 Ụlọ Nche Mach 1, 2015  Gịnị Ka Jizọs Gbapụtara Anyị na Ya?Isiokwu Ndị Dị nAkwụkwọ AIhe Mere Mgbapụta Ji Dị Anyị MkpaKemgbe ụwa, ọ na-agụ ụmụ mmadụ agụụ ịdịrị ka okoro na agbọghọ na-aga ruo mgbe ebighị ebi, ahụ esiekwa ha ike. Ma, ọ na-ewute anyị na e meekwa elu mee ala, anyị ka na-anwụ anwụ. Ọ karịala puku afọ atọ Job kwuru ihe ahụ dị naJob 14:1, 2. Ma, ihe ahụ o kwuru ka bụkwa eziokwu ruo taa.Ndị mmadụ nebe niile nụwa na-achọ ịdị ndụ ebighị ebi. Baịbụl kwuru na Chineke kere anyị ka ọ na-agụ anyị agụụ ịdị ndụ ebighị ebi, nakwa ka ọ na-agụ anyị agụụ ịma otú ndụ ebighị ga-adị. Ekliziastis 3:11 Ebe ọ bụ na Chineke hụrụ anyị nanya, ì chere na ọ ga-eme ka ihe ọ ma na anyị agaghị enwetali na-agụ anyị agụụ? Ị zaa mba, ị zatara ya. Baịbụl kwuru na ọnwụ bụ onye iro anyị nakwa na a ga-eme ka ọ ghara ịdị irè.1 Ndị Kọrịnt 15:26.Ọnwụ bụ onye iro anyị neziokwu. E nweghị onye isi dị mma ga-achọ ịnwụ. Ọ na-abụ anyị hụ ihe nwere ike igbu anyị, anyị ezeere ya, gaa zoo, ma ọ bụkwanụ gbalaga. Anyị rịawakwa ọrịa, anyị achọwa otú anyị ga-esi gwọọ onwe anyị. Anyị na-agbalị ike anyị niile ka anyị ghara ịnwụ.Ma, è nwedịrị ihe gosiri na ọnwụ a na-egbu ụmụ mmadụ kemgbe ga-emecha kwụsị? Ee, e nwere. Jehova Chineke, bụ Onye kere ụmụ mmadụ, ekeghị ha ka ha na-adị ndụ afọ ole na ole ma nwụọ. Mgbe Chineke kere ụmụ mmadụ, o bughị nobi ka ha na-anwụ anwụ. Ọ chọrọ ka ha dịrị ndụ ebighị ebi nụwa. Jehova ga-emechakwa mee ihe a ọ chọrọ ime nihi na ọ na-emezu ihe ọ bụla o zubere.Aịzaya 55:11.Oleezi otú a ga-esi ewepụ ọnwụ? Kemgbe ụwa, ụmụ mmadụ anwaala ike ha ka ha wepụ ọnwụ ma ha enwebeghị ike iwepụ ya. Ha ka na-anwakwa ike ha ruo taa. Ndị sayensị emepụtala ọgwụ mgbochi ọrịa na ọgwụ ndị e ji agwọ ọrịa. Ọgwụ ndị a emeekwala ka ọrịa belata. Ndị sayensị amụọkwala ọtụtụ ihe gbasara otú ihe ndị dị nahụ mmadụ si arụ ọrụ ka ha mara otú ha ga-esi eme ka ndị mmadụ na-adịtekwu ndụ aka. Nọtụtụ ebe nụwa, ndị mmadụ na-adịtekwu ndụ aka karịa otú ha na-adịbu notu narị afọ gara aga. Ma, ndị mmadụ ka na-anwụkwa anwụ. Ihe Baịbụl kwuru bụ eziokwu. Ọ sịrị na ọ bụ nájá ka ha niile na-alaghachi.Ekliziastis 3:20.Ma, otu ihe ga-eme anyị obi ụtọ bụ na e nwere onye ga-ewepụrụ anyị nsogbu a nyịrị ụmụ mmadụ. Jehova Chineke ahaziela otú ọ ga-esi zọpụta anyị ma ọ bụ napụta anyị naka ọnwụ. Ọ bụ Jizọs Kraịst ka ọ ga-esi naka ya mee ya.Olee Uru Ọnwụ Jizọs na Mbilite nỌnwụ Ya Ga-abara Gị?E keghị ụmụ mmadụ ka ha na-anwụ anwụJehova bụ Chineke wee kpọrọ mmadụ ahụ mee ka o biri nogige Iden ka ọ na-akọ ihe na ya ma na-elekọta ya. Jehova bụ Chineke nyekwara mmadụ ahụ iwu, sị: I nwere ike iri mkpụrụ nke osisi ọ bụla dị nubi a rijuo afọ. Ma erila mkpụrụ si nosisi ịma ihe ọma na ihe ọjọọ, nihi na nụbọchị i riri mkpụrụ si na ya, ị ga-anwụrịrị.Jenesis 2:15-17.Mgbe Chineke kere nwoke mbụ bụ Adam, o tinyere ya nogige Iden. Ụmụ anụmanụ na osisi ndị mara mma jukwara ebe ahụ. E nwere ọtụtụ osisi ndị Adam nwere ike ịghọrọ mkpụrụ ha rie. Ma, Jehova Chineke gosiri ya otu osisi dị nubi ahụ ma gwa ya erikwala mkpụrụ si na ya, na o rie ya na ọ ga-anwụ.Ihe ahụ Jehova gwara Adam ò doro ya anya? Adam ma ihe ọnwụ bụ nihi na ọ hụla ka ụmụ anụmanụ na-anwụ. Ọ bụrụ na Chineke kere Adam ka ọ dịtụ ndụ ma mechaa nwụọ, o nweghịzinụ uru ọ bara ịgwa ya na ọ ga-anwụ ma o rie mkpụrụ osisi ahụ. Ma, Adam ghọtara na ya hapụ iri mkpụrụ osisi ahụ otú Chineke gwara ya, na ya ga-adịrị ndụ na-aga nanwụghị anwụ.