umeala nobi na-eme ka mmadụ mara ebe ọ na-anaghị emeta na ihe ọ na-agaghị emeli.GỊNỊ MERE ỊDỊ UMEALA NOBI JI DỊ MKPA?Ọ na-eme ka mmadụ na ibe ya na-adị ná mma.Otu akwụkwọ aha ya bụThe Narcissism Epidemickwuru, sị: Ọ na-aka adịrị ndị dị umeala nobi mfe imeta ndị enyi. O kwukwara na ọ na-aka adịrị ha mfe iso ndị ọzọ na-emekọrịta ihe.Ịdị umeala nobi ga-abara nwa gị uru nọdịnihu.Nwa gị mụta ịdị umeala nobi, ọ ga-abara ya uru ma ugbu a ma nọdịnihu, dị ka ihe atụ, ma ọ chọwa ọrụ. Dr. Leonard Sax kwuru, sị: Ọ ga-esi ike onye na-eto eto onwe ya na-ebu isi ime nke ọma ma ọ gaa ịchọ ọrụ. Ma, onye ọ ga-aka adịrị mfe inweta ọrụ bụ onye nke na-ege onye na-ewe ya nọrụ ntị.OTÚ Ị GA-ESI AKỤZIRI NWA GỊ ỊDỊ UMEALA NOBINyere nwa gị aka ka ọ ghara ịna-eche na ya ka ndị ọzọ mma.IHE BAỊBỤL KWURU:Ọ bụrụ na onye ọ bụla echee na ọ dị ihe ya bụ mgbe ọ na-adịghị ihe ọ bụ, ọ na-aghọgbu obi ya.Ndị Galeshia 6:3.Agwala nwa gị na ọ ga-emeli ihe niile.Ọ bụrụ na ị na-agwa nwa gị, sị: Ị ga-enweta ihe niile ị chọrọ ná ndụ, nakwa Ị ga-abụli ihe ọ bụla ị chọrọ ịbụ ma ọ bụ ihe yiri ha, o nwere ikeime kaọ na-agba mbọ. Ma ọtụtụ mgbe, ihe anaghị agacha otú ahụ. Ihe ga-aka agaziri ha ma ha na-agba mbọ, na-achọkwa ihe aka ha ga-eru.Na-agwa nwa gị ihe mere i ji jaa ya mma.Naanị ịgwa nwa gị na ọ na-agbalị agaghị eme ka ọ dị umeala nobi. Gwa ya ihe mere i ji jaa ya mma.Ekwela ka nwa gị na-anọ nỊntanet akparịta ụka mgbe niile.Ndị mmadụ na-anọkarị nebe ahụ eto onwe ha, ekwu gbasara nkà ndị ha nwere na ihe ndị ha merela. Ihe ndị a anaghị eme ka mmadụ dị umeala nobi.Gbaa nwa gị ume ka ọ na-arịọ mgbaghara ozugbo o mejọrọ.Nwa gị mejọọ ihe, nyere ya aka ịmata ebe o mejọrọ na ikweta na o mejọrọ.Kụziere nwa gị ikele ndị meere ya ihe ọma.IHE BAỊBỤL KWURU:Gosikwanụ na unu bụ ndị nwere ekele.Ndị Kọlọsi 3:15.Ikele Chineke maka ihe ndị o kere.Ụmụaka kwesịrị ịmụta ịna-ekele Chineke maka ihe niile o kere nakwa na ihe ndị ahụ mere ka anyị dị ndụ. Ikuku, mmiri na ihe oriri dị anyị mkpa. Jiri ihe ndị a kụziere ha ka ha na-enwe obi ụtọ ma na-ekele Chineke maka ihe ndị dị ịtụya o kere.Iji ndị ọzọ akpọrọ ihe.Mee ka nwa gị ghọta na e nwere ihe ndị ọzọ ji kara ya mma, nakwa na o kwesịghị imewere ha anyaụfụ, kama, na o nwere ike isi naka ha mụta ihe.Ikele ndị ọzọ.Kụziere nwa gị ịna-asị i meela. Ọ bụghị naanị ikwu ya ekwu, kama ka o gosi na o si ya nobi. Ikele ndị ọzọ na-enyere anyị aka ịdị umeala nobi.Kụziere ụmụ gị na imere ndị ọzọ ihe ọma na-aba uru.IHE BAỊBỤL KWURU:Nịdị nwayọọ nobi na-ewere na ndị ọzọ ka unu, na-elekwasị anya, ọ bụghị naanị nọdịmma onwe unu, kamakwa nọdịmma nke ndị ọzọ.Ndị Filipaị 2:3, 4.Kenye nwa gị ihe ọ ga na-arụ nụlọ.