 Ụlọ Nche, Nke 3 2017  Otú Ndị Na-agba Ịnyịnya Anọ Si Gbasa GịA naghị ere akwụkwọ a ere. O so nihe e ji arụ ọrụ ịkụziri ndị mmadụ Baịbụl nụwa dum. E jikwa onyinye si ndị mmadụ nobi akwado ọrụ a.Ị chọọ inye onyinye, biko gaa na Ọ gwụkwala ma è dere aha Baịbụl ọzọ, amaokwu Baịbụl ndị e dere nakwụkwọ a si na Baịbụl e ji asụsụ Igbo a na-ede noge a dee, ya bụ,Baịbụl NsọNsụgharị Ụwa Ọhụrụ nke Akwụkwọ Nsọ.MAGAZIN A bụỤlọ Nchena-enye Jehova Chineke, bụ Onye na-achị eluigwe na ụwa, otuto. Ozi ọma dị na ya na-akasi ndị mmadụ obi. Ozi ọma ahụ bụ na Alaeze Chineke, nke bụ ọchịchị dị neluigwe, ga-eme ka ajọ omume niile kwụsị noge na-adịghị anya, meekwa ka ụwa ghọọ paradaịs. Ọ na-agwa ndị mmadụ ka ha nwee okwukwe na Jizọs Kraịst, bụ onye nwụrụ ka anyị wee nweta ndụ ebighị ebi, onye bụkwa Eze na-achị ugbu a nAlaeze Chineke. Ndịàmà Jehova na-ebipụta magazin a kemgbe afọ 1879. Ọ naghị etinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ihe niile ọ na-ekwu si na Baịbụl.Isiokwu Ndị Dị na Magazin AOkwu MmaliteOLEE IHE I CHERE?Akụkọ gbasara ndị na-agba ịnyịnya anọ ndị ahụ na otú ha si na-agba so notu nime akụkọ ndị magburu onwe ya a kọrọ nakwụkwọ Mkpughe. Ọ na-atụ ụfọdụ ndị ụjọ, na-atọkwanụ ndị ọzọ ụtọ. Gụọ ihe Baịbụl kwuru banyere amụma ndị ahụ. Ọ sịrị:Obi ụtọ na-adịrị onye na-agụpụta na ndị na-anụ okwu amụma nke a.Mkpughe 1:3.Ụlọ Nchea kwuru na otú ndị ịnyịnya anọ ahụ si na-agba nwere ike ịbara gị uru, meekwa gị obi ụtọ.Otú Ndị Na-agba Ịnyịnya Anọ Si Gbasa GịE nwere nnukwu ịnyịnya anọ e kwuru okwu ha nakwụkwọ Mkpughe. Ha na-awụ oké ọsọ, ụkwụ ha na-adakwa oké ụda ka ha na-agba. Ị gụọ otú Baịbụl si kọwaa nnukwu ịnyịnya anọ ahụ na ndị na-agba ha, ọ ga-adị gị ka ì ji anya gị na-ahụ ha ka ha na-agbafe. Ịnyịnya nke mbụ na-acha ọcha. Onye na-agba ya bụ onye dị ebube e chiri eze ọhụrụ. Ịnyịnya nke na-eso ya na-acha uhie uhie, e nyekwara onye na-agba ya ikike iwepụ udo nụwa. Ịnyịnya nke atọ sochiri ya na-eji ezigbo oji ka ọchịchịrị. Onye na-agba ya ji ihe e ji atụ ihe naka. A nụkwara ozi ọjọọ nke na-ekwu na nri ga-adị ụkọ. Ahụ ịnyịnya nke anọ chanwụrụ achanwụ. Onye na-agba ya bụ ọnwụ. Ọ ga-eji ọrịa na ihe ndị ọzọ dị njọ na-egbu ndị mmadụ. Ili sochiri ya, ọ na-elokwa ọtụtụ mmadụ.Mkpughe 6:1-8.Ezigbo ụjọ tụrụ m mgbe mbụ m gụrụ gbasara ndị na-agba ịnyịnya anọ ahụ. Obi m gwara m na Ụbọchị Ikpe eruwela, nakwa na agaghị azọpụta m ebe ọ bụ na ejikerebeghị m.Crystal.Obi tọrọ m ezigbo ụtọ mgbe m gụrụ gbasara ndị na-agba ịnyịnya anọ ahụ ụcha ha dị iche iche. Mgbe m ghọtara ihe ọhụụ ahụ pụtara, m chọpụtara na ihe e kwuru banyere ha bụ eziokwu.Ed.Mgbe ị gụrụ gbasara ndị na-agba ịnyịnya anọ ahụ, ọ dị gị otú ahụ ọ dị Crystal, ka ọ bụ otú ahụ ọ dị Ed? Nagbanyeghị otú ọ dị gị, akụkọ a so notu nime akụkọ ndị magburu onwe ya a kọrọ nakwụkwọ ikpeazụ nke Baịbụl, bụ Mkpughe. Ị ma na ịghọta ọhụụ a ga-abara gị uru? Olee otú ọ ga-esi bara gị uru? Chineke kwuru na ị ga-enwe ezigbo obi ụtọ ma ị gụọ akwụkwọ Mkpughe, mụọ ya nke ọma, ma na-eme ihe ndị e kwuru na ya.Mkpughe 1:1-3.Anyị ahụla na ụjọ na-atụ ụfọdụ ndị ma ha gụọ gbasara ndị na-agba ịnyịnya anọ ahụ e kwuru gbasara ha nakwụkwọ Mkpughe, ma o kwesịghị ịtụ mmadụ ụjọ. Nke bụ eziokwu bụ na ọtụtụ nde mmadụ achọpụtala na ọhụụ a emeela ka okwukwe ha sikwuo ike, meekwa ka ha nwee ezigbo olileanya. O nwekwara ike imere gị otu ihe ahụ. Biko, gụọ isiokwu na-esonụ ka ị hụ otú ọ ga-esi mee.Gịnị Ka Ndị Na-agba Ịnyịnya Anọ Ahụ Nọchiri Anya Ha?Ị gụọ ma ọ bụ nụ banyere ndị na-agba ịnyịnya anọ ahụ, o nwere ike ịtụ gị ụjọ ma ọ bụ yie gị ihe mmadụ na-agaghị aghọtali. Ma o kwesịghị ịdị otú ahụ. Maka gịnị? Maka na ihe Baịbụl kwuru banyere ha na ihe ndị na-eme noge anyị a na-enyere anyị aka ịghọta ihe nke ọ bụla nime ha nọchiri anya ya. Ọ bụ eziokwu na ha na-egosi na a ga-enwe nsogbu nụwa, ma ha nwere ike ime ka obi tọọ gị na ndị ezinụlọ gị ụtọ. Olee otú ọ ga-esi mee? Ka anyị bugodị ụzọ mata ihe nke ọ bụla nime ndị ahụ na-agba ịnyịnya ndị ahụ nọchiri anya ya.ONYE NA-AGBA ỊNYỊNYA ỌCHA AHỤOtú a ka Baịbụl si bido ịkọ gbasara ọhụụ ahụ: M wee hụ, ma, lee! ịnyịnya ọcha; onye nọ nelu ya ji ụta; e nyekwara ya okpueze, o wee gaa na-emeri, ka o wee nwezuo mmeri ya.Mkpughe 6:2.