Ụfọdụ ndị na-ekwu na osisi ahụ a gwara Adam ka ọ ghara iri mkpụrụ si na ya bụ mmekọ nwoke na nwaanyị. Ma, ọ bụghị eziokwu. Ihe mere anyị ji kwuo otú ahụ bụ na Jehova gwara Adam na Iv nwunye ya ka ha mụọ ọmụmụ, baa ụba, ma jupụta ụwa, meekwa ka ọ dịrị nokpuru ha. Jenesis 1:28 Osisi ahụ ọ gwara ha erila mkpụrụ si na ya bụ osisi nkịtị. Jehova kpọrọ ya osisi ịma ihe ọma na ihe ọjọọ nihi na ọ na-egosi na ọ bụ Jehova kwesịrị ikpebiri ụmụ mmadụ ihe bụ ihe ọma ma ọ bụ ihe ọjọọ. Ọ bụrụ na Adam ahapụ iri mkpụrụ si nosisi ahụ, ọ ga-egosi na ọ na-erubere Onye kere ya isi, nakwa na obi dị ya ụtọ maka ihe ọma niile Chineke meere ya.Adam nwụrụ nihi na o nupụụrụ Chineke isiChineke sịkwara Adam: Ebe ọ bụ na i riri mkpụrụ si nosisi ahụ nke m nyere gị iwu a banyere ya, ọsụsọ ga-agba gị nihu tupu gị erie ihe oriri ruo mgbe ị laghachiri nala, nihi na e si na ya wepụta gị. Nihi na ájá ka ị bụ, ọ bụkwa nájá ka ị ga-alaghachi.Jenesis 3:17,19.Adam riri mkpụrụ osisi ahụ Chineke sịrị ya erila. Isi a o nupụụrụ Chineke abụghị obere ihe. O gosiri na o nweghị ihe o ji ihe ọma niile Jehova meere ya kpọrọ, gosikwa na ọ jụla Jehova. Otú a ọ chọziri ịna-eji aka ya agwa onwe ya ihe ọ ga na-eme ga-akpatara ya ezigbo nsogbu.Adam mechara nwụọ dị ka Jehova gwara ya. Chineke ji ájá si nala kpụọ Adam, ọ gwakwara ya na ọ ga-alaghachi nájá. Adam aghọghị mmụọ mgbe ọ nwụrụ, ọ gaghịkwa ebe ọzọ dịrị ndụ na-aga. Mgbe ọ nwụrụ, ọ ghọghachiri ájá ahụ e ji kpụọ ya.Jenesis 2:7;Ekliziastis 9:5,10.Ihe mere anyị ji anwụ anwụ bụ na anyị bụ ụmụ AdamDị nnọọ ka mmehie si naka otu mmadụ bata nụwa, ọnwụ esikwa ná mmehie bata, ọnwụ wee si otú ahụ gbasaa ruo mmadụ niile nihi na ha niile mehiere.Ndị Rom 5:12.Isi Adam nupụụrụ Jehova mebiri ọtụtụ ihe. O mere ka ọ gharazie ịdị ndụ ebighị ebi, meekwa ka ọ bụrụzie onye na-ezughị okè. Ihe ọ ga-ebufekwara ụmụ ya niile bụ ezughị okè.Anyị niile bụ ụmụ Adam. Anyị si naka ya keta ezughị okè. Ọ bụ ya mere anyị ji eme mmehie ma na-anwụkwa anwụ. Pọl kwuru ụdị nsogbu ihe a Adam mere kpataara ya, bụkwa otu nsogbu ahụ anyịnwa nọ na ya. Ọ sịrị: Abụ m anụ ahụ, onye e rere ịnọ nokpuru mmehie. Lee nhụsianya m nọ na ya! Ònye ga-anapụta m nahụ nke na-eduga m nịnwụ ụdị ọnwụ a? Pọl zakwara ajụjụ a ọ jụrụ. Ọ sịrị: Ekele dịrị Chineke site naka Jizọs Kraịst Onyenwe anyị!Ndị Rom 7:14,24, 25.Jizọs ji ndụ ya chụọ àjà ka anyị nwee ike ịdị ndụ ebighị ebiNna ahụ zitere Ọkpara ya ka ọ bụrụ Onye Nzọpụta nke ụwa.1 Jọn 4:14.Jehova ahaziela otú a ga-esi wepụ mmehie na ọnwụ ya na ya so. Olee otú o si mee ya? O si neluigwe zite Ọkpara ya ka a mụọ ya nụwa ka ọ bụrụ onye zuru okè ka Adam. Ma, Jizọs emeghị ka Adam. Ọ dịghị mmehie o mere. 1 Pita 2:22 Ebe ọ bụ na o mehieghị, o kwesịghị ịnwụ, o kwesịrị ịdịrị ndụ nụwa na-aga.Ma, Jehova gbara nkịtị ka ndị iro Jizọs gbuo Jizọs. Mgbe abalị atọ gachara, Jehova kpọlitere ya nọnwụ, ya abụrụ mmụọ ka o nwee ike ịlaghachi eluigwe. Mgbe Jizọs ruru neluigwe, o nyere Chineke ndụ ahụ zuru okè ọ gaara adịrị gawa nụwa ka o jiri ya gbapụta ụmụ Adam. Jehova nabatara àjà ahụ Jizọs ji ndụ ya chụọ. Ọ bụ ya mere onye ọ bụla kweere na Jizọs ga-eji enweta ndụ ebighị ebi.Ndị Rom 3:23, 24;1 Jọn 2:2.Jizọs si otú a nye anyị ihe ahụ Adam tụfuru. Jizọs nwụrụ ka anyị nwee ike ịdị ndụ ebighị ebi. Baịbụl sịrị: Jizọs nwụrụ ka o wee site nobiọma Chineke nke na-erughịrị mmadụ detụ ọnwụ ire maka mmadụ niile.Ndị Hibru 2:9.Ihe a Jehova meere anyị na-akụziri anyị ọtụtụ ihe gbasara Jehova. Ọ na-akụziri anyị na Jehova na-ekpe ikpe ziri ezi. Ọ chọrọ ka ọ bụrụ ihe ruru ihe ahụ Adam tụfuru ka a ga-eji gbapụta ụmụ mmadụ. Nihi ya, ụmụ mmadụ na-ezughị okè agaghị agbapụtali onwe ha. Ma, ebe ọ bụ na Jehova hụrụ anyị nanya, o meere anyị ihe furu ya nnukwu ihe. O ziteere anyị Ọkpara ya ka ọ gbapụta anyị.Ndị Rom 5:6-8.A kpọlitere Jizọs nọnwụ, a ga-akpọlitekwa ndị ọzọ nwụrụ anwụ nọnwụE siwo ná ndị nwụrụ anwụ kpọlite Kraịst, bụ mkpụrụ mbụ nke ndị dara nụra ọnwụ. Nihi na ebe ọnwụ si naka otu onye, mbilite nọnwụ nke ndị nwụrụ anwụ sikwa naka otu onye. Nihi na dị nnọọ ka mmadụ niile na-anwụ nime Adam, otú ahụkwa ka a ga-eme ka mmadụ niile dị ndụ nime Kraịst.1 Ndị Kọrịnt 15:20-22.Onye ukwu na onye nta ma na Jizọs dịrị ndụ nụwa mechaakwa nwụọ. Ma, olee ihe gosiri na a kpọlitere ya