Ọ bụrụ na o nweghị ihe i kenyere nwa gị ka ọ na-arụ nụlọ, ọ ga-eme ka o chewe na ya dị ezigbo mkpa nke na ya ekwesịghị ịrụ ọrụ dị nụlọ. Mee ka ọ mata na o kwesịrị ibu ụzọ rụọ ọrụ ndị dị nụlọ tupu ya agawa igwu egwu. Gwa ya uru ọrụ ndị ahụ na-abara ndị ọzọ, nakwa na ndị ọzọ ga-eji ya kpọrọ ihe nihi na ọ na-arụ ọrụ ya.Mee ka nwa gị ghọta na ọ dị mma imere ndị ọzọ ihe.Ọ bụ ya ga-akacha eme ka nwatakịrị na-akpa àgwà ọma ma o too. Nihi ya, gbaa ya ume ka ọ na-achọpụta ndị e kwesịrị inyere aka. Gị na ya kparịta ihe o nwere ike imere ha. Nwa gị meere mmadụ ihe, jaa ya mma ma na-akwado ya.Kụziere Nwa Gị Ịna-edi IheGỊNỊ KA MMADỤ IDI IHE PỤTARA?Ọ naghị esiri onye na-edi ihe ike inwetaghachi onwe ya ma o nwee nsogbu. Mmadụ na-esi nihe ndị mere ya amụta àgwà a. Otú ahụ nwatakịrị na-ada ada mgbe ụfọdụ tupu ya amụta ịga ije, ka onye ahụ ga-enwekwa nsogbu mgbe ụfọdụ tupu ihe agaara ya nke ọma ná ndụ.GỊNỊ MERE IDI IHE JI DỊ MKPA?Ụmụaka ụfọdụ na-ada mbà nobi ma ihe siere ha ike, ma ihe ha na-eme agaghị nke ọma, ma ọ bụ ma mmadụ nye ha ndụmọdụ nihe ahụ. Ndị ọzọ na-ahapụdị ihe ahụ kpamkpam. Ma, ha kwesịrị ịghọta na:Ọ bụghị mgbe niile ka ihe mmadụ na-eme na-aga nke ọma.Jems 3:2.O nweghị onye na-agaghị enwe nsogbu mgbe ụfọdụ ná ndụ ya. Ekliziastis 9:11.Ihe ga-eme ka mmadụ na-emekwu nke ọma bụ ma a na-agwa ya ebe ndị ọ na-anaghị emeta. Ilu 9:9.Nwa gị mụta ịna-edi ihe, ọ ga-enyere ya aka ịma na ọ ga-emerili nsogbu ndị ga-abịara ya.OTÚ Ị GA-ESI AKỤZIRI NWA GỊ ỊNA-EDI IHEMgbe nwa gị na-emeghị nke ọma.IHE BAỊBỤL KWURU:Onye ezi omume nwere ike ịda ọbụna ugboro asaa, ma ọ ga-ebilicha. Ilu 24:16.Nyere ya aka ịma ihe ọ ga-eme ka ọ ghara inwe nsogbu ahụ o nweburu. Dị ka ihe atụ, gịnị ka ọ ga-eme ma ọ daa ule nụlọ akwụkwọ? O nwere ike ịda mbà nobi, chee na o nweghịzi ihe ọ dị mma ya.Nyere nwa gị aka ịmata ụzọ ọ ga-esi mewe nke ọma. Ọ ga-eme ka ọ gbalịwa imezi ihe ahụ o mehiere, kama ịnọ na-enwe mwute.Ma, ejikwala aka gị emeziri ya ihe o mehiere. Kama, nyere ya aka ka ọ chọta ụzọ ọ ga-esi mezie ya nonwe ya. I nwere ike ịjụ ya, sị: Olee ihe ị ga-eme ka ị na-aghọtakwu ihe a na-akụziri unu nụlọ akwụkwọ?Mgbe nsogbu