Ònye bụ onye ahụ na-agba ịnyịnya ọcha a? Ihe ọzọ e mechara kwuo ná Mkpughe mere ka anyị mata onye ọ bụ. E kwuru na onye na-agba ya bụ Okwu Chineke. Mkpughe 19:11-13 Ọ bụ Jizọs Kraịst ka a na-akpọ Okwu ahụ nihi na ọ bụ ọnụ na-ekwuchitere Chineke. Jọn 1:1,14 A na-akpọkwa Jizọs Onye Kwesịrị Ntụkwasị Obi na Onye Eziokwu. Ihe ọzọ a na-akpọ ya bụ Eze nke ndị eze na Onyenwenụ kasị ndị nwenụ niile. Mkpughe 19:11,16 O doro anya na Jizọs nwere ike ibu agha nihi na ọ bụ eze, ọ naghịkwa e ji ike ya eme ihe na-adịghị mma. Ma, a ka nwere ihe ndị ọzọ anyị kwesịrị ịma.Ònye nyere Jizọs ikike imeri ndị iro ya? Mkpughe 6:2 Daniel onye amụma hụrụ ọhụụ ebe e kwuru na e nyere nwa nke mmadụ, ya bụ, Mesaya ọchịchị na ùgwù na alaeze. Ọ bụ Onye Ochie ahụ, ya bụ, Jehova Chinekenyere ya ihe ndị ahụ. Daniel 7:13, 14 Nihi ya, ọ bụ Chineke, Onye Pụrụ Ime Ihe Niile, nyere Jizọs ike ịchị ụwa na ibibi ndị ajọ omume. Ọ dabara adaba na Ọkpara Chineke na-agba ịnyịnya ọcha nihi na agha ọ na-ebu ziri ezi. Baịbụl na-ejikarị ihe dị ọcha anọchi anya ezi omume.Mkpughe 3:4;7:9,13, 14.Olee mgbe ndị ahụ na-agba ịnyịnya ndị ahụ malitere ịgba? Baịbụl kwuru na Jizọs bụ onye mbụ ná ndị ahụ na-agba ịnyịnya ndị ahụ malitere ịgba nke ya mgbe e nyere ya okpueze. Mkpughe 6:2 Olee mgbe e chiri Jizọs Eze neluigwe? Ọ bụghị mgbe ọ laghachiri neluigwe. Baịbụl kwuru na o cheere ruo oge ụfọdụ. Ndị Hibru 10:12, 13 Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya ihe ha ga-eji ama mgbe oge ahụ ọ na-echere ga-agwụ, nakwa mgbe ọ ga-amalite ịchị neluigwe. O kwuru na ya bido ịchị, ihe ga-agbanwe nụwa. Nsogbu ma ọ bụ ihe ọjọọ ga-arịwa ibe ya elu. A ga-enwe agha, ụkọ nri na ajọ ọrịa na-efe efe. Matiu 24:3,7;Luk 21:10, 11 Ozugbo Agha Ụwa nke Mbụ bidoro nafọ 1914, ọ bịara doo anya na ụmụ mmadụ abanyela noge nsogbu ahụ Baịbụl kpọrọ oge ikpeazụ.2 Timoti 3:1-5.Ma, gịnị mere ihe ji na-aka njọ nụwa kemgbe e chiri Jizọs eze nafọ 1914? Ọ bụ nihi na Jizọs malitere ịchịneluigwe,ọ bụghị nụwa. Ozugbo ọ malitere ịchị, agha dara neluigwe. Maịkel, ya bụ, Jizọs, chụdara Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya nụwa. Mkpughe 12:7-9,12 Ebe a chụdara Setan nụwa, ezigbo iwe ji ya nihi na ọ ma na oge ọnwụ ya eruwela. Noge na-adịghị anya, Chineke ga-ebibi Setan ka uche ya nwee ike ime nụwa a. Matiu 6:10 Ugbu a, ka anyị hụ otú ndị na-agba ịnyịnya atọ ndị nke ọzọ si mee ka o doo anya na anyị bi noge ikpeazụ. Anyị amatala na onye na-agba ịnyịnya nke mbụ nọchiri anya onye dị adị. Ma, ndị na-agba ịnyịnya atọ ndị nke ọzọ nọchiri anya ihe ndị na-eme nụwa niile. Ihe ndị ahụ na-akpakwa ndị mmadụ aka ọjọọ.ONYE NA-AGBA ỊNYỊNYA NKE NA-ACHA UHIE UHIEỊnyịnya ọzọ wee pụta, bụ ịnyịnya na-acha uhie uhie; e nyere onye nọ nelu ya ikike iwepụ udo nụwa ka ha wee gburịta ibe ha; e nyekwara ya oké mma agha.Mkpughe 6:4.Onye na-agba ịnyịnya a nọchiri anya agha. Ị chọpụtara na e kwuru na o wepụrụ udo nụwa, ọ bụghị ná mba ole na ole? Nafọ 1914, a malitere ịlụ agha ụwa nke mbụ. Mgbe a lụchara ya, a lụkwara agha ụwa nke abụọ. Agha a mebiri ihe nụwa karịa nke mbụ. Ụfọdụ nchọpụta e mere gosiri na agha ataala isi ihe karịrị otu narị nde mmadụ nụwa kemgbe afọ 1914. Ihe ọzọkwa bụ na ọtụtụ ndị taa nwere nkwarụ nihi agha.Olee ihe gosiri na agha ka e ji mara oge anyị a? O yiri ka ụmụ mmadụ hà nwere ngwá agha ha ga-eji ekpochapụ mmadụ niile nọ nụwa taa. E nwetụbeghị ụdị ya mbụ. Òtù dị iche iche a sịrị na ha na-eme udo nụwa, dị ka Òtù Mba Ụwa, enwebeghị ike ịkwụsị onye ahụ na-agba ịnyịnya ahụ na-acha uhie uhie ịna-agba.ONYE NA-AGBA ỊNYỊNYA OJII AHỤM wee hụ, ma, lee! ịnyịnya ojii; onye nọ nelu ya ji ihe ọtụtụ gbara mkpị naka ya. M wee nụ otu olu nke dị ka à ga-asị na o si netiti ihe anọ ahụ dị ndụ. Olu ahụ sịrị: A na-ere otu ihe ọtụtụ kwọt nke ọka wit otu mkpụrụ ego dinarịọs, a na-erekwa ihe ọtụtụ kwọt atọ nke ọka bali otu mkpụrụ ego dinarịọs; emebikwala mmanụ oliv na mmanya.Mkpughe 6:5, 6.Onye na-agba ịnyịnya a nọchiri anya ụkọ nri. Ihe e kwuru na Baịbụl ebe ahụ gosiri na nri ga-adị ezigbo ụkọ nke na a ga-eji otu dinarịọs zụta naanị otu kwọt ọka wit ya bụ, ihe dị ka iko ọka