nọnwụ? Otu ihe kacha gosi na a kpọlitere ya nọnwụ bụ na mgbe a kpọlitechara ya, ọ pụtara nihu ndị mmadụ noge dị iche iche nakwa nebe dị iche iche. O nwedịrị mgbe ọ pụtara nihu ihe karịrị narị mmadụ ise. Pọl onyeozi kwuru gbasara mbilite nọnwụ Jizọs nakwụkwọ ozi o degaara ụmụnna nọ na Kọrịnt. O kwuru na ụfọdụ nime ndị hụrụ Jizọs mgbe a kpọlitechara ya nọnwụ ka nọ ndụ, nakwa na ha nwere ike iji ọnụ ha kọọ ihe ha hụrụ.1 Ndị Kọrịnt 15:3-8.Pọl kwuru na Kraịst bụ mkpụrụ mbụ nke ndị a kpọlitere nọnwụ. Ihe a o kwuru gosiri na e nwere ndị ọzọ a ga-akpọlite nọnwụ. Jizọs nonwe ya kwukwara na oge na-abịa mgbe ndị niile nọ nili ncheta ga-apụta.Jọn 5:28, 29.Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịdị ndụ ebighị ebi, anyị ga-enwerịrị okwukwe na JizọsChineke hụrụ ụwa nanya nke ukwuu nke na o nyere Ọkpara ọ mụrụ naanị ya, ka e wee ghara ibibi onye ọ bụla nke nwere okwukwe na ya, kama ka o nwee ndụ ebighị ebi.Jọn 3:16.Na Jenesis, Baịbụl kọọrọ anyị otú ọnwụ si malite na ihe mere ụwa abụghịzi Paradaịs. Nakwụkwọ Mkpughe, Baịbụl gwara anyị otú Chineke ga-esi wepụ ọnwụ na otú ọ ga-esi mee ka ụwa ghọghachi Paradaịs. Noge ahụ, ndị mmadụ ga-enwe ike ịdị ndụ ebighị ebi, na-enwe obi ụtọ ma jirikwa ndụ ha na-eme ihe bara uru.Mkpughe 21:4sịrị na ọnwụ agaghị adị ọzọ. Iji gosi na ihe a ga-emerịrị,amaokwu nke isesịrị na okwu ndị a kwesịrị ntụkwasị obi, bụrụkwa eziokwu. O nweghị ihe Jehova kwuru na ọ ga-eme, ọ na-agaghị emeli.Ì kweere na okwu ndị a kwesịrị ntụkwasị obi, bụrụkwa eziokwu? Ọ bụrụ na i kweere, na-amụkwu banyere Jizọs Kraịst ma nwee okwukwe na ya. I mee otú ahụ, gị na Jehova ga-adị ná mma, ọ ga-agọzikwa gị. Ị ga-enwekwa olileanya ịdị ndụ ebighị ebi na Paradaịs nụwa a mgbe ọnwụ na-agaghị adị ọzọ, iru uju ma ọ bụ mkpu ákwá ma ọ bụ ihe mgbu agaghịkwa adị.Olee Ebe na Oge A Ga-echeta Ọnwụ Jizọs?Nabalị bọtara ụbọchị e gburu Jizọs, ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya ka ha na-echeta àjà ahụ ọ na-aga ịchụ. Ọ gwara ha, sị: Na-emenụ nke a ka unu wee na-echeta m.Luk 22:19.Nafọ a, a ga-echeta ọnwụ Jizọs naFraịdee, abalị atọ nọnwa Eprel,mgbe anyanwụ dachara. Ndịàmà Jehova na-akpọ gị na ndị ezinụlọ gị ka unu bịa ncheta ọnwụ Jizọs a, nakwa ka unu gere okwu ga-akọwa ihe mere o ji dị mkpa ka Jizọs nwụọ maka anyị na uru ọnwụ ya ga-abara unu.Ọ bụrụ na ị chọrọ ịmata oge na ebe a ga-eme ncheta ọnwụ Jizọs a, jụọ Ndịàmà Jehova nọ nobodo unu ma ọ bụkwanụ gị agaa na Ista Ọ Bụ Ememme Ndị Kraịst nEziokwu?Otu akwụkwọ a na-akpọEncyclopædia Britannicakwuru na Ista bụ ememme Ndị Kraịst na-eme iji na-echeta Mbilite nỌnwụ Jizọs Kraịst. Ma, ememme a ọ bụ ememme Ndị Kraịst neziokwu?Ọ bụrụ na mmadụ chọrọ ịchọpụta ma ihe ọ bụ nke ezigbo ya ka ọ bụ nke adịgboroja, o kwesịrị ileru ya anya nke ọma. Ọ bụrụkwa na anyị chọrọ ịma ma Ista ọ bụ ememme Ndị Kraịst ka ọ bụ na ọ bụghị, anyị kwesịrị ileru ihe gbasara ya anya nke ọma.Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya ka ha na-echetaọnwụya, ọ bụghị mbilite nọnwụ ya. Pọl onyeozi kpọrọ ncheta ọnwụ Jizọs a Nri Anyasị nke Onyenwe Anyị.1 Ndị Kọrịnt 11:20;Luk 22:19, 20.Ihe ọzọ bụ na akwụkwọ ahụ a na-akpọEncyclopædia Britannicakwukwara na o nweghị ihe jikọrọ ihe ndị a na-eme noge Ista na mbilite nọnwụ Jizọs, kama na e si nomenala ndị mmadụ nweta ha. Dị ka ihe atụ, mgbe akwụkwọ ahụ na-ekwu gbasara àkwá na oké bekee a na-eji agba Ista nọtụtụ mba, ọ sịrị na àkwá ahụ nọchiri anya ndụ ọhụrụ na-esi nàkwá apụta ma àkwá gbawaa. O kwukwara na ihe e ji mara oké bekee bụ na ọ na-amụ ọtụtụ ụmụ. Ọ bụ ya mere e ji were ya ka ihe na-egosi oge ihe a kụrụ nubi ji eme nke ọma.Otu nwoke aha ya bụ Philippe Walter, onye mụrụ gbasara akwụkwọ ndị mgbe ochie, kwuru otú e si webata omenala ndị a nememme Ista. O kwuru na mgbe ndị mmadụ na-achọ otú ha ga-esi eme ka ndị ọgọ mmụọ ghọọ Ndị Kraịst, ha mere ka otu ememme ndị ọgọ mmụọ na-eme yie ka ò nwere ihe jikọtara ya na mbilite nọnwụ Jizọs. Ndị ọgọ mmụọ a na-eme ememme a maka na oge oyi agaala, oge opupu ihe ubi eruwekwala. Nwoke ahụ kwukwara na ọ bụ otú ahụ ka e si bido mewe ememme Ndị Kraịst noge ndị ọgọ mmụọ ji eme nke ha. Ihe a meziri ka ọ dịrị ọtụtụ ndị ọgọ mmụọ mfe ịbata na chọọchị.Ma, e sighị otú a mee ka ndị mmadụ ghọọ Ndị Kraịst noge ndịozi Jizọs. Baịbụl kwuru na ndịozi ahụ bụ ihe mgbochi mgbe ahụ. Ha ekweghị ka e webata ihe ndị ọgọ mmụọ nọgbakọ Ndị Kraịst. 