bịara.IHE BAỊBỤL KWURU:Unu amaghị ihe ndụ unu ga-abụ echi.Jems 4:14.O nweghị onye ma otú ihe ga-adịrị ya echi. Onye bụ aka ji akụ taa nwere ike ịda ogbenye echi.Onye ahụ dị taa nwere ịke ịda ọrịa echi. Baịbụl kwuru, sị: Ọ bụghị ndị nwere ụkwụ ọsọ na-emeri nọsọ, ọ bụghịkwa ndị dị ike na-emeri nagha; nihi na oge ọdachi na ihe a na-atụghị anya ya na-abịakwasị ha niile.Ekliziastis 9:11.O doro anya na ị na-agbalị ichebe nwa gị ka ọ ghara ịba ná nsogbu. Ma, nke bụ eziokwu bụ na ọ bụghị nsogbu niile ka ị ga-echebeli nwa gị na ya.Ebe ọ bụ na nwa gị etorubeghị ịrụwa ọrụ, nsogbu ọ ga-enwe nwere ike ọ gaghị abụ na a chụrụ ya nọrụ ma ọ bụkwa na ụkọ ego ji ya nolu. Ma, e nwere nsogbu ndị ọzọ i nwere ike inyere ya aka ka o die, dị ka, mgbe ya na enyi ya sere okwu, ma ọ bụ ọnwụ onye ezinụlọ unu.Mgbe e nyere nwa gị ndụmọdụ.IHE BAỊBỤL KWURU:Nụrụ ndụmọdụ . . . ka i wee mara ihe nọdịnihu gị.Ilu 19:20.Mmadụ nye nwa gị ndụmọdụ, ọ pụtaghị na ọ kpọrọ ya asị. Kama, ọ chọrọ inyere ya aka ka o mezie ihe ọ na-anaghị emeta.Ị kụziere nwa gị ịnabata ndụmọdụ, ọ ga-abara gị na ya uru. Otu nwoke aha ya bụ John nke nwere ezinụlọ kwuru, sị: Ọ bụrụ na a na-ahapụ ụmụaka mgbe ọ bụla ha mejọrọ ihe, ha agaghị amụta ihe. Ha ga na-esi notu nsogbu abanye nọzọ. Ọrụ gị ga-abụkwa ịna-agbatara ha ọsọ enyemaka mgbe ọ bụla ha banyere ná nsogbu. Ihe a ga-eme ka ndụ ghara ịna-atọ nne na nnananwa ha ụtọ.Olee otú ị ga-esi nyere nwa gị aka ịna-anabata ndụmọdụ? Mgbe ọ bụla e nyere nwa gị ndụmọdụ, ma ọ bụ nụlọ akwụkwọ ma ọ bụ nebe ọzọ, ekwukwala na ndụmọdụ ahụ ezighị ezi. Kama ime otú ahụ, jụọ ya, sị:Olee ihe i chere mere e ji nye gị ndụmọdụ a?Olee otú ị ga-esi mezikwuo ihe?Olee ihe ị ga-eme mgbe ọzọ ụdị ihe a mere?Cheta na ndụmọdụ ga-abara nwa gị uru ugbu a nakwa ma o too.Kụziere Nwa Gị Ịbụ Onye A ga-atụkwasịli ObiGỊNỊ BỤ MMADỤ ỊBỤ ONYE A GA-ATỤKWASỊLI OBI?Ndị a ga-atụkwasịli obi na-eme ihe ha kwuru. Ha na-arụ ọrụ ọ bụla e nyere ha nke ọma, na-arụchakwa ya noge.Ụmụaka nwere ike ịmụta otú ha ga-esi bụrụ ndị a ga-atụkwasịli obi nagbanyeghị na ha ka dị ntakịrị. Otu akwụkwọ aha ya bụParenting Without Borderskwuru, sị: Mgbe nwatakịrị dị ọnwa iri na ise, ọ ga na-eme ihe ọ bụla ndị mụrụ ya gwara ya mee. Ma, mgbe o ruru ọnwa iri na asatọ, ọ ga na-emezi ihe ọ bụla ọ hụrụ nne na nna ya na-eme. Nọtụtụ ebe, ndị nne na nna na-ebido mgbe ụmụ ha dị ihe dị ka afọ ise ma ọ bụ asaa na-enye ha ọrụ ndị ha ga na-arụ nụlọ. Ha na-arụkwa ọrụ ndị ahụ nke ọma nagbanyeghị na ha ka dị ntakịrị.GỊNỊ MERE MMADỤ ỊBỤ ONYE A GA-ATỤKWASỊLI OBI JI DỊ MKPA?