wit anọ. Otu dinarịọs bụ ụgwọ a na-akwụ onye ọrụ nụbọchị noge ndịozi Jizọs. Matiu 20:2 A na-ejikwa otu dinarịọs zụta ihe dị ka kwọt ọka bali atọ ya bụ, ihe dị ka iko ọka bali iri na abụọ. Ma ọka wit ka ọka bali mma. Mmadụ ole nezinụlọ ga-eri ya rijuo afọ? A gwaziri ndị mmadụ ka ha ghara ịna-emefusi nri ndị a na-eri kwa ụbọchị noge ahụ, dị ka mmanụ oliv na mmanya.Kemgbe afọ 1914, è nweela ihe ndị anyị hụrụla gosiri na onye na-agba ịnyịnya ojii ahụ na-agbasi ike? Ee. Agụụ gụgburu ihe dị ka nde mmadụ iri asaa nagbata afọ 1901 na afọ 2000. Otu akwụkwọ kwuru na nagbata afọ 2012 na afọ 2014, ihe dị ka narị nde mmadụ asatọ na nde ise ejighị ahụ nihi na ha erighị nri na-edozi ahụ. Akwụkwọ ọzọ kwukwara, sị: A gụkọta mmadụ ole ọrịa o biri nájá ọcha, ịba na ụkwara nta na-egbu kwa afọ, ndị agụụ na-agụgbu karịrị ha. Nagbanyeghị mbọ niile ndị mmadụ na-agba ka a na-enwe nri ga-ezuru ndị mmadụ, onye ahụ na-agba ịnyịnya ojii ahụ ka na-agbasi ya ike.ONYE NA-AGBA ỊNYỊNYA NKE AHỤ YA CHANWỤRỤ ACHANWỤM wee hụ, ma, lee! ịnyịnya nke ahụ ya chanwụrụ achanwụ; onye nọ nelu ya nwekwara aha bụ Ọnwụ. Hedis sochikwara ya anya. E nyekwara ha ikike ịchị otu ụzọ nụzọ anọ nke ụwa, ka ha jiri ogologo mma agha na ụkọ nri na ajọ ọrịa na anụ ọhịa nke ụwa na-egbu ndị mmadụ.Mkpughe 6:8.Onye na-agba ịnyịnya nke anọ a nọchiri anya ọnwụ. Ihe na-akpata ọnwụ a bụ ọrịa na ọtụtụ ihe ndị ọzọ. Obere oge afọ 1914 gachara, oké ahụ ọkụ Spen gburu ọtụtụ nde mmadụ. O nwere ike ịbụ na ọrịa a kpara ihe dị ka narị nde mmadụ ise, ya bụ, otu onye nime mmadụ atọ ọ bụla bi nụwa noge ahụ, aka ọjọọ.Ma ọ bụghị naanị oké ahụ ọkụ Spen kpara ndị mmadụ aka ọjọọ noge ahụ. Ndị ọkachamara na-ekwu na kịtịkpa gburu ọtụtụ narị nde mmadụ nagbata afọ 1901 na afọ 2000. Kemgbe ahụ, ọrịa o biri nájá ọcha, ụkwara nta, na ịba ka na-eme ka ọtụtụ nde mmadụ nwụchuo ọnwụ nagbanyeghị mbọ a na-agba ịchọpụta ọgwụ a ga-eji agwọ ọrịa ndị a.Ma ọ bụ agha ma ọ bụ ụkọ nri ma ọ bụkwanụ ọrịa gburu mmadụ, ọ bụ ọnwụ gburu ya. Ili na-elokwa ha nike nike.IHE GA-ADỊ MMA NỌDỊNIHUNsogbu niile na-echi ndị mmadụ ọnụ nala ga-akwụsị noge na-adịghị anya. Ì chetara na Baịbụl kwuru na Jizọs malitere imeri Setan na ndị iro ya ndị ọzọ nafọ 1914, chụdakwa Setan nụwa. Ma Jizọsenwezubeghịmmeri ya. Mkpughe 6:2;12:9,12 Obere oge ugbu a, Jizọs ga-eji agha Amagedọn kwụsị nsogbu niile Setan kpatarala ụmụ mmadụ, ma bibie ndị niile na-akwado Setan. Mkpughe 20:1-3 Ọ ga-akwụsị ndị na-agba ịnyịnya atọ ndị ọzọ ahụ ịna-agba. Ọga-emeziihe niile ha mebiri. Olee otú ọ ga-esi eme ya? Ka anyị leba anya nihe Baịbụl kwuru banyere ya.Kama ndị mmadụ ịna-alụ agha, udo ga-adị ebe niile. Jehova ga-eme ka agha kwụsị ruo na nsọtụ ụwa. Ọ na-agbaji ụta, na-egbujisịkwa ube. Abụ Ọma 46:9 Ndị na-eme udo ga-enwe obi ụtọ dị ukwuu nihi udo nke zuru ebe niile.Abụ Ọma 37:11.Agaghị enwekwa ụkọ nri nihi na nri ga-eju ebe niile. Ọka ga-ejupụta nelu ụwa; ọ ga-ejubiga ókè nelu ugwu dị iche iche.Abụ Ọma 72:16.Noge na-adịghị anya, Jizọs ga-emezi ihe niile ndị ahụ na-agba ịnyịnya atọ ndị ọzọ ahụ mebiriKama ndị mmadụ ịna-arịa ọrịa ma na-anwụ anwụ, ahụ ga-esi ha ike, ha adịrịkwa ndụ ruo mgbe ebighị ebi. Chineke ga-ehichapụkwa anya mmiri niile nanya ha, ọnwụ agaghị adị ọzọ, iru uju ma ọ bụ mkpu ákwá ma ọ bụ ihe mgbu agaghịkwa adị ọzọ.Mkpughe 21:4.Mgbe Jizọs nọ nụwa, ọ rụrụ ọtụtụ ọrụ ebube iji gosi ihe ndị ọ ga-emere ụmụ mmadụ mgbe ọ ga na-achị ụwa. O mere ka obi ruo ndị mmadụ ala, nye ọtụtụ puku ndị agụụ ji nri, gwọọ ndị ọrịa, kpọlitekwa ndị nwụrụ anwụ nọnwụ.Matiu 12:15;14:19-21;26:52;Jọn 11:43, 44.Obi ga-adị Ndịàmà Jehova ụtọ igosi gị na Baịbụl nke gị ihe ị ga-eme ka ị dịrị ndụ mgbe ndị ahụ na-agba ịnyịnya ndị ahụ ga-akwụsị ịgba ha. Ị ga-achọ ka Ndịàmà Jehova bịa na nke gị?Ihe Ọzọ Gosiri na Ihe Ndị A Kọrọ na Baịbụl Bụ EziokwuÈ nwere ihe ndị mgbe ochie a chọpụtarala nke gosiri na ihe ndị a kọrọ na Baịbụl bụ eziokwu? Nafọ 2014, otu isiokwu gbara nakwụkwọ aha ya bụBiblical Archaeology Reviewjụrụ, sị: Mmadụ ole a kpọrọ aha ha nAgba Ochie ka a hụrụla aha ha nihe ndị oge ochie e gwupụtara nala? Akwụkwọ a kwuru na e nwere, ma ọ dịghị ihe ọzọ, mmadụ iri ise. Otu nwoke aha ya