2 Ndị Tesalonaịka 2:7 Pọl onyeozi kwuru na mgbe ọ pụsịrị, e nwere ndị ga-ebido na-ekwu ihe gbagọrọ agbagọ iji dọrọ ndị na-eso ụzọ Jizọs ka ha sowe ha. Ọrụ Ndịozi 20:29, 30 Ná ngwụcha oge ndịozi Jizọs, Jọn onyeozi kwuru na e nweela ndị malitere iduhie Ndị Kraịst. 1 Jọn 2:18,26 Ihe a meziri ka ndị sị na ha bụ Ndị Kraịst mechaa mewe omenala ndị ọgọ mmụọ.Unu na ndị na-ekweghị ekwe ekekọtala onwe unu.2 Ndị Kọrịnt 6:14Ụfọdụ ndị nwere ike iche na ihe ndị ahụ a na-eme noge Ista enweghị ihe ha mere, ebe ọ bụ na o mere ka ndị ọgọ mmụọ ghọtakwuo ihe mbilite nọnwụ Jizọs pụtara. Ma, ọ bụrụ na Pọl onyeozi nọ ya ugbu a, ọ gaghị ekweta nihe a ndị mmadụ chere. Ọ bụ eziokwu na Pọl hụrụ ọtụtụ omenala ndị ọgọ mmụọ mgbe ọ na-ekwusa ozi ọma nobodo dị iche iche ndị Rom na-achị, ma o webataghị omenala ndị ahụ nọgbakọ Ndị Kraịst ka o nwee ike inyere ndị ọgọ mmụọ aka ịmatakwu banyere Jizọs. Kama ime otú ahụ, ọ dọrọ Ndị Kraịst aka ná ntị, sị: Unu na ndị na-ekweghị ekwe ekekọtala onwe unu, nke bụ nkekọ na-ekwekọghị ekwekọ. Nihi na olee ihe jikọrọ ezi omume na mmebi iwu? Ma ọ bụ, olee òkè ìhè na ọchịchịrị nwere? Ya mere, sinụ netiti ha pụọ, kewapụnụ onwe unu, ka Jehova sịrị, kwụsịkwanụ imetụ ihe na-adịghị ọcha aka.2 Ndị Kọrịnt 6:14,17.Olee ihe anyị chọpụtara ugbu a anyị lebachara anya nihe ụfọdụ gbasara Ista? O doola anyị anya na Ista abụghị ememme Ndị Kraịst.Anya Jairo Na-enyere Ya Aka Ife ChinekeMgbe a mụrụ Jairo, o nwere ọrịa ụbụrụ.Ọrịa ụbụrụ a mere ka ọ bụrụ naanị anya ya ka o nwere ike imegharị emegharị nahụ ya. Ọ na-abụ ya nọkata, ụkwụ ya na aka ya ana-ahịkọ ahịkọ. O nwekwara mgbe ụfọdụ ọrịa a na-adọ ya akwụkwụ, na-emerụsị ya ahụ. Ọ bụrụkwa na ndị mmadụ nọ ya nso mgbe ahụ, o nwere ike imerụ ha ahụ ma ọ bụrụ na ha akpachapụghị anya. Nihi ihe a na-eme ya, a na-ekegidekarị ụkwụ ya na aka ya nígwè ndị ngwọrọ ọ na-anọ na ya.ỌRỊA A TARA YA AHỤHỤ MGBE Ọ NA-ETOKa Jairo na-eto, ọrịa a mere ka ahụ na-egbukwu ya mgbu. Akwụkwụ bidoro dọwa ya mgbe ọ dị ọnwa atọ. Ọ dọchaa ya, ọ naghịzi ama onwe ya. Mama anyị na-ekuru ya gbara gawa nụlọ ọgwụ chee na ọ nwụọla.Akwụkwụ a na-adọ ya meziri ka ụkwụ ya na aka ya hịkọọ. Mgbe ọ dị afọ iri na isii, ọkpụkpụ úkwù ya chikwapụrụ, a waakwa ya ahụ iji dozie ya. M ka na-echeta otú o si ebe ákwá nabalị ọ bụla maka mgbu ahụ ahụ a wara ya na-egbu ya.Nihi otú ọrịa a si kwarụọ Jairo, ọ bụzi ndị ọzọ na-emere ya ihe niile, dị ka inye ya nri, iyiwe ya efe, na inyiwe ya nàkwà. Ọ na-abụkarị mama anyị na papa anyị na-emere ya ihe ndị a. Ọ bụ eziokwu na ọ dị mkpa ka mmadụ na-elekọta Jairo mgbe niile, ma mama anyị na papa anyị na-agwa ya mgbe niile na ọ bụ Chineke ka ndụ ya dị naka nagbanyeghị na ndị mmadụ na-enyekwa aka elekọta ya.ANYỊ MATARA OTÚ ANYỊ NA YA GA-ESI NA-EKWURỊTA OKWUAnyị bụ Ndịàmà Jehova. Nihi ya, kemgbe Jairo dị obere, mama anyị na papa anyị na-agụrụ ya akụkọ ndị a kọrọ na Baịbụl. Ha ma na mmadụ ga-aka na-enwe obi ụtọ ma ya na Chineke dịrị ná mma. Nagbanyeghị na o nweghị ihe Jairo ga-emeli iji gbakee nọrịa ọjọọ a ọ na-arịa, ọ ga-enweli olileanya na ihe ga-adị mma nọdịnihu. Ma, ihe na-echezi ha uche bụ otú ọ ga-esi mụta eziokwu dị na Baịbụl.Otu ụbọchị, mgbe Jairo ka dị obere, papa anyị gwara ya, sị, Jairo, gbalịanụ gwa m okwu. Ọ bụrụ na ị hụrụ m nanya, gwa m okwu. Jairo bidoro bewe ákwá mgbe papa anyị