Ọtụtụ ụmụ okoro na agbọghọ ndị hapụrụ nne na nna ha gaa biri nke ha na-ejikwa ọsọ lọghachikwute nne na nna ha nihi nsogbu ndị ha na-enwe mgbe ha gara biri nke ha. Mgbe ụfọdụ, ihe mere ihe a ji eme bụ nihi na ha na-emefusị ego aghara aghara; ha amaghị otú e si eme ihe dị nụlọ, na otú ha ga-esi na-eme ihe ndị ọzọ ha kwesịrị ime.Nihi ya, ọ ga-akacha mma ka ị zụọ ụmụ gị ugbu a ka ha mụta ihe ndị ga-enyere ha aka ịbụ ndị a ga-atụkwasịli obi ma ha too. Otu akwụkwọ aha ya bụHow to Raise an Adultkwuru, sị: Ọ gaghị adị mma ka ị na-emere ha ihe niile, ha ruzie afọ iri na asatọ, gị ahapụ ha ka ha gaa biri nke ha.OTÚ Ị GA-ESI AKỤZIRI NWA GỊ ỊBỤ ONYE A GA-ATỤKWASỊLI OBINye ya ọrụ ọ ga na-arụ nụlọ.IHE BAỊBỤL KWURU:Uru dị nụdị ndọgbu nọrụ niile.Ilu 14:23.Ụmụaka na-enwekarị mmasị iso ndị mụrụ ha na-arụ ọrụ. Ihe a kwesịrị ime ka ị na-ekenye nwa gị ọrụ ọ ga na-arụ nụlọ.Ndị nne na nna ụfọdụ anaghị enwe mmasị ime ya. Ha na-eche na ụmụ ha nwere ọtụtụ ihe omume e nyere ha nụlọ akwụkwọ ka ha mee nụlọ, nihi ya na ọ dịghị mma inyekwa ha ọrụ ọzọ nelu nke ahụ.Ma, ụmụaka ndị nwere ọrụ ha na-arụ nụlọ na-aka eme nke ọma nụlọ akwụkwọ nihi na ọ na-eme ka ha mụta ịnara ọrụ e nyere ha ma rụchapụ ya. Akwụkwọ ahụ bụParenting Without Borderskwudịrị na ọ bụrụ na anyị anaghị ekwe ka ụmụaka anyị soro anyị na-arụ ọrụ, ha too, ọ ga-eme ka ha na-eche na ọ dịghị mkpa ka ha soro na-arụ ọrụ . . . Ọ ga-emekwa ka ha na-atụ anya ka a na-emere ha ihe niile.Ihe a akwụkwọ a kwuru gosiri na ọ dị mkpa ka anyị zụọ ụmụ anyị ka ha soro na-arụ arụ, kama ịbụ naanị ndị oriri, ka ha na-enye enye, kama ịbụ naanị ndị ga na-anara anara. Ikenye ụmụaka ọrụ ha ga na-arụ nụlọ ga-eme ka ha ghọta na e ji ha kpọrọ ihe nezinụlọ, nakwa na ha nwere ọrụ ha kwesịrị ịna-arụ.Nyere ụmụ gị aka ịghọta na ha ga-ata ahụhụ ihe ha mejọrọ.IHE BAỊBỤL KWURU:Nụrụ ndụmọdụ, narakwa ịdọ aka ná ntị, ka i wee mara ihe nọdịnihu gị.Ilu 19:20.Ụmụ gị mejọọ ihe, dị ka ihe atụ, ha mebie ihe mmadụ namaghị ama, ekpuchila ihe ahụ ha mere. Ụmụaka kwesịrị ịta ahụhụ ihe ha mejọrọ. Ha kwesịrị ịrịọ mgbaghara maka ihe ahụ ha mebiri ma ọ bụdị kwụọ ụgwọ ya ma ọ dị mkpa.