na-adịghị nakwụkwọ ahụ bụ Tatenaị. Ma, ònye bụ Tatenaị? Ka anyị leba anya nihe ole na ole Baịbụl kwuru banyere ya.E nwere oge Jeruselem so notu nime obodo ndị Peshia na-achị. Ọ dị nebe ndị Peshia kpọrọ nOfe Osimiri, nke dị nebe ndịda Yufretis. Mgbe ndị Peshia merichara ndị Babịlon, ha hapụrụ ndị Juu ndị Babịlọn dọọrọ nagha ka ha laa. Ha nyere ha ikike iwughachi ụlọ nsọ Jehova na Jeruselem. Ezra 1:1-4 Ma, mgbe ndị Juu malitere iwughachi ụlọ nsọ ahụ, ndị iro ha nyewara ha nsogbu. Ha kwuru na ihe a ndị Juu na-eme bụ ịgba ọchịchị ndị Peshia mgba okpuru. Ezra 4:4-16 Noge Darayọs nke Mbụ na-achị afọ 522 ruo afọ 486 Tupu Oge Ndị Kraịst., otu onye ọnụ na-eru nokwu na Peshia aha ya bụ Tatenaị, bịara ka ọ chọpụta ihe na-emenụ. Baịbụl kpọrọ ya gọvanọ ofe Osimiri Yufretis.Ezra 5:3-7.E nwere ọtụtụ ihe ndị e dere na nkume noge ochie a chọpụtara na aha a bụ Tatenaị dị na ha. Nkume ndị ahụ nwere ike iso narịa ezinụlọ ha nwere noge ochie. E nwere nke e dere nkwa mmadụ kwere ịkwụ ụgwọ o ji na ya. E ji ihe ahụ mata na Tatenaị a na-ekwu okwu ya bụ nke ahụ Baịbụl kwuru okwu ya. E dere ya nafọ 502 Tupu Oge Ndị Kraịst, ya bụ, nafọ nke iri abụọ Darayọs nke Mbụ na-achị. A kpọrọ otu onye akaebe aha ya dị ná nkwa ahụ ohu Tatanu bụ gọvanọ ofe Osimiri. Tatanu a bụ Tatenaị ahụ a kpọrọ aha nakwụkwọ Ezra.Gịnị bụ ọrụ nwoke a? Nafọ 535 Tupu Oge Ndị Kraịst, Saịrọs Onye Ukwu haziri obodo dị iche iche ọ na-achị nógbè nógbè. A kpọrọ otu nime ha Babịlọn na Ofe Osimiri. E mechara kewaa ógbè ahụ ụzọ abụọ ma kpọọ otu nime ha Ofe Osimiri. Obodo ndị so nógbè a bụ Sameria, Juda, Finishia, na Kole Siria. Ọ ga-abụ na Tatenaị nọ na Damaskọs na-achị ha. Ọ chịrị ha malite nafọ 520 ruo nafọ 502 Tupu Oge Ndị Kraịst.Mgbe Tatenaị gachara Jeruselem ka o leba anya nebubo ahụ e boro ndị Juu na ha na-agba ọchịchị ndị Peshia mgba okpuru, ọ gwara Darayọs na ha sịrị na ọ bụ Saịrọs nyere ha ikike iwughachi ụlọ nsọ Jehova. Darayọs nyere iwu ka e mee nchọpụta nụlọ a na-edebe ihe ndekọ nobí eze. Ha chọpụtara na ihe ahụ ndị Juu kwuru bụ eziokwu. Ezra 5:6, 7,11-13;6:1-3 Nihi ya, Darayọs nyere Tatenaị iwu ka ọ ghara inye ndị Juu nsogbu, o mekwara ihe eze kwuru.Ezra 6:6, 7,13.Nke bụ eziokwu bụ na e nweghị oké ihe Tatenaị, bụ gọvanọ ofe Osimiri Yufretis, mere nke mere a ga-eji hụ aha ya nọtụtụ ihe ndị oge ochie. Ma, ị hụrụ na a kpọrọ aha ya na Baịbụl, kpọọkwa ya gọvanọ, bụihe ọ bụ noge ahụ?Ihe a bụ ihe ọzọ gosiri na ihe ndị mgbe ochie e gwupụtara nala na-egosi na ihe ndị a kọrọ na Baịbụl bụ eziokwu.E Nweghị Ihe Na-atọ M Ụtọ Ka Ịkụ BezbọlNDỤ M BIRI NA MBỤE toro m na Pueto Limọn. Ọ bụ ọdụ ụgbọ mmiri dị nebe ọwụwa anyanwụ Kosta Rika. Abụ m nke asaa nime ụmụ asatọ nne na nna m mụrụ. Papa m nwụrụ mgbe m dị afọ asatọ. Ọ bụzi naanị mama m zụrụ anyị niile.A naghị m e ji ịkụ bezbọl egwu egwu. M bidoro ịkụ ya mgbe m dị obere. Mgbe m dị ihe dị ka afọ iri na asatọ, esonyeere m otu òtù na-amụ otú e si akụ bezbọl. Mgbe m dị ihe dị ka afọ iri abụọ na otu, otu nime ndị isi anyị gwara m na m ga-aga Nikaragụa soro ndị aka ochie kụwa bezbọl. Ma, m jụrụ ịga nihi na mama m ejighị ahụ noge ahụ, ọ bụkwa m na-elekọta ya. Mgbe obere oge gachara, onyeisi ọzọ gwara m ka m bịa soro òtù egwuregwu bezbọl ndị na-eto eto e nwere nobodo anyị bụ Kosta Rika. Na nke ugbu a, ekwetara m. Akụụrụ m òtù egwuregwu obodo anyị bezbọl malite nafọ 1949 ruo afọ 1952. M kụrụ bezbọl na Kuba, Meksiko nakwa na Nikaragụa. M na-akụ bezbọl nke ọma. O nwedịrị mgbe m kụrụ bezbọl ugboro iri na asaa na-akwụsịghị akwụsị, enweghịkwa bọl danahụrụ m. Obi na-atọgbu m atọgbu ma ndị mmadụ na-etu m aha ma m na-akụ bezbọl.M bikwara ndụ na-adịghị mma, ma ọ na-ewute m na m biri ụdị ndụ ahụ. Ọ bụ eziokwu na enwere m ike ịsị na enwere m naanị otu enyi nwaanyị, ma, e nwere ụmụ nwaanyị ndị ọzọ mụ na ha na-akpa. M na-aṅụkwa oké mmanya. Otu ụbọchị, aṅụchara m mmanya nke na mgbe m tetara nụtụtụ echi ya, enweghịzi m ike icheta otú m si lọta. Agbakwara m chaa chaa na lọtrị.Mgbe m nọ na-ebi ụdị ndụ a, mama m ghọrọ Onyeàmà Jehova. Ọ gbara mbọ ime ka m soro ya bụrụ Onyeàmà Jehova, ma mbọ ya niile kụrụ afọ nala nihi na noge ahụ, enweghị ihe ọzọ na-echụ m ụra