na-arịọ ya ka ọ gwa ya okwu.Jairo gbalịrị ka ọ gwa papa anyị okwu, ma o nwelighị ike ikwu ihe a ga-aghọta aghọta. O wutere papa anyị na ihe ahụ o kwuru mere ka Jairo bewe ákwá. Ma, ihe ahụ merenụ gosiri na Jairo ghọtara ihe papa anyị gwara ya. Ihe bụzi nsogbu bụ na yanwa enweghị otú ọ ga-esi ekwupụta obi ya.Obere oge, mama anyị na papa anyị chọpụtara na Jairo chọwa ịgwa ha okwu, o nwere otú ọ na-esi emegharị anya ya. Ma, ọ na-ewute Jairo na a naghị aghọtacha ihe a ọ na-eji anya ya eme. Mgbe mama anyị na papa anyị ghọtawara ihe o ji anya ya agwa ha ma na-ewetara ya ihe ọ chọrọ, ọ na-amụmụ ọnụ ọchị. Ọ bụ mmụmụ ọnụ ọchị a ka o ji asị ha na ha emeela.Otu dọkịta na-enyere ndị nwere nsogbu ikwu okwu aka gwara anyị ihe ga na-enyere anyị aka ịna-aghọtakwu ihe Jairo na-ekwu. Ọ sịrị ka anyị na-eweli aka anyị abụọ elu ma anyị jụọ ya ajụjụ anyị chọrọ ka ọ zaa ee ma ọ bụ ee e. Ọ bụrụ na o legide anya naka nri, anyị amara na ọ zara ee. Ọ bụrụkwanụ na o legide anya naka ekpe, anyị amara na ọ zara ee e.NNUKWU IHE EMEE NÁ NDỤ JAIRONdịàmà Jehova na-enwe mgbakọ ugboro atọ nafọ ọ bụla. A na-ejikwa Baịbụl akụziri ndị mmadụ ihe ná mgbakọ ndị a. Jairo na-enwekarị obi ụtọ ma a gwawa ndị a na-aga ime baptizim okwu ná mgbakọ ndị a. Otu ụbọchị, mgbe Jairo dị afọ iri na isii, papa anyị jụrụ ya, sị, Jairo, ị ga-achọ ime baptizim? Ozugbo ahụ, o legidere papa anyị anya naka nri ya, papa anyị aghọta na ọ chọrọ ime baptizim. Papa anyị jụziri ya, sị, Ì kwela Chineke nkwa nekpere na ị ga-efe ya ruo ebighị ebi? Ozugbo ahụ, ya eleekwa papa anyị anya naka nri. Ihe a o mere gosiri na o kpebiela iji ndụ ya niile jewere Jehova ozi.Mgbe a kụzichaara Jairo Baịbụl nke ọma, ọ ghọtara na Onye Kraịst ọ bụla kwesịrị ime baptizim. Nihi ya, nafọ 2004, mgbe ọ dị afọ iri na asaa, ọ zara ajụjụ kacha mkpa a jụtụrụla ya. A jụrụ ya, sị, Ị rarala onwe gị nye Chineke ime uche ya? Otú Jairo si zaa ajụjụ nke a dị iche. O leliri anya neluigwe iji gosi na ya zara ee. Ọ bụ otú a kụziiri ya ka o si zaa ajụjụ nke a. Nihi ya, ná mgbakọ ahụ, e mere ya baptizim, ya aghọọ Onyeàmà Jehova.ANYA YA NYEERE YA AKA NOFUFE Ọ NA-EFE CHINEKENafọ 2011, anyị matara ihe ọzọ ga-enyere Jairo aka ịna-ekwu ihe dị ya nobi. Ihe ahụ bụ kọmputa e ji anya agwa ihe ọ ga-eme. Kọmputa a na-ahụ anya Jairo. E nwekwara ihe ndị e sere ese dị nihu kọmputa a. Jairo chọwa ịgwa mmadụ okwu, ya elegide anya notu nime ihe ndị ahụ e sere ese ma ọ bụ tabie anya ya mgbe ọ na-ele ya. Kọmputa ahụ na-emepezi ihe e dere na nke ahụ ọ na-ele, bido gụwa ya.Ka Jairo na-amụtakwu eziokwu dị na Baịbụl, ọ bịara na-agụkwu ya agụụ ịkụziri ndị ọzọ ihe ọ na-amụta. Nezinụlọ anyị, anyị na-ewepụta otu ụbọchị amụkọ Baịbụl ọnụ. Ọ na-abụ anyị mụwa ihe, Jairo lee mụ anya, ya elee kọmputa ya. Ọ na-eji ihe a ọ na-eme agwa m ka m dee ihe ndị ọ ga-aza ma anyị gaa ọmụmụ ihe nỤlọ Nzukọ Alaeze anyị. M na-etinyere ya ihe ndị ahụ na kọmputa otú ọ ga-enwe ike iji ya zaa ajụjụ.Anyị nọrọ nọmụmụ ihe, ọ na-eji nwayọọ na-ele anya nihu kọmputa ahụ ka ọ chọta ihe e sere ese nke bu azịza ọ chọrọ ịza. Ọ chọta ya, ya elegide ya anya, kọmputa ahụ a gụpụtazie ya. Mgbe ọ bụla ọ zara ajụjụ nọmụmụ ihe, obi na-atọ ya ụtọ, ọ na-amụmụkwa ọnụ ọchị nihi na ọ ma na ọ gbaala ụmụnna ya ume. Otu enyi Jairo a na-akpọ Alex sị na obi na-atọ ya ụtọ mgbe ọ bụla Jairo zara ajụjụ nọmụmụ ihe.Jairo na-eji kọmputa ya aza ajụjụ nọmụmụ ihe, na-ejikwa ya ezi ndị mmadụ ozi ọmaJairo na-ejikwa anya ya ezi ndị ọzọ ozi ọma. Otu nime ụzọ ndị ọ na-esi eme ya bụ ile anya na kọmputa ya nebe e sere ụmụ mmadụ na ụmụ anụmanụ nọ na paradaịs. O legide anya ebe ahụ, kọmputa ya ebido kwuwe, sị, Baịbụl gwara anyị náMkpughe 21:4na ụwa a ga-aghọ paradaịs, nakwa na ọnwụ na ọrịa agaghịzi adị. Ọ bụrụ na onye ọ gwara ihe a egosi na ya nwere mmasị, ọ na-elezi anya nihe ọzọ e sere na kọmputa ya. O legide