Ụmụ gị ghọta na ọ bụ hanwa ga-eji isi ha buru ihe ha metara, ọ ga-enyere ha akaịna-ekwu eziokwu ma na-ekweta mmejọ haịghara ịna-ata ndị ọzọ ụta maka ihe hanwa mejọrọịghara ịna-achọ ịgọrọ isi ha ma ha mejọọịna-arịọ mgbaghara mgbe ọ bụla ha kwesịrị ime otú ahụUru Onye Toro Eto Ịkụziri Nwatakịrị Ihe BaraOLEE NDỊ TOROLA ETO GA-AKỤZIRI NWATAKỊRỊ IHE?Ụmụaka kwesịrị inwe ndị toro eto ga na-akụziri ha ihe ma na-eduzi ha. Ọ bụrụ na ị bụ nne ma ọ bụ nna, ọ bụ gịnwa ga-akacha arụ ọrụ a nke ọma. Neziokwu, ọ bụ ọrụ dịịrị gị. Ma, ndị ọzọ torola eto nwekwara ike inye aka kụziere ụmụaka gị ihe.GỊNỊ MERE ONYE TOROLA ETO ỊKỤZIRI NWATAKỊRỊ IHE JI DỊ MKPA?Nọtụtụ obodo, ụmụaka na ndị torola eto anaghị emekọcha ihe. Dị ka ihe atụ:Ụmụaka na-anọ ọtụtụ awa nụlọ akwụkwọ bụ ebe ndị nkụzi na ndị ọzọ torola eto dị ole na ole.Ụfọdụ ụmụaka lọta akwụkwọ, o nweghị onye ha na-ahụ nụlọ nihi na nne ha na nna ha agaala ọrụ.Otu nchọpụta e mere gosiri na nAmerịka, ụmụaka ndị nọ nagbata afọ asatọ na afọ iri na abụọ na-eji ihe dị ka awa isii ele tiivi, ege egwú ma ọ bụ egwu egwuregwu vidio kwa ụbọchị.Otu akwụkwọ aha ya bụHold On to Your Kidskwuru, sị: Ụmụaka na-ahapụ ndị nne na nna ha, ndị nkụzi ha na ndị ọzọ torola eto na-agakwuru ndị ọgbọ ha ka ha nye ha ndụmọdụ, kụziere ha ihe ma duzie ha.OTÚ Ị GA-ESI KỤZIERE ỤMỤ GỊ IHEGị na ụmụ gị na-anọrị.IHE BAỊBỤL KWURU:Zụlite nwata dị ka ụzọ kwesịrị ya si dị; ọbụna mgbe o mere okenye, ọ gaghị ahapụ ya.Ilu 22:6.Ụmụaka na-achọkarị ka ndị mụrụ ha na-eduzi ha. Ụfọdụ ndị ọkachamara kwụdịrị na ụmụaka ndị rurula afọ iri na atọ na-achọkarị ige ndị mụrụ ha ntị karịa ndị ọgbọ ha. Otu nwoke aha ya bụ Dr. Laurence Steinberg kwuru nakwụkwọ bụYou and Your Adolescent,sị: Ọ bụ ihe ndị nne na nna na-eme ka ụmụ ha na-akacha eṅomi mgbe ha dị afọ iri na ụma na mgbe ha ruwere afọ iri abụọ. O kwukwara, sị: Ndị na-eto eto na-achọkarị ịma ihe ndị nne na nna ha na-eche, ha na-egekwa ihe ha na-ekwu, ọ bụ eziokwu na ha anaghị ekwetacha ihe niile a na-agwa ha.Ebe ọ bụ na ụmụ gị ga-enwe mmasị ka ị na-eduzi ha, gbalịa na-eduzi ha. Gị na ha na-anọ, na-akọrọ ha otú i si ele ihe anya, ihe ndị na-amasị gị, na ihe ndị merela ná ndụ gị.Mee ka ha nwee onye ha ga na-eṅomi.IHE BAỊBỤL KWURU:Onye ya na ndị maara ihe na-eje ije ga-ama ihe.Ilu 13:20.