 Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi be-IB  Rite Uru ná Mmụta A Na-enweta nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị ChinekeIme Ihu AkwụkwọPeeji Mbụ na nke Ndị Bipụtara Akwụkwọ AMụ onwe m bụ Jehova, Chineke gị, Onye na-ezi gị ime ihe na-aba uru, Onye na-eme ka ị zọọ ije nụzọ ị ga-ejeso.Aịsa. 48:17. 2001WATCH TOWER BIBLE AND TRACT SOCIETY OF PENNSYLVANIAAll Rights ReservedNdị bipụtara akwụkwọ aWATCHTOWER BIBLE AND TRACT SOCIETY OF NEW YORK, INC.Brooklyn, New York, U.S.A.Anaghị ere akwụkwọ a ere. Akwụkwọ a so nọrụ ịkụzi Baịbụl a na-arụ nụwa dum nke e ji onyinye afọ ofufo akwado.Ọ gwụla ma e gosiri nsụgharị ọzọ, nsụgharị Bible e ji mee ihe maka Akwụkwọ Nsọ Grik bụNsụgharị Ụwa Ọhụrụ nke Akwụkwọ Nsọ Grik nke Ndị Kraịst,nsụgharị e jikwa mee ihe maka Akwụkwọ Nsọ Hibru bụBible Nsọ nke Union Version.E mewo ka nsụpe okwu nke nsụgharị abụọ ahụ kwekọọ nụdị e ji eme ihe noge a. Nebe e dereNWka ọ na-eso nhota okwu, ọ na-egosi na nsụgharị ahụ sitere naNew World Translation of the Holy ScripturesWith Referencesnke dị nasụsụ Bekee.Ihe Ndị Dị nIme YaAnyị Na-anabata Gị nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị ChinekeNỤWA nile, nihe karịrị ala 200, ọtụtụ nde ndị mmụta na-erite uru kwa izu site nihe a na-ezi nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke. Ụfọdụ bụ ndị ọhụrụ. Ndị ọzọ agawo ụlọ akwụkwọ ahụ ruo ọtụtụ afọ. A na-eduzi ụlọ akwụkwọ a nọtụtụ iri puku ebe dị iche iche. Nebe ọ bụla i bi nụwa, ị pụrụ inweta otu usoro mmụta ahụ. Ndị nọ nafọ ndụ dị iche iche, ndị si nagbụrụ dị iche iche, na ndị gụruru akwụkwọ nókè dị iche iche na-anata izi ihe ọchịchị Chineke nke a nakwụghị ụgwọ.Mgbe a malitere ụlọ akwụkwọ ahụ nọgbakọ dị iche iche nke Ndịàmà Jehova na 1943, e kwupụtara nzube ya nokwu ndị a: Iji kwadebe ndị ikom nile na-ekwesị ntụkwasị obi, bụ ndị nụworo Okwu Chineke ma gosipụta okwukwe ha nwere na ya, inwe ike ịkụziri ndị ọzọ ihe . . . ka onye nke ọ bụla wee . . . bụrụ onye a kwadebere nke ọma karị ikwu olileanya ahụ nke dị nime ya nihu ọha. Course in Theocratic Ministry,p. 4 Ebumnobi nke ụlọ akwụkwọ ahụ ka bụ otu ihe ahụ ruo taa.Nezie, olee ihe kasị mma onye ọ bụla nime anyị pụrụ iji onyinye ikwu okwu nke Chineke nyere anyị mee? Bible na-aza, sị: Ka ihe ọ bụla na-eku ume too Jaa. Ọma 150:6 Mgbe anyị na-eme nke ahụ, anyị na-eme ka obi nke Nna anyị nke eluigwe ṅụrịa. Anyị na-enye ya ihe àmà na-egosi na obi anyị ji ekele na-azaghachi nịdị mma na ịhụya ya. Ka a sịkwa ihe mere e ji na-agba Ndị Kraịst ume mgbe nile ka ha chụọrọ Chineke àjà otuto . . . , ya bụ, mkpụrụ egbugbere ọnụ bụ nke na-ekwupụta aha ya nihu ọha! Hib. 13:15Iji nyere gị aka imeziwanye ikike i nwere iji onyinye ndị Chineke nyere gị na-eto Jehova, anyị na-anabata gị dị ka onye mmụta nke Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke.Ọ bụ ezie na a na-elebara ịgụ ihe nihu ọha na nkà ikwu okwu na izi ihe anya nke ukwuu nụlọ akwụkwọ a, nke ahụ abụghị ị abamuru nke ihe a na-amụta nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke. Ka ị na-ekere òkè, a ga-enyere gị aka ịzụlite nkà ndị bara uru dị ka ịgụ ihe nonwe gị, ige ntị na icheta ihe, ịmụ ihe, ime nnyocha, ịtụle na ịhazi ihe, ịkparịta ụka, ịza ajụjụ, na idetu echiche dị iche iche nakwụkwọ. Bible nonwe ya na akwụkwọ ndị dabeere na Bible ga-abụ ebe ndabere maka ihe a na-amụ na okwu a na-ekwu nakwa ihe omume a na-eme nụlọ akwụkwọ a. Ka ị na-eme ka eziokwu dị oké ọnụ ahịa ndị dị nOkwu Chineke jupụta nobi gị, ị ga-amụta iche echiche nụzọ kwekọrọ nechiche Chineke. Lee ka nke ahụ pụrụ isi baa uru nakụkụ ọ bụla nke ndụ! Banyere abamuru nke Okwu Chineke, otu onye nkụzi na mahadum na narị afọ nke 20 bụ William Lyon Phelps dere, sị; A pụrụ nezie ịkpọ onye ọ bụla maara Bible nke ọma onye gụrụ akwụkwọ. . . . Ekwenyere m na ịmara Bible nagaghị ụlọ akwụkwọ dị elu bara uru karịa ịga ụlọ akwụkwọ dị elu namaghị Bible.Ụzọ Isi Rite Uru Zuru EzuNeziokwu, iji rite uru nụzọ zuru ezu nihe ị na-amụta nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke, gị, bụ onye mmụta, aghaghị itinye mgbalị nonwe gị. Pọl onyeozi gbara Onye Kraịst nke ya na ya jekọrọ ozi bụ Timoti ume, sị: Na-echebara ihe ndị a echiche; na-etinye obi gị dum na ha, ka ọganihu gị wee pụta ìhè nye mmadụ nile. 1 Tim. 4:15 Nụzọ ndị dị aṅaa dị irè ka ị pụrụ isi tinyesie mgbalị ike na nke a?Ọ bụrụ na ọ ga-ekwe nnọọ omume, na-aga Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke kwa izu. Jiri akwụkwọ a, bụRite Uru ná Mmụta A Na-enweta nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke,na-eme ihe nụzọ amamihe dị na ya. Denye aha gị nụzọ a na-ahụ anya nke ọma nohere e mere maka ya na peeji e dere aha akwụkwọ. Jiri akwụkwọ a mgbe ọ bụla ị na-aga ụlọ akwụkwọ ahụ. A pụkwara iji akwụkwọ ọgụgụ a detuo ihe. Mgbe ị gụtara isi ihe ndị dị mkpa nime ya, bụ ndị i chere ga-enyere gị aka, kanye akara nokpuru ha. Jiri ohere sara mbara ndị dị nakụkụ peeji ya detuo isi ihe ndị bara uru ị mụtara noge a na-atụle ihe nụlọ akwụkwọ.A na-ewepụta usoro ihe omume e biri ebi nke a ga-agbaso nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke, iche. Usoro ihe omume ahụ ga-agụnye nkọwa sara mbara banyere otú a ga-esi duzie ụlọ akwụkwọ ahụ. Ị pụrụ ịhụ ya dị ka ihe bara uru itinye usoro ihe omume a nime akwụkwọ a, bụ ebe aka ga-eru ya ngwa ngwa.Nịkwadebe maka ihe ọmụmụ ụlọ akwụkwọ kwa izu, buru nuche na ọ bụ Bible bụ akwụkwọ ọgụgụ bụ isi. Were ọgụgụ nke akụkụ Bible a ga-edokwa ka a gụọ nizu dị ka ihe kasị mkpa. Ọ bụrụkwa na i nwee ike ịgụ ihe dị iche iche a ga-eme tupu oge eruo, nke a kwa ga-aba nnọọ uru.Ka ụlọ akwụkwọ na-aga nihu, a pụrụ inwe ohere maka ndị na-ege ntị ikere òkè. Jiri ohere ndị a mee ihe nụzọ zuru ezu. Ikere òkè ná ntụle ndị dị otú ahụ bụ ihe dị mkpa nicheta ihe ị na-anụ na inwe ike itinye ya nọrụ ná ndụ gị.Nezie, ndị mmụta nile ga-enwe ohere ikwu okwu ma ọ bụ ime ihe ngosi nihu ọgbakọ. Jiri nke ọ bụla nime ohere ndị ahụ mee ihe nke ọma. Tinye mgbalị nezie iji meziwanye ihe na nkà okwu ọ bụla e kenyere gị. A ga-enye gị ndụmọdụ iji wee mee ka ị nọgide na-enwe ọganihu. Nabata enyemaka onwe onye ahụ a ga-enye gị. Nakwụkwọ gị, detuo aro ndị a kapịrị ọnụ banyere ihe gị onwe gị pụrụ ime iji meziwanye ihe. Ebe ọ bụ na ọ na-esi ike mmadụ ịhụ onwe ya otú ndị ọzọ si ahụ ya, aro na ndụmọdụ ịhụya, ndị dabeere na Bible, bụ ndị a na-enye, pụrụ ịtụnye ụtụ dị ukwuu nọganihu gị. Nke ahụ bụ eziokwu ọ bụrụgodị na ọ dịwo ọtụtụ afọ e debanyere aha gị nụlọ akwụkwọ ahụ.Ilu 1:5.Ị ga-achọ inwe ọganihu dị ngwa karị? Ọ bụrụ na i tinye mgbalị nonwe gị, nke ahụ ga-ekwe omume. Mụọ ihe a ga-amụ noge okwu onye mmụta ọ bụla tupu oge eruo. Ọ bụrụ na a chọọ onye ga-anọchi anya ọkà okwu e kenyere okwu, ị ga-enwe ike iwepụta onwe gị, nke ahụ ga-emekwa ka i nwekwuo ahụmahụ. Mgbe ndị ọzọ na-ekwu okwu ha, ṅaa ntị nke ọma notú ha si eme ya. Anyị na-amụta ihe site naka ibe anyị.Ọzọkwa, ọ bụrụ na ọnọdụ gị enye gị ohere, ị pụrụ ime ka ọganihu gị dịkwuo ngwa site nịmụ akwụkwọ ọgụgụ a nonwe gị tupu a mụwa ya. Mgbe ị mụtasịworo nke ọma ihe dị nime ihe ọmụmụ 15 na-esonụ, gaa nihu nịmụ Usoro Iji Zụlite Ikike Gị Dị Ka Ọkà Okwu na Onye Ozizi, bụ nkemalitere na peeji nke 78. Nke mbụ, mụọ ihe ọmụmụ nke ọ bụla, meekwa ihe omume ndị e depụtara maka ya. Tinye ihe ị na-amụta nozi gị. Nke a pụrụ ime nụzọ dị ukwuu ka ọganihu ị na-enwe dị ka ọkà okwu na onye ozizi nke Okwu Chineke ka mma.Ihe ị na-amụta nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke ga-enye aka ịkwadebe gị maka ihe kasị mkpa ná ndụ. Ebe ọ bụ na anyị dị ndụ nihi na ọ bụ uche Chineke, inye ya otuto bụ imezu nzube anyị ji maka ya dịrị ndụ. Jehova Chineke kwesịrị ka e nye ya otuto kasịnụ. Mkpu. 4:11 Ihe anyị na-amụta nụlọ akwụkwọ a bụ ụzọ isi mezuo nke a ka anyị wee nwee ike na-eche echiche nke ọma, na-eme ihe nụzọ amamihe dị na ya, na-ekwupụtakwa eziokwu dị ebube ndị sitere nOkwu Chineke e dere site nike mmụọ nsọ.Na-enweta Obi Ụtọ nOkwu ChinekeONYE ihe na-agara nke ọma ka mmadụ ahụ bụ onye ọ bụ niwu Jehova ka obi,NW ụtọ ya dị. Mmadụ dị otú ahụ na-atụgharị uche nOkwu Chineke ehihie na abalị. Ọma 1:1, 2 Ị na-enweta obi ụtọ dị otú ahụ? Olee otú ị pụrụ isi mụbaa ọṅụ nke Okwu Chineke na-enye gị?Ṅaa Ntị Ka Jehova Na-ekwu OkwuAgụla ị mkpụrụ okwu. Jiri anya nke uche hụ ọnọdụ ndị ị na-agụ banyere ha. Were ya na ị na-anụ olu nke ndị ahụ a na-ehota. Ka ị na-agụ isiakwụkwọ ndị mbụ nke Bible, nụrụ ka Jehova nonwe ya na-ekpughe, nke nta nke nta, ihe e mere iji kwadebe ụwa maka mmadụ. Ṅaa ntị ka ọ na-agwa Ọkpara ya, bụ Onye Ọrụ Bụ Ọkà, na oge iji kepụta ụmụ mmadụ mbụ ahụ eruwo. See onyinyo nke ihe ahụ merenụ: Adam na Iv enupụ isi, Chineke amaa ha ikpe ma mesịakwa chụpụ ha na Paradaịs. Jenesis, isi 1-3 Nwee mmetụta nke ịtụ ụjọ mgbe ị na-agụ na otu olu nke sitere neluigwe kwuru na Jizọs Kraịst bụ Ọkpara Chineke, onye ọ hụrụ nanya, onye Chineke zitere ka ọ tọgbọ ndụ ya maka ihe a kpọrọ mmadụ. Mat. 3:16, 17 Gbalịa iche nechiche mmeghachi omume Jọn onyeozi mgbe ọ nụrụ ka Jehova na-ekwu, sị: Lee! Ana m eme ihe nile ka ha dị ọhụrụ. Mkpu. 21:5 Neziokwu, ịgụ Okwu Chineke nụzọ dị otú a bụ ihe omume na-enye obi ụtọ!Nọgide na-agụ ihe ndekọ ahụ sitere nike mmụọ nsọ, ị ga-abịakwa mara Jehova dị ka onye dị ukwuu ma dị ebube. Ị ga-enwe mmetụta siri ike nke ịbụ onye a dọtara nebe Onye a nke hụrụ anyị nanya nọ, nke na-emeso anyị ihe nobi ebere, nke na-enyere anyị aka ma ọ bụrụ na anyị ejiri obi umeala nọgide na-agbalị ime uche ya, nke na-egosikwa anyị otú anyị ga-esi nwee ihe ịga nke ọma nihe nile anyị na-eme.Josh. 1:8;Ọma 8:1;Aịsa. 41:10.Ka ị na-etinyekwu oge nịgụ Bible, otú ahụ ka ị ga na-enwe afọ ojuju ka ukwuu ka ị na-amụtakwu ihe bụ uche Chineke maka gị. Ma obi ụtọ ị ga-enweta ga-akarị nnọọ nke ahụ. Mgbe ihe ị na-agụ na-enyere gị aka nụzọ dị gị mkpa iji jiri amamihe na-emeri nsogbu, ị ga-enwe mmetụta yiri nke ọbụ abụ ahụ bụ onye sịrị: Oké ọrụ ka ihe àmà Gị nile bụ: nihi nke a ka mkpụrụ obi m chebeworo ha. Ọma 119:129 Gị onwe gị kwa ga-aṅụrị ọṅụ ka ị na-aghọta site nAkwụkwọ Nsọ ụkpụrụ ndị na-enye aka ịkpụzi echiche gị na ọchịchọ gị nụzọ nke Chineke.Aịsa. 55:8, 9.Bible na-enye nduzi maka ụkpụrụ omume nke na-echebe anyị pụọ námmerụ ahụ ma na-egosi anyị ụzọ ziri ezi. Ka anyị na-agụ ya, anyị na-aghọta na Jehova bụ Nna nke maara nsogbu ndị ga-esi na ya pụta mgbe anyị kwere ka ọchịchọ nke anụ ahụ na-ezughị okè merie anyị. Ọ chọghị ka oké ihe ọjọọ ndị na-aghaghị isi nilelị ụkpụrụ omume ya ndị dị elu pụta dakwasị anyị. Ọ na-eche banyere anyị ma chọọ ka anyị bie ụdị ndụ nke kasị mma. Anyị ịgụ Okwu ya na-enyere anyị aka ịghọta nụzọ zuru ezu karị ụdị ngọzi ọ bụ inwe ya dị ka Chineke na Nna anyị nke eluigwe.Na-agụ Bible Kwa ỤbọchịỌbụ abụ ahụ kwuru banyere mmadụ nke na-agụ Okwu Chineke kwa ụbọchị, sị: Ihe ọ bụlakwa nke ọ na-eme, ọ na-eme ka ọ gaa nke ọma. Ọma 1:3 Ee, nagbanyeghị ezughị okè anyị, nagbanyeghị na anyị bi najọ usoro ihe nke Setan, nagbanyeghịkwa mgbalị Ekwensu na-eme iripịa anyị, ịgụ Okwu Chineke mgbe nile na itinye ihe dị nime ya nọrụ ga-enyere anyị aka inwe ihe ịga nke ọma nihe nile metụtara mmekọrịta anyị na Jehova.Ebe anyị na-enweta nrụgide site nusoro ihe ochie nke a, inweta echiche Onye Okike ọbụna ruo nwa mkpirikpi oge ndị bara uru kwa ụbọchị, pụrụ inye anyị ume. Ụfọdụ ndị, bụ ndị a tụrụ mkpọrọ nihi okwukwe ha nwetara ị amaokwu ndị ha na-ahụ a na-ehota mgbe ụfọdụ nisiokwu akwụkwọ akụkọ. Ha na-ebekapụta ha, buru ha nisi, ma na-atụgharị uche na ha. Jehova gọziri mgbalị ha nihi na ha mere ihe ha nwere ike ime nọnọdụ ha ninweta ihe ọmụma sitere nOkwu Chineke. Mat. 5:3 Ma, ihe ka ọtụtụ nime anyị nwere nnwere onwe buru ibu karịa nke ahụ. Anyị ekwesịghị ikwubi na ị ịgụ otu amaokwu Bible ọkụ ọkụ otu ugboro nụbọchị ga-arụpụta, nonwe ya, oké ihe dị ebube. Otú ọ dị, anyị ga-enweta ọtụtụ ngọzi ma ọ bụrụ na anyị ahazigharịa ihe ndị anyị na-ewere nihe ka mkpa ka anyị wee nwee ike ịgụ otu akụkụ Bible kwa ụbọchị, chebara ya echiche, ma tinye ya nọrụ ná ndụ anyị.Nikwu nke bụ eziokwu, atụmatụ ndị anyị ji nlezianya kasị mma mee pụrụ ịkụ afọ nala. Mgbe nke ahụ mere, anyị na-ebute ihe ndị dị mkpa nezie, ụzọ. Dị ka ihe atụ, anyị agaghị ama ụma hapụ ịṅụ mmiri ruo otu ụbọchị ma ọ bụ abụọ. Ya mere, nagbanyeghị ihe bilitere ná ndụ anyị na-adị kwa ụbọchị, anyị kwesịrị iwepụtatụ oge iji nweta ume ọhụrụ site ná mmiri nke eziokwu.Ọrụ 17:11.Gụọ Okwu Chineke DumỊ gụchawo Bible dum nonwe gị? Echiche nke ịgụ malite na Jenesis ruo Mkpughe eyiwo ka ọ bụ ihe siri ike omume nye ụfọdụ ndị. Nihi ya, ọtụtụ ndị, bụ ndị chọrọ ịgụ Bible dum malitere site nibu ụzọ gụọ AkwụkwọNsọ Grik nke Ndị Kraịst. Nihi gịnị? Eleghị anya ọ bụ nihi na ọ kaara ha mfe ịhụ otú akwụkwọ ndị ahụ nke Bible si emetụta ha dị ka ndị na-achọ ịgbaso nzọụkwụ Kraịst. Ma ọ bụ ikekwe nihi na Akwụkwọ Nsọ Grik nke Ndị Kraịst eyighị ka o buru ibu nke ukwuu ịgụị ihe ji nke nta karịa otu ụzọ nụzọ anọ nke Bible. Ma mgbe ha gụchara akwụkwọ 27, ha gafere nakwụkwọ 39 nke Akwụkwọ Nsọ Hibru ma malite ịgụ na ịnụ ụtọ ha. Mgbe ha na-agụchala Akwụkwọ Nsọ Hibru, ha azụlitewo usoro nke ịgụ Bible mgbe nile, ya mere ha gara nihu ịgụ Akwụkwọ Nsọ Grik nke Ndị Kraịst nke ugboro abụọ ya, ha akwụsịbeghịkwa. Notu aka ahụ, mee ka ịgụ Okwu Chineke kwa ụbọchị bụrụ ihe ị na-eme ná ndụ gị nile.Ọ dị onye ọ bụla nezinụlọ ma ọ bụ nọgbakọ gị nke na-apụghị ịgụ ihe? Gịnị ma ị wepụta onwe gị ịgụrụ ya Bible mgbe nile? Ị ga-erite uru, ya onwe ya ga-eritekwa ka ọ na-atụgharị uche nihe ọ na-anụ ma na-etinye ya nọrụ ná ndụ ya.Mkpu. 1:3.Ka oge na-aga, ị pụrụ ịchọ ịmalite ime ihe pụrụ iche nọgụgụ Bible gị. Ụfọdụ nime ha pụrụ ime ka ị ghọtakwuo otú akụkụ dị iche iche nkeBible siri metụta ibe ha. Ọ bụrụ na Bible gị nwere ntụaka etiti peeji, ha pụrụ iduga gị nụmụ irighiri ihe ụfọdụ dị nakụkọ ahụ nakwa nihe ndekọ ndị yiri ya. Ha pụrụ inyere gị aka ịghọta ọnọdụ ndị dugara nide abụ ọma dị iche iche nakwa akwụkwọ ozi ndị ndịozi Jizọs Kraịst dere.Insight on the Scripturesna-enye ihe ọmụma dị ukwuu banyere ndị mmadụ, ebe dị iche iche, na àgwà ndị a kpọtụrụ aha na Bible. Chaatị dị iche iche na-adọrọ uche gaa ná mmezu nke amụma Bible dị iche iche, na-egosi ndị eze na ndị amụma ndị dịrị ndụ notu oge, ma na-enye oge ndị kasị yie mgbe ọtụtụ ihe omume ndị dị na Bible weere ọnọdụ.Ka ị na-atụgharị uche nihe ị na-amụta, ị ga-aghọta ihe mere ọnọdụ ụfọdụ ji bilite netiti ndị Chineke. Ị ga-achọpụtakwa ihe mere Jehova ji mesoo ndị ya ihe otú o siri mesoo ha. Ị ga-ahụ otú Jehova si ele ihe ndị ọchịchị, ndị mmadụ, na ụmụ mmadụ notu notu na-eme anya. Nke a ga-eme ka ị ghọtakwuo otú o si eche echiche.Akụkọ ihe mere eme nke Bible ga na-akpali mmasị gị karị mgbe i ji anya nke uche na-ahụ ebe ihe dị iche iche mere. Maapụ nke ala ndị a kpọtụrụ aha na Bible na-ekpughe ọdịdị ala nakwa ịdị anya nke otu ebe site nebe ọzọ. Dị ka ihe atụ, ebee ka o yikarịsịrị ka ụmụ Izrel hà si gabiga Oké Osimiri Uhie? Olee otú Ala Nkwa ahụ ha nibu? Olee ebe ndị Jizọs garuru ka ọ na-eje ozi elu ala ya? Ihe ndị dị aṅaa ka Pọl hụrụ na njem ozi ala ọzọ ya? Maapụ na nkọwa nke ọdịdị ala nke ebe dị iche iche na-enye ihe ọmụma zuru ezu nke ga-eme ka ihe ị na-agụ bụrụ nke na-akpali mmasị. Ebee ka ị pụrụ ịchọta maapụ nke ala ndị a kpọtụrụ aha na Bible? Ụfọdụ dị naNew World Translation of the Holy Scriptures.Mpịakọta abụọ nkeInsightnwere ihe dị ka maapụ 70, e nwekwara ndepụta ntụaka maapụ nazụ mpịakọta nke mbụ ya. JiriWatch Tower Publications Indexchọta maapụ ndị ọzọ. Ọ bụrụ na akwụkwọ ndị a adịghị, jiri maapụ ndị a na-ebipụta nỤlọ Ncheiji nyere gị aka, mee ihe nọgụgụ Bible gị.NAkwụkwọ Nsọ Hibru, Eze Devid nyere Jehova otuto dị ukwuu, na-asị: Lee ka echiche Gị nile si dị oké ọnụ ahịa . . . , Chineke! Lee ka ọnụ ọgụgụ nile ha si dị ukwuu hie nne! Ọma 139:17 NAkwụkwọ Nsọ Grik nke Ndị Kraịst, Pọl onyeozi toro Jehova nihi na Ya Onwe Ya enwuwokwa nobi anyị iji were ihe ọmụma ahụ dị ebube banyere Chineke nye ha ìhè site nihu Kraịst. 2Kọr. 4:6 Ọtụtụ narị afọ gafere nagbata oge Devid dịrị ndụ na mgbe Pọl dịrị ndụ; nagbanyeghị nke ahụ, ha abụọ nwetachara obi ụtọ nOkwu Chineke. Gị onwe gị pụkwara inweta obi ụtọ ma ọ bụrụ na i wepụta oge iji gụọ ihe nile Jehova nyeworo gị na peeji nile nke Okwu ya sitere nike mmụọ nsọ.Lezienụ Anya Otú Unu Si Aṅa NtịỊṄA ntị bụ otu ihe dị mkpa nịmụta ihe. Ọ pụkwara inwe mmetụta nohere mmadụ nwere ịlanarị. Mgbe Jehova na-akwadebe ịnapụta ndị ya nagbụ nIjipt, o nyere Mozis ntụziaka, bụ onye gwara ndị okenye nke Izrel ihe ha na-aghaghị ime iji chebe ụmụ ha buru ụzọ mụọ pụọ naka mmụọ ozi nke ga-eweta ọnwụ. Ọpụ. 12:21-23 Ndị okenye ahụ wee mee ka ezinụlọ ọ bụla mara nke a. E ji ọnụ kwuo nke a. Ndị ahụ aghaghị ịṅa ntị nke ọma. Olee otú ha si meghachi omume? Bible na-akọ, sị: Ụmụ Israel nile wee mee ya; dị ka Jehova nyere Mozis na Erọn iwu, otú a ka ha mere. Ọpụ. 12:28,50, 51 Nihi nke a, Izrel nwetara mgbapụta dị ebube.Taa, Jehova na-akwadebe anyị maka mgbapụta dị ukwuu ọbụna karị. Nezie, anyị kwesịrị ịṅa ntị nke ọma ná ntụziaka ọ na-enye. A na-enye ntụziaka dị otú ahụ ná nzukọ ọgbakọ. Ị na-erite uru zuru ezu ná nnọkọ ndị dị otú ahụ? Ọ dabeere nke ukwuu notú i si aṅa ntị.Ị na-echeta ihe ndị bụ isi ná ntụziaka a na-enye ná nzukọ? Ọ bụ omume gị, site nizu ruo nizu, ịchọ ụzọ ndị ị ga-esi tinye ntụziaka a na-enye nọrụ ná ndụ nke gị ma ọ bụ soro ndị ọzọ kerịta ya?Dozie Obi GịIji rite uru zuru ezu ná ntụziaka a na-enye ná nzukọ Ndị Kraịst, ọ dị anyị mkpa idozi obi anyị. E mere ka mkpa ọ dị ime otú ahụ pụta ìhè site nihe mere noge ọchịchị Eze Jehoshafat nke Juda. Jehoshafat kwadoro ezi ofufe natụghị egwu. O siri na Juda wezụga ebe nile dị elu na Asherim, họpụtakwa ndị isi, ndị Livaị, na ndị nchụàjà ịkụziri ndị mmadụ Iwu Jehova nobodo nile nke Juda. Nagbanyeghị nke ahụ, e wezụgaghị ebe dị elu. 2 Ihe 17:6-9;20:33 Ife chi ụgha na ụdị ofufe na-ezighị ezi a na-efe Jehova, bụ ndị na-ewere ọnọdụ nebe ndị dị elu nke ndị na-ekpere arụsị, gbanyesiri mkpọrọgwụ ike nke na e kpochapụghị ha.Gịnị mere na izi ihe ahụ Jehoshafat mere ndokwa ya enweghị mmetụta dịtere aka? Ihe ndekọ ahụ gara nihu ịsị:Ruo ugbu a ndị Juda edozighị obi ha nye Chineke nke ndị bụ nna ha. Ha nụrụ ma ha emeghị ihe kwekọrọ nihe ha nụrụ. Ma eleghị anya ha chere na ịga nụlọ nsọ ahụ dị na Jeruselem ịga chụọ àjà bụ ihe siri ike. Otú o sina dị, okwukwe akwalighị obi ha.Iji zere ịdabaghachi nụzọ ụwa nke Setan, anyị aghaghị idozi obi anyị ịnara ntụziaka nke Jehova na-enye taa. Nụzọ dị aṅaa? Otu ụzọ dị mkpa bụ site nekpere. Anyị kwesịrị ikpe ekpere ka anyị jiri mmụọ inwe ekele na-anara ntụziaka sitere naka Chineke. Ọma 27:4;95:2 Nke a ga-enyere anyị aka inwe ekele maka mgbalị ụmụnna anyị na-eme bụ ndị, ọ bụ ezie na ha ezughị okè, na-ewepụta onwe ha ka Jehova jiri ha na-akụziri ndị ya ihe. Ọ ga-akpali anyị ikele Jehova ọ bụghị ị maka ihe ọhụrụ ndị anyị na-amụta kamakwa maka ohere anyị nwere ime ka nghọta anyị nwere nihe ndị anyị mụtaworo na mbụ mie emi. Ebe anyị nwere ọchịchọ ime uche Chineke nụzọ zuru ezu, anyị na-ekpe ekpere, sị: Zi m ụzọ Gị, Jehova; . . . mee ka obi m dị notu ịtụ egwu aha Gị.Ọma 86:11.Mee Ka Uche Gị Dịrị Otu EbeE nwere ọtụtụ ihe na-egbochi anyị ịṅa ntị nke ọma. Nchekasị pụrụ irikpu uche anyị. Mkpọtụ na ngagharị nke ndị na-ege ntị ma ọ bụ nke ndị nọ nèzí ebe ahụ a na-enwe nzukọ pụrụ ịdọpụ uche anyị. Enweghị ntụsara ahụ pụrụ ime ka o siere anyị ike ime ka uche anyị dịrị otu ebe. Ndị nwere obere ụmụaka na-achọpụtakarị na uche ha na-abụ nke e kewara ekewa. Gịnị pụrụ inyere anyị aka ime ka uche anyị dịgide nusoro ihe omume?Anya na-enwe mmetụta dị ukwuu nebe anyị na-atụkwasị uche anyị. Jiri anya gị mee ihe iji nyere onwe gị aka ime ka uche gị dịgide notu ebe site nilegide ọkà okwu anya. Mgbe ọ kpọtụrụ uche notu ebe na Bibleọbụna nke ị maara nke ọmasapeta ya ma soro ya mgbe ọ na-agụ ya. Guzogide ọnwụnwa nke ịtụgharị lee anya nebe ọ bụla ị nụrụ mkpọtụ ma ọ bụ ụṅara. Ọ bụrụ na anya gị na-eme ka ihe ọmụma ndị na-adọpụ uche na-agbataju gị nobi, ihe dị ukwuu nime ihe a na-ekwu nelu ikpo okwu ga-efunahụ gị.Ọ bụrụ na ọ dị nchegbu ọ bụla na-eme ka o siere gị ike itinye uche nihe omume ahụ, kpegara Jehova ekpere maka ịdị jụụ nke uche na obi bụ ndị dị mkpa iji ṅaa ntị. Ọma 94:19;Fil. 4:6, 7 Mee nke ahụ ugboro ugboro ma ọ dị mkpa. Mat. 7:7, 8 Nzukọ ọgbakọ bụ ndokwa sitere naka Jehova. Ị pụrụ inwe obi ike na ọ chọrọ ka i rite uru na ha.1 Jọn 5:14, 15.Ịṅa Ntị nOkwuMa eleghị anya ị pụrụ icheta isi ihe ndị ị kasị nwee mmasị na ha, bụ ndị ị nụrụ nokwu dị iche iche. Otú ọ dị, ịṅa ntị nokwu gụnyere ihe karịrị ị ịnụchata isi ihe ndị gbara ọkpụrụkpụ. Okwu yiri njem. Ọ bụ ezie na e nwere ihe ndị na-akpali mmasị a ga-ahụ nụzọ, ihe bụ isi bụ ebe a na-aga, nke bụ ihe e bu nuche. Ọkà okwu pụrụ inwe nkwubi okwu ọ na-agbalị ime ka ndị na-ege ntị ruo na ya ma ọ bụ nwee ihe ọ na-akpali ha ime.Tụlee okwu Jọshụa gwara mba Izrel, nke e dekọrọ naJoshua 24:1-15. Ebumnobi ya bụ ime ka ndị ahụ mee mkpebi siri ike ịkwado ezi ofufe site nikewapụ onwe ha kpam kpam nikpere arụsị nke mba ndị gbara ha gburugburu. Nihi gịnị ka nke ahụ ji dị oké mkpa? Njupụta ofufe ụgha jupụtara ebe nile yiri ezi nguzo nke mba ahụ nwere nebe Jehova nọ egwu nke ukwuu. Ndị ahụ zaghachiri narịrịọ Jọshụa rịọrọ site nịsị: Ya bụụrụ anyị ihe arụ ịhapụ Jehova, ife chi ọzọ ofufe; . . . anyị onwe anyị ga-efekwa Jehova ofufe. Ha mekwara otú ahụ!Josh. 24:16, 18, 31.Ka ị na-aṅa ntị nokwu, gbalịa ịghọta ihe bụ ebumnobi ya. Tụlee otú isi ihe ndị ọkà okwu na-ewepụta si enye aka nimezu ebumnobi ahụ. Jụọ onwe gị ihe ihe ọmụma ahụ chọrọ ka i mee.Ịṅa Ntị Mgbe A Na-eme NtụleA na-eduzi Ọmụmụ IheỤlọ Nche,Ọmụmụ Akwụkwọ Ọgbakọ, na akụkụ ụfọdụ nke Nzukọ Ije Ozi dị ka ntụle ajụjụ na azịza nke ihe ọmụmụ e biri ebi nke dabeere na Bible.Ịṅa ntị mgbe a na-eme ntụle, nọnọdụ ụfọdụ, dị ka ịṅa ntị mgbe a na-eme ntụle yiri ikere òkè ná mkparịta ụka. Iji rite uru zuru ezu, ṅaa ntị nke ọma. Mata ebe ihe a na-atụle na-eche ihu. Rịba ama otú onye nduzi si emesi isiokwu na ihe ndị bụ isi ihe ike. Jiri uche gị na-aza ajụjụ ndị ọ na-ajụ. Gee ntị ka ndị ọzọ na-akọwa ma na-egosi otú a pụrụ isi tinye ihe ọmụma ahụ nọrụ. Ile ihe ọmụma ahụ anya nụzọ ndị ọzọ si ele ihe anya pụrụ ime ka ị ghọta ihe ọhụrụ nisiokwu ị maara nke ọma. Tụnye ụtụ ná mgbarịta ume dị otú ahụ site nime nkwupụta nke okwukwe nke gị.Rom 1:12.Ịmụ ihe ọmụmụ e kenyere tupu oge eruo ga-enyere gị aka itinye obi gị dum ná ntụle ahụ na ịghọta azịza ndị ọzọ na-enye. Ọ bụrụ na ọnọdụ gị emee ka o siere gị ike ịmụ ihe a ga-amụ nke ọma, were nkeji ole na ole, ma ọ dịkarịa ala, tụletụ ihe ahụ a ga-amụ tupu nzukọ eruo. Ime nke a ga-eme ka i nwee ike ịmụtakwu ihe ná ntụle ahụ.Ịṅa Ntị ná Mgbakọ Dị Iche IcheNá mgbakọ dị iche iche, o yiri ka a ga-enwe ihe ndọpụ uche karịa otú a na-enwe ná nzukọ ọgbakọ. Nke a pụrụ ime ka ịṅa ntị bụrụ ihe ịma aka ka ukwuu. Gịnị pụrụ inyere anyị aka?Otu ihe dị mkpa bụ izu ike nke ọma nabalị. Tupu ihe omume amalite nụbọchị nke ọ bụla, mee ka isiokwu dịịrị ụbọchị ahụ bamisie ike nuche gị. Lee isiokwu nke okwu ọ bụla, gbalịakwa ibu ụzọ chee ihe a ga-ekwu na ya. Jiri Bible gị mee ihe nke ọma. Ọtụtụ ndị na-achọpụta na idetu nụzọ dị nkenke ihe ndị bụ isi ihe na-enyere ha aka ime ka uche ha dịgide nihe omume. Detuo ntụziaka ị na-eme atụmatụ itinye nọrụ ná ndụ gị na nozi gị. Kwurịtanụ isi ihe ole na ole mgbe unu na-aga ma ọ bụ na-alọta mgbakọ kwa ụbọchị. Nke a ga-enyere gị aka icheta ihe ọmụma ahụ.Ịzụ Ụmụaka Ịṅa NtịNdị Kraịst mụrụ ụmụ pụrụ inyere ụmụ ha akaọbụna ụmụ ọhụrụka ha mara ihe maka nzọpụta site nịkpọ ha aga nzukọ ọgbakọ na mgbakọ dị iche iche. 2 Tim. 3:15 Ebe ọ bụ na ọnọdụ uche ụmụaka na oge ha na-etinyeru uche nihe na-adịgasị iche iche, ọ chọrọ nghọta iji nyere ha aka ịmụta ịdị na-aṅa ntị nke ọma. Aro ndị na-esonụ pụrụ inyere gị aka.Nụlọ, dokwaa oge ụmụaka gị ga-eji nọrọ jụụ ma gụọ ihe ma ọ bụ kirie ihe osise ndị dị ná mbipụta Ndị Kraịst anyị. Ná nzukọ, zere iji ihe ụmụaka ji egwuri egwu adọrọ uche ha. Dị ka ọ dị nIzrel oge ochie, otú ahụ ka ụmụntakịrị na-abịa taa ka ha wee nụ, ka ha wee mụtakwa ihe. Deut. 31:12 Nebe o kwere omume, ụfọdụ ndị mụrụ ụmụ na-enye ọbụna obere ụmụaka akwụkwọ a na-amụ, ndị ga-abụ ndị nke ha. Ka ụmụaka na-etolitekwu, nyere ha aka ịkwadebe maka ikere òkè nihe omume ndị a chọrọ ka ndị na-ege ntị kere òkè na ha.Akwụkwọ Nsọ na-ekpughe njikọ chiri anya dị netiti ịṅa Jehova ntị na irubere ya isi. A pụrụ ịhụ nke a site nihe Mozis gwara mba Izrel: Ọ bụ ndụ na ọnwụ, ngọzi ahụ na nkọcha ahụ, ka m tinyeworo nihu gị: gị họrọkwa ndụ . . . ịhụ Jehova, bụ Chineke gị, nanya, naige ntị olu Ya,na ịrapara nahụ Ya. Deut. 30:19, 20, ọ bụ anyị dere okwu ụfọdụ naka akwụkwọ dị iche. Taa, ịṅa ntị ná ntụziaka Jehova na-enye na iji nrubeisi na-etinye ya nọrụ ná ndụ anyị dị oké mkpa iji nweta ihu ọma Chineke na ngọzi nke ndụ ebighị ebi. Ya mere, lee ka o si dị oké mkpa na anyị gere ntị na ndụmọdụ Jizọs, bụ: Lezienụ anya otú unu si aṅa ntị!Luk 8:18.Ị Pụrụ Imeziwanye Ikike Icheta Ihe GịJEHOVA CHINEKE kenyere ikike dị egwu nke icheta ihe nime ụbụrụ mmadụ. O mere ya ka ọ bụrụ ebe ichekwa ihe nke a pụrụ isi na ya were ihe, nenweghị nke ọ bụla nime ihe ndị dị oké ọnụ ahịa e tinyere na ya ga-efu efu. Otú e si mee ụbụrụ kwekọrọ ná nzube Chineke na ụmụ mmadụ ga-adị ndụ ebighị ebi.Ọma 139:14;Jọn 17:3.Ma ị pụrụ iche na ihe ka ọtụtụ nime ihe ị na-ewebata nuche gị na-efu. Ọ naghị eyi ka ha dị ya ma ị chọọ ha. Gịnị ka ị pụrụ ime iji mee ka ikike icheta ihe gị dịwanye nkọ?Nwee MmasịMmasị bụ ihe dị mkpa nime ka ikike icheta ihe dịwanye nkọ. Ọ bụrụ na anyị emee ka ọ bụrụ omume anyị ileru anya ala, inwe mmasị nebe ndị mmadụ nọ na nihe ndị na-eme gburugburu anyị, uche anyị na-abụ nke a kpaliri akpali. Mgbe ahụ ọ na-adịrị anyị mfe karị igosi mmasị yiri nke ahụ mgbe anyị gụrụ ihe ma ọ bụ nụ ihe nwere abamuru na-adịte aka.Ọ bụ ihe a na-ahụkarị bụ ịhụ ka ọ na-esiri mmadụ ike icheta aha ndị mmadụ. Ma dị ka Ndị Kraịst, anyị maara na ndị mmadụ dị mkpaNdị Kraịst ibe anyị, ndị anyị na-agbara àmà, na ndị ọzọ anyị na ha na-emekọ ihe ka anyị na-eme ihe ndị dị mkpa ná ndụ. Gịnị pụrụ inyere anyị aka icheta aha ndị anyị kwesịrị icheta nezie? Pọl onyeozi depụtara aha mmadụ 26 nime ndị nọ notu ọgbakọ o degaara akwụkwọ. Mmasị o nwere nebe ha nọ pụtara ìhè site neziokwu ahụ bụ na ọ bụghị ị na ọ maara aha ha, kamakwa o kwuru ihe ụfọdụ kpọmkwem banyere ọtụtụ nime ha. Rom 16:3-16 Ụfọdụ ndị nlekọta na-ejegharị ejegharị nke Ndịàmà Jehova noge a na-eme nnọọ nke ọma nicheta aha, ọ bụ ezie na ha na-esi notu ọgbakọ aga nọzọ kwa izu. Gịnị na-enyere ha aka? Ọ pụrụ ịbụ na ha na-eme ka ọ mara ha ahụ ịkpọ mmadụ aha ọtụtụ ugboro na mgbe mbụ ha kwurịtara okwu. Ha na-etinye mgbalị ijikọta ihu na aha onye ahụ. Ọzọkwa, ha na ndị dịgasị iche iche na-anọ nozi ubi, na-erikọkwanri. Mgbe i zutere mmadụ, ị ga-echeta aha onye ahụ? Malite site ninwe ezi ihe mere ị ga-eji echeta aha ya; mgbe ahụ, nwalee ụfọdụ nime aro ndị a tụrụ nelu.Icheta ihe ị gụrụ dị mkpa notu aka ahụ. Gịnị pụrụ inyere gị aka imeziwanye ihe na nke a? Ma mmasị ma nghọta na-ekerecha òkè. Ọ dị gị mkpa inwe mmasị buru ibu nihe ị na-agụ iji tinye uche gị nile na ya. Ị gaghị echeta ihe ma ọ bụrụ na uche gị dị nebe ọzọ mgbe ị na-anwa ịgụ ihe. Ị na-aghọta ihe karị mgbe i jikọtara ihe ọmụma ahụ na ihe ndị ị maara nke ọma ma ọ bụ ihe ị mabu ama. Jụọ onwe gị, sị: Nụzọ dị aṅaa, oleekwa mgbe m pụrụ itinye ihe ọmụma a nọrụ ná ndụ nke m? Olee otú m pụrụ isi jiri ya nyere onye ọzọ aka? Ị na-aghọtakwa ihe karị ma ọ bụrụ na ị na-agụkọta nkebi ahịrịokwu ụfọdụ ọnụ kama ịgụ mkpụrụ okwu mkpụrụ okwu. Ị ga-aghọta ihe a na-ekwu ngwa ngwa, matakwa echiche ndị bụ isi, nke na-eme ka ọ ka mfe icheta ha.Wepụta Oge Mee NtụleghachiNdị ọkachamara ná mmụta na-emesi uru ntụleghachi bara ike. Notu nnyocha e mere, otu prọfesọ mahadum gosipụtara na otu minit e ji mee ntụleghachi negbughị oge na-amụba ihe a ga-echeta okpukpu abụọ. Ya mere ozugbo ị gụsịrị ihe ị na-agụma ọ bụ akụkụ ka ukwuu na yajiri uche gị tụleghachi echiche ndị bụ isi ka ha wee bamie nuche gị. Chee echiche banyere otú ị ga-esi jiri okwu nke aka gị kọwaa isi ihe ọhụrụ ọ bụla ị mụtara. Site nichetaghachiri onwe gị ihe ngwa ngwa ị gụsịrị ya, ị pụrụ ime ka ị nọgide na-echeta ihe ahụ ruo ogologo oge karị.Mgbe ahụ nụbọchị ole na ole na-esonụ, chọta ohere iji tụleghachi ihe ị gụrụ site nịgwa onye ọzọ ihe ahụ. Ị pụrụ ịgwa ya onye ezinụlọ gị, onye nọ nọgbakọ gị, onye ọrụ ibe gị, nwa akwụkwọ ibe gị, onye agbata obi gị, ma ọ bụ onye i zutere nozi ubi. Gbalịa ikwughachi, ọ bụghị ị ihe ndị bụ isi kamakwa echiche sitere nAkwụkwọ Nsọ bụ ndị na-akwado ha. Ime nke a ga-abara gị uru, na-enye aka ịkụnye ihe ndị dị mkpa nuche gị; ọ ga-abakwara ndị ọzọ uru.Tụgharịa Uche nIhe Ndị Dị MkpaTụkwasị nịtụleghachi ihe ị gụworo na ịgwa ndị ọzọ banyere ya, ị ga-achọpụta na ịtụgharị uche nihe ndị dị mkpa ị mụtaworo bara uru. Esaf na Devid, bụ ndị so dee Bible, mere otú ahụ. Esaf sịrị: Mga-ehota omume nile nke Jaa; nihi na m ga-echeta oké ọrụ Gị nile site na mgbe ochie. M ga-atụgharịkwa uche nọrụ Gị nile, ọ bụkwa nomume Gị nile ka m ga-atụgharị obi. Ọma 77:11, 12 Devid dekwara notu aka ahụ, sị: Nime nche abalị nile ka m na-atụgharị uche m na Gị, nakwa na echetawo m ụbọchị nile nke mgbe ochie; atụgharịwo m uche nomume Gị nile. Ọma 63:6;143:5 Ị na-eme nke ahụ?Ichemi echiche dị otú ahụ nenweghị ndọpụ uche, nke ị na-anọ na ya atụgharị uche nihe dị iche iche Jehova na-eme, àgwà ya, na nkwupụta nke uche ya, na-eme ihe karịrị inyere gị aka icheta ihe. Ọ bụrụ na i mee ka ọ mara gị ahụ iche ụdị echiche ahụ, ọ ga-emesi ihe ndị dị mkpa nezie ike nobi gị. Ọ ga-akpụzi ụdị mmadụ ị bụ nime. Ihe ndị ị ga na-echeta ga-egosipụta ihe ị na-eche nime obi gị.Ọma 119:16.Ọrụ Mmụọ Chineke Na-arụA dịghị ahapụ ị anyị mgbe anyị na-achọ icheta eziokwu ndị metụtara ọrụ ndị Jehova na-arụ na ihe ndị Jizọs Kraịst kwuru. Nabalị ikpeazụ tupu ọnwụ ya, Jizọs gwara ụmụazụ ya, sị: Agwawo m unu ihe ndị a mgbe mụ na unu ka nọ. Ma ihe inyeaka ahụ, bụ mmụọ nsọ, nke Nna ahụ ga-ezite naha m, nke ahụ ga-akụziri unu ihe nile ma chetara unu ihe nile m gwara unu. Jọn 14:25, 26 Matiu na Jọn so ná ndị nọ ya mgbe ahụ. Mmụọ nsọ ọ bụụrụ ha ihe inyeaka dị otú ahụ? Otú ahụ ka ọ dị! Ihe dị ka afọ asatọ ka e mesịrị, Matiu dechara ihe ndekọ mbụ sara mbara banyere ndụ Kraịst, gụnyere ihe na-enweghị atụ ndị o chetara dị ka Ozizi Elu Ugwu na ihe ịrịba ama sara mbara nke ọnụnọ Kraịst na nke ngwụsị nke usoro ihe a. Iri afọ isii na ise mgbe Jizọs nwụsịrị, Jọn onyeozi dere Oziọma ya, gụnyere ihe nile Jizọs kwuru nabalị ikpeazụ ndịozi ahụ na Onyenwe anyị nọkọrọ tupu ọ tọgbọ ndụ ya. Ihe ịrụ ụka adịghị ya na ma Matiu ma Jọn chetara nnọọ nke ọma ihe ndị Jizọs kwuworo ma mee mgbe ha na ya nọ, ma mmụọ nsọ rụrụ ọrụ gbara ọkpụrụkpụ nịhụ na ha echezọghị ụmụ irighiri ihe dị mkpa Jehova chọrọ nOkwu ya e dere ede.Mmụọ nsọ ọ na-arụ ọrụ dị ka ihe inyeaka nye ndị na-ejere Chineke ozi taa? Otú a ka ọ dị! Ma, mmụọ nsọ adịghị etinye nuche anyị ihe anyị na-amụtụbeghị, kama ọ na-arụ ọrụ dị ka ihe inyeaka ichetaghachiri anyị ihe ndị dị mkpa anyị mụworo noge gara aga. Luk 11:13;1 Jọn 5:14 Mgbe ahụ, noge ọ dị mkpa, a na-akpali ikike iche echiche anyị icheta okwu ndị e kwuworo na mbụ site nọnụ ndị amụma dị nsọ na ihe Onyenwe anyị na Onye Nzọpụta nyere niwu.2 Pita 3:1, 2.Unu EchezọlaJehova dọrọ ụmụ Izrel aka ná ntị ugboro ugboro, sị: Unu echezọla. Ọ bụghị na ọ tụrụ anya naka ha icheta ihe nile nụzọ zuru okè. Kama ha agaghị etinye uche ha kpam kpam ná nchụso ihe onwe onye nke na ha ga-eleghara icheta otú Jehova siri mesoo ha anya. Ha gaje ịnọgide na-echeta mgbapụta Jehova gbapụtara ha mgbe mmụọ ozi ya tigburu ụmụ nile ndị Ijipt bu ụzọ mụọ nakwa mgbe Jehova meghere Oké Osimiri Uhie ma mechiekwa ya, mee ka mmiri rie Fero na usuu ndị agha ya. Ụmụ Izrel kwesịrị icheta na Chineke nyere ha Iwu ya nUgwu Saịnaị nakwa na o duuru ha gabiga ọzara ma banye nAla Nkwa ahụ. Ha agajeghị ichezọ ha nechiche nke bụ na icheta ihe ndị a ga-anọgide na-enwe mmetụta dị ukwuu ná ndụ ha na-adị kwa ụbọchị.Deut. 4:9, 10;8:10-18;Ọpụ. 12:24-27;Ọma 136:15.Anyị onwe anyị kwesịkwara ilezi anya ka anyị ghara ichezọ. Ka anyị na-anagide nrụgide nke ndụ, ọ dị anyị mkpa icheta Jehova, na-eburu nuche ụdị Chineke ọ bụ nakwa ịhụya o gosipụtara ninye Ọkpara ya, bụ onye nyere ihe mgbapụta maka mmehie anyị ka anyị wee nwee ndụ zuru okè ruo mgbe ebighị ebi. Ọma 103:2,8;106:7,13;Jọn 3:16;Rom 6:23 Ịgụchi Bible anya na ikeresi òkè ike ná nzukọ ọgbakọ na nozi ubi ga-eme ka eziokwu ndị a dị oké ọnụ ahịa dịgide nime anyị.Mgbe ị nwere mkpebi ndị ị ga-eme, ma hà dị oké mkpa ma hà dị ntakịrị, cheta eziokwu ndị ahụ dị mkpa, kwekwa ka ha metụta ike iche echiche gị. Echezọla. Legara Jehova anya maka nduzi. Kama ile ihe anya nụzọ kwekọrọ ị nanụ ahụ ma ọ bụ ịtụkwasị obi ná mkpali nke obi mmadụ na-ezughị okè, jụọ onwe gị, sị, Olee ndụmọdụ ma ọ bụ ụkpụrụ sitere nOkwu Chineke nke kwesịrị imetụta mkpebi m? Ilu 3:5-7;28:26 Ị pụghị icheta ihe ndị ị na-agụtụbeghị ma ọ bụ nụ. Ma ka ị na-enwekwu ezi ihe ọmụma na ịhụya maka Jehova, ihe ọmụma mmụọ Chineke pụrụ inyere gị aka icheta ga-ebuwanye ibu, ịhụya i nwere maka Jehova bụ nke na-ebuwanye ibu ga-akpalikwa gị ime ihe nụzọ kwekọrọ na ya.Tinyesie Mgbalị Ike nỊgụ IheỤMỤ anụmanụ apụghị ime ihe ị na-eme ugbu a. Otu onye nime mmadụ 6 ọ bụla amaghị otú e si agụ iheọ na-abụkarị nihi enweghị ohere iji gaa akwụkwọnime ndị maara agụ ihe, ọtụtụ adịghị eme otú ahụ mgbe nile. Ma, gị inwe ike ịgụ akwụkwọ na-eme ka o kwe gị omume isi nụzọ dị otú a jee nala ndị ọzọ, izute ndị ndụ ha pụrụ ime ka nke gị ka mma, na inweta ihe ọmụma bara uru nke ga-enyere gị aka ịnagide nchegbu nke ndụ.Ihe ị na-agụrụ ụmụ gị pụrụ inye aka nịkpụzi ụdị mmadụ ha ga-abụIkike ịgụ ihe na-enwe mmetụta notú onye na-eto eto ga-eriteru uru nagụmakwụkwọ ya. Mgbe ọ na-achọ ọrụ, ikike ịgụ ihe ya pụrụ inwe mmetụta nụdị ọrụ o nwere ike inweta na awa ole ọ ga-arụ ọrụ iji nweta ihe e ji ebi ndụ. Ndị nwunye na-agụ ihe nke ọma na-enwe ike ilekọta ezinụlọ ha karị nihe banyere ezigbo ihe oriri na-edozi ahụ, idebe ihe ọcha, na mgbochi ọrịa. Ndị nne maara agụ ihe nke ọma pụkwara inwe mmetụta dị mma nuto ọgụgụ isi nke ụmụ ha.Otú ọ dị, uru kasịnụ a na-erite nịgụ ihe bụ na ọ pụrụ ime ka ị chọta ihe ọmụma Chineke. Ilu 2:5 Ọtụtụ nime ụzọ anyị si ejere Chineke ozi na-agụnye ikike ịgụ ihe. A na-agụ Akwụkwọ Nsọ na akwụkwọ ndị dabeere na Bible ná nzukọ ọgbakọ. Otú i si agụ ihe na-enwe mmetụta dị ukwuu nịdị irè gị nozi ubi. Ịkwadebe maka ihe omume ndị a na-agụnyekwa ịgụ ihe. Nihi nke ahụ, uto ime mmụọ gị dabeere nke ukwuu nàgwà gị nebe ịgụ ihe dị.Jiri Ohere E Nwere Mee Ihe nke ỌmaMụta ịbụ onye na-agụ ihe nihu ọha nke na-akpọpụta okwu nke ọmaỤfọdụ ndị bụ ndị na-amụ banyere ụzọ Chineke agụghị oké akwụkwọ. Ọ pụrụ ịdị mkpa ịkụziri ha ịgụ ihe iji mee ka ha nwekwuo ọganihu ime mmụọ. Ma ọ bụ enyemaka onwe onye pụrụ ịdị ha mkpa iji meziwanye nkà ịgụ ihe ha. Nebe ọ dị mkpa, ọgbakọ na-agbalị ihazi klas ịgụ ihe na ide ihe nke dabeere nakwụkwọ bụHow to Read and Writenke dị na Bekee. Ọtụtụ puku mmadụ eritewo uru nke ukwuu site ná ndokwa a. Nihi mkpa inwe ike ịgụ ihe nke ọma dị, ọgbakọ ụfọdụ na-eme ndokwa ka e nweeklas maka imeziwanye otú e si agụ ihe, bụ nke a na-enwe notu oge ahụ a na-enwe Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke. Ọbụna nebe a na-enweghị klas ndị dị otú ahụ, mmadụ pụrụ inwe ezi ọganihu site niwepụta oge ụfọdụ kwa ụbọchị iji gụpụta ihe agụpụta na site nịgachi ụlọ akwụkwọ anya na ikere òkè na ya.Nụzọ dị mwute, ihe ndị na-atọ ọchị nakwa telivishọn, tinyere ihe ndị ọzọ, emewo ka ọtụtụ ndị na-eleghara ịgụ ihe anya ná ndụ ha. Ikiri telivishọn na adịghị agụkebe ihe ọgụgụ pụrụ igbochi ọganihu mmadụ na-enwe nịgụ ihe nakwa ikike ya iche echiche na ịkọwa onwe ya nke ọma.Ohu ahụ kwesịrị ka a tụkwasị ya obi, nke nwekwara uche na-ewepụta mbipụta ndị na-enyere anyị aka ịghọta Bible. Ha na-enye ihe ọmụma bara ụba banyere ihe ime mmụọ ndị dị oké mkpa. Mat. 24:45;1 Kọr. 2:12, 13 Ha na-emekwa ka anyị mata ihe dị mkpa na-emegasị nụwa na ihe ha pụtara, na-enyere anyị aka ịghọta ihe ndị e kere ekere nke ọma karị, na-akụzikwara anyị ụzọ ndị anyị pụrụ isi nagide ihe ndị na-echegbu anyị. Nke kasịnụ, ha na-elekwasị anya notú anyị ga-esi jeere Chineke ozi nụzọ ọ na-anara nke ọma ma nweta ihu ọma ya. Ịgụ ihe ziri ezi dị otú ahụ ga-enyere gị aka ito eto dị ka onye mmụọ nsọ na-achị.Nezie, ikike ịgụ ihe nke ọma abụghị omume ọma nonwe ya. Ọ dị mkpa ka e jiri nkà ahụ mee ihe nụzọ ziri ezi. Dịkwa ka iri nri, a ghaghị ịhọrọ ihe a na-agụ ahọrọ. Gịnị mere ị ga-eji rie nri na-adịghị edozi ahụ nezie ma ọ bụ nke pụrụ ọbụna ịbụrụ gị nsí? Nụzọ yiri nke ahụ, gịnị mere ị ga-eji na-agụ, ọbụna ná ndaba, ihe pụrụ imerụ uche na obi gị? Ụkpụrụ Bible kwesịrị ịbụ ihe ndabere maka ikpebi ihe ọgụgụ ọ bụla anyị na-ahọrọ. Tupu i kpebie ihe ị ga-agụ, buru nuche akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị dị kaEklisiastis 12:12, 13;Ndị Efesọs 4:22-24;5:3, 4;Ndị Filipaị 4:8;Ndị Kọlọsi 2:8;1 Jọn 2:15-17; na2 Jọn 10.Jiri Ezi Ebumnobi Na-agụ IheMkpa ọ dị iji ezi nzube agụ ihe na-apụta ìhè ma ọ bụrụ na e nyochaa ihe ndekọ Oziọma ndị ahụ. Dị ka ihe atụ, nOziọma Matiu, anyị na-ahụ ka Jizọs na-ajụ ndị ndú okpukpe maara ihe nke ọma ajụjụ ndị dị ka Ọ bụ na unu agụbeghị? na Ọ bụ na unu agụtụbeghị nke a? tupu ya esite nAkwụkwọ Nsọ zaa ha ajụjụ aghụghọ ha. Mat. 12:3,5;19:4;21:16,42;22:31 Otu ihe anyị na-amụta site na nke a bụ na ọ bụrụ na nzube anyị ji agụ ihe ezighị ezi, anyị pụrụ iru ná nkwubiokwu na-ezighị ezi ma ọ bụ ghara ịghọta ihe ọ na-ekwu ma ọlị. Ndị Farisii nọ na-agụ Akwụkwọ Nsọ nihi na ha chere na site nịgụ ya, ha ga-enweta ndụ ebighị ebi. Dị ka Jizọs mere ka ọ pụta ìhè, a dịghị enye ndị na-ahụghị Chineke nanya ma nabata ụzọ O si enye nzọpụta ụgwọ ọrụ ahụ. Jọn 5:39-43 Ebumnobi ndị Farisii bụ ịchọ ọdịmma onwe ha ị; nihi ya, ọtụtụ nime nkwubi okwu ha ruru ezighị ezi.Ịhụya maka Jehova bụ nzube kasị zie ezi anyị pụrụ inwe maka ịgụ Okwu ya. Ịhụya dị otú ahụ na-akpali anyị ịmụ uche Chineke, nihi na ịhụya na-aṅụrịrị eziokwu ọṅụ. 1 Kọr. 13:6 Ọ bụrụgodị na ịgụ ihe adịbughị amasị anyị, iji uche anyị dum hụ Jehova nanya ga-akwali anyị iji uche anyị rụsie ọrụ ike iji nweta ihe ọmụma Chineke. Mat. 22:37 Ịhụya na-akpali mmasị, mmasị na-akpalikwa ịmụ ihe.Chebara Otú I si Agụ Ihe Ngwa Ngwa EchicheỊgụ ihe na ịrịba ihe ama na-aga ụkwụ na ụkwụ. Ọbụna ugbu a ị na-agụ ihe, ị na-amata okwu dị iche iche ma na-echeta ihe ha pụtara. Ị pụrụ ịgụ ihe ngwa ngwa karị ma ọ bụrụ na i mee ka ihe ị na-arịba ama notu mgbe hikwuo nne. Kama ịkwụsịtụ iji lee mkpụrụ okwu nke ọ bụla anya, gbalịa ịhụ ọtụtụ okwu notu mgbe. Ka ị na-azụlitekwu ikike a, ị ga-achọpụta na ị na-aghọta ihe ị na-agụ nụzọ ka mma.Ịgụkọ ihe ọnụ na-eme ka ndị òtù ezinụlọ dị notu karịOtú ọ dị, mgbe ị na-agụ ihe sitụrụ ike, ihe ị ga-enweta site ná mgbalị gị pụrụ ihikwu nne site niji ụzọ dị iche mee ihe. Ka ọ na-enye Jọshụa ndụmọdụ banyere ọgụgụ ọ ga-agụ Akwụkwọ Nsọ, Jehova sịrị: Akwụkwọ iwu a agaghị apụ nọnụ gị, ị ghaghịkwa ịgụ ya nolu dị ala. Josh. 1:8,NW Mmadụ na-ekwukarị okwu nolu dị ala mgbe ọ na-echemiri ihe echiche. Ya mere, okwu Hibru a sụgharịrị ịgụ nolu dị alabụkwa nke a na-asụgharị ịtụgharị uche. Ọma 63:6;77:12;143:5 Mgbe mmadụ na-atụgharị uche, ọ na-echemi echiche echemi; ọ naghị adị ya ngwa ngwa. Iji ichemi echiche agụ ihe na-eme ka Okwu Chineke nwee mmetụta ka ukwuu nuche na nobi. Bible nwere amụma, ndụmọdụ, ilu, uri, okwu amamikpe Chineke, nkọwa ndị miri emi banyere nzube Jehova, na ọtụtụ ihe atụ mere emeha nile baara ndị chọrọ ịga ije nụzọ Jehova uru. Lee ka o si baa uru ịgụ Bible nụzọ ga-ekwe ka ọ bamie abami nuche na nobi gị!Mụta Itinye Uche nIheÀgwà gị nebe ịgụ ihe dị na-emetụta uto ime mmụọ gịKa ị na-agụ ihe, were ya na ị nọ nọnọdụ nke ọ bụla a na-akọwa. Gbalịa iji anya nke uche gị hụ ndị a kpọtụrụ aha, jirikwa uche gị kere òkè nihe ndị na-eme ná ndụ ha. Nke a na-adịtụ mfe mgbe a na-agụ ihe ndekọ dị ka nke bụ banyere Devid na Golaiat, bụ nke e dekọrọ na1 Samuel isi 17. Ma ọbụna ụmụ irighiri ihe dị nỌpụpụ na Levitikọs banyere owuwu nke ụlọikwuu ma ọ bụ nhiwe e hiwere òtù ndị nchụàjà ga-akpali mmasị mgbe i ji anya nke uche na-ahụ otú akụkụ ya dị iche iche hà na ihe ndị e ji wuo ya ma ọ bụ chee otú ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ, ọka a hụrụ nọkụ, na anụmanụ ndị e chere nihu dị ka àjà nsure ọkụ si esi. Chee echiche otú ọ ga-esiworị na-emenye ụjọ ije ozi dị ka onye nchụàjà! Luk 1:8-10 Iji ikike iche echiche gị na uche gị na-eme ihe nụzọ dị otú a ga-enyere gị aka ịghọta ịdị mkpa nke ihe ị na-agụ, ọ ga-abụkwa ihe na-enye aka icheta ihe.Otú ọ dị, ọ bụrụ na ị kpacharaghị anya, uche gị pụrụ ịkpafu mgbe ị na-agbalị ịgụ ihe. Anya gị pụrụ ịdị na-ele akwụkwọ, ma echiche gị pụrụ ịdị ebe ọzọ. Egwú ọ na-akpọ? À gbanyere telivishọn? Ndị ezinụlọ gị hà na-akparịta ụka? Ọ bụrụ na o kwe mee, ọ kasị mma ịgụ akwụkwọ nebe mkpọtụ na-adịghị. Otú ọ dị, ihe ndọpụ uche pụrụ isite nahụ nke gị onwe gị. Eleghị anya i zutụdịghị ike nụbọchị ahụ. Lee nnọọ ka o si adị mfe iji obi gị gaghachi nihe ndị i mere nụbọchị! Nezie, ọ dị mma ịtụleghachi ihe ndị mere nụbọchịma, ọ bụghị mgbe ị na-agụ ihe. Eleghị anya obi gị dị nihe ị na-agụ ná mmalite, ma ọ bụ ọ pụrụ ọbụna ịbụ na i ji ekpere malite ịgụ ihe gị. Ma ka ị na-agụ ihe, uche gị na-amalite ịkpafụ. Gbalịa ọzọ. Zụọ onwe gị ime ka uche gị dịgide nihe ị na-agụ. Nke nta nke nta, ị ga-ahụ ọganihu.Gịnị ka ị na-eme mgbe i rutere nokwu ị na-aghọtaghị? A pụrụ ịkọwa ma ọ bụ tụlee okwu ụfọdụ ị na-amaghị nihe odide ahụ. Ma ọ bụ ị pụrụ inwe ike ịghọta ihe ha pụtara site nokwu ndị dị gburugburuha. Ma ọ bụghị otú ahụ, wepụta oge lee okwu ahụ nakwụkwọ ọkọwa okwu ma ọ bụrụ na ọ dị, ma ọ bụ kanye okwu ahụ akara ka i wee nwee ike ịjụta mmadụ ihe ọ pụtara mgbe e mesịrị. Nke a ga-eme ka okwu ndị ị maara hiwanye nne ma nye aka ime ka ị na-aghọta ihe ị na-agụ.Ịgụ Ihe nIhu ỌhaNọgide na-etinyesi mgbalị ike nịgụ ihe nihu ọhaMgbe Pọl onyeozi gwara Timoti ka ọ nọgide na-etinyesi mgbalị ike nịgụ ihe, Pọl na-ezo aka kpọmkwem nịgụ ihe maka abamuru ndị ọzọ. 1 Tim. 4:13 Ịgụ ihe nihu ọha nụzọ dị irè gụnyere ihe karịrị ị ịkpọpụta okwu ndị dị na peeji. Ọ dị onye na-agụ ihe mkpa ịghọta ihe okwu ndị ahụ pụtara na ịghọta echiche ndị ha na-akọwapụta. Nanị mgbe o mere nke ahụ ka ọ ga-enwe ike mee ka echiche ndị dị na ya pụta nụzọ ziri ezi ma wepụta mmetụta ndị dị na ya nke ọma. Otú ọ dị, nke a chọrọ ezi nkwadebe na mmụgharị ihe. Nihi ya, Pọl gbara ume, sị:Nọgide na-etinyesi mgbalị ikenịgụ ihe nihu ọha. Ị ga-enweta ọzụzụ bara uru na nkà dị otú a nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke.Wepụta Oge Iji Gụọ IheEchiche nile nke onye dị nkọ na-eduba ị nuru: ma echiche nile nke onye ọ bụla nke na-eme ngwa na-eduba ị nịkọ ụkọ. Ilu 21:5 Lee ka nke ahụ si bụrụ eziokwu nihe banyere ọchịchọ anyị nwere ịgụ ihe! Iji rite uru ahụ, ọ dị anyị mkpa ime atụmatụ nụzọ dị nkọ ka ihe omume ndị ọzọ hapụ iwekọrọ oge anyị ji agụ ihe.Olee mgbe i ji agụ akwụkwọ? Ị na-erite uru site nịgụ akwụkwọ nisi ụtụtụ? Ka ị na-aka adị nkọ ma oge gamikwuo nụbọchị? Ọ bụrụ na ị pụrụ iwepụta ọbụna minit 15 ma ọ bụ 20 kwa ụbọchị iji gụtụ akwụkwọ, ihe ị ga-enwe ike ịgụzu ga-atụ gị nanya. Isi ihe dị na ya bụ ime ya mgbe nile.Nihi gịnị ka Jehova jiworo họrọ ime ka e detuo nzube ya dị ebube nakwụkwọ? Ọ bụ ka ndị mmadụ wee nwee ike ile ihe Okwu ya e dere ede na-ekwu. Nke a na-eme ka ha nwee ike ịtụle ọrụ ebube Jehova, ịkọrọ ha ụmụ ha, na icheta ihe dị iche iche Chineke na-eme. Ọma 78:5-7 Ụzọ kasị mma isi gosipụta ekele anyị nwere maka mmesapụ aka Jehova nokwu a bụ site nụzọ anyị si agbalịsi ike ịgụ Okwu ya nke na-enye ndụ.Ịmụ Ihe Na-enye Ụgwọ ỌrụỊ HỤTỤWO ebe ndị mmadụ na-ahọrọ mkpụrụ osisi? Ihe ka ọtụtụ na-eleru anya notú ọ na-acha na otú ọ hà iji mata ma ọ kaala aka. Ụfọdụ ndị na-esitụ mkpụrụ osisi ahụ nimi. Ndị ọzọ na-emetụ ya aka, ọbụna na-apị ya aka. Ndị ọzọkwa na-ele ịdị arọ ya, na-ewere ya otu otu naka ha abụọ iji chọpụta nke ka nwee mmiri. Gịnị ka ndị a na-eche? Ha na-atụle ihe ụfọdụ, na-achọpụta ọdịiche ndị e nwere, na-echeta ndị ha họtara noge gara aga, jirikwa ihe ha na-ahụ ugbu a na-atụnyere ihe ha mabu ama. Ezi ụgwọ ọrụ na-echere ha nihi na ha ji nlezianya na-elebara okwu ahụ anya.Ee, ụgwọ ọrụ nke ịmụ Okwu Chineke dị nnọọ ukwuu karị. Mgbe ọmụmụ ihe dị otú ahụ weere ọnọdụ dị mkpa ná ndụ anyị, okwukwe anyị na-esiwanye ike, ịhụya anyị na-emiwanye emi, ozi anyị na-amị mkpụrụ karị, mkpebi ndị anyị na-eme na-egosikwa ihe àmà ka ukwuu nke inwe nghọta na amamihe Chineke. Banyere ụgwọ ọrụ dị otú ahụ,Ilu 3:15na-asị: Ihe nile kwa nke na-atọ gị ụtọ, ha agaghị aha ka ya. Ị na-enweta ụgwọ ọrụ dị otú ahụ? Otú i si amụ ihe pụrụ iso kpebie nke ahụ.Kọl. 1:9, 10.Wepụta oge tụgharịa ucheGịnị bụ ịmụ ihe? Ọ bụghị ị ịgụ ihe elu elu. Ọ na-agụnye iji ike iche echiche gị were nlezianya na-atụle ihe ma ọ bụ ịtụle ya nụzọ sara mbara. Ọ na-agụnye ịtụle ihe ị na-agụ, iji ya na-atụnyere ihe ndị ị mabu, na ịrịba ama ihe a sị na ọ bụ ha kpatara e ji kwuo ihe ndị e kwuru. Mgbe ị na-amụ ihe, chemie echiche banyere ihe ọ bụla e kwuru nke pụrụ ịbụ ihe ọhụrụ nye gị. Ọzọ, tụlee otú gị onwe gị pụrụ isi tinye ndụmọdụ Akwụkwọ Nsọ nọrụ nụzọ zuru ezu karị. Dị ka Onyeàmà Jehova, ị ga-achọkwa iche echiche banyere ohere ndị ị ga-eji jiri ihe ọmụma ahụ nyere ndị ọzọ aka. O doro anya na ịmụ ihe na-agụnye ịtụgharị uche.Inwe Ọnọdụ Uche Kwesịrị EkwesịIji rite uru nụzọ zuru ezu nọmụmụ ihe gị, dozie obi gịMgbe ị na-akwado ịmụ ihe, ị na-ewepụtasị ihe ndị dị ka Bible, akwụkwọ ọ bụla ị chọrọ iji mee ihe, pensịl ma ọ bụ mkpịsị akwụkwọ ide ihe, na, ma eleghị anya, akwụkwọ e ji edetu ihe. Ma ị na-edozikwa obi gị? Bible na-agwa anyị na Ezra doziri obi ya ịchọ iwu Jehova, na ime ya, na izi ụkpụrụYa na ikpe Ya nIzrel. Ezra 7:10 Gịnị ka ndozi obi dị otú ahụ na-agụnye?Ekpere na-eme ka anyị nwee ike iji ezi ọnọdụ uche na-amụ Okwu Chineke. Anyị chọrọ ka obi anyị, mmadụ anyị bụ nime, na-anabata ntụziaka nke Jehova na-enye anyị. Ná mmalite oge ọmụmụ ihe ọ bụla, rịọ Jehova maka enyemaka nke mmụọ ya. Luk 11:13 Rịọ ya ka o nyere gị aka ịghọta ihe ihe ị ga-amụ pụtara, otú o si emetụta nzube ya, otú ọ pụrụ isi nyere gị aka ịghọta ọdịiche dị nihe ọma na ihe ọjọọ, otú i kwesiri isi tinye ụkpụrụ ya nọrụ ná ndụ gị, na otú ihe ọmụmụ ahụ si emetụta mmekọrịta gị na ya. Ilu 9:10 Ka ị na-amụ ihe, nọgide na-arịọ Chineke maka amamihe. Jes. 1:5 Jiri obi eziokwu nyochaa onwe gị dabere nihe ị na-amụta ka ị na-achọ enyemaka Jehova iji wepụ echiche na-ezighị ezi ma ọ bụ ọchịchọ ọjọọ. Were ekele na-azaghachi Jehova mgbe nile maka ihe ndị ọ na-ekpughe. Ọma 147:7 Iji ekpere na-amụ ihe otú a na-eme ka mmadụ na Jehova nwee mmekọrịta chiri anya, ebe ọ bụ na ọ na-eme ka anyị nwee ike ịṅa ya ntị mgbe ọ na-agwa anyị okwu site nOkwu ya.Ọma 145:18.Ịṅa ntị dị otú ahụ na-eme ka ndị Jehova dị iche nebe ụmụ akwụkwọ ndị ọzọ nọ. Netiti ndị na-enweghị nsọpụrụ Chineke, ọ bụ ihe na-ewu ewu ịgbagha ihe e dere ede na ịrụ ya ụka. Ma nke ahụ abụghị àgwà anyị. Anyị tụkwasịrị Jehova obi. Ilu 3:5-7 Ọ bụrụ na ọ dị ihe anyị na-aghọtaghị, anyị adịghị eji mpako kwubie na ọ ga-abụrịrị na o zighị ezi. Ka anyị na-achọ ma na-egwu ala maka azịza ya, anyị na-echere Jehova. Maị. 7:7 Dị ka Ezra, ihe mgbaru ọsọ anyị bụ ime na ịkụzi ihe anyị na-amụta. Ebe anyị nwere ọchịchọ obi dị otú a, anyị nọ nọnọdụ inweta ụgwọ ọrụ dị ukwuu site nọmụmụ ihe anyị.