anya na ya, kọmputa ya ekwuo, sị, Ị ga-achọ ka mụ na gị mụwa Baịbụl? Ọ bụ otú a ka o si zie papa nnukwu anyị ozi ọma. O jukwara anyị anya na papa nnukwu anyị kwetara ka ọ mụwara ya Baịbụl. Onyeàmà Jehova ọzọ nyeere Jairo aka ya ejiri nwayọọ nwayọọ kụziere papa nnukwu anyị Baịbụl. Obi dị anyị niile ụtọ na papa nnukwu anyị mere baptizim ná mgbakọ ukwu Ndịàmà Jehova nwere na Madrid nọnwa Ọgọst afọ 2014.Ndị nkụzi Jairo chọpụtakwara na o jighị ife Chineke egwu egwu. Dị ka ihe atụ, Rosario, bụ otu nime ndị na-akụziri ya otú ya na ndị ọzọ ga-esi na-ekwurịta okwu, kwuru, sị: Ụbọchị ọ bụla ikpe chọọchị gụwara m, m ga-ekpewe Àmà Jehova. Ahụla m otú okwukwe Jairo si mee ka ọ na-enwe obi ụtọ ná ndụ nagbanyeghị ọrịa ọjọọ a ọ na-arịa.Jairo na-enwe ezigbo obi ụtọ mgbe ọ bụla m gụụrụ ya nkwa Chineke kwere na onye ngwọrọ ga-awụli elu dị ka oké ele, ire onye ogbi ga-etikwa mkpu ọṅụ. Aịzaya 35:6 Ọ bụ eziokwu na o nwere mgbe obi na-anaghị adịcha ya mma, ma ọ na-enwekarị obi ụtọ. Ihe na-eme ya obi ụtọ bụ na ọ ma na o nwere Chineke, nweekwa Ndịàmà Jehova ibe ya na-akpa ya nso. Otú ihu si abụ ya ọchị ọchị na okwukwe siri ike o nwere nebe Chineke nọ gosiri na ife Chineke na-eme ka mmadụ na-enwe obi ụtọ nagbanyeghị nsogbu onye ahụ nọ na ya.Ị Maara?Olee otú ọbụbụ Pọl onyeozi bụ nwa amaala Rom si baara ya uru?Pọl tiri mkpu, sị: Ana m akpọku Siza!Iwu ndị Rom kwuru na o nwere ikike ụfọdụ nwa amaala Rom ọ bụla nọ nebe ndị Rom na-achị nwere, nakwa na o nwere ihe ụfọdụ a na-agaghị eme onye ahụ. Dị ka ihe atụ, iwu ejighị nwa amaala Rom idebe iwu obodo ọzọ ndị Rom na-achị. Ma, iwu ji ya idebe iwu ndị Rom. Ọ bụrụ na e kwuru na o nwere iwu ọ dara, o nwere ike ikwe ka e jiri iwu ndị obodo ọ nọ na ya kpee ya ikpe. Ma, ọ ka nwekwara ikike ikwu ka e kpee ya ikpe nụlọikpe ndị Rom. Ma, a maa ya ikpe ọnwụ, o nwere ikike ikwu ka e kpegharịa ikpe ya nihu eze ukwu Rom.O nwere otu onye ọchịchị biri ndụ noge ndịozi Jizọs aha ya bụ Sisero. Mgbe ọ na-ekwu gbasara ikike a ụmụ amaala Rom nwere, ọ sịrị: E weere ya na onye kere nwa amaala Rom eriri adaala iwu. E wekwaara ya na obi tara onye pịara ya ụtarị mmiri, nakwa na onye gburu ya egbu dị ka onye gburu nne ya ma ọ bụ nna ya ma ọ bụkwanụ onye ikwu ya.Pọl onyeozi kwusara ozi ọma nke ọma nebe niile ndị Rom na-achị. Baịbụl kwuru ugboro atọ ọbụbụ ọ bụ nwa amaala Rom baara ya uru. Nke mbụ bụ mgbe ọ gwara ndị ọkàikpe Filipaị na ụtarị ha pịara ya megidere iwu nihi na ya bụ nwa amaala Rom. Nke abụọ bụ mgbe ọ gwara ndị chọrọ ịpịa ya ụtarị na Jeruselem na ha ekwesịghị ịpịa ya ụtarị nihi na ya bụ nwa amaala Rom. Nke atọ bụzi mgbe o kwuru na ya ga-achọ ka e wega ikpe ya nihu Siza, bụ eze ukwu Rom.Ọrụ Ndịozi 16:37-39;22:25-28;25:10-12.Olee otú e si akwụ ndị ọzụzụ atụrụ ụgwọ noge ochie?Nkume e dere ihe onye ọzụzụ atụrụ na mmadụ kwekọrịtara tupu onye ahụ enye ya atụrụ ya na ewu ya. e dere ya nihe dị ka afọ 2050 Tupu Oge Ndị NraịstJekọb zụrụ atụrụ Leban nwanne mama ya ruo afọ iri abụọ. Ọ zụụrụ ya atụrụ afọ iri na anọ, ya akpọnye ya ụmụ ya ndị nwaanyị abụọ ka ọ lụwa. Ọ zụkwaara ya atụrụ afọ isii ọzọ, ya ejiri anụ ụlọ kwụọ ya ụgwọ. Jenesis 30:25-33 Otu akwụkwọ aha ya bụBiblical Archaeology Reviewsịrị na ọ ga-abụ na ndị dere Baịbụl na ndị gụrụ Baịbụl noge ochie maara na a na-eji ihe ndị ahụ Leban ji kwụọ Jekọb ụgwọ akwụ ndị ọzụzụ atụrụ ụgwọ.Ihe e dere nihe ndị e gwutere nala na Nuzi, Lasa, nakwa nebe ndị ọzọ nỊrak gosiri na a na-eji ihe ndị ahụ Leban ji kwụọ Jekọb ụgwọ akwụ ndị ọzụzụ atụrụ ụgwọ. Ndị ọzụzụ atụrụ na-ebidokarị mgbe a na-akpacha atụrụ ajị nafọ zụwara ndị mmadụ atụrụ ha ruo mgbe a ga-akpacha ya ajị nafọ ọzọ. Ndị ọzụzụ atụrụ na ndị nwe atụrụ na-ekwu atụrụ ole ha ga-azụrụ ha. A ga-ekwu oké ole ga-adị na ya, nne ole ga-adị na ya, ndị obere ole na ndị nnukwu ole ga-adị na ya. Otu afọ gaa, onye ọzụzụ atụrụ ahụ ga-enye