ma ọ bụghị ịkụ bezbọl. Ọ na-abụ m na-akụ bezbọl oge nri eruo, mụ akụkwara na-aga nagbanyeghị na agụụ ji m. Obi m niile na-anọ nịkụ bezbọl. E nweghị ihe na-atọ m ụtọ ka ịkụ bezbọl.Ma, mgbe m dị afọ iri abụọ na itoolu, emerụrụ m ezigbo ahụ ebe m na-achọ ịghọ bọl. Mgbe m gbakere, akwụsịrị m ịkụ bezbọl. Ma, m bidoro ịna-akụziri otu òtù na-amụ ịkụ bezbọl nọ nso nebe m bi, otú e si akụ bezbọl.OTÚ BAỊBỤL SI GBANWEE NDỤ MNafọ 1957, Ndịàmà Jehova gwara m ka m bịa mgbakọ ha ga-enwe námá egwuregwu m nọtụrụla kụọ bezbọl, agakwara m. Ná mgbakọ ahụ, m chọpụtara na ndị bịara ya anaghị eme aghara. Ha na-akwanyere onwe ha ùgwù. Ha anaghịkwa eme ka ndị bịara ile egwuregwu bezbọl. Ihe m hụrụ ná mgbakọ ahụ mere ka mụ na Ndịàmà Jehova malite ịmụ Baịbụl, mụ agawakwa ọmụmụ ihe ha.Ọtụtụ ihe m mụtara na Baịbụl tọrọ m ezigbo ụtọ. Dị ka ihe atụ, Jizọs kwuru na noge ikpeazụ, ndị na-eso ụzọ ya ga-ekwusa ozi ọma Alaeze Chineke nụwa niile. Matiu 24:14 Ihe ọzọ m mụtara bụ na anaghị akwụ ezigbo Ndị Kraịst ụgwọ maka ozi ọma ha na-ezi. Jizọs kwuru, sị: Unu natara nefu, na-enyenụ nefu.Matiu 10:8.Ka m na-amụ Baịbụl, eji m ihe Baịbụl kwuru tụnyere ihe ndị m hụrụ Ndịàmà Jehova na-eme. Otú ha si agba mbọ ekwusa ozi ọma Alaeze Chineke nụwa niile tọrọ m ezigbo ụtọ. M chọpụtakwara na ha na-enyere ndị ọzọ aka otú ahụ Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya ka ha na-eme. Nihi ya, mgbe m gụrụMak 10:21ma hụ na Jizọs na-akpọ anyị ka anyị bịa bụrụ ndị na-eso ụzọ ya, m kpebiri na m ga-abụ Onyeàmà Jehova.Ma, o siiri m ike ime ihe a m kpebiri. Dị ka ihe atụ, e nwere nọmba m na-agba kwa izu na lọtrị a na-agba nobodo anyị. M gbara nọmba a ruo ọtụtụ afọ. Ma, m mụtara na Baịbụl na Chineke kpọrọ ndị na-efe chi Ihu Ọma nakwa ndị anyaukwu asị. Aịzaya 65:11;Ndị Kọlọsi 3:5 Ọ bụ ya mere m ji kwụsị ịgba lọtrị. Na Sọnde mbụ m kwụsịrị ịgba ya, ndị gbara nọmba ahụ m na-eji agba, ritere ego. Ndị mmadụ chịrị m ọchị nihi na agbaghị m lọtrị nizu ahụ. Ha nyewakwara m nsogbu ka m gbaa lọtrị ọzọ, ma ekweghị m. Si mgbe ahụ gawa, enwebeghị mgbe ọzọ m gbara lọtrị.E nwere ọnwụnwa ọzọ bịaara m nụbọchị e mere m baptizim ná mgbakọ Ndịàmà Jehova. Ọnwụnwa a ga-egosi ma m yirila mmadụ ọhụrụ ahụ. Ndị Efesọs 4:24 Mgbe m laghachiri na họtel ebe m bi, ahụrụ m enyi m nwaanyị ahụ ebe ọ nọ nọnụ ụzọ na-eche m. Ọ sịrị m: Sammy, bịanụ ka anyị mee onwe anyị obi ụtọ. Ma, m sịrị ya mba ozugbo. M gwara ya na m na-emezi ihe Baịbụl kwuru. 1 Ndị Kọrịnt 6:18 Mgbe m gwachara ya, ya asị m hapụgodinụ Baịbụl, ma bịa ka anyị mee onwe anyị obi ụtọ otú anyị si emebu. O bidoro ikwu ihe ndị gosiri na o nweghị ihe o ji ihe Baịbụl kwuru banyere ịkwa iko kpọrọ. Ma, m hapụrụ ya banye nime ụlọ gbachie ụzọ. Taa, obi dị m ụtọ na kemgbe ahụ m ghọrọ Onyeàmà Jehova nafọ 1958, alaghachibeghị m nàgwà ọjọọ ndị ahụ m na-akpabu.URU NDỊ M RITERELAỌ na-adị m ka m dee akwụkwọ ma kọọ uru ndị m riterela nihi ime ihe Baịbụl kwuru. Ụfọdụ uru ndị ahụ bụ na enwere m ezigbo ndị enyi ugbu a, nwee ezigbo obi ụtọ, jirikwa ndụ m na-eme ihe bara uru.Ịkụ bezbọl ka na-atọ m ụtọ, ma ọ bụghịzi ya ka m mkpa ná ndụ. Mgbe m na-akụ bezbọl, aghọrọ m onye a ma ama, nweekwa ezigbo ego, ma ha adịteghị aka. Ma, adị m ná mma mụ na Chineke na ụmụnna m ga-adịgide ruo mgbe ebighị ebi. Baịbụl kwuru, sị: Ụwa na-agabiga, ọchịchọ ya na-agabigakwa, ma onye na-eme uche Chineke ga-anọgide ruo mgbe ebighị ebi. 1 Jọn 2:17 Ugbu a, ahụrụ m Jehova na ndị ya nanya karịa ihe ọ bụla ọzọ.Ị Bụ Nwaanyị Mara MmaWEREGODỊ ya na ị na-ahụ Sera ka o guzo nime ụlọ ha na-elegharị anya. Ọ mara mma nwaanyị. Ka ị na-ele ya, ihu ya ọ dị ka onye ihe na-ewute? Ọ bụrụ otú ahụ, e nwere ezigbo ihe nwere ike ịkpata ya. O nwere ọtụtụ ihe ọ na-agaghị echefu echefu merela nụlọ a. Ọ dịla anya ya na Ebreham di ya ọ hụrụ nanya biwere na ya.Ha gbara mbọ mee ka obi na-eru ibe ha ala nụlọ ha.Ebreham na Sera bi na Ọọ. Ọtụtụ ndị bi na Ọọ bara ọgaranya. E nwekwara ọtụtụ ndị na-azụ ahịa na ndị ọrụ aka na ya. O doro anya na Ebreham na Sera nwere ọtụtụ ihe nụlọ ha. Ma, ụlọ ha abụghị naanị ebe ha na-akwakọba ihe ndị ha nwere, kama, ọ bụ ebe ha na-anọ enwe obi ụtọ ma na-akasikwa ibe ha obi mgbe ha nwere