Ụzọ Isi Mụọ IheKama ịmalite na paragraf nke 1 ma gụrụ ya ruo ná ngwụsị, buru ụzọ wepụta oge lee isiokwu ma ọ bụ isiakwụkwọ dum nke dị nihe ọmụmụ ahụ anya. Malite site ninyocha okwu ndị dị nisiokwu ahụ. Nke a bụ isiokwu nke ihe ị na-aga ịmụ. Mgbe ahụ jiri nlezianya rịba ama njikọ dị nagbata isiokwu nta dị iche iche na isiokwu ahụ. Tụlee ihe atụ, chaatị, ma ọ bụ igbe izi ihe ọ bụla dị nihe ọmụmụ ahụ. Jụọ onwe gị, sị: Dabere nanya a m lere ya, gịnị ka m na-atụ anya ịmụta? Nụzọ dị aṅaa ka ọ ga-esi baara m uru? Nke a na-eme ka ihe ị na-aga ịmụ nwee nzube.Mata ihe ndị e ji eme nnyocha ndị e nwere nasụsụ gịUgbu a nweta ihe ọmụma ndị ahụ. IsiokwuỤlọ Nchendị dịịrị ọmụmụ na akwụkwọ ụfọdụ na-enwe ajụjụ ndị e biriebi. Ka ị na-agụ paragraf nke ọ bụla, ọ bara uru ịdị na-akanye akara nazịza ha. Ọ bụrụgodị na e nweghị ajụjụ ndị dịịrị ọmụmụ, ị ka pụrụ ịkanye akara nisi ihe ndị dị mkpa ị chọrọ icheta. Ọ bụrụ na otu ihe e kwuru bụ ihe ọhụrụ nye gị, tinyetụkwuo oge na ya iji jide naka na ị ghọtara ya nke ọma. Chebiri ihe atụ ma ọ bụ arụmụka ndị ga-abara gị uru nozi ubi ma ọ bụ ndị ị pụrụ iwebata nihe omume ị ga-eme nisi nso. Chee echiche banyere ndị ụfọdụ kpọmkwem bụ ndị ị pụrụ iwusiwanye okwukwe ha ike ma ọ bụrụ na i soro ha kerịta ihe ị na-amụ. Kanye akara nisi ihe ndị ị chọrọ iji mee ihe, tụleghachikwa ha mgbe ị mụsịrị ihe.Ka ị na-atụle ihe ọmụmụ ahụ, chọta ma gụọ akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị e zoro aka na ha. Tụlee otú akụkụ Akwụkwọ Nsọ nke ọ bụla si emetụta isi ihe paragraf ahụ na-ekwu.Ị pụrụ ịgụta isi ihe ndị siiri gị ike ịghọta ma ọ bụ ndị ị ga-achọ imekwu nchọpụta nke ọma banyere ha. Kama ikwe ka ha dọpụ uche gị, detuo ha ka i wee lebakwuoro ha anya mgbe e mesịrị. Ọtụtụ mgbe, isi ihe dị iche iche na-edokwu anya ka ị na-aga nihu nihe ọmụmụ ahụ. Ọ bụrụ na ha edokwughị anya, ị pụrụ imekwu nnyocha. Ihe ndị dị aṅaa ka ị pụrụ idetu maka nlebara anya dị otú ahụ? Ma eleghị anya e nwere akụkụ Akwụkwọ Nsọ e hotara nke ị na-aghọtaghị nke ọma. Ma ọ bụ ikekwe ị hụchaghị otú o si metụta isiokwu a na-atụle. Ma eleghị anya i chere na ị ghọtara otu echiche dị nihe ọmụmụ ahụ ma ọ bụghị ruo nókè nke ịkọwara ya onye ọzọ. Kama ị ileghara ha anya, ọ pụrụ ịbụ ihe amamihe ime nnyocha na ha mgbe ị mụsịworo ihe ị malitere ịmụ.Jide naka na ị chọtara ma gụọ akụkụ Akwụkwọ Nsọ dị ihe icheMgbe Pọl onyeozi degaara ndị Hibru bụ Ndị Kraịst akwụkwọ ozi ya nke nyere nkọwa sara mbara, ọ kwụsịtụrụ mgbe ọ gara ọkara, sị: Nke a bụ ihe bụ isi. Hib. 8:1 Ị na-echetara onwe gị ihe dị otú ahụ site noge ruo noge? Tụlee ihe mere Pọl ji mee nke ahụ. Nisiakwụkwọ ndị bu ụzọ nakwụkwọ ozi ya sitere nike mmụọ nsọ, o gosiworị na Kraịst, dị ka nnukwu Onyeisi Nchụàjà nke Chineke, abanyewo neluigwe kpọmkwem. Hib. 4:145:10;6:20 Nagbanyeghị nke ahụ, site niwepụta ihe bụ isi ihe na imesi ya ike ná mmaliteHib nke isi 8 amaokwu 1, Pọl doziri obi ndị ga-agụ akwụkwọ ya ka ha chemie echiche banyere otú o si metụta ndụ ha. O mere ka ọ pụta ìhè na Kraịst apụtawo nihu Chineke nihi ha nakwa na o meghewo ụzọ ka ha onwe ha wee banye nebe nsọ ahụ dị neluigwe. Hib. 9:24;10:19-22 Olileanya ha ịbụ nke e ji naka ga-enye aka ịkpali ha itinye ndụmọdụ ndị ọzọ dị nakwụkwọ ozi a nọrụ, nke bụ banyere okwukwe, ntachi obi, na àgwà Ndị Kraịst. Nụzọ yiri nke ahụ, mgbe anyị na-amụ ihe, ilekwasị anya nihe ndị bụ isi ihe ga-enyere anyị aka ịghọtaotú e si akọwapụta isiokwu ahụ, ọ ga-emesikwa ike nuche anyị ezi ihe mere a ga-eji mee ihe kwekọrọ na ya.Ọmụmụ ihe onwe onye gị ọ ga-akpali gị ime ihe? Nke a bụ ajụjụ dị oké mkpa. Mgbe ị mụtara ihe, jụọ onwe gị, sị: Olee otú nke a kwesịrị isi metụta àgwà m na ihe mgbaru ọsọ m ná ndụ? Olee otú m pụrụ isi tinye ihe ọmụma a nọrụ nidozi nsogbu, ime mkpebi, ma ọ bụ iru ihe mgbaru ọsọ? Olee otú m pụrụ isi jiri ya mee ihe nezinụlọ m, nozi ubi, nọgbakọ? Jiri ekpere tụlee ajụjụ ndị a, na-atụgharị uche nọnọdụ ndị a na-enwe nezie ndị ị pụrụ iji ihe ọmụma i nwere mee ihe na ha.Mgbe ị tụlesịrị otu isiakwụkwọ ma ọ bụ isiokwu, wepụta oge maka ntụleghachi dị mkpirikpi. Lee ma ị pụrụ ichetaghachi ihe ndị bụ isi ihe na ihe ndị e kwuru iji kwadoo ha. Ime nke a ga-enyere gị aka icheta ihe ọmụma ahụ maka iji ya mee ihe nọdịnihu.Ihe Ị Ga-amụDị ka ndị Jehova, anyị nwere ọtụtụ ihe anyị ga-amụ. Ma olee ebe anyị kwesịrị ịmalite? Kwa ụbọchị, anyị ga-eme nke ọma ịmụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ na nkọwa ndị dị nInyocha Akwụkwọ Nsọ Kwa Ụbọchị.Kwa izu, anyị na-aga nzukọ ọgbakọ, ihe a na-amụ iji kwadebe maka ha ga-enyekwara anyị aka irite uru ka ukwuu. Tụkwasị na nke a, ụfọdụ ejiriwo amamihe tinye oge nịmụ ụfọdụ nime akwụkwọ Ndị Kraịst anyị ndị e bipụtara tupu ha amata eziokwu. Ndị ọzọ na-ahọrọ akụkụ ụfọdụ nke ọgụgụ Bible kwa izu ha ma mụọ amaokwu ndị ahụ nụzọ miri emi karị.Gịnị ma ọ bụrụ na ọnọdụ gị adịghị ekwe ka i jiri nlezianya mụọ ihe nile a ga-atụle ná nzukọ ọgbakọ ndị a na-enwe kwa izu? Zere ọnyà nke iji oké ọsọ ọsọ mụọ ihe ndị a ga-amụ ị ka ọ bụrụkwa na i meela ya, ma ọ bụ nke ka njọ, amụghị nke ọ bụla nime ha nihi na ị pụghị ịmụcha ha nile. Kama nke ahụ, kpebie ókè ị pụrụ ịmụ ma mụọ ha nke ọma. Na-eme ya kwa izu. Ka oge na-aga, gbalịa imekwu ihe iji na-akwadebe nzukọ ndị ọzọ.Wulite Ezinụlọ GịJehova maara na ndị isi ezinụlọ aghaghị ịrụsi ọrụ ike iji gboo mkpa nke ndị ha hụrụ nanya. Kwadebe ọrụ gị nèzí, kaIlu 24:27NW na-ekwu, kwadebekwara ya onwe gị nubi. Nagbanyeghị nke ahụ, ị pụghị ileghara mkpa ime mmụọ nke ezinụlọ gị anya. Nihi ya, amaokwu ahụ gara nihu ịsị: E mesịa ị ghaghịkwa iwulite ezinụlọ gị. Olee otú ndị isi ezinụlọ pụrụ isi mee nke a?Ilu 24:3na-asị: Nghọta ka e ji eme ka ezinụlọ guzosie ike.Olee otú nghọta pụrụ isi baara ezinụlọ gị uru? Nghọta bụ ikike nke uche nke inwe ike ịhụ ihe gafere ihe ndị pụtara ìhè. A pụkwara ikwu na ọmụmụ ihe ezinụlọ nke dị irè na-amalite site nịmụta ezinụlọ gị nonwe ya nke ọma. Olee ọganihu ndị ezinụlọ gị na-enwe nụzọ ime mmụọ? Gee ntị nke ọma mgbe gị na ha na-enwe mkparịta ụka. È nwere mmụọ nke ime mkpesa ma ọ bụ nke ibu iwe nobi? Ọ bụ ịchụso ihe onwunwe bụ ihe dị mkpa? Mgbe gị na ụmụ gị nọ nozi ubi, ahụ ọ na-eru ha ala ịkọwa onwe ha nihu ndị ọgbọ ha dị ka Ndịàmà Jehova? Usoro unu nwere maka ọgụgụ Bible na ọmụmụ ihe ezinụlọ ọ na-amasị ha? Hà na-anakwere ụzọ Jehova nezie dị ka ụzọ ndụ ha? Ileru anya nke ọma ga-ekpughe ihe ndị dị mkpa ka i mee dị ka onyeisi ezinụlọ iji guzobe ma wulite àgwà ime mmụọ nime onye nke ọ bụla nezinụlọ gị.LeeỤlọ NchenaTeta!maka isiokwu ndị na-ekwu banyere mkpa ụfọdụ kpọmkwem. Mgbe ahụ gwa ezinụlọ gị ihe a ga-amụ tupu oge eruo ka ha nwee ike ichebara ihe ọmụma ahụ echiche. Hụ na e nwere ịhụya noge a na-amụ ihe. Nabaraghị onye ọ bụla nezinụlọ gị mba ma ọ bụ menye ya ihere, mee ka uru ihe a na-amụ bara pụta ìhè, gosikwa kpọmkwem otú ha si metụta mkpa ezinụlọ gị. Mee ka onye ọ bụla na-ekere òkè. Nyere onye nke ọ bụla aka ịhụ otú Okwu Jehova si bụrụ nke zuru okè ninye ihe dị nnọọ mkpa ná ndụ.Ọma 19:7.Inweta Ụgwọ ỌrụNdị na-eleru anya ala, bụ ndị na-enweghị nghọta ime mmụọ, pụrụ ịmụ banyere eluigwe na ala, ihe ndị na-eme nụwa, na ọbụna banyere onwe ha ma ha agaghị aghọta ihe ihe ndị ha na-ahụ pụtara nezie. Naka nke ọzọ, site nenyemaka nke mmụọ Chineke, ndị na-amụchi Okwu Chineke anya pụrụ isi nihe ha na-amụta ghọta ọrụ aka Chineke, mmezu amụma Bible, na mkpughe nke nzube Chineke maka ịgọzi ụmụ mmadụ ndị na-erube isi.Mak 13:4-29;Rom 1:20;Mkpu. 12:12.Nagbanyeghị otú nke ahụ dịruru ebube, o kwesịghị ime ka anyị dị mpako. Kama nke ahụ, inyocha Okwu Chineke kwa ụbọchị na-enyere anyị aka ịnọgide na-adị obi umeala. Deut. 17:18-20 Ọ na-echebekwa anyị pụọ nike dị aghụghọ nke mmehie nihi na mgbe Okwu Chineke dị ndụ nime obi anyị, ndọrọ nke mmehie eyikarịghị ka ọ ga-emeri mkpebi siri ike anyị mere iguzogide ya. Hib. 2:1;3:13;Kọl. 3:5-10 Otú a, anyị ga-eje ije nụzọ kwesịrị Jehova iji bụrụ ndị na-eme ihe na-amasị ya nụzọ zuru ezu, ka anyị na-anọgide na-amị mkpụrụ nezi ọrụ ọ bụla. Kọl. 1:10 Ime otú ahụ bụ ihe anyị bu nuche na-amụ Okwu Chineke, imezu ya bụkwa ụgwọ ọrụ kasịnụ.Ụzọ Isi Mee NnyochaEZE SOLOMỌN ṅakwara ntị, wee gwupụta, mee ka ọtụtụ ilu dịzie. Nihi gịnị? Nihi na o nwere mmasị ide okwu nile nke eziokwu. Ekli. 12:9, 10 Luk sitere ná mmalite tụleghachi ihe nile nụzọ ziri ezi iji wee kọọ ihe ndị mere ná ndụ Kraịst nusoro nusoro. Luk 1:3 Mmadụ abụọ a jeere Chineke ozi nọ na-eme nnyocha.Gịnị bụ nnyocha? Ọ bụ nchọpụta e leziri anya na-eme iji nweta ihe ọmụma banyere ihe. Ọ na-agụnye ịgụ ihe, ọ na-achọkwa ka e jiri ụkpụrụ ndị e ji amụ ihe mee ihe. Ọ pụkwara ịgụnye ịgba ndị mmadụ ajụjụ ọnụ.Ọnọdụ ndị dị aṅaa na-eme ka ime nnyocha dị mkpa? Lee ihe atụ ole na ole. Ọmụmụ ihe onwe onye gị ma ọ bụ ọgụgụ Bible pụrụ ịkpalite ajụjụ ndị dị mkpa nye gị. Onye ị gbaara àmà pụrụ ịjụ ajụjụ nke ị ga-achọ inweta ihe ọmụma a kapịrị ọnụ iji zaa ya. Ọ pụrụ ịbụ na e kenyere gị okwu ị ga-ekwu.Chee echiche banyere ihe omume ahụ e kenyere gị bụ ikwu okwu. Ihe e kenyere gị ikwu okwu na ya pụrụ iyi nke sara mbara. Olee otú ị pụrụ isi kwuo ya ka o metụta ọgbakọ gị? Mee ka o nwekwuo ihe mmụta site nime nnyocha. Mgbe e ji ndekọ ọnụ ọgụgụ ma ọ bụ ihe atụ kwekọrọ nihe ị ga-ekwu nke metụtara ndụ ndị na-ege gị ntị kwadoo ya, isi ihe nke pụrụ iyiworị ihe onye ọ bụla maara na-aghọ nke nwere ihe mmụta, ọbụna nke na-akpali akpali. Ọ pụrụ ịbụ na e bu ndị na-agụ akwụkwọ anyị nụwa dum nobi wee kwadebe akwụkwọ ahụ ihe omume gị si na ya, ma ọ dị mkpa ka ị kọwakwuo isi ihe ndị dị na ya, nye ihe atụ, ma mee ka ha metụta otu ọgbakọ ma ọ bụ otu onye. Olee otú i kwesịrị isi malite?Tupu ị chọgharịwa ihe ọmụma, chee echiche banyere ndị ga-ege gị ntị. Gịnị ka ha ga-amaworị? Gịnị ka ọ dị ha mkpa ịmara? Mgbe ahụ, mata ihe bụ ebumnobi gị. Ọ bụịkọwaihe? ime kae kwetanihe?ịgbaghaihe? ka ọ bụịkpalindị na-ege ntị?Ịkọwa ihena-achọ ka e nyekwuo ihe ọmụma iji mee ka otu ihe doo anya. Ọ bụ ezie na a pụrụ ịghọta eziokwu ndị bụ isi, ọ pụrụ ịdị mkpa ka i nyekwuo nkọwa banyeremgbema ọ bụotúa ga-esi mee ihe ị na-ekwu.Ime ka e kweta ihena-achọ ka e kwuoihe mereihe ji dị otú ọ dị, tinyere inye ihe àmà.Ịgbagha ihena-achọ ka a mara ihe nile metụtara otu okwu nke ọma tinyere iji nlezianya tụlee ihe àmà ndị e ji mee ihe. Otú ọ dị, anyị na-achọ ọbụghị ị arụmụka ndị gbara ọkpụrụkpụ kama ụzọ isi wepụta ihe ndị bụ eziokwu nụzọ obiọma.Ịkpali ndị na-ege ntịna-agụnye iru nobi ha. Ọ pụtara ịgwa ndị na-ege gị ntị ihe ga-akwali ha ma mee ka ha nwekwuo ọchịchọ ime ihe banyere ihe a na-ekwu. Ihe atụ mere eme nezie banyere ndị meworo ụdị ihe ahụ, ọbụna mgbe ha nọ na-eche ihe isi ike ihu, pụrụ inye aka iji ruo nobi ha.Ugbu a, ị dị njikere ịmalite? Ọ ka fọtụrụ. Tụlee otú ihe ọmụma ị chọrọ ga-aha. Oge pụrụ ịbụ otu ihe dị mkpa. Ọ bụrụ na ị ga-agwa ndị ọzọ ihe ọmụma ahụ, oge hà aṅaa ka ị ga-enwe iji mee ya? Ọ bụ minit 5? Ọ bụ minit 45? À kapịrị oge ị ga-ekwu ya ọnụ, dị ka ná nzukọ ọgbakọ, ka ọ bụ nke a pụrụ ịgbanwegharị, dị ka mgbe a na-eduzi ọmụmụ Bible ma ọ bụ na-eme nleta ọzụzụ atụrụ?Nikpeazụ, olee ihe ndị e ji eme nnyocha ndị aka gị pụrụ iru? Tụkwasị ná ndị i nwere nụlọ, è nwere ndị ọzọ nọbá akwụkwọ dị nỤlọ Nzukọ Alaeze? Ụmụnna ndị nọworo na-ejere Jehova ozi eri ọtụtụ afọ, hà ga-ekwe ka i jiri ihe ndị ha ji eme nnyocha mee ihe? È nwere ọbá akwụkwọ ọha na eze nógbè gị bụ ebe a pụrụ iji akwụkwọ ndị e ji eme nchọpụta mee ihe ma ọ dị mkpa?Iji Ihe Bụ Isi Anyị Ji Eme Nnyocha Eme IheBibleỌ bụrụ na nnyocha ị na-eme bụ banyere ihe otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ pụtara, malite na Bible nonwe ya.Nyochaa Ihe Ndị E Kwuru Gburugburu Ya.Jụọ onwe gị sị: Ònye ka a gwara ihe dị nakụkụ Akwụkwọ Nsọ a? Gịnị ka amaokwu ndị gbara ya gburugburu na-egosi banyere ọnọdụ ndị dugara nokwu ahụ ma ọ bụ banyere omume nke ndị o metụtara? Ọtụtụ mgbe ụmụ irighiri ihe ndị dị otú ahụ pụrụ inyere anyị aka ịghọta otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ, ha pụkwara ime ka okwu ị pụrụ iji ha mee ihe na ya kporo ọkụ.Dị ka ihe atụ, a na-ehotakarịNdị Hibru 4:12iji gosi ike Okwu Chineke nwere iru nobi na ịgbanwe ndụ ndị mmadụ. Ihe ndị e kwuru gburugburu ya na-eme ka anyị ghọtakwuo ụzọ nke ahụ pụrụ isi dị otú ahụ. Ọ na-ekwu banyere ahụmahụ ụmụ Izrel nwere nime afọ 40 ha nọrọ nala ịkpa tupu ha abanye nala ahụ Jehova kwererị Ebreham ná nkwa. Hib. 3:74:13 Okwu Chineke, nke bụ nkwa o kwere iduba ha nebe izu ike nikwekọ nọgbụgba ndụ ya na Ebreham, anwụghị anwụ; ọ dị ndụ, na-erukwa mmezu ya. Ụmụ Izrel nwere ezi ihe mere ha ga-eji nwee okwukwe na ya. Otú ọ dị, ka Jehova du ha site nIjipt ruo nUgwu Saịnaị, na-agakwa nAla Nkwa ahụ, ha gosiri enweghị okwukwe ugboro ugboro. Ya mere, site ná mmeghachi omume ha nụzọ Chineke si mezuo okwu ya, ihe dị ha nobi pụtara ìhè. Nụzọ yiri nke ahụ taa, nkwa Chineke kwere na-ekpughe ihe dị ndị mmadụ nobi.Lee Ntụaka Etiti Peeji.Bible ụfọdụ nwere ntụaka etiti peeji. Nke gị ò nwere ha? Ọ bụrụ na o nwere ha, ha pụrụ inye aka. Lee otu ihe atụ nke sitere naNew World Translation of the Holy Scriptures.Pita nke Mbụ 3:6na-ekwu na Sera bụ ihe nlereanya, nke ndị nwunye bụ Ndị Kraịst kwesịrị iṅomi. Ntụaka etiti peeji nke na-atụ aka naJenesis 18:12na-akwado nke ahụ site nikwu na Sera kpọrọ Ebreham onyenwe ya nime onwe ya. Ya mere, odudo o doro onwe ya nokpuru ya sitere ya nobi. Tụkwasị nime ka e nweta nghọta ndị dị otú ahụ, ntụaka etiti peeji pụrụ ịtụrụ gị aka nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị na-egosi mmezu nke otu amụma Bible ma ọ bụ ihe atụ nke ọgbụgba ndụ Iwu. Otú ọ dị, ghọta na e deghị ụfọdụ ntụaka etiti peeji iji na-enye nkọwa ndị dị otú ahụ. Ha pụrụ ị izo aka nechiche ndị yiritara ma ọ bụ nihe ọmụma banyere ndụ ndị mmadụ ma ọ bụ ebe dị iche iche.Jiri Ndepụta nke Okwu Ndị Dị na Bible Mee Nnyocha.Ndepụta okwu ndị dị na Bible bụ ndepụta nke mkpụrụ okwu ndị e ji mee ihe na Bible nusoro mkpụrụ akwụkwọ ha. Ọ pụrụ inyere gị aka ịchọta akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị metụtara isiokwu ị na-eme nnyocha na ya. Ka ị na-enyocha ha, ị ga-amụta ụmụ irighiri ihe ndị ọzọ na-enye aka. Ị ga-ahụ ihe àmà nke ụkpụrụ nke eziokwu nke e setịpụrụ nOkwu Chineke. 2 Tim. 1:13Nsụgharị Ụwa Ọhụrụnwere ndepụta na-asaghị mbara nke Ndepụta nke Okwu Ndị Dị na Bible.Comprehensive Concordancenwere ndepụta sara nnọọ mbara karị. Ọ bụrụ na e nwere ya nasụsụ gị, ọ ga-eduru gị gaa namaokwu nile nwere nke ọ bụla nime okwu ndị bụ isi ndị dị nime Bible.Ịmụta Iji Ihe Ndị Ọzọ E Ji Eme Nnyocha Eme IheNigbe dị na peeji nke 33, e depụtara ụfọdụ ihe ndị ọzọ e ji eme nnyocha nke ohu ahụ na-ekwesị ntụkwasị obi, nke nwekwara uche wepụtaworo. Mat. 24:45-47 Ọtụtụ nime ha nwere ndepụta nke ihe ndị dị nime ha, ọtụtụ nwekwara ndepụta ntụaka nazụ ha, bụ nke e mere iji nyere gị aka ịchọta kpọmkwem ihe ọmụma a kapịrị ọnụ ị na-achọ. Ná ngwụsị afọ ọ bụla, a na-ebipụta ndepụta ntụaka nke isiokwu dị iche iche ma nỤlọ Nchema naTeta!maka isiokwu nile e bipụtara nafọ ahụ.Ịmara ụdị ihe ọmụma ndị a na-ede nakwụkwọ ndị a e ji amụ Bible pụrụ ime ka ime nnyocha dịkwuo ngwa. Dị ka ihe atụ, ka e were ya na ị chọrọ ịmara banyere amụma, ozizi, omume Ndị Kraịst, ma ọ bụ itinye ụkpụrụ Bible nọrụ. O yiri ka ihe ị na-achọ ọ ga-adị nỤlọ Nche. Teta!na-akọ banyere ihe ndị na-eme eme ugbu a, nsogbu ndị a na-enwe noge a, okpukpe, sayensị, na ndị nọ ná mba dị iche iche. Nkọwa nke akụkọ nke ọ bụla dị nOziọma ndị ahụ, nusoro oge ha ji mee, dị naNwoke Kasị Ukwuu nke Dịworo Ndụ.Ntụle amaokwu namaokwu nke otu akwụkwọ dum nime akwụkwọ ndị dị nime Bible dị ná mbipụta ndị dị kaMkpugheMmezu YaDị Ebube Dị Nso!, Ṅaa Ntị nAmụma Daniel!,nakwa ná mpịakọta abụọ nkeAmụma AịsaịaÌhè nke Dịịrị Ihe Nile A Kpọrọ Mmadụ.NaReasoning From the Scriptures,ị ga-achọta azịza ndị na-eju afọ nye ọtụtụ narị ajụjụ dabeere na Bible bụ ndị a na-ajụkarị nozi ubi. Iji nweta nghọta doro anya karị banyere okpukpe ndị ọzọ, ozizi ha, na akụkọ banyere otú ha si malite, leeMankinds Search for God.Ihe ndekọ sara mbara nke akụkọ ihe mere eme nke Ndịàmà Jehova noge a dị naJehovahs WitnessesProclaimers of Gods Kingdom.Iji nweta akụkọ banyere ihe kasị ọhụrụ na-emenụ ná nkwusa ozi ọma zuru ụwa ọnụ, leeYearbook of Jehovahs Witnessesnke kasị ọhụrụ.Insight on the Scripturesbụ akwụkwọ ihe ọmụma Bible nakwa akwụkwọ nwere maapụ. Ọ bụrụ na ị chọrọ inweta nkọwa zuru ezu banyere ndị mmadụ, ebe dị iche iche, ihe, asụsụ dị iche iche, ma ọ bụ akụkọ ihe mere eme ndị e jikọtara ha na Bible, akwụkwọ a bụ ebe magburu onwe ya a pụrụ isi nweta ihe ọmụma.Watch Tower Publications Index.Indexa, nke a na-ebipụta nihe karịrị asụsụ 20, ga-atụrụ gị aka nihe ọmụma ndị dị ná mbipụta anyị dịgasị iche iche. E kebiri ya gaa ná ndepụta ntụaka isiokwu nakwa ná ndepụta ntụaka akụkụ Akwụkwọ Nsọ. Iji jiri ndepụta ntụaka isiokwu mee ihe, chọta otu okwu nke na-anọchite anya ihe ị chọrọ ime nnyocha na ya. Iji jiri ndepụta ntụaka akụkụ Akwụkwọ Nsọ mee ihe, chọta nebe ahụ e depụtara akụkụ Akwụkwọ Nsọ dị iche iche otu nke ị ga-achọ ịghọtakwu. Ọ bụrụ na ọ dịwo ihe e bipụtara banyere isiokwu ahụ ma ọ bụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ nasụsụ gị nafọ ndịIndexahụ gụnyere, ị ga-ahụ ndepụta nke akwụkwọ ndị e zoro aka na ha ndị ị ga-aga gụọ. Jiri nkọwa dị ná mbidoIndexahụ mata ndebiri nke aha akwụkwọ ndị e zoro aka na ha. Dị ka ihe atụ, site nihe enyemaka ahụ, ị ga-amụta na w99 31 15 na-ezo aka nỤlọ Nchenke 1999 Bekee, mbipụta nke March 1, peeji nke 15. Isiokwu ndị bụ isi, dị ka Field Ministry Ahụmahụ Ozi Ubi na Life Stories of Jehovahs Witnesses Akụkọ Ndụ nke Ndịàmà Jehova, pụrụ inye aka nịkwadebe ihe omume na-akpali akpali maka ọgbakọ.Ebe ọ bụ na ime nnyocha pụrụ ịbụ ihe na-adọrọ mmasị nke ukwuu, lezie anya ka ị ghara ịga nihe ọzọ. Mee ka uche gị dịrị nebumnobi gị nke bụ ịchọta ihe ọmụma dị mkpa maka ihe omume i ji naka. Ọ bụrụ na ọ dị akwụkwọ nkeIndexahụ zooro gị aka na ya, sapeta peeji ndị o zoro aka na ya ha, mgbe ahụ jiri isiokwu nta na ahịrịokwu ndị malitere paragraf dị iche iche mere ihe nduzi iji nweta ihe ọmụma nke dabara nihe ị chọrọ. Ọ bụrụ na e nwere otu amaokwu Bible ị na-achọ ihe ọ pụtara, buru ụzọ chọta ebe e dere amaokwu ahụ nime peeji ahụ e zooro gị aka na ya. Mgbe ahụ tụlee ihe ndị e kwuru gburugburu ya.Watchtower Library nke Dị na CD-ROM.Ọ bụrụ na i nwere kọmputa, ị pụrụ irite uru site nijiWatchtower Librarynke dị na CD-ROM na-eme ihe, bụ nke nwere ọtụtụ akwụkwọ anyị. Usoro dị mfe e ji achọta ihe na ya na-eme ka o kwe gị omume ịchọ otu mkpụrụ okwu, ihe karịrị otu mkpụrụ okwu, ma ọ bụkwanụ otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ na nke ọ bụla nime akwụkwọ ndị dị naWatchtower Libraryahụ. Ọ bụrụgodị na ihe a e ji eme nnyocha adịghị nasụsụ gị, ị ga-enwe ike irite uru na ya nasụsụ ị na-aghọta nke a na-asụ nihe karịrị otu mba.Ọbá Akwụkwọ Ọchịchị Chineke Ndị ỌzọNakwụkwọ ozi ya nke abụọ sitere nike mmụọ nsọ o degaara Timoti, Pọl gwara nwa okorobịa ahụ ka o wetara ya na Rom, akwụkwọ mpịakọta ndị ahụ, karịsịa akpụkpọ anụ ndị ahụ e ji ede ihe. 2 Tim. 4:13 Pọl jiri ihe odide ụfọdụ kpọrọ ihe ma debe ha. Ị pụrụ ime otu ihe ahụ. Ị na-edebeỤlọ Nche, Teta!,naOzi Alaeze Anyịnke gị ọbụna mgbe a tụlesịworo ha ná nzukọ ọgbakọ? Ọ bụrụ otú ahụ, ị ga-enwe ha maka iji ha na-eme ihe dị ka ihe ndị e ji eme nnyocha, tinyere akwụkwọ ndị ọzọ nke Ndị Kraịst bụ ndị i nwetaworo. Ihe ka nọnụ ọgụgụ ọgbakọ na-enwe akwụkwọ ọchịchị Chineke dị iche iche nọbá akwụkwọ dị nỤlọ Nzukọ Alaeze. Ha bụ maka abamuru nke ọgbakọ dum, maka ha iji ha na-eme ihe mgbe ha nọ nỤlọ Nzukọ Alaeze.Nwee Faịlụ nke Aka GịMụrụ anya iji rịba ihe ndị na-akpali mmasị bụ ndị ị pụrụ iji mee ihe mgbe ị na-ekwu okwu ma na-ezi ihe ama. Ọ bụrụ na ị hụ otu akụkọ, ọnụ ọgụgụ, ma ọ bụ ihe atụ ị pụrụ iji mee ihe nozi gị nime akwụkwọ akụkọ ma ọ bụ na magazin, bekapụta ya ma ọ bụ depụta ihe ọmụma ahụ. Denye akara ụbọchị, isiokwu mbipụta ahụ, nakwa ma eleghị anya aha onye dere ya ma ọ bụ ndị bipụtara ya. Ná nzukọ ọgbakọ, detuo ihe ndị ị pụrụ iji soro ndị ọzọ tụgharịa uche na ihe atụ ndị pụrụ inyere gị aka ịkọwara ndị ọzọ eziokwu ahụ. Ọ dịtụwo mgbe i chetara ihe atụ dị mma ma i nweghị ohere iji ya mee ihe ozugbo? Detuo ya, ma tinye ya na faịlụ. Mgbe ị nọworo na-ekere òkè nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke ruo oge ụfọdụ, ọ ghaghị ịbụ na ị kwadebewo ọtụtụ ihe omume. Kama ịtụfu ihe ndị i deturu nokwu ndị a, debe ha. Nnyocha ndị ị meworo pụrụ ịbara gị uru nọdịnihu.Soro Ndị Mmadụ Kwurịta OkwuA na-esite naka ndị mmadụ enweta ọtụtụ ihe ọmụma. Mgbe Luk na-edekọ Oziọma ya, ihe àmà na-egosi na o nwetara ihe ọmụma dị ukwuu site nịgba ndị ji anya ha hụ ihe ndị merenụ ajụjụ ọnụ. Luk 1:1-4 Ikekwe, Onye Kraịst ibe gị pụrụ ime ka ị ghọtakwuo ihe ị nọworo na-agbalị imennyocha na ya. Dị kaNdị Efesọs 4:8,11-16si kwuo, Kraịst na-eji onyinye nụdị mmadụ enyere anyị aka ito eto nezi ihe ọmụma banyere Ọkpara Chineke. Ịgba ndị nweworo ahụmahụ nijere Chineke ozi ajụjụ ọnụ pụrụ ime ka i nweta echiche bara uru. Gị na ndị mmadụ ikwurịta okwu pụkwara ikpughe ihe ha na-eche, nke a pụkwara inyere gị aka ịkwadebe ihe omume dị irè nezie.Tụlee Ihe Ndị I Metara ná Nnyocha GịMgbe e wetasịrị ọka wit nubi, ọ na-adị mkpa iwepụtasị mkpụrụ ya site nahịhịa ya. Otú ahụ ka ọ dịkwa ihe i metara ná nnyocha gị. Tupu ọ dị mma ka e jiri ya mee ihe, ọ dị mkpa ka i kewapụ ihe ndị bara uru site nihe ndị na-adịghị mkpa.Ọ bụrụ na ị ga-eji ihe ọmụma ahụ mee ihe nokwu, jụọ onwe gị, sị: Isi ihe m na-eme atụmatụ iji mee ihe, ọ na-atụnye ụtụ bara uru nezie nisiokwu ahụ m ga-ekwu? Ka ò yiri ka ọ na-adọpụ uche nisiokwu m kwesịrị ikwu okwu na ya, ọ bụ ezie na ọ bụ ihe na-akpali mmasị? Ọ bụrụ na ị na-eche echiche iji ihe ndị na-eme ugbu a mee ihe ma ọ bụ ihe ọmụma sitere na nkà mmụta sayensị ma ọ bụ nkà mmụta ọgwụ na ahụ ike bụ nke na-agbanwe agbanwe mgbe nile, jide naka na ihe ọmụma ahụ bụ nke kasị ọhụrụ. Ghọtakwa na ọ pụrụ ịbụ na e kwuwo ihe ndị ọhụrụ nisi ihe ụfọdụ dị ná mbipụta anyị ndị metụworo ochie, ya mere tụlee ihe kasị ọhụrụ e bipụtaworo nisiokwu ahụ.Ọ dị mkpa nke ukwuu ịkpachara anya ma ọ bụrụ na ị kpebiri isi nakwụkwọ ndị ụwa were ihe ọmụma. Echefula mgbe ọ bụla na Okwu Chineke bụ eziokwu. Jọn 17:17 Jizọs na-ekere òkè gbara ọkpụrụkpụ ná mmezu nke nzube Chineke. Nihi nke a,Ndị Kọlọsi 2:3na-asị: E ji nlezianya zochie akụ dị oké ọnụ ahịa nile nke amamihe na nke ihe ọmụma nime ya. Jiri echiche ahụ tụlee ihe ndị i metara ná nnyocha gị. Banyere ime nnyocha nakwụkwọ ndị ụwa, jụọ onwe gị, sị: È kwubigara okwu ókè, kọọ nkọ, ma ọ bụ gosi echepụghị echiche nihu nihe ọmụma a? Ọ bụ ọdịmma onwe onye ị ka ọ bụ iji chụta ego ka e bu nobi dee ya? Akwụkwọ ndị ọzọ maara nke ha na-akọ, hà kwenyere na ya? Karịsịa, ò kwekọrọ neziokwu Bible?Ilu 2:1-5na-agba anyị ume ịnọgide na-achọ ihe ọmụma, nghọta, na mmata dị ka ọlaọcha na akụ zoro ezo. Nke ahụ na-apụta ma mgbalị siri ike ma ụgwọ ọrụ bara ụba. Ime nnyocha na-achọ mgbalị, ma ime ya ga-enyere gị aka ịchọpụta echiche Chineke nihe, ịgbazi echiche na-ezighị ezi, na ime ka i jisie eziokwu aka ike. Ọ ga-atụkwasị ihe nokwu gị ma mee ka ọ na-ekpo ọkụ karị, na-eme ka ha dị ụtọ okwukwu, dịkwa ụtọ ịnụ.Ịkwadebe Ihe NdepụtaMGBE e kenyere ha ikwu okwu, ọtụtụ na-adọgbu onwe ha nọrụ idepụta ya edepụta, malite nokwu mmeghe ruo nokwu mmechi. Tupu e dechaa okwu ahụ, a pụrụ ịkwadebeworị ọtụtụ ihe ndepụta. Ime nke a pụrụ iwe ọtụtụ awa.Ọ bụ otú ahụ ka i si akwadebe okwu gị? Ị ga-achọ ịmụta ụzọ ka mfe? Ọ bụrụ na ị mụta ụzọ e si akwadebe ihe ndepụta, ọ gakwaghị adị gị mkpa idepụta ihe nile edepụta. Nke a ga-enyekwu gị ohere ịmụgharị otú ị ga-esi kwuo okwu gị. Ọ bụghị ị na okwu gị ga-adị mfe ikwu karị kama ọ ga-atọkwu ụtọ igere egere, na-akpalikwa ndị na-ege gị ntị karị.Nezie, a na-enye ihe ndepụta nke nwere ị ihe ndị bụ isi na ya maka okwu ihu ọha ndị a na-ekwu nọgbakọ. Otú ọ dị, ọ dịghị otú ahụ nihe ka ọtụtụ nokwu ndị ọzọ. Ọ pụrụ ịbụ ị isi ihe ma ọ bụ isiokwu ka a ga-ekenye gị. Ma ọ bụ a pụrụ ịgwa gị ka i kwuo okwu notu ihe ọmụma e bipụtara ebipụta. Mgbe ụfọdụ, ọ pụrụ ịbụ ị ntụziaka ole na ole ka a ga-enye gị. Nihe omume nile dị otú ahụ, ọ dị mkpa ka ị kwadebe ihe ndepụta nke gị.Ihe atụ dị na peeji nke 41 ga-eme ka ị ghọta ụzọ a pụrụ isi hazie ihe ndepụta dị mkpirikpi. Rịba ama na nke ọ bụla nime okwu ndị bụ isi malitere nahịrị aka ekpe, e dekwara ha ná mkpụrụ akwụkwọ ukwu. Nokpuru okwu bụ isi nke ọ bụla, e depụtara echiche ndị na-akwado ya. E depụtara isi ihe ndị ọzọ a ga-eji kọwapụta echiche ndị ahụ nokpuru ha, e webatụkwuru ha ime naka ekpe. Leruo ihe ndepụta a anya nke ọma. Rịba ama na e nwere njikọ dị kpọmkwem nagbata ihe abụọ ahụ bụ isi ihe na isiokwu ya. Ị ga-achọpụtakwa na okwu ndị na-esote isi ihe ndị ahụ abụghị ị ihe ndị na-adọrọ mmasị. Kama, nke ọ bụla na-akwado okwu bụ isi ọ dị nokpuru ya.Mgbe ị na-akwadebe ihe ndepụta, o nwere ike ọ gaghị adị ka nke ahụ kpọmkwem. Ma ọ bụrụ na ị ghọta ụkpụrụ ndị dị na ya, ha ga-enyere gị aka ịhazi ihe ị ga-eji mee ihe omume gị ma kwadebe okwu dị mma nime oge kwesịrị ekwesị. Olee otú ị ga-esi malite?Tụlee, Họrọ, Ma HazieI kwesịrị inwe isiokwu. Isiokwu gị agaghị abụ nke a na-akapịghị ọnụ nke ga-abụ ị otu mkpụrụ okwu. Ọ bụ echiche bụ isi ị chọrọiwepụta, ọ na-egosikwa akụkụ ị na-eme atụmatụ ịtụle nisiokwu gị. Ọ bụrụ na e kenyere gị isiokwu, tụlee okwu ndị bụ isi na ya nke ọma. Ọ bụrụ na ị ga-esi nihe e bipụtara ebipụta kwuo okwu nisiokwu ahụ e kenyere gị, buru isiokwu ahụ nuche ka ị na-amụ ihe omume ahụ. Ọ bụrụ na ọ bụ ị isi ihe ị ga-ekwu okwu na ya ka e kenyere gị, ọ bụzi gị ka ọ dị naka ịhọrọ isiokwu. Otú ọ dị, tupu i mee nke ahụ, ị pụrụ ịhụ na imetụ nnyocha ga-enyere gị aka. Site nịdị njikere ịnabata echiche ọhụrụ, ọtụtụ mgbe ị ga-enweta echiche ọhụrụ.Ka ị na-agbaso nzọụkwụ ndị a, nọgide na-ajụ onwe gị, sị: Gịnị mere ihe ọmụma a ji dị ndị ga-ege m ntị mkpa? Gịnị bụ ebumnobi m? O kwesịghị ịbụ ị ikwucha ihe nile e dere ede ma ọ bụ ikwu okwu dị oké ụtọ, kama ọ bụ ikwu ihe ga-abara ndị na-ege gị ntị uru. Mgbe ị matara ihe bụ nnọọ ebumnobi gị, dee ya ede. Nọgide na-echetara ya onwe gị ka ị na-eme nkwadebe.Mgbe ị mataworo ihe bụ ebumnobi gị ma họrọ isiokwu kwekọrọ na ya ma ọ bụ tụlee otú isiokwu e kenyere gị si kwekọọ nebumnobi gị, ị pụrụ ime nnyocha a kapịrị ọnụ karị. Chọọ ihe ọmụma nwere uru ọ ga-abara ndị na-ege gị ntị. Achọla ị ihe ndị a na-akapịghị ọnụ, kama chọọ isi ihe ndị a kapịrị ọnụ bụ ndị na-ezi ihe ma na-enye aka nezie. Jiri ezi uche mara otú nnyocha ị na-eme ga-aha. Dị ka ọ na-adịkarị, noge na-adịghị anya ị ga-enweta ihe ọmụma gafere ihe ị pụrụ iji mee ihe, ya mere ọ ga-adị gị mkpa ime nhọrọ.Mata isi ihe ndị ọ ga-adị mkpa ka ị tụlee iji kọwapụta isiokwu gị ma mezuo ebumnobi gị. Ha ga-aghọrọ gị ihe mgbakwasị ụkwụ, ihe ndepụta gị bụ isi. Okwu bụ isi ole ka o kwesịrị inwe? Ikekwe abụọ ezuwo maka okwu dị mkpirikpi, ise na-ezukarịkwa maka ọbụna okwu a ga-ekwu otu awa. Ọ bụrụ na isi ihe adịkwuo ole na ole, o yiri ka ndị na-ege gị ntị hà ga-aka cheta ha.Ozugbo i buuru isiokwu gị na ihe ndị bụ isi ihe nobi, hazie ihe ndị i metara ná nnyocha. Kpebie ihe ndị metụtara kpọmkwem ihe ndị i ji mere isi ihe. Họrọ ụmụ irighiri ihe ndị ga-eme ka ihe omume gị dị ọhụrụ. Mgbe ị na-ahọrọ akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị ị ga-eji kwadoo isi ihe ndị ahụ, rịba ama echiche ndị ga-enyere gị aka ikwuokwu nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị ahụ nụzọ a ga-aghọta ha. Debe ihe nke ọ bụla nokpuru isi ihe o so na ya. Ọ bụrụ na ụfọdụ nime ihe ọmụma ahụ adabaghị na nke ọ bụla nime ihe ndị bụ isi ihe gị, wepụ yaọ bụrụgodị na ọ na-akpali mmasịma ọ bụ tinye ya na faịlụ maka iji ya eme ihe mgbe ọzọ. Hapụ ị ihe ọmụma ndị kasị mma. Ọ bụrụ na ị nwaa ikwu ọtụtụ ihe, ọ ga-eme ka ị gbaa oké ọsọ nokwu gị, ihe ị ga-ekwu agaghịkwa abami abami. Ọ ka mma ikwu isi ihe ole na ole ga-abara ndị ga-ege gị ntị uru nezie ma kwuo ha nke ọma. Erila oge.Ugbu a, ma ọ bụrụ na i mebeghị ya, hazie ihe omume gị nusoro nusoro. Luk onye so dee Oziọma ahụ mere nke a. Ka ọ chikọtasịrị ihe ọmụma bara ụba metụtara isiokwu ya, ọ haziri ha nusoro nusoro. Luk 1:3 Ị pụrụ ihazi ihe ọmụma gị nusoro oge ha ji mee ma ọ bụ nisiokwu nisiokwu, o kwe mee nusoro ihe kpatara ihe na ihe ọ kpatara ma ọ bụ nusoro nsogbu na ngwọta ya, na-adabere nụzọ kasị dị irè nke isi mezuo ebumnobi gị. I kwesịghị isi notu echiche maba nechiche ọzọ. Ndị na-ege gị ntị kwesịrị ịbụ ndị e si notu echiche duru gaa nọzọ nụzọ dị mfe, namafereghị ihe ọ bụla nke ga-eme ka o sie ike ijikọta otu echiche na ibe ya. Ihe àmà i nyere kwesịrị iduga ndị na-ege ntị ná nkwubi okwu ezi uche dị na ya. Ka ị na-ahazi isi ihe ndị dị nokwu gị, chee echiche otú ikwu ha ekwu ga-ada ná ntị ndị ga-ege gị ntị. Ọ ga-adịrị ha mfe ịgbaso ụzọ i si eche echiche? Hà ga-abụ ndị a kpaliri ime ihe ha na-anụ, nikwekọ nebumnobi gị?Mgbe nke ahụ gasịrị, kwadebe okwu mmeghe nke na-akpali mmasị nisiokwu gị, nke na-egosikwa ndị na-ege gị ntị na ihe ị na-aga ikwu ga-abara ha uru nezie. Idepụta ahịrịokwu ndị mbụ ị ga-ekwupụrụ inyere gị aka. Nikpeazụ, mee atụmatụ maka okwu mmechi na-akpali akpali nke kwekọrọ nebumnobi gị.Ọ bụrụ na ị kwadebe ihe ndepụta gị nezi oge, ị ga-enwe oge ime ka ọ ka mma tupu i kwuo okwu ahụ. Ị pụrụ ịhụ mkpa ọ dị iji ndekọ ọnụ ọgụgụ, ihe atụ, ma ọ bụ ahụmahụ kwadoo echiche ụfọdụ. Iji otu okwu a kpụ nọnụ ma ọ bụ ihe mere nógbè unu mee ihe pụrụ inyere ndị na-ege gị ntị aka ịhụ ngwa ngwa karị uru ihe omume ahụ bara. Ka ị na-atụleghachi okwu gị, ị pụrụ ịhụ ohere ndị ọzọ ị ga-eji mee ka ihe ọmụma ahụ metụta ndị ga-ege gị ntị. Usoro inyocha ihe na ime ka ihe ka mma dị mkpa iji hazie ihe omume dị mma ka ọ bụrụ okwu dị irè.Ọ pụrụ ịdị ndị ọkà okwu ụfọdụ mkpa idepụta ihe buru ibu karịa ndị ọzọ. Ma ọ bụrụ na ị hazie ihe omume gị nokpuru isi ihe ole na ole ị, wepụsịa ihe ndị na-adịghị akwadocha ha, deekwa echiche gị edee nusoro nusoro, ị ga-achọpụta na mgbe i nwetakwuru ahụmahụ, ọ gakwaghị adị gị mkpa idepụtacha ihe nile. Lee ihe na-eme ka a ghara igbu oge nke ahụ bụ! Okwu gị ga-aka mma. Ọ ga-apụta ìhè na ị na-erite uru nezie site nihe ị na-amụta nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke.Ịkwadebe Okwu Onye Mmụta Maka Ụlọ AkwụkwọIHE omume ọ bụla nụlọ akwụkwọ na-enye ohere maka ito eto. Tinyesie mgbalị ike, ọganihu gị ga-ejikwa nwayọọ nwayọọ pụta ìhè, nye ma gị onwe gị ma ndị ọzọ. 1 Tim. 4:15 Ụlọ akwụkwọ a ga-enyere gị aka ịzụlite ikike gị nụzọ zuru ezu karị.Ahụ ọ na-ama gị jijiji maka na ị na-atụ anya ikwu okwu nihu ọgbakọ? Nke a dị otú o kwesịrị, ọ bụrụgodị na ọ dịtụla anya i denyere aha gị nụlọ akwụkwọ. Otú ọ dị, ihe ụfọdụ pụrụ inye aka ibelata nchegbu ị na-enwe. Nụlọ, mee ka ọ mara gị ahụ ịdị na-agụpụta ihe agụpụta mgbe mgbe. Ná nzukọ ọgbakọ, na-aza ajụjụ mgbe mgbe, ọ bụrụkwa na ị bụ onye nkwusa, na-ekerechi òkè anya nozi ubi. Nke a ga-eme ka i nwee ahụmahụ nikwu okwu nihu ndị ọzọ. Ọzọkwa, malite nnọọ noge na-akwadebe okwu gị dị ka onye mmụta, mụọkwa ikwupụta ha ekwupụta. Cheta na ndị ị ga-ekwu okwu nihu ha bụ ndị enyi gị. Tupu i kwuo okwu ọ bụla, kpegara Jehova ekpere. Ọ na-eji obi ụtọ enye ndị ohu ya, bụ ndị na-arịọ ya, mmụọ nsọ.Luk 11:13;Fil. 4:6, 7.Tụọ anya ihe ezi uche dị na ya. Ọ na-ewe oge iji nwee ahụmahụ dị ka ọkà okwu nakwa ịghọ onye ozizi dị irè. Maị. 6:8 Ọ bụrụ na ọ dịbeghị anya i denyere aha gị nụlọ akwụkwọ, atụla anya ime ihe omume magburu onwe ya ozugbo ahụ. Kama nke ahụ, rụọ ọrụ notu isi ihe a ga-enye ndụmọdụ na ya notu oge. Mụọ nkebi nke tụlere ya nakwụkwọ a. Ọ bụrụ na o kwe mee, mee ihe omume a tụrụ aro nebe ahụ ka e mee. Nke a ga-eme ka i nwee ahụmahụ nokwu ndị metụtara ihe a ga-enye gị ndụmọdụ na ya tupu i mee ihe omume gị nọgbakọ. Ọganihu ga-abịa.Ụzọ Isi Kwadebe Ihe Omume Ịgụ IheỊkwadebe maka ịgụ ihe nihu ọha na-emetụta ihe karịrị ị inwe ike ịkpọpụta okwu ndị dị nihe ọgụgụ ahụ e kenyere gị. Gbalịa ịghọta nke ọma ihe ihe ọgụgụ ahụ pụtara. Ozugbo ị natara ihe omume gị, buru nzube ahụ nobi gụọ ya. Gbalịa ịghọta isi ihe dị nahịrịokwu nke ọ bụla nakwa echiche a na-akọwapụta na paragraf nke ọ bụla, ka i wee nwee ike iwepụta echiche ahụ nụzọ ziri ezi ma jiri mmetụta kwesịrị ekwesị gụọ ya. Nebe o kwere omume, lee akwụkwọ ọkọwa okwu maka ụzọ ziri ezi e si akpọ okwu ndị ị na-amachaghị. Ghọta ihe ọgụgụ ahụnke ọma. Ọ pụrụ ịdị ndị mụrụ ụmụ mkpa inyere ụmụaka ha aka ime nke a.È kenyewo gị ịgụ otu ebe na Bible ma ọ bụ ma eleghị anya ịgụpụta paragraf ndị dị notu isiokwu dị nỤlọ Nche?Ọ bụrụ na e nwere kaseti a na-ege ege nke ihe ọgụgụ ahụ dị na ya nasụsụ gị, ọ pụrụ ịbụ nnọọ ihe na-enye aka igere ọgụgụ ya ma rịba ihe ndị dị ka ịkpọ okwu, nkebi okwu, imesi okwu ike, na mgbanwe olu ama. Mgbe ahụ gbalịa iji nkà ndị a mee ihe nọgụgụ ihe nke gị.Mgbe ị malitere ịkwadebe ihe omume gị, hụ na i ji nlezianya mụọ ihe ọmụmụ nke tụlere nkà okwu ahụ e kenyere gị. Ọ bụrụ na o kwe mee, tụleghachi ya mgbe ị mụgharịsịworo ịgụpụta ihe ahụ e kenyere gị ọtụtụ ugboro. Gbalịa itinye ndụmọdụ ahụ e dere ede nọrụ nụzọ zuru ezu ruo nókè o kwere mee.Ọzụzụ a ga-abara gị uru nozi gị. Ka ị na-eje ozi ubi, i nwere ọtụtụ ohere iji gụpụtara ndị ọzọ ihe. Ebe ọ bụ na Okwu Chineke nwere ikike ịgbanwe ndụ ndị mmadụ, ọ dị mkpa ka ị gụzie ya agụzi. Hib. 4:12 Atụla anya ịmụtacha akụkụ nile nke ịgụ ihe nụzọ dị irè notu ihe omume ma ọ bụ abụọ. Pọl degaara otu Onye Kraịst bụ okenye nke nweworo ahụmahụ ruo ọtụtụ afọ akwụkwọ, sị: Nọgide na-etinyesi mgbalị ike nịgụ ihe nihu ọha.1 Tim. 4:13.Iji Isiokwu na Ọnọdụ Okwu Na-eme IheMgbe ị natara ihe omume nụlọ akwụkwọ bụ nke chọrọ ka e nwee ọnọdụ okwu, olee otú i kwesịrị isi malite?Ọ dị mkpa ka e chebara ihe atọ bụ isi echiche: 1 isiokwu e kenyere gị, 2 ọnọdụ okwu gị na onye gị na ya ga-ekwurịta okwu, na 3 isi ihe a ga-enye gị ndụmọdụ na ya bụ nke e kenyeworo gị ka ị rụọ ọrụ na ya.Ọ dị gị mkpa iwekọta ihe ọmụma ndị metụtara isiokwu e kenyere gị. Ma tupu ị gamie na nke ahụ, chesie echiche ike banyere ọnọdụ okwu gị nakwa onye gị na ya ga-ekwurịta okwu, ebe ọ bụ na ihe ndị a ga-emetụta ụdị ihe ndị ị ga-ekwu na otú ị ga-esi kwuo ha. Olee ọnọdụ okwu ị gaje iji mee ihe? Ị gaje ime ihe ngosi notú ị ga-esi zie onye ị maara ozi ọma? Ka ị ga-egosi ihe nwere ike ime ma ọ bụrụ na i zute mmadụ na nke mbụ ya? Ònye ahụ ọ tọrọ gị ka ị tọrọ ya? Gịnị ka o nwere ike iche banyere isiokwu ị na-eme atụmatụ ịtụle? Ihe hà aṅaa ka o yiri ka ọ mabụ banyere ya? Ebumnobi dị aṅaa ka ị na-atụ anya imezu site ná mkparịta ụka unu? Azịza nye ajụjụ ndị ahụ ga-abụ ụkpụrụ nduzi dị mkpa ndị a ga-eji mee ihe.Olee ebe ị ga-achọta ihe ọmụma metụtara isiokwu ahụ e kenyere gị? Na peeji nke 33 ruo nke 38 nke akwụkwọ a, a tụlere Ụzọ Isi Mee Nnyocha. Gụọ ya, ma jirizie ihe ndị e ji eme nnyocha ị pụrụ inweta mee ihe. Ọtụtụ mgbe, ị ga-achọta, negbughị oge ọ bụla, ihe ọmụma karịrị ókè ị pụrụ iji mee ihe. Gụọ ihe buru ibu ka i wee mara ihe ndị ọzọ ị ga-enwe ike ime. Otú ọ dị, ka ị na-eme nke ahụ, buru nobi ihe ga-abụ ọnọdụ okwu nke ihe omume gị nakwa onye gị na ya gaje ikwurịta okwu. Kanye akara nisi ihe ndị dabara adaba iji mee ihe.Tupu ị hazie okwu gị ma họrọ ihe nile ị ga-emesịa jiri mee ihe, jiri nwayọọ gụọ ebe a tụlere ihe a ga-enye gị ndụmọdụ na ya bụ nke e kenyere gị. Itinye ndụmọdụ ahụ nọrụ bụ otu nime isi ihe mere e ji nye gị ihe omume.Site nimecha ihe omume gị noge e nyere maka ya, ị ga-enwe afọ ojuju nke ikwu okwu mmechi gị, ebe ọ bụ na a ga-agbara gị àmà mgbe oge ahụ e nyere zuru. Otú ọ dị, nozi ubi anyị, idebe oge anaghị abụkebe nsogbu. Ya mere, ka ị na-akwadebe, buru oge i nwere nuche, ma na-elekwasị anya karịsịa nizi ihe dị irè.Okwu Ndụmọdụ Banyere Ọnọdụ Okwu.Nyochaa aro ndị dị na peeji nke 82, họrọkwa nke ga-adị irè nozi gị nakwa nke ga-enye gị ohere iji ihe omume e kenyere gị mee ihe nụzọ ezi uche dị na ya. Ọ bụrụ na ọ dịtụwo anya i debara aha nụlọ akwụkwọ, were nke a dị ka ohere iji tinye mgbalị na iji zụlite nkà ndị ọzọ maka ozi gị.Ọ bụrụ na ọ bụ onye nlekọta Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke na-ekenye ọnọdụ okwu, nakwere ihe ịma aka ahụ. Ọnọdụ okwu ka ukwuu na-emetụta ịgba àmà. Ọ bụrụ na ị gbatụbeghị àmà nọnọdụ ndị ahụ a kọwara, mụta otú e si eme ya site niso ndị nkwusa meworo otú ahụ nwee nkwurịta okwu. Ọ bụrụ na o kwe mee, gbalịa itụle isiokwu e kenyere gị nọnọdụ okwu yiri nke ị ga-eji mee ihe nụlọ akwụkwọ. Nke a ga-enyere gị aka imezu otu nzube dị mkpa e ji enye gị ọzụzụ.Mgbe A Ga-eme Ihe Omume nỤdị OkwuỌ bụrụ na ị bụ nwoke, a pụrụ ikenye gị ịgwa ọgbakọ okwu dị mkpirikpi. Nịkwadebe okwu ndị a, ihe ndị bụ isi ndị dị mkpa ka a tụlee yiri ndị ahụ e buworo ụzọ depụta maka okwu onye mmụta ndị dị nụdị ihe ngosi. Ọdịiche bụ isi a na-enwe bụ ndị a na-agwa okwu na otú e si ekwu ya.Ọ na-adịkarị mma ịkwadebe ihe omume gị nụzọ ga-eme ka onye ọ bụla na-ege ntị rite uru na ya. Ihe ka ọtụtụ ná ndị nọ ya amaraworịeziokwu Bible ndị bụ isi. Ha pụrụ nnọọ ịma isiokwu e kenyeworo gị ikwu okwu na ya nke ọma. Buru nuche ihe ha mabu ama banyere isiokwu gị. Gbalịa ime ka ha rite uru nihe omume gị nụzọ ụfọdụ. Jụọ onwe gị, sị: Olee otú m pụrụ isi jiri isiokwu m mee ka nghọta mụ na ndị na-ege m ntị nwere banyere Jehova dị ka onye mikwuo emi? Olee ihe dị nihe ọmụma a nke ga-enyere anyị aka ịmata uche Chineke? Olee otú ihe ọmụma a ga-esi nyere anyị aka ime ezi mkpebi nime ụwa nke ọchịchọ anụ ahụ na-achị? Efe. 2:3 Inweta azịza ndị na-eju afọ nye ajụjụ ndị ahụ chọrọ ime nnyocha. Mgbe i ji Bible na-eme ihe, gbalịa ka ọ ghara ịbụ ị ịgụpụta ihe e dere ka ị na-eme. Tụgharịa uche nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị i ji na-eme ihe, gosikwa otú ha si bụrụ ihe ndabere maka iji ruo ná nkwubi okwu. Ọrụ 17:2, 3 Anwala ikwuzu ihe buru ibu gabiga ókè. Mee ihe omume gị nụzọ ọ ga-adị mfe icheta.Nkwadebe kwesịkwara ịgụnye ichebara ihe ị ga-ekwu echiche. Eledala nke a anya. Mụgharịa otú ị ga-esi kwuo okwu gị site nikwupụta ya ekwupụta. Mgbalị ị na-etinye nịmụ na itinye ndụmọdụ ndị metụtara nkà okwu dị iche iche nọrụ ga-atụnye ụtụ dị ukwuu nọganihu gị. Ma ị bụ onye ọkà okwu ọhụrụ ma ị bụ onye nweworo ahụmahụ, kwadebe nke ọma ka i wee jiri nkwenye na mmetụta kwesịrị ihe omume gị kwuo okwu. Ka ị na-eme ihe omume nke ọ bụla nụlọ akwụkwọ, buru nuche ebumnobi nke iji onyinye ikwu okwu nke Chineke nyere gị nye Jehova otuto.Ọma 150:6.Ịkwadebe Okwu A Ga-agwa ỌgbakọA NA-AKWADEBE usoro ihe omume nke Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke ka ọ baara ọgbakọ dum uru. A na-enyekwa ihe ọmụma bara uru ná nzukọ ọgbakọ ndị ọzọ nakwa ná mgbakọ dị iche iche. Ọ bụrụ na e kenyere gị ihe omume notu nime usoro ihe omume ndị a, e nyewo gị nnukwute ibu ọrụ. Pọl onyeozi gbara Timoti, bụ Onye Kraịst bụ onye nlekọta ume ka ọ na-elezi ozizi ya anya mgbe nile. 1 Tim. 4:16 Ndị bịara nnọkọ dị iche iche nke Ndị Kraịst ewepụtawo oge bara uruụfọdụ etinyewokwa mgbalị dị ukwuuiji bịa maka ntụziaka nihe ndị metụtara mmekọrịta ha na Chineke. Inye ntụziaka dị otú ahụ bụ oké ihe ùgwù! Olee otú ị pụrụ isi mezie ya emezi nezie?Isi Ihe Ndị Sitere nỌgụgụ BibleAkụkụ a nke ụlọ akwụkwọ na-adabere nọgụgụ Bible e kenyere maka izu ahụ. E kwesịrị imesi otú ihe ọgụgụ ahụ si emetụta anyị taa ike. Dị ka a kọrọ naNehemaịa 8:8, Ezra na ndị ibe ya gụpụtara Okwu Chineke nihu ọha, kọwaa ya, mee ka a mata isi ya, meekwa ka a ghọta ya. Gị iwepụta isi ihe ndị sitere nọgụgụ Bible na-enye gị ohere imekwa otú ahụ.Olee otú i kwesịrị isi kwadebe ihe omume dị otú ahụ? Ọ bụrụ na o kwe mee, gụọ ebe ahụ e kenyere gị na Bible otu izu ma ọ bụ karị tupu oge eruo. Mgbe ahụ chee echiche banyere ọgbakọ gị na mkpa ndị o nwere. Kpee ekpere banyere ya. Ndụmọdụ dị aṅaa, ihe nlereanya ndị dị aṅaa, ụkpụrụ ndị dị aṅaa ndị dị nebe a nOkwu Chineke ga-egbo mkpa ndị ahụ?Ime nnyocha dị oké mkpa.Watchtower Librarynke dị na CD-ROM ma ọ bụWatch Tower Publications Index,ọ dị nasụsụ gị? Ọ bụrụ otú ahụ, jiri ha mee ihe nụzọ bara uru. Site nime nnyocha nihe e bipụtaworo banyere amaokwu ndị ị họọrọ ilekwasị anya, ị pụrụ inweta ihe ọmụma ndị na-eme ka a ghọtakwuo ọnọdụ ndị gbara ha gburugburu, nkọwa nke mmezu amụma dị iche iche, ntụle nke ihe amaokwu ụfọdụ na-ekpughe banyere Jehova, ma ọ bụ ntụle nke ụkpụrụ dị iche iche. Anwala iwepụta ọtụtụ isi ihe gabiga ókè. Lekwasị anya ị namaokwu ole na ole ị họọrọ. Ọ ka mma ịtụle amaokwu ole na ole ma tụlee ha nke ọma.Ihe omume gị pụkwara ịchọ ka ị gwa ndị na-ege ntị ka ha kwuo otú ha siworo rite uru nọgụgụ Bible dịịrị izu. Gịnị ka ha chọpụtara nke ga-enyere ha aka nọmụmụ ihe onwe onye na nke ezinụlọ ha ma ọ bụ nozi ha ma ọ bụ nụzọ ndụ ha? Olee àgwà Jehova ndị e mere ka ha pụta ìhè notú o si mesoo ndị mmadụ na mba dị iche iche? Gịnị ka ndị na-ege ntị mụtara bụ nke wusiri okwukwe ha ike ma mee ka ha nwee ekele nebe Jehova nọ? Egbula oge nịtụchasịwa ihe ndị dị mgbagwoju anya. Mee ka ihe isi ihe ndị ị họọrọ pụtara nakwa abamuru ha pụta ìhè.Okwu Izi IheNke a na-adabere nihe e bipụtara ebipụta, dị ka isiokwu dị nỤlọ Nchema ọ bụTeta!ma ọ bụ ikekwe site notu ebe nakwụkwọ. Nọnọdụ ka ukwuu, a na-enwe ihe ọmụma karịrị oge e kenyere. Olee otú i kwesịrị isi mee ihe omume ahụ? Ọ bụ dị ka onye ozizi, ọ bụghị ị dị ka onye na-ekwuzu ihe ndị dị nihe omume ya. Onye nlekọta aghaghị ịbụ onye ruru eru izi ihe.1 Tim. 3:2.Malite nkwadebe gị site nịmụ ihe omume e kenyere gị. Chọta akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị dị na ya. Tụgharịa uche. Gbalịa ime nke ahụ nezi oge tupu ụbọchị ị ga-ekwu okwu gị. Cheta na a na-agba ụmụnna ume ka ha buru ụzọ gụọ ihe e biri ebi bụ ebe okwu ahụ dabeere. Ihe omume gị abụghị ị ịtụleghachi ya ma ọ bụ ịchịkọta ya kama igosi ụzọ a pụrụ isi tinye ya nọrụ. Jiri akụkụ ndị kwesịrị ekwesị nihe omume ahụ mee ihe nụzọ ga-abara ọgbakọ uru nezie.Dị nnọọ ka nwatakịrị ọ bụla nwere àgwà nke ya, ọgbakọ ọ bụla nwekwara àgwà ndị doro ya iche. Nne ma ọ bụ nna nke na-ezi ihe nụzọ dị irè adịghị ị agụrụ nwa ya ụkpụrụ omume dị ka egwú. Ọ na-eso nwatakịrị ahụ atụgharị uche. Ọ na-eburu nuche ụdị onye nwatakịrị ahụ bụ nakwa nsogbu ndị nwatakịrị ahụ na-agbaso mgba. Notu ụzọ ahụ, ndị na-ezi ihe nọgbakọ na-anwa ịghọta mkpa nke ìgwè ndị ha na-agwa okwu nwere. Otú ọ dị, onye ozizi nke nwere nghọta ga-ezere ime ihe atụ ndị pụrụ imenye onye so ná ndị na-ege ntị ihere. Ọ ga-egosipụta uru a malitewororị inweta nihi ịga ije nụzọ Jehova, ọ ga-akọwapụtakwa ndụmọdụ sitere nAkwụkwọ Nsọ bụ nke ga-enyere ọgbakọ ahụ aka imeri nsogbu ndị ha na-eche ihu.Izi ihe dị mma na-emetụ ndị na-ege ntị nobi. Nke a na-achọ ọ bụghị ị ikwu ihe ndị bụ eziokwu kamakwa ime ka e nwee mmasị nihe ha pụtara. Nke a na-achọ inwe ezi nchegbu maka ndị a na-ezi ihe. Ndịọzụzụ atụrụ ime mmụọ kwesịrị ịmara ìgwè atụrụ ahụ. Ọ bụrụ na ha ejiri ịhụya na-echeta nsogbu mmadụ dị iche iche na-eche ihu, ha ga-enwe ike ikwu okwu nụzọ na-agba ume, na-egosi nghọta, ọmịiko, na mmetụta.Dị ka ndị ozizi dị irè maara, okwu aghaghị inwe ebumnobi doro anya. E kwesịrị ime ihe omume nụzọ ga-eme ka ihe ndị bụ isi ihe pụta ìhè ma bụrụ ndị a ga-echeta. Ndị na-ege ntị kwesịrị inwe ike icheta ihe bara uru bụ ndị ga-emetụta ndụ ha.Nzukọ Ije OziMgbe ị na-ekwu okwu nke dabeere nisiokwu dị nOzi Alaeze Anyị,ihe ịma aka ya pụrụ ịdịtụ iche. Nebe a ị ga-achọpụta na a na-achọkarị ka ị gwa ndị na-ege ntị ihe nile e depụtara, ọ bụghị ịhọrọ ihe kasị kwesị ekwesị. Nyere ndị na-ege ntị aka ịtụgharị uche nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị bụ ebe ndabere maka ndụmọdụ ọ bụla a na-enye. Taị. 1:9 Oge na-adị obere, ọtụtụ mgbekwa, ọ dịghị enye ohere ka e webata ihe ọmụma ndị ọzọ.Naka nke ọzọ, a pụrụ ikenye gị ime ihe omume nke na-enweghị isiokwu ọ dabeere na ya nOzi Alaeze Anyị.E nwere ike izo aka nisiokwu dị nỤlọ Nche,ma ọ bụ ihe omume ahụ pụrụ ịbụ ihe ole na ole e deturu ná mkpirikpi. Ọ dịịrị gị dị ka onye ozizi ịtụle ihe ndị bụ mkpa ọgbakọ dị ka o si metụta ihe omume ahụ e kenyere gị. Ọ pụrụ ịdị gị mkpa iji ihe atụ doro anya ma dị mkpirikpi mee ihe, ma ọ bụ ịkọ ahụmahụ dabara adaba. Cheta na ihe omume gị abụghị ị ikwu okwu nisiokwu ahụ kama ikwu ya nụzọ ọ ga-enyere ọgbakọ aka ịrụzu ọrụ ahụ Okwu Chineke kwupụtara nakwa inweta ọṅụ nime otú ahụ.Ọrụ 20:20, 21.Ka ị na-akwadebe ihe omume gị, chee echiche banyere ọnọdụ dị iche iche nke ndị nọ nọgbakọ. Jaa ha mma maka ihe ndị ha malitewororị ime. Olee otú ha iji aro ndị a tụrụ nebe ihe omume e kenyere sitere mee ihe pụrụ isi mụbaa ịdị irè ha nakwa ọṅụ ha na-enwe nozi?Ihe omume gị ọ chọrọ ihe ngosi ma ọ bụ ajụjụ ọnụ? Ọ bụrụ otú ahụ, e kwesịrị ime atụmatụ ya tupu oge eruo. Ọ pụrụ ịdị gị nnọọ ka ọ bụ gị gwa onye ọzọ ka o mee ndokwa maka ya, ma nke ahụ adịghị arụpụta ihe kasị mma mgbe nile. Ọ bụrụ na ọ ga-ekwetụ mee, mụgharịa ihe ngosi ma ọ bụ ajụjụ ọnụ ahụ tupu ụbọchị nzukọ eruo. Jide naka na e mere akụkụ a nke ihe omume gị nụzọ ga-eme nezie ka ihe a na-ezi ka mma.Mgbakọ Dị Iche IcheKa oge na-aga, a pụrụ ịgwa ụmụnna nwoke ndị na-azụlite ezi àgwà ime mmụọ na ndị ghọrọ ndị ọkà okwu ihu ọha na ndị ozizi dị irè ka ha kere òkè nusoro ihe omume ná mgbakọ dị iche iche. Ha bụ nezie oge pụrụ iche maka izi ihe nụzọ ọchịchị Chineke. Ihe omume dị otú ahụ pụrụ ịbịa nụdị okwu a na-agụ agụ, ihe ndepụta, ntụziaka maka ihe nkiri dabeere na Bible nke ihe ndị na-eme noge a, ma ọ bụ ntụziaka nke dị notu paragraf. Ọ bụrụ na i nwere ihe ùgwù nke iso nusoro ihe omume dị otú ahụ, jiri nlezianya mụọ ihe omume e nyere gị. Mụọ ya ruo mgbe ị ghọtara abamuru ya.Ndị e kenyere okwu a na-agụ agụ kwesịrị ịgụpụta ihe omume ahụ dị ka e si dee ya. Ha adịghị agbanwe okwu e dere ma ọ bụ hazigharịa ya. Ha na-amụ ya iji ghọta nke ọma ihe ndị bụ isi ihe na otú a ga-esi ewepụta ha. Ha na-amụgharị ịgụpụta ya agụpụta ruo mgbe ha nwere ike iji imesi echiche okwu ike kwesịrị ekwesị, ịnụ ọkụ nobi, ikpo ọkụ, mmetụta, imesi okwu ike na nkwenye siri ike mee ihe omume ahụ, tinyere ụda olu na ume kwesịrị ekwesị maka ndị na-ege ntị buru ibu.Ụmụnna ndị e kenyere okwu nwere ihe ndepụta nwere ibu ọrụ nke ịkọwapụta ihe omume ha nụzọ kwekọrọ nke ọma nihe ndepụta ha. Kama ịgụpụtawa ihe dị nihe ndepụta ahụ mgbe ọ na-ekwu okwu ya ma ọ bụ ịkwadebe ya nụdị okwu a na-agụ agụ, ọkà okwu kwesịrị ikwu okwu ahụ dị ka ọ bụ okwu nke aka ya, site nobi ya. Ọ dị mkpa ịgbasochi oge e dere nihe ndepụta ahụ anya iji kọwapụta isi ihe nke ọ bụla e wepụtara nụzọ doro anya. Ọkà okwu kwesịrị iji echiche na akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị e depụtara nokpuru ihe ndị bụ isi ihe mee ihe nke ọma. O kwesịghị ịhapụ ihe ndị dị nihe ndepụta ahụ ma webata isi ihe ndị ọzọ masịrị ya. Otú ọ dị, ihe ahụ a na-ezi kwesịrị ịdabere nOkwu Chineke. Ibu ọrụ dịịrị Ndị Kraịst bụ okenye bụ ikwusa okwu ahụ. 2 Tim. 4:1, 2 Ya mere onye ọkà okwu kwesịrị ichemi echiche echemi banyere akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị dị nihe ndepụtana-ekwu okwu na ha ma na-akọwa ha.Anọla Na-eyigharị YaỊ na-eje ozi nọgbakọ ebe a na-enwe ọtụtụ ohere ikwu okwu? Olee otú ị pụrụ isi mezie ha nile emezi? Zere ịkwadebe ihe omume gị mgbe oge na-adịkwaghị.Okwu ọgbakọ na-erite uru na ha nezie na-achọ ka e buru ụzọ chebara ha echiche nke ọma. Ya mere, mee ka ọ mara gị ahụ ịgụ ebe iheomume gị sitere ozugbo e nyere gị ihe omume ọ bụla. Nke a ga-enyere gị aka ịtụgharị uche na ya ka ị nọ na-eme ihe ndị ọzọ. Nime ụbọchị ma ọ bụ izu ụfọdụ tupu i kwuo okwu gị, ị pụrụ ịnụ okwu ndị pụrụ inyere gị aka ịhụ ụzọ kasị mma ị ga-esi jiri ihe ọmụma ahụ mee ihe. A pụrụ inwe ọnọdụ ndị na-egosi na ọ bịara nezi oge. Ịgụ na iche echiche banyere ihe omume gị ozugbo ị natara ya na-ewe oge, ma nke a bụ oge e ji mee ihe bara uru. Nikpeazụ, mgbe ị nọdụrụ ala ịkwadebe ihe ndepụta ahụ, ị ga-erite uru nihi na i chebaworo ya echiche tupu oge eruo. Isi otú a na-eme ihe omume ga-ebelata nrụgide nụzọ dị ukwuu, ọ ga-enyekwara gị aka ime ihe omume nụzọ dị irè, nke na-erukwa nobi ndị nọ nọgbakọ.Ruo nókè i ji onyinye e nyefeworo gị naka kpọrọ ihe nihe metụtara usoro izi ihe nke Jehova nwere maka ndị ya, ị ga na-enye ya nsọpụrụ ma bụrụ ngọzi nye ndị hụrụ ya nanya.Aịsa. 54:13;Rom 12:6-8.Ịkwadebe Okwu A Ga-ekwu nIhu ỌhaKWA izu, ihe ka nọnụ ọgụgụ nọgbakọ Ndịàmà Jehova na-eme ndokwa maka okwu ihu ọha notu isiokwu sitere nAkwụkwọ Nsọ. Ọ bụrụ na ị bụ okenye ma ọ bụ ohu na-eje ozi, ị na-enye ihe àmà na ị bụ ọkà okwu ihu ọha dị irè, ya bụ, onye ozizi? Ọ bụrụ otú ahụ, a pụrụ ịgwa gị ka i kwuo okwu ihu ọha. Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke enyeworo ọtụtụ iri puku ụmụnna ndị nwoke aka iru eru maka ihe ùgwù ije ozi nke a. Ọ bụrụ na e kenye gị ikwu okwu ihu ọha, olee ebe i kwesịrị ịmalite?Mụọ Ihe Ndepụta AhụTupu i mee nnyocha ọ bụla, gụọ ihe ndepụta ahụ ma na-atụgharị uche na ya ruo mgbe ị ghọtara ya. Buru ihe ị ga-ekwu okwu na ya nuche, nke bụ isiokwu nke okwu ihu ọha ahụ. Gịnị ka ị gaje ịkụziri ndị ga-ege gị ntị? Gịnị bụ ebumnobi gị?Mata isiokwu ndị bụ isi nke ọma. Tụlee ihe ndị ahụ bụ isi ihe. Olee otú nke ọ bụla si kwekọọ nisiokwu ahụ? E depụtara ọtụtụ ụmụ obere isi ihe nokpuru nke ọ bụla nime ihe ndị bụ isi ihe. E depụtara nokpuru ụmụ obere isi ihe ndị a ihe ndị na-akwado ha. Tụlee otú nkebi nke ọ bụla nke ihe ndepụta ahụ si adabere na nke bu ya ụzọ, na-eduga na nke na-eso ya, ma na-enye aka nimezu ebumnobi nke okwu ahụ. Ozugbo ị ghọtara isiokwu ahụ, ebumnobi nke okwu ahụ, na otú ihe ndị bụ isi ihe si emezu nzube ahụ, mgbe ahụ ị dịla njikere iwulite ihe ọmụma ahụ.Ná mmalite, ị pụrụ ịhụ na ọ na-enye aka iwere okwu gị dị ka okwu anọ ma ọ bụ ise dị mkpirikpi, nke nke ọ bụla nime ya nwere otu ihe bụ isi ihe. Kwadebe ha otu otu.Ihe ndepụta e nyere bụ ihe e ji eme nkwadebe. E zubeghị ka ọ bụrụ ihe odide nke ị ga-esi na ya kwuo okwu gị. O yiri ụlọ a ka na-ewu ewu. Ọ ga-adị mkpa ka o nwee mgbidi, elu ụlọ, ibo ụzọ, nakwa ka a kwanyejuo ya ihe ndị dị mkpa tupu ọ ghọọ ụlọ dị mma ibi ebi.Iji Akwụkwọ Nsọ Eme IheJizọs Kraịst na ndị na-eso ụzọ ya mere ka izi ihe ha dabere nAkwụkwọ Nsọ. Luk 4:16-21;24:27;Ọrụ 17:2, 3 Ị pụrụ ime otu ihe ahụ. Akwụkwọ Nsọ kwesịrị ịbụ ebe okwu gị dabeere. Kama ị ịkọwawa na igosiwa otú a pụrụ isi tinye ihe ndị e kwuru nihe ndepụta e nyere nọrụ, chọpụta otúAkwụkwọ Nsọ si kwadoo ihe ndị ahụ e kwuru, mgbe ahụkwa si nAkwụkwọ Nsọ zie ihe.Ka ị na-akwadebe okwu gị, nyochaa amaokwu nke ọ bụla e zoro aka na ya nihe ndepụta ahụ. Rịba okwu ndị gbara ya gburugburu ama. Akụkụ Akwụkwọ Nsọ ụfọdụ pụrụ ị inye ihe ọmụma na-enye aka banyere ọnọdụ gbara ihe gburugburu. Ọ bụghị ha nile ka ọ dị mkpa ka a gụọ ma ọ bụ kwuo okwu na ha mgbe ị na-ekwu okwu gị. Họrọ ndị kasị kwesị ekwesị maka ndị na-ege gị ntị. Ọ bụrụ na i lekwasị anya nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị e zoro aka na ha nihe ndepụta ahụ e biri ebi, ikekwe ọ gaghị adị gị mkpa iji akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị ọzọ mee ihe.Inwe ihe ịga nke ọma nke okwu gị na-adabere, ọ bụghị nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ole i ji mee ihe, kama notú i si zie ihe nke ọma. Mgbe ị na-akpọpụta otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ, gosi ihe mere e ji jiri ha na-eme ihe. Wepụta oge iji gosi otú a pụrụ isi jiri ha mee ihe. Mgbe ị gụsịrị otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ, ghewe Bible gị oghe ka ị na-atụle ebe ahụ. O yikarịrị ka ndị na-ege gị ntị hà ga-eme otu ihe ahụ. Olee otú ị pụrụ isi kpalie mmasị ndị na-ege gị ntị ma nyere ha aka irite uru nOkwu Chineke nụzọ zuru ezu karị? Neh. 8:8,12 Ị pụrụ ime nke ahụ site ninye nkọwa, ihe atụ, na igosi otú a pụrụ isi jiri ya mee ihe.Nkọwa.Mgbe ị na-akwadebe ịkọwa otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ gbara ọkpụrụkpụ, jụọ onwe gị, sị: Olee ihe ọ pụtara? Gịnị mere m ji jiri ya na-eme ihe nokwu m? Gịnị ka ndị na-ege ntị nwere ike ịnọ na-ajụ onwe ha banyere amaokwu a? Ọ pụrụ ịdị gị mkpa ịtụle okwu ndị gbara ya gburugburu, ebe o mere, mmetụta nke ihe e kwuru nwere, ebumnobi nke onye ahụ dere ya site nike mmụọ nsọ. Nke a na-achọ ime nnyocha. Ị ga-achọta ụbara ihe ọmụma bara uru ná mbipụta dị iche iche nke ohu ahụ na-ekwesị ntụkwasị obi, nke nwekwara uche na-ewepụta. Mat. 24:45-47 Anwala ịkọwa ihe nile banyere amaokwu ahụ, kama kọwaa ihe mere i ji gwa ndị na-ege gị ntị ka ha gụọ ya nihe banyere isi ihe a na-atụle.Ihe atụ.Nzube e ji eme ihe atụ bụ iji mee ka ndị na-ege gị ntị nwee nghọta miri emi karị ma ọ bụ inyere ha aka icheta isi ihe ma ọ bụ ụkpụrụ ị tụleworo. Ihe atụ na-enyere ndị mmadụ aka ịghọta ihe ị gwaworo ha ma jikọta ya nihe ha mabu ama. Nke a bụ ihe Jizọs mere mgbe o ziri Ozizi Elu Ugwu ya ahụ a ma ama. Anụ ufe nke eluigwe, okooko lili nke ọhịa, ọnụ ụzọ ámá dị warara, ụlọ dị nelu oké nkume, na ọtụtụ okwu ndị dị otú ahụ mesiri izi ihe ya ike, mee ka o doo anya, ma bụrụ nke a na-apụghị ichefu echefu.Mat., isi 5-7.Igosi Otú A Pụrụ Isi Jiri Ya Mee Ihe.Ịkọwa otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ na ijiya mee ihe atụ ga-eme ka a mụta ihe na ya, ma ọ bụ igosi otú a pụrụ isi jiri ihe ọmụma ahụ mee ihe na-arụpụta ihe. Nezie, ọ bụ ọrụ ndị na-ege gị ntị iji ozi Bible mee ihe, ma ị pụrụ inyere ha aka ịghọta ihe ọ dị mkpa ka e mee. Ozugbo obi siri gị ike na ndị na-ege gị ntị ghọtara amaokwu ị na-atụle ma hụ otú o si kwekọọ nisi ihe ị na-akọwa, wepụta oge gosi ha mmetụta ọ na-enwe na nkwenkwe na nàgwà anyị. Kọwapụta abamuru nke ịhapụ echiche na-ezighị ezi ma ọ bụ àgwà ndị na-ekwekọghị neziokwu ahụ ị na-atụle.Ka ị na-eche otú ị ga-esi jiri akụkụ Akwụkwọ Nsọ dị iche iche mee ihe, cheta na ndị na-ege gị ntị si nọnọdụ dị iche iche, ha na-echekwa ọnọdụ dịgasị nnọọ iche iche ihu. E nwere ike inwe ndị ọhụrụ ka na-enwe mmasị, ndị ntorobịa, ndị metụworo okenye, na ndị na-agbaso ọtụtụ nsogbu onwe onye mgba. Mee ka okwu gị dị irè ma kwekọọ nihe ndị na-eme eme ná ndụ. Zere inye ndụmọdụ ga-eyi ka ọ bụ ị mmadụ ole na ole ka i bu nuche.Mkpebi Dị Iche Iche Ọkà Okwu Ga-emeE meworo gị mkpebi ụfọdụ banyere okwu gị. E gosiri nụzọ doro anya ihe ndị bụ isi ihe, gosikwa nụzọ doro anya oge i kwesịrị itinye nịtụle isiokwu nke ọ bụla bụ isi. Ọ bụ gị ga-eme mkpebi ndị ọzọ. I nwere ike ikpebi itinye oge ka ukwuu nụmụ obere isi ihe ụfọdụ na itinye oge ka nta ná ndị ọzọ. Ewerela ya na ị ghaghị ikwu okwu nụzọ hà nhata nobere isi ihe nke ọ bụla. Nke ahụ pụrụ ime ka i mee ihe omume gị ọkụ ọkụ ma kwunye ndị na-ege gị ntị ike ọgwụgwụ. Olee otú ị pụrụ isi mata nke ị ga-akọwapụta nke ọma karị na nke ị ga-akọwapụta ị ná mkpirikpi, ma ọ bụ ghara imesi ya ike? Jụọ onwe gị, sị: Olee isi ihe ndị ga-enyere m aka iwepụta echiche bụ isi dị nokwu a? Olee ndị o yiri ka ndị na-ege m ntị hà ga-akasị rite uru na ha? Ịhapụ otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ e zoro aka na ya na isi ihe e jikọtara ya na ya ọ ga-eme ka ihe àmà ndị m na-ewepụta ghara inwe mmetụta dị ike?Gbalịsie ike izere iwebata ihe a na-ejighị naka ma ọ bụ echiche onwe onye. Ọbụna Ọkpara Chineke, bụ Jizọs Kraịst, zeere ikwu ihe sitere nechiche nke ya. Jọn 14:10 Ghọta na ihe mere ndị mmadụ ji abịa nzukọ Ndịàmà Jehova bụ iji nụrụ ka a na-atụle Bible. Ọ bụrụ na e werela gị dị ka ezi onye ọkà okwu, o yikarịrị ka ọ bụ nihi na i mere ka ọ bụrụ omume gị ịdọrọ uche gaa nebe Okwu Chineke dị, ọ bụghị gaa nebe gị onwe gị nọ. Nihi nke a, a na-enwe mmasị nokwu gị.Fil. 1:10, 11.Ebe i meworo ka ihe bụ ị ihe ndepụta nkịtị ghọọ nkọwa nke Akwụkwọ Nsọ nke jupụtara nihe ọmụma, ọ dị gị mkpa ugbu a ịmụgharị okwu gị. Ọ bara uru ime ya nolu dapụtara adapụta. Ihe dị mkpa bụ ijide nakana i bu isi ihe nile nobi nke ọma. Ị ghaghị iji nkwenye siri ike kwuo okwu, mee ka okwu ahụ bụrụ nke na-akpali akpali, ma kọwapụta eziokwu ahụ nụzọ na-ekpo ọkụ. Tupu ị malite okwu gị, jụọ onwe gị, sị: Gịnị ka m bu nobi ịrụzu? Jụọkwa, sị: Ihe ndị bụ isi ihe hà guzopụrụ iche? Èmewo m nezie ka Akwụkwọ Nsọ bụrụ ebe okwu m dabeere? Ihe nke ọ bụla bụ isi ihe ọ na-eduga nọzọ nụzọ dabara adaba? Okwu a ọ na-eme ka e nwee ekele nebe Jehova nọ na nebe ndokwa ya dị? Okwu mmechi m ò kwekọrọ kpọmkwem nisiokwu, na-egosi ndị na-ege ntị ihe ha ga-eme, na-akpalikwa ha ime ya? Ọ bụrụ na ị pụrụ ịza ee najụjụ ndị a, mgbe ahụ ị pụrụ ime ka ihe ọmụma dị mma, maka abamuru nke ọgbakọ na iji wetara Jehova otuto!Ilu 15:2.Zụlite Ikike Gị Dị Ka Onye OziziGỊNỊ bụ ihe mgbaru ọsọ gị dị ka onye ozizi? Ọ bụrụ na ọ dịbeghị anya ị ghọrọ onye nkwusa Alaeze, obi abụọ adịghị ya na i nwere ọchịchọ ịmụta otú e si eduzi ọmụmụ Bible ebe obibi, ebe Jizọs nyere ụmụazụ ya ọrụ ime ndị na-eso ụzọ. Mat. 28:19, 20 Ọ bụrụ na i nweelarị ahụmahụ nọrụ a, ikekwe ihe mgbaru ọsọ gị bụ ịdịkwu irè niru nobi ndị ị na-achọ inyere aka. Ọ bụrụ na ị bụ nne ma ọ bụ nna, o doro anya na ị ga-achọ ịbụ ụdị onye ozizi nke pụrụ ịkwali ụmụ ya ịrara ndụ ha nye Chineke. 3 Jọn 4 Ọ bụrụ na ị bụ okenye ma ọ bụ na ị na-agbalị iru eru ịbụ okenye, ikekwe ị chọrọ ịbụ onye ọkà okwu ihu ọha nke pụrụ ime ka ndị na-ege ya ntị ghọta Jehova na ụzọ ya nụzọ miri emi karị. Olee otú ị pụrụ isi ruo ihe mgbaru ọsọ ndị a?Mụta ihe site naka Onye Ozizi Bụ Ọkà, bụ Jizọs Kraịst. Luk 6:40 Ma Jizọs ọ na-agwa ìgwè mmadụ okwu nakụkụ ugwu ma ọ bụ ị mmadụ ole na ole ka ha na-aga ije nụzọ, ihe o kwuru na otú o si kwuo ya nwere mmetụta na-adịte aka. Jizọs kpaliri uche na obi ndị gere ya ntị, o nyekwara nkọwa dị irè nke ha pụrụ ịghọta. Ị pụrụ ime ihe yiri ndị ahụ?Dabere nEbe Jehova NọMmekọrịta chiri anya nke Jizọs na Nna ya nke eluigwe nwere nakwa mmụọ Chineke nke e ji gọzie ya mere ka ikike izi ihe ya ka mma. Ị na-ekpegasiri Jehova ekpere ike ka i nwee ike iduzi ọmụmụ Bible ebe obibi nụzọ dị irè? Ọ bụrụ na ị bụ nne ma ọ bụ nna, ị na-ekpechi ekpere anya maka nduzi Chineke nizi ụmụ gị ihe? Ị na-eji obi gị dum ekpe ekpere mgbe ị na-akwadebe ikwu okwu ma ọ bụ iduzi nzukọ? Ịdabere na Jehova otú ahụ site nekpere ga-enyere gị aka ịghọ onye ozizi dị irè karị.A na-esitekwa nịdabere nOkwu ya, bụ Bible egosipụta ndabere nebe Jehova nọ. Mgbe ọ na-ekpe ekpere nuhuruchi ikpeazụ ọ dịrị ndụ dị ka mmadụ zuru okè, Jizọs gwara Nna ya, sị; Enyewo m ha okwu gị. Jọn 17:14 Nagbanyeghị na Jizọs nwere ahụmahụ dị ukwuu, ọ dịghị mgbe o kwuru okwu nechiche nke onwe ya. O kwuru mgbe nile ihe Nna ya kụziiri ya, wee si otú ahụ na-ahapụrụ anyị ihe nlereanya anyị ga-agbaso. Jọn 12:49, 50 Okwu Chineke, nke e chekwara nime Bible, nwere ikike inwe mmetụta nahụ ndị mmadụomume ha, ihe ha na-eche nime obi ha, na mmetụta ha. Hib. 4:12Ka ị na-enwekwu ihe ọmụma nke Okwu Chineke ma na-amụta iji ya na-eme ihe nke ọma nozi gị, ị ga na-azụlite ụdị ikike izi ihe ahụ nke na-adọta ndị mmadụ nebe Chineke nọ.2 Tim. 3:16, 17.Sọpụrụ JehovaỊbụ onye ozizi nke na-eṅomi Kraịst abụghị ị okwu inwe ike ikwu okwu dị ụtọ. Neziokwu, okwu ọma ndị Jizọs kwuru tụrụ ndị mmadụ nanya. Luk 4:22 Ma gịnị bụ ebumnobi Jizọs nikwu okwu nke ọma? Ọ bụ iji sọpụrụ Jehova, ọ bụghị iji dọrọ uche gaa nebe onwe ya nọ. Jọn 7:16-18 Ọ gbakwara ụmụazụ ya ume, sị: Kwenụ ka ìhè unu na-enwu nebe ndị mmadụ nọ, ka ha wee hụ ọrụ ọma unu weenye Nna ununọ neluigweotuto.Mat. 5:16 Ndụmọdụ ahụ kwesịrị inwe mmetụta nụzọ anyị si ezi ihe. O kwesịrị ịbụ nzube anyị izere ihe ọ bụla nke ga-emebi ebumnobi ahụ. Ya mere mgbe anyị na-eme atụmatụ ihe anyị ga-ekwu ma ọ bụ otú anyị ga-esi kwuo ya, ọ ga-adị mma ma anyị jụọ onwe anyị sị, Nke a ọ ga-eme ka e nwekwuo ekele miri emi nebe Jehova nọ, ka ọ ga-adọta mmasị nebe m nọ?Dị ka ihe atụ, a pụrụ iji ihe atụ na ihe nlereanya ndị mere eme nezie zie ihe nụzọ dị irè. Otú ọ dị, mgbe a kọwara ihe atụ dị ogologo ma ọ bụ kọọ ahụmahụ nụzọ sara mbara gabiga ókè, isi ihe mmụta dị na ya nwere ike ifu. Notu aka ahụ, ịkọ akụkọ ndị bụ ị iji mee ihe ọchị na-emebi nzube nke ozi anyị. Ya bụ na onye ozizi ahụ na-adọrọ uche aga nebe ya onwe ya nọ kama imezu ihe bụ nezie ihe mgbaru ọsọ nke mmụta ọchịchị Chineke.Kpaa ÓkèKa mmadụ wee bụrụ onye na-eso ụzọ nezie, ọ ghaghị ịghọta ihe a na-ezi ya nụzọ doro anya. Ọ ghaghị ịnụ eziokwu ahụ ma hụ otú o si dị iche na nkwenkwe ndị ọzọ. Igosi ọdịiche dị nihe na-enye aka imezu nke a.Ugboro ugboro, Jehova gbara ndị ya ume ka ha kpaa ókè netiti ihe rụrụ arụ na ihe dị ọcha. Lev. 10:9-11 Ọ sịrị na ndị ga-eje ozi ná nnukwu ụlọ nsọ ime mmụọ ya ga-ezi ndị mmadụ ihe dị iche netiti ihe nsọ na ihe na-adịghị nsọ. Ezik. 44:23 Akwụkwọ Ilu jupụtara nokwu ndị na-egosi ọdịiche dị netiti ezi omume na ajọ omume, netiti amamihe na nzuzu. A pụrụ igosi ọdịiche dị ọbụna netiti ihe ndị na-adịghị nnọọ iche nibe ha. Pọl onyeozi gosiri ọdịiche dị netiti onye ezi omume na ezi mmadụ, dị ka e dekọrọ náNdị Rom 5:7. Nakwụkwọ Ndị Hibru, o gosiri otú ije ozi Kraịst dị ka nnukwu onye nchụàjà siri ka nkeErọn mma. Nezie, dị ka onye ọkà nịkụzi ihe na narị afọ nke 17 bụ John Amos Comenius si dee: E nwekebeghị ihe ọzọ izi ihe pụtara ma ọ bụghị igosi otú ihe siri dị iche nebe ibe ha dị ná nzube, ọdịdị, na ná mmalite ha. . . . Ya mere, onye na-ewepụta ọdịiche dị nihe nke ọma na-ezi ihe nke ọma.Were dị ka ihe atụ, ịkụziri mmadụ banyere Alaeze Chineke. Ọ bụrụ na ọ ghọtaghị ihe Alaeze bụ, i nwere ike igosi ya otú ihe Bible na-ekwu si dị iche nechiche bụ na Alaeze bụ ị ọnọdụ dị nobi mmadụ. Ma ọ bụ i nwere ike igosi ya otú Alaeze ahụ si dị iche nebe ọchịchị mmadụ dị. Otú ọ dị, nye ndị maara eziokwu ndị a bụ isi, i nwere ike inye ha nkọwa miri emi karị. I nwere ike igosi ha otú Alaeze Mezaịa si dị iche nọbụbụ Jehova bụ eze eluigwe na ala, bụ nke a kọwaranAbụ Ọma 103:19, ma ọ bụ otú o si dị iche nalaeze Ọkpara nke ịhụya Chineke, bụ nke e hotara náNdị Kọlọsi 1:13, ma ọ bụ otú o si dị iche ná nlekọta ihe, nke e kwuru banyere ya náNdị Efesọs 1:10. Ikwu ọdịiche dịgasị nihe pụrụ inye aka mee ka ndị na-ege gị ntị ghọta ihe a dị mkpa Bible na-ezi nke ọma.Jizọs ji ụzọ izi ihe a mee ihe ugboro ugboro. O gosiri ọdịiche dị notú ọtụtụ ndị si ghọta Iwu Mozis na ihe bụ nzube nke Iwu ahụ nezie. Mat. 5:21-48 O gosiri otú ezi nsọpụrụ Chineke si dị iche nomume ihu abụọ nke ndị Farisii. Mat. 6:1-18 O gosiri ọdịiche dị na mmụọ nke ndị mere ka ha bụ ndị nwe ndị ọzọ na mmụọ ịchụ onwe onye nàjà nke ụmụazụ ya ga-egosi. Mat. 20:25-28 Noge ọzọ, nke e dekọrọ banyere ya naMatiu 21:28-32, Jizọs gwara ndị na-ege ya ntị ka ha hụ nonwe ha ọdịiche dị netiti mmadụ ịbụ onye ezi omume nanya onwe ya na ezi nchegharị. Nke ahụ na-eduga anyị nakụkụ ọzọ bara uru nke izi ihe nke ọma.Gbaa Ndị Na-ege Ntị Ume Iche EchicheNaMatiu 21:28, anyị na-agụ na Jizọs malitere ojiji o ji otu ihe tụnyere ihe ọzọ site nịjụ, sị: Gịnị ka unu chere? Onye ozizi ruru eru adịghị akọwapụta ị ihe ndị mere eme ma ọ bụ na-enye azịza. Kama nke ahụ, ọ na-agba ndị na-ege ya ntị ume ịzụlite ikike iche echiche. Ilu 3:21;Rom 12:1 Ruo nókè ụfọdụ, a na-eme nke a site nịjụ ajụjụ. Dị ka ọ dị naMatiu 17:25, Jizọs jụrụ, sị:Gịnị ka i chere,Saịmọn? Ọ bụ naka ole ndị ka ndị eze nke ụwa na-anata ụtụ ahịa ma ọ bụ ụtụ isi? Naka ụmụ ha ka ọ bụ naka ndị bịara abịa? Ajụjụ na-akpali iche echiche nke Jizọs jụrụ nyeere Pita aka iru ná nkwubi okwu ziri ezi nonwe ya nihe banyere ịtụ ụtụ ụlọ nsọ. Notu aka ahụ, mgbe ọ na-azaghachi onye jụrụya sị, Ònye nezie bụ onye agbata obi m? Jizọs gosiri ọdịiche dị nihe onye nchụàjà na onye Livaị mere na ihe onye Sameria mere. Mgbe ahụ ọ jụrụ ajụjụ a: Ònye nime mmadụ atọ a yiri gị onye meworo onwe ya onye agbata obi nke nwoke ahụ dabara naka ndị na-apụnara mmadụ ihe? Luk 10:29-36 Nebe a kwa, kama ichere onye na-ege ya ntị echiche, Jizọs mere ka ọ zaa ajụjụ ya onwe ya jụrụ.Luk 7:41-43.Gbalịa Iru nObiNdị ozizi, ndị ghọtara ihe Okwu Chineke na-ekwu na-achọpụta na ezi ofufe abụghị ị okwu metụtara iburu eziokwu ụfọdụ nisi ma na-agbaso ụkpụrụ ụfọdụ. Ọ na-adabere nezi mmekọrịta mmadụ na Jehova nwere nakwa iji ụzọ ya kpọrọ ihe. Obi na-ekere òkè nofufe dị otú ahụ. Deut. 10:12, 13;Luk 10:25-27 Nime Akwụkwọ Nsọ, okwu bụ obi na-ezokarị aka nihe dum mmadụ bụ nime, gụnyere ihe ndị dị ka ọchịchọ, ịhụya, mmetụta, na mkpali.Jizọs maara na Chineke na-ele ihe dị nobi ebe ụmụ mmadụ na-ele ọdịdị elu ahụ. 1 Sam. 16:7 Ọ bụ ịhụya anyị nwere nebe Chineke nọ kwesịrị ịbụ ihe na-akwali ozi anyị na-ejere ya, ọ bụghị mgbalị anyị ime ihe na-amasị ụmụ mmadụ ibe anyị. Mat. 6:5-8 Naka nke ọzọ, ndị Farisii mere ọtụtụ ihe maka ngosi efu. Ha weere ya dị ka ihe dị oké mkpa idebe ụmụ irighiri ihe dị nIwu ahụ nakwa ịgbaso ụkpụrụ nduzi ndị ha ji aka ha mee. Ma ha egosipụtaghị ná ndụ ha àgwà ndị ga-eme ka e jikọta ha na Chineke ahụ ha sị na ha na-efe ofufe. Mat. 9:13;Luk 11:42 Jizọs kụziri na ọ bụ ezie na irube isi nihe Chineke chọrọ dị mkpa, ọ bụ ihe dị nobi na-ekpebi uru nrubeisi dị otú ahụ bara. Mat. 15:7-9;Mak 7:20-23;Jọn 3:36 Izi ihe anyị ga-arụpụta ihe kasị mma ma ọ bụrụ na anyị na-eṅomi ihe nlereanya Jizọs. Ọ dị mkpa na anyị na-enyere ndị mmadụ aka ịmụta ihe Chineke chọrọ naka ha. Ma ọ dịkwa mkpa ka ha mata ma hụ Jehova nanya dị ka onye, ka àgwà ha wee gosipụta otú ha si jiri iso ezi Chineke nwee ezi mmekọrịta kpọrọ ihe.Otú ọ dị, iji rite uru nizi ihe dị otú ahụ, ọ dị ndị mmadụ mkpa ime ihe banyere ihe dị nobi nke ha. Jizọs gbara ndị mmadụ ume ịtụle ebumnobi ha na inyocha ihe ha na-eche. Mgbe ọ na-agbazi echiche na-ezighị ezi, ọ na-ajụ ndị na-ege ya ntị ihe mere ha ji chee, kwuo, ma ọ bụ mee ihe ụfọdụ. Ma, ka o wee ghara ịhapụ ya otú ahụ, Jizọs na-ejikọta ajụjụ ya na otu okwu, otu ihe atụ, ma ọ bụ otu ihe omume nke ga-agba ha ume ile ihe anya nụzọ ziri ezi. Mak 2:8;4:40;8:17;Luk 6:41,46 Anyị onwe anyị kwa pụrụ inyere ndị na-ege anyị ntị aka site nịtụ aro ka ha jụọ onwe ha ajụjụ ndị dị ka: Gịnị mere isi otú a mee iheji masị m? Gịnị mere m ji na-emeghachi omume otú a banyere ọnọdụ a? Mgbe ahụ gwa ha ihe ga-akpali ha ile ihe anya nụzọ Jehova si ele ihe anya.Gosi Otú A Pụrụ Isi Jiri Ya Mee IheEzi onye ozizi maara na isi ihe ka amamihe bụ. Ilu 4:7 Amamihe bụ ikike iji ihe ọmụma mee ihe nụzọ gara nke ọma iji merie nsogbu, iji zere ihe ize ndụ, iji ruo ihe mgbaru ọsọ dị iche iche, iji nyere ndị ọzọ aka. Ọ bụ ọrụ dịịrị onye ozizi inyere ndị mmụta aka ịmụta ime nke ahụ ma ọ bụghị imere ha mkpebi. Mgbe ị na-atụle ụkpụrụ dị iche iche nke Bible, nyere onye ị na-amụrụ ihe aka iche echiche. I nwere ike ihota otu ọnọdụ a na-enwe ná ndụ a na-adị kwa ụbọchị ma jụọ onye mmụta ahụ otú ụkpụrụ Bible unu ka mụpụrụ ga-esi nyere ya aka ma ọ bụrụ na ọnọdụ ahụ echee ya ihu.Hib. 5:14.Nokwu ya na Pentikọst 33 O.A., Pita onyeozi gosiri ihe atụ nke igosi otú a pụrụ isi jiri ihe a na-ekwu mee ihe bụ nke nwere mmetụta ná ndụ ndị mmadụ. Ọrụ 2:14-36 Mgbe ọ tụlesịrị akụkụ Akwụkwọ Nsọ atọ ìgwè mmadụ ahụ kwuru na ha kwenyere, Pita gosiri otú a ga-esi jiri ha mee ihe na-adabere nihe ndị merenụ bụ ndị ha nile ji anya ha hụ. Nihi ya, ìgwè mmadụ ahụ hụrụ mkpa ọ dị ha ime ihe banyere ihe ha nụworo. Izi ihe gị ọ na-enwe mmetụta yiri nke ahụ nahụ ndị mmadụ? Ị na-eme ihe karịrị ikwughachi ihe ndị mere eme ma nyere ndị mmadụ aka ịghọta ihe mere ihe ji dị otú ha dị? Ị na-agba ha ume ịtụle otú ihe ndị ha na-amụ kwesịrị isi metụta ndụ ha? E nwere ike ha agaghị eti sị, Gịnị ka anyị ga-eme? dị ka ìgwè mmadụ ahụ tiri na Pentikọst, ma, ọ bụrụ na ị kọwawo akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ nke ọma, a ga-akpali ha iche echiche ime ihe kwesịrị ekwesị.Ọrụ 2:37.Mgbe unu na ụmụ unu na-agụ Bible, unu bụ ndị mụrụ ụmụ nwere ohere mara mma inye ha ọzụzụ iche echiche banyere otú ha ga-esi tinye ụkpụrụ dị iche iche nke Bible nọrụ nụzọ dị irè. Efe. 6:4 Dị ka ihe atụ, unu nwere ike ịhọrọ amaokwu ole na ole nọgụgụ Bible e dokwara maka izu, tụlee ihe ha pụtara, mgbe ahụkwa jụọ ajụjụ ndị dị ka ndị a: Olee otú nke a ga-esi nye anyị nduzi? Olee otú anyị ga-esi jiri amaokwu ndị a mee ihe nozi? Gịnị ka ha na-ekpughe banyere Jehova na ụzọ o si eme ihe, oleekwa otú nke ahụ si eme ka anyị nwee ekele nebe ọ nọ karị? Gbaanụ ezinụlọ unu ume ikwu okwu nisi ihe ndị a mgbe a ga na-atụle isi ihe ndị sitere nọgụgụ Bible nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke. O yikarịrị ka ọ bụ namaokwu ndị ha chetara ka ha ga-ekwu okwu na ha.Setịpụ Ezi Ihe NlereanyaỌ bụghị ị site nihe ị na-ekwu ka i na-ezi ihe kamakwa ihe ị na-eme. Ihe ndị ị na-eme bụ ihe atụ a na-ahụ anya nke ụzọ isi tinye ihe ndị ị na-ekwu nọrụ. Nke a bụ ụzọ ụmụaka si amụta ihe. Mgbe ha na-eṅomi ndị mụrụ ha, ha na-egosi na ha chọrọ ịdị ka ndị mụrụ ha. Ha na-achọ ịmata otú ime ihe ndị mụrụ ha na-eme na-adị. Notu aka ahụ, mgbe ndị ị na-ezi ihe ghọrọ ndị na-eṅomi gị dị ka ị na-eṅomi Kraịst, ha na-amalite inweta ngọzi nke ịga ije nụzọ Jehova. 1 Kọr. 11:1 Otú Chineke si emeso ha na-eso nahụmahụ ndị ha nwere.Nke a bụ ihe ncheta e kwesịrị ichebara echiche banyere mkpa ọ dị isetịpụ ezi ihe nlereanya. Ụdị mmadụ anyị bụ nàgwà dị nsọ na omume nke ịsọpụrụ Chineke ga-enye aka dị ukwuu ninye ndị anyị na-ezi ihe ihe àmà a na-ahụ anya nke ụzọ isi na-etinye ụkpụrụ Bible nọrụ. 2 Pita 3:11 Ọ bụrụ na ị na-agba onye mmụta Bible ume ịdị na-agụchi Okwu Chineke anya, na-agụchi ya anya nonwe gị. Ọ bụrụ na ị chọrọ ka ụmụ gị mụta ịdị na-erube isi nụkpụrụ Bible, jide naka na ha na-ahụ na omume gị kwekọrọ nuche Chineke. Ọ bụrụ na ị na-ezi ọgbakọ ihe ka ha na-anụ ọkụ nobi nozi, hụ na ị na-ekere òkè zuru ezu nọrụ ahụ. Mgbe ị na-eme ihe ị na-ezi, ị ga-aka nwee ike ịkpali ndị ọzọ ime ihe.Rom 2:21-23.Iji mee ka izi ihe gị ka mma, jụọ onwe gị, sị: Mgbe m na-ezi ihe, àna m ezi ya nụzọ na-eme ka o nwee mmetụta nàgwà, nokwu, ma ọ bụ nomume nke ndị na-anụ ya? Iji mee ka ihe doo anya, àna m eme ka otu echiche ma ọ bụ omume dị iche nebe ibe ya dị? Gịnị ka m na-eme iji nyere ndị m na-amụrụ ihe, ụmụ m, ma ọ bụ ndị na-ege m ntị ná nzukọ aka icheta ihe m na-ekwu? Ànà m egosi ndị na-ege m ntị nụzọ doro anya ụzọ isi tinye ihe ha na-amụta nọrụ? Hà pụrụ ịhụ ya nihe nlereanya m na-esetịpụ? Hà ghọtara otú mmeghachi omume ha nihe a na-atụle pụrụ isi metụta mmekọrịta ha na Jehova? Ilu 9:10 Nọgide na-echebara ihe ndị a echiche ka ị na-achọ ịzụlite ikike gị dị ka onye ozizi. Na-elezi onwe gị nakwa ozizi gị anya mgbe nile. Nọgide nihe ndị a, nihi na site nime nke a, ị ga-azọpụta ma gị onwe gị ma ndị na-ege gị ntị.1 Tim. 4:16.Ụzọ Isi Mee Ka Nkà Inwe Mkparịta Ụka Ka MmaỌ NA-ADỊRỊ gị mfe mgbe nile gị na ndị ọzọ ịkparịta ụka? Nye ọtụtụ ndị, ị icheta inwe mkparịta ụka nechiche, karịsịa ha na onye ha na-amaghị, na-akpatara ha nchegbu. Ndị dị otú ahụ nwere ike ịbụ ndị na-eme ihere. Ha pụrụ ịdị na-eche, sị: Gịnị ka m ga-ekwu? Olee otú m pụrụ isi malite mkparịta ụka? Olee otú m pụrụ isi gaa nihu ná mkparịta ụka ahụ? Ndị na-adịghị eme ihere, ndị nwere omume enyi pụrụ inwe àgwà nke ekweghị ndị ọzọ tinye ọnụ. Ihe nwere ike ịbụ ihe ịma aka nye ha pụrụ ịbụ ime ka ndị ọzọ kwuo obi ha nakwa ịmụta ige ntị nihe a na-ekwu. Ya mere, ọ dị anyị nile mkpa, ma ànyị na-eme ihere ma ọ bụ na anyị adịghị eme, ịnọgide na-azụlite nkà inwe mkparịta ụka.Malite nỤlọIji mee ka nkà gị ninwe mkparịta ụka ka mma, gịnị ma ị malite nụlọ? Mkparịta ụka na-ewuli elu pụrụ ịtụnye ụtụ dị ukwuu nobi ụtọ ezinụlọ.Ihe kasị mkpa ninwe mkparịta ụka dị otú ahụ bụ ịdị na-echegburịta onwe anyị nụzọ miri emi banyere ibe anyị. Deut. 6:6, 7;Ilu 4:1-4 Mgbe ihe banyere ndị ọzọ na-emetụ anyị nahụ, anyị na-ekwukọrịta okwu, anyị na-egekwa ntị mgbe onye nke ọzọ nwere ihe ọ chọrọ ikwu. Ihe ọzọ dị mkpa bụ inwe ihe bara uru ikwu. Ọ bụrụ na anyị nwere usoro nke ịgụ na ịmụ Bible nonwe anyị mgbe nile, ihe anyị na ndị ọzọ pụrụ ikwurịta ga-adị ọtụtụ. Iji akwụkwọ nta bụInyocha Akwụkwọ Nsọ Kwa Ụbọchịna-eme ihe nụzọ amamihe pụrụ ịkpalite mkparịta ụka. Nime ụbọchị, ikekwe anyị nwere ahụmahụ dị ụtọ nozi ubi. Anyị nwere ike ịgụ akwụkwọ nwere ihe mmụta nime ya ma ọ bụ ihe na-atọ ọchị. Anyị kwesịrị ime ka ọ mara anyị ahụ isoro ndị ọzọ kwurịta ihe ndị a noge ezinụlọ na-enwe mkparịta ụka na-ewuli elu. Nke a ga-enyekwara anyị aka iso ndị na-abụghị ndị ezinụlọ anyị nwee mkparịta ụka.Iso Onye Ị Na-amabughị Nwee Mkparịta ỤkaỌtụtụ ndị na-alatụ azụ niso onye ha na-amaghị nwee mkparịta ụka. Ma nihi ịhụya ha nebe Chineke na ndị agbata obi ha nọ, Ndịàmà Jehova na-etinyesi mgbalị ike ịmụta otú e si enwe mkparịta ụka ka ha wee soro ndị ọzọ kerịta eziokwu Bible. Gịnị pụrụ inyere gị aka imeziwanye ihe nakụkụ a?Ụkpụrụ ahụ a kọwapụtara náNdị Filipaị 2:4bara uru. A na-agba anyị ume ilekwasị anya, ọ bụghị nigosi mmasị onwe onye ị nihe ndị metụtara anyị, kamakwa nigosi mmasị onwe onye nihe ndị metụtara ndị ọzọ. Si otú a lee ya anya: Ọ bụrụ na ị hụtụbeghị onye ahụ, ọ na-ewere gị dị ka onye ọ na-amabughị. Olee otú ị pụrụ isi mee ka ahụ ruo ya ala? Mmụmụ ọnụ ọchị obiọma na ekele dị ka enyi ga-enye aka. Ma e nwere ihe ndị ọzọ a ga-echebara echiche.Ọ pụrụ ịbụ na ị dọpụwo uche ya nihe ọ na-eche. Ọ bụrụ na ị nwaa ime ka gị na ya kwurịta iheibu nobi, najụghị ase iheobu nobi, ọ ga-emeghachi omume nụzọ dị mma? Gịnị ka Jizọs mere mgbe ọ hụrụ otu nwanyị notu olulu mmiri dị na Sameria? Obi nwanyị ahụ dị nisere mmiri. Jizọs gbakwasịrị ụkwụ na nke ahụ wee malite mkparịta ụka ya na ya, noge na-adịghịkwa anya o mere ka ọ ghọọ mkparịta ụka na-ekpo ọkụ nihe ime mmụọ.Jọn 4:7-26.Ọ bụrụ na anya na-eru gị ala, gị onwe gị kwa pụrụ ịchọpụta ihe ndị mmadụ pụrụ ịdị na-eche. Onye ahụ ò yiri onye obi dị ụtọ ka ọ bụ onye iwe ji? Ọ bụ onye kataworo ahụ, ikekwe onye na-adịkwaghị ike? Ị hụrụ ihe àmà na-egosi na e nwere ụmụaka nụlọ ahụ? Ò yiri ka onye ahụ o nwere ego ka ò yiri ka ọ na-adọgbu onwe ya nọrụ iji nweta ihe ndị dị mkpa ná ndụ? Ihe ndị o ji chọọ ụlọ mma ma ọ bụ ọla ndị o yi hà na-egosi okpukpe ọ na-ekpe? Ọ bụrụ na ekele gị egosi na ị rịbara ihe ndị a ama, onye ahụ nwere ike iwere gị dị ka onye ya na ya nwekọrọ mmasị notu ihe.Ọ bụrụ na ị hụghị onye nwe ụlọ ihu na ihu, ikekwe ọ bụ ị olu ya ka ị na-anụ ka o si nime ụlọ na-agwa gị okwu, gịnị ka i nwere ike ikwubi? Ọ pụrụ ịbụ na onye ahụ na-atụ egwu. Ì nwere ike iji ihe ọmụma ahụ malite mkparịta ụka nọnụ ụzọ?Nebe ụfọdụ, ọ ga-ekwe omume ịdọba mmadụ ná mkparịta ụka site nịkọrọ ya banyere onwe gịnzụlite gị, ihe mere i ji bịa nụlọ ya, ihe mere i ji kwere na Chineke, ihe mere i ji malite ịmụ Bible, na otú Bible siworo nyere gị aka. Ọrụ 26:4-23 Otú ọ dị, ọ dị mkpa iji akọ na ebumnobi doro anya mee nke a. Naka nke ọzọ, nke a nwere ike ịkpali onye ahụ ịkọrọ gị banyere onwe ya na otú o si ele ihe anya.Nọdịnala ụfọdụ, ọ bụ omenala bụ ile ndị a na-amabughị ọbịa. Ndị mmadụ nwere ike ha agaghị egbu oge ịsị gị bata bịa nọdụ ala. Ozugbo ị nọdụrụ ala, ọ bụrụ na i jiri olu ọma jụọ ase ezinụlọ ahụ ma ṅaa ntị nezie nihe a ga-aza gị, onye nweụlọ pụkwara notu aka ahụ ịṅa ntị nihe ị ga-ekwu. Ndị ọzọ na-egosikwa ọbụna mmasị ka ukwuu nebe ndị ọbịa nọ, nihi ya ekele a na-ebu ụzọ ekelerịta nwere ike ịdị ogologo. Ka ha na-eme nke ahụ, ha nwere ike ịchọpụta na ọnọdụ gị yiri nke ha. Nke a pụrụ iduga ná mkparịta ụka bara uru nihe ime mmụọ.Gịnị ma ọ bụrụ na e nwere ọtụtụ ndị nógbè gị bụ ndị na-asụ asụsụ ndị dị iche na nke gị? Olee otú ị pụrụ isi soro ndị a kwurịta okwu? Ọ bụrụ na ị mụta ọbụna ekele ndị dị mfe nụfọdụ nime asụsụ ndị ahụ, ndị ahụ ga-amata na i nwere mmasị nebe ha nọ. Nke a pụrụ imeghe ụzọ maka inwekwu nkwurịta okwu.Ụzọ Isi Gaa nIhu ná Mkparịta ỤkaIji mee ka mkparịta ụka nọgide na-aga nihu, gosi mmasị nechiche nke onye nke ọzọ. Gbaa ya ume ikwu ihe dị ya nobi ma ọ bụrụ na ọ dị njikere ime otú ahụ. Ajụjụ ndị e ji nlezianya họrọ pụrụ inye aka. Ajụjụ ndị e ji amata echiche kasị mma nihi na ha na-emekarị ka a zaa ihe na-abụghị ị ee ma ọ bụ ee e. Dị ka ihe atụ, mgbe ị hotasịrị otu nsogbu na-echegbu ndị nọ nógbè unu, i nwere ike ịjụ, sị: Gịnị ka i chere kpatara ọnọdụ a? ma ọ bụ Gịnị ka i chere ga-abụ ihe ngwọta ya?Mgbe ị jụrụ ajụjụ, gee ntị nke ọma nazịza ya. Gosi ezi mmasị i nwere site nikwu otu okwu, ikwe nisi, ma ọ bụ imegharị ahụ. Anapụla mmadụ okwu nọnụ. Site nịdị njikere ịnabata echiche dị iche, chebara ihe a na-ekwu echiche. Dị ngwa nịnụ ihe, ghara ịdị ngwa nikwu okwu. Jems 1:19 Mgbe ị na-azaghachi, gosi na i gere ntị nezie nihe o kwuru.Otú ọ dị, mata na ọ bụghị mmadụ nile ga-aza ajụjụ ndị ị ga-ajụ. Nzaghachi ụfọdụ ndị ga-enye nwere ike ịbụ ị igbu iku anya ma ọ bụ ịmụmụ ọnụ ọchị. Ndị ọzọ pụrụ ịsị ị ee ma ọ bụ ee e. Enwela ahụ mgbakasị. Nwee ndidi. Anwala ịmanye ya ka o sonye ná mkparịta ụka ahụ. Ọ bụrụ na onye ahụ dị njikere ige ntị, jiri ohere ahụ gwa ya ihe ndị na-ewuli elu sitere nAkwụkwọ Nsọ. Ka oge na-aga, onye ahụ nwere ike ịmalite iwere gị dị ka enyi. Mgbe ahụ, ma eleghị anya, ọ ga-adị njikere ikwupụta ihe bụ echiche ya ngwa ngwa karị.Ka gị na ndị mmadụ na-ekwurịta okwu, buru ọdịnihu nobi. Ọ bụrụ na mmadụ ajụọ ọtụtụ ajụjụ, zaa ụfọdụ nime ha ma hapụ otu ma ọ bụ abụọ maka mgbe ọzọ unu ga-ekwurịta okwu. Gwa ya na ị ga-eme nnyocha, mgbe e mesịkwara, soro ya kwurịta ihe i metere ná nnyocha. Ọ bụrụ na ọ jụghị ajụjụ, i nwere ike iji ajụjụ i chere ga-amasị ya mechie mkparịta ụka unu. Kwe ya nkwa na unu ga-atụle ya ma ị bịa ọzọ. A pụrụ inweta ọtụtụ aro bnayere otú a pụrụ isi mee ya nakwụkwọReasoning Fromthe Scriptures,broshuọ bụGịnị Ka Chineke Na-achọ nAka Anyị?,na mbipụtaỤlọ NchenaTeta!ndị kasị ọhụrụ.Mgbe Gị na Ndị Kwere Ekwe Ibe Gị NọMgbe mbụ i zutere onye ọzọ bụ otu nime Ndịàmà Jehova, ị na-ebute ụzọ nime ka gị na ya mata? Ka ị na-eguzoro nnọọ gbachie nkịtị? Ịhụya anyị nwere nebe ụmụnna anyị nọ kwesịrị ịkpali anyị ịchọ ịmata ndị ha bụ. Jọn 13:35 Olee otú ị pụrụ isi malite? Ị pụrụ ị ikwu aha gị ma jụọ onye ahụ aha ya. Ịjụ ya otú o si mata eziokwu ga-eduje, dị ka ọ na-adịkarị, ná mkparịta ụka na-akpali mmasị, ọ ga-enyekwara unu aka ịmata ibe unu. Ọ bụrụgodị na ihe ị na-ekwu eyighị ka ọ na-aga gị were were nọnụ, mgbalị gị na-egosi onye nke ọzọ na i nwere mmasị nebe ọ nọ, ọ bụkwa ya bụ ihe dị mkpa.Gịnị pụrụ ịtụnye ụtụ niso onye gị na ya nọ nọgbakọ nwee mkparịta ụka dị mma? Gosi ezi mmasị nebe onye ahụ na ezinụlọ ya nọ. À ka gbasara nnọọ nzukọ agbasa? Kwuo okwu nihe ndị ị chọpụtara na ha bara uru. Nke a pụrụ ịbara unu abụọ uru. I nwere ike ikwu otu isi ihe masịrị gị nke sitere ná mbipụtaỤlọ Nchema ọ bụTeta!kasị ọhụrụ. E kwesịghị ime nke a iji mee ngosi ma ọ bụ iji nwalee ihe ọmụma mmadụ nwere. Mee ya iji soro onye ọzọ kwurịta ihe kasị tọọ gị ụtọ. Unu pụrụ ikwurịta banyere ihe omume nke ọ pụrụ ịbụ na otu onye nime unu nwere nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke ma kwurịta otú unu chere a pụrụ isi mee ya. Unu nwekwara ike ịkọrịta ahụmahụ ndị unu nwere nozi ubi.Nezie, mmasị anyị na-enwe nebe ndị mmadụ nọ na-edujekarị ninwe mkparịta ụka banyere ndị mmadụihe ndị ha na-ekwu ma na-eme. Ihe ndị na-atọ ọchị pụkwara iso nokwu anyị na-ekwu. Ihe anyị na-ekwu ọ ga-abụ ihe na-ewuli elu? Ọ bụrụ na anyị eburu ndụmọdụ nke Okwu Chineke nobi ma bụrụ ndị ịhụya Chineke na-akpali, nezie okwu anyị ga na-ewuli elu.Ilu 16:27, 28;Efe. 4:25,29;5:3, 4;Jems 1:26.Tupu anyị agawa ozi ubi, anyị na-eme nkwadebe. Gịnị ma ọ bụrụ na ị kwadebe otu akụkọ dị ụtọ ị ga-akọrọ ndị enyi gị ma gị na ha kparịtawa ụka? Ka ị na-agụ ma na-anụ ihe ndị na-akpali mmasị, na-edetu isi ihe ndị ị ga-achọ iso ndị ọzọ kwurịta. Ka oge na-aga, ị ga-enwe ọtụtụ ihe ị ga-esi na ha họrọ. Ime nke a ga-eme ka i nwee ike ikwu okwu nihe ndị ọzọ nabụghị ị nihe a na-eme kwa ụbọchị ná ndụ. Karịsịa, ka okwu gị na-egosi otú Okwu Chineke si dị oké ọnụ ahịa nye gị!Ọma 139:17.Mara Otú I Kwesịrị Isi ZaghachiAJỤJỤ ụfọdụ yiri ngwugwu e kechiri ekechi. Ọ bụ ihe dị nime ya bụ ihe kasị mkpa. Ihe kpalitere ajụjụ na-adịkarị mkpa karịa ajụjụ ahụ nonwe ya.Ọbụna mgbe onye jụrụ ajụjụ ahụ chọsiri azịza ya ike, gị ịmara otú i kwesịrị isi zaghachi pụrụ ịgụnye ịmara ókè ị ga-ekwuru okwu na akụkụ ị ga-esi malite ịza ajụjụ ahụ. Jọn 16:12 Mgbe ụfọdụ, dị ka Jizọs mere ka ndịozi ya mara, mmadụ pụrụ ịchọ inweta ihe ọmụma ọ na-ekwesịghị inweta ma ọ bụ nke na-agaghị abara ya uru nezie.Ọrụ 1:6, 7.Akwụkwọ Nsọ na-enye anyị ndụmọdụ, sị: Kwenụ ka okwu unu dịrị namara mgbe nile, bụrụ ihe e ji nnu mee ka ọ dị ụtọ, ka unu wee mara otú unu kwesịrị isi azaghachi onye ọ bụla. Kọl. 4:6 Ya mere, tupu anyị azaghachi, ọ dị anyị mkpa ịtụle, ọ bụghị ị ihe anyị na-aga ikwu, kama otú anyị ga-esi kwuo ya.Chọpụta Ihe Bụ Echiche Onye ahụ Jụrụ AjụjụNdị Sadusii nwara iji ajụjụ banyere mbilite nọnwụ nke otu nwanyị nke lụworo di ọtụtụ ugboro mata Jizọs nọnyà. Otú ọ dị, Jizọs maara na ha ekwenyeghị nezie ná mbilite nọnwụ. Ya mere ná nzaghachi ya, ọ zara ajụjụ ha nụzọ lebaara echiche ha hiere ụzọ anya nke bụ isi ihe kpatara ajụjụ ahụ. Niji arụmụka bụ ọkpọka na ihe ndekọ Akwụkwọ Nsọ a maara nke ọma eme ihe, Jizọs kọwapụtara otu ihe ha na-echebatụbereghị echiche na mbụihe àmà doro anya na Chineke gaje nezie ime ka ndị nwụrụ anwụ bilite. Azịza ya juru ndị na-emegide ya anya nke na ha tụrụ egwu ịjụ ya ajụjụ ọzọ.Luk 20:27-40.Iji mara otú i kwesịrị isi zaghachi, ị ghaghị notu aka ahụkwa ịchọpụta ihe bụ echiche nke ndị jụrụ gị ajụjụ na ihe ndị na-echegbu ha. Dị ka ihe atụ, nwa klas gị ma ọ bụ onye ọrụ ibe gị nwere ike ịjụ gị ihe mere na ị dịghị agba Krismas. Gịnị mere o ji na-ajụ? Ọ chọrọ ịmata nezie ihe kpatara ya, ka ọ bụ ị na ọ nọ na-eche ma à na-enyekwa gị ohere ikpori ndụ? Iji chọpụta, ọ pụrụ ịdị mkpa ka ị jụọ ya ihe mere o ji jụọ ajụjụ ahụ. Mgbe ahụ zaghachi ya dabere nihe o kwuru. I nwekwara ike iji ohere ahụ gosi otú ịgbaso nduzi Bible si echebe anyị pụọ nihe dị iche iche metụtara ememe ahụ bụ ndị ghọwooro ndị mmadụ ihe mgbakasị ahụ na ibu arọ.Ka e were ya na a kpọrọ gị ka ị gwa ìgwè ụmụ akwụkwọ okwu banyere Ndịàmà Jehova. Mgbe i kwusịrị okwu, ha pụrụ ịjụ ajụjụ dị iche iche. Ọbụrụ na ajụjụ ha yiri ndị e ji ezi obi jụọ na ndị na-enweghị ihe ọzọ e bu nobi jụọ, azịza dị mfe ma gaa kpọmkwem nihe a chọrọ pụrụ ịkasị mma. Ọ bụrụ na ajụjụ ndị ahụ na-egosipụta ajọ mbunobi ọha mmadụ nwere, ị pụrụ ịrụpụta ihe ka mma site nibu ụzọ kwuo okwu dị mkpirikpi banyere ihe ọ pụrụ ịbụ ya mere ndị mmadụ jiri nwee echiche ha nwere banyere okwu ndị dị otú ahụ na ihe mere Ndịàmà Jehova ji ahọrọ ikwe ka Bible na-esetịpụrụ ha ụkpụrụ ha ga-agbaso. Ọtụtụ mgbe, ọ na-aba uru ile ajụjụ ndị dị otú ahụ anya dị ka ihe na-echegbu ndi mmadụ, ọ bụghị dị ka ihe ịma akaọ bụ ezie na ha pụrụ ịjụworị ha nụzọ ịma aka. Ya mere, nzaghachi gị bụ ohere i nwere iji mee ka ndị na-ege gị ntị nwee echiche sara mbara karị, mee ka ha mara ihe bụ eziokwu, ma kọwaa ihe ndabere sitere nAkwụkwọ Nsọ anyị nwere maka ihe ndị anyị kwere.Olee otú ị ga-esi meghachi omume nebe onye were gị nọrụ nọ bụ onye na-achọghị inye gị ohere iji gaa mgbakọ? Nke mbụ, lee ya anya otú o si ele ya anya. Gị ikwe nkwa na ị ga-arụfe oge ọrụ noge ọzọ ọ pụrụ inye aka? Ọ bụrụ na ị kọwaara ya na ihe a na-ezi ná mgbakọ anyị na-enyere anyị aka ịbụ ndị ọrụ na-akwụwa aka ọtọ na ndị a pụrụ ịtụkwasị obi, nke ahụ ọ pụrụ ime ka ọ gbanwee obi ya? Ọ bụrụ na i gosi na i bu ọdịmma ya nuche, ma eleghị anya ọ ga-enyekwa gị ohere ime ihe ọ chọpụtara na ọ dị mkpa ná ndụ gị. Gịnịkwanụ ma ọ chọọ ka i mee omume akwụwaghị aka ọtọ? Ọjụjụ doro anya nke e jikọtara ya na otu isi ihe sitere nAkwụkwọ Nsọ ga-egosi ebe ị kwụ. Ma, à pụrụ ịrụpụta ihe ka mma ma ọ bụrụ na i buru ụzọ soro ya tụgharịa uche na onye ọ bụla nke dị njikere ịghachitere ya ụgha ma ọ bụizuruya ohi nwekwara ikeịgharaya ụgha ma ọ bụizuya ohi?Naka nke ọzọ, ikekwe ị bụ nwa akwụkwọ nke na-achọghị ikere òkè nihe omume ụfọdụ Akwụkwọ Nsọ na-akwadoghị a na-eme nụlọ akwụkwọ. Cheta na ikekwe onye nkụzi gị adịghị ele ihe anya otú i si ele ya, ọ bụkwa ọrụ ya ịhụ na onye ọ bụla nọ na klas na-erube isi. Ihe ịma aka ndị na-eche gị ihu bụ 1 igosi na ị na-echebara ihe na-echegbu ya echiche, 2 iji nkwanye ùgwù kọwaa ebe ị kwụ, na 3 ịkwụsi ike maka ihe ị maara na ọ ga-atọ Jehova ụtọ. Iji rụpụta ihe kasị mma, a pụrụ ịchọ ihe karịrị ị ikwupụta ihe i kwenyere nụzọ dị mfe nakwa nụzọ a kapịrị ọnụ. Ilu 15:28 Ọ bụrụna ị bụ nwatakịrị, obi abụọ adịghị ya na nne gị ma ọ bụ nna gị ga-enyere gị aka kwadebe ihe ị ga-ekwu.Mgbe ụfọdụ, a pụrụ ịchọ ka i gosi na ebubo ndị onye nwere ike ọchịchị boro gị abụghị eziokwu. Onye uwe ojii, onye nnọchiteanya gọọmenti, ma ọ bụ ọkàikpe nwere ike ịsị ka ị zaa ajụjụ banyere irube isi notu iwu, nnọpụiche gị dị ka Onye Kraịst, ma ọ bụ echiche gị banyere ikere òkè nememe ịhụ mba nanya. Olee otú i kwesịrị isi zaghachi? Nobi dị nwayọọ na ná nkwanye ùgwù miri emi, ka Bible na-adụ ọdụ. 1 Pita 3:15 Ọzọkwa, jụọ onwe gị ihe mere okwu ndị a ji dị mkpa, jirikwa nkwanye ùgwù kweta na ha dị mkpa. Gịnịzi ka ị ga-eme? Pọl onyeozi zoro aka nihe iwu ndị Rom kwadoro ruuru mmadụ, ya mere ị pụrụ izo aka nihe ndị iwu kwadoro ruuru mmadụ. Ọrụ 22:25-29 Ikekwe ihe ndị bụ eziokwu banyere nguzo Ndị Kraịst oge mbụ nakwa nke Ndịàmà Jehova nụwa nile ga-eme ka ụzọ onye ahụ na-anọchite anya gọọmenti si ele ihe anya sakwuo mbara. Ma ọ bụ i nwere ike ịkọwapụta otú ịnakwere ikike Chineke si akpali ndị mmadụ nezie irube isi karị mgbe nile niwu ndị kwesịrị ekwesị ụmụ mmadụ tiri. Rom 13:1-14 Nọnọdụ dị otú ahụ, a pụrụ ịnakwere ihe dabeere nAkwụkwọ Nsọ ị ga-ekwu bụ nke mere i ji kwere ihe i kweere.Otú Onye Jụrụ Ajụjụ Si Ele Akwụkwọ Nsọ AnyaMgbe ị na-ekpebi otú ị ga-esi zaghachi, ọ pụkwara ịdị gị mkpa ịtụle otú onye jụrụ gị ajụjụ si ele Akwụkwọ Nsọ anya. Jizọs mere nke a mgbe ọ na-aza ajụjụ ndị Sadusii jụrụ banyere mbilite nọnwụ. Ebe ọ maara na ọ bụ ị ihe odide Mozis ka ha nakweere, Jizọs ji ihe ndekọ dị ná Mpịakọta Ise ahụ kwuo okwu, tupu o kwuo ihe o kwuru, ọ sịrị: Ma, na a na-akpọlite ndị nwụrụ anwụ ka ọbụna Mozis mere ka a mara. Luk 20:37 Gị onwe gị kwa pụrụ ịhụ ya dị ka ihe bara uru ihota ebe dị iche iche na Bible bụ ndị onye ị na-agwa okwu kwenyere, marakwa.Gịnị ma ọ bụrụ na onye ị na-agwa okwu adịghị ele Bible anya dị ka o kwusie o bie? Rịba ama ihe Pọl onyeozi mere nokwu o kwuru nAriopagọs, dị ka e dekọrọ yanỌrụ 17:22-31. O sooro ha kerịta eziokwu ndị sitere nAkwụkwọ Nsọ nehotaghị ebe ọ bụla kpọmkwem site na Bible. Nebe ọ dị mkpa, ị pụrụ ime otu ihe ahụ. Nebe ụfọdụ, gị na mmadụ aghaghị inwe mkparịta ụka ọtụtụ ugboro tupu i zoo aka kpọmkwem na Bible. Mgbe i webatara Bible, ọ pụrụ ịbụrụ gị ihe amamihe dị na ya ibu ụzọ kwuo ị ihe ụfọdụ mere o ji kwesị ekwesị ka e chebara ya echiche kama ikwu hoo haa na ọ bụ Okwu Chineke. Otú ọ dị, nzube gị kwesịrị ịbụ ịgba àmà nụzọ doro anya banyere nzube Chineke, na, ka oge na-aga,ime ka onye ị na-agwa okwu jiri aka ya hụ ihe Bible na-ekwu. Bible na-eme ka e kwenye nihe karịa ihe ọ bụla anyị onwe anyị nwere ike ikwu.Hib. 4:12.Dịrị nAmara Mgbe NileLee ka o si kwesị ekwesị na a gwara ndị na-ejere Jehova, bụ onye na-eme amara nonwe ya, ozi, ka okwu ha dịrị namara mgbe nile, bụrụ ihe e ji nnu mee ka ọ dị ụtọ! Kọl. 4:6;Ọpụ. 34:6 Nke a pụtara na anyị kwesịrị ikwu okwu nobiọma, ọbụna mgbe ọ pụrụ iyi ka o kwesịghị onye a na-agwa ya. Okwu anyị kwesịrị ịdị ụtọ, ọ bụghị okwu iwe ma ọ bụ okwu e kwuru nejighị akọ.Ọtụtụ ndị na-enwe oké nrụgide, a na-agwakwa ha okwu ọjọọ kwa ụbọchị. Mgbe anyị kpọtụụrụ ndị dị otú ahụ, ha pụrụ ikwu okwu niwe. Olee otú anyị kwesịrị isi zaghachi? Bible na-asị: Ọzịza okwu dị nro na-eme ka ọnụma laghachi azụ. Ọzịza okwu dị otú ahụ pụkwara ime ka obi onye na-ele ihe anya nụzọ dị iche dajụọ. Ilu 15:1;25:15 Nye ndị a na-emeso omume nụzọ ọjọọ kwa ụbọchị, omume na ụda olu na-egosi obiọma pụrụ ịmasị ha nke na ha nwere ike ige ntị noziọma anyị na-eweta.Anyị enweghị mmasị niso ndị na-adịghị akwanyere eziokwu ùgwù na-arụrịta ụka. Kama nke ahụ, ihe anyị chọrọ bụ isoro ndị ga-enye anyị ohere ime ya tụgharịa uche nAkwụkwọ Nsọ. Nagbanyeghị ọnọdụ anyị zutere, anyị na-eburu nobi na anyị kwesịrị iji obiọma na nkwenye siri ike zaghachi na nkwa dị oké ọnụ ahịa ndị Chineke kwere bụ ndị a pụrụ ịtụkwasị obi.1 Tes. 1:5.Mkpebi Onwe Onye na Okwu Ndị Metụtara Akọ na UcheMgbe onye a na-amụrụ Bible ma ọ bụ onye kwere ekwe ibe gị jụrụ gị ihe ọ ga-eme banyere otu ọnọdụ, olee otú i kwesịrị isi zaghachi? Ị pụrụ ịma ihe ị ga-eme ma ọ bụrụ gị. Ma onye ọ bụla aghaghị iburu ihe si ná mkpebi ndị ọ na-eme ná ndụ pụta. Gal. 6:5 Pọl onyeozi kọwara na ya gbara ndị ya meere nkwusa ume inwe nrubeisi site nokwukwe. Rom 16:26 Nke ahụ bụ ezi ihe nlereanya anyị ga-agbaso. Onye na-eme mkpebi ị iji mee ihe ga-amasị onye na-akụziri ya Bible, ma ọ bụ onye ọzọ, bụ mmadụ ka ọ na-ejere ozi, ọ naghị adị ndụ site nokwukwe. Gal. 1:10 Ya mere, azịza dị mfe, nke gara kpọmkwem nihe a chọrọ nwere ike ọ gaghị abụ maka ezi ọdịmma nke onye ahụ na-ajụ ajụjụ.Ya mere, olee otú ị pụrụ isi zaghachi nụzọ kwekọrọ ná nduzi Bible? Ị pụrụ ịdọrọ uche gaa nụkpụrụ Bible ndị kwesịrị ekwesị na ihe atụ ndịdị nihe ndekọ Bible. Nọnọdụ ụfọdụ, i nwere ike igosi ya otú e si eme nnyocha ka o wee chọpụta ụkpụrụ na ihe atụ ndị ahụ nonwe ya. I nwedịrị ike ịtụle ụkpụrụ ndị ahụ na uru ihe atụ ndị ahụ bara negosighị otú ha siri metụta ọnọdụ a na-ekwu maka ya. Jụọ onye ahụ ma ọ dị ihe ọ hụrụ nime ha nke nwere ike inyere ya aka ime mkpebi amamihe dị na ya. Gbaa ya ume ka ọ tụlee ụzọ ime ihe nke ga-ewetara Jehova obi ụtọ, na-eburu ụkpụrụ na ihe atụ ndị a nuche. Nụzọ dị otú a ị na-enyere ya aka ịzụ ikike nghọta ya ịmata ọdịiche dị nihe ziri ezi na ihe ọjọọ.Hib. 5:14.Ịza Ajụjụ ná Nzukọ ỌgbakọNzukọ ọgbakọ Ndị Kraịst na-enyekarị anyị ohere ime nkwupụta nke okwukwe anyị nihu ọha. Otu ụzọ anyị si eme nke a bụ site nịza ajụjụ. Olee otú anyị kwesịrị isi aza ajụjụ? O kwesịrị ịbụ nọchịchọ nke ịgọzi, ma ọ bụ ikwu okwu ọma banyere Jehova. Nke ahụ bụ ihe ọbụ abụ bụ Devid mere mgbe ọ nọ nime mkpọkọta mmadụ nile. Ọma 26:12 Anyị kwesịkwara ịza ajụjụ nụzọ ga-agba ndị kwere ekwe ibe anyị ume, na-akpali ha inwe ịhụya na ịrụ ezi ọrụ, dị ka Pọl onyeozi gbara ume ka e mee. Hib. 10:23-25 Ịmụ ihe a ga-amụ tupu oge eruo pụrụ inyere anyị aka imezu nke a.Ọ bụrụ na a kpọọ gị ịza ajụjụ, mee ka okwu gị dị mfe, doo anya, ma dị nkenke. Ekwula okwu nihe dum dị na paragraf ahụ; kwuo okwu ị notu isi ihe. Ọ bụrụ na ị zaa ị otu akụkụ nke ajụjụ ahụ, nke ahụ ga-enye ndị ọzọ ohere ịtụkwasị ihe. Ọ na-aba uru karịsịa iwepụta isi ihe dị nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị e zoro aka na ha nihe ọmụmụ ahụ. Mgbe ị na-eme nke ahụ, gbalịa ịdọrọ uche gaa nakụkụ Akwụkwọ Nsọ nke metụtara kpọmkwem isi ihe a na-atụle. Mụta iji okwu nke aka gị na-aza ajụjụ kama ịgụpụta ya agụpụta site na paragraf. Enyela onwe gị nsogbu ma ọ bụrụ na azịza gị ezichaghị ezi. Nke ahụ na-eme onye ọ bụla na-aza ajụjụ site noge ruo noge.O doro anya na ịmara otú anyị kwesịrị isi zaghachi na-agụnye ihe karịrị ịma ihe bụ azịza nke otu ihe kpọmkwem. Ọ na-achọ nghọta. Ma lee ka o si enye afọ ojuju mgbe i nyere azịza nke si gị nobi na nke metụrụ ndị ọzọ nobi!Ilu 15:23.Iji Akwụkwọ Ozi Na-ezirịta OziAKWỤKWỌ ozi emewo ka ndụ na akparamàgwà nke ọtụtụ nde mmadụ ka mma. Ihe ka ọtụtụ nakwụkwọ dị nAkwụkwọ Nsọ Grik nke Ndị Kraịst bụ akwụkwọ ozi na mbụ. Anyị onwe anyị taa pụrụ ide akwụkwọ ozi iji wulie ndị ọhụrụ kwere ekwe elu, iji soro ndị enyi anyị na-ezirịta ozi, iji gbaa ụmụnna nwoke na ụmụnna nwanyị ndị nwetara ibu ọrụ ndị pụrụ iche ume, iji wusie ndị na-eche ihe isi ike dị iche iche ihu ike, ma gbasaa ihe ọmụma dị mkpa iji hụ maka ihe omume ọgbakọ.1 Tesa. 1:1-7;5:27;2 Pita 3:1, 2.Ide akwụkwọ ozi bụkwa ụzọ dị irè nke isi gbaa àmà. Nebe ụfọdụ, a pụrụ inwe ụlọ na ebe obibi ndị anyị na-apụghị ịbanye otú o si masị anyị gaa gbaa àmà. Ụfọdụ adịghị anọ nụlọ ọtụtụ mgbe, ya mere anyị anaghị ahụ ha mgbe anyị na-agba àmà site nụlọ ruo nụlọ. Ndị ọzọ bi nebe dịpụrụ adịpụ.Ọrịa, ọnọdụ ihu igwe na-adịghị mma, ma ọ bụ iwu onye apụla èzí pụrụ ime mgbe ụfọdụ ka ị ghara inwe ike isi nụlọ gị pụọ. Ì nwere ike ide akwụkwọ ozi iji gbakwuoro onye ikwu gị ma ọ bụ onye ị gwara okwu na mberede, àmà? Otu nime ndị ị na-amụrụ Bible ọ kwagawo ebe ọzọ? Akwụkwọ ozi i dere nwere ike ịbụ ị ihe dị ya mkpa iji mee ka mmasị o nwere nihe ime mmụọ dịgide. Ma ọ bụ ikekwe gị na ndị lụrụ di na nwunye na nso nso a, ndị mụrụ nwa mbụ ha, ma ọ bụ ndị onye ha hụrụ nanya nwụnahụrụ pụrụ ịtụlerịta ihe ọmụma Akwụkwọ Nsọ ndị kwesịrị ekwesị.Iji Akwụkwọ Ozi Na-agba ÀmàMgbe ị na-ede akwụkwọ ozi iji gbaara onye ị na-ezutetụbeghị àmà, buru ụzọ kọwaa onye ị bụ. I nwere ike ịkọwa na ị na-ekere òkè nọrụ afọ ofufo a na-arụ ná mba nile. Ọ bụrụ na o yie ihe kwesịrị ekwesị ime otú ahụ, kwuo na ị bụ otu nime Ndịàmà Jehova. Mee ka onye ahụ mara ihe mere i ji ede akwụkwọ ozi kama ịga leta ya nonwe gị. Dee ya ka à ga-asị na ị na-agwa ya okwu ihu na ihu. Ma, nikwekọ ná ntụziaka ahụ bụ gosipụtanụ na unu bụ ndị dị akọ dị ka agwọ ma bụrụkwa ndị aka ha dị ọcha dị ka nduru, chesie echiche ike banyere otú ihe ị ga-ekpughere ya banyere onwe gị ga-aha.Mat. 10:16.Denye nakwụkwọ ozi ahụ ihe ị gaara agwa onye ahụ ma a sị na ị gara ileta ya. I nwere ike ime ka okwu mmeghe gị kwekọọ ná ndị dị nakwụkwọỤzọ Isi Malite Nkwurịta Okwu Biblema ọ bụ i jiri ụzọ iche ihe nihu mmadụ nke dabeere nAkwụkwọ Nsọ nke sitere ná mbipụta ọhụrụ nkeOzi Alaeze Anyịmee ihe. I nwere ike ịjụ otu ajụjụ ma gbaa onye ahụ ume ka o chebara yaechiche. Nanị ihe ndị nkwusa ụfọdụ na-eme bụ ịkọwa na anyị nwere usoro ihe omume maka ịza ajụjụ dị iche iche dabeere na Bible nefu, mgbe ahụkwa zoo aka nụfọdụ nime isiokwu nke isiakwụkwọ ndị dị notu nime ihe ndị anyị ji amụ ihe. Na peeji nke 73, e nwere akwụkwọ ozi ihe nlereanya e dere iji gbaa àmà. Ị pụrụ isi na ya mụta ihe ụfọdụ, ma ọ dị mma ka ị na-agbanwe ihe e dere na ya. Ma ọ bụghị ya, ka oge na-aga, ndị mmadụ pụrụ ịdị na-enweta otu akwụkwọ ozi ahụ ugboro ugboro.Ụfọdụ ndị adịghị enwe mmasị ịgụ akwụkwọ ozi dị ogologo nke ọ bụ onye ha na-amabughị dere. Ya mere ọ ga-abụ ihe amamihe dị na ya ime ka akwụkwọ ozi gị dị nkenke. Mechie akwụkwọ ozi gị tupu ike ịgụ ya agwụ onye ị na-edegara ya. Ọ ga-ekwesị ekwesị itinye nime ya mpempe akwụkwọ ịkpọ òkù ịbịa nzukọ nỤlọ Nzukọ Alaeze. Ị pụrụ itinye otu traktị, broshuọ, ma ọ bụ otu mbipụtaỤlọ Nchema ọ bụTeta!nime ya ma kọwaa na ọ pụrụ ịdị na-enweta ha mgbe mgbe ma ọ chọọ. Ma ọ bụ ị pụrụ ịjụ onye a na-edegara ya ma à pụrụ ịbịa leta ya nụlọ ya iji soro ya kwurịtakwuo okwu nisiokwu ahụ unu tụlere.Okwu Dị Mkpirikpi Banyere Otú Ọ Ga-adịUgbu a lee anya nakwụkwọ ozi ihe nlereanya ahụ. Rịba ihe ndị na-esonụ ama: 1 Ọ dị mma nanya, e dekọjughị ihe na ya nụzọ na-adịghị mma nanya. 2 Ọ bụrụgodị na a makwaghị ebe e debere envelopu e ji zite ya, onye e degaara akwụkwọ ozi ahụ ka ga-enwe aha onye zitere ya na adres o ji anata ozi site na post ọfịs. 3 E kwupụtara nzube nke akwụkwọ ozi ahụ nụzọ dị mfe nakwa nụzọ doro anya na paragraf nke mbụ. 4 E lebara echiche nke ọ bụla bụ isi anya na paragraf dị iche. 5 Nihi nzube e ji dee ya, akwụkwọ ozi ahụ eyichaghị nke e degaara onye mmadụ maara nke ọma, o yichaghịkwa nke e degaara onye mmadụ na-amaghị ma ọlị.Nakwụkwọ ozi na-abụghị nke enyi na-edegara enyi ya, dị ka nke odeakwụkwọ ọgbakọ nwere ike izigara alaka ụlọ ọrụ, a na-edenye aha ọgbakọ, denyekwa aha odeakwụkwọ, adres o ji anata ozi site na post ọfịs, na akara ụbọchị. A ga-edekwa aha na adres nke onye ma ọ bu òtù a na-ezigara akwụkwọ ozi ahụ. Ekele kwesịrị ekwesị na-esochi nke a. Iji mechie akwụkwọ ozi ahụ, a na-ede nasụsụ ụfọdụ okwu dị ka Abụ m ma ọ bụ Ọ bụ m nakụkụ ebe a na-abịanye aka. A ga-eji aka nkịtị bịanye aka na ya.Nakwụkwọ ozi ọ bụla, lezie anya maka nsụpe okwu ziri ezi, ụtọ asụsụ, akara edemede, nakwa ịdị mma nanya. Ime nke ahụ ga-eme ka akwụkwọ ozi gị na ozi dị nime ya nwee ùgwù.Nazụ envelopu, na-edenye mgbe nile adres a ga-eji zighachitere gị oziọ ka mma ma ọ bụrụ adres i ji anata ozi site na post ọfịs. Ọ bụrụ na i chee na ọ gaghị abụ ihe amamihe dị na ya inye ndị ị na-amabughị adres gị mgbe i jiakwụkwọ ozi na-agba àmà, jụọ ndị okenye ma hà ga-ekwe ka i jiri adres e ji ezite ozi nỤlọ Nzukọ Alaeze unu mee ihe. A gaghị eji adres Watch Tower Society mee nke a ma ọlị, ebe ọ bụ na nke a ga-egosi nụzọ na-ekwesịghị ekwesị na e si nọfịs Society zipụ akwụkwọ ozi gị, ọ ga-akpatakwa mgbagwoju anya. Ọ bụrụ na i tinye akwụkwọ nime ya ma i deghị adres i ji anata ozi site na post ọfịs, nke a pụkwara ime ka e chee nụzọ na-ezighị ezi na ọ bụ Society zitere ya.Hụ na ị mapanyere stamp ego ole kwesịrị ekwesị, karịsịa ma ọ bụrụ na i tinyere akwụkwọ nime ya. Ọ bụrụ na stamp erughị ihe a chọrọ, a pụrụ ịgwa onye ga-anata ya ka ọ kwụọ ego fọdụrụnụ, nke a ga-ewedakwa ozi gị ala. Cheta na nọtụtụ mba, mgbe e tinyere broshuọ ma ọ bụ magazin nakwụkwọ ozi, ego e ji ezipụ ya site na post ọfịs na-akarị nke e ji ezipụ akwụkwọ ozi nkịtị.Olu Okwu nke Kwesịrị EkwesịOzugbo i desịrị akwụkwọ ozi gị, gụọ ya iji tụlee ihe i dere. Olee otú o si ada? Ọ na-ada ka ihe enyi na-edegara enyi ya nakwa nke e ji akọ dee? Ịhụya na obiọma so nàgwà ndị anyị na-agbalị igosipụta mgbe anyị na ndị ọzọ na-emekọ ihe. Gal. 5:22, 23 Ọ bụrụ na ị chọpụta na otú i si kwuo okwu na ya adịghị mma ma ọ bụ na ọ na-egositụ enweghị nchekwube, dezigharịa okwu gị.Akwụkwọ ozi pụrụ ịgaru ebe ị na-apụghị ịgaru. Nanị eziokwu nke a na-eme ka ọ bụrụ ngwá ọrụ dị mkpa nozi anyị. Ebe ọ bụ na akwụkwọ ozi gị na-anọchite anya gị nakwa ihe ndị i kwenyere na ha, chebara ihe ọ na-ekwu, otú ọ dị nile anya, na otú o si ada echiche. Ọ pụrụ ịbụ ị ihe dị mkpa iji mee ka mmadụ malite, wusie ya ike ma ọ bụ gbaa ya ume ịga ije nụzọ na-eduga ná ndụ.Nọgide Na-enwe ỌganihuMGBE mbụ ị mụtara itinye ụkpụrụ Bible nọrụ, ụzọ ndị mawooro gị ahụ i si eche echiche, ekwu okwu, ma na-eme omume malitere iji nwayọọ nwayọọ na-agbanwe. Ihe dị ukwuu na mgbanwe a weere ọnọdụ ọbụna tupu i debanye aha nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke. Ma eleghị anya i nweela ọganihu ugbu a ruo nókè nke na ị rarawo ndụ gị nye Jehova. Nke ahụ ọ pụtara na ị pụrụ ịkwụsị inwe ọganihu? Ọ dịghị ma ọlị. Baptizim gị bụ ị mmalite.Timoti bụ onye na-eso ụzọ anọworị na-eje ozi dị ka Onye Kraịst bụ okenye mgbe Pọl gwara ya ka ọ na-echebara ma ndụmọdụ e nyere ya ma ihe ùgwù ije ozi ndị e nyefere ya naka echicheka ọ na-etinye obi ya dum nihe ndị aka ọganihu ya wee pụta ìhè nye mmadụ nile. 1 Tim. 4:12-15 Ma ị ka na-amalite amalite igbaso ụzọ nke eziokwu ma ọ bụ na i nwewo ahụmahụ dị ukwuu nibi ndụ dị ka Onye Kraịst, i kwesịrị inwe mmasị ninwe ọganihu.Ihe Ọmụma na Ime MgbanweNáNdị Efesọs 3:14-19, anyị na-agụ na Pọl onyeozi kpere ekpere ka ndị kwere ekwe ibe ya nwee ike nke ọma . . . ijiri uche ghọta ihe bụ ịdị obosara na ịdị ogologo na ịdị elu na ịdị omimi nke eziokwu. Iji mee nke ahụ, Jizọs nyere onyinye nụdị mmadụ ka ha zie ọgbakọ ihe, gbazigharịa ya, ma wulie ya elu. Ịtụgharị uche mgbe nile nOkwu Chineke nke sitere nike mmụọ nsọ, tinyere nduzi a na-enweta site naka ndị ozizi nwere ahụmahụ, pụrụ inyere anyị aka itolite nụzọ ime mmụọ.Efe. 4:11-15.Uto ahụ na-agụnye ịbụ ndị e mere ka ha dị ọhụrụ nikike nke na-akwali uche ha. Nke a na-agụnye ịzụlite ụzọ iche echiche nke siri ike nke kwekọrọ na nke Chineke na nke Kraịst. Ọ chọrọ ịdị na-amata mgbe nile otú ha si eche echiche, iji wee yikwasị ụdị mmadụ ọhụrụ ahụ. Efe. 4:23, 24 Mgbe ị na-amụ Oziọma ndị ahụ, ị na-ewere ihe ndekọ ndị a nke ndụ Kraịst dị ka ụkpụrụ ị ga-agbaso? Ị na-agbalị ịmata àgwà ụfọdụ kpọmkwem ndị Jizọs gosipụtara, mgbe ahụkwa mee ezi mgbalị iṅomi ha ná ndụ nke gị?1 Pita 2:21.Isiokwu ndị ị na-ewebata ná mkparịta ụka pụrụ ịbụ ihe àmà na-egosi ókè i nweruworo ọganihu dị otú ahụ. Ndị yikwasịworo ụdị mmadụ ọhụrụ ahụ adịghị ekwu okwu aghụghọ, okwu mkparị, okwu rụrụ arụ, ma ọ bụ okwu ọjọọ. Kama nke ahụ, okwu ha na-adị mma maka iwuli elu. . . ka o wee nye ndị na-anụ ya ihe dị ụtọ. Efe. 4:25, 26,29,31;5:3, 4;Jud 16 Ihe ha na-ekwu mgbe ha nọ ị ha nakwa ná nzukọ ọgbakọ na-ekpughe na eziokwu ahụ na-agbanwe ndụ ha.