onye nwe atụrụ ahụ ihe niile ha kwekọrịtara na ọ ga-enye ya. Ihe ndị ahụ nwere ike ịbụ ajị atụrụ, mmiri ara atụrụ, ụmụ atụrụ, na ihe ndị ọzọ. Ihe ọ bụla mafọrọnụ bụzi nke onye ọzụzụ atụrụ ahụ.Ihe ga-ekpebi otú atụrụ e nyere onye ọzụzụ atụrụ ga-amụbaru bụ nne atụrụ ole dị nìgwè atụrụ ahụ. Ọ bụrụ na e nyere onye ọzụzụ atụrụ otu narị nne atụrụ, a na-atụ anya na ha ga-amụta atụrụ iri asatọ. Ọ bụrụ na e nwetarughị atụrụ ole a tụrụ anya ya, ọ bụ onye ọzụzụ atụrụ ahụ ka ọ dị nisi. Ọ bụ ya mere ndị ọzụzụ atụrụ ji agbalị ike ha niile elekọta atụrụ e nyere ha anya nke ọma.Onyinye A Na-enye Ndị EzeỌ BỤRỤ na ị chọrọ inye eze obodo unu ma ọ bụ onye ọzọ a ma ama onyinye, gịnị ka ị ga-enye ya? Noge ochie, e weere ihe ndị na-esi ísì ọma otú e si were ọlaedo, nke na a na-eji ha enye ndị eze onyinye.Ọ bụ ya mere ihe abụọ na-esi ísì ọma ji dịrị nonyinye ahụ ndị na-agụ kpakpando nyere eze ndị Juu.Matiu 2:1, 2,11.Mmanụ bọlsọmBaịbụl gwakwara anyị na mgbe eze nwaanyị Shiba bịara ileta Sọlọmọn, o nyere ya ọlaedo dị otu narị talent na iri abụọ na mmanụ bọlsọm dị nnọọ ukwuu na nkume dị oké ọnụ ahịa; ọ dịghị mmanụ bọlsọm ha ka nke ahụ eze nwaanyị Shiba buteere Eze Sọlọmọn.2 Ihe E Mere 9:9 E nwekwara ndị eze ndị ọzọ na-ewetara Sọlọmọn mmanụ bọlsọm iji gọọrọ ya ọfọ ọma.2 Ihe E Mere 9:23, 24.Gịnị mere e ji achọsi ihe ndị a na-esi ísì ọma ike mgbe ahụ, ha ana-adakwa ọnụ? Ọ bụ nihi na e nwere ọtụtụ ihe ndị e ji ha eme. Dị ka ihe atụ, a na-eji ha eme ihe ndị e ji achọ mma, jiri ha efe ofufe, jirikwa ha akwadebe ozu maka olili. Gụọ igbe isiokwu ya bụ Ihe A Na-eji Ihe Ndị Na-esi Ísì Ọma Eme nOge Ochie. E wezụgakwa na a na-achọsi ha ike, ihe ọzọ mere ihe ndị ahụ na-esi ísì ọma ji ada ọnụ bụ na a na-emefu nnukwu ego iji tụbata ha.ỊGAFE ỌZARA AREBIAKashịaNoge ochie, ụfọdụ osisi ndị e si na ha emepụta ihe ndị na-esi ísì ọma dị na Ndagwurugwu Jọdan. Ma, a na-atụbata ihe ndị ọzọ na-esi ísì ọma atụbata. E nwere ọtụtụ ihe na-esi ísì ọma e kwuru okwu ha na Baịbụl. Ụfọdụ nime ha a kacha mara bụ okooko safrọn, ahịhịa alo, mmanụ bọlsọm, sinamọn, frankinsens, na mea. E nwekwara ihe ndị na-esi ísì ọma e ji eme ka nri dịkwuo ụtọ, dị ka, kọmin, mkpá akwụkwọ mint, na mkpá akwụkwọ dil.Olee ebe e si enweta ihe ndị a na-esi ísì ọma? E si na Chaịna, India, na Siri Lanka enweta ahịhịa alo, osisi kashịa, na sinamọn. Ebe e si enweta mea na frankinsens bụ nosisi ndị dị nọzara malite nebe ndịda Arebia ruo Somalịa dị nAfrịka. Ma, ọ bụ naanị nIndia ka e si enweta ihe e ji eme mmanụ nad nke a na-akpọkwa mmanụ spaịknad.Okooko safrọnA na-esi Arebia ebubata ọtụtụ ihe ndị a na-esi ísì ọma nIzrel. Otu akwụkwọ kwuru banyere ihe ndị a na-esi ísì ọma kwuru na nihe dị ka nagbata puku afọ anọ na puku afọ atọ gara aga, ọ bụ ndị Arebia kacha esi ná mba ndị dị nEshia eburu ngwá ahịa aga ná mba ndị dị na Yurop. Na Negev, bụ obodo dị nebe ndịda Izrel, e nwere ihe ndị gosiri na ndị a na-agba ahịa ihe ndị na-esi ísì ọma na-esi nobodo ahụ agafe. Ihe ndị ahụ bụ ụlọ ndị mgbe ochie, ebe ndị e wusiri ike ndị agha na-anọ, na ebe dị iche iche ndị ahịa na-akwụsịtụ ezuru ike. Ndị na-arụ nisi ụlọ ọrụòtù UNESCO kwuru na otú e si rụọ ebe ndị ahụ gosiri na ndị a na-esi nebe ndịda Arebia ebu ahịa aga nobodo ndị dị nso nOké Osimiri Mediterenian na-enweta ezigbo ego nahịa a ha na-agba.Otu akwụkwọ a na-akpọThe Book of Spiceskwuru, sị: Ihe ndị na-esi ísì ọma na-adị ntakịrị, dị ọnụ, dịkwa ụkọ. A na-achọsikwa ha ike.Ndị ahịa a na-ebu ihe ndị a na-esi ísì ọma aga nebe dị iche iche nArebia. Ha na-aga ihe dị ka otu puku kilomita na narị asatọ iji gazuo ebe ndị a. Job 6:19 Baịbụl kọrọ gbasara ndị Ishmel si Gilied buru ngwá ahịa ha, bụ ihe ndị na-esi ísì ọma, na-aga Ijipt. Ha bu mmanụ labdanọm na mmanụ bọlsọm na ụgbụgbọ osisi nke nwere esó. Jenesis 37:25 Ụmụ Jekọb resịrị ndị ahịa a Josef nwanne ha ka ọ gaa gbawa ohu.