nsogbu. Ha anọọla nụlọ a kpeere Jehova, bụ Chineke ha ha hụrụ nanya, ekpere ugboro ugboro. E nwere ọtụtụ ihe mere Sera ejighị ụlọ ha a egwu egwu.Ma Sera ejikerela ugbu a ịhapụ ihe niile a na-eme ya obi ụtọ kwaga ebe ọ na-amaghị. Nagbanyeghị na ọ dị ihe dị ka afọ iri isii, ọ na-achọ ịgawa ebe ndị ọ na-amaghị. Ọ ga-ebi nebe ndị dị ize ndụ, ihe ga-esikwara ya ike. Ọ maghịkwa ma ọ ga-emecha laghachi nụlọ ha. Gịnị kpataara ya ụdị mgbanwe a? Oleekwa ihe anyị nwere ike ịmụta nokwukwe Sera?SI NALA GỊ KWAPỤỌ ga-abụ na Sera toro na Ọọ. Ma ebe ahụ bụzi mkpọmkpọ ebe. Ma noge Sera dịrị ndụ, ndị ahịa na-eji ụgbọ mmiri ebubata ngwá ahịa ha nobodo ahụ. Ha na-esi nebe dị iche iche buru ngwá ahịa bịa. Ha na-esi nOsimiri Yufretis ebubata ngwá ahịa ndị ahụ na Ọọ. Ndị mmadụ na-ekwo ekwo nokporo ụzọ ya dị rịgọ rịgọ ma dị warara. Ụgbọ mmiri bu ngwá ahịa na-eju eju nọdụ ụgbọ mmiri ya. Ahịa ha na-ejukwa eju ná ngwá ahịa. Weregodị ya na ị nọ mgbe Sera na-eto nobodo a na-ekwo ekwo. O yiri ka ọ ma aha ọtụtụ ndị bi na ya. Ọ ga-abụkwa na ọtụtụ ndị ma ya nihi na ọ mara ezigbo mma. O nwekwara ọtụtụ ndị ikwu na ibe nobodo a.A ma Sera ama na Baịbụl ka onye nwere ezigbo okwukwe na Chineke, ọ bụghị na chi ọnwa ndị Ọọ na-efe. E nwere nnukwu ogidi a kpụụrụ chi a. Ebe ọ bụla mmadụ nọ na Ọọ, ọ ga na-ahụ ya. Ma Sera na-efe ezi Chineke bụ Jehova. Baịbụl agwaghị anyị otú o si malite inwe okwukwe na Chineke. Nna ya fetụrụ arụsị. Sera mechara lụọ Ebreham. Ebreham ji afọ iri tọ ya.Jenesis 17:17 E mechara kpọwa Ebreham nna nke ndị niile nwere okwukwe. Ndị Rom 4:11 Ebreham na nwunye ya na-akwanyere ibe ha ùgwù, na-ekwurịtakwa okwu nke ọma. Ha na-ejikwa otu obi emekọ ihe ma ha nwee nsogbu. Ma otu ihe kacha mkpa bụ na ha hụrụ Chineke ha nanya.Sera hụrụ di ya nanya nke ukwuu, ha abụọ bi nobodo Ọọ ebe ndị ikwu ha bi. Ma, mgbe obere oge gara, ha nwere nsogbu. Baịbụl gwara anyị na Sera bụ nwaanyị aga, ọ mụtaghị nwa. Jenesis 11:30 Ọ dịghịrị Sera mfe nihi na noge ahụ, a na-ewere onye na-amụtaghị nwa ka onye ihe ọjọọ mere. Ma, o meghị ka Sera hapụ Chineke ya, ọ hapụghịkwa di ya. Ha weere Lọt, nwa nwanne ha nwụrụ anwụ, ka nwa ha. Ha weere ndụ ha otú ha si hụ ya ruokwa ụbọchị ihe niile gbanwere.Nụbọchị ahụ, Ebreham ji obi ụtọ gbara gawa ka ọ gwa Sera ihe Chineke gwara ya. Ọ dị ya ka ọ nọ ná nrọ. Chineke ha zitere mmụọ ozi ya, ya abịa zie ya ozi. Were ya ka ị na-ahụ Sera ka o legidere di ya anya ma jụọ ya, sị: Gịnị ka ọ gwara gị? Gwanụ m, biko. Ọ ga-abụ na Ebreham bugodị ụzọ nọdụ ala, ma chee otú ọ ga-esi agwa ya ihe ahụ. Ọ gwaziri ya na Jehova kwuru, sị: Si nala gị, netiti ndị ikwu gị, kwapụ gaa nala m ga-egosi gị. Ọrụ Ndịozi 7:2, 3 Mgbe obi tọchara ha ụtọ maka ozi ahụ, ha echebarazie ihe a gwara ha echiche. Ọ pụtara na ha ga-ahapụ ebe ahụ ha bi ahụ ruru ha ala ma malite ịna-akwagharị akwagharị. Olee ihe Sera ga-eme ugbu a? Ebreham nọ na-ele ya ka ọ mara ihe ọ ga-eme. Ọ ga-eji obi ya niile kweta iso ya?O nwere ike anyị agaghị aghọtacha ihe ya na Sera na-alụ. Anyị nwere ike iche sị, Chineke agwatụbeghị m mee ụdị ihe a. Ọ gwatụbeghịkwa di m ma ọ bụ nwunye m mee ya. Ma, ọ bụ na e nweghị mgbe a na-achọ ka anyị mee ụdị mkpebi a? Anyị bi nụwa ebe ọtụtụ ndị na-achụ ego ọnwụ ọnwụ. A na-achọ ka anyị buru ụzọ kpata ego ma nwee ọtụtụ ihe ga-eme ka ahụ ruo anyị ala. Ma, Baịbụl chọrọ ka anyị mee ihe dị iche. Ọ chọrọ ka anyị bute ife Chineke ụzọ. Matiu 6:33 Ka anyị na-eche banyere ihe Sera mere, onye ọ bụla nime anyị nwere ike ịjụ onwe ya, sị: Olee ihe m ga-ebute ụzọ ná ndụ m?HA SI NALA AHỤ KWAPỤKa Sera na-akwakọta ihe ya, o siiri ya ike ịma nke ọ ga-ahapụ na nke ọ ga-ebu apụ. O nwere ike ịhapụ ihe ọ bụla ịnyịnya ibu na-agaghị ebuli na ihe ndị na-enweghị uru ọ ga-abara ha. O doro anya na e nwere ihe ụfọdụ ha ga-achọ ire ma ọ bụ nye ndị mmadụ. Ha ga-ahapụkwa ahịa ha na-aga azụ ihe ndị dị ka nri, anụ, mkpụrụ osisi, uwe na ihe ndị ọzọ dị ha mkpa.Okwukwe Sera mere ka o kweta iso di ya hapụ ebe a ha bi ahụ ruru ya alaỌ ga-abụ na ihe kacha siere Sera ike bụ ịhapụ ụlọ ha. Ihe ndị e gwupụtarala nala nobodo Ọọ gosiri na ụlọ ndị dị na ya na-ama ezigbo mma, nweekwa ihe niile mmadụ chọrọ nụlọ. Ọ bụrụ na ụlọ Sera hà dị otú ahụ, ọ pụtara na ihe ọ ga-ahapụ abụghị obere ihe. Ụfọdụ ụlọ ndị ahụ nwere ihe karịrị ọnụ ụlọ iri na abụọ, ebe e si agbata mmiri ọṅụṅụ, nakwa ebe mmiri na-adịghị ọcha na-esi agbapụ. A na-akụdị ụlọ ndị a ga-asị na ha enwezughị ihendị a ezigbo gbamgbam, mgbidi ha na-esikwa ike, ha na-enwekwa ibo ndị siri ike a na-agbachi agbachi. Ma, ebe ha na-aga ibi ugbu a bụ ụlọ ntu, o nweghịkwa ihe ndị a. Nihi ya, ndị ohi nwere ike ịbịa zuo ha ohi. Ọdụm, agụ owuru, anụ ọhịa bea, na nkịta ọhịa nwekwara ike ịna-enye ha nsogbu ebe ọ bụ na ha juru eju nobodo ndị ha na-aga ibi.Sera na-agakwa ịhapụ ndị ikwu ya. Chineke gwara ha ka ha si nala ha,netiti ndị ikwu ha,kwapụ. Ọ ga-abụ na ihe a siiri Sera ezigbo ike. Sera bụ nwaanyị obiọma. Ọ ga-abụkwa na o nwere ụmụnne, ụmụ ụmụnne, ụmụnne papa ya na mama ya, bụ ndị ọ hụrụ nanya ọ ga-ahapụ. O nwere ike ọ gaghị ahụkwa ha ọzọ. Nagbanyeghị ihe ndị a, Sera jisiri ike na-akwado maka ọpụpụ ha.Nagbanyeghị ihe a niile na-esiri Sera ike ịhapụ, ọ kwakọtachara ihe ya na-eche ụbọchị ha kwuru ha ga-apụ. Nna ha aha ya bụ Tira ga-esokwa ha nagbanyeghị na ọ dị ihe dị ka narị afọ abụọ. Jenesis 11:31 O doro anya na ilekọta nna ha a merela agadi agaghị adịchara Sera mfe. Lọt ga-esokwa ha ka ha si nala ndị Kaldia na-akwapụ otú ahụ Chineke gwara ha mee.Ọrụ Ndịozi 7:4.Ha bu ụzọ gaa Heran. Obodo Heran dị ihe dị ka narị kilomita itoolu na iri isii nebe ugwu. Ha si nakụkụ Yufretis na-aga. Ha biri na Heran obere oge. Ọ ga-abụ na Tira rịawara ọrịa mgbe ha ruru ebe a nke na o nweghịzi ike iso ha na-aga. Ha nọrọ na Heran ruo mgbe Tira nwụrụ, mgbe ọ gbara narị afọ abụọ na ise. Tupu ha akwalie ọzọ, Jehova gwara Ebreham okwu ọzọ. Ọ gwara ya ka o si ebe ahụ gaa nala ọ ga-egosi ya. Ma, na nke ugbu a, Chineke kwere ya nkwa mere ya obi ụtọ. Ọ gwara ya, sị: M ga-emekwa ka ị ghọọ mba ukwu. Jenesis 12:2-4 Ma, mgbe ha hapụrụ Heran, Ebreham dị afọ iri asaa na ise, Sera adịrịkwa afọ iri isii na ise, ma ha enweghị nwa ọ bụla. Oleezi otú Ebreham ga-esi aghọ mba ukwu? Ọ ga-alụnụ nwaanyị ọzọ? Noge ahụ, ndị mmadụ na-alụ karịa otu nwaanyị. Sera nwekwara ike ịna-eche ma Ebreham ọ ga-alụ nwaanyị ọzọ.Nagbanyeghị ihe ha na-eche, ha hapụrụ Heran. Olee ndị so ha pụọ na nke ugbu a? Baịbụl gwara anyị na Ebreham na ezinụlọ ya buuru akụ niile ha kpatara, kpọrọkwa mkpụrụ obi ha nwetara na Heran pụọ. Jenesis 12:5 Olee ndị bụ mkpụrụ obi ndị a? Ọ ga-abụ ndị na-ejere ha ozi. Ọ ga-abụkwa na Ebreham na Sera kọọrọ ndị niile chọrọ ige ha ntị gbasara Chineke ha. Ihe ụfọdụ ndị Juu oge ochie kwuru gbasara amaokwu a gosiri na ndị ahụ sonyeere Ebreham na Sera bụ ndị sooro ha fewe chi ha bụ Jehova. Ya bụrụ otú ahụ, ọ pụtara na okwukwe siri ike Sera nwere mere ka ọ gwa ha gbasara Chineke ya na olileanya ya otú mere ka ha kweta iso ya fewe ya. Anyị kwesịrị ichebara ihe a o mere echiche ebe ọ bụ na ndị mmadụ enwechaghị okwukwe na olileanya noge anyị a. E nwee ihe dị mma ị mụtara na Baịbụl, ị na-akọrọ ya ndị ọzọ?HA GBADARA IJIPTMgbe ha gafechara Osimiri Yufretis, ha gawara nebe ndịda, nala ahụ Jehova kwere ha ná nkwa. O yiri ka ọ bụ na Naịsan 14, nafọ 1943 Tupu Oge Ndị Kraịst ka ha gafere Osimiri Yufretis. Ọpụpụ 12:40, 41 Were ya na ị na-ahụ ka Sera na-elegharị anya nala ahụ, otú ala ahụ si maa mma na otú ọ dị amasị ya. Jehova gwakwara Ebreham okwu ọzọ nakụkụ osisi ukwu dị na More, nke dị nso na Shikem. Ọ gwara ya, sị: Ọ bụ mkpụrụ gị ka m ga-enye ala a. Mgbe Ebreham nụrụ mkpụrụ gị, o nwere ihe ọ ga-echetara ya. Ọ ga-abụ na o mere ka o cheta ihe Jehova kwuru nogige Iden. O kwuru na otu ụbọchị, a ga-enwe mkpụrụ nke ga-ebibi Setan. Jehova agwala Ebreham na ọ ga-aghọ mba ukwu, nakwa na a ga-esi naka mba a gọzie ndị niile nọ nụwa.Jenesis 3:15;12:2, 3,6, 7.Ma, ọ pụtaghị na Ebreham na ezinụlọ ya agaghị enwe nsogbu ọ bụla. Mgbe ha nọ nala Ke, ụnwụ dara ebe ahụ, Ebreham akpọrọzie ezinụlọ ya gawa ebe ndịda Ijipt. Ka ha na-aga, Ebreham chọpụtara otu ihe obodo ndị dị ebe ahụ na-emekarị nke nwere ike ịkpatara ya nsogbu. Nihi ya, ọ gwara Sera, sị: Biko, amaara m nke ọma na ị bụ nwaanyị mara mma. Ya mere, ọ ga-erukwa na ndị Ijipt ga-ahụ gị wee sị, Onye a bụ nwunye ya. Ha ga-egbukwa m, ma ha ga-ahapụ gị ndụ. Biko, kwuo na ị bụ nwanne m nwaanyị, ka ihe wee gaziere m nihi gị, mkpụrụ obi m ga-adịkwa ndụ nihi gị. Jenesis 12:10-13 Gịnị mere Ebreham ji sị nwunye ya kwuo na ọ bụ nwanne ya?