Ọ bụrụ na ị bụkwaghị onye ebili mmiri na-erugharị na onye ifufe ozizi ọ bụla na-ebugharị, nke a kwa bụ ihe àmà nke inwe ọganihu. Efe. 4:14 Dị ka ihe atụ, olee otú i si emeghachi omume mgbe ụwa jiri ọtụtụ echiche ọhụrụ, nzube, ma ọ bụ ụdị ntụrụndụ dị iche iche gbaa gị gburugburu? À na-anwa gị ọnwụnwa isi nihe ime mmụọ ndị dịịrị gị ime wepụta oge iji chụsoo ihe ndị dị otú ahụ? Ime otú ahụ pụrụ igbochi ọganihu ime mmụọ. Lee ka o si bụrụ ihe amamihe dị na ya karị ịzụpụta oge iji chụsoo ihe ime mmụọ!Efe. 5:15, 16.Otú i si emeso ndị ọzọ pụkwara ịbụ ihe àmà nke ọganihu ime mmụọ. Ị mụtawo inwe obi ọmịiko, na-agbaghara ụmụnna gị ndị nwoke na ndị nwanyị kpam kpam?Efe. 4:32.Ọganihu gị nime ihe nụzọ Jehova chọrọ kwesịrị ịpụta ìhè ma nọgbakọ ma nebe obibi. O kwesịkwara ịpụta ìhè nụlọ akwụkwọ, nebe ọha na eze na-anọ, na nebe ị na-arụ ọrụ ego. Efe. 5:216:9 Ọ bụrụ na nọnọdụ nile dị otú ahụ na ị na-egosipụta àgwà nsọpụrụ Chineke nụzọ zuru ezu karị, mgbe ahụ ọganihu gị na-apụta ìhè.Jiri Onyinye Ndị I Nwere Mee IheJehova enyewo onye ọ bụla nime anyị ikike na nkà dị iche iche. Ọ na-atụ anya ka anyị jiri ha mee ihe maka ndị ọzọ nụzọ ga-eme ka o nwee ike isite naka anyị gosipụta obiọma ya na-erughịrị mmadụ. Pita onyeozi dere banyere nke a, sị: Ruo nókè onye nke ọ bụla nataworo onyinye, jirinụ ya na-ejere ibe unu ozi dị ka ezi ndị nlekọta ụlọ nke obiọma na-erughịrị mmadụ nke Chineke. 1 Pita 4:10 Olee otú i si arụ ọrụ gị dị ka onye nlekọta ụlọ?Pita gara nihu, na-asị: Ọ bụrụ na onye ọ bụla na-ekwu okwu, ya kwuo dị ka ọ bụ okwu dị nsọ nke Chineke. 1 Pita 4:11 Amaokwu a na-emesi ike ibu ọrụ nke ikwu okwu nụzọ nwere nkwekọ zuru ezu nOkwu Chineke, ka e wee nye Chineke otuto.Ụzọe si ekwu okwu dị otú ahụ kwesịkwara inye Jehova otuto. Ọzụzụ a na-enye site nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke pụrụ inyere gị aka iji onyinye i nwere mee ihe nụzọ dị otú ahụna-enye Chineke otuto site nụzọ i si enyere ndị ọzọ aka. Ọ bụrụ na nke ahụ bụ nzube gị, olee otú i kwesịrị isi na-atụ ọganihu gị nụlọ akwụkwọ nihe ọtụtụ?Kama ịdị na-eche echiche banyere isi ihe ole ị rụworo ọrụ na ha nafọm ndụmọdụ okwu gị ma ọ bụ ụdị ihe omume ndị e nyeworo gị, tụgharịa uche nókè ọzụzụ ahụ meworo ka àjà otuto gị karuo mma. Ụlọ akwụkwọ a na-akwadebe anyị ịbụ ndị dị irè karị nozi ubi. Ya mere, jụọ onwe gị, sị: Àna m akwadebe nezie ihe m ga-ekwu nozi ubi? Àmụtawo m igosi mmasị onwe onye nebe ndị m na-agbara àmà nọ? Àna m atọ ntọala maka ime nletaghachi site nịhapụrụ ndị mmadụ ajụjụ a ga-atụle noge ọzọ? Ọ bụrụ na mụ na mmadụ na-amụ Bible, àna m agbalị inwe ọganihu dị ka onye ozizi nke na-eru nobi?Atụla ọganihu nihe ọtụtụ ị na-adabere nihe ùgwù ije ozi ndị a na-enye gị. A na-ahụ ọganihu gị, ọ bụghị nihe omume e nyere gị, kama notú i si eme ya. Ọ bụrụ na e nye gị ihe omume nke metụtara izi ihe, jụọ onwe gị, sị: Èji m nkà izi ihe mee ihe nezie? M mere ihe omume ahụ nụzọ mere ka o nwee mmetụta ná ndụ ndị nụrụ ya?Agbamume bụ ka i jiri onyinye gị na-eme ihe pụtara iji ọgụgụ isi gị na-eme ihe. Ị na-ebu ụzọ eme ihe iji soro ndị ọzọ rụọ ọrụ nozi ubi? Ị na-achọ ohere ndị ị ga-eji nyere ndị ọhụrụ, ndị na-eto eto, ma ọ bụ ndị na-adịkwaghị ike nọ nọgbakọ gị aka? Ị na-ewepụta onwe gị idebe Ụlọ Nzukọ Alaeze ọcha ma ọ bụ inye aka nụzọ dịgasị iche iche ná mgbakọ dị iche iche? Ị pụrụ ịdị na-edebanye aha site noge ruo noge dị ka onye ọsụ ụzọ inyeaka? Ì nwere ike ije ozi dị ka onye ọsụ ụzọ oge nile ma ọ bụ nye aka nọgbakọ ebe e nwere mkpa ka ukwuu? Ọ bụrụ na ị bụ nwanna nwoke, ị na-etinye mgbalị iji ruo ihe ndị Akwụkwọ Nsọ chọrọ naka ndị ohu na-eje ozi na ndị okenye? Njikere ị dị inye aka na ịnara ibu ọrụ bụ ihe àmà nke inwe ọganihu.Ọma 110:3.Òkè Inwe Ahụmahụ Na-ekereỌ bụrụ na i chere na i ruchaghị eru nihi na i nweghị ahụmahụ nibi ndụ dị ka Onye Kraịst, adala mbà. Okwu Chineke pụrụ ime ka onye na-enweghị uche mara ihe. Ọma 19:7;119:130;Ilu 1:1-4 Itinye ndụmọdụ Bible nọrụ na-eme ka anyị rite uru namamihe zuru okè nke Jehova, bụ nke bara uru karịa ihe ọ bụla a na-amụta site na ị ahụmahụ. Otú ọ dị, ka anyị nọ na-enwe ọganihu nozi anyị na-ejere Jehova, anyị na-enweta ahụmahụ bara uru. Olee otú anyị pụrụ isi jiri ya mee ihe nụzọ ga-aba ezi uru?Nịbụ onye nọworo nọnọdụ dịgasị iche iche ná ndụ, mmadụ pụrụ ịdaba nọnwụnwa nke iche, sị: Ezutewo m ọnọdụ a na mbụ. Amaara m ihe m ga-eme. Nke a ọ ga-abụ ihe amamihe dị na ya ime?Ilu 3:7na-adọ aka ná ntị, sị: Abụla onye maara ihe nanya gị onwe gị. Ahụmahụ kwesịrị nezie ime ka ụzọ anyị si na-ele ihe ndị anyị ga-atụle anya sakwuombara mgbe anyị na-eme ihe banyere ọnọdụ dị iche iche ná ndụ. Ma ọ bụrụ na anyị na-enwe ọganihu ime mmụọ, ahụmahụ anyị nwere kwesịkwara imesi ya ike nuche na nobi anyị na ngọzi Jehova dị anyị mkpa iji nwee ihe ịga nke ọma. Mgbe ahụ, ọganihu anyị na-apụta ìhè, ọ bụghị site nanyị iji obi ike nke onwe anyị na-eche ọnọdụ dị iche iche ihu, kama site nanyị ịdị na-echigharịkwuru Jehova negbughị oge maka nduzi ná ndụ anyị. A na-egosi ya site nanyị inwe obi ike na ọ dịghị ihe pụrụ ime ma ọ bụrụ na o kweghị ka o mee, nakwa site nanyị ịnọgide ná mmekọrịta nke ịhụya na ntụkwasị obi dị na ya, nke anyị na Nna anyị nke eluigwe.Nọgide Na-etinye MgbalịPọl onyeozi, nagbanyeghị na ọ bụ Onye Kraịst e tere mmanụ, nke tozuru okè nụzọ ime mmụọ, ghọtara na ọ dị ya mkpa ịnọgide na-amatị onwe ya iji nweta ihe mgbaru ọsọ ahụ bụ ndụ ebighị ebi. Fil. 3:13-16 Ì nwere ụdị echiche ahụ?Ruo nókè hà aṅaa ka i nweworo ọganihu? Na-atụ uto gị nihe ọtụtụ na-adabere nókè i yikwasịruworo mmadụ ọhụrụ ahụ nụzọ zuru ezu, ókè i doruworo onwe gị nụzọ zuru ezu nokpuru ọbụbụeze Jehova, na nókè ị dịruru uchu niji onyinye dị iche iche i nwere na-asọpụrụ Jehova. Ka ị na-erite uru site ná mmụta ị na-enweta nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke, àgwà ndị e mesiri ike nOkwu Chineke kwesịrị iji nwayọọ nwayọọ na-apụta ìhè nụzọ i si ekwu okwu ma na-ezi ihe. Lekwasị anya nakụkụ ndị a ị na-eto eto na ha. Ee, ṅụrịa ọṅụ na ha, ọganihu gị ga-apụtakwa ìhè ngwa ngwa.Usoro Iji Zụlite Ikike Dị Ka Ọkà Okwu na Onye OziziMA Ị bụ nwata ma ị bụ onye kataworo ahụ, nwoke ma ọ bụ nwanyị, ihe ọmụmụ a pụrụ inyere gị aka ịdịkwu irè nikwupụta ihe i bu nobi nụzọ dị irè karị na iru eru karị dị ka onye na-ezi Okwu Chineke.Ọ bụ onye nlekọta ụlọ akwụkwọ ga na-enye ndị debanyere aha ha nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke ihe omume. Na peeji atọ ndị na-esonụ, ị ga-ahụ fọm ndụmọdụ okwu nke gị. Nọmba ndị bu isi ihe ndị ahụ ụzọ kwekọrọ nihe ọmụmụ ndị dị na peeji ndị na-esonụ. Nihe ọmụmụ ndị ahụ, ị ga-ahụ nkọwa nke ihe ịmụta akụkụ ndị a metụtara ikwu okwu na izi ihe gụnyere nakwa ihe mere nke ọ bụla ji dị mkpa. Ị ga-ahụkwa ntụziaka na-enye aka banyere ụzọ isi mezuo ihe a na-atụ aro ya.Àgwà e ji arịba ihe ama nke dị na fọm ndụmọdụ okwu ahụ na-egosi isi ihe ndị a ga-eji mee ihe nihe omume ndị gụnyere 1 ịgụrụ ndị na-ege ntị ihe, 2 ihe ngosi nke mmadụ abụọ ma ọ bụ karị ga-eme, ma ọ bụ 3 okwu a ga-agwa ọgbakọ. Onye nlekọta ụlọ akwụkwọ ga-ekenye gị isi ihe ị ga-arụ ọrụ na ya. Ọ ka mma ịrụ ọrụ ị notu isi ihe notu oge. Ị ga-erite uru site nime ihe omume ndị a tụrụ aro ha ná ngwụsị nke ihe ọmụmụ e kenyere gị. Ọ bụrụ na i gosi na i tinyewo ndụmọdụ dị nihe ọmụmụ ahụ e kenyere gị nọrụ nke ọma, onye ndụmọdụ gị ga-ekenye gị isi ihe ọzọ.Ọ bụrụ na ị gaje ime ihe omume gị nụdị ihe ngosi, ọ ga-adị mkpa ka i nwee ọnọdụ okwu. E nwere ndepụta nke ọnọdụ okwu dị iche iche napeeji nke 82, ma ọ bụghị ị ndị dị ná ndepụta a ka ị pụrụ iji mee ihe. Onye ndụmọdụ gị pụrụ ịtụ aro ka ị nwalee otu ọnọdụ okwu ka i wee nweta ahụmahụ, ma ọ bụ ọ pụrụ ịhapụ gị ka ị họrọ nonwe gị.Ịgụ akwụkwọ a na ime ihe omume ndị dị na ya, ọbụna mgbe ị na-adịghị akwadebe ihe omume ị ga-eme nụlọ akwụkwọ a, pụrụ ịtụnye ụtụ dị ukwuu nọganihu gị. Ikekwe, ị pụrụ ịgụcha otu ihe ọmụmụ nihe dị ka otu izu.Nagbanyeghị afọ ole ị nọworo na-ekere òkè nụlọ akwụkwọ a ma ọ bụ na-ekere òkè nozi ubi, ị ka pụrụ imeziwanye ihe. Rite uru nụzọ zuru ezu ná mmụta a na-enye nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke.Fọm Ndụmọdụ GịJiri Ọnọdụ Okwu Dịgasị Iche Iche Na-eme Ihe1 Ịgụzi Ihe AgụziAKWỤKWỌ Nsọ na-ekwu na ọ bụ uche Chineke ka ụdị mmadụ nile bịaruo ezi ihe ọmụma nke eziokwu. 1 Tim. 2:4 Nikwekọ na nke ahụ, mgbe anyị na-agụpụta ihe site na Bible, ọchịchọ anyị ime ka e nweta ezi ihe ọmụma kwesịrị imetụta otú anyị si agụ ya.Ikike ịgụpụta ihe site na Bible nakwa ná mbipụta ndị na-akọwa Bible dị ma ndị ntorobịa ma ndị meworo okenye mkpa. Dị ka Ndịàmà Jehova, anyị nwere ibu ọrụ nke ime ka ndị ọzọ mata Jehova na ụzọ ya. Nke ahụ na-agụnyekarị ịgụrụ otu onye ma ọ bụ ìgwè dị nta ihe. Anyị na-agụkwa ihe nụzọ dị otú ahụ nime ezinụlọ. NỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke, ụmụnna nwoke na ụmụnna nwanyị, ndị na-eto eto na ndị meworo okenye nwere ohere ndị kwesịrị ekwesị iji nata ndụmọdụ iji wee mee ka ịgụ ihe ha ka mma.Ịgụpụta Bible nihu ọha, ma ọ bụ ịgụrụ ya otu onye ma ọ bụ ọgbakọ, bụ ihe e kwesịrị iji kpọrọ ihe. Bible sitere nike mmụọ nsọ Chineke. Tụkwasị na nke ahụ, okwu Chineke dị ndụ ma na-akpa ike . . . o nwekwara ike ịchọpụta echiche na ebumnuche nke obi. Hib. 4:12 Okwu Chineke nwere ihe ọmụma dị oké ọnụ ahịa nke ọ na-enweghị ebe ọzọ a pụrụ isi nweta ya. Ọ pụrụ inyere mmadụ aka ịmata ị ezi Chineke ahụ na iso ya na-enwe ezi mmekọrịta nakwa inwe ike ịnagide nsogbu nke ndụ. Ọ na-akọwa ụzọ na-eduga ná ndụ ebighị ebi nime ụwa ọhụrụ nke Chineke. Ihe mgbaru ọsọ anyị kwesịrị ịbụ ịgụ Bible ruo nókè anyị nwere ike.Ọma 119:140;Jer. 26:2.Ụzọ Isi Gụzie Ihe Agụzi.E nwere ọtụtụ ihe dị nịgụ ihe nụzọ dị irè, ma ịmụta ịgụzi ihe agụzi bụ nzọụkwụ mbụ. Nke ahụ pụtara ịgba mbọ ịgụ kpọmkwem ihe dị nakwụkwọ. Lezie anya ka ị ghara ịmafe okwu ụfọdụ, ịhapụ ịgụ mkpụrụ akwụkwọ ụfọdụ dị ná ngwụsị okwu, ma ọ bụ gụhie okwu nihi na ha yiri okwu ndị ọzọ.Iji gụpụta okwu nụzọ ziri ezi, ọ dị gị mkpa ịghọta ihe ndị ọzọ gbaraya gburugburu. Nke ahụ ga-achọ iji nlezianya mee nkwadebe. Ka oge na-aga, ka ị na-azụlitekwu ikike ilepụ anya nihu ma na-atụle otú echiche okwu si na-apụta, ị ga na-agụzi ihe agụzi karị.Akara edemede na akara ụda olu bụcha akụkụ dị mkpa nasụsụ a na-ede ede. Akara edemede pụrụ igosi ebe a ga-akwụsịtụ, ogologo oge a ga-akwụsịru, nakwa ma eleghị anya mkpa ọ dị ịgbanwe ụda olu. Nasụsụ ụfọdụ, agbanweghị ụda olu mgbe akara edemede chọrọ ka a gbanwee ya pụrụ ime ka ajụjụ ghọọ okwu nkịtị, ma ọ bụ ọ pụrụ ịgbanwe ihe ọ pụtara kpam kpam. Otú ọ dị, mgbe ụfọdụ, ọrụ akara edemede na-arụ na-abụkarị ihe metụtara ụtọ asụsụ. Nọtụtụ asụsụ, ọ gaghị ekwe omume ịgụzi ihe agụzi ma ọ bụrụ na e jighị nlezianya na-eleru anya nakara ụda oluma ndị a na-ede ede ma ndị a na-aghọta site nihe a na-ekwu. Ha na-enwe mmetụta nụda mkpụrụ akwụkwọ ndị e dekọtara ha na ha. Hụ na ị maara otú e si eji akara edemede na akara ụda olu eme ihe nasụsụ gị. Nke a bụ isi ihe dị mkpa nịgụ ihe nke ọma. Cheta na ebumnobi gị kwesịrị ịbụ iwepụta echiche dị nokwu, ọ bụghị ị ikwupụta mkpụrụ okwu ndị dị na ya.A chọrọ mmụgharị ihe ma ọ bụrụ na ị ga-azụlite ikike ịgụzi ihe agụzi. Gụọ ị otu paragraf, mgbe ahụ gụgharịa ya ọtụtụ ugboro ruo mgbe ị pụrụ ịgụ ya nagụhieghị ihe ọ bụla. Mgbe ahụ gafee na paragraf na-esonụ. Nikpeazụ, gbalịa ịgụ ọtụtụ peeji nke ihe e dere ede namafeghị okwu, nagụghachighị ma ọ bụ gụhie okwu ọ bụla. Mgbe i mesịworo ihendị ahụ, gwa mmadụ ka ọ na-elere gị anya nihe ị na-agụ ma gwa gị ebe ọ bụla ị gụhiere ihe.Nakụkụ ụfọdụ nke ụwa, ahụghị ụzọ nke ọma na enweghị ìhè zuru ezu na-eso eme ka ịgụ ihe sie ike. Ọ bụrụ na ọ ga-ekwe mee ime ihe banyere ọnọdụ ndị a, ihe ịrụ ụka adịghị ya na ọ ga-arụpụta ịgụ ihe nke ọma karị.Ka oge na-aga, a pụrụ ịgwa ụmụnna nwoke na-agụ ihe nke ọma ka ha soro nịgụpụta akwụkwọ a na-amụ nỌmụmụ Akwụkwọ Ọgbakọ na nỌmụmụ IheỤlọ Nchenihu ọha. Ma iji lekọta ihe ùgwù dị otú a nke ọma, a chọrọ ihe karịrị ị inwe ike ịkpọpụta okwu nụzọ ziri ezi. Iji bụrụ onye na-agụ ihe nụzọ dị irènihu ọhanọgbakọ, ọ ga-adị gị mkpa ịzụlite ezi àgwà nọgụgụ iheonwe onye.Nke a na-agụnye ịghọta na mkpụrụ okwu ọ bụla dị nahịrịokwu nwere ọrụ ọ na-arụ. Ị pụghị ileghara ụfọdụ nime ha anya ma ghọta ihe a na-ekwu nke ọma. Ọ bụrụ na ị gụhie okwu, ọbụna mgbe ị na-agụrụ onwe gị ihe, ihe ahịrịokwu ahụ pụtara ga-agbanwe. A pụrụ ịgụhie ihe nihi ileghara akara ụda olu ma ọ bụ ọnọdụ ndị e ji okwu mee ihe na ha anya. Tinye mgbalị iji ghọta ihe okwu ọ bụla pụtara nọnọdụ e ji ya mee ihe. Tụleekwa otú akara edemede si emetụta ihe ahịrịokwu ahụ pụtara. Cheta na ọ bu okwu dị nìgwè nìgwè na-ewepụtakarị echiche dị nokwu. Rịba ihe ndị a ama ka i wee na-agụ okwu nìgwè nìgwèná nkebi ahịrịokwu ná nkebi ahịrịokwumgbe ị na-agụpụta ihe kama ịdị na-agụ ị mkpụrụ okwu mkpụrụ okwu. Ịghọta ihe ị na-agụ nke ọma bụ nzọụkwụ dị mkpa iji nwee ike isite nịgụ ihe nihu ọha mee ka ndị ọzọ nweta ezi ihe ọmụma.Ọ bụ Onye Kraịst bụ okenye nke nweworo ahụmahụ ka Pọl onyeozi degaara akwụkwọ, sị: Nọgide na-etinyesi mgbalị ike nịgụ ihe nihu ọha. 1 Tim. 4:13 O doro anya na nke a bụ ebe anyị nile pụrụ imeziwanye ihe.2 E Kwuru Okwu nỤzọ Doro AnyaIJI nwee nkwurịta okwu nụzọ dị irè, ị ghaghị ikwu okwu nụzọ doro anya. Ihe ị chọrọ ikwu pụrụ ịbụ ihe na-adọrọ mmasị, ọbụna ihe dị mkpa, ma ihe dị ukwuu nime ya ga-efu ọhịa ma ọ bụrụ na o siri ike ịghọta ihe ị na-ekwu.Okwu ndị mmadụ na-aghọtachaghị adịghị akpali ha. Ọ bụrụgodị na mmadụ nwere ụda olu dị ike, na a pụkwara ịnụ ihe ọ na-ekwu ngwa ngwa, ọ bụrụ na o kwupụtaghị okwu ya nke ọma, ha agaghị akwali ndị ọzọ ime ihe. Ọ ga-adị ka ọ na-ekwu okwu nasụsụ ọzọ, nke onye na-anụ ya na-adịghị aghọta. Jer. 5:15 Bible na-echetara anyị, sị: Ọ bụrụ na opi akpọọ òkù na-edoghị anya, ònye ga-ejikere maka agha? Notu ụzọ ahụkwa, ọ gwụla ma ùnu sitere nire unu kwuo okwu dị mfe nghọta, olee otú a ga-esi mara ihe a na-ekwu? Neziokwu, unu ga na-agwa ikuku okwu.1 Kọr. 14:8, 9.Gịnị Na-eme Ka Okwu Ghara Ido Anya?Ọ pụrụ ịbụ emepeghị ọnụ otú o kwesịrị. Uru ahụ kwedosiri ike bụ ndị dị nagbà nakwa egbugbere ọnụ na-adịghị emegharị nke ọma pụrụ iso mee ka okwu ghara ịdapụta nke ọma.Ikwu okwu oké ọkụ ọkụ pụkwara ime ka okwu sie ike nghọta. Nke ahụ yiri ịkpọ okwu e kwunyere na teepu oké ngwa ngwa karịa otú e mere ka e si kpọọ ya. E kwupụtara okwu ndị ahụ, ma ihe ka ukwuu nuru ha bara na-efu ọhịa.Mgbe ụfọdụ, okwu na-edoghị anya na-abụ nihi nkwarụ e nwere nakụkụ ahụ ndị na-enye aka nikwu okwu. Ma ọbụna ndị nwere ụdị nsogbu ahụ pụrụ ime ihe dị ukwuu iji mee ka okwu ha ka mma site nitinye aro ndị dị nihe ọmụmụ a nọrụ.Otú ọ dị, ọtụtụ mgbe, ihe na-akpata ikwu okwu na-edoghị anya bụ ekwupụtachaghị okwu ekwupụtachaikwukọta ha ọnụ nenyetụghị ohere nke na ọ na-esi ike ịghọta ha. Nsogbu ahụ pụrụ ịgụnye ịmafere nkeji okwu ụfọdụ ma ọ bụ mkpụrụ akwụkwọ ndị dị mkpa ma ọ bụ akpọghị mkpụrụ akwụkwọ ndị ikpeazụ. Mgbe mmadụ na-ekwukọta okwu agharaaghara nenyetụghị ohere, ndị ọ na-agwa okwu pụrụ ịghọtatụ ihe ụfọdụ na nkebi ahịrịokwu ụfọdụ, ma ha aghaghị ịkọ nkọ ná ndị ọzọ. Akpọpụtaghị okwu nke ọma nwere ike ime ka izi ihe mmadụ ghara ịdị irè.Ụzọ Isi Kwuo Okwu nỤzọ Doro Anya.Otu nime isi ihe ndị dị mkpa nikwu okwu nụzọ doro anya bụ ịghọta ihe ndị na-aghọ okwu nasụsụ gị. Nihe ka nọnụ ọgụgụ asụsụ, ọ bụ nkeji okwu dị iche iche na-aghọ okwu. Ihe na-emejupụta nkeji okwu bụ otu mkpụrụ akwụkwọ ma ọ bụ karị ndị a na-akpọkọta ọnụ. Nasụsụ ndị dị otú ahụ, a na-anụkarị ụda nkeji okwu nke ọ bụla mgbe ị na-ekwu okwu, ọ bụ ezie na a gaghị emesicha ha nile ike nụzọ hà nhata. Ọ bụrụ na ị chọrọ ime ka okwu gị na-edo anya karị, belata otú i si ekwu okwu ngwa ngwa, meekwa ihe nile i nwere ike ime iji na-akpọpụta nkeji okwu nke ọ bụla. Ná mmalite nke a ga-ada ka ị na-elezibiga anya ókè notú i si ekwu okwu, ma ka ị na-amụgharị ya, ị ga-eji nwayọọ nwayọọ maliteghachi ikwu okwu nụzọ na-aga were were. Iji kwuo okwu nụzọ na-aga were were, o doro anya na ị ga-ekwukọta okwu ụfọdụ nenyetụghị ohere, ma e kwesịrị izere nke a ma ọ bụrụ na ọ pụrụ ime ka echiche dị nokwu gị ghara ịpụta ìhè.Okwu ịdọ aka ná ntị: Iji meziwanye otú i si akpọpụta okwu, ị pụrụ ịmụgharị ịdị na-eji nlezianya gabigara ókè na-ekwu okwu ma na-agụ ihe. Ma ekwela ka nke ahụ ghọọ ụzọ ị ga na-esi ekwu okwu mgbe nile. Ọ ga na-ada ka ị na-eme ya ka e wee sị, ọ ga-adịkwa iche notú i si ekwu okwu.Ọ bụrụ na okwu gị adịghị adapụtacha nke ọma, mụta iwelite isi gị elu, na-ewelitekwa agbà gị elu ka ọ ghara ịdịkwasị nobi gị. Mgbe ị na-agụ Bible, welie akwụkwọ gị elu nke ọma nke na iwepụ anya gị nebe ndị na-ege ntị nọ ma lee na Bible gị ga-achọ ị iledatụ anya nke nta. Nke a ga-eme ka okwu gị na-apụta nenweghị ihe mgbochi.Ịmụta inwe ntụsara ahụ pụkwara ime ka otú i si ekwu okwu gị ka mma. Ọ bụ nnọọ ihe a maara nke ọma na nkwedo nke uru ahụ ndị dị nihu gị ma ọ bụ ndị nke na-achịkwa iku ume gị pụrụ inwe mmetụta na-adịghị mma notú i si ekwu okwu. Ụdị nkwedo ahụ na-egbochi ịrụkọ ọrụ ọnụ nke ọma nke obi gị, akụkụ ahụ gị ndị na-ewepụta ụda okwu, na nchịkwa iku umeọrụ nke kwesịrị ịdị na-aga were were otú o kwesịrị ịdị.Ọ dị mkpa ka uru ahụ ndị dị nagbà ghara ikwedo ekwedo ka o wee mee ihe ngwa ngwa mgbe o nwetara ntụziaka site nụbụrụ. Egbugbere ọnụ aghaghịkwa ịtụsara ahụ. Ha aghaghị ịdị njikere ịgbatị na ịbịaghachi ngwa ngwa ka o wee wepụtachaa ọtụtụ ụda ndị sitere nọnụ na nakpịrị. Ọ bụrụ na agbà na egbugbere ọnụ kwedoro ekwedo, ọnụ agaghị emepe nkeọma, a ga-esitekwa nezé na-ekwupụta okwu. Nke a ga-akpata ikwu okwu na-adịghị ụtọ ná ntị, nke na-adapụtachaghị nke ọma, nke na-edoghị anya. Otú ọ dị, ime ka agbà na egbugbere ọnụ ghara ikwedo ekwedo apụtaghị ileghara otú anyị si akpọpụta okwu anya. Ọ dị mkpa ka e jikọta nke a na àgwà imepụta okwu ka e wee na-akpọpụta okwu nụzọ doro anya.Mgbe i nyochara ọnọdụ gị, ị pụrụ ịchọpụta na ịgụpụta ihe agụpụta na-enye aka. Lezie anya nke ọma notú i si eji akụkụ ahụ dị ebube ndị na-enye aka nikwu okwu eme ihe. Ị na-emeghe ọnụ gị nke ọma nke na ụda okwu na-enwe ike ịpụta nenweghị ihe mgbochi? Ị ghaghị icheta na ọ bụghị ị ire bụ akụkụ ahụ e ji ekwu okwu, ọ bụ ezie na o so ná ndị a kasị eji eme ihe. Olu, agbà, egbugbere ọnụ, uru ahụ ndị dị nihu na nakpịrị na-ekerecha òkè. Mgbe ị na-ekwu okwu, ọ na-adị gị ka ihu gị adịghị emegharị emegharị? Ọ bụrụ otú ahụ, o yikarịrị nnọọ ka okwu gị adịghị edo anya.Ọ bụrụ na e nwere ígwè teepu, tinye ụda olu gị na teepu mgbe ị na-ekwu okwu otú i si ekwu okwu, otú ị ga-esi kwuo okwu mgbe ị na-agwa mmadụ okwu nozi ubi. Kwuo okwu ruo ọtụtụ minit nụdị mkparịta ụka ma kpọnye ha na teepu. Ige okwu ahụ i tinyere na teepu pụrụ inyere gị aka ịmata kpọmkwem nsogbu ọ bụla ị pụrụ inwe nịkpọpụta okwu ụfọdụ nụzọ doro anya. Lee ma ị ga-ahụ ebe ndị i kwukọtara okwu nenyetụghị ohere, ebe ị na-akpọpụtachaghị okwu nke ọma, ma ọ bụ ebe ị kpọbiiri okwu akpọbiri, gbalịakwa ịmata ihe kpatara ya. Ọtụtụ mgbe, a pụrụ ịgwọta adịghị ike ahụ site nịrụ ọrụ nisi ihe ndị e kwuru nelu.Ì nwere nsogbu ikwu okwu? Mụọ imeghetụkwu ọnụ gị karịa otú ị na-emebu, gbalịakwa iji ọbụna nlezianya ka ukwuu na-akpọpụta okwu. Kujuo ume nakpa ikuku gị mgbe ọ bụla i kuru ume, jirikwa nwayọọ nwayọọ na-ekwu okwu. Ime nke a emewo ka ọtụtụ ndị nwere nsogbu ikwu okwu nwee ike ikwu okwu nụzọ doro anya karị. Ọ bụrụ na ire gị na-apụta apụta mgbe ị na-akpọ mkpụrụ akwụkwọ ụfọdụ, wepụ ire gị nezé ihu gị mgbe ị na-akpọsnazndị dị nokwu. Ọ bụ ezie na ikekwe a gaghị agwọta nsogbu gị kpam kpam, adala mbà. Cheta na Jehova họọrọ Mozis, bụ nwoke ọ pụrụ ịbụ na o nwere nsogbu ikwu okwu ka o zie ụmụ Izrel na Fero Ijipt ozi ndị dị mkpa. Ọpụ. 4:10-12 Ọ bụrụ na ị dị njikere, ọ ga-ejikwa gị mee ihe, ọ ga-ejikwa ihe ịga nke ọma gọzie ozi gị.3 Ịkpọzi Okwu AkpọziỌ BỤGHỊ Ndị Kraịst nile gụrụ akwụkwọ nụlọ akwụkwọ ụwa ruo ọtụtụ afọ. A kọwara ọbụna ndịozi bụ Pita na Jọn dị ka ndị na-agụghị oké akwụkwọ na ndị nkịtị. Ọrụ 4:13 Otú o sina dị, ọ dị mkpa izere ịdọpụ uche neziokwu Bible ị na-ekwu site nịkpọhie okwu.Ihe Ndị A Ga-eburu nUche.E nweghị otu ụkpụrụ ịkpọ okwu nke na-achị asụsụ nile. A na-eji mkpụrụ akwụkwọ abịchịị ede ọtụtụ asụsụ. E wezụga mkpụrụ akwụkwọ abịchịị nke Latin, e nwere mkpụrụ akwụkwọ abịchịị ndị dị ka nke Arabic, Cyrillic, Grik, na Hibru. Kama iji mkpụrụ akwụkwọ eme ihe, a na-eji ihe odide ndị ọtụtụ akara pụrụ imejupụta eme ihe nasụsụ Chinese a na-ede ede. Ihe odide ndị a na-anọchitekarị anya otu okwu ma ọ bụ akụkụ nke otu okwu. Ọ bụ ezie na asụsụ Japanese na Korean na-eji ihe odide Chinese eme ihe, a pụrụ iji ihe odide ndị ahụ mee ihe maka ụda ndị dị nnọọ iche, ha nwekwara ike ha agaghị apụta otu ihe ahụ.Nasụsụ ndị e ji mkpụrụ akwụkwọ abịchịị ede, ịkpọ okwu otú o kwesịrị na-achọ iji ụda kwesịrị ekwesị eme ihe maka mkpụrụ akwụkwọ ma ọ bụ ìgwè mkpụrụ akwụkwọ ọ bụla. Mgbe asụsụ dị otú ahụ nwere ụkpụrụ ndị na-adịghị agbanwe agbanwe, dị ka ọ dị nasụsụ Grik, Spanish, na Zulu, ịkpọ okwu nụzọ kwesịrị ekwesị adịghị esi oké ike. Otú ọ dị, okwu ndị si mba ọzọ bata nasụsụ pụrụ ime ka a na-akpọ okwu ụfọdụ nụzọ e si akpọ ya nebe okwu ndị ahụ sitere. Nihi ya, a pụrụ inwe ihe karịrị otu ụzọ e si akpọ otu mkpụrụ akwụkwọ ma ọ bụ ìgwè mkpụrụ akwụkwọ ma ọ bụ, mgbe ụfọdụ, a ghara ịkpọ ya akpọ ma ọlị. Ọ pụrụ ịdị mkpa ka i buru ndị a na-akpọ nụdị dị iche nisi, jirikwa ha na-eme ihe mgbe mgbe ná mkparịta ụka gị. Nasụsụ Chinese, ịkpọ okwu otú kwesịrị ekwesị na-achọ iburu ọtụtụ puku ihe odide nisi. Nasụsụ ụfọdụ, ihe okwu pụtara na-agbanwe mgbe a gbanwere ụda ya.Elebaraghị akụkụ dị otú a nke asụsụ anya nke ọma pụrụ ime ka e nye echiche na-ezighị ezi.Ọ bụrụ na ọ bụ nkeji okwu mejupụtara okwu ndị dị nasụsụ, ọ dị mkpa ka ọ bụrụ nkeji okwu kwesịrị ekwesị ka a ga-emesi ike karị. Ọtụtụ asụsụ ndị nwere ụdị okwu ndị a nwere nkeji na-enwe usoro imesi okwu ike nke na-adịkebeghị agbanwe agbanwe. Nebe ụkpụrụ a nke imesi nkeji okwu ike na-agaghị adaba, a pụrụ idenye akara ụda olu nokwu ahụ e dere ede. Nke a na-enye aka ime ka ọ dịtụ mfe ịkpọ okwu nụzọ kwesịrị ekwesị. Otú ọ dị, ọ bụrụ na ụkpụrụ e nwere na-agbanwe agbanwe, ọ na-esi ike karị. Imeta ya nke ọma na-achọ iburu ọtụtụ ihe nisi.Nasụsụ ụfọdụ, akara ụda olu bụ otu ihe dị mkpa e kwesịrị ichebara echiche. Ha na-agụnye akara a na-edenye nelu na nokpuru mkpụrụ akwụkwọ ụfọdụ, dị ka: è, é, ọ, ṅ, ị, í. A pụrụ ide akara ụda olu ede, ma ọ bụ a pụrụ ịtụ anya ka onye na-agụ ihe na-etinye ha na-adabere nihe ndị gbara okwu ahụ gburugburu. Ọ bụrụ na ọ bụ onye na-agụ ihe ga-etinye ha, o yikarịrị ka ọ ga-adị mkpa iji nlezianya mee nkwadebe mgbe e kenyere gị ịgụ ihe nihu ọha.Nihe banyere ịkpọ okwu, e nwere ọnyà ụfọdụ a ga-ezere. Iji nlezianya gabigara ókè na-akpọ okwu pụrụ ime ka o yie ka ị na-agbanwe otú i si ekwu okwu, ọbụna yie ka ị dị mpako. A pụkwara ikwu otu ihe ahụ banyere ịkpọ okwu nụzọ ọtụtụ ndị na-esikwaghị akpọ ya. Nanị mmetụta ọ ga-enwe bụ ịdọrọ uche gaa nebe ọkà okwu nọ. Naka nke ọzọ, ọ dị mma izere akụkụ nke ọzọ gabigara ókè nke bụ ejighị nlezianya na-ekwu okwu ma na-akpọ okwu. A tụlewo ụfọdụ nime ihe ndị a nisiokwu bụ E Kwuru Okwu nỤzọ Doro Anya.Ụzọ a nakweere isi na-akpọ okwu notu asụsụ pụrụ ịdị iche site ná mba ruo ná mba, ọbụna site notu akụkụ gaa nọzọ ná mba ahụ. Onye si mba ọzọ pụrụ ịsụ asụsụ a na-asụ nobodo ọ bịara nụda olu dị iche. Akwụkwọ ọkọwa okwu dị iche iche pụrụ idepụta ihe karịrị otu ụzọ ziri ezi e si akpọ otu okwu. Karịsịa ma ọ bụrụ na ohere mmadụ nwere ịga ụlọ akwụkwọ ụwa dị nnọọ obere ma ọ bụ ọ bụrụ na asụsụ ọ na-asụ ugbu a abụghị asụsụ ala nna ya, ọ ga-erite uru dị ukwuu site nige ndị na-asụ asụsụ obodo ahụ nke ọma ntị wee na-agbaso otú ha sị akpọ okwu. Dị ka Ndịàmà Jehova, anyị kwesịrị ikwu okwu nụzọ ga-eme ka ozi anyị nwee ùgwù nakwa nụzọ ndị bi nógbè anyị ga-aghọta ngwa ngwa.Ná mkparịta ụka ị na-enwe kwa ụbọchị, ọ na-akasịkarị mma iji okwu ndị ị maara nke ọma na-eme ihe. Nọnọdụ dị otú o kwesịrị, ịkpọ okwu agaghị abụ nsogbu ná mkparịta ụka nkịtị. Otú ọ dị, mgbe ị na-agụpụtaihe, ị pụrụ ịhụ okwu ụfọdụ ị na-adịghị eji eme ihe kwa ụbọchị. Ndịàmà Jehova na-agụpụtakwa ihe agụpụta ọtụtụ mgbe. Anyị na-agụrụ ndị mmadụ Bible mgbe anyị na-agbara ha àmà. A na-agwa ụmụnna nwoke ụfọdụ ka ha gụpụta paragraf dị iche iche mgbe a na-enwe Ọmụmụ IheỤlọ Nchema ọ bụ nỌmụmụ Akwụkwọ Ọgbakọ. Ọ dị mkpa na anyị na-agụzi ihe agụzi nakwa na anyị adịghị adọpụ uche nihe a na-ekwu site nịkpọhie okwu.Ọ na-esiri gị ike ịkpọ ahaaka ụfọdụ dị na Bible? Nasụsụ Bekee, akara imesi okwu ike na-esochi nkeji okwu e kwesịrị imesi ike karị. Ọ bụrụ na ọ bụ ụdaume bụ ihe ikpeazụ dị ná nkeji okwu nke nwere akara imesi okwu ike, mgbe ahụ a na-adọ ụdaume ahụ adọ ma a na-akpọ ya. Ọ bụrụ na ọ bụ mgbochiume bụ ihe ikpeazụ dị ná nkeji okwu, mgbe ahụ a dịghị adọ ụdaume nke dị ná nkeji okwu ahụ adọ. Mgbe ụdaume abụọ bụanaibịakọtara ọnụ, dị ka na Morʹdecai na Siʹnai, a na-akpọaidị ka e si akpọaịnIgbo. Nasụsụ Bekee kwa, e wezụga naha ahụ bụ Rachel, a na-akpọ mkpụrụ akwụkwọ gbara mkpị bụchnụdak,dị ka na Melchizʹedek, nke a na-akpọ Melkizedek nIgbo.Ụzọ Isi Meziwanye Ihe.Ọtụtụ ndị bụ ndị nwere nsogbu nịkpọ okwu amaghị na ha nwere ya. Ọ bụrụ na onye nlekọta ụlọ akwụkwọ unu ekwuo akụkụ ụfọdụ nke ịkpọ okwu gị bụ ndị chọrọ nlebara anya, nwee ekele maka obiọma ya. Ozugbo ị matara ihe bụ nsogbu, olee otú ị pụrụ isi meziwanye ihe?Nke mbụ, mgbe e kenyere gị ihe omume ịgụpụta ihe, wepụta oge gụọ ya ugboro ugboro. Kanye ihe nokwu ndị siiri gị ike ịkpọ. Ọ bụrụ na i nwere ezigbo akwụkwọ ọkọwa okwu nke na-egosi otú e si akpọ okwu, jiri ya mee ihe. Akwụkwọ ọkọwa okwu ga-egosi otú a ga-esi kpọọ ụdaume nokwu ọ bụla. Mgbe ụfọdụ, a pụrụ inwe ihe karịrị otu ụzọ nke isi kpọọ okwu, na-adabere nakara ụdaume e ji mee ihe. Okwu ọ bụla i lere, kpọpụta ya ugboro ugboro tupu i mechie akwụkwọ ọkọwa okwu ahụ.Ụzọ nke abụọ a pụrụ isi meziwanye ụzọ e si akpọ okwu bụ ịgụ ihe ka onye ọzọ nụonye na-akpọ okwu nke ọmana ịgwa ya ka ọ gbazie gị nebe ndị ị kpọhiere.Ụzọ nke atọ nke isi meziwanye otú e si akpọ okwu bụ ige ndị bụ ezigbo ndị ọkà okwu ntị nke ọma. Ọ bụrụ na e nwereNsụgharị Ụwa Ọhụrụma ọ bụ magazinỤlọ NchenaTeta!ndị dị na kaseeti a na-ege ege,jiri ha mee ihe nke ọma. Ka ị na-ege ha, rịba ama okwu ndị a na-akpọ nụzọ dị iche notú ị ga-esi kpọọ ha. Detuo ha, ma mụgharịa ha. Ka oge na-aga, ịkpọhie okwu agaghịzi na-emebisị okwu gị, nke a ga-emekwa ka ikwu okwu gị ka nnọọ mma.4 Ikwu Okwu nỤzọ Na-aga Were Were nỌnụMGBE ị na-agụpụta ihe, ị na-akpọhie okwu ụfọdụ ma laghachi azụ? Ma ọ bụ mgbe i biliri ọtọ nihu ndị na-ege ntị iji kwuo okwu, ị na-achọpụta na ọtụtụ mgbe ị na-achọkarị okwu kwesịrị ekwesị achọ? Ọ bụrụ otú ahụ, ọ pụrụ ịbụ na i nwere nsogbu nke okwu ịga were were nọnụ. Onye okwu na-aga were were nọnụ na-agụ ihe ma na-ekwu okwu nụzọ nke na okwu na echiche okwu na-apụta nụzọ dị nnọọ mfe nenweghị ihe mgbochi. Nke a apụtaghị na ọ na-ekwu okwu mgbe nile, na ọ na-ekwu okwu ngwa ngwa, ma ọ bụ na ọ na-ekwu okwu necheghị echiche. Okwu ya na-adị ụtọ ná ntị. A na-elebara okwu ịga were were nọnụ anya nụzọ pụrụ iche nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke.Ọtụtụ ihe pụrụ ime ka okwu ghara ịdị na-aga mmadụ were were nọnụ. Ọ dị mkpa ka i chebara nke ọ bụla nihe ndị na-esonụ echiche nụzọ pụrụ iche? 1 Mgbe ị na-agụpụtara ndị ọzọ ihe, amachaghị okwu ụfọdụ pụrụ ime ka ị na-egbu oge nikwu okwu. 2 Ntakịrị nkwụsịtụ nọtụtụ ebe gabiga ókè pụrụ ịkpata ikwu okwu nụzọ na-akpọ ọgwụ nọnụ. 3 Emeghị nkwadebe pụrụ iso kpata nsogbu ahụ. 4 Nikwu okwu nihu ìgwè mmadụ, otu ihe na-akpatakarị ekwughị okwu nụzọ na-aga were were bụ ahazighị ihe ị ga-ekwu nụzọ ezi uche dị na ya. 5 Enweghị ọtụtụ okwu a pụrụ iji mee ihe pụrụ ime ka mmadụ na-egbu oge ka ọ nọ na-eche okwu ndị kwesịrị ekwesị. 6 Ọ bụrụ na e mesie ọtụtụ okwu ike, ọ pụrụ ime ka okwu ghara ịga were were nọnụ. 7 Amachaghị iwu ndị na-achị ụtọ asụsụ pụrụ iso kpata nsogbu ahụ.Ọ bụrụ na okwu adịghị aga gị were were nọnụ, ndị na-ege gị ntị nỤlọ Nzukọ Alaeze agaghị ebili ọtọ pụọ, ma obi ha pụrụ ịkpapụ. Nihi ya, ihe ka ukwuu nihe ị na-ekwu pụrụ ifu ọhịa.Naka nke ọzọ, a ghaghị ilezi anya ka okwu e zubere ka o nwee mmetụta dị ike ma na-aga were were nọnụ ghara ịghọ nke iti iwu, ikekwe ọbụna nke na-emenye ihere. Ọ bụrụ na nihi ọdịiche ndị e nwere nọdịbendịndị mmadụ si na ha na ndị mmadụ ewere ụzọ i si ekwu okwu dị ka nke akọ na-adịghị na ya ma ọ bụ nke na-esighị nezi obi, nke ahụ ga-emebi ebumnobi gị. Ọ bụ ihe e kwesịrị ịrịba ama na Pọl onyeozi, ọ bụ ezie na ọ bụ ọkà okwu nweworo ahụmahụ, gwara ndị Kọrint okwu nadịghị ike na negwu na noké ịma jijiji ka o wee ghara ịdọrọ uche nụzọ na-adịghị mkpa gaa nebe ya onwe ya nọ.1 Kọr. 2:3.Omume Ndị A Ga-ezere.Ọ bụ ihe maara ọtụtụ ndị ahụ ịgbakwụnye okwu ndị dị ka eem eem mgbe ha na-ekwu okwu. Ndị ọzọ na-ejikarị ya mere amalite echiche okwu, ma ọ bụ ha na-agbakwụnye nkebi ahịrịokwu bụ ọzọkwa ma ọ bụ ya bụ nihe ọ bụla ha na-ekwu. Ikekwe ị maghị ugboro ole ị na-eji okwu ndị dị otú ahụ eme ihe. Ị pụrụ ịgbalị ka i nwee nnọkọ mmụgharị ihe mgbe onye ọzọ ga-ege gị ntị ma kwughachi okwu ndị a mgbe ọ bụla i kwuru ha. Ọ pụrụ iju gị anya.Ụfọdụ ndị na-agụghachi ihe ndị ha gụrụ ma ọ bụ kwughachi ihe ndị ha kwuru ọtụtụ ugboro. Ya bụ, ha na-amalite otu ahịrịokwu ma kwụsị netiti ụzọ wee kwughachi, ma ọ dịghị ihe ọzọ, ụfọdụ nime ihe ha kwuworo.Ndị ọzọkwa na-ekwu okwu ọsọ ọsọ otú o kwesịrị, ma ha na-amalite ikwu otu ihe, mgbe ha ruziri netiti ahịrịokwu, ha amafere nihe ọzọ. Ọ bụ ezie na okwu na-apụta nnọọ nenweghị nsogbu, ịgbanwe echiche okwu na mberede na-eme ka okwu ghara ịga were were nọnụ.Ụzọ Isi Meziwanye Ihe.Ọ bụrụ na nsogbu gị bụ na ọtụtụ mgbe ị na-adị na-eche okwu kwesịrị ekwesị, ọ dị gị mkpa ime ezigbo mgbalị ịmụtakwu okwu ndị e ji eme ihe nasụsụ gị. Rịba okwu ndị ị na-amaghị dị nỤlọ Nche, Teta!,na ná mbipụta ọzọ ọ pụrụ ịbụ ya ka ị na-agụ ama. Chọọ ha nakwụkwọ ọkọwa okwu, lee otú e si akpọ ha na ihe ha pụtara, webatakwa ụfọdụ nime okwu ndị a nokwu ndị i ji eme ihe. Ọ bụrụ na ị pụghị inweta akwụkwọ ọkọwa okwu ọ bụla, gwa onye na-asụ asụsụ ahụ nke ọma ka o nyere gị aka.Ime ka ọ mara gị ahụ ịgụpụta ihe agụpụta mgbe nile ga-eso nyere gị aka ime nke ọma karị. Rịba okwu ndị siri ike ama, kpọpụtakwa ha akpọpụta ọtụtụ ugboro.Iji na-agụ ihe nụzọ na-aga were were, ọ dị mkpa ịghọta otú okwu si agakọ nahịrịokwu. Ọ na-adịkarị mkpa ịgụ okwu nìgwè nìgwè iji wepụta echiche onye dere ya na-ewepụta. Rịba ìgwè okwu ndị a ama nke ọma. Ọ bụrụ na ọ ga-enyere gị aka, kanye akara na ha. Ebumnobi gị abụghịị ịgụzi okwu agụzi, kamakwa iwepụta echiche dị na ha nụzọ doro anya. Mgbe ị tụlesịworo otu ahịrịokwu, gafere nọzọ ruo mgbe ị mụsịrị paragraf ahụ dum. Mata otú e si wepụta echiche dị na ya. Mgbe ahụ mụgharịa ịgụpụta ihe agụpụta. Gụọ paragraf ahụ ugboro ugboro ruo mgbe ị pụrụ ịgụ ya nagụhieghị ihe ma laghachi azụ, nakwụsịghịkwa nebe ndị na-ekwesịghị ekwesị. Mgbe ahụ gafere na paragraf ndị ọzọ.Mgbe ahụ, gụọ ya ọsọ ọsọ karị. Ọ bụrụ na ị ghọtawo otú okwu ndị dị notu ahịrịokwu si agakọ, ị ga-enwe ike ịhụ ihe karịrị otu okwu notu mgbe nakwa ịtụ anya ihe kwesịrị isochi. Nke a ga-atụnye ụtụ dị ukwuu nịdị irè nke ịgụ ihe gị.Ime ka ọ bụrụ omume gị mgbe nile ịdị na-agụpụta ihe ozugbo i lere ya anya pụrụ ịbụ ọzụzụ bara uru. Dị ka ihe atụ, nebughị ụzọ mee nkwadebe, gụpụta ihe mmụta dịịrị ụbọchị na nkọwa ya; na-emechi ya anya. Ka ọ mara gị ahụ ikwe ka anya gị na-ahụ okwu dị ka ìgwè dị iche iche ndị na-ewepụta echiche okwu zuru ezu kama ịdị na-ahụ ị otu okwu notu oge.Ná mkparịta ụka, okwu ịga were were nọnụ na-achọ na ị ga-eche echiche tupu i kwuo okwu. Mee ka ọ bụrụ ihe ị na-eme kwa ụbọchị. Kpebie ihe ndị ị chọrọ ikwupụta na usoro ị ga-eji kwuo ha; mgbe ahụ malite ikwu okwu. Ekwula ya ngwa ngwa. Gbalịa ikwupụta otu echiche zuru ezu nakwụsịghị akwụsị ma ọ bụ nagbanweghị echiche ị na-ewepụta netiti ụzọ. Ị pụrụ ịchọpụta na ọ na-enye aka iji ahịrịokwu ndị dị mfe ma dị nkenke na-eme ihe.Okwu kwesịrị ịdị na-abịara onwe ha ma ọ bụrụ na ị maara kpọmkwem ihe ị chọrọ ikwu. Dị ka ọ na-adịkarị, ọ dịghị mkpa ka ị họrọ mkpụrụ okwu ndị ị ga-ekwu. Nezie, ná mmụgharị ihe, ọ ka mma ijide nnọọ naka na ị ghọtara ihe ị chọrọ ikwu nke ọma na ichewazi okwu ị ga-eji mee ihe mgbe ị na-ekwu okwu. Ọ bụrụ na i mee otú ahụ, ọ bụrụkwa na i mee ka uche gị dịrị nechiche dị nokwu ahụ kama ịdị ná mkpụrụ okwu ndị ị na-ekwupụta, okwu ga na-abịara onwe ha, ị ga-ekwupụtakwa echiche gị otú ọ dị gị nobi. Ma ozugbo ị malitere iche banyeremkpụrụ okwukamaechiche dị nokwu,okwu gị nwere ike ọ gaghị aga were were nọnụ. Site nime ya ugboro ugboro, ị ga-enwe ike ịzụlite okwu ịga were were nọnụ, bụ nkà dị mkpa nikwu okwu na ịgụ ihe nụzọ dị irè.Mgbe e nyere ya ọrụ ịnọchite anya Jehova nihu mba Izrel na nihu Fero nke Ijipt, Mozis nwere mmetụta na ya erughị eru. Nihi gịnị? Ọ bụghị onye na-ekwu okwu were were; ọ pụrụ ịbụ na o nwere nsogbu ikwu okwu. Ọpụ. 4:10;6:12 Mozis nyere ihe ngọpụ dị iche iche, ma ọ dịghị nke ọ bụla nime ha Chineke nakweere. Jehova ziri Erọn ka o soro ya gaa ịbụ ọnụ na-ekwuru ya, ma O nyekwaara Mozis aka ikwu okwu. Ugboro ugboro nakwa nụzọ dị irè, Mozis gwara ọ bụghị ị ndị mmadụ notu notu nakwa ìgwè ndị dị ntakịrị okwu, kama mba ahụ dum. Deut. 1:1-3;5:1;29:2;31:1, 2,30;33:1 Ọ bụrụ na i mee ihe nile i nwere ike ime, na-atụkwasị Jehova obi, gị onwe gị kwa pụrụ iji okwu gị nye Chineke otuto.5 Nkwụsịtụ Kwesịrị EkwesịNOKWU, nkwụsịtụ ndị e mere nebe ndị kwesịrị ekwesị dị mkpa. Nke a bụ eziokwu ma ị na-agwa ìgwè mmadụ ma ọ bụ otu onye okwu. Ọ bụrụ na nkwụsịtụ ndị dị otú ahụ adịghị, ihe a na-ekwu pụrụ ịdị na-ada ka ikwugheri ọnụ kama ịbụ ikwupụta echiche dị nokwu nụzọ doro anya. Nkwụsịtụ kwesịrị ekwesị na-enye aka eme ka okwu gị doo anya. A pụkwara iji ya mee ihe nụzọ ga-eme ka isi ihe ị na-ekwu nwee mmetụta na-adịte aka.Olee otú ị pụrụ isi mata mgbe i kwesịrị ịkwụsịtụ? Nkwụsịtụ ò kwesịrị ịha aṅaa nogologo?Kwụsịtụ Iji Kebie Okwu.Akara edemede aghọwo akụkụ dị mkpa nke asụsụ a na-ede ede. Ọ pụrụ igosi ebe okwu ma ọ bụ ajụjụ kwụsịrị. Nasụsụ ụfọdụ, a na-eji ya egosi okwu ndị e hotara ehota. Akara edemede ụfọdụ na-egosi njikọ dị nagbata otu akụkụ nke ahịrịokwu na akụkụ ndị ọzọ. Onye na-agụpụtara onwe ya ihe pụrụ ịhụ akara edemede ndị ahụ. Ma mgbe ọ na-agụpụta ihe maka abamuru nke ndị ọzọ, ụda olu ya aghaghị iwepụta ihe akara edemede ọ bụla dị nihe odide ahụ pụtara. Iji nwetakwuo nkọwa, lee Ihe Ọmụmụ nke 1, Ịgụzi Ihe Agụzi. Akwụsịtụghị mgbe akara edemede chọrọ ka e mee otú ahụ pụrụ ime ka o siere ndị ọzọ ike ịghọta ihe ị na-agụ ma ọ bụ o nwere ike ọbụna ịgbanwe echiche dị nihe ị na-agụ.Tụkwasị nakara edemede, otú e si wepụta echiche okwu nahịrịokwu ga-ekpebi ebe ndị e kwesịrị ịkwụsịtụ. Otu onye a ma ama na-eti egwú kwuru notu oge, sị: Adịghị m akpọta akara ụda egwú karịa ọtụtụ ndị na-akpọpiano.Ma, ị hụla, ịkwụsịtụ nagbata otu akara ụda egwú na ọzọ, bụ ebe a chọrọ iji nkà eme ihe. Ọ bụ otú ahụ ka ọ dị nikwu okwu. Ịkwụsịtụ nebe ndị kwesịrị ekwesị ga-eme ka okwu gị makwuo mma ma mee ka okwu ị kwadebere nke ọma nwekwuo ihe mmụta.Nịkwadebe ịgụ ihe nihu ọha, ị pụrụ ịchọpụta na ọ na-enye aka ịkanye akara nihe odide ị ga-agụpụta. Kanye otu obere akara kwụ ọtọ nebeị ga-akwụsịtụ nke nta, ikekwe nebe ị ga-echeretụ ị nke nta. Kanye akara abụọ chiri anya ndị kwụ ọtọ nebe ị ga-akwụsịtụ ruo ogologo oge karị. Ọ bụrụ na ị chọpụta na otú e si hazie okwu ụfọdụ adịghị aga gị were were nọnụ nakwa na ị na-akwụsịtụ ugboro ugboro nebe na-ekwesịghị ekwesị, jiri pensịl kanye akara na ha iji jikọta okwu nile dị ná nkebi ahịrịokwu ahụ nke siri ike ọgụgụ. Mgbe ahụ gụọ nkebi ahịrịokwu ahụ nakwụsịtụghị akwụsịtụ site ná mmalite ruo ná njedebe ya. Ọtụtụ ndị ọkà okwu nwere ahụmahụ na-eme nke a.Ịdị na-akwụsịtụ ná mkparịta ụka a na-enwe kwa ụbọchị adịghị enyekarị nsogbu nihi na ị maara echiche ndị ị chọrọ iwepụta. Otú ọ dị, ọ bụrụ na ọ maara gị ahụ ịdị na-akwụsịtụ ugboro ugboro nagbanyeghị ihe echiche okwu chọrọ, okwu gị agaghị na-akpali akpali, ọ gaghịkwa edo anya. A tụrụ aro maka imeziwanye ihe nIhe Ọmụmụ nke 4, Ikwu Okwu nỤzọ Na-aga Were Were nỌnụ.Nkwụsịtụ Maka Mgbanwe Echiche Okwu.Mgbe i si notu isi ihe na-agafere nọzọ, nkwụsịtụ pụrụ inye ndị na-ege gị ntị ohere iche echiche, ịhazigharị uche ha, ịmata mgbanwe nke echiche okwu, nakwa ịghọta nke ọma karị echiche ọzọ a na-ewepụta. Ọ dị mkpa ka ị kwụsịtụ mgbe i si notu echiche na-agafere nọzọ dịkwa ka ọ na-adị mkpa ka ị kwụsịlata mgbe i ji ụgbọala chọọ isi notu okporo ámá banye nọzọ.Otu ihe mere ndị ọkà okwu ụfọdụ ji esi notu echiche amafere nọzọ nakwụsịtụghị bụ na ha na-anwa ikwu ihe buru oké ibu. Nye ụfọdụ ndị, omume ahụ na-egosi otú ha si ekwu okwu kwa ụbọchị. Ikekwe ndị nile nọ ha nso na-ekwu okwu otú ahụ. Ma nke ahụ adịghị eduga nizi ihe nụzọ dị irè. Ọ bụrụ na ọ dị ihe i nwere ikwu, nke kwesịrị ka a nụ ya ma cheta ya, mgbe ahụ wepụta oge zuru ezu iji mee ka echiche ahụ pụta ìhè nke ọma. Ghọta na nkwụsịtụ dị mkpa nokwu nke a na-ewepụta echiche okwu dị na ya nke ọma.Ọ bụrụ na ị ga-ekwu okwu nke dabeere nihe ndepụta, ị kwesịrị ịhazi ihe ọmụma gị nụzọ ga-eme ka ebe ị ga-akwụsịtụ nagbata otu isi ihe na ọzọ doo anya. Ọ bụrụ na ọ bụ okwu a ga-agụ agụ ka ị gaje ikwu, kanye akara nebe ndị e si notu isi ihe gbanwee gaa nọzọ.Nkwụsịtụ maka iji gbanwee echiche na-adịkarị ogologo karịa nkwụsịtụ nihi akara edemedeotú ọ dị, ọ gaghị adị ogologo nke na ọ ga-eme ka okwu ahụ jụọ oyi. Ọ bụrụ na ha adị oké ogologo, ha ga-eme ka e chee na ị kwadoghị nke ọma nakwa na ị na-anwa ikpebi ihe ọzọ ị ga-ekwu.Nkwụsịtụ Iji Mesie Okwu Ike.Nkwụsịtụ e ji emesi okwu ike na-adịkarị ịrịba ama, ya bụ, ọ na-ebute ụzọ ma ọ bụkwanụ na-esochi okwu e kwuru ma ọ bụ ajụjụ a jụrụ nụzọ kpotụrụ ọkụ. Nkwụsịtụ dị otú ahụ na-enye ndị na-ege ntị ohere ịtụgharị uche nihe a ka kwupụrụ, ma ọ bụ ọ na-eme ka a tụọ anya ihe ga-esochi. Ha abụghị otu ihe ahụ. Kpebie ụzọ kwesịrị ekwesị isi mee ya. Ma buru nobi na e kwesịrị inwe nkwụsịtụ ndị e ji emesi okwu ike ị maka okwu ndị dị mkpa nezie. Ma ọ bụghị otú ahụ, uru okwu ndị ahụ bara ga-efu ọhịa.Mgbe Jizọs gụpụtara ihe site nAkwụkwọ Nsọ nụlọ nzukọ dị na Nazaret, o ji nkwụsịtụ mee ihe nụzọ dị irè. O bu ụzọ gụpụta ihe bụ ọrụ ya nakwụkwọ mpịakọta nke Aịzaịa onye amụma. Otú ọ dị, tupu ọ kọwaa ya, ọ fụkọtara akwụkwọ mpịakọta ahụ, nyeghachi ya onye na-eje ozi wee nọdụ ala. Mgbe ahụ, ka ndị nile nọ nụlọ nzukọ ahụ legidesiri ya anya ike, ọ sịrị: Taa ka akụkụ Akwụkwọ Nsọ a nke unu ka nụpụrụ mezuru.Luk 4:16-21.Nkwụsịtụ Mgbe Ọnọdụ Chọrọ Ya.Mgbe ụfọdụ mkpọtụ pụkwara ime ka ị kwụsịtụ okwu gị. Mkpọtụ nke ụgbọala na-agafe agafe ma ọ bụ nwatakịrị na-ebe ákwá pụrụ ime ka ọ dị mkpa na ị ga-akwụsịtụ mkparịta ụka gị na onye nwe ụlọ na-enwe, bụ onye i zutere nozi ubi. Ọ bụrụ na ụzụ e nwere nebe a na-enwe mgbakọ agabigaghị ókè, i nwere ike iwelikwu olu gị elu ma gaa nihu. Ma ọ bụrụ na ụzụ ahụ na-emesi ike ma dịtee aka, ị ghaghị ịkwụsịtụ. Ndị na-ege gị ntị agadịghị na-aṅa ntị. Nihi ya, jiri nkwụsịtụ mee ihe nụzọ dị irè, iji nyere ndị na-ege gị ntị aka irite uru zuru ezu nezi ihe ndị ị chọrọ ịgwa ha.Kwụsịtụ Iji Nye Ohere Maka Nzaghachi:Ọ bụ ezie na ị pụrụ ịdị na-ekwu okwu nke na-enyeghị ohere ka ndị na-ege ntị na-etinye ọnụ na ya, ọ dị mkpa ka i kwe ka ndị na-ege ntị zaghachi, ọ bụghị ikwupụta ya ekwupụta, kama nuche ha. Ọ bụrụ na ị jụọ ajụjụ ndị kwesịrị ime ka ndị na-ege gị ntị chee echiche ma ị kwụsịtụghị ruo otú o kwesịrị, ihe dị ukwuu nabamuru nke ajụjụ ndị ahụ ga-efu ọhịa.Otú ọ dị, ọ dị mkpa ịkwụsịtụ, ọ bụghị ị mgbe a nọ nikpo okwu na-ekwu okwu, kamakwa mgbe a na-agbara ndị ọzọ àmà. Ụfọdụ ndị yiri ka ha adịghị akwụsịtụ akwụsịtụ ma ọlị. Ọ bụrụ na nke ahụ bụ nsogbu gị, mee ezigbo mgbalị iji zụlite nkà okwu a. Ị ga-eme ka nkwurịta okwu gị na ndị ọzọ ka mma, meekwa ka ozi gị nubi dịkwuo irè. Nkwụsịtụ bụ mkpirikpi oge nke idere duu, e kwuwokwa nụzọ bụ eziokwu na idere duu na-ekebi okwu, na-emesi ya ike, na-adọta uche, na-eme ka ntị dịghachi njikere ịnụ ihe.Mkparịta ụka a na-enwe kwa ụbọchị bụ mmadụ na mmadụ ịgwarịtaibe ha echiche ha. Ndị ọzọ na-enwe mmasị karị ige gị ntị ma ọ bụrụ na i gee ha ntị ma gosi mmasị nihe ha na-ekwu. Nke a na-achọ ka ị kwụsịtụ otú kwesịrị ekwesị iji nye ha ohere ikwu obi ha.Nozi ubi, àmà anyị na-agba na-akakarị adị irè mgbe a gbara ya nụdị mkparịta ụka. Mgbe e kelerịtasịrị ekele, ọtụtụ Ndịàmà na-ahụ na ọ dị mma ikwu isiokwu ha, mgbe ahụzi jụọ otu ajụjụ. Ha na-akwụsịtụ iji nye onye nke ọzọ ohere ịzaghachi, mgbe ahụzi ha ekelee onye nwe ụlọ maka ihe o kwuru. Ná nkwurịta okwu ahụ, ha pụrụ inye onye nwe ụlọ ọtụtụ ohere ikwu okwu. Ha maara na, dị ka ọ na-adịkarị, ha pụrụ inyere mmadụ aka karị ma ọ bụrụ na ha mata ihe bụ echiche ya nihe ha na-ekwurịta.Ilu 20:5.Otú ọ dị, ọ bụghị mmadụ nile ga-aza ajụjụ nụzọ dị mma. Ma nke ahụ egbochighị Jizọs ịkwụsịtụ otú kwesịrịnụ iji nye ọbụna ndị na-emegide ya ohere ikwu okwu. Mak 3:1-5 Inye onye nke ọzọ ohere ikwu okwu ga-agba ya ume iche echiche, nihi nke ahụkwa, ọ pụrụ ikpughe ihe dị ya nobi. Neziokwu, otu nime nzube nke ozi anyị bụ ịkpasu ndị mmadụ iji obi ha zaghachi site niche nihu ha okwu ndị dị mkpa sitere nOkwu Chineke bụ ndị ha na-aghaghị ime mkpebi na ha.Hib. 4:12.Iji nkwụsịtụ kwesịrị ekwesị eme ihe nozi anyị bụ nkà nezie. Mgbe a na-akwụsịtụ nụzọ dị irè, a na-ekwupụta echiche okwu nke ọma karị, ọtụtụ mgbe a na-echetakwa ha ruo ogologo oge karị.6 Imesi Echiche Okwu Ike nỤzọ Kwesịrị EkwesịMGBE ị na-ekwu okwu ma ọ bụ na-agụpụta ihe, ọ dị mkpa, ọ bụghị ị ka ị kpọzie mkpụrụ okwu akpọzi, kamakwa ka i mesie okwu ndị bụ isi na okwu ndị na-ewepụta echiche okwu ike nụzọ ga-ewepụta echiche dị na ha nke ọma.Imesi echiche okwu ike nụzọ kwesịrị ekwesị na-agụnye ihe karịrị imesikwu mkpụrụ okwu ole na ole ma ọ bụ ọbụna ọtụtụ okwu ike. A ghaghị imesi okwu ndịkwesịrị ekwesịike. Ọ bụrụ na e mesie okwu ndị na-ekwesịghị ekwesị ike, ihe okwu gị pụtara nwere ike ọ gaghị edo ndị na-ege gị ntị anya, bụ ndị pụkwara ikwe ka uche ha kpapụ gaa nihe ndị ọzọ. Ọ bụ ezie na ihe ọmụma a na-ewepụta pụrụ ịdị mma, okwu a na-emesighị echiche okwu ike na ya nụzọ kwesịrị ekwesị agaghị adịcha irè nịkpali ndị na-ege ntị.A pụrụ imesikwu okwu ike nọtụtụ ụzọ, bụ ndị a na-ejikarị ihe karịrị otu nime ha eme ihe notu oge ahụ: site niwelikwu olu elu, site nikpokwu ọkụ, site niji nnọọ nwayọọ kwuo okwu, site nịkwụsịtụ tupu ma ọ bụ mgbe e kwusịrị okwu ma ọ bụ ha abụọ, site nimegharị ahụ na ọdịdị ihu. Nasụsụ ụfọdụ, a pụkwara imesi okwu ike site niwetulata ụda olu ma ọ bụ iweli ọdịdị ụda olu elu. Tụlee ihe omume gị na ọnọdụ ndị dịnụ iji kpebie nke ga-akasị kwesị ekwesị.Mgbe ị na-ekpebi ihe ị ga-emesi ike, tụlee ihe ndị na-esonụ. 1 Nahịrịokwu ọ bụla, ihe na-ekpebi okwu ndị e kwesịrị imesikwu ike abụghị ị ihe ndị ọzọ e kwuru nahịrịokwu ahụ kamakwa ihe ndị e kwuru gburugburu ya. 2 A pụrụ iji imesi echiche okwu ike mee ka mmalite nke echiche ọhụrụ pụta ìhè, ma ọ bụ isi ihe ma ọ bụ ị mgbanwe echiche okwu. Ọ pụkwara ịdọrọ uche gaa ná ngwụsị nke otu arụmụka. 3 Ọkà okwu nwere ike imesi echiche okwu ike iji gosi ihe ọ na-eche banyere otu okwu. 4 A pụkwara imesi echiche okwu ike nụzọ kwesịrị ekwesị iji mee ka isi ihe ndị dị nokwu pụta ìhè.Iji mesie echiche okwu ike nụzọ ndị a, ọkà okwu ma ọ bụ onye na-agụpụta ihe nihu ọha aghaghị ịghọta ihe omume ya nke ọma machọsie ike ka ndị na-ege ya ntị ghọta ya. Banyere ntụziaka e nyere noge Ezra,Nehemaịa 8:8na-ekwu, sị: Ha wee gụọ nakwụkwọ ahụ, bụ niwu Chineke, gụpụta ya nke ọma, wee mee ka a mata isi ya, ha wee ghọta ọgụgụ ya. O doro anya na ndị gụrụ ma kọwaa Iwu Chineke noge ahụ ghọtara mkpa ọ dị inyere ndị na-ege ha ntị aka ịghọta ihe ihe a gụrụ pụtara, icheta ya, na iji ya mee ihe.Ihe Pụrụ Ịkpata Nsogbu.Ihe ka nọnụ ọgụgụ mmadụ na-enwe ike eme ka ihe ha bu nobi doo anya ná mkparịta ụka ha na-enwe kwa ụbọchị. Otú ọ dị, mgbe ha gụwara ihe onye ọzọ dere, ịmata okwu ha ga-emesi ike pụrụ isiri ha ike. Ọgwụ ya bụ ịghọta ihe omume ahụ nke ọma. Nke ahụ na-achọ iji nlezianya mụọ ihe e dere. Ya mere, ọ bụrụ na a gwa gị ka ị gụpụta ihe ná nzukọ ọgbakọ, i kwesịrị ịkwadebe nke ọma.Ụfọdụ ndị na-eme ihe a pụrụ ịkpọ mmesi okwu ike site noge ruo noge kama imesi echiche okwu ike. Ha na-emesi okwu ike nime ogologo oge a kapịrị ọnụ kpọmkwem ma imesi okwu ike dị otú ahụ ọ bara uru ma ọ bụ na ọ baghị uru. Ndị ọzọ na-emesi mkpụrụ okwu ụfọdụ ike, ikekwe na-emesi mbuụzọ na okwu njikọ ike gabiga ókè. Mgbe imesi okwu ike na-adịghị enye aka nime ka echiche okwu doo anya, nụzọ dị mfe ọ na-aghọ àgwà maara mmadụ ahụ nke na-adọpụ uche.Ná mgbalị iji mesie echiche okwu ike, ndị ọkà okwu ụfọdụ na-eweli olu ha elu nụzọ pụrụ ime ka ndị na-ege ntị chee na a na-abara ha mba. Otú ọ dị, nke ahụ adịghị arụpụtakebe ihe dị mma. Ọ bụrụ na imesi echiche okwu ike adịghị otú o kwesịrị, ọ pụrụ ime ka e chee na ọkà okwu na-eleda ndị na-ege ya ntị anya. Lee ka ọ ga-esi ka nnọọ mma iji ịhụya kpalie ha ma nyere ha aka ịhụ na ihe a na-ekwu dabeere nAkwụkwọ Nsọ, bụrụkwa ihe ezi uche dị na ya!Ụzọ Isi Meziwanye Ihe.