Ọ DỊBEGHỊ NGWÁ AHỊA E ZOCHIRI OTÚ E SI ENWETA YA KARỊA YAMkpá akwụkwọ dilỌ bụ naanị ndị ahịa Arebia gbara ahịa ihe ndị a na-esi ísì ọma ruo ọtụtụ narị afọ. Ọ bụ naanị ha na-esi ná mba ndị dị nEshia ebuga kashịa na sinamọn ná mba ndị ọzọ. E nwere ihe ndị ahịa Arebia ndị a na-eme ka ndị bi ná mba ndị dị nso nOké Osimiri Mediterenian ghara iso ha na-agba ahịa a ha na-agba. Ha na-akọrọ ha akụkọ ndị ga-eme ka ụjọ na-atụ ha iso ha gbawa ahịa a. Otu akwụkwọ a na-akpọThe Book of Spicessịrị na ọ dị ka ọ dịbeghị ngwá ahịa e zochirila otú e si enweta ya karịa otú e sirila zochie otú e si enweta ihe ndị a na-esi ísì ọma.KọminOlee ihe ndị Arebia a na-akọrọ ndị ọzọ? Nihe dị ka puku afọ abụọ na narị anọ gara aga, otu onye Grik bụ ọkọ akụkọ ihe mere eme aha ya bụ Herodotus kọrọ na nnukwu nnụnụ na-eji ụgbụgbọ osisi sinamọn akpa akwụ ha nugwu ndị dị ezigbo elu. Ọ sịrị na ndị na-eweta sinamọn na-edowe ọtụtụ ọkpụrụkpụ anụ nala ala ugwu ndị ahụ. Nnụnụ ndị ahụ na-abịazi na-eburu anụ ndị ahụ etinye nakwụ ha, ya emezie ka akwụ ha daa. Ndị na-eweta sinamọn na-emezingwa ngwa buru ụgbụgbọ sinamọn ndị ahụ gaa resị ndị na-agba ahịa ihe ndị na-esi ísì ọma. Akụkọ a na akụkọ ndị ọzọ yiri ya bịara gbasaa ebe niile. Akwụkwọ ahụ a na-akpọThe Book of Spiceskwukwara na nihi otú a a sịrị o si esi ike inweta sinamọn, a na-ere ya oké ọnụ.Mkpá akwụkwọ mintMa e mechara mata ihe a ndị Arebia na-ezo ezo kemgbe. Ndị ọzọ esorozie gbawa ahịa ihe ndị a na-esi ísì ọma. Nihe dị ka puku afọ abụọ gara aga, e bidoro na-ebubata ma na-ere ọtụtụ ihe ndị na-esi ísì ọma nọdụ ụgbọ mmiri dị nAlegzandria nIjipt. Mgbe ụfọdụ, ikuku na-eku nOké Osimiri India na-eche ihu nebe e si aga India. Mgbe ndị na-akwọ ụgbọ mmiri ndị Rom matara na ikuku a nwere ike inyere ha aka ịkwọrọ ụgbọ ha ruo India, ha bidoro na-esi nIjipt akwọ ụgbọ ha aga India. Ihe a meziri ka ihe ndị a na-esi ísì ọma bụrụ atụrụ tawa, ọnụ ahịa ha adalatakwa.Taa, ndị mmadụ weere ọlaedo ka ihe bara uru karịa ihe ndị na-esi ísì ọma. Ọ na-esikwa ike ịhụ onye ga-ele ihe ndị na-esi ísì ọma anya ka onyinye a ga-enye eze. Ma, ọtụtụ ndị ka na-eji ihe ndị a na-esi ísì ọma eme sent na ọgwụ, ha na-ejikwa ha esi nri. Nke bụ eziokwu bụ na ísì ọma ihe ndị a nwere na-amasị anyị taa otú ahụ ọ masịkwara ndị oge gboo.Ajụjụ Ndị Baịbụl ZaraGịnị mere anyị kwesịrị iji na-echeta ọnwụ Jizọs?Olee ihe ọma ndị ga-emere anyị nihi ọnwụ Jizọs?Aịzaya 25:8;33:24Nihe niile merela nụwa a, ọ bụ ọnwụ Jizọs kacha mkpa. Jizọs nwụrụ ka ụmụ mmadụ nwee ike ịdịghachi otú Chineke chọrọ ka ha dịrị. Chineke ekeghị anyị ka anyị na-eme ihe ọjọọ, na-arịa ọrịa, ma na-anwụ anwụ. Jenesis 1:31 Ma, mmehie si naka nwoke mbụ bụ Adam bata nụwa. Jizọs ji ndụ ya chụọ àjà maka ịgbapụta anyị ná mmehie na ọnwụ.GụọMatiu 20:28;Ndị Rom 6:23.Otú kachanụ Chineke si gosi na ọ hụrụ anyị nanya bụ izite Ọkpara ya ka ọ nwụọ maka anyị. 1 Jọn 4:9, 10 Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya ka ha jiri achịcha na mmanya na-eme ncheta ọnwụ ya. Ọ bụrụ na anyị ana-eme ya kwa afọ, anyị ga-esi otú ahụ gosi na anyị na-ekele Chineke na Jizọs maka ihe ọma ha meere anyị.GụọLuk 22:19, 20.Ole ndị kwesịrị ịta achịcha ma ṅụọ mmanya ahụ e ji echeta ọnwụ Jizọs?Mgbe mbụ Jizọs gwara ndịozi ya ka ha na-echeta ọnwụ ya, o kwuru banyere ọgbụgba ndụ ya na ha na-agba. Matiu 26:26-28 Ọgbụgba ndụ a mere ka ndịozi Jizọs nakwa ndị ọzọ ga-emecha soro nọgbụgba ndụ a nwee olileanya iso Jizọs bụrụ ndị eze na ndị nchụàjà neluigwe. Nagbanyeghị na ọtụtụ nde mmadụ na-echeta ọnwụ Jizọs taa, ọ bụ naanị ndị nọ nọgbụgba ndụ ahụ na-ata achịcha ma na-aṅụ mmanya e ji echeta ọnwụ Jizọs.GụọMkpughe 5:10.Kemgbe ihe fọrọ obere ka ọ bụrụ puku afọ abụọ ugbu a, Jehova na-ahọrọ ndị ga-eso Jizọs chịa neluigwe. Luk 12:32 Ha adịghị ọtụtụ ma e jiri ha tụnyere ndị ga-adị ndụ ebighị ebi nụwa.GụọMkpughe 7:4,9,17. 