Ò nwere onye torola eto ị maara ị ga-achọ ka nwa gị na-eṅomi? Lee ma ị ga-agwa onye ahụ ka ọ bịa na-enyere nwa gị aka. Ma, ọ pụtaghị na ị ga-ahapụrụ ya nwa gị ka ọ na-azụ. Ndụmọdụ onye torola eto ị tụkwasịrị obi na-enye nwa gị na nke gịnwa na-enye ya nwere ike inyere ya aka ịna-emekwu nke ọma. Baịbụl kwuru na Timoti na Pọl onyeozi bụ enyi, ọbụbụenyi ha baara Timoti ọtụtụ uru, nagbanyeghị na ọ ghọọla dimkpa. Ọ bakwaara Pọl uru.Ndị Filipaị 2:20,22.Nime otu narị afọ gara aga, ọtụtụ ezinụlọ ebikọghịzi ọnụ nihi na ndị ikwu ha bicha ná mba ọzọ. Ọ bụrụ na ọ bụ otú ahụ ka ọ dị gịnwa, mee ka ụmụ gị nwee onye torola eto na-akpa ụdị àgwà ndị ị ga-achọ ka ha na-akpa ka ha nwee ike ịmụta àgwà ndị ahụ.Ụmụaka Kwesịrị Ịmụta Ịna-akpa Àgwà ỌmaGỊNỊ BỤ ÀGWÀ ỌMA?Ndị na-akpa àgwà ọma na-ama ihe dị iche nihe ziri ezi na ihe na-ezighị ezi. Ihe ha ji ekpebi ihe ziri ezi na ihe na-ezighị ezi abụghị otú obi dị ha. Kama, e nwere ụkpụrụ ma ọ bụ iwu ndị na-ekpebi otú ha si akpa àgwà, ma mgbe naanị ha nọ ma mgbe ha na ndị ọzọ nọ.GỊNỊ MERE ÀGWÀ ỌMA JI DỊ MKPA?E nwere ọtụtụ ihe na-ezighị ezi a na-agwa ndị na-eto eto taa banyere ihe bụ àgwà ọma. Ebe ha si anụ ihe ndị a bụ nọnụ ụmụ akwụkwọ ibe ha, negwú, na fim, nakwa na tiivi. Ihe ndị a nwere ike ime ka ha nwewe obi abụọ banyere ihe ndị a kụziiri ha na ha bụ ihe ziri ezi na ihe na-ezighị ezi.Ihe a na-emekarị ndị nọ nafọ iri na ụma. Otu akwụkwọ aha ya bụBeyond the Big Talkkwuru na noge a ụmụaka ndị a na-eto eto, ha kwesịrị ịghọta na ndị ọgbọ ha na ndị ha na-ahụ na tiivi nakwa nỊntanet na-achọ ime ka ha bụrụ ndị a ma ama. Ha kwesịkwara ịmụta ịna-eji ezigbo ihe ndị a kụziiri ha eme mkpebi, ọ bụrụgodị na ọ bụghị ihe ndị enyi ha chọrọ ka ha mee. Neziokwu, ndị nne na nna kwesịrị ịkụziri ụmụ ha ihe ndị atupuha eruo afọ iri na ụma.OTÚ Ị GA-ESI KỤZIERE NWA GỊ ỊNA-AKPA ÀGWÀ ỌMAMee ka ihe ziri ezi na ihe na-ezighị ezi doo ya anya.IHE BAỊBỤL KWURU:Ndị tozuru okè . . . zuru ikike nghọta ha azụ . . . ịmata ihe dị iche nihe ziri ezi na ihe na-ezighị ezi.Ndị Hibru 5:14.Na-akpọrọ nwa gị aha ihe ndị ziri ezi na ihe ndị na-ezighị ezi.Jiri ihe ndị na-eme kwa ụbọchị na-eme ya. Dị ka ihe atụ, na-agwa ya, sị: Ihe a bụ ikwu eziokwu; ihe a bụ ịgha ụgha. Ihe a bụ irube isi; ihe a bụ inupụ isi. Ihe a bụ inwe obiọma; ihe a bụ inwe obi ọjọọ. Ọ ga-eme ka nwa gị mata ihe ndị o kwesịrị ime na ihe ndị ọ na-ekwesịghị ime.Na-agwa ya ihe mere ihe ji zie ezi ma ọ bụ ghara izi ezi.Dị ka ihe atụ, na-ajụ ya ajụjụ ndị dị ka: Gịnị mere o ji akacha mma ikwu eziokwu? Olee otú ụgha si ekewa enyi na enyi? Gịnị mere izu ohi ji dị njọ? Kụziere ya iche echiche nke ọma ka ọ na-amata ihe ziri ezi na ihe na-ezighị