Ọtụtụ mgbe, onye imesi echiche okwu ike na-esiri ike adịghị ama. Ọ pụrụ ịdị mkpa ka onye ọzọ gwa ya banyere ya. Ọ bụrụ na ọ dị mkpa ka i meziwanye ihe na nke a, onye nlekọta ụlọ akwụkwọ gị ga-enyere gị aka. Ọzọ, i nweere onwe gị ịgwa onye ọzọ bụ ezi ọkà okwu ka o nyere gị aka. Gwa ya ka o gee ntị nke ọma nọgụgụ ihe gị na nokwu gị nakwa ka ọ tụọrọ gị aro iji meziwanye ihe.Iji malite, onye ndụmọdụ gị pụrụ ịtụ aro ka i jiri otu isiokwu dị nỤlọ Nchenwee mmụgharị ihe. Ihe ịrụ ụka adịghị ya na ọ ga-agwa gị ka ị tụlee ahịrịokwu dị iche iche notu notu iji mata okwu ma ọ bụ nkebi ahịrịokwu ndị dị mkpa ka e mesie ike iji mee ka ihe ọ pụtara dị mfe nghọta. Ọ pụrụ ichetara gị ka i leruo okwu ụfọdụ e dere naka akwụkwọ dị iche anya nke ọma. Cheta na mkpụrụ okwu ndị dị notu ahịrịokwu na-agakọ ọnụ. Mgbe mgbe, ọ bụ ìgwè okwu ka e kwesịrị imesi ike, ọ bụghịị otu mkpụrụ okwu. Nasụsụ ụfọdụ, a pụrụ ịgba ndị mmụta ume iji nlezianya lebakwuoro ihe akara ụda olu na-egosi banyere imesi echiche okwu ike nụzọ kwesịrị ekwesị anya.Dị ka nzọụkwụ ọzọ nịmụta ihe e kwesịrị imesi ike, onye ndụmọdụ gị pụrụ ịgba gị ume ka i chebara ihe gbara ya gburugburu echiche, bụ nke sara mbara karịa ahịrịokwu ahụ nonwe ya. Olee echiche bụ isi a na-ewepụta na paragraf ahụ dum? Olee otú nke ahụ kwesịrị isi metụta ihe ị ga-emesi ike nahịrịokwu nke ọ bụla? Lee anya nisiokwu ahụ nakwa nisiokwu nta e dere naka akwụkwọ gbara okpotokpo bụ nke ihe ị na-agụ dị nokpuru ya. Olee otú ha si emetụta okwu ndị ị ga-ahọrọ imesi ike? Ihe ndị a nile bụ ihe a ga-echebara echiche. Ma lezie anya ka ị ghara imesi ọtụtụ okwu ike karịa otú o kwesịrị.Ma ị ga-ekwu okwu nagụghị ya agụ ma ị ga-agụ ihe, onye ndụmọdụ gị pụkwara ịgba gị ume ka i mee ka ọ bụrụ arụmụka ị na-ewepụta ga-ekpebi echiche okwu ị na-emesi ike. Ọ dị mkpa ka ị mara ebe otu arụmụka jedebere ma ọ bụ ebe ihe omume ahụ si notu echiche dị mkpa gafere nọzọ. Ọ ga-amasị ndị na-ege gị ntị ma ọ bụrụ na okwu gị emee ka ha mara ebe ndị a. A pụrụ ime nke a site nimesi okwu ndị dị kanke mbụ, ọzọ, nikpeazụ, otú a,nanụzọ ezi uche dị na ya,ike.Onye ndụmọdụ gị ga-adọrọkwa uche gị gaa nechiche okwu ndị i kwesịrị iji mmetụta pụrụ iche kwuo. Iji mee nke a, ị pụrụ imesi okwu ndị dị kannọọ, nezie, ọ dịghị ma ọlị, ihe a na-apụghị ichetụ nechiche, dị mkpa,namgbe nile,ike. Gị ime otú ahụ pụrụ inwe mmetụta nihe ndị na-ege gị ntị na-eche banyere ihe ị na-ekwu. A ga-ekwukwu okwu banyere nke a nIhe Ọmụmụ nke 11, Jiri Mmetụta Kwuo Okwu.Ka i wee mee ka otú i si emesi echiche okwu ike ka mma, a ga-agbakwa gị ume iburu nuche nke ọma isi ihe ndị ị chọrọ ka ndị na-ege gị ntị cheta. A ga-atụlekwu nke a nihe metụtara ịgụ ihe nihu ọha nIhe Ọmụmụ nke 7, E Mesiri Echiche Ndị Bụ Isi Ike, nakwa nihe metụtara ikwu okwu, nIhe Ọmụmụ nke 37, E Mere Ka Ihe Ndị Bụ Isi Ihe Pụta Ìhè.Ọ bụrụ na ị na-agba mbọ ime ka ozi ubi gị ka mma, lebara otú i si agụ Akwụkwọ Nsọ anya nke ọma. Mee ka ọ mara gị ahụ ịjụ onwe gị, sị, Gịnị mere m ji na-agụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ a? Nye onye na-ezi ihe, ị ịkpọ okwu otú kwesịrị ekwesị adịghị ezu mgbe nile. Ọbụna iji mmetụta gụọ akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ nwere ike ọ gaghị ezu. Ọ bụrụ na ị na-azaajụjụ mmadụ jụrụ ma ọ bụ na-akụzi otu eziokwu gbara ọkpụrụkpụ, ọ dị mma imesi mkpụrụ okwu ma ọ bụ ahịrịokwu ndị na-akwado ihe a na-atụle bụ ndị dị nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ ike. Ma ọ bụghị ya, onye ị na-agụrụ ihe nwere ike ọ gaghị aghọta isi ihe ị na-ekwu.Ebe imesi echiche okwu ike na-agụnye imesikwu okwu na nkebi ahịrịokwu ụfọdụ ike, ọkà okwu na-enwebeghị ahụmahụ pụrụ imesi okwu na nkebi ahịrịokwu ndị ahụ ike gabiga ókè. Ihe ndị ga-esi na ya pụta ga-eyitewe ụda nke onye ka malitere ịmụ otú e si akpọ ngwá egwú amụ na-akpọpụta. Otú ọ dị, ọ mụtụkwuo ya, ụda nke ọ bụla ga-eso bụrụ egwú dị ụtọ.Mgbe ị mụtaworo ụfọdụ ihe ndị bụ isi, ị ga-enwe ike irite uru site nileru ndị ọkà okwu nweworo ahụmahụ anya. Noge na-adịghị anya, ị ga-abịa ghọta ihe a pụrụ iji ọtụtụ dị iche iche nke imesi okwu ike rụzuo. Ị ga-aghọtakwa uru ọ bara bụ imesi okwu ike nụzọ dịgasị iche iche iji mee ka ihe ihe a na-ekwu pụtara doo anya. Ịzụlite nkà nke imesi echiche okwu ike nụzọ kwesịrị ekwesị ga-eme ka ihe ọgụgụ na okwu gị dịkwuo irè nke ukwuu.Amụtala imesi echiche okwu ike ị iji lafere. Iji na-ekwu okwu nụzọ dị irè, nọgide na-arụ ọrụ na ya ruo mgbe ị mụtara imesi echiche okwu ike nke ọma, nweekwa ike iji ya na-eme ihe nụzọ ga na-ada ná ntị ndị ọzọ ka otú i si ekwu okwu.7 E Mesiri Echiche Ndị Bụ Isi IkeONYE na-agụ ihe nke ọma na-ele anya gabiga ahịrịokwu ahụ ọ na-agụ, ọbụna gabiga paragraf ọ dị na ya. Mgbe ọ na-agụ ihe, ọ na-eburu echiche ndị bụ isi dị nihe ahụ dum ọ na-agụ nuche. Nke a na-emetụta okwu ọ na-emesi ike.Ọ bụrụ na a gbasoghị usoro a, a gaghị enwe ihe ndị kwesịrị ịrịba ama dị nokwu ahụ. Ọ dịghị ihe ga-apụta ìhè nke ọma. E mesịa ihe omume ahụ, ọ pụrụ isi ike icheta ihe ọ bụla dị ka ihe kwesịrị ịrịba ama.Ichebara imesi echiche ndị bụ isi ike echiche nụzọ kwesịrị ekwesị pụrụ ọtụtụ mgbe ịtụnye ụtụ dị ukwuu nime ka ọgụgụ nke otu ihe ndekọ Bible ka mma. Mmesi okwu ike dị otú ahụ pụrụ ime ka a gụpụta paragraf dị iche iche nọmụmụ Bible ebe obibi ma ọ bụ ná nzukọ ọgbakọ nụzọ ga-ekwe nghọta. Ọ dịkwa mkpa karịsịa mgbe mmadụ na-ekwu okwu a na-agụ agụ, dị ka a na-eme mgbe ụfọdụ ná mgbakọ anyị.Ụzọ Isi Mee Ya.Nụlọ akwụkwọ, a pụrụ ikenye gị ịgụ otu akụkụ na Bible. Gịnị ka e kwesịrị imesi ike? Ọ bụrụ na e nwere echiche bụ isi ma ọ bụ ihe dị mkpa merenụ bụ ihe ihe ị ga-agụ hiwere isi na ya, ọ ga-ekwesị ekwesị ime ka ọ pụta ìhè.Ma akụkụ ị ga-agụ ọ bụ abụ uri ma ọ bụ ihe ọgụgụ nkịtị, ilu ma ọ bụ akụkọ, ndị na-ege gị ntị ga-erite uru ma ị gụọ ya nke ọma. 2 Tim. 3:16, 17 Iji mee nke a, ị ghaghị ichebara ma ebe ndị ị gaje ịgụ ma ndị ga-ege gị ntị echiche.Ọ bụrụ na ị gaje ịgụpụta ihe dị nakwụkwọ noge a na-enwe ọmụmụ Bible ma ọ bụ ná nzukọ ọgbakọ, olee echiche ndị bụ isi ndị ọ dị mkpa ka i mesie ike? Were azịza nke ajụjụ ndị e biri ebi dịịrị ọmụmụ dị ka echiche ndị bụ isi. Ọzọkwa, mesie echiche ndị metụtara isiokwu nta e dere naka akwụkwọ gbara okpotokpo ike bụ nke ihe ị na-agụ dị nokpuru ya.Ọ dịghị mma ime ka ọ mara gị ahụ iji ihe odide a na-agụ agụ weena-ekwu okwu nọgbakọ. Otú ọ dị, mgbe ụfọdụ a na-enye ihe odide a na-agụ agụ maka okwu ụfọdụ a ga-ekwu ná mgbakọ ka e wee wepụta otu echiche ahụ notu ụzọ ahụ ná mgbakọ nile. Iji mesie echiche ndị bụ isi dị nokwu dị otú ahụ a na-agụ agụ ike, ọkà okwu aghaghị ibu ụzọ nyochaa ihe ọgụgụ ahụ nke ọma. Olee ihe ndị bụ isi ihe? O kwesịrị inwe ike ịmata ha. Ihe ndị bụ isi ihe abụghị ị echiche ndị o chere na ha na-akpali mmasị. Ha bụ echiche ndị gbara ọkpụrụkpụ ndị ihe ọgụgụ ahụ na-akọwapụta. Mgbe ụfọdụ, a na-ekwu okwu dị nkenke nke na-ewepụta echiche bụ isi dị nokwu ahụ a ga-agụ agụ ná mmalite nke otu akụkọ ma ọ bụ arụmụka. Ọtụtụ mgbe, a na-ekwu okwu gbara ọkpụrụkpụ mgbe e nyesịworo ihe àmà na-akwado ya. Mgbe a mataworo isi ihe ndị a, ọkà okwu kwesịrị ịkanye akara na ha nihe odide ahụ ọ ga-agụ. Ha na-adịkarị ole na ole, ma eleghị anya ha agaghị akarị anọ ma ọ bụ ise. Ọzọ, ọ dị ya mkpa ịmụgharị ịgụ ya nụzọ ga-eme ka ndị ga-ege ntị mata ha ngwa ngwa. Ha bụ ihe ndị bụ isi nokwu ahụ. Ọ bụrụ na e jiri mmesi okwu ike kwesịrị ekwesị kwuo okwu ahụ, o yikarịrị ka a ga-echeta echiche ndị a bụ isi. Nke ahụ kwesịrị ịbụ ihe mgbaru ọsọ ọkà okwu.E nwere ọtụtụ ụzọ ọkà okwu pụrụ isi mesie okwu ike, bụ nke dị mkpa iji nyere ndị na-ege ntị aka ịmata ihe ndị bụ isi ihe. O nwere ike iji ịnụ ọkụ nobi ka ukwuu, mgbanwe notú o si ekwu okwu ọsọ ọsọ, itinyekwu mmetụta, ma ọ bụ mmegharị ahụ kwesịrị ekwesị, mee ihe, ka anyị kpọọ ị ole na ole.8 Ụda Olu Kwesịrị EkwesịỌ BỤRỤ na ụda olu nke onye ọkà okwu ihu ọha adịghị adasi ike otú a chọrọ, ụra nwere ike ịmalite ịtụ ụfọdụ nime ndị na-ege ntị. Ọ bụrụ na onye nkwusa na-ekwu okwu nolu dịbigara nro ókè nozi ubi, o yikarịrị ka ọ gaghị eme ka onye nwe ụlọ nọgide na-enwe mmasị nihe ọ na-ekwu. Ná nzukọ kwa, ebe ndị na-ege ntị na-adịghị eji ụda olu kwesịrị ekwesị aza ajụjụ, ndị bịaranụ agaghị enweta agbamume dị mkpa. Hib. 10:24, 25 Naka nke ọzọ, ọ bụrụ na ọkà okwu ewelie olu ya noge na-ekwesịghị ekwesị, ndị na-ege ntị nwere ike ịmalite inwe ahụ erughị alaọbụna wee iwe.Ilu 27:14.Chebara Ndị Na-ege Gị Ntị Echiche.Ole ndị ka ị na-agwa okwu? ọ bụ otu onye? ọ bụ ezinụlọ? ọ bụ ntakịrị ìgwè mmadụ zukọrọ maka nzukọ ije ozi ubi? ọ bụ ọgbakọ dum? ka ọ bụ mgbakọ buru ibu? O doro anya na ụda olu kwesịrị ekwesị notu ọnọdụ nwere ike ọ gaghị ekwesị ekwesị nọnọdụ ọzọ.Noge dịgasị iche iche, ndị ohu Chineke agwawo ìgwè mmadụ ndị buru ibu okwu. Mgbe a raara ụlọ nsọ dị na Jeruselem nye noge Solomọn, e nweghị ígwè okwu. Ya mere Solomọn guzoro nikpo okwu e wuliri elu wee were oké olu gọzie ìgwè mmadụ ahụ. 1 Eze 8:55;2 Ihe 6:13 Ọtụtụ narị afọ mgbe nke ahụ gasịrị, mgbe a wụpụsịrị mmụọ nsọ na Pentikọst 33 O.A., oké ìgwè mmadụụfọdụ ndị nwere mmasị, ndị ọzọ na-akwa emogbakọrọ gburugburu obere ìgwè Ndị Kraịst ahụ nọ na Jeruselem. Niji ezi amamihe mee ihe, Pita biliri ọtọ . . . o welikwara olu ya. Ọrụ 2:14 A gbara àmà dị ike.Olee otú ị ga-esi mara ma ụda olu i ji ekwu okwu notu ọnọdụ ò kwesịrị ekwesị? Mmeghachi omume nke ndị na-ege ntị bụ otu nime ụzọ kasị mma isi chọpụta. Ọ bụrụ na ị chọpụta na ụfọdụ ndị so na-ege ntị na-adọgbu onwe ha iji nụ ihe ị na-ekwu, i kwesịrị ịgbalị ịgbanwe ụda olu gị.Ma ànyị na-agwa otu onye okwu ma ọ bụ ìgwè mmadụ, ọ bụ ihe amamihe dị na ya iche echiche banyere ndị so na-ege ntị. Ọ bụrụ na e nwereonye na-adịghị anụ ihe nke ọma, ọ pụrụ ịdị mkpa iwelite olu gị. Ma iti mkpu agaghị eme ka ndị mmadụ nwee mmasị nebe ị nọ, bụ ndị ọ pụrụ ịbụ na ha adịchaghị emeghachi omume nụzọ dị gara gara nihi ime agadi. A pụrụ ọbụna iwere ya dị ka ihe àmà na-egosi enweghị nsọpụrụ. Nebe ụfọdụ, a na-ewere iwelibiga olu ókè dị ka ihe àmà na-egosi na iwe ji mmadụ ma ọ bụ na o nweghị ndidi.Chebara Mkpọtụ Ndị Na-adọpụ Uche Echiche.Mgbe ị nọ nozi ubi, ọnọdụ ndị ị na-ezute na-enwe mmetụta nezie nụda olu a chọrọ iji gbaa àmà. Ọ pụrụ ịbụ na ị ghaghị ịgba mgba megide mkpọtụ ụgbọala, ụmụaka na-akpa aghara, nkịta na-agbọ ụja, egwú na-adasi ike, ma ọ bụ telivishọn na-adachi ntị. Naka nke ọzọ, nógbè ebe ụlọ dịdewere nnọọ ibe ha, ọ pụrụ imenye onye nwe ụlọ ihere ma ọ bụrụ na i kwuo okwu nolu dara ụda nke na ị na-adọta mmasị ndị agbata obi ya.Ụmụnna ndị na-ekwu okwu nọgbakọ ma ọ bụ ná mgbakọ dị iche iche aghaghịkwa ịnagide ọnọdụ dịgasị nnọọ iche iche. Ịgwa ndị na-ege ntị okwu nèzí dị nnọọ iche nikwu okwu nime ụlọ nzukọ ebe a na-anụ ụda okwu nke ọma. Na Latin America, ndị ozi ala ọzọ abụọ kwuru okwu ihu ọha nogige nke otu onye nwere mmasị ka a nọ na-eme ememe oké mkpọtụ notu ámá obodo dị nso nebe ahụ, oké ọkpa nọkwa na-akwa nakwụsighị akwụsị nebe dị nso!Ka okwu nọ na-aga nihu, otu ihe pụrụ ime nke ga-achọ ka a kwụsịtụ ruo mgbe mkpọtụ ahụ dajụrụ ma ọ bụ ka e welitekwuo olu. Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na a na-enwe nzukọ nụlọ nke e ji gbamgbam kụọ elu ya, oké mmiri ozuzo nke malitere na mberede nwere ike ime ka ọ fọ nke nta ka ndị na-ege ntị ghara ịnụ ihe ọkà okwu na-ekwu. Nwatakịrị nke na-ebe ákwá ma ọ bụ mkpọtụ nke ndị bịara nazụ oge na-eme ga-abụrịrị ihe ịma aka. Mụta ime ihe iji merie ihe ndọpụ uche ndị ahụ ka ndị na-ege gị ntị wee nwee ike irite uru zuru ezu nihe ọmụma ị na-eche nihu ha.Ígwè ọrụ nke na-eme ka ụda na-adasikwu ike ga-enye aka ma ọ bụrụ na e nwere ya, ma ọ dịghị akagbu mkpa ọ dị ka ọkà okwu welie olu ya mgbe ọnọdụ mere ka ọ dị mkpa. Nebe ụfọdụ, ebe a na-ewekarị ọkụ, ndị ọkà okwu aghaghị ịga nihu nokwu ha nejighị ígwè okwu.Chebara Ihe Ọmụma Ị Na-atụle Echiche.Ụdị ihe ọmụma dị nokwu gị na-enwekwa mmetụta nụda olu a ga-achọ. Ọ bụrụ na isiokwu ahụ chọrọ itinye ume, ebelatala ikike okwu ahụ site nikwu okwu nolu dịbigara nro ókè. Dị ka ihe atụ, mgbe ị na-agụpụta ikpe ọmụma siterenAkwụkwọ Nsọ, ụda olu gị kwesịrị ịdị ike karịa mgbe ị na-agụpụta ndụmọdụ maka igosi ịhụya. Mee ka ụda olu gị kwekọọ nihe omume gị, ma lezie anya iji hụ na i mere ya nụzọ na-agaghị adọta mmasị nebe ị nọ.Tụlee Ebumnobi Gị.Ọ bụrụ na ị chọrọ ịkpali ndị na-ege gị ntị ka ha jiri ịnụ ọkụ nobi mee ihe, ọ pụrụ ịdị mkpa ka i jiri olu sitụrụ ike kwuo okwu. Ọ bụrụ na ị chọrọ ịgbanwe otú ha si eche echiche, ejila olu dị oké elu chụọ ha. Ọ bụrụ na ị na-agbalị ịkasi mmadụ obi, olu dị nro karị na-akakarị mma.Iji Ụda Olu Dị Elu Ekwu Okwu nỤzọ Dị Irè.Mgbe ị na-anwa ịdọta mmasị nke onye ji ọrụ naka, olu dịtụ elu na-enyekarị aka. Ndị mụrụ ụmụ maara nke a, ya mere ha na-eweli olu ha kpọọ ụmụ ha ma oge ruo ka ha hapụ egwuregwu ma bata nụlọ. Ọ pụkwara ịdị mkpa iweli olu mgbe onyeisi oche na-achọ ka ọgbakọ ma ọ bụ ndị bịara mgbakọ nọrọ jụụ. Ka ndị nkwusa na-ekere òkè nozi ubi, ha nwere ike iweli olu kelee ekele ka ha na-agakwuru ndị nọ nèzí na-arụ ọrụ.Ọbụna mgbe ị dọtasịrị mmasị mmadụ, ọ dị mkpa ka ị nọgide na-ekwu okwu nụda olu kwesịrị ekwesị. Ụda olu dị nnọọ ala pụrụ ime ka e chee na ọkà okwu ahụ akwadoghị nke ọma ma ọ bụ na o kwenyeghị nihe ọ na-ekwu.Mgbe e jikọtara ya na inye iwu, iweli olu elu pụrụ ịkwali ndị mmadụ ime ihe. Ọrụ 14:9, 10 Nụzọ yiri nke ahụ, iwu e ji iti mkpu nye pụrụ igbochi ọdachi. Na Filipaị, ọ fọrọ nke nta ka onye na-elekọta ụlọ nga gbuo onwe ya nihi na o chere na ndị mkpọrọ ya agbapụla. Pọl tiri mkpu noké olu, na-asị, Emerụla onwe gị ahụ, nihi na anyị nile nọ nebe a! E si otú a gbochie mmadụ igbu onwe ya. Mgbe ahụ Pọl na Saịlas gbaara onye ahụ na-elekọta ụlọ nga na ezinụlọ ya àmà, ha nile nakwekwaara eziokwu ahụ.Ọrụ 16:27-33.Ụzọ Isi Mee ka Ụda Olu Gị Ka Mma.Nye ụfọdụ ndị, a chọrọ mgbalị pụrụ iche naka ha iji mụta otú ha ga-esi jiri ụda olu kwesịrị ekwesị na-eme ihe. Mmadụ pụrụ iji ụda olu na-ekwesịghị ekwesị na-ekwu okwu nihi na o nwere olu dị nro. Otú ọ dị, ọ bụrụ na o tinye mgbalị, ọ pụrụ imeziwanye ya, ọ bụ ezie na ọ ka nwekwara ike na-ekwu okwu nolu dị ala. Chebara iku ume gị na otú i si anọ echiche. Mee ka ọ mara gị ahụ ịdị na-anọdụ ala ma na-eguzo ọtọ nụzo kwụ kwem. Na-ewela ubu gị azụ, na-ekurukwa ume ala. Jide naka na ị na-ekute ume nụzọ ga-eme kaikuku jupụta nakụkụ ala ala nke akpa ume gị. Ọ bụ ikuku a i kuuru, ma a chịkwaa ya nke ọma, na-eme ka o kwe gị omume ịchịkwa ụda olu gị mgbe ị na-ekwu okwu.Nye ndị ọzọ, ihe bụ nsogbu bụ na ha na-ekwu okwu nolu na-ada oké ụda. Ikekwe ha zụlitere àgwà ahụ nihi ịdị na-arụ ọrụ nèzí ma ọ bụ na gburugburu ebe mkpọtụ dị. Naka nke ọzọ, ọ pụrụ ịbụ na a zụlitere ha nebe onye ọ bụla na-adị na-eti mkpu na ebe a na-anapụkarị onye na-ekwu okwu okwu nọnụ. Nihi ya, ha na-eche na ikwu okwu nolu dara ụda karịa ndị ọzọ bụ ị ụzọ isi kere òkè nihe a na-ekwu. Ka ha ji nwayọọ nwayọọ na-anakwere ndụmọdụ Bible bụ iyikwasị onwe ha mmetụta dị nro bụ ọmịiko, obiọma, ịdị umeala nobi, ịdị nwayọọ, na ogologo ntachi obi, ha ga-agbanwe ụda olu ha na-eji eme ihe mgbe ha na ndị ọzọ na-akparịta ụka.Kọl. 3:12.Ime ezi nkwadebe, ahụmahụ nke na-abịa site nikerechi òkè anya nozi ubi, na ikpegara Jehova ekpere ga-enyere gị aka ikwu okwu nụda olu kwesịrị ekwesị. Ma ị nọ nelu ikpo okwu na-ekwu okwu ma ị na-agwa otu onye okwu nozi ubi, gbalịa ime ka echiche gị dịgide notú a pụrụ isi nyere onye ị na-agwa okwu aka site na ya ịnụ ihe ị na-ekwu.Ilu 18:21.9 Mgbanwe Ụda OluGỊ IMESI echiche okwu ike nụzọ na-adịghị mgbagwoju anya na-enyere ndị na-ege ntị aka ịghọta ihe ị na-ekwu. Ma mgbe i jirimgbanwenke otú ụda olu gị si adasi ike, ọtụtụ ịgba ọsọ nokwu, na ọdịdị ụda olu mee ihe nụzọ dị mma, okwu gị ga-adị ụtọ ngere karị. Ọzọkwa, ọ pụrụ ime ka ndị na-ege gị ntị mata echiche gị banyere ihe ị na-ekwu. Àgwàgịnebe ihe omume gị dị pụrụ inwe mmetụta nihehana-eche banyere ya. Nke a bụ eziokwu ma ị nọ nelu ikpo okwu na-ekwu okwu ma ọ bụ otu onye ka ị na-agwa okwu nozi ubi.Ụda olu mmadụ bụ ihe ọrụ dị ebube, nke a pụrụ iji mee ihe nụzọ dịgasị nnọọ iche iche. Mgbe e ji ya mee ihe nụzọ kwesịrị ekwesị, ọ pụrụ ime ka okwu kpoo ọkụ, na-eru nobi, na-akpali mmetụta uche, ma na-akwali mmadụ ime ihe. Otú ọ dị, ị pụghị ịrụzu nke a ị site nịkanye akara nihe ndị i deturu iji gosi ebe ị ga-ewelikwu ma ọ bụ wedaa ụda olu gị, gbanwee ọtụtụ ịgba ọsọ nokwu gị, ma ọ bụ gbanwee ọdịdị ụda olu gị. Mgbanwe ụda olu e mere nihi ihe mgbaàmà ndị dị otú ahụ ga-ada ka ihe na-esiteghị nobi. Kama ime ka okwu gị kpoo ọkụ ma dị ụtọ, ọ pụrụ ime ka ahụ ghara iru ndị na-ege gị ntị ala. Ịgbanwe olu nụzọ kwesịrị ekwesị na-esite nobi.Mgbe e ji ya mee ihe nụzọ amamihe, mgbanwe ụda olu agaghị adọrọ mmasị na-ekwesịghị ekwesị gaa nebe ọkà okwu nọ. Kama nke ahụ, ọ ga-enyere ndị na-ege ntị aka ịghọta isi ihe dị nisiokwu ahụ a na-atụle.Na-eweli Ma Na-eweda Olu Gị.Otu ụzọ isi na-agbanwe olu okwu gị bụ iweli olu gị elu na iwetulata ya. Ma nke a ekwesịghị ịbụ ị iweli olu elu ma ọ bụ iwetulata ya site noge ruo noge notu ụzọ ahụ. Nke ahụ ga-agbanwe echiche dị nihe ị na-ekwu. Ọ bụrụ na ị na-eweli olu gị ọtụtụ ugboro gabiga ókè, ọ ga-enye echiche na-adịghị mma.Ụda olu gị kwesịrị ikwekọ nihe omume gị. Ma ị na-agụpụta iwu dị oké mkpa, dị ka nke ahụ dị náMkpughe 14:6, 7ma ọ bụ náMkpughe18:4, ma ọ bụ okwu na-egosi nkwenye siri ike, dị ka nke e dekọrọnỌpụpụ 14:13, 14, ọ dị mma ka e jiri olu e weliri elu otú kwesịrị ekwesị gụọ ha. Notu aka ahụ, ọ bụrụ na ị na-agụ nkatọ siri ike site na Bible, dị ka nke ahụ dị naJeremaịa 25:27-38, iweli ma ọ bụ iweda ụda olu gị ga-eme ka okwu ụfọdụ pụta ìhè karịa ndị ọzọ.Burukwa nuche ihe bụ ebumnobi gị. Ị chọrọ ịkwali ndị na-ege gị ntị ime ihe? Ị chọrọ ime ka isi ihe ndị dị nihe ị na-ekwu pụta ìhè? Olu e welikwuru elu, mgbe e ji akọ mee ya, na-enye aka imezu ebumnobi ndị a. Otú ọ dị, ị iweli olu gị elu nwere ike ime ka ị ghara imezu nzube gị. Nụzọ dị aṅaa? Ihe ị na-ekwu pụrụ ịchọ ikpo ọkụ na mmetụta kama ịbụ olu e weliri elu. Anyị ga-atụle nke a nIhe Ọmụmụ nke 11.Mgbe e ji nghọta mee ya, iwetulata olu pụrụ ime ka a tụwa anya ihe. Ma nke ahụ na-achọkarị iwelite ụda olu ozugbo e mesịrị nke ahụ. A pụrụ iji ụda olu dị ala ya na ikpo ọkụ ka ukwuu gosi nchegbu ma ọ bụ ụjọ. A pụkwara iji ụda olu dị ala gosi na ihe a na-ekwu adịghị oké mkpa ma e jiri ya tụnyere ihe ndị gbara ya gburugburu. Otú ọ dị, ọ bụrụ na ụda olu gị na-adị ala mgbe nile, nke a pụrụ inye echiche bụ na i jighị ihe ị na-ekwu naka ma ọ bụ na obi esighị gị ike ma ọ bụkwanụ na i nwechaghị mmasị nisiokwu gị. O doro anya na ọ dị mkpa ịdị na-eji ezi echiche eji ụda olu dị nnọọ ala na-ekwu okwu.Na-agbanwe Ọtụtụ Ịgba Ọsọ nOkwu Gị.Nokwu a na-ekwu kwa ụbọchị, okwu na-apụtara onwe ya ka anyị na-ekwupụta echiche anyị. Mgbe a kpaliri mmụọ anyị, anyị na-ekwukarị okwu ọkụ ọkụ. Mgbe anyị chọrọ ka ndị ọzọ cheta kpọmkwem ihe anyị na-ekwu, anyị na-ejikwu nwayọọ nwayọọ na-ekwu okwu.Otú ọ dị, ọ bụ ị ndị ọkà okwu ole na ole bụ ndị ọhụrụ nikwu okwu ihu ọha na-agbanwe ọtụtụ ịgba ọsọ nokwu ha. Nihi gịnị? Ha na-eji oké nlezianya akwadebe okwu ndị ha ga-eji eme ihe. Ha nwere ike idetu ihe nile edetu. Ọ bụrụgodị na ha ekwughị okwu ahụ dị ka okwu a na-agụ agụ, ọ ga-afọ nke nta ka ha buru mkpụrụ okwu ndị ahụ nisi. Nihi ya, a na-ekwu ihe nile nọtụtụ ịgba ọsọ hà nhata. Ịmụta iji ihe ndepụta na-ekwu okwu ga-enye aka imeri adịghị ike a.Zere ikwuwekwu okwu ọsọ ọsọ karị na mberede nke na ọ ga-echetara mmadụ banyere nwamba nke nọ na-akpagharịrị onwe ya ma mgbe ọhụrụ nkịta ya agbapụ ọsọ. Ya adịkwala mgbe ị ga-ekwu okwu ọsọ ọsọ nke na ọ ga-emetụta otú i si akpọpụta okwu.Iji nwee ike ịdị na-agbanwe ọtụtụ ịgba ọsọ nokwu gị, ya abụla ị i kwutụ okwu ọsọ ọsọ i jiritụ nwayọọ site noge ruo noge. Kama ime ka ihe ị na-ekwu dịkwuo ụtọ, isi otú ahụ ekwu okwu ga-adọpụ uche na ya. Mgbanwe nọtụtụ ịgba ọsọ nke okwu gị kwesịrị ịkwekọ nihe ị na-ekwu, mmetụta ị chọrọ iwepụta, na ebumnobi gị. Kwuo okwu gị nọtụtụ ịgba ọsọ na-agabigaghị ókè. Iji gosi mkpali, kwuo okwu gị ọsọ ọsọ karị, dị nnọọ ka i si ekwu okwu kwa ụbọchị. Nke a kwesịkwara ekwesị mgbe ị na-ewepụta isi ihe ndị na-adịghị oké mkpa ma ọ bụ mgbe ị na-akọ akụkọ ndị ọ na-abụghị ihe nile merenụ dịcha mkpa na ya. Nke a ga-eme ka okwu gị gwatụ ọgwa ma nye aka mee ka okwu gị ghara ịda ike ike gabiga ókè. Naka nke ọzọ, arụmụka ndị dị mkpa karị, ihe ndị bụ isi ihe, na ihe ndị kasị mkpa nokwu na-achọkarị ka e kwuo ha nwayọọ nwayọọ karị.Na-agbanwe Ọdịdị Ụda Olu Gị.Were ya na mmadụ na-akpọ otu ngwá egwú ruo ihe dị ka otu awa. Noge ahụ nile, ọ bụ ị otu ụda ka ọ na-ewepụtao bu ụzọ na-adasi ụda ike, o mesịa dawa nke nta nke nta, mgbe ụfọdụ ọ dawa ọkụ ọkụ, mgbe ahụzi nwayọọ nwayọọ. E nwere mgbanwe notú ọ na-adaru ụda na otú o si ada ọkụ ọkụ, ma ọ bụrụ na e nweghị mgbanwe nọdịdị ụda ya, egwú ahụ agaghị adịcha ụtọ. Notu aka ahụ, ọ bụrụ na e nweghị mgbanwe nọdịdị ụda olu, ụda olu anyị agaghị adị ụtọ ná ntị.A ghaghị ịrịba ama na mgbanwe nọdịdị ụda olu adịghị enwe otu mmetụta ahụ nasụsụ nile. Nasụsụ nwere akara ụda olu, dị ka Igbo, ịgbanwe ọdịdị ụda olu pụrụ ịgbanwe ihe okwu pụtara. Ka o sina dị, ọbụna nasụsụ dị otú ahụ, e nwegasịrị ihe mmadụ pụrụ ime iji gbanwee ụda okwu ya nụzọ dị ukwuu. Ọ pụrụ ịrụ ọrụ nimeziwanye ọdịdị ụda olu ya inwe mmetụta ka ukwuu nagbanweghị otú e si akpọ okwu. Nụzọ dị otú a, ọ pụrụ ime ka ụda ndị dị elu dịkwuo elu, meekwa ka ụda ndị dị ala dịkwuo ala.Ọbụna nasụsụ ndị na-enweghị akara ụda olu, ịgbanwe ọdịdị ụda olu pụrụ inye echiche dịgasị iche iche. Dị ka ihe atụ, a pụrụ iji ịgbanwetụ ọdịdị ụda olu na iwelikwu olu elu otú dabara adaba mesie echiche okwu ike. Ma ọ bụkwanụ, ịgbanwe ọdịdị ụda olu pụrụ ịbụ otu ụzọ isi gosi otú ihe ha nibu ma ọ bụ otú o si dị anya. Ịgbanwetụ ụda olu laa elu ná ngwụsị ahịrịokwu pụrụ igosi na ọ bụ ajụjụ ka a na-ajụ. Asụsụ ụfọdụ pụrụ ịchọ ka e mee ka ụda olu lọtuo ala.A pụrụ iji ọdịdị ụda olu dịtụ elu karị gosi mkpali na ịnụ ọkụ nobi.Nasụsụ nwere akara ụda olu, nke ahụ ga-achọ ụda olu dịtụ elu karị. Mwute na nchegbu pụrụ ịchọ ọdịdị ụda olu dị ala karị. Ma ọ bụ nasụsụ nwere akara ụda olu, ọ ga-achọ ụda olu dị ala karị. Mmetụta uche ndị e hotara nebe a bụ ndị nke na-enyere ọkà okwu aka iru nobi ndị mmadụ. Mgbe ị chọrọ igosipụta ha, ya abụla ịikwupụtaokwu ndị ahụ ekwupụta ka ị ga-eme. Jiri ụda olu gị mee ihe nụzọ ga-egosi na gị onwe gị kwanwere mmetụtandị ahụ.Ịtọ Ntọala.Ọ bụrụ otú ahụ, olee ebe mgbanwe ụda olu na-amalite? Ọ bụ mgbe ị na-ahọrọ ihe ndị ị ga-ekwu nokwu gị. Ọ bụrụ na ọ bụ ị arụmụka ma ọ bụ ị agbamume ka ị họọrọ, ị gaghị enwecha ohere ịgbanwe otú i si ekwu okwu. Ya mere nyochaa ihe ndepụta gị nke ọma, jidekwa naka na i nwere ihe ndị na-eme ka okwu dị ụtọ ma nwee ihe mmụta.Ka e were ya na ka ị nọ na-ekwu okwu gị, ị hụrụ mkpa ọ dị inwekwu mgbanwe nihi na okwu gị jụrụ oyi. Gịnị ka ị ga-eme? Gbanwee ụzọ i si na-ekwu okwu gị. Nụzọ dị aṅaa? Otu ụzọ bụ imeghe Bible, gwa ndị na-ege ntị ka ha meghee nke ha, ma gụọ otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ kama ịnọ na-ekwu ị okwu. Ma ọ bụ ịgbanwe okwu ụfọdụ ka ha ghọọ ajụjụ, na-akwụsịtụ iji mesie okwu ike. Webata ihe atụ dị mfe. Ihe ndị a bụ ihe ndị ọkà okwu nwere ahụmahụ na-eme. Ma nagbanyeghị otú i nweruru ahụmahụ, ị pụrụ iji otu echiche ndị a mee ihe mgbe ị na-akwadebe ihe omume gị.A pụrụ ikwu na mgbanwe ụda olu bụ nnu na-eme ka okwu dị ụtọ. Ọ bụrụ na e jiri ụdị nke kwesịrị ekwesị mee ihe ma meruo ya otú kwesịrị ekwesị, ọ ga-ewepụtacha ịdị ụtọ nke ihe omume gị, meekwa ka ọ tọọ ndị na-ege gị ntị ụtọ.10 Ịnụ Ọkụ nObiỊNỤ ọkụ nobi na-eme ka okwu kpoo ọkụ. Ọ bụ ezie na ihe ọmụma nwere ihe mmụta dị mkpa, ọ bụ ikwu okwu nụzọ na-ekpo ọkụ, nịnụ ọkụ nobi ga-enye aka dọta mmasị nke ndị na-ege ntị. Nagbanyeghị ụdị ebe ị nọ too ma ọ bụ ụdị onye ị bụ, ị pụrụ ịzụlite ịnụ ọkụ nobi.Jiri Mmetụta Kwuo Okwu.Mgbe ọ na-agwa nwanyị Sameria okwu, Jizọs sịrị na ndị na-efe Jehova ofufe aghaghị ife ya nime mmụọ na neziokwu. Jọn 4:24 Ọ ghaghị ịbụ obi ekele na-akpali ofufe ha na-efe, bụrụkwa nke kwekọrọ neziokwu nke dị nOkwu Chineke. Mgbe mmadụ nwere ekele miri emi otú ahụ, ọ ga-apụta ìhè notú o si ekwu okwu. Ọ ga-adị ya ọkụ nobi ịgwa ndị ọzọ banyere ndokwa ịhụya nke Jehova. Ọdịdị ihu ya, mmegharị ahụ ya, na olu okwu ya ga-egosipụta otú ọ dị ya nobi nezie.Ọ bụrụ otú ahụ, gịnị mere na ọkà okwu hụrụ Jehova nanya, nke kwenyekwara nihe ọ na-ekwu, nwere ike ọ gaghị enwe ịnụ ọkụ nobi mgbe ọ na-ekwu okwu? Nanị ịkwadebe ihe ọ gaje ikwu ezughị. Obi ya dum aghaghị ịdị nokwu ya, ọ ghaghị imetụta mmetụta uche ya. Ka e were ya na e kenyere ya ikwu okwu banyere àjà mgbapụta Jizọs Kraịst. Mgbe ọkà okwu ahụ na-ekwu okwu ya, obi ya aghaghị ijupụta, ọ bụghị ị ná nkọwa ndị ọ na-enye, kama nekele maka ihe àjà Jizọs pụtara nye ma ya onwe ya ma ndị na-ege ya ntị. Ọ dị ya mkpa icheta ekele o nwere nebe Jehova Chineke na Jizọs Kraịst nọ maka ndokwa a dị ebube. Ọ dị ya mkpa iche echiche banyere olileanya dị ebube nke ịdị ndụ nke ọ na-emeghere ihe a kpọrọ mmadụobi ụtọ ebighị ebi nahụ ike zuru okè nime paradaịs elu ụwa e weghachiri eweghachi! Ya mere, ọ dị ya mkpa ịhụ na obi ya dị na ya.Banyere odeakwụkwọ bụ Ezra, bụ onye ozizi nIzrel, Bible na-ekwu na o doziri obi ya ịchọ iwu Jehova, na ime ya, na izi ụkpụrụ Ya na ikpe Ya nIzrel. Ezra 7:10 Ọ bụrụ na anyị mee otú ihe ahụna-akwadebe, ọ bụghị ị ihe omume kamakwa obi anyịanyị ga-ekwu okwu site nobi. Ikwu okwu nke eziokwu dị otú ahụ nke sitere nobi pụrụ inyerendị anyị na-agwa okwu aka nke ukwuu inwe ezi ịhụya maka eziokwu ahụ.Chee Echiche Banyere Ndị Na-ege Gị Ntị.Ihe ọzọ dị mkpa nigosipụta ịnụ ọkụ nobi bụ ikwenyesi ike na ọ dị ndị na-ege gị ntị mkpa ịnụ ihe ị chọrọ ikwu. Nke a pụtara na mgbe ị na-akwadebe okwu gị, i kwesịrị ọ bụghị ị iwekọta ihe ọmụma bara uru kamakwa ikpegara Jehova ekpere maka nduzi ya niji ya mee ihe nụzọ ga-abara ndị ị gaje ịgwa okwu uru. Ọma 32:8;Mat. 7:7, 8 Tụlee ihe mere o ji dị mkpa ka ndị ga-ege gị ntị nụrụ ihe ọmụma ahụ, otú ọ ga-esi baara ha uru, na otú ị pụrụ isi kwuo ya nụzọ ga-eme ka ha ghọta uru ọ bara.Nọgide na-akwadebe ihe omume gị ruo mgbe i nwetara ihe na-akpali gị akpali. Ọ bụghị iwu na ọ ga-abụ ihe ọhụrụ, ma otú ị ga-esi kwuo okwu nisiokwu ahụ pụrụ ịdị ọhụrụ. Ọ bụrụ na ị kwadebe ihe ga-enyere ndị ga-ege gị ntị aka nezie iwusi mmekọrịta ha na Jehova ike, inwe ekele maka ndokwa ya, ịnagide nrụgide nke ndụ nime usoro ihe ochie a, ma ọ bụ ịdị irè nozi ha, mgbe ahụ i nwere ezi ihe mere ị ga-eji nwee ịnụ ọkụ nobi banyere okwu gị.Gịnị ma ọ bụrụ na ihe omume gị bụ ịgụpụta ihe nihu ọha? Iji jiri ịnụ ọkụ nobi gụọ ya, a chọrọ ihe karịrị ịkpọpụta okwu ndị dị na ya otú kwesịrị ekwesị na ijikọta ha nụzọ kwesịrị ekwesị. Mụọ ihe ọgụgụ ahụ. Ọ bụrụ na ị gaje ịgụpụta otu akụkụ na Bible, mee nnyocha na ya. Jide naka na ị ghọtara ihe bụ isi ọ pụtara. Tụlee otú o si baara gị na ndị ga-ege gị ntị uru, jirikwa ọchịchọ nke ime ka ndị na-ege gị ntị hụ uru ndị ahụ gụọ ya.Ị na-akwadebe maka ozi ubi? Tụleghachi isiokwu ị ga-eji nwee nkwurịta okwu na akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị ị na-eme atụmatụ iji mee ihe. Tụleekwa ihe ndị mmadụ na-eche. Gịnị ka a na-akọ nakụkọ? Nsogbu dịgasị aṅaa ka ha na-ezute? Mgbe ị dị njikere igosi ndị mmadụ na Okwu Chineke nwere ihe ndị ga-agwọta nsogbu ndị na-echegbu ha kpọmkwem, ọ ga-adị gị ọkụ nobi ime otú ahụ, ịnụ ọkụ nobi na-abịakwara onwe ya.Gosi Ịnụ Ọkụ nObi Site nIkwu Okwu nỤzọ Na-ekpo Ọkụ.A na-egosipụtakarịsị ịnụ ọkụ nobi nụzọ doro anya site nikwu okwu gị nụzọ na-ekpo ọkụ. Nke a kwesịkwara ịpụta ìhè nọdịdị ihu gị. Okwu gị aghaghị igosi na i kwenyere nihe ị na-ekwu ọ bụghị ikwesi olu ike.A chọrọ imeru ihe nókè. Ndị ụfọdụ pụrụ ịdị na-enwe mkpali nihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ nihe nile. Ọ pụrụ ịdị mkpa ka e nyere ha aka ịghọta na mgbe mmadụ na-eji okwu ndị na-ada oké ụda eme ihe ma ọ bụ na-egosi mmetụta uche gabigara ókè, ndị na-ege ya ntị ga na-eche echiche banyere ya kama iche echiche banyere ihe ọ na-ekwu. Naka nke ọzọ, ọ dị mkpa ka a gbaa ndị na-eme ihere ume ịdị na-ekwupụta okwu karị.Ịnụ ọkụ nobi na-efe efe. Ọ bụrụ na ị na-ele ndị na-ege ntị anya nke ọma, ọ bụrụkwa na i nwere ịnụ ọkụ nobi banyere okwu gị, ịnụ ọkụ nobi ahụ ga-efere ndị na-ege gị ntị. Apọlọs gosiri ikpo ọkụ nokwu ya, a kọwakwara ya dị ka onye ọkà okwu. Ọ bụrụ na ị na-anụ ọkụ na mmụọ Chineke, okwu i ji ikpo ọkụ na-ekwu ga-akpali ndị na-ege gị ntị ime ihe.Ọrụ 18:24, 25;Rom 12:11.Ịnụ Ọkụ nObi Kwesịrị Ihe A Na-ekwu.Lezie anya ka ị ghara inwe ịnụ ọkụ nobi gabigara ókè nokwu gị dum nke na ike ga-agwụ ndị na-ege gị ntị. Agbamume ọ bụla ị na-enye ka e jiri ihe ị na-ekwu mee ihe ga-abanye notu ntị wee si na nke ọzọ pụọ. Nke a na-emesi ike mkpa ọ dị ịkwadebe ihe ọmụma nke ga-enye ohere ịdị na-eme mgbanwe nụzọ i si na-ekwu okwu gị. Gbalịa ka ị ghara ikwu okwu nụzọ ga-enye echiche na ị chọghị ịma. Ọ bụrụ na i jiri nlezianya họrọ ihe ị ga-ekwu, ị ga-enwe ezigbo mmasị na ya. Ma isi ihe ụfọdụ, nihi otú ha dị, na-achọ ka e jiri ịnụ ọkụ nobi kwuo ha karịa ndị ọzọ, e kwesịkwara iji nkà webata ha nokwu gị dum.Karịsịa, e kwesiri iji ịnụ ọkụ nobi kwuo ihe ndị bụ isi ihe. Okwu gị aghaghị inwe ihe ndị bụ isi, ihe ndị gbara ọkpụrụkpụ ị ga-ewukwasị ihe ndị ọzọ na ha. Ebe ha bụ isi ihe ndị dị nokwu gị, ha ga-abụkarị isi ihe ndị a chọrọ ka ha kwalie ndị na-ege gị ntị. Ebe i meworo ka ndị na-ege gị ntị kwere, ọ dị mkpa ka ị kpalie ha, gosi ha uru ọ bara itinye ihe ndị a tụleworo nọrụ. Ịnụ ọkụ nobi gị ga-enyere gị aka iru nobi ndị na-ege gị ntị. A naghị eji ike eme ka okwu kpoo ọkụ. E kwesiri inwe ihe kpatara ya, ọ bụkwa ihe ị ga-ekwu ga-eme ka i nwee ihe ahụ ga-akpata ya.11 Jiri Mmetụta Kwuo OkwuMMETỤTA uche bụ akụkụ gbara ọkpụrụkpụ nke ndụ mmadụ. Mgbe mmadụ na-egosipụta mmetụta uche ya, ọ na-ekpughe ihe dị ya nobi, ụdị mmadụ ọ bụ nime, otú o si ele ọnọdụ dị iche iche na ndị mmadụ anya. Nihi ahụmahụ ọjọọ ha nweworo ná ndụmgbe ụfọdụkwa nihi mmetụta ebe ha si nwere nahụ haọtụtụ ndị na-ezochi mmetụta uche ha. Ma Jehova na-agba anyị ume ịzụlite àgwà ndị dị mma nụdị mmadụ anyị bụ nime, mgbe ahụkwa na-egosipụta ihe anyị bụ nime nụzọ kwesịrị ekwesị.Rom 12:10;1 Tesa. 2:7, 8.Mgbe anyị na-ekwu okwu, okwu ndị anyị ji eme ihe pụrụ igosipụta mmetụta uche anyị nụzọ ziri ezi. Ma, ọ bụrụ na anyị ejighị mmetụta ya na ya kwekọrọ kwuo okwu, ndị na-anụ ihe anyị na-ekwu ga-enwe obi abụọ ma ò sikwa anyị nobi. Naka nke ọzọ, ọ bụrụ na e ji mmetụta kwesịrị ekwesị kwuo okwu, okwu anyị nwere ike ịma mma ma dị nro nụzọ nwere ike imetụ ndị na-anụ ya nobi.Igosi Mmetụta Ịhụya.A na-ejikọtakarị mmetụta ịhụaya na ichebara ndị mmadụ echiche. Nihi ya, mgbe anyị na-ekwu banyere àgwà ọma dị iche iche Jehova nwere nakwa mgbe anyị na-ekwupụta ekele anyị maka ịdị mma Jehova, ụda olu anyị kwesịrị igosi ịhụya. Aịsa. 63:7-9 Mgbe anyị na-agwakwa ụmụ mmadụ ibe anyị okwu, otú anyị si ekwu okwu kwesịkwara igosi mmetụta ịhụya na-adọrọ adọrọ.Otu onye ekpenta bịakwutere Jizọs ma rịọ ya ka ọ gwọọ ya. Cheedị echiche ihe bụ ụda olu Jizọs mgbe ọ na-asị: Achọrọ m. Ka e mee ka ị dị ọcha. Mak 1:40, 41 Jirikwa anya nke uche gị lee ka otu nwanyị nke nwere oruru ọbara kemgbe afọ 12 ji nwayọọ si nazụ bịakwute Jizọs ma metụ ọnụ ọnụ uwe elu ya aka. Ozugbo ọ ghọtara na a chọpụtara ihe o mere, nwanyị ahụ pụtara daa nụkwụ Jizọs, na-ama jijiji, wee kwupụta nihu mmadụ nile ihe mere ya jiri metụ uwe ya aka na otú e siworo gwọta ya. Cheedị echiche otú Jizọs si gwa ya, sị: Nwa m nwanyị, okwukwegị emewo ka ahụ dị gị mma; gawara onwe gị nudo. Luk 8:42-48 Mmetụta ọmịiko Jizọs gosiri noge ndị ahụ na-emetụ anyị nobi ruo taa.Dị ka Jizọs, mgbe anyị nwere ọmịiko nebe ndị mmadụ nọ nakwa mgbe anyị chọrọ inyere ha aka nezie, ọ na-apụta ìhè nụzọ anyị si agwa ha okwu. Ngosipụta dị otú ahụ nke ọmịiko na-esite nobi, ọ dịghị agafe ókè. Mmetụta ịhụya anyị pụrụ ime ka ndị mmadụ meghachi omume nụzọ dị nnọọ iche. Ihe ka ọtụtụ nime ihe ndị anyị na-ekwu nozi ubi na-achọ ka e jiri ikpo ọkụ kwuo ha, karịsịa mgbe anyị na-akparịta ụka, na-enye agbamume, na-enye ndụmọdụ, ma na-egosi ọmịiko.Ọ bụrụ na i nwere mmetụta ịhụya nebe ndị ọzọ nọ, gosi ya nihu gị. Mgbe ị na-egosipụta ịhụya, a na-adọta ndị na-ege gị ntị nebe ị nọ dị ka e si adọta ndị mmadụ ịga nebe ọkụ dị nabalị oyi na-atụ. Ọ bụrụ na ịhụya apụtaghị ìhè nihu gị, ndị na-ege gị ntị nwere ike ha agaghị ekweta na i nwere mmasị nebe ha nọ nezie. A dịghị egosipụta ịhụya ị iji mezuo iwuọ ghaghị isite nobi.Mmetụta ịhụya kwesịkwara ịpụta ìhè nolu okwu gị. Ọ bụrụ na i nwere ụda olu na-ada ike ike ma gbakaaa agbaka, ọ pụrụ isiri gị ike igosi mmetụta ịhụya nokwu gị. Ma ka oge na-aga nakwa site nitinyesi mgbalị ike, ị pụrụ ime ya. Otu ihe nke pụrụ inye aka, ma a bịa nụzọ isi mee ya, bụ icheta na okwu ndị a na-ekwubiri ngwa ngwa na-eme ka okwu bụrụ nke na-adịghị ụtọ ná ntị. Mụta ikwurucha ụda okwu ndị dị ala karị nisi. Nke a ga-enye aka ime ka okwu gị na-egosi mmetụta ịhụya.Otú ọ dị, ebe mmasị gị dị mkpa ọbụna karị. Ọ bụrụ na uche gị dị nezie nebe ndị ị na-agwa okwu nọ, ọ bụrụkwa na i nwere ezi mmasị ikwu ihe pụrụ ịbara ha uru, mmetụta dị otú ahụ ga-apụta ìhè nụzọ i si ekwu okwu.Okwu e kwuru nụzọ na-ekpo ọkụ na-akpali akpali, ma mmetụta ịhụya dịkwa mkpa. Ọ dịghị ezu mgbe nile bụ anyị ịkpali mmadụ iji uche ya kweta nihe; anyị aghaghịkwa ịkpali obi ya.Igosipụta Ụdị Mmetụta Ndị Ọzọ.Onye nọ na-ahụju anya nwere ike igosipụta mmetụta uche ndị dị ka nchegbu, egwu, na ịda mbà nobi. Ọṅụ bụ mmetụta uche kwesịrị ịpụta ìhè karịsịa ná ndụ anyị, nke anyị ga na-egosipụta ngwa ngwa mgbe anyị na-agwa ndị ọzọ okwu. Naka nke ọzọ, ọ dị mkpa igbochi ụfọdụ mmetụta uche. Ha ekwekọghịnàgwà Ndị Kraịst. Efe. 4:31, 32;Fil. 4:4 Okwu anyị họọrọ iji mee ihe, ụda olu anyị, na otú anyị si ekwusi okwu ike, ọdịdị ihu anyị, na mmegharị ahụ anyị pụrụ igosipụta ụdị mmetụta uche dị iche iche.Bible na-akọ banyere ụdị mmetụta uche dị iche iche nke ụmụ mmadụ na-egosipụta. Mgbe ụfọdụ ọ kpọtụrụ mmetụta uche dị iche iche ị aha. Noge ndị ọzọ, ọ na-akọ ihe ndị merenụ ma ọ bụ hota okwu ndị e kwuru bụ ndị na-ekpughe mmetụta uche dị iche iche. Mgbe ị na-agụpụta ihe ndị dị otú ahụ, ọ ga-enwe mmetụta ka ukwuu, ma nahụ gị ma nahụ ndị na-ege ntị, ma ọ bụrụ na ụda olu gị na-egosi mmetụta ndị ahụ. Iji mee nke ahụ, ọ dị gị mkpa itinye onwe gị nọnọdụ nke ndị ahụ ị na-agụ maka ha. Otú ọ dị, okwu abụghị ime ihe ngosi, ya mere kpachara anya ka ị ghara imebiga ihe ókè. Mee ka ebe ndị ahụ ị na-agụ bamie abami nuche ndị na-ege ntị.Nke Kwekọrọ nIhe Omume.Dị ka ọ dị nihe banyere ịnụ ọkụ nobi, mmetụta ịhụya i tinyere nihe ị na-ekwu nakwa mmetụta ndị ọzọ ị na-egosi na-adabere nụzọ dị ukwuu nihe ị na-ekwu.SapetaMatiu 11:28-30, rịbakwa ama ihe ọ na-ekwu. Mgbe ahụ gụọ nkatọ Jizọs katọrọ ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii, dị ka e dekọrọ naMatiu isi 23. Anyị apụghị iche nechiche na Jizọs kwuru okwu amamikpe ndị a nụzọ mmetụta na-adịghị na ha.Olee ụdị mmetụta i chere na ihe ndekọ dị ka nke ahụ dị naJenesis isi 44chọrọ, nke bụ banyere arịrịọ Juda rịọrọ maka nwanne ya nwoke bụ Benjamin? Rịba ama mmetụta uche e gosipụtaraJe 44namaokwu nke 13, ihe e gosiriJe 44namaokwu nke 16banyere mmetụta Juda nwere banyere ihe kpatara ọdachi ahụ, na otú Josef nonwe ya si meghachi omume, dị ka e kwuru naJenesis 45:1.Nụzọ dị otú a, ma ànyị na-agụ ihe ma ànyị na-ekwu okwu, iji mee nke ahụ nụzọ dị irè anyị aghaghị iche echiche, ọ bụghị ị banyere mkpụrụ okwu na echiche dị iche iche, kamakwa banyere mmetụta ya na ha kwesịrị ịgakọ.12 Mmegharị Ahụ na Ọdịdị IhuNDỊ si nebe ụfọdụ na-emegharị ahụ nokwu nke ọma karịa ndị a zụlitere nebe ndị ọzọ. Nagbanyeghị nke ahụ, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ onye ọ bụla na-agbanwe ọdịdị ihu ya ma na-emegharị ahụ nụzọ ụfọdụ mgbe ọ na-ekwu okwu. Nke a bụ eziokwu ma ná mkparịta ụka nke mmadụ na ibe ya ma mgbe a na-ekwu okwu nihu ọha.Imegharị ahụ maara Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya nke oge mbụ ahụ. Notu oge, otu onye kọọrọ Jizọs na nne ya na ụmụnne ya ndị ikom chọrọ ịgwa ya okwu. Jizọs zaghachiri, sị: Ònye bụ nne m, olee ndị bụkwa ụmụnne m ndị ikom? Mgbe ahụ Bible kwukwasịrị:Ka ọ gbatịpụrụ aka gaa nebe ndị na-eso ụzọ ya nọ,ọ sịrị: Lee! Nne m na ụmụnne m ndị ikom! Mat. 12:48, 49 Tụkwasị nizo aka ndị ọzọ, Bible na-egosi nỌrụ 12:17na13:16na ndịozi bụ Pita na Pọl megharịkwara ahụ nụzọ bịaara onwe ya.Ọ bụghị ị ụda olu ka a na-eji eme ka a mata echiche na mmetụta kama a na-ejikwa mmegharị ahụ na ọdịdị ihu. Ejighị ha mee ihe nke ọma nwere ike ime ka e chee na onye ahụ na-ekwu okwu nwere omume ọ gbasara m. Ma mgbe e jikọtara ụzọ ndị a nke nzirịta ozi nke ọma, ihe a na-ekwu na-adị nnọọ irè karị. Ọbụna mgbe ị na-ekwu okwu na telifon, ọ bụrụ na i megharịa ahụ ma gosi ọdịdị ihu kwesịrị ekwesị, ụda olu gị ga-egosipụta nụzọ pụtara ìhè karị ịdị mkpa nke ozi gị nakwa mmetụta gị banyere ihe ị na-ekwu. Ya mere, ma ị na-ekwu okwu nagụghị ya agụ ma ị na-agụpụta ihe, ma ndị na-ege gị ntị hà na-ele gị anya ma hà na-ele anya na Bible ha, mmegharị ahụ na ọdịdị ihu gị bara uru.Mmegharị ahụ na ọdịdị ihu gị ekwesighị ịbụ nke a gụtara nakwụkwọ. Ị mụtaghị otú e si achị ọchị ma ọ bụ otú e si ewe iwe amụta. Mmegharị ahụ kwesịkwara igosipụta mmetụta ndị dị gị nime obi. Ọ na-aka mma ma ọ bụrụ na mmegharị ahụ gị na-abịara onwe ya.E nwere ụdị mmegharị ahụ abụọ bụ isi: nke e ji na-akọwa ihe na nke e ji emesi okwu ike. Mmegharị ahụe ji akọwa ihena-egosi ihe merenụ ma ọ bụ otú ihe hà na ebe a na-ekwu maka ya. Nụlọ akwụkwọ, mgbe ị na-arụ ọrụ ná mmegharị ahụ, akwụsịla ma i megharịa ahụ ị otu ugboro ma ọ bụ abụọ. Gbalịa imegharị ahụ otú ị na-esi emegharị ahụ kwa ụbọchị noge dum okwu gị na-aga nihu. Ọ bụrụ na ime nke a na-esiri gị ike, ị pụrụ ịhụ na ọ na-enye aka ịchọ okwu ndị na-egosi akụkụ ebe ihe dị, ịdị anya, otú ihe hà, ebe ihe dị, ma ọ bụ ebe ihe dị site nibe ya. Otú ọ dị, ọtụtụ mgbe ị ihe dị gị mkpa bụ itinye uche gị dum nokwu gị, nechegbughị onwe gị banyere ihe ndị mmadụ na-eche, kama ịdị na-ekwu okwu ma na-eme ihe otú i si eme ha kwa ụbọchị. Mgbe ahụ ruru mmadụ ala, mmegharị ahụ na-abịa nonwe ya.Mmegharị ahụe ji emesi okwu ikena-egosipụta mmetụta na ikwenyesi ike nihe. Ọ na-eme ka echiche dị iche iche pụta ìhè, kpoo ọkụ, ma bụrụ ndị e mesiri ike. Mmegharị ahụ e ji emesi okwu ike dị mkpa. Ma, kpachara anya! Mmegharị ahụ e ji emesi okwu ike pụrụ ịghọ àgwà maara mmadụ ahụ nụzọ dị mfe. Ọ bụrụ na i jiri otu ụdị mmegharị ahụ ahụ mee ihe ugboro ugboro, ọ pụrụ ịmalite ịdọrọ mmasị ndị mmadụ kama ime ka okwu gị ka mma. Ọ bụrụ na onye nlekọta ụlọ akwụkwọ ekwuo na i nwere nsogbu a, gbalịa ịdị na-eji ị mmegharị ahụ ndị e ji akọwa ihe na-eme ihe ruo oge ụfọdụ. E mesịa, maliteghachi iji mmegharị ahụ e ji emesi okwu ike na-eme ihe.Iji chọpụta ókè i kwesịrị ijiru mmegharị ahụ e ji emesi okwu ike mee ihe nakwa ụdị imegharị ahụ ndị kwesịrị ekwesị, chebara mmetụta nke ndị ị na-agwa okwu echiche. Ịtụ ndị na-ege ntị aka pụrụ ime ka ahụ ghara iru ha ala. Nọdịbendị ụfọdụ, ọ bụrụ na nwoke emegharịa ahụ nụzọ ụfọdụ, dị ka ikpuchi aka nọnụ ya iji gosi na ihe juru ya anya, a ga-ele nke a anya dị ka nwoke ime ka nwanyị. Nakụkụ ụfọdụ nke ụwa, a na-ewere ya dị ka ihe na-ezighị ezi bụ ụmụ nwanyị imegharị aka otú o si masị ha mgbe ha na-ekwu okwu. Ya mere nebe ndị ahụ, ọ dị ụmụnna nwanyị mkpa karịsịa iji ọdịdị ihu ha eme ihe nke ọma. A pụkwara ile imegharị ahụ gabiga ókè nihu ìgwè dị ntakịrị anya dị ka ihe na-atọ ọchị nihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ nakụkụ ọ bụla nke ụwa.Ka ị na-enwekwu ahụmahụ ma na-enwekwu ahụ iru ala mgbe ị na-ekwu okwu, mmegharị ahụ ọ bụla e ji emesi okwu ike nke i mere ga-egosipụtammetụta nke si gị nobi, gosi nkwenyesi ike gị nakwa obi eziokwu gị. Ha ga-eme ka a na-aghọta okwu gị karị.Ọdịdị Ihu Gị.Karịa akụkụ ahụ ọ bụla ọzọ, ihu gị na-egosikarị mmetụta i nwere nezie. Anya gị, otú ọnụ gị dị, akụkụ ebe i wefere isi gị, ha nile na-ekerecha òkè. Nekwughị otu mkpụrụ okwu, ihu gị pụrụ igosi enweghị mmasị, ịkpọasị, ịnọ ná mgbagwoju anya, ihe ijuanya, ma ọ bụ obi ụtọ. Mgbe e jikọrọ ọdịdị ihu dị otú ahụ na okwu ọnụ, ọ na-eme ka e nwekwuo mmetụta site nihe anya na-ahụ na mmetụta uche ọ na-eme ka e nwee. Onye Okike etinyewo ọtụtụ uru ahụ nihu gịihe karịrị 30 ná ngụkọta. Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ọkara nime ha na-arụ ọrụ mgbe ị na-amụmụ ọnụ ọchị.Ma ị nọ nelu ikpo okwu ma ị na-ekere òkè nozi ubi, ị na-eme mgbalị ịkọrọ ndị mmadụ ozi na-enye obi ụtọ, nke pụrụ ime ka obi ha ṅụrịa. Ịmụmụ ọnụ ọchị nụzọ obiọma na-egosipụta na nke ahụ bụ eziokwu. Naka nke ọzọ, ọ bụrụ na e nweghị mmetụta ihu gị na-egosi, nke a pụrụ ime ka e nwee obi abụọ ma ihe ị na-ekwu ò sikwa gị nobi.Ọzọkwa, ịmụmụ ọnụ ọchị na-agwa ndị ọzọ na obi dị gị mma nebe ha nọ. Nke ahụ dị mkpa karịsịa nụbọchị ndị a ndị mmadụ na-atụkarị ndị ha na-amabughị ụjọ. Ịmụmụ ọnụ ọchị pụrụ inyere ndị mmadụ aka inwe ahụ iru ala ma nabata ihe ị na-ekwu karị.13 Ile Ndị Ị Na-agwa Okwu AnyaANYA anyị na-egosi àgwà na mmetụta uche anyị. Ha pụrụ igosi ihe ijuanya ma ọ bụ ụjọ. Ha pụrụ igosi ọmịiko ma ọ bụ ịhụya. Mgbe ụfọdụ, ha pụrụ igosi inwe obi abụọ ma ọ bụ nye ihe àmà nke mwute. Banyere ndị obodo ya, ndị taworo ahụhụ dị ukwuu, otu agadi nwoke kwuru, sị: Anyị na-eji anya anyị ekwu okwu.Ndị ọzọ pụrụ iru nkwubi okwu banyere anyị na ihe anyị na-ekwu dabere nebe anyị na-ele anya. Nọtụtụ ọdịnala, ndị mmadụ na-enwekarị ntụkwasị obi nebe ndị na-ele ha anya nanya nụzọ enyi nọ. Naka nke ọzọ, ha pụrụ inwe obi abụọ banyere ezi obi ma ọ bụ iru eru nke onye na-ele anya nụkwụ ya ma ọ bụ na-ele ihe ọzọ anya kama ịdị na-ele onye ọ na-agwa okwu anya. Ọdịnala ndị ọzọ na-ewere ilegide mmadụ anya nanya dị ka enweghị nsọpụrụ, iwe, ma ọ bụ ịma aka. Nke a bụ eziokwu karịsịa mgbe gị na onye na-abụghị nwoke ma ọ bụ nwanyị ibe gị ma ọ bụ onyeisi ma ọ bụ onye ọzọ chiri echichi na-ekwu okwu. Nebe ụfọdụkwa, ọ bụrụ na onye mmadụ tọrọ ana-ele onye tọrọ ya anya nanya mgbe ọ na-agwa ya okwu, a ga-ewere nke a dị ka enweghị nkwanye ùgwù.Otú ọ dị, nebe ọ na-adịghị eweta mkpasu iwe, ile mmadụ anya nanya mgbe a na-ekwu ihe dị mkpa pụrụ imesikwu ihe a na-ekwu ike. A pụrụ iwere ya dị ka ihe àmà nke nkwenyesi ike nakụkụ nke onye na-ekwu okwu. Rịba ama ihe Jizọs mere mgbe ndị na-eso ụzọ ya gosipụtara oké ihe ijuanya wee kwuo, sị: Ònyezi ka a pụrụ ịzọpụta? Bible na-akọ, sị:Ka o lere ha anya nihu,Jizọs sịrị ha: Nke a agaghị ekwe omume nebe ụmụ mmadụ nọ, ma nebe Chineke nọ ihe nile kwere omume. Mat. 19:25, 26 Akwụkwọ Nsọ na-egosikwa na Pọl onyeozi rịbara mmeghachi omume nke ndị so ná ndị ọ na-agwa okwu ama nke ọma. Notu oge, otu nwoke nke dara ngwụrọ site nọmụmụ nọ mgbe Pọl kwuru okwu.Ọrụ 14:9, 10na-ekwu, sị: Nwoke a nọ na-ege Pọl ntị ka ọ na-ekwu okwu, bụ onye,ka ọ na-elegide ya anya ma hụ na o nwereokwukwe ịbụ onye a ga-eme ka ahụ dị mma,kwuru nolu dara ụda, sị: Guzo kwem nụkwụ gị.Aro Dị Iche Iche Maka Ozi Ubi.Mgbe ị na-ekere òkè nozi ubi, nwee omume enyi mgbe ị na-agakwuru ndị mmadụ. Nebe o kwesịrị ekwesị, jiri ajụjụ ndị na-akpali iche echiche malite mkparịta ụka nihe pụrụ ịmasị unu abụọ. Ka ị na-eme nke a, gbalịa ịdị na-ele onye ahụ anya nanyama ọ bụ ma ọ dịghị ihe ọzọ na-ele onye ahụ anya nihu nụzọ nkwanye ùgwù na nụzọ obiọma. Mmụmụ ọnụ ọchị obiọma nke onye anya ya na-egosipụta ọṅụ nke dị ya nobi bụ ihe na-adọrọ adọrọ. Ọdịdị ihu dị otú ahụ pụrụ ịgwa onye ahụ ihe dị ukwuu banyere ụdị onye ị bụ ma nyere ya aka inwekwu ahụ iru ala ka unu na-akparịta ụka.Ịhụ otú anya onye ahụ dị, nebe o kwesịrị ekwesị, pụrụ igosi gị ihe ị ga-eme banyere otu ọnọdụ. Ọ bụrụ na iwe ji onye ahụ ma ọ bụ ọ bụrụ na o nwechaghị mmasị nezie, i nwere ike ịmata. Ọ bụrụ na ọ dịghị aghọta ihe ị na-ekwu, i nwere ike ịchọpụta ya. Ọ bụrụ na o nwekwaghị ndidi, ọtụtụ mgbe ị ga-enwe ike ịchọpụta. Ọ bụrụ na o nwere ezigbo mmasị, nke a kwa ga-apụta ìhè. Otú anya ya dị pụrụ ịgbara gị àmà banyere mkpa ọ dị ka ị gbanwee ọtụtụ ịgba ọsọ nokwu gị, imekwu mgbalị ka ọ na-etinye ọnụ ná mkparịta ụka ahụ, iweta mkparịta ụka ahụ ná njedebe, ma ọ bụ, ikekwe, igosi ya otú e si amụ Bible.Ma ị na-ekere òkè nàmà a na-agbara ọha ma ọ bụ na-eduzi ọmụmụ Bible ebe obibi, gbalịa ịdị na-ele onye gị na ya na-ekwurịta okwu anya nanya nụzọ nkwanye ùgwù. Otú ọ dị, elegidela ya anya nihi na nke ahụ pụrụ imenye mmadụ ihere. 2 Eze 8:11 Ma na-ele onye ahụ anya nihu site noge ruo noge otú ị na-esi ele anya, dị ka enyi. Nọtụtụ ala, nke a na-eme ka e nwee mmetụta nke inwe ezi mmasị. Otú ọ dị, mgbe ị na-agụ Bible ma ọ bụ akwụkwọ ọzọ, ị ga-elekwasị anya nihe e biri ebi. Ma iji mesie otu isi ihe ike, ị pụrụ ịchọ ile onye ahụ anya kpọmkwem, ọ bụ ezie na ị ga-eme ya ruo nwa mkpirikpi oge. Ọ bụrụ na ị na-eweli isi gị elu site noge ruo noge, nke a ga-emekwa ka i nwee ike ịhụ mmeghachi omume ya nihe ị na-agụ.Ọ bụrụ na ime ihere emee ka ile mmadụ anya siere gị ike na mbụ, adala mbà. Site nịdị na-eme ya mgbe nile, ile mmadụ anya nụzọ kwesịrị ekwesị ga-amara gị ahụ, ọ pụkwara ime ka ị dịkwuo irè niso ndị ọzọ na-ekwurịta okwu.Mgbe A Na-ekwu Okwu.Bible na-agwa anyị na tupu Jizọs amaliteOzizi Elu Ugwu ya, o weliri anya ya lee ndị na-eso ụzọ ya. Luk 6:20 Mụta ihe site nihe nlereanya ya. Ọ bụrụ na ị na-aga ikwu okwu nihu ìgwè mmadụ, lee ha anya ma chere ruo ntabi anya ole na ole tupu ị malite ikwu okwu. Nọtụtụ ebe nke a ga-agụnye ile ndị ụfọdụ so na-ege ntị anya nanya. Oge a i gbutụrụ pụrụ inyere gị aka imeri ahụ ịma jijiji ị ga-enwe ná mmalite. Ọ ga-enyekwara ndị na-ege ntị aka ikwekọ nomume ma ọ bụ mmetụta uche ọ bụla ihu gị na-egosi. Ọzọkwa, gị ime nke a ga-enye ndị na-ege ntị ohere ịnọrọ jụụ ma dị njikere ịṅa gị ntị.Mgbe ị na-ekwu okwu gị, na-ele ndị na-ege ntị anya. Elela ìgwè ahụ anya ị nozuzu ha. Gbalịa ile ndị mmadụ so na ya anya notu notu. Nihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ nebe nile, a na-atụ anya na onye na-ekwu okwu nihu ọha ga na-eletụ ndị mmadụ anya nanya.Ile ndị na-ege gị ntị anya gụnyere ihe karịri ị ilegharị anya site notu akụkụ gaa nọzọ. Lee otu onye so ná ndị na-ege gị ntị anya nụzọ nkwanye ùgwù, ọ bụrụkwa na o kwesịrị ekwesị, gwa onye ahụ otu ahịrịokwu zuru ezu. Mgbe ahụ lee onye ọzọ anya, gwakwa onye ahụ otu ahịrịokwu ma ọ bụ abụọ. Elela onye ọ bụla anya ruo ogologo oge nke na ahụ agakwaghị eru ya ala, ya abụkwala ị mmadụ ole na ole ị ka ị na-ele anya ná ndị ahụ nile na-ege ntị. Nọgide na-ele ndị na-ege gị ntị anya otú a, ma ka ị na-agwa otu onye okwu, gwa onye ahụ okwu nezie ma hụ mmeghachi omume ya tupu ị gafere nonye ọzọ.I kwesịrị ịtụkwasị ihe ndị i deturu nelu tebụl ikpo okwu, ijide ya naka gị, ma ọ bụ tinye ya nime Bible gị ka i wee nwee ike ile ha anya ị site nimegharị anya. Ọ bụrụ na ọ dị mkpa ihulata isi iji hụ ihe ndị i deturu, ị ga-akwụsị ile ndị na-ege ntị anya. E kwesịrị ichebara ma ugboro ole ị na-ele anya nihe ndị i deturu ma mgbe ị na-eji ele ha anya echiche. Ọ bụru na ị na-ele anya nihe ndị i deturu mgbe ị na-ewepụta isi ihe kasị mkpa nokwu ahụ, ọ bụghị ị na ị gaghị ahụ mmeghachi omume nke ndị na-ege gị ntị, kama ịdị ike nke okwu gị ga-ebelata. Notu aka ahụ, ọ bụrụ na ị na-ele anya mgbe nile nihe ndị i deturu, ị gaghị na-ele ndị na-ege ntị anya.Ọ bụrụ na ị tụọrọ mmadụ bọl, ị na-ele anya iji hụ ma ọ ghọtara ya. Echiche ọ bụla dị nokwu gị bụ bọl dị iche ị tụụrụ ndị na-ege ntị. Mmeghachi omume haikwe nisi, ịmụmụ ọnụ ọchị, na ilegide gị anya, pụrụ igosi na ha ghọtara ya. Ọ bụrụ na ị nọgide na-ele ndị ị na-agwa okwu anya nụzọ dị mma, nke a pụrụ inyere gị aka ijide naka na ha na-aghọta echiche ndị ị na-ewepụta.