Ụfọdụ ndị na-agba Baịbụl ụkwụ kwuru na Ebreham ghara ụgha, nakwa na ọ bụ onye ụjọ. Ma, ihe ndị a ha kwuru abụghị eziokwu. Nke bụ eziokwu bụ na Sera bụ nwanne Ebreham. E nwekwara ezigbo ihe mere Ebreham ji sị ya kwuo ihe ahụ o kwuru. Ebreham na Sera ma na Jehova kwuru na a ga-esi naka Ebreham nweta nwa pụrụ iche ga-aghọ mba ukwu. Ihe a Jehova kwuru dị ha mkpa karịa ihe ọ bụla ọzọ. Ọ bụ ya mere o ji dị mkpa ka a ghara inwe ihe ọ bụla ga-eme Ebreham. Ihe ọzọ bụ na ihe ndị mgbe ochie e gwupụtara nala gosiri na ọ na-abụkarị ndị ọnụ na-eru nokwu nIjipt hụ di na nwunye, ha egbuo di ahụ ma kpọrọ nwunye ya. Ọ bụ ya mere ihe ahụ Ebreham mere ji dị mma, Sera nwunye ya akwadokwa ya.O gbughị oge ihe ahụ Ebreham na-atụ ụjọ ya emee. Ụfọdụ ndị Fero mere ndị isi hụrụ na Sera mara mma dị egwu nagbanyeghị afọ ndụ ya mgbe ahụ. Mgbe ha hụrụ ya, ha gara gwa Fero, ya agwa ha kpọta ya. Ọ ga-abụrịrị na obi kooro Ebreham na Sera nelu mgbe ahụ. Ma, o yiri ka e meghị Sera ka onye e ji eji, kama, ha kwanyeere ya ùgwù. O nwekwara ike ịbụ na Fero chọwara iji akụnụba ya mee ka ihe ya masịwa Sera. E mechazie, ya na Ebreham, Sera sịrị na ọ bụ nwanne ya, akpaa otú ọ ga-esi lụwa ya.Jenesis 12:14-16.Were ya ka ị na-ahụ Sera ka ọ nọ nobí eze, si na windo na-ele otú Ijipt si maa mma. Olee otú i chere obi ga-adị ya ugbu a ọ hụrụ onwe ya ọzọ nezigbo ụlọ, a na-enyekwa ya ezigbo nri? Sera ò kwere ka ihe ndị a megharịa ya anya, ebe ọ bụ na o nwere ike ọ nọtụbeghị nụdị ebe dị ka ụlọ Fero mbụ? Chegodị otú obi gaara esi tọọ Setan ụtọ ma á sị na Sera hapụrụ Ebreham, lụwazie Fero. Ma Sera emeghị ụdị ihe ahụ. Ọ hapụghị di ya na Chineke, ọ gbaghịkwa nèzí. Ọ ga-amagbu onwe ya ma á sị na onye ọ bụla lụrụla di ma ọ bụ nwunye ga na-eme ka Sera nụwa a ịkwa iko na-egbu ọtụtụ ndị ka mmanya. Ì nwere ike ịna-eme ka Sera, ma ghara ime ihe ga-ewute ndị enyi gị na ndị ezinụlọ unu?Nagbanyeghị ihe ndị na-adọrọ adọrọ Sera hụrụ nobí Fero, ọ hapụghị di yaJehova mere ihe ka Fero ghara ịkpa ezigbo nwaanyị a aka. O tiri Fero na ezinụlọ ya ihe otiti. Mgbe Fero matara na Sera bụ nwunye Ebreham, ọ kpọghachiiri ya di ya ma gwa ha ka ha si nIjipt pụọ. Jenesis 12:17-20 Obi tọrọ Ebreham ezigbo ụtọ mgbe a kpọghachiiri ya nwunye ọma ya. Ị ga-echeta na ọ gwara ya, sị: Amaara m nke ọma na ị bụ nwaanyị mara mma. Ma, o nwere ihe ọzọ kacha mee ka Ebreham hụ Sera nanya. Ọ bụ àgwà ọma ya. Àgwà ọma ya karịrị mma ọ mara nelu ahụ. Jehova ejighịkwa ndị nwere àgwà ọma ka Sera egwu egwu. 1 Pita 3:1-5 Onye ọ bụla nime anyị kwesịrị ịna-akpa àgwà ọma ka Sera. Anyị ga na-eme ka Sera ma ọ bụrụ na anyị ana-ebute ihe gbasara ofufe Chineke ụzọ, na-akọrọ ndị ọzọ ihe anyị na-amụta gbasara Chineke, ma na-eme ihe ọ chọrọ ma ọnwụnwa bịara anyị.Gịnị Ka Baịbụl Kwuru?È nwere mgbe a ga-enwe ikpe ziri ezi nụwa?Gịnị ka ị ga-aza?EeMbaO nwere ikeIhe Baịbụl kwuruAmaara m nke ọma na Jehova ga-eme ka onye nọ nahụhụ nweta ihe ruuru ya, ka ndị ogbenye nweta ikpe ziri ezi. Abụ Ọma 140:12 Alaeze Chineke ga-eme ka e nwee ikpe ziri ezi nụwa.Olee ihe ọzọ anyị ga-amụta na Baịbụl?Chineke na-ahụ mmegbu a na-emegbu ndị mmadụ nụwa a, ọ ga-akwụsịkwa ya.Ekliziastis 5:8.Mgbe Chineke ga-eme ka e nwee ikpe ziri ezi nụwa, udo ga-adị ebe niile, obi eruokwa ndị mmadụ ala.Aịzaya 32:16-18.È nwere mba Chineke hụrụ nanya karịa ibe ya?Ụfọdụ ndị na-ekwuna Chineke bụrụ mba ụfọdụ ọnụ, gọziekwanụ ụfọdụ, ndị ọzọ ana-ekwu na Chineke hụrụ mba niile nanya.Gịnị ka i chere?Ihe Baịbụl kwuruChineke adịghị ele mmadụ anya nihu, kama ná mba ọ bụla, onye na-atụ egwu ya ma na-eme ezi omume bụ onye ọ na-anabata nke ọma. Ọrụ Ndịozi 10:34, 35 Nanya Chineke, mmadụ niile hà otu.Olee ihe ọzọ anyị ga-amụta na Baịbụl?Baịbụl nwere ozi ọma maka mba niile na ebo niile na asụsụ niile na ndị niile.Mkpughe 14:6.Gụọ Isiokwu Ndị Ọzọ nỊntanetGịnị Ka Akwụkwọ Mkpughe Na-ekwu?Gaa nebe e dere IHE BAỊBỤL NA-AKỤZI pịa ebe e dere  AJỤJỤ NDỊ BAỊBỤL ZARA 