ezi.Mee ka ọ mata uru dị nịkpa àgwà ọma.I nwere ike ịgwa ya, sị: Ị na-ekwu eziokwu, ndị mmadụ ga na-atụkwasị gị obi ma ọ bụkwanụ Ị dị obiọma, ndị mmadụ ga na-akpa gị nso.Gbalịa mee ka ndị ezinụlọ unu niile na-akpa àgwà ọma.IHE BAỊBỤL KWURU:Na-anwapụtanụ ihe unu onwe unu bụ.2 Ndị Kọrịnt 13:5.Ndị ezinụlọ unu kwesịrị ịna-akpa àgwà ọma ka i nwee ike ikwu neziokwu, sị:Ndị ezinụlọ anyị anaghị agha ụgha.Anyị anaghị alụ ọgụ ma ọ bụ aba mba.Anyị anaghị agwa mmadụ okwu ọjọọ.Ọ ga-eme ka nwa gị mata na ọ bụghị naanị na unu chọrọ ka ndị ezinụlọ unu na-akpa àgwà ọma, kama na unu chọrọ ka e jiri ya mara ezinụlọ unu.Gị na nwa gị na-ekwụrịta àgwà ndị ị chọrọ ka ndị ezinụlọ unu na-akpa. Jiri ihe ndị na-eme kwa ụbọchị na-akụziri ya ihe. I nwere ike ime ka ọ mata ihe mere àgwà ndị ị chọrọ ka ọ na-akpa ji dị iche ná ndị nke a na-akụzi nụlọ akwụkwọ ma ọ bụ na tiivi. Jụọ ya ajụjụ ndị dị ka: Ọ bụrụ gị ka ihe a mere, gịnị ka ị gaara eme? Olee ihe ezinụlọ anyị gaara eme?Mee ka obi sie ya ike ịna-eme ihe ziri ezi.IHE BAỊBỤL KWURU:Nweenụ ezi akọ na uche.1 Pita 3:16.Jaa nwa gị mma ma o mee ihe ziri ezi.Nwa gị kpaa àgwà ọma, jaa ya mma, meekwa ka ọ mata ihe mere ihe ahụ o mere ji dị mma. Dị ka ihe atụ, i nwere ike ịgwa ya, sị: I kwuru eziokwu nihe a. Eji m gị eme ọnụ. Nwa gị gwa gị ihe ọjọọ o mere, buru ụzọ jaa ya mma maka ikwu ihe ahụ o mere tupu gị enyewa ya ndụmọdụ.Gbazie nwa gị ma ọ kpaa àgwà ọjọọ.Nwa gị mejọọ ihe, nyere ya aka ikweta na o mejọrọ. E kwesịrị ịna-eme ka ụmụaka mataihe ha mejọrọnaotú o si dị ichenihe e ji mara ezinụlọ unu. Ụfọdụ ndị nne na nna anaghị achọ ịgwa nwa ha banyere ihe o mejọrọ ka obi ghara ịjọwa ya njọ. Ma, gị na nwa gị kwurịta banyere ihe o mejọrọ, ọ ga-enyere ya aka ịzụ akọnuche ya ka ọ na-amata ihe ziri ezi na ihe na-ezighị ezi.Ihe Ndị Ọzọ Ga-enyere Ndị Nne na Nna AkaAnyị ma na ị chọpụtara na ihe ndị e kwuru nakwụkwọ a si na Baịbụl. Baịbụl na-agwa anyị ihe kacha mma ga-abara onye ọ bụla nọ nezinụlọ uru. Ihe ndị Baịbụl kwuru ga-enyere mmadụ aka ịna-eche echiche nke ọma na ịna-ele ihe anya otú kwesịrị ekwesị.Ilu 1:1-4.BAỊBỤL ZAKWARA AJỤJỤ NDỊ DỊ EZIGBO MKPA, DỊ KA:Gịnị ka Chineke bu nobi kee anyị?Ọ bụ Chineke na-akpata ahụhụ anyị na-ata?Gịnị na-eme mmadụ ma ọ nwụọ?Gbalịa leba anya nihe dị na Baịbụl ka i jiri anya gị hụ azịza ajụjụ ndị a na azịza ajụjụ ndị ọzọ. Gaa na jw.orgig ka i lee vidio bụOlee Uru Ịmụ Baịbụl Ga-abara Gị? 