Ọ bụrụ na e kenyere gị ịgụpụtara ọgbakọ ihe, ì kwesịrị ịgbalị ile ndị na-ege ntị anya noge ị na-agụ ihe ahụ? Ọ bụrụ na ndị na-ege ntị na-esonyenọgụgụ Bible gị, ihe ka ọtụtụ nime ha agaghị ama ma i leliri anya ma ọ bụ na i lelighị. Ma ile ndị na-ege gị ntị anya pụrụ inye aka mee ka ịgụ ihe gị na-ekpo ọkụ nihi na ọ ga-eme ka ị mara mmeghachi omume ha nke ọma. Banyekwara onye ọ bụla, so ná ndị na-ege ntị, bụ onye na-ejighị Bible ya eme ihe, onye uche ya pụkwara ịdị na-awagharị, anya ya na anya onye ọkà okwu izute pụrụ ime ka uche ya lọghachi nihe a na-agụ. Otú ọ dị, ị ga-enwe ike ileli anya ị ruo nwa oge, e kwesịghịkwa ime ya nụzọ ga-eme ka ị gụhie ihe. Iji mezuo nke ahụ, ọ kasị mma ijide Bible gị naka na iweli isi gị elu, ọ bụghị iwedata àgbà gị ala nebe obi gị dị.Mgbe ụfọdụ, a na-akpọ ndị okenye ikwu okwu a na-agụpụta agụpụta ná mgbakọ. Ime nke a nụzọ dị irè na-achọ ahụmahụ, iji nlezianya mee nkwadebe, na mmụgharị ihe ugboro ugboro. Otú ọ dị, ikwu okwu a na-agụpụta agụpụta na-ebelata ile ndị na-ege ntị anya. Ma ọ bụrụ na ọkà okwu mere ezigbo nkwadebe, o kwesịrị inwe ike ịdị na-ele ndị na-ege ya ntị anya site noge ruo noge nechefughị ebe ọ nọ. Ya ime otú ahụ ga-enye aka mee ka uche nke ndị na-ege ntị dịgide nihe a na-ekwu, meekwa ka ha nwee ike irite uru nụzọ zuru ezu ná ntụziaka ime mmụọ dị mkpa a na-enye.14 Ikwu Okwu Otú I Si Ekwu OkwuIKWU okwu otú i si ekwu okwu na-enyere gị aka ime ka ndị ọzọ nwee obi ike nebe ị nọ. Ị ga-atụkwasị ihe onye ji olu onye ọzọ na-agwa gị okwu na-ekwu obi? Ọ ga-eme ka ị tụkwasịkwuo ya obi ma ọ bụrụ na olu o ji na-agwa gị okwu mara mma karịa olu ya? O yighị ka ọ ga-eme. Ya mere kama ịgbanwe otú i si ekwu okwu, kwuo okwu otú i si ekwu okwu.E kwesịrị ịghọta ọdịiche dị nikwu okwu otú i si ekwu okwu na akpacharaghị anya. Ụtọ asụsụ nke na-adabaghị adaba, ịkpọhie okwu, na ekwupụtaghị okwu nke ọma ekwesịghị ekwesị. E kwesịkwara izere àkụkụ. Anyị kwesịrị ịdị na-enwe nkwanye ùgwù kwesịrị ekwesị mgbe nile, ma nokwu ma nomume anyị. Onye na-ekwu okwu otú o si ekwu okwu adịghị agbasobiga otu ụkpụrụ ókè ma ọ bụ na-echegbubiga onwe ya ókè banyere ime ihe ga-amasị ndị ọzọ.Nozi Ubi.Ahụ ọ na-ama gị jijiji mgbe ị na-abịaru ụlọ nso ma ọ bụ na-agakwuru mmadụ nebe ọha na eze na-anọ iji gbaara ya àmà? Ọ na-eme ihe ka nọnụ ọgụgụ nime anyị, ma ọ na-eme ụfọdụ ndị ruo ogologo oge karịa ndị ọzọ. Ahụ erughị ala pụrụ ime ka ụda olu gbakatụ agbaka ma ọ bụ na-ama jijiji, ma ọ bụ ahụ ịma jijiji pụrụ ịpụta ìhè nimegharị aka ma ọ bụ isi nụzọ na-enweghị isi.Ọtụtụ ihe pụrụ ime ka onye nkwusa nwee nsogbu a. Ikekwe ọ na-eche otú ndị mmadụ ga-esi lee ya anya ma ọ bụ na-eche ma okwu ya ọ ga-adịkwa irè. Ọ dịghị nke ọ bụla nime ihe ndị a bụ ihe ọhụrụ, ma nsogbu na-ebilite mgbe e chebaara ihe ndị dị otú ahụ echiche gabiga ókè. Ọ bụrụ na ahụ amalite ịma gị jijiji tupu ị malite ozi, olee ihe pụrụ inye aka? Ịkwadebe nke ọma na ikpesi ekpere ike gwa Jehova. Ọrụ 4:29 Cheedị banyere oké ebere Jehova nwere nịkpọ ndị mmadụ òkù ka ha nwee ahụ ike zuru okè na ndụ ebighị ebi nime Paradaịs. Cheedị banyere ndị ị na-agbalị inyere aka na mkpa ọ dị ha ịnụ ozi ọma ahụ.Chetakwa na ndị mmadụ nweere onwe ha ime nhọrọ, ya mere, ha pụrụ ịnabata ma ọ bụ jụ ozi ahụ. Otú ahụ ka ọ dịkwa mgbe Jizọs gbara àmà nIzrel oge ochie. Ọrụ gị agwụla ime nkwusa. Mat. 24:14 Ọbụna mgbe ndị mmadụ na-ekweghị gị kwuo okwu, ọbịbịa gị ga-agba àmà. Ị ga-enweworịihe ịga nke ọma nihi na i kwere ka Jehova jiri gị mezuo uche ya. Mgbe i nwere ohere ikwu okwu, gịnị ka a ga-eji mara okwu gị? Ọ bụrụ na ị mụta ime ka uche gị dịkwasị ná mkpa ndị ọzọ nwere, okwu gị ga-abụ nke na-adọrọ mmasị na nke i kwuru otú i si ekwu okwu.Mgbe ị na-agba àmà, ọ bụrụ na i mee omume, kwuokwa okwu otú i si ekwu kwa ụbọchị, nke a ga-eme ka ahụ ruo ndị na-ege gị ntị ala. Ha pụrụ ọbụna ige ntị karị nihe ndị sitere nAkwụkwọ Nsọ ị chọrọ ka gị na ha kwurịta. Kama ịgwa ha okwu, soro ha nwee mkparịta ụka. Nwee omume enyi. Gosi mmasị nebe ha nọ, nabatakwa ihe ndị ha kwuru. Nezie, nebe asụsụ ma ọ bụ ọdịbendị obodo chọrọ ka a gbasoo ụkpụrụ ụfọdụ iji gosi nkwanye ùgwù mgbe a na-agwa ndị a na-amabughị okwu, i kwesịrị ịgbaso ha. Ma ị pụrụ ịdị na-enwe ihu ọchị mgbe nile dị ka onye ahụ ruru ala.Nelu Ikpo Okwu.Mgbe ị na-agwa ìgwè mmadụ okwu, ikwu okwu otú i si ekwu okwu, nụzọ mkparịta ụka na-akasị mma. Otú ọ dị, mgbe ìgwè ahụ buru ibu, ọ dị mkpa ka i welikwuo olu gị. Ọ bụrụ na ị nwaa iburu okwu gị nisi ma ọ bụ ọ bụrụ na ihe ndị i depụtara buru nnọọ ibu, ma eleghị anya ị na-eche echiche gabiga ókè banyere ikwu okwu notu ụzọ kpọmkwem. Ịhazi okwu ndị ị ga-eji mee ihe nụzọ kwesịrị ekwesị dị mkpa, ma mgbe e chebaara ya echiche gabiga ókè, a na-ekwu okwu nịgbaso otu ụzọ kpọmkwem. Ị gakwaghị ekwu okwu otú i si ekwu okwu. I kwesịrị iji nlezianya chepụta tupu oge eruo echiche ndị ị ga-ewepụta nokwu gị, ma tinye uche karịsịa nechiche ndị ahụ, ọ bụghị notú ị ga-esi kwuo ha kpọmkwem.Otú ahụ ka ọ dịkwa mgbe a na-agba gị ajụjụ ọnụ ná nzukọ. Jikere nke ọma, ma agụla azịza gị agụ ma ọ bụ buru ha nisi. Jiri mgbanwe ụda olu ị na-eji eme ihe mgbe nile kwuo ha ka okwu gị wee bụrụ nke si gị nobi nụzọ na-adọrọ mmasị.Ọbụna nkà okwu ndị dị mma pụrụ ịdị ndị na-ege ntị ka ndị na-ekwekọghị notú i si ekwu okwu ma e jiri ha mebiga ihe ókè. Dị ka ihe atụ, i kwesịrị ikpọpụta okwu akpọpụta, na-akpọzi ha akpọzi ma ọ bụghị ruo nókè nke na okwu gị ga na-ada ike ike ma ọ bụ ghara ịdaba notú i si ekwu okwu. Mmegharị ahụ e ji emesi okwu ike ma ọ bụ nke e ji akọwa ihe, mgbe e meziri ya emezi, pụrụ ime ka okwu gị na-akpali akpali, ma mmegharị ahụ ndị e ji ahụ erughị ala na-eme ma ọ bụ ndị e mebigara ókè ga-adọpụ uche nihe ị na-ekwu. Jiri ụda olu kwesịrị ekwesị mee ihe, ma anwala iwelibiga olu ókè. Ọ dị mma ime ka ụzọ i si ekwu okwu na-ekpo ọkụ mgbe ụfọdụ, ma i kwesịrị izere ikwu okwunụzọ ibuli onwe gị elu. I kwesịrị iji mgbanwe ụda olu, ịnụ ọkụ nobi, na mmetụta mee ihe nụzọ na-agaghị adọta mmasị nebe ị nọ ma ọ bụ mee ka ahụ ghara iru ndị na-ege gị ntị ala.Ndị ụfọdụ nwere kpọmkwem ụzọ ha na-esikarị ekwu okwu, ọbụna mgbe ha na-adịghị ekwu okwu nelu ikpo okwu. Ndị ọzọ na-ejikarị okwu ndị e ji eme ihe ị ná mkparịta ụka eme ihe. Ihe dị mkpa bụ ịdị na-ekwu okwu nụzọ dị mma kwa ụbọchị na ịdị na-eme ihe nụzọ dị ùgwù dị ka Onye Kraịst. Ọ bụrụzie na ị rịgoro nelu ikpo okwu, ị ga-enwe ike karị ikwu okwu otú i si ekwu okwu na ime ihe otú i si eme ihe nụzọ na-adọrọ adọrọ.Mgbe Ị Na-agụ Ihe nIhu Ọha.Ikwu okwu otú i si ekwu okwu mgbe ị na-agụ ihe nihu ọha chọrọ mgbalị. Iji mezuo ya, mata echiche ndị bụ isi dị nihe ị gaje ịgụ, rịbakwa ama otú e si kọwapụta ha. Buru ha nuche nke ọma; ma ọ bụghị ya, ị ihe ị ga na-eme bụ ịgụpụta okwu ndị dị na ya. Chọpụta otú e si akpọ okwu ndị ị na-amabughị. Mụgharịa ịgụpụta ya agụpụta iji mụta mgbanwe ụda olu kwesịrị ekwesị na ịgụkọta okwu ọnụ nụzọ ga-ewepụta echiche ha nke ọma. Mee ya ugboro ugboro ruo mgbe ị na-agụ ya were were. Mara ihe ọgụgụ ahụ nke ọma nke na mgbe ị na-agụpụta ya, ịgụ ihe gị ga na-ada ka mkparịta ụka na-ekpo ọkụ. Ọ bụ ya bụ ikwu okwu otú i si ekwu okwu.Otú ọ dị, ihe ka ukwuu nọgụgụ ihe anyị nihu ọha na-esite nakwụkwọ anyị ndị dabeere na Bible. E wezụga ihe omume ịgụ ihe nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke, anyị na-agụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ dị iche iche nozi ubi nakwa mgbe anyị nọ nelu ikpo okwu na-ekwu okwu. A na-ekenye ụmụnna nwoke ịgụ ihe a na-atụle nỌmụmụ IheỤlọ Nchenakwa nỌmụmụ Akwụkwọ Ọgbakọ. Ụfọdụ ụmụnna nwoke ruru eru na-enweta ihe omume ịgụpụta okwu a na-agụ agụ nihu ndị na-ege ntị ná mgbakọ. Ma ị na-agụ Bible ma ọ bụ ihe ndị ọzọ, gụọ akụkụ ndị gụnyere ihe ndị ọzọ kwuru nụzọ na-akpali akpali. Ọ bụrụ na e hotara ihe ọtụtụ ndị kwuru, gbanwetụ ụda olu gị maka nke ọ bụla. Okwu ịdọ aka ná ntị: Emebigala ya ókè, kama mee ka ịgụ ihe ahụ na-akpali akpali otú i si ekwu okwu.Ịgụ ihe nke dabara notú mmadụ si ekwu okwu na-adị ka mkparịta ụka. Ọ dịghị ada ka ihe na-esighị nobi kama ọ na-eme ka mmadụ kwenye.15 Ọdịdị Onwe Onye Dị MmaỌDỊDỊ gị na-ekpughe ihe dị ukwuu banyere gị. Ọ bụ ezie na Jehova na-enyocha obi, ụmụ mmadụ na-erukarị ná nkwubi okwu site nihe anya na-ahụ. 1 Sam. 16:7 Mgbe ị dị ọcha ma jie ejiji nke ọma, o yikarịrị ka ndị ọzọ ha ga-ekwubi na ị na-akwanyere onwe gị ùgwù, ha ga-achọkwa ige gị ntị karị. Gị iji ejiji nụzọ kwesịrị ekwesị ga-enwekwa mmetụta dị mma nebe nzukọ ị na-anọchite anya ya nọ nakwa notú ndị na-ege gị ntị si ele Chineke ị na-efe anya.Ụkpụrụ Nduzi Ndị A Ga-etinye nỌrụ.Bible enyeghị ọtụtụ iwu banyere ọdịdị onwe onye. Ma ọ na-enye ụkpụrụ ndị guzoziri eguzozi, ndị pụrụ inyere anyị aka ime mkpebi ndị ziri ezi. Ihe bụ isi ihe dị nihe a nile bụ eziokwu ahụ bụ na anyị na-eme ihe nile iji nye Chineke otuto. 1 Kọr. 10:31 Olee ụkpụrụ ndị na-emetụta ọdịdị anyị notu notu?Nke mbụ, Bible na-agba anyị ume ịdị ọcha, ma nahụ ma nuwe anyị.NIwu o nyere Izrel oge ochie, Jehova kwuru ihe ndị a chọrọ banyere ịdị ọcha. Dị ka ihe atụ, mgbe ndị nchụàjà nọ nọrụ, ha ga-asa ahụ ma saa uwe ha noge ndị e nyere iji mee ha. Lev. 16:4,24,26,28 Ndị Kraịst anọghị nokpuru Iwu Mozis, ma ụkpụrụ ndị dị nime ya ka dị irè. Jọn 13:10;Mkpu. 19:8 Ahụ anyị, ísì ọnụ anyị, na uwe anyị kwesịrị ịdị ọcha karịsịa mgbe anyị na-aga nebe anyị na-efe ofufe ma ọ bụ na-ekere òkè nozi ubi ka ndị ọzọ ghara ịdị na-asọ anyị asọ. Ndị na-ekwu okwu ma ọ bụ na-ekere òkè nime ihe ngosi nihu ọgbakọ kwesịrị isetịpụ ezi ihe nlereanya na nke a. Ilebara ọdịdị anyị anya na-egosi ịkwanyere Jehova nakwa nzukọ ya ùgwù.Nke abụọ, Bible na-agba anyị ume ịzụlite imeru ihe nókè nakwa uche zuru okè.Pọl onyeozi gbara ndị inyom bụ Ndị Kraịst ume ka ha na-achọ onwe ha mma nimeru ihe nókè na uche zuru okè, ọ bụghị nụdị dị iche iche nke ịkpa isi na ọlaedo ma ọ bụ nkume pel ma ọ bụ ejiji dị nnọọ oké ọnụ, kama nụzọ kwesịrị ụmụ nwanyị ndị na-ekwupụta na ha na-asọpụrụ Chineke. 1 Tim. 2:9, 10 Imeru ihe nókè na uche zuru okè dịkwa mkpa nuwe na ejiji ndị ikom.Onye na-emeru ihe nókè na-eche echiche ka ọ ghara ịkpasu ndị ọzọ iwe nụzọ na-adịghị mkpa nakwa ịghara ịdọta mmasị na-ekwesịghị ekwesị nebe onwe ya nọ. Uche zuru okè na-arụpụta ịdị akọ, ma ọ bụ ezi uche. Onye na-egosipụta àgwà ndị a nwere nguzozi nke na-esite nịkwanyere ụkpụrụ Chineke ùgwù. Igosipụta àgwà ndị a apụtaghị ịghara iji ejiji nụzọ mara mma kama ọ na-enyere anyị aka iji ezi uche eme ihe banyere ọdịdị anyị na izere ụdị uwe na ejiji ndị gabigara ókè. 1 Jọn 2:16 Anyị kwesịrị ịdị na-etinye ụkpụrụ ndị a nọrụ ma ànyị nọ nebe a na-efe ofufe, na-ekere òkè nozi ubi, ma ọ bụ na-ekere òkè nihe omume ndị ọzọ. Ọbụna uwe ndị anyị pụrụ iji nọrọ nụlọ kwesịrị igosipụta imeru ihe nókè na uche zuru okè. Nụlọ akwụkwọ ma ọ bụ nebe anyị na-arụ ọrụ ego, a ga-enwe ohere dị iche iche iji gbaa àmà mberede. Ọ bụ ezie na o nwere ike anyị agaghị eji ejiji otú anyị ga-esi jie mgbe anyị na-aga nzukọ na mgbakọ dị iche iche, uwe anyị ka kwesịrị ịdị mma nanya, dị ọcha, ma kwesị ekwesị.Nezie, anyị nile adịghị eji ejiji notu ụzọ. A dịghị atụ anya ka anyị mee otú ahụ. Ndị mmadụ nwere ihe dịgasị iche iche na-amasị ha, nke a kwesịkwara ekwesị. Ma e kwesịrị iji ụkpụrụ nduzi ndị sitere na Bible na-eme ihe mgbe nile.Pita onyeozi gosiri na uwe nke e jikọtara ya na mmadụ zoro ezo nke obi dị mkpa ọbụna karịa otú e si edozi isi na uwe elu. 1 Pita 3:3, 4 Mgbe ịhụya, ọṅụ, udo, obiọma, na okwukwe nke nwere ebe ndabere siri ike jupụtara anyị nobi, ha ga-aghọrọ anyị uwe ime mmụọ ndị na-ewetara Chineke nsọpụrụ nezie.Nke atọ, Bible na-agba anyị ume ịtụle ma a haziri ọdịdị anyị nke ọma.Na1 Timoti 2:9, e kwuru okwu banyere uwe a haziri nke ọma. Ọ bụ ezie na Pọl onyeozi na-ezo aka nuwe ndị inyom, otu ụkpụrụ ahụ na-emetụtakwa ndị ikom. Ihe a haziri nke ọma bụ ihe dị mma nanya na nusoro. Ma ànyị bara ọgaranya ma ànyị abaghị, anyị pụrụ inwe ọdịdị dị mma nanya.Otu nime ihe mbụ ndị ọzọ na-ahụ nọdịdị anyị bụ ntutu isi anyị. O kwesịrị ịdị mma nanya, ma ọ bụ bụrụ nke a haziri nke ọma. Ma otú a na-eme nógbè ma ihe ndị e ketara eketa na-enwe mmetụta notú ndị mmadụ si edozi ntutu ha. Ná1 Ndị Kọrint 11:14, 15, anyị na-ahụ ndụmọdụ Pọl onyeozi nyere banyere ụzọ isi dozie ntutu isi, bụ nke ihe àmà na-egosi na o chebaara ihe ndị a echiche mgbe o kwuru ha. Otú ọ dị, mgbe ụzọ mmadụ si dozie ntutu ya na-enye echiche na nwoke na-achọịdị ka nwanyi ma ọ bụ na nwanyị na-achọ ịdị ka nwoke, nke a na-emegide ụkpụrụ Bible.Deut. 22:5.Nye ndị ikom, ọdịdị onwe onye dị mma nanya pụrụ ịgụnye ịkpụ afụ ọnụ ha akpụ. Nebe ọtụtụ ndị na-ewere afụ ọnụ dị ka ihe dị ùgwù, onye ọ bụla hapụrụ ya kwesịrị ịkpụtulata ya otú dị mma nanya.Nke anọ, ọdịdị anyị ekwesịghị ịdị na-egosipụta ịhụya maka ụwa na ụzọ ya.Jọn onyeozi dọrọ aka ná ntị, sị: Ahụla ụwa ma ọ bụ ihe ndị dị nụwa nanya. 1 Jọn 2:15-17 E ji ọtụtụ ọchịchọ mmehie mara ụwa a. Nime ọchịchọ ndị a, Jọn hotara ọchịchọ nke anụ ahụ na-emehie emehie na oké ngosi nke ihe mmadụ nwere. Akwụkwọ Nsọ na-adọrọkwa uche gaa na mmụọ isi ike, ma ọ bụ inupụrụ ọchịchị isi. Ilu 17:11;Efe. 2:2 Ọchịchọ na omume ndị a na-apụtakarị ìhè nụzọ ndị mmadụ si eyi uwe ma na-eji ejiji. Nihi ya, ọdịdị ha pụrụ ịbụ nke na-ekwesịghị ekwesị, nke na-akpali agụụ mmekọahụ, nke gabigara ókè, nke dị nkịrịka, nke ejizighị ejiji, ma ọ bụ iyi uwe a na-ahazighị ahazi. Dị ka ndị na-ejere Jehova ozi, anyị ga-ezere ụdị ejiji ndị na-egosipụta ụzọ ndị dị otú ahụ na-abụghị nke Ndị Kraịst.Kama iṅomi ụwa, lee ka o si ka mma ikwe ka ihe nlereanya ọma nke ndị ikom na ndị inyom tozuru okè nụzọ ime mmụọ ndị nọ nọgbakọ Ndị Kraịst nwee mmetụta nuwe na ejiji gị! Ụmụ okorobịa ndị na-atụ anya ịbụ ndị ọkà okwu nihu ọha otu ụbọchị pụrụ ileru anya nejiji nke ndị ruworo eru ikwu okwu ihu ọha. Mmadụ nile pụrụ ịmụta ihe site nihe nlereanya nke ndị jiworo iguzosi ike nihe jee ozi ruo ọtụtụ afọ nozi ihu ọha na-esetịpụ.1 Tim. 4:12;1 Pita 5:2, 3.Nke ise, nikpebi ihe kwesịrị ekwesị, anyị kwesịrị iburu nuche na ọbụna Kraịst ahụ emeghị ihe masịrị ya onwe ya.Rom 15:3 Ihe kasị chegbuo Jizọs bụ ime uche Chineke. Jizọs mekwara ka inyere ndị ọzọ aka butere inwe ntụsara ahụ onwe ya ụzọ. Mgbe a bịara nụdị uwe na ejiji ụfọdụ, ọ bụrụ na ọ dị ihe ọ bụla ga-abụ ihe mgbochi nagbata anyị na ndị mmadụ nọ nebe anyị na-eje ozi ugbu a, gịnị ka anyị kwesịrị ime? Iṅomi mmụọ ịdị umeala nobi nke Kraịst gosipụtara pụrụ inyere anyị aka ime mkpebi amamihe dị na ya. Pọl onyeozi setịpụrụ ụkpụrụ bụ: Ọ dịghị ụzọ ọ bụla anyị si na-eweta ihe na-eme ka a sụọ ngọngọ. 2 Kọr. 6:3 Nihi ya, anyị pụrụ ịhapụ otú e si edozi isi ma ọ bụ ihe ejiji ndị yiri ka ha ga-eme ka ndị anyị chọrọ ịgbara àmà ghara inwe mmasị ige ntị.Otú E Si Anọ.Ọdịdị onwe onye dị mma na-agụnyekwa ịnọ otú kwesịrị ekwesị. Nezie, anyị nile adịghị anọ notu ụzọ ahụ, anyị adịghịkwa agbalị ime ihe notu ụzọ ahụ. Otú ọ dị, ọ bụ ihe kwesịrị ịrịba ama na dị ka Bible si jiri ya mee ihe, iguzo kwem na-enye echiche nke ùgwù onweonye na inwe nchekwube. Lev. 26:13;Luk 21:28 Ka o sina dị, nihi ihulata ehulata arụ ọrụ ruo ọtụtụ afọ ma ọ bụ nihi ime agadi ma ọ bụ nihi adịghị ike anụ ahụ, nwanna nwoke ma ọ bụ nwanna nwanyị nwere ike ọ gaghị enwe ike iguzo kwem ma ọ bụ ọ pụrụ ịdị mkpa ka ọ na-adabere nihe iji kwụsie ike. Ma nye ndị nwere ike ime otú ahụ, a na-atụ aro ka ha guzoro nụzọ dịtụ kwem mgbe ha na-agwa ndị ọzọ okwu ka ha ghara inye echiche nke inwe omume ọ gbasara m ma ọ bụ na ọ na-ewute ha ikwu ihe ha na-ekwu. Notu aka ahụ, ọ bụ ezie na ọkà okwu ịtụkwasị aka site noge ruo noge nelu ihe ọkà okwu na-atụkwasị akwụkwọ ya adịghị njọ, ọ na-enyekarị echiche ka mma ma ọ bụrụ na ọ dịghị adabere na ya.Ihe Ndị E Ji Eme Ihe Ndị Dị Mma nAnya.Ọ bụghị ị na ọdịdị anyị kwesịrị ịdị ọcha ma bụrụ nke a haziri nke ọma kama ihe ndị anyị ji eme ihe nozi kwesịkwara ịdị ọcha ma dị mma nanya.Chee echiche banyere Bible gị. Ọ gaghị ekwe omume na anyị nile ga-enweta Bible ọhụrụ mgbe nke anyị kara nká. Ka o sina dị, nagbanyeghị afọ ole anyị jiworo Bible anyị mee ihe, o kwesịrị inye ihe àmà na e jiziri ya ejizi.Nezie, e nwere ọtụtụ ụzọ nke isi hazie akpa ozi ọma anyị, ma o kwesịrị ịdị mma nanya. Ị hụtụwo ka mpempe akwụkwọ si nime Bible wụpụta mgbe onye nkwusa na-ejikere ịgụrụ onye nwe ụlọ otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ ma ọ bụ ikekwe mgbe nwanna na-agwa ọgbakọ okwu? Ọ dọpụrụ uche gị, ọ bụ na ọ dọpụghị ya? Ọ bụrụ na mpempe akwụkwọ ndị e tinyere nime Bible na-eweta ndọpụ uche, ọ pụrụ ịbụ na idebe ha ebe ọzọ ga-eme ka ihe i ji na-eme ihe bụrụ nke a haziri nke ọma. Ghọtakwa na nebe ụfọdụ, a na-ewere ịtọgbọ Bible ma ọ bụ akwụkwọ okpukpe ndị ọzọ nala dị ka akwanyeghịrị ha ùgwù.Ọdịdị onwe onye dị mma kwesịrị ịbụ ihe dị mkpa nye anyị. Ọ na-enwekwa mmetụta notú ndị ọzọ si ele anyị anya. Ma karịsịa, anyị na-echebara ya echiche nke ọma nihi na anyị chọrọ ịchọ ozizi Onye Nzọpụta anyị, bụ Chineke, mma nihe nile.Taị. 2:10.16 Ahụ Iru AlaAHỤ ịma ọkà okwu jijiji mgbe o biliri ikwu okwu abụghị ihe ọhụrụ, karịsịa ma ọ bụrụ na ọ dịghị ekwu okwu ọtụtụ ugboro. Ahụ pụrụ ịmatụ onye nkwusa jijiji mgbe o mere nleta ndị mbụ ya nozi ubi nụbọchị. Mgbe e nyere Jeremaịa ọrụ ịbụ onye amụma, ọ zara, sị: Amaghị m ikwu okwu, nihi na nwata ka m bụ. Jer. 1:5, 6 Jehova nyeere Jeremaịa aka, ọ ga-enyekwara gị aka. Ka oge na-aga, ị pụrụ ịmalite inwe ahụ iru ala.Ọkà okwu ahụ ruru ala na-enwe obi ruru ala. Obi iru ala a na-apụta ìhè notú o si anọ. Otú o si anọ na-adaba adaba ma kwesị ihe ọ na-eme. Ọ na-achịkwa otú o si emegharị aka. Ụda olu ya na-egosipụta mmetụta ya ma bụrụ nke a chịkwara achịkwa.Ọ bụ ezie na ị pụrụ iche na i kwekọghị ná nkọwa a e nyere banyere onye ahụ ruru ala, ị pụrụ imeziwanye ihe. Nụzọ dị aṅaa? Ka anyị tụlee ihe mere ahụ na-eji ama ọkà okwu jijiji nakwa ihe ọ na-ejighị enwe ahụ iru ala. Ọ pụrụ ịbụ otú ahụ si arụ ọrụ na-akpata ya.Mgbe ị na-eche ihe ịma aka ihu ma chọọ ime nke ọma ma i jighị naka ma ị ga-eme nke ọma, ị na-enwe nchegbu. Nihi ya, ụbụrụ gị na-ezigara ahụ gị ozi ka o mepụtakwuo mmiri ahụ bụadrenaline.Mmepụta ahụ o mepụtaraadrenalinepụrụ ịkpata obi gị ịkụ ngwa ngwa karị, mgbanwe notú i si eku ume, ọsụsọ ịgbakwu gị, ma ọ bụ ọbụna aka gị na ikpere gị ịma jijiji nakwa ụda olu gị ịma jijiji. Ahụ gị na-agbalị inyere gị aka imeri ọnọdụ ị na-eche ihu site nịmụba ike i nwere. Ihe bụ nsogbu bụ iji ume ọrụ ahụ e mepụtakwuru mee ihe niche echiche nụzọ ga-arụpụta ezi ihe na iji ịnụ ọkụ nobi kwuo okwu.Ụzọ Isi Belata Nchegbu.Cheta na inwetụ nchegbu bụ ihe dị otú o kwesịrị. Otú ọ dị, iji nọgide na-enwe ahụ iru ala ọ dị gị mkpa inwe ike ibelata nchegbu ị na-enwe ma nagide ọnọdụ gị nụzọ dị jụụ, nke ùgwù dịkwa na ya. Olee otú ị pụrụ isi mezuo nke a?Kwadebe nke ọma.Tinye oge nịkwadebe okwu gị. Jide naka na ịghọtara isiokwu gị nke ọma. Ọ bụrụ na okwu gị bụ nke ọ bụ gị ga-ahọrọ isi ihe ndị ị ga-ekwu, chee echiche ihe ndị ga-ege gị ntị marawooro banyere isiokwu ahụ na ihe ị na-atụ anya ịrụzu. Nke a ga-enyere gị aka ịhọrọ ihe ọmụma kasị baa uru. Ọ bụrụ na o siiri gị ike ná mmalite, soro ọkà okwu nwere ahụmahụ kwurịta nsogbu ahụ. Ọ pụrụ inyere gị aka inyocha ihe ọmụma gị na ndị ga-ege gị ntị nụzọ ga-arụpụta ihe. Mgbe i ji naka na i nwere ihe ọmụma ga-abara ndị ga-ege gị ntị uru nakwa na ha doro gị anya, ọchịchọ gị isoro ha kerịta ya ga-amalite ịnọchi nchegbu ị pụrụ inwe banyere ikwu ya.Chebara okwu mmeghe gị echiche karịsịa. Mara otú ị ga-esi malite. Ozugbo ị malitere okwu gị, o yikarịrị ka ahụ ịma jijiji gị ọ ga-ebelata.A pụkwara iji ụkpụrụ ndị ahụ bụ isi mee ihe mgbe a na-akwadebe ozi ubi. Tụlee ọ bụghị ị isiokwu ị na-eme atụmatụ iso ndị mmadu kwurịta kamakwa ụdị ndị ị ga-agbara àmà. Jiri nlezianya hazie okwu mmeghe gị. Rite uru site nahụmahụ nke ndị nkwusa tozuru okè.Ị pụrụ iche na ahụ ga-eru gị ala karị ma i jiri okwu a ga-agụ agụ mee ihe mgbe ị na-ekwu okwu nihu ìgwè mmadụ. Nezie, nke a pụrụ ịkpata inwekwu nchegbu mgbe ọ bụla ị ga-ekwu okwu. Ọ bụ eziokwu na ndị ọkà okwu ụfọdụ na-edepụta ọtụtụ ihe, ebe ndị ọzọ na-edepụta ihe ole na ole. Ma ihe ga-agbanwe ihe ị na-eche ma belata nchegbu gị abụghị ihe e dere nakwụkwọ, kama ikwenyesi ike nobi gị na ihe ị kwadebeere ndị ga-ege gị ntị bara uru nezie.Kwupụta ya ekwupụta mgbe ị na-amụgharị otú ị ga-esi kwuo okwu gị.Mmụgharị ihe dị otú ahụ ga-eme ka i nwee obi ike na ị pụrụ ikwupụta ihe ndị i bu nuche. Ka ị na-amụgharị ihe, ị na-azụlite usoro ncheta ihe nke a pụrụ ịkpali ngwa ngwa mgbe ị na-ekwu okwu gị. Mee ka oge mmụgharị ihe gị bụrụ nke ezi uche dị na ya. Jiri anya nke uche na-ahụ ndị ga-ege gị ntị. Nọrọ na tebụl ma ọ bụ guzoro ọtọ, otú ị ga-anọ mgbe ị na-ekwu okwu.Kpegara Jehova ekpere maka enyemaka.Ọ ga-aza ụdị ekpere ahụ? Nke a bụkwa obi ike nke anyị nwere nebe ọ nọ, na, nagbanyeghị ihe ọ bụ nke anyị na-arịọ dị ka uche ya si dị, ọ na-anụ olu anyị. 1 Jọn 5:14 Ọ bụrụ na ị chọrọ ịsọpụrụ Chineke na inyere ndị mmadụ aka irite uru nOkwu ya, nezie ọ ga-aza ekpere gị. Mmesi obi ike ahụ pụrụ iwusi gị ike nke ukwuu ime ihe omume gị. Ọzọkwa, ka ị na-azụlite mkpụrụ nke mmụọ nsọịhụya, ọṅụ, udo, ịdị nwayọọ, na njide onwe onyeị ga-azụliteechiche uche a chọrọ iji jiri ahụ iru ala merie ọnọdụ dị iche iche.Gal. 5:22, 23.Nweta ahụmahụ.Ka ị na-ekerekwu òkè nozi ubi, otú ahụ ka ahụ ịma jijiji gị ga na-ebelata. Ka ị na-azakwu ajụjụ ná nzukọ ọgbakọ, ọ ga na-adịrị gị mfe karị ikwu okwu nihu ndị ọzọ. Ka ọnụ ọgụgụ okwu ị na-ekwu nọgbakọ na-ebukwu ibu, nchegbu ị na-enwe tupu okwu nke ọ bụla ga-ebelata ma eleghị anya. Ị ga-achọ inwekwu ohere ikwu okwu? Mgbe ahụ wepụta onwe gị ịnọchi anya onye ọzọ mgbe ndị ọzọ na-enweghị ike ime ihe omume ha.Mgbe i mesịworo ihe ndị ahụ e depụtara nelu, ị ga-ahụ na ọ na-aba uru inyocha mgbaàmà ndị na-egosi, nehieghị ụzọ, enweghị obi iru ala. Ịmata mgbaàmà ndị ahụ na ịmata ụzọ isi merie ha ga-enyere gị aka iji ahụ iru ala na-ekwu okwu. Mgbaàmà ndị ahụ pụrụ ịbụ ndị nke ahụ ma ọ bụ ụda olu.Mgbaàmà nke Ahụ.Gị inwe ahụ iru ala, ma ọ bụ enweghị ya, na-apụta ìhè notú i si anọ na otú i si eji aka gị eme ihe. Buru ụzọ tụlee ihe banyere aka. Aka a kụkụchiri nazụ, ndị e debere nakụkụ nemegharịghị ha emegharị, ma ọ bụ ijidesi ebe ọkà okwu na-atụkwasị akwụkwọ ike; itinye na iwepụta aka nakpa uwe ọtụtụ ugboro, ịdị na-akpọchi ma na-akpọghe jaket gị, ịhịa aka na ntì, imi, na nenyo anya gị; ịdị na-ebitụgharị aka nelekere mgbanaka, pensịl, mgbaaka, ma ọ bụ nihe ndị e deturu; mmegharị aka nụzọ na-ama jijiji ma ọ bụ nụzọ na-erughị nisiihe a nile na-egosicha ahụ erughị ala.Edebeghị ụkwụ otu ebe, mmadụ ibugharị onwe ya site notu akụkụ gaa nọzọ, iguzoro ka osisi, ịyọsara ayọsara, ịracha egbugbere ọnụ ọtụtụ ugboro, ilo asọ mmiri ugboro ugboro, na iku ume ọkụ ọkụ pụkwara igosicha enweghị obi ike.Site nitinyesi mgbalị ike, a pụrụ ịchịkwa ihe ndị a na-egosi ahụ ịma jijiji. Rụọ ọrụ ị notu otu mgbe. Chọpụta ihe bụ nsogbu, ma buru ụzọ tụlee ihe ọ dị mkpa ka i mee iji gbochie ya. Ọ bụrụ na i tinye mgbalị, ị ga-enye ihe àmà na ahụ ruru gị ala site notú i si anọ.Mgbaàmà nỤda Olu.Ihe àmà ndị na-egosi ahụ ịma jijiji nụda olu pụrụ ịgụnye ọdịdị ụda olu dị oké elu ma ọ bụ nke na-ama jijiji. Ikekwe ị na-akwacha akpịrị gị ugboro ugboro ma ọ bụ na-ekwu okwu oké ngwa ngwa. A pụrụ imeri nsogbu na àgwà ndị a maara mmadụ ahụ site nitinyesi mgbalị ike nịchịkwa ụda olu.Ọ bụrụ na ahụ na-ama gị jijiji, kwụsịtụ ma kute ume nke ọma ugboro ole na ole tupu ị rịgoro nelu ikpo okwu. Gbalịsie ike ime ka ahụ gịnile nwee ntụsara ahụ. Kama ịdị na-eche banyere ahụ ịma jijiji gị, tụkwasị uche nihe mere i ji chọọ isoro ndị ga-ege gị ntị kerịta ihe ndị ị kwadebere. Tupu ị malite ikwu okwu, cheretụ ma lee ndị na-ege gị ntị anya, chọpụta onye nwere omume enyi ma mụmụọ ọnụ ọchị. Jiri nwayọọ nwayọọ kwuo okwu mmeghe gị, banyezie nime okwu gị.Ihe Ị Ga-Atụ Anya Ya.Atụla anya ka mmetụta nile nke ahụ ịma jijiji ghara ịdịkwa. Ahụ na-ama ọtụtụ ndị ọkà okwu kwuworo okwu ruo ọtụtụ afọ jijiji tupu ha apụta nihu ndị na-ege ntị. Otú ọ dị, ha amụtawo ịchịkwa ahụ ịma jijiji ha. Otu ọkà okwu dị otú ahụ kwuru, sị: Ahụ ka na-ama m jijiji, ma ugbu a ana m achịkwa ya.Ọ bụrụ na i mee ezigbo mgbalị iji kwụsị ihe ndị a pụtara ìhè na-egosi ahụ ịma jijiji, ndị na-ege gị ntị ga-ewere gị dị ka ọkà okwu ahụ ruru ala. Ahụ ka pụrụ ịdị na-ama gị jijiji, ma ha agaghị ama ma ọlị.Cheta na mmepụta nkeadrenalinebụ nke na-akpata mgbaàmà nke ahụ ịma jijiji na-emekwa ka i nwekwuo ume ọrụ. Jiri ya kwuo okwu nụzọ nwere mmetụta.Ọ dịghị mkpa ka i chere ruo mgbe ị rịgooro nelu ikpo okwu tupu ị malite ịmụgharị ihe ndị a. Mụta inwe ahụ iru ala na ịchịkwa onwe gị na iji mmetụta kwesịrị ekwesị na-ekwu okwu ná ndụ gị kwa ụbọchị. Gị ime otú ahụ ga-enye aka nke ukwuu nime ka i nwee obi ike nelu ikpo okwu na nozi ubi, bụ ebe ọ dị mkpa karịsịa.17 Iji Ígwè Okwu Eme IheỤMỤNNA anyị ndị nwoke na ndị nwanyị bụ Ndị Kraịst na-etinye oge na mgbalị dị ukwuu nịbịa nzukọ Ndị Kraịst. Ọ bụrụ na ha ga-erite uru nihe a na-ekwu, ha aghaghị inwe ike ịnụ ya nke ọma.Noge Izrel oge ochie, e nweghị ígwè okwu na-eji ike eletrik eme ihe nke na-eme ka ụda dasịkwuo ike. Mgbe Mozis gwara mba Izrel okwu nAla Dị Larịị nke Moab tupu ha abanye nAla Nkwa ahụ, olee otú ndị nile na-ege ya ntị, ndị dị ọtụtụ nde nọnụ ọgụgụ si nwee ike ịnụ ihe ọ na-ekwu? Ma eleghị anya Mozis jiri usoro nke otu onye ikwughachiri ndị ọzọ ihe o kwuru mee ihe, bụ nke ndị ikom guzogasị nebe ndị kwesịrị ekwesị nọmụma ụlọikwuu ahụ dum gbasoro nikwughachi ihe o kwuru. Deut. 1:1;31:1 Noge na-adịghị anya mgbe ụmụ Izrel malitere imeri ala dị nọdịda anyanwụ nke Jọdan, Jọshụa kpọkọtara mba ahụ nihu Ugwu Gerizim nakwa Ugwu Ibal, dị ka ihe àmà na-egosi, ndị Livaị nọ na ndagwurugwu kewara ugwu ndị ahụ. Nebe ahụ, ndị ahụ nile nụrụ ma zaghachi ná ngọzi na nkọcha ndị sitere naka Chineke, bụ ndị e chere nihu ha. Josh. 8:33-35 Ọ pụkwara ịbụ na noge a kwa, e ji usoro nke otu onye ikwughachiri ndị ọzọ ihe e kwuru mee ihe, ma ihe ịrụ ụka adịghị ya na ụzọ magburu onwe ya okwu si ada ụda nebe ahụ nyekwara aka.Ihe dị ka afọ 1,500 ka e mesịrị, mgbe ìgwè mmadụ dị nnọọ ukwuu gbakọrọ nakụkụ Oké Osimiri Galili ịnụ ihe Jizọs na-ekwu, ọ banyere nụgbọ, bamitụkwuo nime mmiri, wee nọdụ ala ịgwa ìgwè mmadụ ahụ okwu. Mak 4:1, 2 Nihi gịnị ka Jizọs ji si nụgbọ mmiri kwuo okwu? Dị ka ihe àmà na-egosi, ọ bụ nihi na olu mmadụ na-adapụta nnọọ nke ọma nelu mmiri dị larịị.Ruokwa ná mmalite narị afọ nke 20, ọ bụ otú ụda olu ọkà okwu hà na otú ihe ọ na-ekwu na-adapụtaru nke ọma na-ekpebikarị mmadụ ole ná ndị na-ege ntị pụrụ ịnụ ihe e kwuru. Otú ọ dị, malite nafọ ndị 1920, ndị ohu Jehova nwere ike ịdị na-eji ígwè okwu ndị na-eji ike eletrik eme ihe nke na-eme ka ụda olu mmadụ dasikwuo ụda ike eme ihe ná mgbakọ ha.Ígwè Okwu.Ngwá ọrụ dị otú ahụ pụrụ ime ka ụda olu onye ọkà okwu dasikwuo ụda ike ọtụtụ okpukpu ma nọgide na-ewepụta ọdịdị ụda olu ya nke ọma. Ọ naghị adị mkpa ka ọkà okwu nye akwara ụda olu ya nsogbu. Ndị na-ege ntị agaghịkwa enye onwe ha nsogbu iji nụ ihe a na-ekwu. Kama nke ahụ, ha ga-enwe ike itinye uche nihe a na-ekwu.E mewo ihe dị ukwuu iji jide naka na a na-enwe ezigbo ígwè okwu ná mgbakọ dị iche iche nke Ndịàmà Jehova. Ọzọkwa, ọtụtụ Ụlọ Nzukọ Alaeze na-eji ígwè okwu eme ka ụda olu nke ndị na-ekwu okwu, ndị na-eduzi nzukọ, ma ọ bụ ndị na-agụpụta ihe nikpo okwu dasikwuo ike. Ọgbakọ ụfọdụ nwekwara ígwè okwu ndị ndị na-ege ntị na-eji aza ajụjụ mgbe a na-enwe nzukọ. Ọ bụrụ na ọgbakọ gị nwere ngwá ọrụ dị otú ahụ, mụta iji ha eme ihe nke ọma.Ụkpụrụ Nduzi Ụfọdụ Bụ Isi.Iji jiri ngwá ọrụ ahụ mee ihe nụzọ kwesịrị ekwesị, buru isi ihe ndị na-esonụ nuche: 1 Dị ka ọ na-adịkarị, i kwesịrị idebe ígwè okwu ahụ nebe dị ihe dị ka sentimita 10 ruo 15 site nọnụ gị. Ọ bụrụ na ígwè okwu dị gị nso gabiga ókè, e nwere ike ihe ị na-ekwu agaghị edocha anya. Ọ bụrụ na ọ dị gị anya gabiga ókè, ụda olu gị agaghị na-adapụta adapụta. 2 Ígwè okwu kwesịrị ịdị gị nihu, ọ bụghị nakụkụ gị. Ọ bụrụ na i welaa isi gị naka nri ma ọ bụ naka ekpe, kwuo okwu ị mgbe i chere ihu nígwè okwu ahụ. 3 Tinyetụkwuo ume na ike nụda olu gị karịa otú ị ga-etinye mgbe ị na-enwe mkparịta ụka. Ma ọ dịghị mkpa iti mkpu. Nụzọ dị mfe, ígwè okwu ga-eme ka ndị na-ege gị ntị, ndị kasị nọrọ nebe dị anya, nụ olu gị. 4 Ọ bụrụ na ị chọọ ịkwacha akpịrị ma ọ bụ ọ bụrụ na ụkwara ma ọ bụ uzere enuo gị, jide naka na i wepụrụ isi gị nígwè okwu.Mgbe Ị Na-ekwu Okwu.Mgbe ị rịgooro nelu ikpo okwu, dị ka ọ na-adịkarị, a ga-enwe nwanna nwoke ga-edozigharị ígwè okwu ahụ. Guzoro otú i si eguzo, chee ndị na-ege ntị ihu ka ọ na-eme ya. Tụkwasị ihe ndị i deturu nebe ọkà okwu na-atụkwasị ihe ndepụta ya, jidekwa naka na ígwè okwu ahụ adịghị anọchi gị ihu.Mgbe ị malitere ikwu okwu, gee ntị notú olu gị si ada nígwè okwu. Ụda olu gị ọ na-adasi ụda ike gabiga ókè, ka okwu ụfọdụ hà na-eme pù pù nígwè okwu mgbe a kpọrọ ha? O nwere ike ịdị mkpa ka ị latụkwuo azụ ihe dị ka sentimita 2.5 ma ọ bụ sentimita 5. Mgbe ị na-ele anya nihe ndị i deturu, cheta na i kwesịrị ịdị na-ekwu okwu ma ọ bụna-agụ ihe ị mgbe i chere ihu nígwè okwu ma ọ bụ mgbe ọnụ gị dịtụ elu karịa ya, ọ bụghị mgbe ọ dị ya nokpuru.Mgbe Ị Nọ nIkpo Okwu Na-agụpụta Ihe.Ọ kasị mma iweli Bible gị ma ọ bụ akwụkwọ ọzọ elu ka i wee chee ndị na-ege ntị ihu. Ebe ọ bụ na ígwè okwu ga-adị gị nihu kpọmkwem ma eleghị anya, ọ pụrụ ịdị mkpa ka i welatụ ihe ị na-agụ notu akụkụ. Nke a pụtara na isi gị kwesịrị ịdịtụ nakụkụ nke ọzọ nke ígwè okwu. Mgbe ahụzi, ka ị na-agụ ihe olu gị ga na-abanye kpọmkwem nígwè okwu.Ihe ka ukwuu nụmụnna ndị na-agụ ihe nỌmụmụ IheỤlọ Nchena-eguzo ọtọ ma na-ekwunye okwu nígwè okwu guzo eguzo. Ọnọdụ a na-eme ka ha nwee ike ikute ume nke ọma karị na iji mmetụta ka ukwuu na-agụ ihe. Buru nuche na ịgụpụta paragraf ndị a na-amụ bụ akụkụ gbara ọkpụrụkpụ nke nzukọ ahụ. Uru ndị na-ege ntị na-erite na-adabere ruo nókè dị ukwuu nịnụ ihe ahụ a na-agụ.Mgbe A Na-aza Ajụjụ ná Nzukọ.Ọ bụrụ na ọgbakọ unu na-eji ígwè okwu eme ihe maka akụkụ ndị na-ege ntị na-etinye ọnụ na ya, cheta na ọ ka dịkwa mkpa ikwu okwu nụzọ doro anya nakwa nolu datụrụ ụda. Mgbe ị na-aza ajụjụ, gbalịa ijide akwụkwọ a na-amụ ma ọ bụ Bible gị naka gị. Nke a ga-eme ka i nwee ike ịhụ akwụkwọ ahụ nke ọma ka ị na-ekwunye okwu nígwè okwu.Nọgbakọ ụfọdụ, a na-ekenye ụmụnna nwoke ọrụ iwegara ndị a kpọrọ ịza ajụjụ ígwè okwu. Ọ bụrụ na ọ dị otú ahụ nọgbakọ unu, mgbe a kpọrọ gị ịza ajụjụ, ewetula aka gị ka nwanna na-ebugharị ígwè okwu nwee ike ịhụ ebe ị nọ wee bịakwute gị ngwa ngwa. Ọ bụrụ na ígwè okwu ahụ bụ ụdị a na-ejide naka, dị njikere ịmatị aka were ya. Amalitela ikwu okwu ruo mgbe ígwè okwu ahụ nọ ebe o kwesịrị. Mgbe i kwuchara okwu gị, nyeghachi ya ígwè okwu ahụ ozugbo.Mgbe I So Na-Eme Ihe Ngosi.Iji ígwè okwu eme ihe noge a na-eme ihe ngosi na-achọ ibu ụzọ chebara ya echiche nụzọ pụrụ iche. Ọ bụrụ na ọ dị ihe a kwụnyere ígwè okwu ahụ na ya, ị ga-enwe ike iji aka gị abụọ jide Bible na ihe ndepụta gị. Iji ígwè okwu a na-ejide naka eme ihe pụrụ ime ka i nwee ohere imegharị ahụ karị, ma ọ pụrụ ịdị mkpa ka i mee ndokwa ka onye gị na ya so jide ya. Nụzọ dị otú ahụ ị ga-enwe ike iji aka gị abụọ jide Bible gị. Gị na onye nwe ụlọ gị kwesịrị ịmụgharị nke a ka onye gị na ya ga-eso wee mara ụzọ isi jide ya nke ọma. Chetakwa na mgbe ị nọ nelu ikpo okwu i kwesịghị ịgbakụta ndị na-ege ntị azụ, karịsịa mgbe ị na-ekwu okwu.Nihe ngosi Nzukọ Ije Ozi, a pụrụ inwe ọtụtụ ndị ga-eso mee ya,ha pụkwara ịdị na-agagharị agagharị nelu ikpo okwu. Nihi ya, a pụrụ ịchọ ọtụtụ ígwè okwu. E kwesịrị idebe ha tupu oge eruo ma ọ bụ nye ha ndị ahụ na-eme ihe omume mgbe ha rịgooro nelu ikpo okwu. Ijide naka na ígwè okwu ndị ahụ dị nebe kwesịrị ekwesị, noge kwesịrị ekwesị, na-achọ ime atụmatụ tupu oge eruo. Ịmụgharị ihe ngosi tupu e mee ha na-eme ka e nwee ohere inye ndị ga-eso mee ya ntụziaka nụzọ isi jiri ígwè okwu mee ihe nụzọ dị irè. Mgbe a na-apụghị ịnọ nikpo okwu mụgharịa ya, ọ pụrụ ịbụ ihe amamihe dị na ya ka ndị ga-eso mee ihe ngosi ahụ jide ụmụ obere ihe hà ka ígwè okwu naka iji mụgharịa ijide ya nke ọma. Mgbe e mesịrị ihe ngosi, ndị so mee ya kwesịrị iji nwayọọ debe ígwè okwu ndị a na-ejide naka, na-elezi anya ka ha ghara ikonye ụkwụ neriri ígwè okwu ndị ọzọ ka ha si nelu ikpo okwu na-apụ.Anyị ilebara otú e si eji ígwè okwu eme ihe anya na-emetụta kpọmkwem otu nime ebumnobi bụ isi nke nzukọ anyị, ya bụ, ime ka ibe anyị rite uru site ná ntụle anyị na-atụle Okwu Chineke. Hib. 10:24, 25 Site nịmụta iji ígwè okwu eme ihe nke ọma, anyị onwe anyị pụrụ ịtụnye ụtụ nebumnobi a dị mkpa.18 Iji Bible AzaghachiMGBE a jụrụ anyị ajụjụ banyere ihe ndị anyị kwenyere, ụzọ ndụ anyị, echiche anyị banyere okwu ndị a kpụ nọnụ, olileanya anyị maka ọdịnihu, anyị na-agbalị iji Bible zaa ha. Nihi gịnị? Nihi na ọ bụ Okwu Chineke. Ọ bụ nime Bible ka ihe ndị anyị kwenyere sitere. Ọ bụ na Bible ka ụzọ ndụ anyị dabeere. Ọ na-akpụzi echiche anyị banyere ihe ndị na-eme nụwa. Olileanya anyị nwere maka ọdịnihu gbanyesiri mkpọrọgwụ ike ná nkwa dị iche iche sitere nike mmụọ nsọ ndị dị nime Bible.2 Tim. 3:16, 17.Anyị maara nke ọma ibu ọrụ e jikọtara ya na aha anyị. Anyị bụ NdịàmàJehova.Aịsa. 43:12 Ya mere, anyị na-adabere nihe Jehova kwuru nime Okwu ya sitere nike mmụọ nsọ wee na-aza ajụjụ, ọ bụghị na nkà ihe ọmụma ụmụ mmadụ. Neziokwu, anyị nwere echiche nke anyị notu notu banyere okwu dị iche iche, ma anyị na-ekwe ka Okwu Chineke kpụzie echiche anyị nihi na anyị kwenyesiri ike na ọ bụ eziokwu. Nezie, Bible na-enye anyị ohere ime ihe otú anyị si chọọ nọtụtụ okwu. Kama ịmanye ndị ọzọ ịnakwere echiche anyị, anyị na-achọ ịkụziri ha ụkpụrụ ndị e setịpụrụ nAkwụkwọ Nsọ, si otú a na-enye ndị na-ege anyị ntị ohere iji otu nnwere onwe ime nhọrọ ahụ anyị nwere na-eme ihe. Dị ka Pọl onyeozi, anyị na-achọ ịkwalite nrubeisi site nokwukwe.Rom 16:26.NáMkpughe 3:14, a kọwara Jizọs Kraịst dị ka ezi onye àmà ahụ na-ekwesị ntụkwasị obi. Olee otú o si zaa ajụjụ ma mee ihe banyere ọnọdụ ndị e chere ya nihu? Mgbe ụfọdụ site niji ihe atụ ndị ga-eme ka ndị mmadụ chee echiche mee ihe. Noge ndị ọzọ site nịjụ onye jụrụ ajụjụ ihe ọ ghọtara notu akụkụ Akwụkwọ Nsọ. Ọtụtụ ugboro site nihota ihe e kwuru nAkwụkwọ Nsọ, ịkọwa ha, ma ọ bụ izo aka na ha. Mat. 4:3-10;12:1-8;Luk 10:25-28;17:32 Na narị afọ mbụ, a na-edebekarị mpịakọta Akwụkwọ Nsọ nụlọ nzukọ. E nweghị ihe àmà gosiri na Jizọs nwere mpịakọta ndị ahụ nonwe ya, ma ọ maara Akwụkwọ Nsọ nke ọma ma zoo aka na ha ọtụtụ ugboro mgbe ọ na-ezi ndị ọzọ ihe. Luk 24:27,44-47 Ọ pụrụ ikwu neziokwu na ihe ya kụziri esiteghị nechiche nke ya. O kwuru ihe ọ nụrụ nọnụ Nna ya.Jọn 8:26.Ọchịchọ anyị bụ ịgbaso ihe nlereanya Jizọs. Anyị onwe anyị anụtụbeghị ka Chineke kwuru okwu, dị ka Jizọs nụrụ. Ma Bible bụ Okwu Chineke. Mgbe anyị ji ya mere ebe ndabere maka azịza ndị anyị na-enye, anyị na-ezere ịdọta mmasị nebe anyị onwe anyị nọ. Anyị na-egosi na kama ikwupụta echiche nke mmadụ na-ezughị okè, anyị kpebisiri ike ikwe ka Chineke kwuo ihe bụ eziokwu.Jọn 7:18;Rom 3:4.Otú ọ dị, ọchịchọ anyị abụghị ị iji Bible eme ihe kama iji ya eme ihe nụzọ ga-akasị baara onye na-ege anyị ntị uru. Anyị chọrọ ka o jiri ọchịchọ ịnabata echiche ọhụrụ gee ntị. Dabere nomume onye ahụ, ị pụrụ iwebata echiche sitere na Bible site nikwu, sị: Í kweghị na ihe dị mkpa nezie bụ ihe Chineke kwuru? Ma ọ bụ ị pụrụ ikwu, sị: Ị maara na Bible zara ajụjụ ahụ? Ọ bụru na ị na-agwa onye na-ejighị Bible kpọrọ ihe okwu, ọ pụrụ ịdị mkpa ka i jiri okwu mmeghe dịtụ iche mee ihe. Ị pụrụ ikwu, sị: Ka mụ na gị tụlekọọ amụma oge ochie a. Ma ọ bụ, ị pụrụ ikwu, sị: Akwụkwọ a kasị kesaa nakụkọ ihe mere eme nke mmadụ kwuru, sị . . . Nọnọdụ ụfọdụ, ị pụrụ ikpebi ị ịkọwapụta ihe otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ na-ekwu. Otú ọ dị, nebe o kwere mee, ọ kasị mma ịsapeta Bible nonwe ya ma gụọ ihe o kwuru. Gosi onye ahụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ nime Bible nke ya nebe ọ bụla nke a ga-ekwe omume. Iji Bible nonwe ya eme ihe otú a na-enwekarị mmetụta dị ike nahụ ndị mmadụ.Hib. 4:12.Ndị Kraịst bụ ndị okenye nwere ibu ọrụ pụrụ iche nke iji Bible na-eme ihe mgbe ha na-aza ajụjụ. Otu nime ihe a chọrọ iji ruo eru ije ozi dị ka okenye bụ na nwanna nwoke ahụ na-ejidesi okwu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi aka ike nihe metụtara nkà izi ihe ya. Taị. 19 Onye nọ nọgbakọ pụrụ ime mkpebi dị oké mkpa ná ndụ ya mgbe onye okenye nyesịworo ya ndụmọdụ. Lee ka o si dị mkpa na ndụmọdụ a ga-adaberesi ike nAkwụkwọ Nsọ! Ihe nlereanya onye okenye na-esetịpụ nime nke a pụrụ inwe mmetụta nahụ ọtụtụ ndị ọzọ nụzọ ha si ezi ihe.19 A Gbara Ume Iji Bible Eme IheỌCHỊCHỌ anyị bụ ịdọrọ uche mmadụ nile gaa nOkwu Chineke, bụ Bible. Akwụkwọ ahụ dị nsọ bụ ebe ozi anyị na-ekwusa dabeere, anyị chọkwara ka ndị mmadụ mata na ihe anyị na-ekwu esighị nechiche nke anyị kama na o si naka Chineke. Ọ dị ndị mmadụ mkpa inwe obi ike na Bible.Nozi Ubi.Mgbe ọ bụla ị na-akwadebe maka ozi ubi, họrọ otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ ma ọ bụ karịa ndị ị ga-eso ndị dị njikere ige ntị tụlee. Ọ bụrụgodị na ị na-eme atụmatụ iche akwụkwọ e ji amụ Bible nihu mmadụ nụzọ dị nkenke, ọ na-abakarị uru ịgụ akụkụ Bible kwesịrị ekwesị. Bible nwere ikike iduzi ndị yiri atụrụ karịa ihe ọ bụla anyị pụrụ ikwu nonwe anyị. Nebe ọ na-agaghị ekwe omume nezie ịgụ Bible, ị pụrụ ikpebi ihota ihe e kwuru nime ya. Na narị afọ mbụ, ọtụtụ ndị enweghị mpịakọta Akwụkwọ Nsọ. Nagbanyeghị nke ahụ, Jizọs na ndịozi ya hotara ihe e kwuru nAkwụkwọ Nsọ ọtụtụ ugboro. Anyị onwe anyị kwa kwesịrị ịgbalị iburu akụkụ Akwụkwọ Nsọ dị iche iche nisi ma jiri ha na-eme ihe nụzọ kwesịrị ekwesị nozi anyị, mgbe ụfọdụ ị na-ehota ihe e kwuru na ha.Mgbe ị pụrụ ịgụ Bible, jide ya otú onye nwe ụlọ ga-enwe ike isonyere gị mgbe ị na-agụ ya. Ọ bụrụ na onye nwe ụlọ ji Bible nke ya na-esonyere gị, mmeghachi omume ya banyere ihe ọ na-agụ pụrụ ịdị mma ọbụna karị.Otú ọ dị, ị ghaghị ịmata na ụfọdụ ndi nsụgharị Bible ejiriwo aka ha gbanwee ihe ụfọdụ nOkwu Chineke. Nsụgharị ha nwere ike ọ gaghị ekwekọcha nihe dị nasụsụ mbụ e ji dee Bible. Ọtụtụ nsụgharị ọgbara ọhụrụ ewepụwo aha aka Chineke, mee ka ihe asụsụ mbụ e ji dee ya na-ekwu banyere ọnọdụ ndị nwụrụ anwụ ghara ido anya, kpuchiekwa ihe Bible na-ekwu banyere nzube Chineke maka ụwa. Ọ pụrụ ịdị mkpa ka i gosi mmadụ otú e si dee amaokwu ndị bụ isi na Bible dị iche iche ma ọ bụ ná nsụgharị ndị dị ochie karị e nwere nasụsụ ahụ iji gosi ya ihe e mere. Nọtụtụ isiokwu,Reasoning From the Scripturesgosiri otú nsụgharị dị iche iche si sụgharịa okwu ndị gbara ọkpụrụkpụ dị namaokwu dịiche iche a na-ejikarị eme ihe. Onye ọ bụla nke hụrụ eziokwu nanya ga-enwe ekele maka ịmata ihe ndị bụ eziokwu.Ná Nzukọ Ọgbakọ.E kwesịrị ịgba mmadụ nile ume iji Bible ha na-eme ihe ná nzukọ ọgbakọ. Nke a na-arụpụta ihe dị mma nọtụtụ ụzọ. Ọ na-enye aka eme ka uche ndị na-ege ntị dịgịde nihe a na-ekwu. Ọ na-eme ka ntụziaka ọkà okwu ji ọnụ na-enye nwekwuo mmetụta nihi na ha ji anya ha na-ahụ ya. Ọ na-emesikwa ya ike nuche ndị ọhụrụ nwere mmasị na Bible bụ nezie ebe ihe ndị anyị kwenyere sitere.Ma ndị na-ege gị ntị hà ga-eji Bible nke ha na-esonye nezie mgbe ị na-agụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ dị iche iche ga-adabere ruo nókè dị ukwuu nagbamume i nyere. Ịgwa ha kpọmkwem ka ha sonyere gị bụ otu nime ụzọ ndị kasị mma isi mee ya.Ọ dịịrị gị, bụ onye ọkà okwu, ikpebi akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị ị chọrọ imesi ike site nịgwa ndị na-ege ntị ka ha sapeta ha. Ọ kasị mma ịgụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị ga-enyere gị aka iwepụta isi ihe ndị dị nokwu gị. Mgbe ahụ, dị ka oge si dị, gụkwuo ole na ole ndị ọzọ bụ ndị na-akwado ihe ndị i kwuru.Nezie, ị ịkpọtụ uche nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ ma ọ bụ ịgwa ndị na-ege ntị ka ha sapeta otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ adịkebeghị ezu. Ọ bụrụ na ị gụọ otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ ma gafere nọzọ tupu ndị na-ege gị ntị enwee ike ịchọtadị nke mbụ, noge na-adịghị anya ha ga-enwe nkụda mmụọ, ha ga-akwụsịkwa ịdị na-agbalị iji Bible ha na-esonyere gị. Na-eleru anya. Mgbe ihe ka nọnụ ọgụgụ chọtaworo akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ, gụọ ya.Na-eche echiche tupu oge eruo. Kpọtụ uche nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ị chọrọ ịgụ noge tupu ị gụọ ya. Nke a ga-ebelata oge a na-egbu nihi ichere ka ndị na-ege ntị chọta akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ. Ọ bụ ezie na ihe ndị a ga-atụle pụrụ ịdị nta karị ma ọ bụrụ na ị na-enye ndị na-ege ntị oge iji chọta akụkụ Akwụkwọ Nsọ dị iche iche, uru ndị dị na ya ga-eme ka ọ bụrụ ihe kwesịrị ekwesị.20 E Webatara Akwụkwọ Nsọ nỤzọ Dị IrèAKWỤKWỌ Nsọ bụ ebe ntụziaka a na-enye ná nzukọ ọgbakọ anyị dabeere. Ọ bụkwa nakụkụ dị iche iche nke Bible ka ihe anyị na-ekwu nozi ubi hiwere isi. Otú ọ dị, ókè ha ga-atụnyeru ụtụ ná nkwurịta okwu anyị na-adabere ruo nókè ụfọdụ notú e webataruru ha nụzọ dị irè.A chọrọ ihe karịrị ị izo aka nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ na ịgwa mmadụ ka o soro gị gụọ ya. Mgbe ị na-ewebata akụkụ Akwụkwọ Nsọ, gbalịa imezu ebumnobi abụọ: 1 Kpalie atụmanya ihe, 2 lekwasịkwa anya nihe mere e ji jiri amaokwu ahụ na-eme ihe. A pụrụ imezu ebumnobi ndị a nọtụtụ ụzọ.Jụọ Ajụjụ.Nke a bụ ụzọ na-akasị adị irè ma ọ bụrụ na ndị na-ege gị ntị amatabeghị azịza ya. Gbalịa ịjụ ajụjụ ahụ nụzọ ga-eme ka ndị mmadụ chee echiche. Jizọs mere nke a. Mgbe ndị Farisii bịakwutere ya nụlọ nsọ ma nọrọ nihu ọha nwalee ókè ọ maruru Akwụkwọ Nsọ, Jizọs jụrụ ha, sị: Gịnị ka unu chere banyere Kraịst ahụ? Nwa ònye ka ọ bụ? Ha zara, sị: Nwa Devid. Jizọs jụziri, sị: Ò sizi aṅaa bụrụ na Devid sitere nike mmụọ nsọ kpọọ ya Onyenwe m? Ọ gaziri nihu ihota ihe e kwurunAbụ Ọma 110:1. O mechiri ndị Farisii ọnụ. Otú ọ dị, ìgwè mmadụ ahụ ji obi ụtọ gee Jizọs ntị.Mat. 22:41-46.Nozi ubi, ị pụrụ ịjụ ajụjụ mmeghe ndị dị ka: Mụ na gị nwere aha aka. Chineke ò nwere aha aka? Anyị pụrụ ịchọta azịza yanAbụ Ọma 83:18. Ọ dị mgbe a ga-enwe otu ọchịchị ga na-achị ihe nile a kpọrọ mmadụ? Lee otú e si zaa ya naDaniel 2:44. Bible ọ na-ekwu okwu nezie banyere ọnọdụ ndị dị noge anyị? Jiri ihe e kwuru na2 Timoti 3:1-5tụnyere ọnọdụ ndị ị maara dịnụ. Ọ dị mgbe ịta ahụhụ na ọnwụ ga-akwụsị? A pụrụ ịchọta azịza Bible nyere náMkpughe 21:4, 5.Mgbe a na-ekwu okwu, iji nlezianya jiri ajụjụ na-ewebata akụkụ Akwụkwọ Nsọ pụrụ ịkpali ndị na-ege gị ntị ilerughachi akụkụ Akwụkwọ Nsọ dị iche iche anya, ọbụna ndị ha mabu ama. Ma hà ga-eme otú ahụ? Nke ahụ pụrụ ịdabere na ma ajụjụ ndị ị jụrụ, hà na-echegbu ha nezie ma ọ bụ na ha adịghị echegbu ha. Ọbụna mgbe isiokwu ahụ na-adọrọ mmasịndị na-ege ntị, uche ha pụrụ ịkpapụ mgbe ị na-agụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị ha nụworo ọtụtụ ugboro. Iji gbochie nke ahụ ime, ọ dị gị mkpa ichebasiri okwu a echiche ike iji mee ka okwu gị na-adọrọ mmasị.Kwuo Otu Nsogbu.Ị pụrụ ikwu otu nsogbu ma dọrọzie uche gaa nakụkụ Akwụkwọ Nsọ nke kwuru okwu banyere ngwọta ya. Emela ka ndị na-ege ntị tụọ anya ihe karịrị ihe ha ga-enweta. Ọtụtụ mgbe, otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ na-ekwu ị otu akụkụ nke ihe ngwọta nke otu nsogbu. Otú ọ dị, ka ị na-agụ otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ, ị pụrụ ịgwa ndị na-ege ntị ka ha tụlee nduzi ọ na-enye nụzọ isi mee ihe banyere ọnọdụ ahụ.Notu aka ahụ, ị pụrụ ikwupụta otu ụkpụrụ omume nsọpụrụ Chineke ma jirizie ihe ndekọ Bible gosi amamihe dị nịgbaso ya. Ọ bụrụ na otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ nwere isi ihe abụọ a kapịrị ọnụ ma ọ bụ karịa ma eleghị anya bụ ndị metụtara ihe a na-ekwu, ndị ọkà okwu ụfọdụ na-agwa ndị na-ege ntị ka ha lee ma ha ga-ahụ ha. Ọ bụrụ na otu nsogbu eyie ka o sibigaara otu ìgwè ndị na-ege ntị ike ókè, ị pụrụ ịkpali ha iche echiche site nikwu ọtụtụ ihe a pụrụ ime, mgbe ahụkwa nye ohere ka akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ na nkọwa ya zaa ya.Zoo Aka na Bible Dị Ka O Kwuchaa O Bie.Ọ bụrụ na ị kpasuola mmasị nisiokwu gị kwuo otu echiche ma ọ bụ karị bụ ndị e nwere banyere akụkụ ya ụfọdụ, ị pụrụ iwebata akụkụ Akwụkwọ Nsọ ị site nikwu, sị: Lee iheOkwu Chinekena-ekwu nisiokwu a. Nke a na-egosi ihe mere ihe ị gaje ịgụ ji bụrụ o kwuchaa o bie.Jehova jiri ndị ikom dị ka Jọn, Luk, Pọl na Pita dee akụkụ ụfọdụ nke Bible. Ma ọ bụ ị odide ka ha dere ya; ọ bụ Jehova bụ Onye Chepụtara ya. Karịsịa mgbe ị na-agwa ndị na-adịghị amụ Akwụkwọ Nsọ okwu, iwebata otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ site nikwu na Pita dere sị ma ọ bụ na Pọl kwuru na nwere ike ọ gaghị na-akpali akpali otú okwu mmeghe nke na-eme ka a mata akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ dị ka okwu Chineke ga na-akpali. Ọ bụ ihe kwesịrị ịrịba ama na mgbe ụfọdụ, Jehova gwara Jerimaịa ka ọ malite nkwupụta okwu dị iche iche site nikwu, sị: Nụrụnụ okwu Jehova. Jer. 7:2;17:20;19:3;22:2 Ma ànyị ji aha Jehova mee ihe niwebata akụkụ Akwụkwọ Nsọ ma ọ bụ na anyị ejighị ya, tupu anyị emechie nkwurịta okwu anyị, anyị kwesịrị ịgbalịsi ike igosi na ihe dị nime Bible bụ okwu ya.Buru Ihe Ndị E Kwuru Gburugburu Ya nUche.I kwesịrị ịmata ihendị e kwuru gburugburu ya mgbe ị na-ekpebi otú ị ga-esi ewebata otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ. Nọnọdụ ụfọdụ, ị ga-ekwu kpọmkwem ihe ndị e kwuru gburugburu ya; otú ọ dị, nụzọ ndị ọzọ, ihe ndị e kwuru gburugburu ya pụrụ inwe mmetụta nihe ị ga-ekwu. Dị ka ihe atụ, ị ga-ewebata ihe Job na-atụ egwu Chineke kwuru notu ụzọ ahụ ị ga-esi ewebata ihe otu nime ndị nkasi obi ụgha ya kwuru? Ọ bụ Luk dere akwụkwọ Ọrụ Ndịozi, ma o hotakwara ihe Jems, Pita, Pọl, Filip, Stivin, ndị mmụọ ozi, tinyere Gameliel na ndị Juu ndị ọzọ na-abụghị Ndị Kraịst kwuru. Ònye ka ị ga-asị na ọ bụ ya kwuru ihe dị nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ị na-ehota? Dị ka ihe atụ, cheta na ọ bụghị Devid haziri abụ ọma nile, ọ bụghịkwa Solomọn dere akwụkwọ Ilu nile. Ọ bakwara uru ịmata onye onye ahụ so dee Bible na-agwa okwu na ihe ọ na-ekwu maka ya nozuzu ya.Jiri Ihe Ọmụma Banyere Ọnọdụ Gbara Ihe Gburugburu Mee Ihe.Nke a na-adị irè karịsịa ma ọ bụrụ na ị pụrụ igosi na ọnọdụ ndị dị noge ihe ndekọ ahụ dị na Bible mere yiri ndị ị na-atụle. Nọnọdụ ndị ọzọ, ihe ọmụma banyere ọnọdụ gbara ihe gburugburu na-adị mkpa iji ghọta otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ. Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na ị ga-ejiNdị Hibru 9:12,24mee ihe nokwu banyere ihe mgbapụta ahụ, ị pụrụ ịhụ na ọ ga-adị mkpa tupu ị gụọ akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ, ibu ụzọ kọwaa ná mkpirikpi ọnụ ụlọ kasị dịrị nime nụlọikwuu ahụ, bụ nke Akwụkwọ Nsọ na-egosi na ọ na-ese onyinyo ebe Jizọs banyere mgbe ọ rịgooro neluigwe. Ma ewebatala ihe ọmụma gafere ókè banyere ọnọdụ gbara ihe gburugburu nke na ọ ga-ekpuchi akụkụ Akwụkwọ Nsọ ị na-ewebata.Iji mee ka ụzọ i si ewebata Akwụkwọ Nsọ ka mma, tụlee ihe ndị ọkà okwu nwere ahụmahụ na-eme. Rịba ụzọ dị iche iche ha na-eji eme ihe ama. Tụlee otú ụzọ ndị a dịruru irè. Nịkwadebe okwu nke gị, chọpụta akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị bụ isi, chebakwara ihe akụkụ Akwụkwọ Nsọ nke ọ bụla kwesịrị imezu echiche nụzọ pụrụ iche. Jiri nlezianya hazie otú ị ga-esi ewebata nke ọ bụla ka e wee jiri ha mee ihe nụzọ ga-enwe mmetụta kasị ukwuu. Ka ị na-enwekwu ahụmahụ, jiri otu ụzọ ahụ na-ewebata akụkụ Akwụkwọ Nsọ nile i ji na-eme ihe. Ka akụkụ a nke okwu gị na-adịwanye mma, ị ga na-elekwasịkwu anya nOkwu Chineke.21 E Ji Imesi Okwu Ike Kwesịrị Ekwesị Gụọ Akwụkwọ NsọMGBE ị na-agwa ndị ọzọ banyere nzube Chineke, mgbe ị unu nọ ma ọ bụ site nelu ikpo okwu, okwu gị kwesịrị ihiwe isi nihe dị nOkwu Chineke. Nke a na-agụnyekarị ịgụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ site nime Bible, bụ nke e kwesịrị ịgụ nke ọma.Mmesi Okwu Ike Kwesịrị Ekwesị Na-agụnye Mmetụta.E kwesịrị iji mmetụta gụọ Akwụkwọ Nsọ. Tụlee ihe atụ ụfọdụ. Mgbe ị na-agụpụtaAbụ Ọma 37:11, ụda olu gị kwesịrị igosi atụmanya na-enye obi ụtọ maka udo e kwere nkwa ya nebe ahụ. Mgbe ị na-agụMkpughe 21:4banyere njedebe nke ịta ahụhụ na ọnwụ, ụda olu gị kwesịrị igosipụta ezi obi ekele maka nnwere onwe magburu onwe ya a na-ebu amụma ya. E kwesịrị iji olu nke ịdị ngwa gụọMkpughe 18:2,4, 5, na òkù ọ na-akpọ ka e si na Babilọn Ukwu ahụ jupụtara ná mmehie pụta. Nezie, mmetụta a na-egosipụta kwesịrị isite nobi ma a gaghị emebiga ya ókè. Ọ bụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ nonwe ya na ụzọ e si jiri ya na-eme ihe na-ekpebi ọtụtụ mmetụta uche kwesịrị ekwesị.Mesie Okwu Ndị Kwesịrị Ekwesị Ike.Ọ bụrụ na ihe ị ga-ekwu banyere otu amaokwu dabeere ị notu akụkụ ya, i kwesịrị ime ka akụkụ ahụ pụta ìhè mgbe ị na-agụ amaokwu ahụ. Dị ka ihe atụ, mgbe ị na-agụMatiu 6:33,ikwesịghị imesi ezi omume ya ma ọ bụ ihe ọzọ ndị a nile ike karị ma ọ bụrụ na i bu nobi ịtụle ihe buru ụzọ na-achọ alaeze ahụ pụtara.Nokwu a ga-ekwu ná Nzukọ Ije Ozi, ị pụrụ ime atụmatụ ịgụMatiu 28:19. Olee okwu ndị i kwesịrị imesi ike? Ọ bụrụ na ị chọrọ ịgba ume ka a dị uchu nịmalite ọmụmụ Bible ebe obibi, mesie okwu bụ mee ndị na-eso ụzọ ike. Naka nke ọzọ, ọ bụrụ na ị na-eme atụmatụ ịtụle ibu ọrụ Onye Kraịst nwere iso ndị si mba ọzọ kwabata kerịta eziokwu Bible ma ọ bụ na ị chọrọ ịgba ụfọdụ ndị nkwusa ume ije ozi nebe mkpa ka ukwuu, ị pụrụ imesi ndị nke mba nile ike.Ọtụtụ mgbe, a na-agụ otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ iji zaa ajụjụ ma ọ bụ iji kwadoo otu echiche nke ndị ọzọ na-ewere dị ka ihe na-akpata arụmụka.Ọ bụrụ na e mesie echiche nile dị namaokwu ahụ ike nụzọ ha nhata, ndị na-ege gị ntị nwere ike ha agaghị ahụ otú o si metụta ihe a na-ekwu. Isi ihe dị na ya nwere ike ido gị anya ma o doghị ha anya.Dị ka ihe atụ mgbe ị na-agụAbụ Ọma 83:18na Bible nwere aha Chineke, ọ bụrụ na mmesi okwu ike gị nile abụrụ nokwu bụ Onye kachasị ihe nile elu, onye nwe ụlọ nwere ike ọ gaghị aghọta eziokwu ahụ yiri ihe doro anya nke bụ na Chineke nwere aha aka. I kwesịrị imesi aha ahụ bụ Jehova ike. Otú ọ dị, mgbe i ji otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ na-eme ihe ná mkparịta ụka banyere ọbụbụeze Jehova, i kwesịrị imesi okwu bụ Onye kachasị ihe nile elu ike karịsịa. Notu aka ahụ, mgbe i jiJems 2:24na-egosi mkpa ọ dị ijikọta okwukwe na ọrụ, imesi kpọọ mmadụ onye ezi omume ike karịsịa kama imesi ọrụ ike karịsịa pụrụ ime ka ụfọdụ ndị na-ege gị ntị ghara ịghọta isi ihe ị na-ekwu.A pụrụ ịhụ ihe atụ ọzọ na-enye aka náNdị Rom 15:7-13. Nke a bụ akụkụ nke akwụkwọ ozi Pọl onyeozi degaara otu ọgbakọ nke ma ndị Jentaịl ma ndị Juu anụ ahụ mejupụtara. Nebe a onyeozi ahụ na-ekwusi ike na ozi Kraịst jere baara ọ bụghị ị ndị Juu e biri úgwù uru kamakwa ndị mba ọzọ, ka ndị mba ọzọ wee nye Chineke otuto maka ebere ya. Pọl hotaziri ihe e kwuru nakụkụ Akwụkwọ Nsọ anọ, na-adọrọ uche gaa nohere ahụ e nyere ndị mba ọzọ. Olee otú i kwesịrị isi gụọ ihe ndị a e hotara iji mesie isi ihe Pọl bu nuche ike? Ọ bụrụ na ị na-akanye akara nokwu ndị ị ga-emesi ike, ị pụrụ ịkanye ihe ná ndị mba ọzọRo 15namaokwu nke 9, unu ndị mba ọzọRo 15namaokwu nke 10, unu ndị mba ọzọ nile nakwa ndị nileRo 15namaokwu nke 11, na mba nileRo 15namaokwu nke 12. Gbalịa iji imesi okwu ike ahụ gụọNdị Rom 15:7-13. Ka ị na-eme otú ahụ, ihe dum Pọl na-ekwu ga-edokwu anya ma dịkwuo mfe ịghọta.Ụzọ Dị Iche Iche nke Isi Emesi Okwu Ike.A pụrụ iji ọtụtụ ụzọ mesie okwu ndị na-ewepụta echiche dị nokwu, ndị ị chọrọ ka ha pụta ìhè, ike. Ụzọ ị ga-esi mee ya kwesịrị ikwekọ nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ nakwa nọnọdụ okwu ahụ. A na-atụ aro ole na ole nebe a.Iji ụda olu mesie okwu ike.Nke a na-agụnye mgbanwe ọ bụla nke ụda olu bụ nke na-eme ka okwu ndị na-ewepụta echiche dị nokwu guzopụ iche nahịrịokwu. A pụrụ imesi okwu ike site nịgbanwe ọtụtụ ụda olusite niwelikwu ya elu ma ọ bụ iwetulata ya. Nọtụtụ asụsụ, ịgbanwe ọdịdị ụda olu na-emesikwu okwu ike. Otú ọ dị, nasụsụ ụfọdụ, nkeahụ pụrụ ịgbanwe ihe ọ pụtara kpam kpam. Mgbe e ji nwayọọ nwayọọ kwuo okwu ndị bụ isi, nke a na-emesikwu ha ike. Nasụsụ ndị na-adịghị eji ụda olu emesi okwu ụfọdụ ike, ọ ga-adị mkpa ime ihe ọ bụla a na-emekarị nasụsụ ahụ iji mezuo ihe a chọrọ.Nkwụsịtụ.A pụrụ ime nke a tupu a gụọ ma ọ bụ mgbe a gụsịrị akụkụ bụ isi nke otu akụkụ Akwụkwọ Nsọma ọ bụ ha abụọ. Ịkwụsịtụ kpọmkwem tupu ị gụpụta otu echiche bụ isi na-eme ka a tụọ anya ihe; ịkwụsịtụ mgbe ị gụsịrị ya na-eme ka mmetụta ya bamikwuo abami. Otú ọ dị, ọ bụrụ na a kwụsịbiga ókè, ọ dịghị ihe ga-eguzopụ iche.Nkwughachi.Ị pụrụ imesi otu isi ihe ike site nịkwụsị ma gụghachi okwu ma ọ bụ nkebi ahịrịokwu ahụ. Otu ụzọ a na-esikarị eme ya bụ ịgụcha amaokwu ahụ, mgbe ahụ gụghachi okwu bụ isi.Mmegharị ahụ.Ọtụtụ mgbe, imegharị ahụ nakwa ọdịdị ihu mmadụ pụrụ ịgbakwụnye mmetụta uche notu okwu ma ọ bụ nkebi ahịrịokwu.Ụda olu.Nasụsụ ụfọdụ, mgbe ụfọdụ, a pụrụ ịgụ okwu nụda olu ga-emetụta ihe ha pụtara ma mee ka ha guzopụ iche. Nebe a kwa, e kwesịrị iji akọ mee ihe, karịsịa mgbe e ji olu ịkwa emo na-eme ihe.Mgbe Ndị Ọzọ Gụrụ Akụkụ Akwụkwọ Nsọ.Mgbe onye nwe ụlọ gụrụ otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ, ọ pụrụ imesi okwu ndị na-ezighị ezi ike ma ọ bụ ghara imesi nke ọ bụla ike. Gịnịzi ka ị pụrụ ime? Ọ na-akasịkarị mma ime ka ihe ọ pụtara doo anya site notú ị ga-esi kọwaa ya. Mgbe ị kọwasịrị ya, ị pụrụ ilekwasị anya karịsịa nokwu ndị na-ewepụta echiche dị nokwu bụ ndị dị nime Bible ahụ.22 E Ji Akwụkwọ Nsọ Mee Ihe nỤzọ Ziri EziMGBE anyị na-ezi ndị ọzọ ihe, a chọrọ ihe karịrị ị ịgụpụta amaokwu dị iche iche site na Bible. Pọl onyeozi degaara onye òtù ya bụ Timoti, sị: Mee ike gị nile iche onwe gị nihu Chineke dị ka onye a nwapụtara anwapụta, onye ọrụ nke na-enweghị ihe ọ ga-emere ihere,na-ejizi okwu nke eziokwu ahụ ejizi.2 Tim. 2:15.Ime nke a pụtara na otú anyị si akọwa Akwụkwọ Nsọ aghaghị ikwekọ nihe Bible nonwe ya na-akụzi. Nke a na-achọ ka anyị buru nuche ihe ndị gbara ya gburugburu, kama ị ịhọrọ okwu ndị masịrị anyị na ịgbakwụnye echiche ndị nke anyị. Site nọnụ Jeremaịa onye amụma, Jehova dọrọ aka ná ntị banyere ndị amụma ahụ na-asị na ha na-ekwu ihe si nọnụ Jehova pụta ma nezie na-ekwu ọhụụ nke obi ha. Jer. 23:16 Pọl onyeozi dọrọ Ndị Kraịst aka ná ntị banyere iji nkà ihe ọmụma ụmụ mmadụ merụọ Okwu Chineke mgbe o dere, sị: Anyị ajụwo ihe nzuzo ndị a ga-emere ihere, nadịghị eje ije naghụghọ, nadịghịkwa agwagbu okwu Chineke. Noge ahụ ndị ahịa mmanya na-adịghị eme ihe neziokwu na-agwagbu mmanya ha ka o bukwuo ibu ma nyekwuo ha uru. Anyị adịghị agwagbu Okwu Chineke site nịgwakọta ya na nkà ihe ọmụma ụmụ mmadụ. Anyị abụghị ndị na-ere okwu Chineke dị ka ọtụtụ ndị bụ, ka Pọl kwuru, kama site nizi ezi nke obi, ee, anyị na-ekwu okwu dị ka ndị e si nebe Chineke nọ zipụ, nihu anya Chineke, ná mmekọrịta anyị na Kraịst.2 Kọr. 2:17;4:2.Mgbe ụfọdụ, ị pụrụ ihota ihe otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ kwuru iji mee ka otu ụkpụrụ pụta ìhè. Bible jupụtara nụkpụrụ ndị na-enye ezi nduzi nime ihe banyere ọnọdụ dị iche iche. 2 Tim. 3:16, 17 Ma i kwesịrị ijide naka na ụzọ i si jiri ya na-eme ihe ziri ezi nakwa na i jighị otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ eme ihe nụzọ na-ezighị ezi, na-eme ka o yie ka ọ na-ekwu iheịchọrọ ka o kwuo. Ọma 91:11, 12;Mat. 4:5, 6 Ụzọ e si jiriya mee ihe aghaghị ikwekọ ná nzube Jehova, kwekọọ nOkwu Chineke dum.Ijizi okwu nke eziokwu ahụ ejizi na-agụnyekwa ịghọta echiche dị nihe Bible na-ekwu. Ọ bụghị okpiri a ga-eji na-emenye ndị ọzọ ụjọ. Ndị ozizi okpukpe, bụ ndị megidere Jizọs Kraịst hotara ihe Akwụkwọ Nsọ kwuru, ma ha nọ na-eleghara ihe ndị ka mkpa anyaihe ndị metụtara ikpe ziri ezi na ebere na ikwesị ntụkwasị obibụ ihe ndị Chineke chọrọ. Mat. 22:23, 24;23:23, 24 Mgbe ọ na-akụzi Okwu Chineke, Jizọs gosipụtara àgwà Nna ya. Jizọs jikọtara ịnụ ọkụ nobi ya maka eziokwu ahụ na ịhụya dị omimi o nwere nebe ndị o ziri ihe nọ. Anyị kwesịrị ịgbalị iṅomi ihe nlereanya ya.Mat. 11:28.Olee otú anyị pụrụ isi jide naka na anyị na-eji Akwụkwọ Nsọ eme ihe nụzọ kwesịrị ekwesị? Ịgụchi Bible anya ga-enye aka. Ọ dịkwa mkpa ka anyị nwee ekele maka onyinye Jehova nyere anyị ohu ahụ na-ekwesị ntụkwasị obi, nke nwekwara uche, bụ ìgwè Ndị Kraịst e tere mmanụ ndị o si naka ha na-enye ezinụlọ nke okwukwe nri ime mmụọ. Mat. 24:45 Ọmụmụ ihe onwe onye tinyere ịgachi na ikerechi òkè anya ná nzukọ ọgbakọ ga-enyere anyị aka irite uru ná ntụziaka a na-enye site naka òtù ohu ahụ na-ekwesị ntụkwasị obi, nke nwekwara uche.Ọ bụrụ na e nwere akwụkwọ bụReasoning From the Scripturesnasụsụ unu, ọ bụrụkwa na ị mụta iji ya eme ihe nke ọma, ọ ga-adịrị gị mfe inweta nduzi dị gị mkpa iji jiri ọtụtụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị a na-ejikarị eme ihe nozi mee ihe nụzọ ziri ezi. Ọ bụrụ na ị na-eme atụmatụ iji otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ ị na-amachaghị nke ọma mee ihe, ịma otú ikike gị hà ga-akpali gị ime nnyocha dị mkpa ka i wee nwee ike ijizi okwu nke eziokwu ahụ ejizi mgbe ị na-ekwu okwu.Ilu 11:2.Mee Ka Nkọwa Ya Doo Anya.Mgbe ị na-ezi ndị ọzọ ihe, jide naka na ha hụrụ nụzọ doro anya ihe jikọrọ akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị i ji eme ihe na isiokwu unu na-atụle. Ọ bụrụ na ị jụrụ ajụjụ dugara nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ, ndị na-ege gị ntị kwesịrị ịhụ otú akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ si zaa ajụjụ ahụ. Ọ bụrụ na i ji akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ na-akwado ihe i kwuru, jide naka na onye ahụ a na-amụrụ ihe hụrụ nụzọ doro anya otú amaokwu ahụ si kwadoo isi ihe ahụ.Nanị ịgụpụta akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụọbụna iji imesi okwu ikegụọ yaadịghị ezukebe. Cheta na ọtụtụ ndị amaghị Bible ma eleghịkwa anya ha agaghị ahụ isi ihe ị na-ewepụta ị site nịgụ ya otu ugboro. Dọrọ uche gaa nakụkụ metụtara ihe unu na-ekwu kpọmkwem namaokwu ahụ.Nke a na-achọkarị ka i mee ka okwu ndị bụ isi, ndị metụtara isi ihe a na-atụle kpọmkwem, pụta ìhè. Ụzọ kasị mfe isi mee ya bụ ikwughachi okwu ndị ahụ na-ewepụta echiche dị nokwu. Ọ bụrụ na ị na-agwa otu onye okwu, ị pụrụ ịjụ ya ajụjụ ndị ga-enyere ya aka ịmata okwu ndị bụ isi. Mgbe ha na-agwa ìgwè mmadụ okwu, ndị ọkà okwu ụfọdụ na-ahọrọ imezu ebumnobi ha site niji okwu ndị ha na okwu ndị ha ji mee ihe pụtara otu ihe mee ihe ma ọ bụ ikwughachi echiche okwu ahụ. Otú ọ dị, ọ bụrụ na i kpebie ime nke a, lezie anya ka ndị na-ege ntị ghara ichefu otú ihe a na-ekwu si kwekọọ nokwu e ji mee ihe nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ.Ebe i meworo ka okwu ndị bụ isi pụta ìhè, ị tọwo ezigbo ntọala. Gazie nihu. Ì webatara akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ site nịkọwa nụzọ doro anya ihe mere i ji jiri ya na-eme ihe? Ọ bụrụ otú ahụ, kọwapụta ihe jikọrọ okwu ndị i mere ka ha pụta ìhè na ihe i mere ka ndị na-ege gị ntị tụọ anya ya. Kwuo nụzọ doro anya ihe ahụ jikọrọ ha. Ọ bụrụgodị na i webataghị akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ nụzọ dị otú ahụ doro anya, i kwesịrị inyekwu nkọwa ụfọdụ.Ndị Farisii jụrụ Jizọs ajụjụ ha chere na o siri ike, sị: Iwu ọ kwadoro ka nwoke gbaa nwunye ya alụkwaghịm nihi ụdị ihe ọ bụla? Jizọs dabeere naJenesis 2:24zaa ya. Rịba ama na o lekwasịrị anya ị notu akụkụ ya, mgbe ahụ o nyere nkọwa a chọrọ. Ebe ọ kọwapụtaworo na nwoke na nwunye ya ga-aghọ otu anụ ahụ, Jizọs kwubiri, sị: Ya mere, ihe Chineke kekọtaworo, mmadụ ọ bụla atọsala ya.Mat. 19:3-6.Nkọwa ha aṅaa ka i kwesịrị inye iji mee ka otú a pụrụ isi jiri otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ mee ihe doo anya? Ndị so ná ndị na-ege gị ntị na otú isi ihe ahụ a na-atụle dịruru ná mkpa kwesịrị ịbụ ihe ga-ekpebi ya. Ka nzube gị bụrụ ime ka ọ dị mfe na ikwu ihe a chọrọ kpọmkwem.Tụgharịa Uche Site nAkwụkwọ Nsọ.Banyere ozi Pọl onyeozi jere na Tesalonaịka,Ọrụ 17:2, 3na-agwa anyị na ọ tụgharịrị uche site nAkwụkwọ Nsọ. Nke a bụ nkà onye ọ bụla na-ejere Jehova ozi kwesịrị ịgbalị ịzụlite. Dị ka ihe atụ, Pọl kọrọ ihe ndị mere eme banyere ndụ na ije ozi Jizọs, gosi na e buru ihe ndị a namụma nAkwụkwọ Nsọ Hibru, wee mechizie nụzọ dị ike site nikwu, sị: Onye a bụ Kraịst ahụ, Jizọs nke a onye m na-ekwusara unu.Mgbe ọ na-edegara Ndị Hibru akwụkwọ, ugboro ugboro, Pọl hotara ihe e kwuru nAkwụkwọ Nsọ Hibru. Iji mesie otu isi ihe ike ma ọ bụ iji mee ka o doo anya, ọ na-emekarị ka otu okwu ma ọ bụ nkebi ahịrịokwu pụta ìhè mgbe ahụ gosizie ihe ọ pụtara. Hib. 12:26, 27 Nihe ndekọ dị náNdị Hibru isi 3, Pọl hotara ihe e kwurunAbụ Ọma 95:7-11. Rịba ama na ọ kọwakwuziri akụkụ atọ na ya: 1 aka e zoro nebe obi dị Hib. 3:8-12, 2 ihe okwu bụ Taa pụtara Hib. 3:7,13-15;4:6-11, na 3 ihe okwu bụ: Ha agaghị abanye nizu ike m, pụtara Hib. 3:11,18, 19;4:1-11. Gbalịa iṅomi ihe nlereanya ahụ ka ị na-eji akụkụ Akwụkwọ Nsọ ọ bụla eme ihe.Rịba ama otú Jizọs si tụgharịa uche site nAkwụkwọ Nsọ nụzọ dị irè nihe ndekọ ahụ dị naLuk 10:25-37. Otu nwoke nke maara Iwu jụrụ ya, sị: Onye Ozizi, site nime gịnị ka m ga-eji keta ndụ ebighị ebi? Ná nzaghachi Jizọs bu ụzọ jụọ nwoke ahụ ihe bụ uche ya nokwu ahụ, mgbe ahụzi, Jizọs mesiri ike mkpa ọ dị ime ihe Okwu Chineke na-ekwu. Mgbe o doro anya na nwoke ahụ aghọtaghị isi ihe ọ na-ekwu, Jizọs tụlere nụzọ sara mbara ị otu nkebi ahịrịokwu sitere nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụonye agbata obi. Kama ị ịkọwa ihe ọ pụtara, o ji ihe atụ nyere nwoke ahụ aka iru ná nkwubi okwu kwesịrị ekwesị nonwe ya.O doro anya na mgbe ọ na-aza ajụjụ, Jizọs ehotaghị ị ihe e kwuru nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị nyere azịza ndị doro anya, ndị gara nihe a chọrọ kpọmkwem. Ọ kọwara ihe ha kwuru ma jiri ha mee ihe nịza ajụjụ a jụrụ.Mgbe ndị Sadusii na-agbagha olileanya mbilite nọnwụ ahụ, Jizọs lekwasịrị anya notu akụkụ kpọmkwemnỌpụpụ 3:6. Ma ọ kwụsịghị mgbe o hotasịrị ihe e kwuru nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ. Ọ tụgharịrị uche na ya iji gosi nụzọ doro anya na mbilite nọnwụ so ná nzube Chineke.Mak 12:24-27.Ịmụta nkà nke ịtụgharị uche nụzọ ziri ezi na nụzọ dị irè site nAkwụkwọ Nsọ ga-abụ isi ihe dị mkpa na gị ịghọ onye ozizi dị irè.23 E Mere Ka Uru Ọ Bara Doo AnyaMA Ị na-agwa otu onye okwu ma ị na-agwa ìgwè buru ibu karị okwu, ọ bụghị ihe amamihe dị na ya bụ iwere ya na onye ndị na-ege gị ntị ga-enwe mmasị nisiokwu gị ị nihi na i nwere mmasị na ya. Ozi gị dị mkpa, ma ọ bụrụ na i nweghị ike ime ka uru ọ bara doo anya, ikekwe ị gaghị enwe ike ime ka ha nọgide na-ege gị ntị ruo ogologo oge.Nke a bụ eziokwu ọbụna banyere ndị na-ege ntị nỤlọ Nzukọ Alaeze. Ha nwere ike ige ntị mgbe i ji ihe atụ ha na-anụtụbeghị mee ihe ma ọ bụ na-akọ ahụmahụ ha na-anụtụbeghị. Ma, ha pụrụ ịkwụsị ige ntị mgbe ị na-ekwu banyere ihe ndị ha marawooro, karịsịa ma ọ bụrụ na ị kọwakwughị ihe ndị ahụ. Ọ dị gị mkpa inyere ha aka ịhụ ihe mere ihe ị na-ekwu ji baara ha uru nezie na otú o si baara ha uru.Bible na-agba anyị ume iche echiche nụzọ kwesịrị ekwesị. Ilu 3:21 Jehova ji Jọn Onye Na-eme Baptizim duzie ndị mmadụ gaa nezi amamihe nke ndị ezi omume. Luk 1:17 Nke a bụ amamihe nke gbanyere mkpọrọgwụ negwu ziri ezi nke Jehova. Ọma 111:10 A na-enyere ndị ji amamihe a kpọrọ ihe aka inwe ihe ịga nke ọma ná ndụ ugbu a nakwa ijide ndụ ahụ nke bụ ndụ nezie naka, bụ ndụ ebighị ebi nke gaje ịbịa.1 Tim. 4:8;6:19.Ime Ka Okwu Baa Uru.Ọ bụrụ na okwu gị gaje ịba uru, ị ghaghị ichebara ọ bụghị ị ihe ị ga-ekwu echiche kamakwa ndị ga-ege gị ntị. Ewela ha ị dị ka otu ìgwè. Ihe mejupụtara ìgwè ahụ bụ ndị mmadụ notu notu nakwa ezinụlọ dị iche iche. A pụrụ inwe ndị bụ nnọọ ụmụaka, ndị nọ nafọ iri na ụma, ndị toruworo ogo mmadụ, na ụfọdụ ndị meworo agadi. A pụrụ inwe ndị ọhụrụ nwere mmasị nakwa ndị malitere ijere Jehova ozi tupu a mụọ gị. Ụfọdụ pụrụ ịbụ ndị tozuru okè nụzọ ime mmụọ; ndị ọzọ pụrụ ịbụ ndị àgwà na omume ụfọdụ nke ụwa ka na-enwe mmetụta siri ike nahụ ha. Jụọ onwe gị, sị: Olee otú ihe m na-aga ịtụle pụrụ isi baara ndị ga-ege ntị uru? Olee otú m pụrụ isi nyere ha aka ịghọta isi ihe dị na ya? Ị pụrụ ikpebi ilekwasị anya ị nebe otu ìgwèma ọ bụ abụọ nime ìgwè ndị a kpọtụrụ aha nebe a dị. Otú ọ dị, echefula ndị nke ọzọ kpam kpam.Gịnị ma ọ bụrụ na e kenyere gị ịtụle otu ozizi bụ isi nke Bible? Olee otú ị pụrụ isi mee ka okwu dị otú ahụ baara ndị ga-ege ntị, bụ ndị kwetawororị nozizi ahụ, uru? Gbalịsie ike ime ka nkwenye ha na ya sikwuo ike. Nụzọ dị aṅaa? Site nịtụgharị uche nihe àmà sitere nAkwụkwọ Nsọ nke na-akwado ya. Ị pụkwara ime ka ha ghọtakwuo ozizi ahụ dabeere na Bible. A pụrụ ime nke a site nigosi otú ozizi ahụ si kwekọọ neziokwu ndị ọzọ nke Bible na nụdị onye Jehova bụ. Jiri ihe atụahụmahụ ndị mere eme mee ihe ma o kwe meendị na-egosi otú ịghọta ozizi a kpọmkwem siworo baara ndị mmadụ uru ma gbanwee otú ha si ele ọdịnihu anya.Ya abụla ị okwu ole na ole ị ga-ekwu ná mmechi okwu ka ị ga-eji kọwaa otú a pụrụ isi jiri ya mee ihe. Site nnọọ ná mmalite, onye ọ bụla na-ege gị ntị kwesịrị iche na nke a metụtara m. Ebe ị tọworo ntọala ahụ, nọgide na-egosi otú a pụrụ isi jiri ya mee ihe ka ị na-akọwapụta nke ọ bụla nime isi ihe ndị dị nokwu ahụ nakwa ná mmechi ya.Mgbe ị na-akọwa otú a pụrụ isi jiri ya mee ihe, jide naka na ị na-eme ya nụzọ kwekọrọ nụkpụrụ Bible. Gịnị ka nke ahụ pụtara? Ọ pụtara ime ya nịhụya, na-egosikwa mmetụta ọmịiko. 1 Pita 3:8;1 Jọn 4:8 Ọbụna mgbe ọ na-ekwu okwu banyere nsogbu ndị siri ike dị na Tesalonaịka, Pọl onyeozi hụrụ na o mere ka akụkụ ndị dị mma nọganihu ime mmụọ nke ụmụnna ya ndị nwoke na ndị nwanyị bụ Ndị Kraịst nọ nebe ahụ pụta ìhè. O kwupụtakwara obi ike o nwere na haga-achọime ihe ziri ezi banyere okwu a nọ na-atụle noge ahụ. 1 Tesa. 4:1-12 Lee ụkpụrụ dị mma iṅomi ọ bụ!È zubere ka okwu gị kpalie ikere òkè nọrụ ikwusa na ịkụziri ndị ọzọ ozi ọma ahụ? Mee ka e nwee ịnụ ọkụ nobi na ekele maka ihe ùgwù ahụ. Otú ọ dị, ka ị na-eme otú ahụ, buru nuche na otú ndị mmadụ notu notu pụrụ ikereru òkè na nke a na-adị iche iche, Bible rịbakwara nke a ama. Mat. 13:23 Ejila mmetụta nke obi amamikpe mee ka ike gwụ ụmụnna gị.Ndị Hibru 10:24na-agba anyị ume ịkpali inwe ịhụya na ịrụ ezi ọrụ. Ọ bụrụ na anyị akpalie inwe ịhụya, ọrụ ndị sitere nezi ebumnobi ga-esochi. Kama ịchọ ịmanye mmadụ nile ime ihe notu ụzọ ahụ, mata na ihe Jehova chọrọ bụ ka anyị kwalite nrubeisi site nokwukwe. Rom 16:26 Niburu nke a nuche, anyị na-achọ iwusi okwukwe ikema nke anyị ma nke ụmụnna anyị.Inyere Ndị Ọzọ Aka Ịghọta Ihe A Na-ekwu.Ka ị na-agbara ndị ọzọ àmà, ahapụla ime ka uru ozi ọma ahụ bara pụta ìhè. Ime otú ahụ ga-achọ ka ị tụlee ihe ndị mmadụ nọ nókèala unu na-eche. Olee otú ị pụrụ isi chọpụta? Gee ntị nakụkọ a na-akọ na redio ma ọ bụ na telivishọn. Lee anya nihu akwụkwọ akụkọ. Ọzọkwa, gbalịa ime ka ndị mmadụ soro gị nwee nkwurịta okwu, ṅaakwa ntị mgbe ha na-ekwu okwu. Ị pụrụ ịchọpụta na ha na-agbaso nsogbu siri ike mgbaenwekwaghị ọrụ, ịkwụ ụgwọ ụlọ, ọrịa, ọnwụ nke onye òtù ezinụlọ, ihe ize ndụ nihi mpụ, ikpe na-ezighị ezi site naka onye nwere ikike, ntisa alụmdi na nwunye, ịchịkwa ụmụaka, na ihe ndị ọzọ. Bible ọ pụrụ inyere ha aka? Nezie ọ pụrụ.Mgbe ị na-amalite mkparịta ụka, o yikarịrị ka ị ga-ebu otu isiokwu nuche. Otú ọ dị, ọ bụrụ na onye ahụ egosi na ọ dị isiokwu ọzọ na-echegbu ya mgbe ahụ, egbula oge iso ya kwurịta nke ahụ ma ọ bụrụ na ị ga-enwe ike ime otú ahụ, ma ọ bụ kwee nkwa iji ihe ọmụma ga-enye aka gaghachi. Nezie, anyị na-ezere itinye ọnụ nihe na-agbasaghị anyị, ma anyị na-eji obi ụtọ esoro ndị ọzọ atụle ndụmọdụ bara uru Bible na-enye. 2 Tesa. 3:11 O doro anya na ihe ga-akasị masị ndị mmadụ bụ ndụmọdụ Bible nke na-emetụta ndụ ha.Ọ bụrụ na ndị mmadụ apụghị ịhụ otú ozi anyị si metụta ha, ha pụrụ igbubi nkwurịta okwu ahụ ngwa ngwa. Ọ bụrụgodị na ha ekwe anyị kwuo okwu, ọ bụrụ na anyị enweghị ike igosi ha uru isiokwu ahụ bara ọ pụrụ ịpụta na ozi anyị agaghị enwekebe mmetụta ná ndụ ha. Nụzọ dị iche, ọ bụrụ na anyị emee ka uru ozi ahụ bara doo anya, nkwurịta okwu anyị pụrụ ime ka ndụ ndị mmadụ gbanwee.Mgbe ị na-eduzi ọmụmụ Bible, nọgide na-eme ka otú a pụrụ isi jiri ya mee ihe pụta ìhè. Ilu 4:7 Nyere ndị ị na-amụrụ ihe aka ịghọta ndụmọdụ, ụkpụrụ, na ihe atụ Akwụkwọ Nsọ ndị na-egosi ha ụzọ isi na-aga ije nụzọ Jehova. Mesie uru ndị a na-enweta site nime otú ahụ ike. Aịsa. 48:17, 18 Nke a ga-akpali ndị a na-amụrụ ihe ime mgbanwe ndị dị mkpa ná ndụ ha. Kụbanye nime ha ịhụya maka Jehova na ọchịchọ ime ihe na-atọ ya ụtọ, kwekwa ka mkpali itinye ndụmọdụ sitere nOkwu Chineke nọrụ si ha nobi.24 Okwu Ndị A Họọrọ Iji Mee IheOKWU bụ ngwá ọrụ dị ike e ji enwe nkwurịta okwu. Ma ka okwu anyị wee mezuo otu nzube kpọmkwem, ọ dị mkpa ka anyị jiri nlezianya họrọ ha. Okwu nke pụrụ ịdaba adaba notu ọnọdụ nwere ike inwe mmetụta na-adịghị mma mgbe e nwere ọnọdụ dị iche. Mgbe e ji ya mee ihe nụzọ na-adabaghị adaba, okwu dị ụtọ nwere ike ịghọ okwu na-akpasu iwe. Iji ụdị okwu ndị ahụ eme ihe pụrụ nnọọ ịbụ echeghị echiche, na-egosipụta echebaraghị ndị ọzọ echiche. Okwu ụfọdụ na-apụta ihe abụọ, otu nime ha pụrụ ịdị na-akpasu iwe ma ọ bụ na-eweda mmadụ ala. Ilu 12:18;15:1 Naka nke ọzọ, okwu ọmaokwu na-enye agbamumena-eme ka obi nke onye a gwara ya ṅụrịa. Ilu 12:25 Ịchọta okwu ndị kwesịrị ekwesị na-achọ mgbalị, ọbụna nye onye maara ihe. Bible na-agwa anyị na Solomọn maara mkpa ọ dị ịchọ okwu nile na-atọ ụtọ na okwu nile nke eziokwu.Ekli. 12:10.Nasụsụ ụfọdụ, a na-eji okwu ụfọdụ eme ihe mgbe a na-agwa ndị tọrọ mmadụ ma ọ bụ ndị nwere ikike okwu, ma a na-eji okwu dị iche eme ihe mgbe mmadụ na-agwa ndị ọgbọ ya ma ọ bụ ndị ọ tọrọ okwu. A na-ewere ileghara ezi àgwà ndị dị otú ahụ anya dị ka enweghị nsọpụrụ. O kwesịghịkwa ekwesị bụ mmadụ iji okwu nkwanye ùgwù ndị a na-eji eme ihe maka onye ọzọ, dị ka omenala obodo si dị, mee ihe banyere onwe ya. Nokwu banyere igosi nsọpụrụ, Bible setịpụrụ ụkpụrụ dị elu karịa ihe iwu ma ọ bụ omenala obodo pụrụ ịchọ. Ọ na-agba Ndị Kraịst ume ka ha sọpụrụ mmadụ nile. 1 Pita 2:17 Ndị ji obi ha na-eme ya na-agwa ndị nọ nafọ ndụ nile okwu nụzọ nkwanye ùgwù.Otú ọ dị, ọtụtụ ndị na-abụghị ezi Ndị Kraịst na-eji okwu na-adịghị egosi nkwanye ùgwù na okwu ọjọọ eme ihe. Ha pụrụ iche na iji okwu ọjọọ eme ihe na-emesikwu ihe ha na-ekwu ike. Ma ọ bụkwanụ ojiji ha na-eji ya eme ihe pụrụ ị igosi na ha amatụghị okwu ndị a pụrụ iji mee ihe. Ọ bụrụ na ọ maara mmadụ ahụ ịdị na-eji ụdị okwu ahụ eme ihe tupu yaamụta ụzọ Jehova, ọ pụrụ isiri ya ike ịkwụsị. Ma, ọ ga-akwụsịli ya. Mmụọ Chineke pụrụ inyere mmadụ aka ịgbanwe otú o si ekwu okwu. Otú ọ dị, onye ahụ aghaghị ịdị njikere ịmụta ọtụtụ okwu ọmaokwu ndị na-enye ihe dị ụtọ, okwu ndị na-ewuli elumgbe ahụ jiri ha na-eme ihe mgbe nile.Rom 12:2;Efe. 4:29;Kọl. 3:8.Okwu A Na-aghọta Ngwa Ngwa.Otu isi ihe a chọrọ nikwu okwu dị mma bụ ka a na-aghọta ya ngwa ngwa. 1 Kọr. 14:9 Ọ bụrụ na ndị na-ege gị ntị adịghị aghọta okwu ị na-ekwu ngwa ngwa, ị ga-adị ha ka onye na-asụ asụsụ ọzọ.Okwu ụfọdụ nwere ihe pụrụ iche ha pụtara nye ndị na-arụ otu ụdị ọrụ. Ha pụrụ ịdị na-eji ụdị okwu ndị ahụ eme ihe kwa ụbọchị. Ma gị iji ha eme ihe nebe na-ekwesịghị ekwesị pụrụ ime ka ị ghara inwe ike inye ihe ọmụma. Ọzọkwa, ọ bụrụgodị na e ji okwu ndị e ji eme ihe kwa ụbọchị mee ihe, ọ bụrụ na i nye nkọwa gabigara ókè, ndị na-ege gị ntị pụrụ itinye uche ha nihe ndị ọzọ.Ọkà okwu nke na-echebara ndị ọzọ echiche na-ahọrọ okwu ndị ọbụna ndị na-agụghị oké akwụkwọ pụrụ ịghọta. Niṅomi Jehova, ọ na-echebara onye na-enweghị ike echiche. Job 34:19 Ọ bụrụ na ọkà okwu ahụ na ọ dị mkpa iji okwu a na-amachaghị mee ihe, mgbe ahụ o kwesịrị iwebata ya ná nkebi ahịrịokwu ndị dị mfe ndị ga-eme ka a ghọta ihe ọ pụtara.Okwu ndị dị mfe, ndị e ji nlezianya họrọ na-ewepụta echiche dị nokwu nụzọ dị ike. Ahịrịokwu ndị dị mkpirikpi na nkebi ahịrịokwu ndị na-ataghị akpụ na-adị mfe nghọta. A pụrụ ịtụgwa ha na ahịrịokwu ndị toro ogologo karị ka okwu gị wee ghara ịghọ ihe e gbubisịrị egbubisị. Ma, maka echiche okwu ndị ị chọrọ ka ndị na-ege gị ntị cheta karịsịa, họrọ okwu ndị dị mfe na ahịrịokwu ndị dị nkenke.Ihe E Kwuru Inwetụ Ọdịiche na Ịbụ nke Ziri Ezi.Okwu ọma adịghị ụkọ. Kama iji otu okwu ahụ na-eme ihe maka ọnọdụ ọ bụla, jiri okwu dịgasị iche iche na-eme ihe. Mgbe ahụ okwu gị ga-adị ụtọ ma kwe nghọta. Olee otú ị pụrụ isi mụbaa okwu ndị i ji eme ihe?Mgbe ị na-agụ ihe, na-akanye akara nokwu ọ bụla ị na-aghọtachaghị, chọọkwa ha nakwụkwọ ọkọwa okwu ma ọ bụrụ na e nwere ya nasụsụ unu. Họrọ okwu ole na ole nime ha, meekwa ezigbo mgbalị iji ha na-eme ihe mgbe o kwesịrị ekwesị. Lezie anya ka ị na-akpọzi ha akpọzi, jirikwa ha mee ihe nebe a ga-aghọta ha ngwa ngwa ọ bụghị ị iji dọtammasị. Ịmụba okwu ndị i ji eme ihe ga-eme ka okwu gị dịtụ iche. Ma ọ dị mkpa ịkpachara anyamgbe mmadụ kpọhiere okwu ma ọ bụ jiri okwu mee ihe nụzọ na-adabaghị adaba, ndị ọzọ pụrụ ikwubi na ọ maghị ihe ọ na-ekwu nezie.Nzube anyị ga-eji mụbaa okwu ndị anyị ji eme ihe bụ iji mee ka ndị na-ege anyị ntị nweta ihe ọmụma, ọ bụghị ka ha wee jaa anyị mma. Okwu ndị dị ogologo, ndị sikwara ike nghọta yiri ka ha na-adọta uche nebe ọkà okwu nọ. Ọchịchọ anyị kwesịrị ịbụ inye ihe ọmụma bara uru na ime ka ọ dị ndị na-anụ ya ụtọ. Cheta ilu Bible bụ: Ire ndị maara ihe na-eme ka ihe ọmụma dị mma. Ilu 15:2 Iji okwu ndị dị mma, okwu ndị dabara adaba, bụ ndị a na-aghọta ngwa ngwa eme ihe, na-enye aka eme ka okwu anyị dị ụtọ ma na-akpali akpali kama ịbụ nke na-adịghị ekpo ọkụ na nke na-adịghị ụtọ.Ka ị na-amụba okwu ndị ị na-eji eme ihe, lezie nnọọ anya ịdị na-eji okwu ndị kwesịrị ekwesị na-eme ihe. Okwu abụọ pụrụ iyitetụ nihe ha pụtara ma ha pụrụ ịdịtụ iche mgbe e ji ha mee ihe nọnọdụ dịgasị iche iche. Ọ bụrụ na ị mata nke a, ị ga-enwe ike ime ka ihe ị na-ekwu dokwuo anya ma zere ịkpasu ndị na-ege gị ntị iwe. Ṅaa ndị na-ekwu okwu nke ọma ntị. Ụfọdụ akwụkwọ ọkọwa okwu na-edepụta nokpuru okwu nke ọ bụla ma okwu ndị yiri ya okwu ndị yitetụrụ ya nihe ha pụtara, ọ bụ ezie na ha abụghị otu ihe ahụ ma okwu ndị na-emegide ya okwu ndị ihe ha pụtara na-emegidetụ ya. Nụzọ dị otú a ị ga-achọta ọ bụghị ị okwu dịgasị iche iche maka otu echiche ahụ kamakwa ndị nwere ntakịrị ọdịiche nihe ha pụtara. Nke a na-enye nnọọ aka mgbe ị na-achọ okwu kwesịrị ekwesị maka otu ọnọdụ. Tupu ị gụnye otu okwu nokwu ndị i ji eme ihe, jide naka na ị maara ihe ọ pụtara, otú e si akpọ ya, na mgbe e kwesịrị iji ya mee ihe.Okwu ndị nwere otu ihe ha pụtara kpọmkwem na-enyekarị echiche ka doo anya karịa ndị pụtara ihe karịrị otu ihe. Ọkà okwu pụrụ ikwu, sị: Noge ahụ, ọtụtụ mmadụ dara ọrịa. Ma ọ bụ ọ pụrụ ikwu, sị: Mgbe Agha Ụwa Mbụ gasịrị, nime ọnwa ole na ole, ọrịa oké ahụ ọkụ Spen gburu ihe dị ka mmadụ 21,000,000. Lee ka ọ ga-esi doo anya karị mgbe ọkà okwu kwuru nụzọ doro anya ihe o bu nobi mgbe ọ sịrị noge ahụ, ọtụtụ mmadụ, na dara ọrịa! Ọ ga-adị mkpa na ị ga-amata ihe ndị metụtara isiokwu gị nakwa iji nlezianya họrọ okwu ndị ị ga-eji mee ihe iji wee kwupụta ihe i bu nobi nụzọ dị otú a.Iji okwu kwesịrị ekwesị eme ihe pụkwara inyere gị aka iwepụta isi ihe dị nokwu nekwughị ọtụtụ okwu. Ikwu ọtụtụ okwu yiri ka ọ na-eme ka echiche dị nokwu ghara ido anya. Ime ka ọ dị mfe na-eme ka ndị ọzọghọta ma na-echeta isi ihe ndị dị mkpa ngwa ngwa karị. Ọ na-enye aka inye ihe ọmụma ziri ezi. Izi ihe Jizọs Kraịst bụ nke kwesịrị ịrịba ama nihi ịdị mfe nke okwu ndị o jiri mee ihe. Mụta ihe site naka ya. Lee ihe atụ ndị e dekọrọ naMatiu 5:3-12naMak 10:17-21. Mụgharịa iji okwu ndị e ji nlezianya họrọ kwupụta ihe i bu nobi nụzọ dị nkenke.Okwu Ndị Na-eme Ka Okwu Kpoo Ọkụ, Nwee Mmetụta, Ma Dị Ụtọ.Ka ị na-amụba okwu ndị ị na-eji eme ihe, na-eche echiche ọ bụghị ị maka okwu ndị ọhụrụ kamakwa okwu ndị nwere ọdịdị ụfọdụ kpọmkwem. Dị ka ihe atụ, tụlee ngwaa ndị na-eme ka okwu kpoo ọkụ; nkọwaaha ndị na-eme ka okwu dị ụtọ; na okwu ndị na-egosi mmetụta ịhụya, ndị na-egosi obiọma, ma ọ bụ iji ihe kpọrọ ihe.Nime Bible, e nwere ọtụtụ ihe atụ nke ụdị okwu ndị doro anya dị otú ahụ. Site nọnụ Emọs onye amụma, Jehova gbara ume, sị:Chọọnụezi ihe, achọkwala ihe ọjọọ . . .Kpọọnụihe ọjọọ asị,hụnụezi ihe nanya. Emọs 5:14, 15, ọ bụ anyị dere okwu ụfọdụ naka akwụkwọ dị iche. Samuel onye amụma gwara Eze Sọl, sị: Jehovaadọwapụwoalaeze Izrel nahụ gị taa. 1 Sam. 15:28, ọ bụ anyị dere okwu ahụ naka akwụkwọ dị iche. Mgbe ọ na-agwa Ezikiel okwu, Jehova jiri okwu siri ike ichefu mee ihe, na-asị: Ụlọ Izrel nile bụndị nwere egedege ihu siri ike,ọ bụkwandị obi ha siri ikeka ha bụ. Ezik. 3:7, ọ bụ anyị dere okwu ụfọdụ naka akwụkwọ dị iche. Nimesi ịdị njọ nke mmehie Izrel ike, Jehova jụrụ, sị: Mmadụ, ọga-apụnaraChineke ihe? ma ununa-apụnaram ihe. Mal. 3:8, ọ bụ anyị dere okwu ụfọdụ naka akwụkwọ dị iche. Ka ọ na-akọwa ule nke okwukwe na Babilọn, Daniel kọrọ nụzọ doro anya na Nebukadnezajupụtara nọnụmanihi na Shedrak, Mishak, na Abednego jụrụ ife ihe oyiyi ya ofufe, nihi ya o nyere iwu ka e kee ha agbụ ma tụba ha noké ọkụna-enwu ajọ onwunwu.Ọ bụ anyị dere okwu ụfọdụ naka akwụkwọ dị iche. Iji nyere anyị aka ịghọta otú okpomọkụ ya ruru, Daniel kọrọ na eze mere ka ndị ikom ya mee oké ọkụ ahụ ka ọ dị ọkụugboro asaa karịa otú a na-emerịị ka ọ dị ọkụdị oké ọkụ nke na mgbe ha bịaruru nso, oké ọkụ ahụ gburu ndị ikom eze. Dan. 3:19-22, ọ bụ anyị dere okwu ụfọdụ naka akwụkwọ dị iche. Mgbe ọ nọ na-agwa ndị nọ na Jeruselem okwu ụbọchị ole na ole tupu ya anwụọ, Jizọs ji oké mmetụta kwuo, sị: Lee ọtụtụ ugboro m chọrọ ịchịkọta ụmụ gị,dị ka nnekwu ọkụkọ si achịkọta ụmụ ya nokpuru nku ya!Ma unu achọghị ya. Lee! A gbahapụworo unu ụlọ unu.Mat. 23:37, 38.Okwu ndị e ji nlezianya họrọ pụrụ ime ka ndị na-ege gị ntị jiri uche ha see onyinyo ndị doro anya. Ọ bụrụ na i jiri okwu ndị na-akpali ikike ịghọta ihe mee ihe, ndị na-ege gị ntị ga-ahụ ma bitụ ihe ndị ịna-ekwu maka ha aka, detụ ire, ma nụ ísì ihe oriri ndị ị na-ezo aka na ha, nụkwa ụda ndị ị na-akọwa nakwa okwu nke ndị ị na-ehota ihe ha kwuru. Ndị na-ege ntị ga-etinye uche ha nile nihe ị na-ekwu nihi na ị na-eme ka ọ na-akpali ha akpali.Okwu ndị na-ewepụta echiche dị nokwu nụzọ doro anya pụrụ ime ka ndị mmadụ chịa ọchị ma ọ bụ bee ákwá. Ha pụrụ ime ka e nwee olileanya, na-eme ka onye nwere nkụda mmụọ nwee ọchịchọ ịdị ndụ ma kpasuo nime ya ịhụya maka Onye Okike ya. Olileanya nke ihe ndị e kwuru nakụkụ Bible ndị dị kaAbụ Ọma 37:10, 11,34:Jọn 3:16; naMkpughe 21:4, 5na-enye enwewo mmetụta dị ukwuu nahụ ndị mmadụ gburugburu ụwa.Ka ị na-agụ Bible na akwụkwọ dị iche iche nke ohu ahụ na-ekwesị ntụkwasị obi, nke nwekwara uche, ị ga-ahụ ụdị okwu na nkebi ahịrịokwu dịgasị iche iche. Mat. 24:45 Elegharala ha anya. Họrọ ndị i nwere mmasị na ha, gụnyekwa ha nokwu ndị ị ga-eji na-eme ihe.Okwu Ndị Kwekọrọ nỤkpụrụ Na-achị Ụtọ Asụsụ.Ụfọdụ ndị na-achọpụta na okwu ha nwere ike ọ gaghị na-ekwekọcha mgbe nile nụkpụrụ na-achị ụtọ asụsụ. Ma olee ihe ha nwere ike ime banyere ya?Ọ bụrụ na ị ka na-aga akwụkwọ, jiri ohere i nwere ugbu a mụta ụtọ asụsụ dị mma na iji nlezianya na-ahọrọ okwu. Ọ bụrụ na i jighị naka ihe mere e ji nwee otu ụkpụrụ na-achị ụtọ asụsụ, jụọ onye nkụzi gị. Amụla ihe ị ka i wee lafere. I nwere ihe mkpali nke ọ pụrụ ịbụ na ụmụ akwụkwọ ndị ọzọ enweghị. Ị chọrọ ịbụ onye ozi dị irè nke ozi ọma ahụ.Gịnị ma ọ bụrụ na i mewo okenye karị, nakwa na asụsụ ị na-asụ ugbu a dị iche na nke i ji tolite? Ma ọ bụ ikekwe i nwekebeghị ohere iji mụọ asụsụ gị. Enwela nkụda mmụọ. Kama nke ahụ, mee ezi mgbalị iji meziwanye ihe, na-eme otú ahụ nihi ozi ọma ahụ. Anyị mụtara ihe dị ukwuu nihe anyị maara banyere ụtọ asụsụ site nige ndị ọzọ ntị mgbe ha na-ekwu okwu. Ya mere na-ege ntị nke ọma mgbe ndị ọkà okwu nwere ahụmahụ na-ekwu okwu. Mgbe ị na-agụ Bible na akwụkwọ ndị dabeere na Bible, na-arịba ama otú e si hazie ahịrịokwu dị iche iche, okwu ndị e ji mekọta ihe ọnụ, na ebe ndị e jiri ha mee ihe. Ṅomie ihe nlereanya ọma ndị a nokwu nke gị.Ndị a ma ama nime ihe ntụrụndụ na ndị na-agụ egwú pụrụ ikwu okwu na iji okwu ndị na-emegide ụtọ asụsụ mee ihe. Ndị mmadụ na-eṅomikarị ndị dị otú ahụ. Ọtụtụ mgbe, ndị na-azụ ahịa ọgwụ ọjọọ na ndị ọzọ bụ ndị ụzọ ndụ ha dum bụ ime mpụ ma ọ bụ ime omume rụrụ arụ na-enwe okwu ndị nke ha bụ ndị ha na-eji eme ihe, na-enye okwu dị iche iche nkọwa ndị dị iche nihe ha pụtara nye onye nkịtị. Ọ bụghị iheamamihe dị na ya bụ Ndị Kraịst iṅomi nke ọ bụla nime ndị a. Ime otú ahụ ga-eme ka a gụkọta anyị na ndị ụwa dị otú ahụ na ụzọ ndụ ha.Jọn 17:16.Mee ka ọ bụrụ omume gị iji okwu dị mma na-eme ihe kwa ụbọchị. Ọ bụrụ na i kwe ka otú i si ekwu okwu ná mkparịta ụka ị na-enwe kwa ụbọchị ghọọ ihe ị na-eme na-ejighị nlezianya, atụla anya na ị ga-enwe ike ikwu okwu nke ọma nọnọdụ ndị pụrụ iche. Ma ọ bụrụ na ị na-eji okwu ndị dị mma eme ihe kwa ụbọchị, ọ ga-adịrị gị mfe, ọ ga-abịa nonwe ya mgbe ị nọ nelu ikpo okwu ma ọ bụ mgbe ị na-agbara ndị ọzọ àmà banyere eziokwu ahụ.25 Iji Ihe Ndepụta Eme IheECHICHE nke iji ihe ndepụta kwuo okwu na-eme ka ahụ na-ama ọtụtụ ndị jijiji. Obi na-esi ha ike karị ma ọ bụrụ na e deturu ihe nile ha gaje ikwu edetu ma ọ bụ na ha bu ha nisi.Ma, nezie, anyị nile na-ekwu okwu kwa ụbọchị nagụpụtaghị ya agụpụta. Anyị na-eme ya mgbe anyị na ndị ezinụlọ anyị nakwa ndị enyi anyị na-enwe mkparịta ụka. Anyị na-eme ya mgbe anyị na-ekere òkè nozi ubi. Anyị na-emekwa ya mgbe anyị na-ekpe ekpere site nobi anyị, ma ọ bụ ị anyị ma ànyị na-anọchite anya otu ìgwè.Mgbe ị na-ekwu okwu, ọ dị ihe o mere ma ì ji ihe ndepụta na-eme ihe ma ì depụtara ihe nile gụọ ya agụọ? Ọ bụ ezie na ịgụpụta okwu e depụtara edepụta na-enye aka ịhụ na e mehieghị ihe nakwa na e ji okwu ndị e ji nlezianya họrọ na-eme ihe, o nwere nsogbu nke ya niru nobi ndị mmadụ. Mgbe ị gụpụtara ihe gafere ahịrịokwu ole na ole, ị na-amalitekarị ikwu okwu ọsọ ọsọ ma na-agbanwe ụda olu gị nụzọ dị iche notú ị na-esi ekwu okwu ná mkparịta ụka ị na-ebughị ụzọ chepụta ihe ị ga-ekwu na ya. Ọ bụrụ na i tinye uche gị nakwụkwọ gị karịa otú i tinyere nebe ndị na-ege gị ntị nọ, ọtụtụ ndị nwere ike ha agaghị egecha ntị nke ọma otú ha gaara esi ege ma a sị na ha chere na ị na-eche banyere ha nezie ma na-agbanwe okwu gị ikwekọ nọnọdụ ha. Iji kwuo okwu na-akpali akpali nezie, ọ na-akasị mma ikwu okwu nagụpụtaghị ya agụpụta.A haziri Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke iji nyere anyị aka ná ndụ a na-adị kwa ụbọchị. Mgbe anyị zutere ndị enyi anyị, anyị adịghị ewepụta mpempe akwụkwọ wee gụpụtara ha ihe dị anyị nobi iji jide naka na anyị kwuru ya otú kasị mma. Nozi ubi, anyị adịghị edepụta ihe nile na-agụ ya nihi ịtụ ụjọ na anyị pụrụ ichefu isi ihe ụfọdụ anyị ga-achọ iso ndị mmadụ kwurịta. Nụlọ akwụkwọ, mgbe ị na-eme ihe ngosi banyere ụzọ isi gbaa àmà nụdị ọnọdụ ndị ahụ, mụgharịa ikwu okwu otú i si ekwu okwu ruo ókè o kwere mee. Site nime ezi nkwadebe, ị ga-achọpụta na inwe ihe ndepụta, ma è bu isi ihe a chọrọ ikwu nisi ma e dere ya ede, ọtụtụ mgbe ezuola iji chetara gị isi ihe ndị ị chọrọ ikwu.Ma olee otú ị pụrụ isi nweta obi ike dị gị mkpa iji jiri ya na-eme ihe?Hazie Echiche Dị nOkwu Gị Ahazi.Iji jiri ihe ndepụta na-eme ihe mgbe ị na-ekwu okwu, ọ dị gị mkpa ịhazi echiche dị nokwu gị ahazi. Nke a apụtaghị ịhọrọ mkpụrụ okwu ndị ị chọrọ iji mee ihe. Ọ pụtara ị iche echiche tupu i kwuwe okwu.Ná ndụ a na-adị kwa ụbọchị, onye na-eme ihe ọkụ ọkụ pụrụ ịhụ ka ọ na-ekwu ihe ndị ọ ga-emesịa kwaara ụta. Onye ọzọ pụrụ ịdị na-agba gburugburu, si notu ihe na-amafere nọzọ. A pụrụ imeri omume abụọ a nke ọma site nịkwụsịtụ iji chepụta ụzọ dị mfe ị ga-esi kwuo okwu tupu ị malite ikwu okwu. Buru ụzọ mee ka ebumnobi gị doo gị anya, họrọzie ihe ndị ọ ga-adị mkpa ka i mee iji mezuo ya, mgbe ahụkwa malite ikwu okwu.Ị na-akwadebe maka ozi ubi? Wepụta oge hazie ọ bụghị ị akpa ozi ọma gị kamakwa echiche gị. Ọ bụrụ na i kpebie iji otu nime ụzọ iche ihe nihu mmadụ ndị dị nOzi Alaeze Anyịmee ihe, gụọ ya ugboro ugboro iji ghọta isi ihe ndị dị na ya nke ọma. Kwuo isi ihe dị na ya notu ahịrịokwu dị nkenke ma ọ bụ abụọ. Mee ka okwu ndị ị ga-eji mee ihe kwekọọ nụdị onye ị bụ nakwa nọnọdụ ndị dị nókèala unu. Ị ga-ahụ na ọ na-enye aka iburu isi ihe ndị ị chọrọ ikwu nisi. Gịnị ka ọ pụrụ ịgụnye? 1 Iji malite, ị pụrụ ikwu ihe na-echegbu ọtụtụ ndị nọ nógbè unu. Gbaa onye ahụ ume ka o tinye ọnụ. 2 Buru nuche otu ihe kpọmkwem ị pụrụ iso ya kwurịta nisiokwu ahụ, tinyere otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ ma ọ bụ abụọ ndị na-egosi ihe Chineke kwere nkwa ime iji weta nnwere onwe. Ọ bụrụ na e nyere gị ohere, mesie ya ike na Jehova ga-eme nke a site nAlaeze ya, bụ ọchịchị eluigwe ya. 3 Gbaa onye ahụ ume ime ihe banyere ihe ndị unu kwurịtaworo. Ị pụrụ inyefe akwụkwọma ọ bụ kwuo ka i duziere ya ọmụmụ Bible ma mee ndokwa doro anya iji gaa nihu ná nkwurịta okwu ahụ.Nanị ihe ndepụta nke nwere ike ịdị gị mkpa maka ụzọ iche ihe nihu mmadụ dị otú ahụ bụ nke i bu nisi. Ọ bụrụ na ị chọrọ ile anya nihe ndepụta e dere ede tupu i mee nleta mbụ gị, ihe ndepụta ahụ nwere ike inwe ị okwu ole na ole ị ga-eji mee ihe nokwu mmeghe gị, otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ ma ọ bụ abụọ e deturu edetu, na ntakịrị ihe e deturu ị ga-achọ iwebata ná mmechi gị. Ime nkwadebe na iji ihe ndepụta dị otú ahụ eme ihe na-eme ka anyị ghara ịdị na-agba gburugburu, na-enyere anyị aka izi onye ahụ ozi doro anya, nke dị mfe icheta.Ọ bụrụ na ọ dị ajụjụ ma ọ bụ okwu mgbagha na-ebilitekarị nókèalaunu, ị pụrụ ịhụ na ọ na-enye aka ime nnyocha banyere okwu ahụ. Ọtụtụ mgbe, ị ihe dị gị mkpa bụ isi ihe abụọ ma ọ bụ atọ tinyere akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị na-akwado ha. Isiokwu Dị Iche Iche nke Bible Maka Nkwurịta Okwu ma ọ bụ isiokwu nta ndị e dere ná mkpụrụ akwụkwọ gbara okpotokpo naReasoning From the Scripturespụrụ inye gị ihe ndepụta dị gị mkpa kpọmkwem. Ị pụrụ ịhụ ihe dabara adaba e kwuru nakwụkwọ ọzọ, bụ nke ị chọrọ iwebata. Kwadebe ihe ndepụta dị mkpirikpi e dere ede, jikọta ya na ebe i depụtara ihe ahụ e kwuru, tinyekọta ha nihe ndị i ji aga ozi ubi. Mgbe onye nwe ụlọ welitere ajụjụ ma ọ bụ okwu mgbochi ahụ, gwa ya na i nwere obi ụtọ nohere ahụ o nyere gị ikwu ihe mere i ji kwenye nihe i kwenyere. 1 Pita 3:15 Zaghachi ya na-adabere nihe ndepụta ahụ.Mgbe ị gaje ịnọchite anya ezinụlọ gị, ìgwè ọmụmụ akwụkwọ, ma ọ bụ ọgbakọ nekpere, ọ bakwara uru ịhazi echiche gị ahazi. Dị kaLuk 11:2-4si kwuo, Jizọs nyere ndị na-eso ụzọ ya ihe ndepụta dị mfe maka ekpere si nobi. Mgbe a na-arara ụlọ nsọ dị na Jeruselem nye, Solomọn kpere ekpere dị ogologo. O doro anya na o chebaara okwu ahụ echiche tupu oge eruo. O buru ụzọ dọrọ uche gaa nebe Jehova nọ nakwa nebe nkwa O kwere Devid dị; e mesịa, nụlọ nsọ ahụ; mgbe ahụzi, o lekwasịrị anya notu notu nọnọdụ dịgasị iche iche kpọmkwem na nebe ìgwè mmadụ dị iche iche nọ. 1 Eze 8:22-53 Anyị pụrụ irite uru site nihe atụ ndị a.Mee ka Ihe Ndepụta Okwu Gị Dị Mfe.Ì bu nobi iji ihe ndepụta gị eme ihe mgbe ị na-ekwu okwu? Olee ihe ndị kwesịrị ịdị na ya?Cheta na ihe ndepụta bụ iji nyere gị aka ichetaechiche ndị dị nokwu.I nwere ike iche na ọ ga-aba uru idetu ahịrịokwu ole na ole ndị ga-abụrụ gị okwu mmeghe. Ma mgbe nke ahụ gasịrị, lekwasị anya nechiche dị nokwu gị, ọ bụghị ná mkpụrụ okwu. Ọ bụrụ na i deturu echiche ndị ahụ dị nokwu gị edetu nụdị ahịrịokwu, dee ha nahịrịokwu ndị dị nkenke. Isi ihe ole na ole ị na-eme atụmatụ ịkọwapụta kwesịrị ịpụta ìhè nihe ndepụta gị. A pụrụ imezu nke a site nide ha naka akwụkwọ ukwu, ịkanye akara nokpuru isi ihe dị iche iche, ma ọ bụ iji ihe nwere àgwà dị iche kaa ha akara. Nokpuru isi ihe nke ọ bụla, depụta echiche okwu ndị ị chọrọ iji mee ihe mgbe ị na-akọwapụta ya. Zoo aka nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị ị na-eme atụmatụ ịgụ. Ọ na-akakarịsị mma ịgụpụta ha site nime Bible. Detuo ihe atụ ndị ị chọrọ iji mee ihe. Ị pụkwara idetu ihe dị mkpa nke dabara adaba e kwuru nakwụkwọ na-abụghị akwụkwọ okpukpe. Mee ka ihe i deturu buo ibu iji gụnye isi ihe ndị a kapịrị ọnụ ị ga-ewepụta. Ọ ga-aka mfe iji ihe ndepụta ahụ eme ihe ma ọ bụrụ na a haziri ya nke ọma.Ndị ụfọdụ na-eji ihe ndepụta ndị nwere ị ihe ndị bụ isi eme ihe. Ihe ndepụta pụrụ inwe okwu ole na ole bụ isi, akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị e deturu bụ ndị ọkà okwu ga-ehota ihe ha kwuru nisi, na ihe osise ndị ga-enyere ya aka icheta isi ihe dị iche iche. Site niji ihe ndị a dị mfe o deturu eme ihe, ọkà okwu ga-enwe ike ikwu okwu ya nusoro ezi uche dị na ya na nụzọ mkparịta ụka. Ọ bụ ya bụ ebumnobi nke ihe ọmụmụ a.Na peeji nke 39 ruo nke 42 nakwụkwọ a, ị ga-ahụ ntụle bụ Ịkwadebe Ihe Ndepụta. Ọ ga-enye aka nke ukwuu ịgụ ihe ọmụma ahụ mgbe ị na-arụ ọrụ nihe ọmụmụ a, bụ Iji Ihe Ndepụta Eme Ihe.Ụzọ Isi Jiri Ihe Ndepụta ahụ Mee Ihe.Otú ọ dị, ugbu a nzube gị abụghị ị ịkwadebe okwu gị nụdị ihe ndepụta. Ọ bụ iji ihe ndepụta ahụmee ihenụzọ dị irè.Nzọụkwụ mbụ niji ihe ndepụta gị eme ihe bụ ịkwadebe otú ị ga-esi kwuo okwu. Lee isiokwu ahụ anya, gụọ isi ihe nke ọ bụla, gwa onwe gị ihe jikọrọ nke ọ bụla nime isi ihe ndị ahụ na isiokwu ahụ. Detuo ogologo oge a pụrụ inye isi ihe nke ọ bụla. Ugbu a laghachi ma mụọ isi ihe nke mbụ. Tụleghachi arụmụka ndị dị na ya, akụkụ Akwụkwọ Nsọ, na ihe atụ dịgasị iche iche ndị ị na-eme atụmatụ iji kọwapụta isi ihe ahụ. Gụghachi ihe ahụ dum ugboro ugboro ruo mgbe akụkụ ahụ nke okwu gị doro gị anya. Mee otu ihe ahụ na nke ọ bụla nisi ihe ndị nke ọzọ. Tụlee ihe ndị ị pụrụ ịhapụ, ma ọ dị mkpa, iji mechie noge. Mgbe ahụ tụleghachi okwu ahụ dum. Lekwasị anya nechiche ndị dị nokwu ahụ, ọ bụghị ná mkpụrụ okwu. Ebula okwu ahụ nisi.Mgbe ị na-ekwu okwu ahụ, i kwesịrị inwe ike ịnọgide na-ele ndị na-ege gị ntị anya nanya. Mgbe ị gụsịrị otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ, dị ka ọ na-adịkarị i kwesịrị inwe ike ịtụgharị uche na ya site niji Bible gị eme ihe neleghị anya ọzọ nihe ndị i deturu. Notu aka ahụ, ọ bụrụ na i mee ihe atụ, kọọ ya otú ị ga-esi kọọrọ ya ndị enyi gị kama ịgụpụta ya agụpụta site nihe i deturu. Mgbe ị na-ekwu okwu, elela anya nihe ndị i deturu maka ahịrịokwu nke ọ bụla. Kwuo okwu site nobi gị, ị ga-erukwa nobi nke ndị na-ege gị ntị.Mgbe ị mụtara nkà nke iji ihe ndepụta na-ekwu okwu, i nweela ọganihu dị ukwuu nịghọ ọkà okwu dị irè nihu ọha.26 Ịkọwapụta Okwu nỤzọ Ezi Uche Dị na YaTUPU i nwee ike ịhazi okwu nụzọ ezi uche dị na ya, ọ dị gị mkpa inwe ihe i bu nobi imezu. Ebumnobi gị ọ bụ ị ịgwa ndị ọzọ banyere otu isiokwunkwenkwe, omume, àgwà, otu ụdị akparamàgwà, ma ọ bụ ụzọ ndụ? Ị na-atụ anya ịnwapụta ma ọ bụ ịgbagha otu echiche? Nzube gị ọ bụ ime ka e jiri otu ihe kpọrọ ihe ka ọ bụ ịkpali ndị mmadụ ime ihe? Ma ọ bụ otu onye ka ị ga-agwa okwu ma ọ bụ ìgwè buru ibu karị, iji gwa ha okwu nụzọ dị irè, ọ dị gị mkpa ịtụle ihe ha marawooro banyere isiokwu ahụ na ihe ha na-eche banyere ya. Mgbe i mesịworo nke a, hazie okwu gị nụzọ ga-enyere gị aka imezu ebumnobi gị.Banyere ozi Sọl Pọl jere na Damaskọs,Ọrụ 9:22na-akọ na ọ na-etinye ndị Juu bi na Damaskọs ná mgbagwoju anya ka ọ na-egosi nụzọ ezi uche dị na ya na onye a bụ Kraịst ahụ. Gịnị ka ihe àmà ahụ ezi uche dị na ya na-agụnye? Dị ka ihe ndekọ banyere ozi Pọl jere nAntiọk nakwa na Tesalonaịka ka oge na-aga gosiri, o bu ụzọ kwuo okwu na-adabere neziokwu ahụ bụ na ndị Juu nakweere Akwụkwọ Nsọ Hibru nakwa na ha na-ekwu na ha kwenyere nihe ha na-ekwu banyere Mezaịa ahụ. Mgbe ahụzi, Pọl si nAkwụkwọ Nsọ ndị ahụ họrọ akụkụ ndị kwuru banyere ndụ na ozi nke Mezaịa ahụ. O hotara ihe e kwuru nebe ndị a ma jiri ha tụnyere ihe mere nezie nihe banyere Jizọs. Nikpeazụ, o ruru ná nkwubi okwu doro anya, nke bụ na Jizọs bụ Kraịst, ma ọ bụ Mezaịa ahụ. Ọrụ 13:16-41;17:2, 3 Ọ bụrụ na gị onwe gị kwa akọwaa eziokwu Bible nụzọ ezi uche dị na ya, ọ pụrụ ime ka ndị ọzọ kwenye.Ịhazi Ụzọ A Ga-esi Kwuo Okwu Ahụ.A pụrụ ịhazi okwu nụzọ dịgasị iche iche ezi uche dị na ha. Ọ bụrụ na i chere na ọ bara uru, ị pụrụ iji ihe karịrị otu ụzọ mee ihe. Tụlee ụfọdụ nime ụzọ ndị ị pụrụ iji mee ihe.Ịhazi okwu nisiokwu nisiokwu.Nke a na-agụnye ime ka okwu gị dịrị ná nkebi ná nkebi, nke nke ọ bụla nime ha na-atụnye ụtụ nebumnobi gị. Nkebi ndị ahụ pụrụ ịbụ isi ihe ndị dị mkpa iji ghọta isiokwu gị. Hapụrụ ịbụ arụmụka ndị kwụụrụ onwe ha, ndị na-akwado ma ọ bụ na-agbagha otu ihe. A pụrụ iwebata ma ọ bụ iwepụ isi ihe ụfọdụ, ọ bụ ezie na ha metụtara isiokwu ahụ, na-adabere ná ndị na-ege gị ntị ma ọ bụkwanụ ebumnobi gị.Lee ihe atụ nke ịhazi okwu nisiokwu nisiokwu. Okwu dị nkenke banyere aha Chineke pụrụ ịgụnye 1 ihe mere o ji dị mkpa ịmata aha Chineke, 2 ihe bụ aha Chineke, na 3 otú anyị pụrụ isi sọpụrụ aha ahụ.A pụrụ ịmụta ọtụtụ ihe banyere ịhazi okwu nisiokwu nisiokwu site ninyocha akwụkwọ ndị ohu ahụ na-ekwesị ntụkwasị obi, nke nwekwara uche na-ebipụta maka iji na-eduzi ọmụmụ Bible ebe obibi. Mat. 24:45 Akwụkwọ ndị a na-enwekarị ọtụtụ isiokwu, bụ ndị pụrụ inyere ndị a na-amụrụ ihe aka ịghọta eziokwu Bible ndị bụ isi nozuzu ha. Nakwụkwọ ndị buru ibu karị, a na-ekewa isiakwụkwọ nke ọ bụla gaa nisiokwu nta dị iche iche. Isiokwu nke ọ bụla na-akwadebe onye ahụ a na-amụrụ ihe maka ihe ọmụma ga-esochi ma na-atụnye ụtụ nịghọta ya nozuzu ya.Ihe kpatara ihe na ihe ọ kpatara.Ịtụgharị uche nihe kpatara ihe na ihe ọ kpatara bụ ụzọ ọzọ nke isi wepụta ihe ọmụma nụzọ ezi uche dị na ya.Ọ bụrụ na ọ bụ ìgwè mmadụ ma ọ bụ ndị mmadụ notu notu ka ị na-agwa okwu, bụ ndị ọ dị mkpa ka ha jirikwuo nlezianya chebara ihe ga-esi nihe ha na-eme ma ọ bụ ihe ha na-eme atụmatụ ime pụta, isi otú a eme ihe pụrụ ịdị irè.Ilu isi 7na-enye ihe atụ magburu onwe ya banyere nke a. Ọ na-akọwa nụzọ doro anya otú nwa okorobịa na-enweghị uche, onye obi amamihe kọrọ nke bụ ihe kpatara ihe si gakwuru nwanyị na-akwa iko ma nweta ajọ ihe si na ya pụta nke bụ ihe ọ kpatara.Ilu 7:7.Iji mesikwuo ihe ike, ị pụrụ iji ihe ọjọọ ndị na-adịghị eje ije nụzọ Jehova na-enweta tụnyere ihe ọma ndị na-ege Jehova ntị na-enweta. Nịbụ onye mmụọ Jehova kpaliri, Mozis gosiri ọdịiche dị otú ahụ mgbe ọ gwara mba Izrel okwu tupu ha abanye nAla Nkwa ahụ.Deut., isi 28.Mgbe ụfọdụ, ọ na-aka mmaịmaliteokwu gị site nime ka a mata otu ọnọdụ nke bụ ihe ọ kpatara, mgbe ahụzi kwuo ihe àmà na-ezo aka nihe ndị tụnyere ụtụ na ya nke bụ ihe kpatara ya. Nke a na-agụnyekarị usoro nke ikwu nsogbu na ngwọta ya.Nsogbu na ngwọta ya.Nozi ubi, mgbe ị tụlere nsogbu na-echegbundị mmadụ ma gosi na e nwere ngwọta na-enye afọ ojuju dịnụ, nke a pụrụ ịkpali mmadụ ige ntị. Nsogbu ahụ pụrụ ịbụ nke i welitere ma ọ bụ ihe onye nke ọzọ welitere.Ụdị nsogbu ahụ pụrụ ịbụ eziokwu ahụ bụ na ndị mmadụ na-aka nká, na-anwụkwa anwụ, mgbasa mpụ gbasara ebe nile, ma ọ bụ ọdịdị ikpe na-ezighị ezi dị nebe nile. Ọ dịghị mkpa inwe nkwurịta okwu dị ogologo iji gosi na nsogbu dị otú ahụ dị adị, nihi na o doro anya. Malite ị site nizo aka ná nsogbu ahụ, mgbe ahụzi kwuo ngwọta ya e kwuru na Bible.Naka nke ọzọ, nsogbu ahụ pụrụ ịbụ nnọọ nsogbu ị onye ahụ nwere, na-emetụta ihe ịma aka nke nne ma ọ bụ nna ị ya na-azụ nwa na-eche ihu, nkụda obi nihi ọrịa siri ike, ma ọ bụ ihe isi ike mmadụ na-enwe nihi mmeso ọjọọ onye ọzọ na-emeso ya. Iji rụpụta ihe kasị mma, nke mbụ, ị ghaghị ịbụ onye na-ege ntị nke ọma. Bible na-enye ihe ọmụma bara uru ná nsogbu a nile. Ma ọ dị mkpa ka e jiri ya mee ihe nụzọ nghọta dị na ya. Ọ bụrụ na nkwurịta okwu unu ga-abara onye nke ọzọ uru nezie, ọ dị mkpa ka i kwuo ihe ga-ekwe omume. Mee ka o doo anya ma ị na-atụle ihe ngwọta na-adịgide adịgide, ihe ga-ebelata ya ruo nwa oge, ma ọ bụ ị ụzọ isi na-edi ọnọdụ na-agaghị agbanwe agbanwe nusoro ihe a. Nikwu ya nụzọ ọzọ, jide naka na isi ihe sitere nAkwụkwọ Nsọ ndị ị na-ewepụta zuru ezu iji kwadoo nkwubi okwu ị na-eru. Ma ọ bụghị ya, ngwọta ahụ ị na-ezo aka na ya nwere ike ọ gaghị eyitụdị onye ahụ ihe ezi uche dị na ya.Usoro oge ihe ji mee.Okwu ụfọdụ na-aka mma ikwu ya nusoro oge ihe ji mee. Dị ka ihe atụ, nakwụkwọ Ọpụpụ, e depụtara Ihe Otiti Iri ahụ nusoro ha ji were ọnọdụ. NáNdị Hibru isi 11, Pọl onyeozi depụtara aha ndị ikom na ndị inyom nwere okwukwe kwesịrị nṅomi nusoro oge mgbe ha dịrị ndụ.Ọ bụrụ na ị kọọ ihe ndị mere noge gara aga nusoro oge ha ji mee, nke a pụrụ inyere ndị na-ege gị ntị aka ịghọta otú ọnọdụ ụfọdụ si bilite. Nke a bụ otu ihe ahụ nihe banyere akụkọ ihe mere eme nke oge a nakwa ihe ndị mere noge Bible. Nụzọ dị otú a, ị pụrụ ịdị na-ejikọta usoro oge ihe ji mee nakwa usoro ihe kpatara ihe na ihe ọ kpatara. Ọ bụrụ na ị na-eme atụmatụ ịkọwapụta ihe ndị Bible na-egosi ga-eme nọdịnihu, ikwu ya nusoro oge ha ga-eji mee, ma eleghị anya ga-abụ ụzọ ga-akasị dịrị ndị na-ege gị ntị mfe ịghọta na icheta.Iji usoro oge ihe ji mee eme ihe apụtaghị na ị ghaghị ịmalite nisi mgbe nile. Mgbe ụfọdụ, ọ pụrụ ịdị irè karị ịkọ otu ihe nke merenụ, noge dabara nnọọ adaba mgbe ị na-akọ akụkọ ahụ. Dị ka ihe atụ, mgbeị na-akọ ahụmahụ, ị pụrụ ikpebi ịkọ banyere otu oge mgbe e tinyere iguzosi ike nezi ihe mmadụ nye Chineke nule. Ebe i jiworo akụkụ ahụ mee ka e nwee mmasị nakụkọ ahụ, ị pụrụ ikwu ihe ndị mere tupu mgbe ahụ nusoro oge ha ji mee.Iji Nanị Ihe Ndị Dabara Adaba Eme Ihe.Nagbanyeghị otú i si hazie okwu gị, hụ na i ji ị ihe ndị dabara adaba mee ihe. E kwesịrị inwe njikọ nagbata isiokwu gị na ihe ndị ị họọrọ. I kwesịkwara ichebara ndị so ná ndị na-ege gị ntị echiche. Otu isi ihe pụrụ ịdị mkpa nye otu ụdị ndị na-ege ntị, ebe ọ pụrụ ịbụ ihe na-adịghị mkpa nye ìgwè ọzọ. Ị ghaghịkwa ijide naka na okwu gị nile ga-atụnye ụtụ nimezu ebumnobi gị. Ma ọ bụghị ya, okwu gị nwere ike ọ gakwaghị adịcha irè, ọ bụ ezie na ọ pụrụ ịdị ụtọ.Mgbe ị na-eme nnyocha, i nwere ike ịhụ ọtụtụ ihe na-adọrọ mmasị ndị metụtara isiokwu gị. Ole nime ha ka ị ga-eji mee ihe? Ọ bụrụ na ị gwa ndị na-ege gị ntị ihe gabigara ókè, ị pụrụ imebi nzube gị. A ga-echeta isi ihe ole na ole a kọwapụtara nke ọma ngwa ngwa karịa ọtụtụ echiche okwu ndị e kwuru ọkụ ọkụ. Nke a apụtaghị na ọ dịtụghị mgbe e kwesịrị iwebata ihe ụfọdụ na-adọrọ mmasị. Ma ekwela ka ha mebie ebumnobi gị. Rịba ama otú e si jiri ezi uche gbakwụnye ụdị ihe ọmụma ntụkwasị dị otú ahụ nime Bible naMak 7:3, 4nakwa naJọn 4:1-3,7-9.Ka i si notu isi ihe na-agafe nọzọ, lezie anya ka ị ghara ịgafere na ya oké ngwa ngwa nke na ndị na-ege gị ntị agakwaghị na-esonyere gị. Iji mee ka echiche okwu dị iche iche nwee njikọ dị irè, ọ pụrụ ịdị mkpa ka i kwuo okwu ga-ejikọta otu echiche na ọzọ. Okwu ahụ nke ga-ejikọta ya pụrụ ịbụ nkebi ahịrịokwu ma ọ bụ ahịrịokwu zuru ezu nke na-egosi njikọ dị nechiche ndị ahụ. Nọtụtụ asụsụ, a pụrụ iji okwu ma ọ bụ nkebi ahịrịokwu ndị dị mfe bụ ndị na-ejikọta okwu gosi ihe jikọrọ echiche ọhụrụ a na-ewepụta na nke bu ụzọ.Iji ị ihe ndị dị mkpa eme ihe na ịhazi ha nụzọ ezi uche dị na ya ga-enyere gị aka imezu ebumnobi gị.27 Ikwu Okwu nAgụghị Ya AgụỌ PỤRỤ ịbụ na i tinyewo mgbalị dị ukwuu nịkwadebe okwu gị. Ị pụrụ inwe ihe ọmụma bara uru. Isi ihe ndị dị na ya pụrụ ịbụ ịgba. Ọ pụrụ ịbụ na ị ga-enwe ike ikwu ya nụzọ na-aga were were. Ma ọ bụrụ na uche ndị na-ege gị ntị adịghị na yaha na-ege ntị ị nụfọdụ nime ihe ị na-ekwu nihi na uche ha na-agakarị nihe ndị ọzọruo ókè ha aṅaa ka okwu gị dị irè? Ọ bụrụ na ọ na-esiri ha ike ime ka uche ha dịgide nokwu ahụ, ò yiri ka ị ga-eru nobi ha?Olee ihe pụrụ ịdị na-akpata ụdị nsogbu ahụ? Ọtụtụ ihe pụrụ iso kpata ya. Ọtụtụ mgbe, ọ bụ ịgụ okwu ahụ agụ. Nikwu ya nụzọ ọzọ, ọkà okwu ahụ na-elekarị anya nihe ndị o deturu, ma ọ bụ, ụzọ o si ekwu okwu na-agbasobiga otu ụkpụrụ ókè. Otú ọ dị, nsogbu ndị a bụ kpọmkwem nihi otú e si kwadebe okwu ahụ.Ọ bụrụ na i buru ụzọ depụta okwu gị ma chọzie ime ka ọ ghọọ ihe ndepụta, ma eleghị anya ị ga-achọpụta na ọ na-esi ike ikwu ya nagụghị ya agụ. Nihi gịnị? Nihi na ị họrọwo kpọmkwem okwu ndị ị na-eme atụmatụ iji mee ihe. Ọ bụrụgodị na i jiri ihe ndepụta na-ekwu ya, ị ga na-agbalị icheta okwu ndị i ji mee ihe na nke mbụ ahụ. Mgbe e deturu ihe edetu, mkpụrụ okwu ndị na-adị na ya na-adịkarị iche, ọdịdị ahịrịokwu ya na-agụnye ọtụtụ ihe karịa mkparịta ụka nkịtị. Ọ ga-apụtakwa ìhè notú i si ekwu ya.Kama idepụta okwu ahụ dum edepụta, nwalee ihe ndị na-esonụ: 1 Họrọ otu isiokwu na akụkụ ndị bụ isi nisiokwu ahụ bụ ndị ị gaje iji kọwapụta isiokwu ahụ. Maka okwu dị mkpirikpi, isi ihe abụọ ezuola. Okwu dị ogologo karị pụrụ inwe anọ ma ọ bụ ise. 2 Nokpuru isi ihe nke ọ bụla, detuo akụkụ Akwụkwọ Nsọ bụ isi ndị ị na-eme atụmatụ iji kọwapụta ya; detuokwa ihe atụ na isi ihe ndị gbara ọkpụrụkpụ dị nokwu gị. 3 Chee echiche otú ị ga-esi malite okwu ahụ. Ị pụrụ ọbụna idetu otu ahịrịokwu ma ọ bụ abụọ. Meekwa ndokwa maka okwu mmechi gị.Ime nkwadebe maka ikwu okwu dị oké mkpa. Ma amụgharịlamkpụrụ okwu nile dị nokwu ahụ ná nzube nke iburu ha nisi. Nokwu a na-agaghị agụ agụ, mgbe a na-akwadebe otú a ga-esi kwuo ya, e kwesịrị ilekwasị anya nechiche ndị a ga-ewepụta, ọ bụghị ná mkpụrụ okwu dị iche iche. E kwesịrị ịnọgide na-elerughachi anya nechiche ndị ahụ ruo mgbe nke ọ bụla na-esote ibe ya nụzọ dị mfe nuche gị. Ọ bụrụ na ị kwadebere echiche ndị dị nokwu gị nụzọ ezi uche dị na ya, haziekwa ha nke ọma, nke a ekwesịghị isiri gị ike, mgbe ị na-ekwukwa okwu gị, echiche ndị ahụ kwesịrị ịdị na-abịara onwe ha nụzọ dị mfe.Tụlee Uru Ndị Dị na Ya.Otu uru dị mkpa nke dị nikwu okwu nagụghị ya agụ bụ na ị ga-ekwu okwu nụzọ ihe ka nọnụ ọgụgụ mmadụ ga-aghọta. Okwu gị ga-ekpo ọkụ karị sikwa otú a na-atọ ndị na-ege gị ntị ụtọ karị.Isi otú a kwuo okwu na-eme ka ị na-ele ndị na-ege gị ntị anya nanya ruo nókè kasị ukwuu bụ nke na-eme ka nzirịta ozi gị na ha kakwuo mma. Ebe ọ bụ na ị dịghị adabere nihe ndị i deturu maka iji kwuo ahịrịokwu nke ọ bụla, ndị na-ege gị ntị ga-aka chee na ị maara isiokwu gị nke ọma nakwa na i kwenyere nezie nihe ị na-ekwu. Ya mere, ikwu okwu nụzọ dị otú a na-eme ka e kwuo okwu nụzọ na-ekpo ọkụ, nụzọ mkparịta ụka, nke na-eru nobi nezie.Ikwu okwu nagụghị ya agụ na-emekwa ka e nwee ike ime mgbanwe. A hazighị okwu ahụ nụzọ nke na ị pụghị ịgbanwetụ ihe na ya. Ka e were ya na nisi ụtụtụ nke ụbọchị ị gaje ikwu okwu gị, ị nụrụ otu akụkọ dị ịrịba ama nke metụtara isiokwu gị kpọmkwem. Ọ bụ na ọ gaghị ekwesị ekwesị izo aka na ya? Ma ọ bụ, ikekwe mgbe ị nọ na-ekwu okwu, ị chọpụta na e nwere ọtụtụ ụmụaka ka na-aga akwụkwọ nọ na-ege ntị. Lee ka ọ ga-esi dị mma ịgbanwetụ ihe atụ gị na nkọwa ya nebumnobi nke inyere ha aka ịghọta otú ihe ọmụma ahụ si emetụta ndụ ha!Uru ọzọ dị nikwu okwu nagụghị ya agụ bụ mkpali ọ na-akpali uche nke gị. Mgbe i nwere ndị na-ege ntị nwere mmasị ma na-egosi na ha na-anụ ihe ị na-ekwu, ọ na-eme ka gị onwe gị nwekwuo ịnụ ọkụ nobi, mgbe ahụ ị na-akọwakwu echiche dị iche iche ma ọ bụ nwee ahụ iru ala ikwughachi isi ihe ụfọdụ iji mesie ha ike. Ọ bụrụ na ị chọpụta na mmasị nke ndị na-ege gị ntị na-ebelata, ị pụrụ ime ihe iji merie nsogbu ahụ kama ịnọ na-agwa ndị uche ha dị ebe ọzọ okwu.Zere Nsogbu Ndị Dị na Ya.I kwesịrị ịma na e nwekwara ihe ndị pụrụ ịbụ nsogbu nikwu okwu nagụghị ya agụ. Otu bụ na i nwere ike iri oge.Ọ bụrụ na i webata echiche ntụkwasị buru ibu gabiga ókè mgbe ị nọ na-ekwu okwu, ọ pụrụ isiri gị ike idebe oge. Ị pụrụ imeri nke a ma ọ bụrụ na i detuo oge e kenyere maka nkebi nke ọ bụla nke okwu ahụ nihe ndepụta gị. Mgbe ahụ gbasosie usoro a ike.Nsogbu ọzọ, karịsịa nye ndị ọkà okwu nwere ahụmahụ, bụ inwe obi ike gabiga ókè. Ebe ikwu okwu nihu ọha marawooro ha ahụ, ụfọdụ pụrụ ịchọpụta na ịchịkọta echiche dị iche iche iji mezuo oge e kenyere esighị ike. Ma ịdị umeala nobi na ịghọta eziokwu ahụ bụ na anyị na-ekere òkè nusoro izi ihe nke Jehova nonwe ya bụ Onye Nkụzi Ukwu na ya kwesịrị ịkpali anyị iji ekpere chebara ihe omume nke ọ bụla echiche ma kwadebe ya nke ọma.Aịsa. 30:20;Rom 12:6-8.Ikekwe ihe na-aka echegbu ọtụtụ ndị ọkà okwu na-enweghị ahụmahụ nikwu okwu nagụghị ya agụ bụ na ha pụrụ ichefu ihe ha chọrọ ikwu. Ekwela ka echiche a gbochie gị inwe ọganihu a nikwu okwu nụzọ dị irè. Kwadebe nke ọma ma dabere nebe Jehova nọ maka enyemaka nke mmụọ nsọ ya.Jọn 14:26.Ndị ọkà okwu ndị ọzọ na-ekwe ka nchegbu gabigara ókè banyere otú ha ga-esi hazie mkpụrụ okwu ha dọghachi ha azụ. Neziokwu, ikwu okwu nagụghị ya agụ nwere ike ọ gaghị abụ nke a haziri mkpụrụ okwu ya nụzọ kasị mma nakwa nke ụtọ asụsụ ya ziri ezi dị ka nokwu a na-agụpụta agụpụta, ma ikwu ya nụdị mkparịta ụka nụzọ dị mma na-eme ka ọ ghara ịdị njọ. Ndị mmadụ na-emeghachikarịsị omume ngwa ngwa nechiche ndị e ji okwu ha na-aghọta ngwa ngwa nakwa ahịrịokwu ndị na-adịghị mgbagwoju anya wepụta. Ọ bụrụ na i mee ezi nkwadebe, ịhazi ahịrịokwu nụzọ kwesịrị ekwesị ga-abịa nonwe ya, ọ bụghị nihi na i buruwo ya nisi, kama nihi na ị tụleghachiwo echiche ndị dị nokwu gị otú zuru ezu. Ọ bụrụkwa na ị na-ekwu okwu nụzọ dị mma ná mkparịta ụka gị kwa ụbọchị, ọ ga-abịara onwe ya mgbe ị nọ nelu ikpo okwu.Ụdị Ihe Odide A Ga-eji Mee Ihe.Ka oge na-aga, sitekwa nịmụgharị ihe, ị pụrụ inwe ike igbubilata ihe ndepụta gị inwe ị okwu ole na ole maka isi ihe nke ọ bụla dị nokwu gị. A pụrụ idepụta isi ihe ndị a na akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị ị na-eme atụmatụ iji mee ihe notu kaadị ma ọ bụ ná mpempe akwụkwọ maka ile ha anya ngwa ngwa. Maka ozi ubi, nọnọdụ ka ukwuu, ị ga-eburu usoro dị mfe ị ga-eji wepụta isi ihe ndị ị chọrọ ikwu okwu na ha nisi. Ọ bụrụ na i mewo nchọpụta notu isiokwu maka iji gaa nletaghachi, ị pụrụ idetu ihe ole na ole ná mpempe akwụkwọ i tinyere nime Bible gị. Ma ọ bụkwanụ, ị pụrụ ị iji ihe ndepụta sitere nIsiokwu Dị Iche Iche nke Bible Maka Nkwurịta Okwuma ọ bụ ihe ọmụma ndị dị naReasoning From the Scripturesmere ebe nkwurịta okwu unu ga-agbakwasị ụkwụ.Otú ọ dị, ọ bụrụ na e kenyere gị ọtụtụ ihe omume ị ga-eme nime izu ole na ole, ikekwe gụnyere ikwu ihe karịrị otu okwu ihu ọha, ị pụrụ ịhụ na ọ dị gị mkpa inwe ihe ndepụta buru ibu karị. Nihi gịnị? Iji chetaghachi ihe ọmụma ahụtupuị na-eme nke ọ bụla nime ihe omume ndị ahụ. Ọbụna otú ahụ, ọ bụrụ na ị dabere nihe ndị i deturu gabiga ókè maka mkpụrụ okwu ị ga-eji mee ihe mgbe ị na-ekwu okwuna-ele ha anya nihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ nahịrịokwu ọ bụlaị gaghị enweta uru ndị dị nikwu okwu nagụghị ya agụ. Ọ bụrụ na i detuo ihe buru ibu, kanye akara na ha ka i wee nwee ike ile anya nụzọ ga-adịrị gị mfe ị nokwu ole na ole a kanyere akara na ha na nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị mejupụtara ihe ndepụta gị.Ọ bụ ezie na ọkà okwu nwere ahụmahụ kwesịrị ikwu okwu ya nụzọ ka ukwuu nagụghị ya agụ, a pụrụ inwe uru dị nijikọta ụzọ ndị ọzọ nke ikwu okwu mee ihe. Nokwu mmeghe na nke mmechi, bụ ebe ọ dị mkpa ka e jikọta ile nnọọ ndị na-ege ntị anya na okwu ndị dị ike, ndị e ji nlezianya hazie, ahịrịokwu ole na ole e bu nisi pụrụ ịdị irè. Mgbe e ji ihe ndị mere eme, ọnụ ọgụgụ, nhota okwu, ma ọ bụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ dị iche iche na-eme ihe, ịgụ ha agụ kwesịrị ekwesị, a pụkwara iji ya mee ihe nụzọ ga-enwe mmetụta dị ike.Mgbe Ndị Ọzọ Chọrọ Ka A Kọwaara Ha Ihe.Mgbe ụfọdụ a na-achọ ka anyị kọwaa ihe ndị anyị kwere nenyeghị anyị ohere ibu ụzọ mee nkwadebe. Nke a pụrụ ime mgbe onye anyị zutere nozi ubi welitere ajụjụ. Ọnọdụ ndị yiri ya pụrụ ibilite mgbe anyị na ndị ikwu anyị nọ, nụlọ ọrụ, ma ọ bụ nụlọ akwụkwọ. Ndị ọrụ gọọmenti pụkwara ịchọ ka a kọwaara ha ihe ndị anyị kwere na ụzọ ndụ anyị. Akwụkwọ Nsọ na-agba ume, sị: Na-adịnụ njikere mgbe nile ime ngọpụ nihu onye ọ bụla nke na-ajụ unu ihe mere unu ji nwee olileanya ahụ dị nime unu, ma jirinụ obi dị nwayọọ na nkwanye ùgwù miri emi na-eme nke ahụ.1 Pita 3:15.Rịba ama otú Pita na Jọn si zaghachi Sanhedrin nke ndị Juu, dị ka e dekọrọ yanỌrụ 4:19, 20. Nahịrịokwu abụọ ị, ha kwuru nụzọ doro anya ebe ha guzo. Ha kwuru ya nụzọ kwekọrọ nụdị ndị na-ege ha ntịna-akọwapụta na nsogbu na-eche ndịozi ahụ ihu na-echekwa ụlọikpe ahụ ihu. Ka oge na-aga, e boro Stivin ebubo ụgha, a kpụgakwara ya notu ụlọikpe ahụ. Gụọ nzaghachi dị ike o nyere nebughị ụzọ mee nkwadebenỌrụ 7:2-53. Olee otú o si hazie ihe ọmụma ya? O kwupụtara ihe ndị merenụ nusoro ha ji mee. Nebe kwesịrị ekwesị, ọ malitereimesi mmụọ nnupụisi mba Izrel gosipụtara ike. Ná mmechi, o gosiri na Sanhedrin ahụ gosipụtakwara otu ụdị mmụọ ahụ site nime ka e gbuo Ọkpara Chineke.Mgbe a chọrọ ka i nye nkọwa maka ihe ndị i kwenyere nebughị ụzọ mee nkwadebe, gịnị pụrụ inyere gị aka ime ka okwu gị dị irè? Ṅomie Nehemaịa, bụ onye kpere ekpere nime obi ya tupu ọ zaa ajụjụ Eze Ataksakses jụrụ ya. Neh. 2:4 Chepụtazie negbughị oge, otú ị ga-esi hazie okwu gị. A pụrụ idepụta nzọụkwụ ndị bụ isi nusoro a: 1 Họrọ otu isi ihe ma ọ bụ abụọ i kwesịrị ịgụnye ná nkọwa gị ị pụrụ ikpebi iji ihe ndị dị nIsiokwu Dị Iche Iche nke Bible Maka Nkwurịta Okwu mee ihe. 2 Kpebie akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị ị ga-eji kwadoo isi ihe ndị ahụ. 3 Mee atụmatụ otú ị ga-esi jiri akọ malite nkọwa gị ka onye ahụ jụrụ ajụjụ wee dị njikere ịṅa ntị. Malitezie ikwu okwu.Mgbe ị nọ ná nrụgide, ị ga-echeta ihe ị ga-eme? Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: Unu echegbula onwe unu banyere otú unu ga-esi ekwu okwu ma ọ bụ ihe unu ga-ekwu; nihi na a ga-enye unu ihe unu gaje ikwu noge awa ahụ; nihi na ọ bụghị unu onwe unu na-ekwu okwu, kama ọ bụ mmụọ nke Nna unu si nọnụ unu na-ekwu okwu. Mat. 10:19, 20 Nke a apụtaghị na ị ga-enweta okwu amamihe nụzọ ọrụ ebube bụ nke e nyere Ndị Kraịst narị afọ mbụ. 1 Kọr. 12:8 Ma ọ bụrụ na i ji ihe Jehova na-ezi ndị ohu ya nọgbakọ Ndị Kraịst na-eme ihe mgbe nile, mmụọ nsọ ga-eme ka i cheta ihe ọmụma dị mkpa mgbe a chọrọ ya.Aịsa. 50:4.Nenweghị obi abụọ ọ bụla, ikwu okwu nagụghị ya agụ pụrụ ịdị nnọọ irè. Ọ bụrụ na ị na-eme ya mgbe ọ bụla ị na-eme ihe omume nọgbakọ, mgbe ahụ inye azịza, mgbe ọ dị mkpa, nebughị ụzọ mee nkwadebe agaghị esi ike, ebe ọ bụ otu usoro ahụ nke ime ihe ndepụta ka a ga-agbaso. Alala azụ. Ịmụta ikwu okwu nagụghị ya agụ ga-enyere gị aka ime ka ozi ubi gị dịkwuo irè. Ọ bụrụkwa na i nwere ihe ùgwù nke ikwu okwu nọgbakọ, o yikarịrị ka ị ga-eme ka ndị na-ege gị ntị nọgide na-ege ntị ma ruokwa nobi ha.28 Nụzọ Mkparịta ỤkaAHỤ na-erukarị ndị mmadụ ala mgbe ha na ndị enyi ha na-enwe mkparịta ụka. Okwu ha na-abịara onwe ya. Ndị ụfọdụ na-adị gara gara nikwu okwu; ndị ọzọ na-anọ jụụ karị. Ka o sina dị, ikwu okwu ahụ otú i si ekwu okwu na-adọrọ mmasị.Otú ọ dị, mgbe ị na-agakwuru onye ị na-amabughị, ọ bụghị ihe kwesịrị ekwesị ịgwa ya okwu dị ka onye ị maara nke ọma ma ọ bụ onye ị mabu. Nezie, nebe ụfọdụ a na-amalite mkparịta ụka nile e so ndị a na-amabughị na-enwe nụzọ omenala. Mgbe e gosichara nkwanye ùgwù kwesịrị ekwesị, mgbe ahụ, niji akọ eme ihe, ọ pụrụ ịdị mma ikwu okwu nụzọ mkparịta ụka, nụzọ na-agaghị abụcha ịgbaso otu ụkpụrụ.Mgbe ị nọ nelu ikpo okwu na-ekwu okwu, ị ghaghịkwa ilezi anya. Ịtụsara ahụ gabiga ókè na-ewetu ịdị ùgwù nke nzukọ Ndị Kraịst nakwa ịdị mkpa nke ihe a na-ekwu, ala. Nasụsụ ụfọdụ, a na-achọ ka e jiri okwu ụfọdụ mee ihe mgbe mmadụ na-agwa onye tọrọ ya, onye nkụzi, onyeisi, ma ọ bụ nne ma ọ bụ nna, okwu. Rịba okwu ndị e ji mee ihe nỌrụ 7:2nakwa13:16ama. A na-eji okwu ndị dị iche eme ihe mgbe mmadụ na-agwa di ma ọ bụ nwunye ya ma ọ bụ ezigbo enyi ya okwu. Ọ bụ ezie na ụzọ anyị si ekwu okwu nelu ikpo okwu ekwesịghị ịbụ nke na-agbasobiga otu ụkpụrụ ókè, o kwesịrị ịbụ nụzọ nkwanye ùgwù.Otú ọ dị, ọ dị ihe ndị pụrụ ime ka otú mmadụ si ekwu okwu yie nke ilezibiga anya ókè ma ọ bụ nke ịgbaso otu ụkpụrụ. Otu nime ha bụ otú e si hazie ahịrịokwu ahụ. A na-enwe ihe isi ike mgbe ọkà okwu na-agbalị ikwu ihe e dere nakwụkwọ kpọmkwem otú e si dee ya. Okwu e dere ede na-adịkarị iche nokwu a na-ekwu ekwu. Neziokwu, a na-ejikarị akwụkwọ ndị e bipụtara ebipụta eme nnyocha mgbe a na-akwadebe okwu. Ikekwe, ọ na-abụ nihe ndepụta e biri ebi ka okwu ahụ dabeere. Ma ọ bụrụ na i kwupụta echiche ndị dị na ya kpọmkwem otú e si bie ha ma ọ bụ gụpụta ha kpọmkwem site nihe ndepụta e biri ebi mgbe ị na-ekwu okwu gị, o yighị ka okwu gị ọ ga-adị ka mkparịta ụka. Iji nọgide na-ekwu okwu nụzọ mkparịta ụka, kwupụta echiche ndị dị na ya nokwu nke aka gị ma zere ahịrịokwu ndị na-akwụchaghị ọtọ.Ihe ọzọ bụ ịgbanwe otú i si na-ekwu okwu ọsọ ọsọ. Okwu e ji oké nlezianyana-ekwu ma na-agbaso otu ụkpụrụ na ya na-agụnyekarị inye ohere ha nhata gabiga ókè mgbe a na-ekwu okwu nakwa ọtụtụ ịgba ọsọ nokwu nke na-adịtụghị agbanwe agbanwe. Ná mkparịta ụka nkịtị, a na-enwe mgbanwe notú e si ekwu okwu ọsọ ọsọ, na-enwekwa nkwụsịtụ ndị na-ahaghị nhata site noge ruo noge.Mgbe ị na-agwa ìgwè buru ibu okwu, i kwesịrị ijikọta ikwu okwu nụzọ mkparịta ụka na iwelikwu olu gị elu, itinyekwu ume na ya, na ịnụ ọkụ nobi iji mee ka ha nọgide na-ege ntị.Iji jiri ụzọ mkparịta ụka nke kwesịrị ekwesị maka ozi na-eme ihe, ọ dị mkpa ka ịdị na-ekwu okwu nke ọma kwa ụbọchị mara gị ahụ. Nke a apụtaghị na ị ghaghị ịgụ ezigbo akwụkwọ. Ma ọ dị mma ịzụlite nkà ikwu okwu ndị ga-eme ka ndị ọzọ jiri nkwanye ùgwù na-ege ntị nihe ị na-ekwu. Niburu nke ahụ nuche, chee echiche ma ọ dị gị mkpa ịrụ ọrụ nisi ihe ndị na-esonụ ná mkparịta ụka ị na-enwe kwa ụbọchị.Zere okwu ndị na-emegide ụtọ asụsụ ma ọ bụ ndị na-eme ka a gụnye gị ná ndị ụzọ ndụ ha na-emegide ụkpụrụ Chineke. Nikwekọ na ndụmọdụ dị náNdị Kọlọsi 3:8, zere okwu ọjọọ ma ọ bụ okwu rụrụ arụ. Naka nke ọzọ, okwu ndị e ji eme ihe ị ná mkparịta ụka adịghị njọ. Okwu ndị e ji eme ihe ị ná mkparịta ụka, ma ọ bụkwanụ okwu ndị e ji eme ihe kwa ụbọchị, bụ okwu ndị a na-adịghị ede ede nakwụkwọ, ma ha bụ okwu ndị kwesịrị ekwesị.Zere iji otu okwu ma ọ bụ nkebi ahịrịokwu na-eme ihe mgbe nile iji kwupụta echiche ọ bụla dị iche ị pụrụ inwe. Mụta iji okwu ndị na-akọwapụta ihe i bu nuche nụzọ doro anya na-eme ihe.Zere ịkwụsị ma kwughachi nụzọ na-adịghị mkpa ihe i kwuru site nime ka ihe ị chọrọ ikwu doo gị anya nuche gị; mgbe ahụ malite ikwu okwu.Zere iji ọtụtụ okwu kwuchie echiche okwu ndị dị mma. Mee ka ọ mara gị ahụ iji ahịrịokwu dị mfe kwupụta nụzọ doro anya isi ihe ọ dị mkpa ka e cheta.Kwuo okwu nụzọ na-egosi nkwanye ùgwù maka ndị ọzọ.29 Ọdịdị Ụda OluỌ BỤGHỊ ị ihe e kwuru kamakwa otú e si kwuo ya na-enwe mmetụta dị ukwuu nahụ ndị mmadụ. Ọ bụrụ na onye na-agwa gị okwu nwere ụda olu dị ụtọ, nke ịhụya, nke enyi, na nke obiọma, ọ bụghị eziokwu na ị ga-enwe mmasị ige ya ntị karịa otú ị ga-esi ege ma ọ bụrụ na ụda olu ya adịghị egosi ịhụya ma ọ bụ na-ada ike ike?Ịzụlite ọdịdị ụda olu dị mma abụghị ị okwu metụtara otú e si emepụta ụda olu. Ọ pụkwara imetụta ụdị onye mmadụ bụ. Ka mmadụ na-enwekwu ihe ọmụma ma na-etinye eziokwu Bible nọrụ, a na-ahụ mgbanwe notú o si ekwu okwu. Ụda olu ya na-egosipụta àgwà nsọpụrụ Chineke ndị dị ka ịhụya, ọṅụ, na obiọma. Gal. 5:22, 23 Mgbe o nwere ezi nchegbu banyere ndị ọzọ, ọ na-apụta ìhè nụda olu ya. Mgbe obi ekele nọchiri mmụọ ime mkpesa mgbe nile, ma okwu ọ na-ekwu ma ụda olu ya na-egosipụta ya. Abụ Ákwá 3:39-42;1 Tim. 1:12;Jud 16 Ọbụna mgbe ị na-adịghị aghọta asụsụ a na-asụ, ọ bụrụ na mmadụ na-ekwu okwu nụzọ na-egosi na ọ dị nganga, na ọ dịghị anabata echiche nke ndị ọzọ, na ọ na-eme nkatọ, ma nwee obi ọjọọ, onye ọzọ ana-ekwukwa okwu nụzọ na-egosi na ọ dị umeala nobi, na o nwere ndidi, nwee obiọma, ma na-ahụ nanya, ọ gaghị esiri gị ike ịhụ ihe dị iche.Nọnọdụ ụfọdụ ọdịdị ụda olu na-adịghị mma pụrụ ịbụ nihi ọrịa nke mebiri nkọlọ mmadụ ma ọ bụ nkwarụ e ketara eketa. Nsogbu ndị dị otú ahụ pụrụ ịdị nnọọ njọ nke na a gaghị edozicha ha kpam kpam nime usoro ihe a. Otú ọ dị, dị ka ọ na-adịkarị, ịmụta ụzọ isi jiri akụkụ ahụ ndị na-enye aka nikwu okwu eme ihe nụzọ kwesịrị ekwesị pụrụ ime ka ọ ka mma.Ná mmalite ọ dị mkpa ịghọta na ọdịdị ụda olu ndị mmadụ na-adị iche iche. Ebumnobi gị ekwesịghị ịbụ ịzụlite ụda olu nke yiri nke onye ọzọ. Kama nke ahụ, zụlite ikike ụda olu nke gị, nakwa ọdịdị ya dị nnọọ iche. Gịnị pụrụ inyere gị aka ime nke a? E nwere isi ihe abụọ dị mkpa.Chịkwaa Otú I Si Eku Ume nỤzọ Kwesịrị Ekwesị.Iji jiri ụda olu gị mee ihe nụzọ kasị mma, ọ dị gị mkpa ikute ume nke ọma na ịchịkwa otú i si ekuume nụzọ kwesịrị ekwesị. Ma i meghị ha, ụda olu gị pụrụ ịbụ nke na-adịghị ike, okwu gị nwekwara ike ịdị na-akwụsị nike.Akụkụ kasị buo ibu nakpa ume abụghị nelu elu obi; ebe a na-eyi ị ka o buru ibu karị nihi ọkpụkpụ ndị di nubu. Kama ịbụ ebe ahụ, akpa ume sakarịsịrị mbara kpọmkwem nelu uru ahụ nke kewara obi na akpakpuru. Nịbụ nke e jikọtara ya na ngụgụ ndị dị nala ala, uru ahụ ahụ na-ekewa obi na akpakpuru.Ọ bụrụ na ọ bụ ị mpaghara elu elu nke akpa ume gị ka ị na-ekuju ume ma i kuo ume, noge na-adịghị anya ị gaghị enwekwa ume. Ụda olu gị agaghị adị ike, ike ga-agwụkwa gị ngwa ngwa. Iji na-ekute ume nke ọma, ọ dị mkpa ka ị nọrọ ọdụ ma ọ bụ guzoro kwem ma welaa ubu gị azụ. Na-etinyesi mgbalị ike izere ịgbasa ị mpaghara elu elu nke obi gị mgbe i kuuru ume iji kwuo okwu. Buru ụzọ kujuo ume ná mpaghara ala ala nke akpa ume gị. Mgbe akụkụ a juru, mpaghara ala ala nke ngụgụ gị ga-agbasa. Notu oge ahụ, uru ahụ ahụ na-ekewa obi na akpakpuru ga-agbadata, jiri nwayọọ nudatụ akpakpuru na eriri afọ gị nke ga-eme ka ájị i kere ma ọ bụ ihe ọzọ i yi nelu afọ gị jidekwuo gị ejide. Ma akpa ume gị adịghị ebe ahụ; ngụgụ gị kpuchigidereya. Iji chọpụta nonwe gị, tụkwasị otu aka nakụkụ nke ọ bụla nke mpaghara ala ala nke ngụgụ gị. Ugbu a kumie ume. Ọ bụrụ na ị na-eku ume nke ọma, afọ gị agaghị na-abakpu ime, ubu gị ana-alakwa elu. Kama nke ahụ, ị ga-achọpụta na ngụgụ gị na-alatụ elu, na-enupụtakwa enupụta.Ọzọ, rụọ ọrụ nikupụta ume. Ekwela ka ikuku ahụ laa niyi site nikupụ ya ngwa ngwa. Jiri nwayọọ nwayọọ kupụ ya. Anwala ịchịkwa ya site nịkpachi akpịrị gị. Noge na-adịghị anya nke a ga-akpata inwe olu gbakara agbaka ma ọ bụ nke na-ada elu elu gabiga ókè. Ndado nke uru ahụ nke afọ gị na uru ahụ dị nagbata ngụgụ gị na-adado ya na-eme ka ikuku ahụ pụọ, ebe uru ahụ ahụ na-ekewa obi na akpakpuru na-achịkwa otú a ga-ekupuru ya ọsọ ọsọ.Dị nnọọ ka onye na-agba ọsọ si anata ọzụzụ iji gbaa ọsọ, otú a ka ọkà okwu pụrụ isi mụta ịchịkwa iku ume ya otú kwesịrị ekwesị site nịmụ ya amụ. Guzoro ọtọ ma welaa ubu gị azụ, kujuo ume ná mpaghara ala ala nke akpa ume gị, jirikwa nwayọọ na-ekupụ ya ka i ji nwayọọ nwayọọ na-agụ otu, abụọ, ruo ókè ị pụrụ ịgụru notu nku ume. Mgbe ahụ mụgharịa ịgụpụta ihe agụpụta ka ị nọkwa na-eku ume otú ahụ.Mee Ka Uru Ahụ Ndị Kwedoro Ekwedo Ghara Ikwedokwa Ekwedo.Ihe ọzọ dị mkpa iji nwee ọdịdị ụda olu dị mma bụ nke atụsara ahụ! Ọ na-eju anya nezie ịhụ ọganihu ị pụrụ inwe site nịmụta ịtụsara ahụ mgbe ị na-ekwu okwu. Obi na ahụ aghaghị iru mmadụ ala, nihi na obi erughị ala na-eme ka uru ahụ kwedo ekwedo.Mee ka obi ruo gị ala site ninwe echiche ziri ezi banyere ndị na-ege gị ntị. Ọ bụrụ na ndị a bụ ndị ị na-ezute nozi ubi, cheta na ọ bụrụgodị na ọ bụ ị ọnwa ole na ole ka ị mụworo Bible, ọ dị ihe ndị bara uru ị maara banyerenzube Jehova bụ ndị ị pụrụ iso ha kerịta. Ị na-akpọtụkwara ha nihi na enyemaka dị ha mkpa, ma hà maara ma ọ bụ na ha amaghị. Naka nke ọzọ, ọ bụrụ na ị na-ekwu okwu nỤlọ Nzukọ Alaeze, ihe ka ukwuu ná ndị na-ege gị ntị bụ ndị Jehova. Ha bụ ndị enyi gị, ha chọkwara ka i nwee ihe ịga nke ọma. Ọ dịghị ndị ọ bụla nụwa na-enwe ụdị ndị na-ege ntị dị otú ahụ, bụ ndị nwere omume enyi ma na-ahụ nanya otú anyị na-enwe mgbe nile.Mee ka uru ahụ ndị dị nakpịrị gị ghara ikwedo ekwedo site nitinye uche gị nuru ahụ ndị ahụ na ilezi anya na-eme ka ikwedo ekwedo ha belata. Cheta na akwara ụda olu gị na-ama jijiji mgbe ikuku gafeere nakụkụ ha. Ụda olu na-agbanwe mgbe uru ahụ ndị dị nakpịrị kwedosikwuru ike ma ọ bụ ghara ikwedo ekwedo, dị nnọọ ka ụda nke ụbọ akwara si agbanwe mgbe e kwesikwuru ya ike ma ọ bụ tọghekwuo ya. Mgbe i mere ka akwara ụda olu gị ghara ikwedo ekwedo, ụda olu gị na-adalata. Ime ka uru ahụ ndị dị nakpịrị ghara ikwedo ekwedo na-enyekwa aka ime ka oghere nke pụtara nimi ghere oghe, nke a ga-enwekwa mmetụta kpọmkwem nọdịdị ụda olu gị.Mee ka ahụ dum ruo gị alaikpere gị, aka gị, ubu gị, olu gị. Nke a ga-eme ka ụda olu gị pụtakwuo bụ nke dị mkpa iji mee ka olu gị nwee ike ịgate aka. Ụda olu na-apụtakwu mgbe ahụ gị dum yiri ibé osisi na-ewepụtakwu ụda, ma ahụ erughị ala na-egbochi nke a. Ụda olu, bụ nke a na-emepụta na nkọlọ, na-adarucha ọ bụghị ị noghere imi kamakwa nọkpụkpụ obi, ezé, okpo ọnụ, na oghere ndị si nokpokoro isi pụta nimi. Ihe a nile pụrụ ịtụnye ụtụ notú ụda olu si adapụta. Ọ bụrụ na ị tụkwasị ihe dị arọ nibé osisi na-ewepụta ụda ụbọ akwara, ụda ya agaghị na-adapụta adapụta; ibé osisi ahụ aghaghị ịnọrọ onwe ya ma ọ bụrụ na ọ ga-eme ka ụda na-adapụta otú kwesịrịnụ. Otú ahụ ka ọ dịkwa ọkpụkpụ ndị dị anyị nahụ, bụ ndị uru ahụ jidesiri ike. Mgbe ụda olu na-adapụta adapụta ị ga-enwe ike ịgbanwe olu gị otú kwesịrị ekwesị ma gosipụta ụdị mmetụta dị iche iche. Ị ga-enwe ike ịgwa ìgwè mmadụ buru ibu okwu nadọgbughị onwe gị.30 E Gosiri Mmasị nEbe Onye nke Ọzọ NọMGBE anyị so ndị ọzọ na-ekerịta eziokwu Bible, ọ dị anyị mkpa ime ọ bụghị ị ka ha jiri uche ha ghọta ihe. Anyị aghaghị iru nobi ha. Otu ụzọ isi mee nke a bụ igosi ezi mmasị onwe onye nebe ndị na-ege anyị ntị nọ. A pụrụ igosipụta mmasị dị otú ahụ nọtụtụ ụzọ.Tụlee Ihe Ndị Na-ege Gị Ntị Na-eche.Pọl onyeozi chebaara nzụlite na ihe ndị na-ege ya ntị na-eche echiche. Ọ kọwara, sị: Nebe ndị Juu nọ, adịrị m ka onye Juu, ka m wee rite ndị Juu nuru; nebe ndị nọ nokpuru iwu nọ, adịrị m ka onye nọ nokpuru iwu, ọ bụ ezie na mụ onwe m anọghị nokpuru iwu, ka m wee rite ndị nọ nokpuru iwu nuru. Nebe ndị na-enweghị iwu nọ, adịrị m ka onye na-enweghị iwu, ọ bụ ezie na abụghị m onye na-enweghị iwu nebe Chineke nọ kama onye nọ nokpuru iwu nebe Kraịst nọ, ka m wee rite ndị na-enweghị iwu nuru. Nebe ndị na-adịghị ike nọ, aghọrọ m onye na-adịghị ike, ka m wee rite ndị na-adịghị ike nuru. Aghọwo m ihe nile nebe ụdị mmadụ nile nọ, ka m wee si nụzọ ọ bụla zọpụta ụfọdụ ndị. Ma m na-eme ihe nile nihi ozi ọma, ka m wee bụrụ onye ya na ndị ọzọ na-ekerịta ya. 1 Kọr. 9:20-23 Olee otú anyị pụrụ isi ghọọ ihe nile nebe ụdị mmadụ nile nọ taa?Ọ bụrụ na i nwere ohere ileru ndị ọzọ anya, ọbụna ruo nwa oge, tupu gị na ha enwee nkwurịta okwu, ị pụrụ ịhụ ihe ndị ga-egosi gị ihe na-amasị ha na ọnọdụ ha. Ị maara ihe ha na-arụ? Ị na-ahụ ihe àmà nke nkwenkwe okpukpe ha? Ọ dị ihe na-egosi ihe bụ ọnọdụ ezinụlọ ha? Dabere nihe ndị ị hụrụ, ị pụrụ ịhazigharị okwu gị iji mee ka ọ bụrụ ihe na-adọrọ adọrọ karị nye ndị ga-ege gị ntị?Ime ka ihe ị na-ekwu na-adọrọ adọrọ karị na-achọ ka i buru ụzọ chee echiche otú ị ga-esi jekwuru ndị nọ nókèala unu. Nebe ụfọdụ, nke a na-agụnye ndị si nala ọzọ kwabata. Ọ bụrụ na ndị dị otú ahụ bi nókèala unu, ị chọpụtawo ụzọ dị irè isi gbaara ha àmà? Ebe ọ bụ uche Chineke ka a zọpụta ụdị mmadụ nile na ka ha bịaruo ezi ihe ọmụma nke eziokwu, mee ka ọ bụrụ ihe mgbaru ọsọ gị izi ndị nile ị na-ezute ozi Alaeze ahụ nụzọ na-adọrọ mmasị.1 Tim. 2:4.Ṅaa Ntị nke Ọma.Ọ bụ ezie na Jehova maara ihe nile, ọ na-ege ndị ọzọ ntị. Maịkaịa onye amụma hụrụ ọhụụ ebe Jehova nọ na-agba ndị mmụọ ozi ume ka ha kwupụta echiche ha banyere otú a ga-esi mee ihe banyere otu okwu. Mgbe ahụ Chineke kwere ka otu nime ndị mmụọ ozi ahụ mee ihe mmụọ ozi ahụ nonwe ya tụrụ aro ya. 1 Eze 22:19-22 Mgbe Ebreham kwupụtara nchegbu ọ na-enwe banyere ikpe a ga-emezu megide Sọdọm, Jehova ji obiọma ṅaa ya ntị. Jen. 18:23-33 Nozi anyị, olee otú anyị pụrụ isi ṅomie ihe nlereanya Jehova nke ige ntị?Gbaa ndị ọzọ ume ikwupụta uche ha. Jụọ ajụjụ kwesịrị ekwesị, nyekwa ohere ga-ezuru ha iji zaghachi. Gee ntị nezie. Gị iji nchebara echiche na-ege ha ntị ga-agba ha ume ikwu ihe dị ha nobi nenweghị ihe mgbochi. Ọ bụrụ na nzaghachi ha egosipụta ihe ndị na-amasị ha, jiri akọ jụkwuo ajụjụ. Nemeghị ka mkparịta ụka ahụ ghọọ ịgba ajụjụ ọnụ, gbalịa ịmatakwu ha nke ọma. Jaa ha mma maka echiche ha ma ọ bụrụ na ị pụrụ iji obi eziokwu mee otú ahụ. Ọ bụrụgodị na i kwenyeghị nechiche ha, jiri obiọma nabata ihe ha kwuru.Kọl. 4:6.Otú ọ dị, ọ dị mkpa ka anyị kpachara anya ka mmasị anyị nwere nebe ndị ọzọ nọ ghara ịgafe otú o kwesịrị. Inwe nchegbu banyere ndị ọzọ enyeghị anyị ikike inyoba anya nihe ndị dịịrị ha. 1 Pita 4:15 Ọ dị mkpa ka anyị lezie anya ka onye na-abụghị nwoke ma ọ bụ nwanyị ibe anyị ghara ịghọtahie mmasị obiọma anyị na-egosi. Ebe ihe a na-ewere dị ka mmasị kwesịrị ekwesị nebe ndị ọzọ nọ na-adị iche site notu ala gaa nọzọ, ọbụna site notu onye gaa nọzọ, ezi nghọta dị mkpa.Luk 6:31.Ime nkwadebe bụ ihe na-enye aka nịbụ onye na-ege ntị nke ọma. Mgbe ozi anyị doro anyị anya, ọ na-enyere anyị aka inwe ahụ iru ala nakwa ịṅa ndị ọzọ ntị otú o kwesịrị. Nke a na-eme ka ahụ ruo ha ala, ọ pụkwara ime ka ha nwee mmasị karị iso anyị nwee mkparịta ụka.Anyị na-asọpụrụ ndị ọzọ site nige ha ntị. Rom 12:10 Ọ bụ ihe àmà na-egosi na anyị ji echiche ha na mmetụta ha kpọrọ ihe. Ọ pụrụ ọbụna ime ka ha ṅakwuo ntị nihe anyị ga-ekwu. Mgbe ahụ, e nwere ezi ihe mere Okwu Chineke ji na-adụ anyị ọdụ ịdị ngwa nịnụ ihe, ghara ịdị ngwa nikwu okwu.Jems 1:19.Nyere Ndị Ọzọ Aka Inwe Ọganihu.Inwe nchegbu banyere ndị ọzọ ga-eme ka anyị nọgide na-eche banyere ndị gosiri mmasị na ịgaghachi na nke ha iji soro ha kerịta eziokwu Bible ndị ga-akasị gboo mkpa hakpọmkwem. Mgbe ị na-eche echiche ịgaghachi, buru nuche ihe ndị ị matara banyere ha ná nleta ndị mbụ. Chịkọta ihe ọmụma nisiokwu na-echegbu ha. Mee ka uru ihe ọmụma ahụ bara pụta ìhè, na-enyere ha aka ịhụ otú ha pụrụ isi rite uru nihe ha na-amụtaAịsa. 48:17.Ọ bụrụ na onye na-ege gị ntị ekwupụta otu ọnọdụ ma ọ bụ nsogbu nke nọworo na-echegbu ya, were ya dị ka ohere pụrụ iche iji soro ya kerịta ozi ọma ahụ. Gbasoo ihe nlereanya Jizọs, bụ onye na-adị njikere mgbe nile ịgụgụ ndị nọ ná nsogbu. Mak 6:31-34 Guzogide ọnwụnwa nke ikwu ihe ngwọta ya ngwa ngwa ma ọ bụ inye ndụmọdụ elu elu. Nke a pụrụ ime ka onye ahụ chee na i nweghị ezi mmasị. Kama nke ahụ, gosi mmetụta maka onye ọzọ. 1 Pita 3:8 Mgbe ahụ mee nnyocha nakwụkwọ ndị dabeere na Bible, sorokwa ya tụlee ihe ọmụma na-ewuli elu iji nyere onye ahụ aka ime ihe banyere ọnọdụ ya. Nezie, nchegbu ịhụya i nwere nebe onye na-ege gị ntị nọ ga-eme ka ị ghara ikpughe izu nzuzo ndị ọ kọọrọ gị ọ gwụla ma e nwere ezi ihe mere ị ga-eji mee otú ahụ.Ilu 25:9.Anyị kwesịrị igosi mmasị onwe onye karịsịa nebe ndị anyị na-eduziri ọmụmụ Bible nọ. Site nitinye ya nekpere, chee echiche banyere mkpa nke onye ọ bụla a na-amụrụ ihe, burukwa mkpa ndị ahụ nuche wee kwadebe ọmụmụ ihe ahụ. Jụọ onwe gị, sị, Gịnị ọzọ ka ọ dị mkpa ka o mee iji nọgide na-enwe ọganihu ime mmụọ? Jiri ịhụya nyere onye ahụ a na-amụrụ ihe aka ịghọta ihe Bible na mbipụta dị iche iche ohu ahụ na-ekwesị ntụkwasị obi, nke nwekwara uche na-ewepụta na-ekwu banyere okwu ahụ. Mat. 24:45 Nọnọdụ ụfọdụ, ị inye nkọwa nwere ike ọ gaghị ezu. Ọ pụrụ ịdị mkpa ka i gosi onye ahụ a na-amụrụ ihe ụzọ isi tinye otu ụkpụrụ Bible nọrụ, gị na ya emekọọ otu ihe ọnụ nezie bụ nke na-egosi ụzọ isi tinye ya nọrụ.Jọn 13:1-15.Inwe nguzozi na ezi uche dị mkpa mgbe a na-enyere ndị ọzọ aka ime ka ndụ ha kwekọọ nụkpụrụ Jehova. A zụlitere ndị mmadụ nọnọdụ dịgasị iche iche, ha nwekwara ikike dịgasị iche iche, ha na-enwekwa ọganihu nọtụtụ dịgasị iche iche. Atụla anya ihe gabigara ókè site naka ndị ọzọ. Fil. 4:5 Arụgidela ha ime mgbanwe ná ndụ ha. Kwe ka Okwu Chineke na mmụọ ya kpalie ha. Jehova chọrọ ka ndị mmadụ na-ejere ya ozi site nọchịchọ obi ha, ọ bụghị ná mmanye. Ọma 110:3 Zere ikwu echiche gị ná mkpebi onwe onye ndị na-eche ha ihu, ọ bụrụgodị na ndị ọzọ agwa gị ka i mee otú ahụ, lezie anya ka ị ghara imere ha mkpebi.Gal. 6:5.Nye Aka nỤzọ Bara Uru.Ọ bụ ezie na Jizọs nwere nchegbu karịsịa banyere ọdịmma ime mmụọ nke ndị na-ege ya ntị, mkpa ha ndị ọzọ metụkwara ya nahụ. Mat. 15:32 Ọ bụrụgodị na anyị abaghị ọgaranya, ọ dị ọtụtụ ụzọ bara uru anyị pụrụ isi nye aka.Inwe mmasị nebe ndị ọzọ nọ ga-akpali anyị ịdị na-echebara ha echiche. Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na ihu igwe adịghị onye na-ege gị ntị mma nahụ, gafee nebe ka mma ma ọ bụ mee ndokwa ịga nihu ná mkparịta ụka ahụ noge ọzọ. Ọ bụrụ na ị gara noge na-adabaghịrị ya, kwuo na ị ga-alaghachi noge ọzọ. Ọ bụrụ na onye agbata obi gị ma ọ bụ onye gosiri mmasị na-arịa ọrịa ma ọ bụ nọrọ nụlọ ọgwụ, gosi nchegbu gị site nizigara ya kaadị ma ọ bụ ntakịrị akwụkwọ ozi ma ọ bụ ịga leta ya. Ọ bụrụ na o kwesịrị ekwesị, ị pụkwara ibugara ya nri ma ọ bụ gosi ya obiọma nụzọ ọzọ.Ka ndị a na-amụrụ Bible na-enwe ọganihu, ha pụrụ inwe mmetụta nke ịtọgbọ chakoo nihi na ha na ndị enyi ha mbụ adịkwaghị anọru otú ha na-anọbu. Meta ha enyi. Soro ha kwurịta okwu mgbe ọmụmụ Bible ha gasịrị na noge ndị ọzọ. Gbaa ha ume imeta ezigbo ndị enyi. Ilu 13:20 Nyere ha aka ịga nzukọ Ndị Kraịst. Soro ha nọrọ ná nnọkọ ndị dị otú ahụ, nyekwara ha aka ilekọta ụmụ ha ka ha nile wee nwee ike irite uru nụzọ zuru ezu karị nihe a na-ekwu.Gosi Mmasị Site nObi Gị.Inwe mmasị nebe ndị mmadụ nọ abụghị nkà a na-amụta amụta, kama àgwà na-esite nobi. Otú anyị nweruru mmasị nebe ndị ọzọ nọ na-apụta ìhè nọtụtụ ụzọ. Ọ na-apụta ìhè notú anyị si ege ntị nakwa nihe anyị na-ekwu. Anyị na-egosipụta ya site nobiọma na nchebara echiche anyị na-egosi ndị ọzọ. Ọbụna mgbe anyị na-ekwughị ma ọ bụ mee ihe ọ bụla, àgwà anyị na ọdịdị ihu anyị na-ekpughe ya. Ọ bụrụ na anyị na-eche banyere ndị ọzọ neziokwu, ha ga-achọpụtarịrị ya.Ihe kasị mkpa mere anyị ga-eji na-egosi ezi mmasị nebe ndị ọzọ nọ bụ na site nime otú ahụ, anyị na-eṅomi ịhụya na ebere nke Nna anyị nke eluigwe. Nke a na-enye aka adọta ndị na-ege anyị ntị nebe Jehova nọ na nebe ozi o nyeworo anyị izisa dị. Nihi ya, ka ị na-ezisa ozi ọma ahụ, gbalịsie ike ilekwasị anya ọ bụghị nigosi mmasị onwe onye ị nihe ndị metụtara gị, kamakwa nigosi mmasị onwe onye nihe ndị metụtara ndị ọzọ.Fil. 2:4.31 A Kwanyeere Ndị Ọzọ ÙgwùAKWỤKWỌ Nsọ na-agwa anyị ka anyị sọpụrụ ụdị mmadụ ọ bụla ma ghara ikwu okwu ọjọọ banyere onye ọ bụla. 1 Pita 2:17;Taị. 3:2 Nezie, onye ọ bụla bụ mmadụ anyị zutere dị adị nọdịdị Chineke. Jems 3:9 Onye nke ọ bụla bụ onye Kraịst nwụụrụ. Jọn 3:16 Mmadụ nile kwesịkwara ịnụ ozi ọma ahụ iji mee ihe kwekọrọ na ya ma bụrụ ndị a zọpụtara. 2 Pita 3:9 Ụfọdụ ndị nwere àgwà ma ọ bụ ikike ndị kwesịrị ịkwanyere ùgwù pụrụ iche.Nihi gịnị ka ụfọdụ ndị pụrụ iji gbalịa ịgụpụ onwe ha nigosi ụdị nkwanye ùgwù ahụ Bible na-agba ume ya? Omenala dị nógbè pụrụ ikwu onye e kwesịrị inye nsọpụrụ na-adabere nọkwá, ụcha akpụkpọ ahụ, nịbụ nwoke ma ọ bụ nwanyị, ahụ ike, afọ ndụ, akụ na ụba, ma ọ bụ nọkwá ya nọha na eze. Nrụrụ aka zuru ebe nile nke ndị ọrụ gọọmenti emewo ka a ghara ịdị na-akwanyere ndị nọ nike ọchịchị ùgwù. Nala ụfọdụ, ndị mmadụ enweghị obi ụtọ ma ọlị banyere ọnọdụ ha ná ndụ, ikekwe ha na-arụ ọrụ ruo ogologo oge ị iji nweta ihe ndị ha ga-eji gboo mkpa ndị bụ isi, ndị na-enweghị nkwanye ùgwù gbakwara ha gburugburu. Ndị ntorobịa na-enwe nrụgide site naka ndị ọgbọ ha ka ha sonyere ha ninupụ isi megide ndị nkụzi nakwa ndị isi ndị ọzọ a na-enweghị mmasị nebe ha nọ. Ngosi a na-egosi ụmụaka ịghọgbu na ịchịkwa ndị mụrụ ha na telivishọn na-enwe mmetụta nahụ ọtụtụ nime ha. Ọ na-achọ mgbalị iji gbochie echiche ụwa ndị dị otú ahụ ịgbanwe otú anyị si ele ndị ọzọ anya. Ma, mgbe anyị kwanyeere ndị mmadụ ùgwù, nke a na-eme ka e nwee ọnọdụ nke na-eme ka o kwe omume karị ikwurịta okwu.Ijekwuru Mmadụ nỤzọ Nkwanye Ùgwù.A na-atụ anya ka onye na-arụ ọrụ okpukpe gosi nkwanye ùgwù site niji ejiji na ịkpa àgwà otú kwesịrị ekwesị. Ihe a na-ewere dị ka àgwà kwesịrị ekwesị na-adị iche site notu ebe gaa nọzọ. Ụfọdụ ndị na-ewere mmadụ ikpu okpu ma ọ bụ itinye aka nakpa mgbe ọ na-agakwuru onye ọzọ dị ka enweghị nkwanye ùgwù. Nebe ndị ọzọ, ndị mmadụ pụrụ ịnabata ụdị omume ahụ. Buru nucheotú e si ele ihe anya nógbè ka ị ghara imejọ ndị ọzọ. Ime otú ahụ pụrụ inyere gị aka izere ihe ndị ga-egbochi gị ikwusa ozi ọma ahụ nụzọ dị irè.Otú ahụ ka ọ dịkwa banyere ụzọ anyị si agwa ndị ọzọ okwu, karịsịa ndị agadi. A na-ewerekarị ya dị ka enweghị nsọpụrụ bụ ndị ntorobịa ịkpọ ndị okenye aha ha ọ gwụla ma ha natara ikike ime otú ahụ. Nebe ụfọdụ, a na-atụkwa anya ka ndị okenye ghara ịkpọ ndị ha na-amabughị aha ha. Ọzọkwa, ọtụtụ asụsụ na-eji unu ma ọ bụ okwu ndị ọzọ eme ihe iji kwanyere onye mere okenye karị ma ọ bụ onye nọ nọchịchị ùgwù.Igosi nỤzọ Nkwanye Ùgwù na Ị hụrụ Mmadụ.Nógbè ndị dị ntakịrị karị, a na-atụ anya ka i gosi onye ọ bụla i zutere, mgbe ị na-aga nụzọ ma ọ bụ na-abanye nọnụ ụlọ, na ị hụrụ ya. A na-eme nke a site nikele ekele nkịtị, ịmụmụ ọnụ ọchị, ikwe nisi, ma ọ bụ ọbụna igbu iku anya. A na-ewere ileghara onye ọzọ anya dị ka enweghị nkwanye ùgwù.Otú ọ dị, ụfọdụ ndị pụrụ iwere ya na i leghaara ha anya ọ bụrụgodị na i gosi na ị hụrụ ha. Nụzọ dị aṅaa? Nihi na ha nwere ike ịchọpụta na i kelere ha ị ekele elu ọnụ. A na-agụnyekarị ndị mmadụ notu ìgwè nihi ọdịdị ha. A na-ezerekarị ndị nwere nkwarụ na nsogbu ahụ ike. Nagbanyeghị nke ahụ, Okwu Chineke na-egosi anyị ụzọ isi na-emeso ndị dị otú ahụ nịhụya na ná nkwanye ùgwù. Mat. 8:2, 3 Mmehie anyị ketara site naka Adam na-emetụta anyị nile nụzọ ụfọdụ. Ị ga-enwe mmetụta nke ịbụ onye a na-akwanyere ùgwù ma ọ bụrụ na ndị ọzọ na-eji ntụpọ i nwere akọwa gị mgbe nile? Ọ bụ na ị gaghị enwe mmasị karị ka e jiri ọtụtụ àgwà ọma i nwere mara gị?Nkwanye ùgwù na-agụnyekwa ịkwanyere ịbụisi ùgwù. Nebe ụfọdụ, ọ na-adị mkpa ibu ụzọ gwa onyeisi ezinụlọ tupu a na-agbara ndị ọzọ nọ nezinụlọ ya àmà. Ọ bụ ezie na ọrụ ime nkwusa na izi ihe anyị sitere naka Jehova, anyị maara na ọ bụ ndị mụrụ ụmụ ka Chineke nyere ikike ịzụ, inye ịdọ aka ná ntị, na iduzi ụmụ ha. Efe. 6:1-4 Nihi ya, mgbe ị gara notu ebe obibi, ọ na-abụkarị ihe kwesịrị ekwesị ibu ụzọ gwa ndị mụrụ ụmụ tupu i soro ụmụaka nwee ogologo mkparịta ụka ọ bụla.Ka mmadụ na-eme agadi otú ahụ ka ọ na-enwekwu ahụmahụ ná ndụ bụ nke a na-aghaghị ịkwanyere ùgwù. Job 32:6, 7 Ịmata nke a nyeere otu nwanna nwanyị na-eto eto bụ onye ọsụ ụzọ nọ na Sri Lanka aka bụ onye kpọtụụrụ otu agadi nwoke. Na mbụ, ọ nabataghị nleta ya, na-asị: Olee otú onye na-eto eto dị ka gị ga-esi kụziere m Bible? Ma ọ zara ya, sị: Neziokwu, abịaghị m ịkụziri gị ihe kama iso gị kerịta ihe m mụtara nke nyere mobi ụtọ dị ukwuu nke na aghaghị m ịkọrọ ya ndị ọzọ. Azịza ahụ ùgwù dị na ya nke onye ọsụ ụzọ ahụ nyere kpaliri mmasị nwoke ahụ. Ngwa, gwa m, gịnị ka ị mụtara? ka ọ jụrụ. Amụtawo m ụzọ isi dị ndụ ruo mgbe ebighị ebi, ka ọ sịrị. Agadi nwoke ahụ malitere iso Ndịàmà Jehova mụọ Bible. Ọ bụghị ndị agadi nile ga-ekwupụta na ha chọrọ ka a kwanyere ha ùgwù otú ahụ, ma ọ ga-amasị ihe ka nọnụ ọgụgụ nime ha.Otú ọ dị, a pụrụ igosi nkwanye ùgwù gabiga ókè. Nàgwàetiti ndị dị na Pacific na nebe ndị ọzọ, iji utu aha ndị a na-ejikarị eme ihe mee ihe nụzọ nkwanye ùgwù mgbe a na-abanye nobodo ma ọ bụ na-agakwuru ndị isi obodo pụrụ inyere Ndịàmà aka inweta ndị ga-ege ntị nakwa ohere ịgwa ma ndị isi ma ndị ha na-achị okwu. Ma, ọ dịghị mkpa inye otuto ọnụ efu, o kwesịghịkwa ekwesị. Ilu 29:5 Notu aka ahụ, asụsụ pụrụ inwe utu aha nkwanye ùgwù dị ka ihe so nụtọ asụsụ ya, ma nkwanye ùgwù Ndị Kraịst adịghị achọ ka e jiri ọtụtụ utu aha gabigara ókè mee ihe.Ikwu Okwu nỤzọ Nkwanye Ùgwù.Bible na-agba anyị ume iji obi dị nwayọọ na nkwanye ùgwù miri emi kọwaa ihe mere anyị ji nwee olileanya anyị nwere. 1 Pita 3:15 Ya mere, ọ bụ ezie na anyị pụrụ inwe ike ikpughe ihie ụzọ dị nechiche onye ọzọ negbughị oge, ọ bụ ihe amamihe dị na ya bụ ime ya nụzọ akwanyereghị ya ùgwù? Ọ bụ na ọ gaghị aka mma iji ndidi gee ya ntị, ikekwe jụọ ya ihe mere o ji na-eche otú ahụ, ma buruzie mmetụta ya nuche ka anyị so ya na-atụgharị uche nAkwụkwọ Nsọ?Ụdị ùgwù a na-akwanyere mmadụ mgbe ọ bụ ị otu onye na ibe ya nọ kwesịkwara ịpụta ìhè mgbe a na-agwa ndị na-ege ntị okwu site nelu ikpo okwu. Ọkà okwu nke na-akwanyere ndị na-ege ya ntị ùgwù agaghị eji obi ịta mmiri katọọ ha ma ọ bụ gosipụta àgwà na-egosi: Unu ga-emeli ihe a ma unu chọọ ime ya nezie. Nanị ihe ikwu okwu otú ahụ na-eme bụ ịkụda ndị ọzọ mmụọ. Lee ka ọ ga-esi ka mma ile ndị na-ege ntị anya dị ka ìgwè ndị hụrụ Jehova nanya, chọọkwa ijere ya ozi! Niṅomi Jizọs, anyị kwesịrị igosi nghọta mgbe anyị na-emeso ndị ọ pụrụ ịbụ na ha adịghị ike nụzọ ime mmụọ ihe, na ha enwechaghị ahụmahụ, ma ọ bụ na ha na-egbutụ oge nitinye ndụmọdụ Bible nọrụ.Ndị na-ege ntị ga-achọpụta ùgwù ọkà okwu na-akwanyere ha ma ọ bụrụ na ọ gụnye onwe ya nonye itinye Okwu Chineke nọrụ nụzọ zuru ezu karị dị mkpa. Ya mere, ọ bụ ihe amamihe dị na ya izere ịdị na-eji nnọchiaha onwe onye bụ gị, i, ma ọ bụ ị na-eme ihe mgbe nile mgbe ị na-akọwa akụkụ Akwụkwọ Nsọ dị iche iche. Dị ka ihe atụ, rịba ama ihe dị iche najụjụ bụ Ị na-eme ihe nile i nwere ike ime? na okwu bụ Onye ọ bụla nime anyị kwesịrị ịjụ onwe ya, sị: Ana m eme ihe nile m nwere ike ime? Isi ihe dị najụjụ abụọ ahụ bụ otu ihe ahụ, ma nke mbụ na-egosi na ọkà okwu edebeghịonwe ya na ndị na-ege ya ntị notu ọkwá. Nke abụọ na-agba onye ọ bụla ume, gụnyere ọkà okwu, inyocha ọnọdụ ya na ebumnobi ya.Guzogide ọnwụnwa nke ikwu ihe ndị na-atọ ọchị ị iji mee ka ndị na-ege ntị chịa ọchị. Nke a na-ewetulata ùgwù nke ozi Bible. Neziokwu, anyị kwesịrị inwe obi ụtọ nozi anyị na-ejere Chineke. A pụrụ ọbụna inwe akụkụ ụfọdụ na-atọtụ ọchị nihe omume e kenyere anyị. Ma, ime ka okwu ndị siri ike ghọọ ihe na-atọ ọchị na-egosi enweghị nkwanye ùgwù maka ndị na-ege ntị nakwa maka Chineke.Ka ụzọ anyị si agakwuru ndị ọzọ, omume anyị, na okwu anyị na-egosi mgbe nile na anyị amalitewo ile ndị ọzọ anya otú Jehova kụziiri anyị isi na-ele ha.32 E Ji Nkwenye Kwuo YaMGBE mmadụ ji nkwenye na-ekwu okwu, ndị ọzọ na-ahụ na o kwenyesiri ike nihe ọ na-ekwu. Nkwenye dị otú ahụ pụtara ìhè nozi Pọl onyeozi. O degaara ndị ghọrọ ndị kwere ekwe na Tesalonaịka akwụwọ, sị: Ozi ọma anyị na-ekwusa eruteghị netiti unu ị nokwu ọnụ, kamakwa . . . na nkwenye siri ike. 1 Tesa. 1:5 Nkwenye ahụ pụtara ìhè ma notú o si kwuo okwu ma nụzọ o si bie ndụ. Nkwenye siri ike kwesịkwara ịpụta ìhè nụzọ anyị si eche eziokwu Bible nihu ndị mmadụ.Mmadụ ikwupụta nkwenye ya na mmadụ ikwesi olu ike nechiche ya, ma ọ bụ ịdị mpako, abụghị otu ihe. Kama nke ahụ, mgbe onye na-egosipụta nkwenye nihe na-ekwu banyere ihe ndị dị nOkwu Chineke, ọ na-ekwu ya nụzọ na-egosipụta okwukwe siri ike.Hib. 11:1.Oge Ndị A Ga-egosipụta Nkwenye.Ọ dị mkpa iji nkwenye na-ekwu okwu mgbe ị nọ nozi ubi. Ọtụtụ mgbe, ndị mmadụ na-arịba otú i si ekwu okwu ama otú ha na-arịbakwa ozi gị ama. Ha na-achọpụta mmetụta gị nezie banyere ihe ị na-ekwu. Nkwenye gị pụrụ igosi, nụzọ dị ike karịa okwu ọnụ ị, na i nwere ihe bara oké uru ị ga-eso ha kerịta.Ọ dịkwa mkpa ikwupụta nkwenye gị mgbe ị na-agwa ndị kwere ekwe ibe gị okwu. Pita onyeozi dere akwụkwọ ozi ya mbụ sitere nike mmụọ nsọ iji nye agbamume ma gbasie àmà ike na nke a bụ ezi obiọma na-erughịrị mmadụ nke Chineke. Nime akwụkwọ ozi a, ọ gbara ụmụnna ume, sị: Guzosienụ ike. 1 Pita 5:12 Mgbe ọ na-edegara ọgbakọ dị na Rom akwụkwọ, Pọl onyeozi gosipụtara nkwenye nke baara ha uru. O dere, sị: Ekwetara m na ọnwụ ma ọ bụ ndụ ma ọ bụ ndị mmụọ ozi ma ọ bụ ọchịchị ma ọ bụ ihe ndị dị ugbu a ma ọ bụ ihe ndị gaje ịbịa ma ọ bụ ike ma ọ bụ ịdị elu ma ọ bụ ịdị omimi ma ọ bụ ihe ọ bụla ọzọ e kere eke agaghị enwe ike ikewapụ anyị nịhụya Chineke nke dị nime Kraịst Jizọs Onyenwe anyị. Rom 8:38, 39 Pọl dekwara nụzọ na-eme ka e kweta nihe banyere mkpa ọ dị ime nkwusa gwa ndị ọzọ, ịnụ ọkụ nobi ya nọrụ ahụ nyekwara ihe àmà doro anya na ya onwe yakwenyere ná mkpa ọ dị. Ọrụ 20:18-21;Rom 10:9,13-15 E kwesịrị ịhụ nkwenye dị otú ahụ nebe ndị okenye bụ Ndị Kraịst taa nọ ka ha na-ezi ihe site nOkwu Chineke.Noge a na-amụ ihe na noge ndị ọzọ, ọ dị mkpa ka ndị mụrụ ụmụ jiri nkwenye kwupụta ihe dị ha nobi mgbe ha na ụmụ ha na-atụle ihe ime mmụọ. Nke a na-achọ ka ndị mụrụ ụmụ zụlite ịhụya maka Chineke na ụzọ ya nime obi nke ha. Mgbe ahụ ha ga-enwe ike iji nkwenye si nobi gwa ụmụ ha okwu, nihi na ọnụ na-ekwu okwu site nihe jupụtara nobi. Luk 6:45;Deut. 6:5-7 Inwe nkwenye dị otú ahụ ga-akpalikwa ndị mụrụ ụmụ isetịpụ ihe nlereanya nke okwukwe ihu abụọ na-adịghị na ya.2 Tim. 1:5.Ọ dị mkpa ka i jiri nkwenye kwupụta ihe i bu nobi karịsịa mgbe a na-ele okwukwe gị ule. Nwa akwụkwọ ibe gị, onye nkụzi gị, ma ọ bụ onye ọrụ ibe gị pụrụ ikwupụta ihe ijuanya o nwere na ị dịghị esonye notu ememe. Azịza doro anya, nke e ji nlezianya chepụta pụrụ inyere ya aka ịkwanyere echiche gị dabeere na Bible ùgwù. Gịnị ma ọ bụrụ na mmadụ anwaa ịrabanye gị nomume ọjọọakwụwaghị aka ọtọ, iji ọgwụ eme ihe nụzọ na-ezighị ezi, ma ọ bụ mmekọahụ rụrụ arụ? Ọ dị mkpa ime ka o doo anya na ị gaghị etinye aka ma ọlị nụdị omume ahụ nakwa na ọ dịghị nrụgide ọ bụla ga-eme ka ị gbanwee obi gị. Nke a na-achọ ka i jiri nkwenye siri ike kwuo okwu mgbe ị na-ajụ aro ahụ. Mgbe ọ na-eguzogide mgbalị nwunye Pọtifa na-eme ka o soro ya nwee mmekọahụ, Josef kwusiri ike, sị: M ga-esikwa aṅaa mee oké ihe ọjọọ nke a, mehie megide Chineke? Mgbe ọ nọgidere na-eme ya, Josef si nụlọ ahụ gbapụ.Jen. 39:9,12.Otú E Si Egosipụta Nkwenye.Okwu ndị i ji na-eme ihe pụrụ inye aka nke ukwuu nigosipụta nkwenye gị. Ọtụtụ mgbe, tupu Jizọs ekwuo okwu dị mkpa, ọ na-ebu ụzọ ekwu, sị: Nezie, nezie, asị m gị. Jọn 3:3,5,11;5:19,24, 25 Nkwenye Pọl pụtara ìhè nokwu ndị dị ka ekwetara m, amaara m, a na-emekwa ka m kweta nOnyenwe anyị Jizọs, nakwa eziokwu ka m na-ekwu, ọ bụghị ụgha ka m na-agha. Rom 8:38;14:14;1 Tim. 2:7 Banyere mmezu nke ihe o kwuru, mgbe ụfọdụ Jehova kpaliri ndị amụma ya ikwu okwu ndị dị ike dị ka, Ọ ghaghị ịbịa. Hab. 2:3 Mgbe ị na-ezo aka namụma ndị a, ị pụrụ iji okwu yiri ha mee ihe. Ọ bụrụ na i nwee obi ike nebe Jehova nọ ọ bụghị nonwe gị, ọ bụrụkwa na ị gwa ndị ọzọ okwu nụzọ nkwanye ùgwù, okwu ndị na-egosi ụdị nkwenye ahụ ga-egosi na i nwere okwukwe siri ike.A pụkwara igosipụta nkwenye site nịdị mkpa nke ihe ị na-ekwu na otú i tinyeruru ume na ya. Ọdịdị ihu gị, mmegharị ahụ gị, na ahụ gị dum na-atụnyecha ụtụ na nke a, ọ bụ ezie na a pụrụ inwetụ ọdịiche site notu onye gaa nọzọ. Ọ bụrụgodị na ị bụ onye ihere ma ọ bụ na ị na-ekwu okwu nwayọọ nwayọọ, mgbe i kwenyere nụzọ zuru ezu na ihe ị na-ekwu bụ eziokwu nakwa na ọ dị mkpa ka ndị ọzọ nụ ya, nkwenye gị ga-apụta ìhè.Nezie, ihe ọ bụla anyị na-ekwu iji gosi nkwenye aghaghị ịbụ eziokwu. Ọ bụrụ na ndị mmadụ achọpụta na anyị na-eme ị ka ihe anyị na-ekwu ò si anyị nobi, o yikarịrị ka ha ga-ekwubi na ihe anyị na-ekwu enweghị isi. Ya mere, nke kasị mkpa, kwuo okwu otú i si ekwu okwu. Dabere nọnụ ọgụgụ ndị na-ege gị ntị, ọ pụrụ ịdị mkpa ka i welikwuo olu gị elu karịa otú ọ na-adị ma tinyekwuo ume. Ma nzube gị kwesịrị ịbụ iji obi eziokwu kwuo ihe dị gị nobi nụzọ i si ekwu okwu.Ihe Ndị Na-enye Aka Igosipụta Nkwenye.Ebe nkwenye gị na-agụnye ihe ị na-eche banyere okwu gị, ezi nkwadebe bụ isi ihe dị mkpa. Nanị isi notu akwụkwọ were ihe ọmụma gị ma kwupụtaghachi ya ezughị. Ọ dị gị mkpa ịghọta ya nke ọma na inwe ike ikwu ya nokwu nke aka gị. Ị ghaghị ikwenye nụzọ zuru ezu na ọ bụ eziokwu nakwa na ihe ị na-ekwu baara ndị na-ege gị ntị uru. Nke a pụtara na mgbe ị na-akwadebe okwu gị, ị ga-eburu nuche ọnọdụ ha nakwa ihe ndị ha nwere ike ịmaraworị banyere isiokwu ahụ ma ọ bụ ihe ha pụrụ ịdị na-eche banyere ya.Ọ na-adịrị ndị ọzọ mfe karị ịchọpụta nkwenye anyị mgbe anyị na-ekwu okwu nụzọ na-aga were were. Ya mere, tinyere ịkwadebe ihe ọmụma dị mma, rụsie ọrụ ike notú ị ga-esi kwuo ya. Lebara akụkụ okwu gị ndị chọrọ ka i kwuo okwu nụzọ ga-egosi ịdị mkpa ka ukwuu anya karịsịa ka i wee nwee ike ikwu ha nelegideghị anya nihe ndị i deturu. Chetakwa ikpe ekpere ka Jehova gọzie mgbalị gị. Nụzọ dị otú a, ị ga-enwe nkwuwa okwu site na Chineke anyị ikwu okwu nụzọ na-egosi nkwenye i nwere nịbụ eziokwu na ịdị mkpa nke ozi gị.1 Tesa. 2:2.33 E Gosipụtara Akọ Ma Guzosie IkeAKỌ bụ gị na ndị ọzọ inwe ike imekọ ihe nakpasughị ha iwe nụzọ na-adịghị mkpa. Ọ na-agụnye ịmata mgbe ị ga-ekwu okwu na otú ị ga-esi kwuo ya. Nke a apụtaghị ikweta ime ihe na-ezighị ezi ma ọ bụ ịgbanwe eziokwu. E kwesịghị iwere ịdị akọ dị ka ịtụ egwu mmadụ.Ilu 29:25.Mkpụrụ nke mmụọ nsọ bụ ihe kasị mma na-eme ka a dị akọ. Ya mere, onye ịhụya na-akwali adịghị achọ ịkpasu ndị ọzọ iwe; ọ na-achọ inyere ha aka. Onye nwere obiọma ma dị nwayọọ nobi na-eji nwayọọ eme ihe. Onye udo na-achọ ụzọ isi mee ka ya na ndị ọzọ na-enwe mmekọrịta dị mma. Ọbụna mgbe ndị mmadụ nwere àgwà ọjọọ, onye nwere ogologo ntachi obi adịghị ewe iwe.Gal. 5:22, 23.Otú ọ dị, nagbanyeghị otú e si zie ozi Bible, ọ ga-ewe ụfọdụ ndị iwe. Nihi ajọ obi nke ihe ka nọnụ ọgụgụ ná ndị Juu nke narị afọ mbụ, Jizọs Kraịst ghọọrọ ha nkume ịsụ ngọngọ na oké nkume mmejọ. 1 Pita 2:7, 8 Nihe metụtara ọrụ ya nke ikwusa banyere Alaeze ahụ, Jizọs sịrị: Abịara m ịmụnye ọkụ nelu ụwa. Luk 12:49 Ozi banyere Alaeze Jehova, nke na-agụnye mkpa ọ dị ka ụmụ mmadụ nakwere ọbụbụeze nke Onye Okike ha, anọgidewokwa bụrụ isiokwu nke chọrọ ime ihe ngwa ngwa nke na-eche ihe a kpọrọ mmadụ ihu. Ọtụtụ ndị na-ewe iwe banyere ozi ahụ bụ na Alaeze Chineke ga-ewepụ ajọ usoro ihe dị ugbu a nisi nso. Ma, nirubere Chineke isi, anyị nọgidere na-eme nkwusa. Otú ọ dị, ka anyị na-eme otú ahụ, anyị na-eburu nuche ndụmọdụ Bible bụ: Ọ bụrụ na o kwere omume, ọ bụrụhaala na ọ dị unu naka, bụrụnụ ndị ha na mmadụ nile na-adị nudo.Rom 12:18.Ịdị Akọ Mgbe A Na-agba Àmà.Anyị na-agwa ndị ọzọ ihe ndị anyị kwere nọtụtụ ọnọdụ. Nezie, anyị na-eme otú ahụ mgbe anyị nọ nozi ubi, ma anyị na-achọkwa ohere ndị kwesịrị ekwesị iji mee ya mgbe anyị na ndị ikwu anyị, ndị ọrụ ibe anyị, na ụmụ akwụkwọ ibe anyị nọ. Nọnọdụ a nile, a chọrọ akọ.Ọ bụrụ na anyị ezie ozi Alaeze ahụ nụzọ ga-eme ka ndị ọzọ chee na anyị na-agwa ha okwuchukwu, ha pụrụ ịjụ ya. Mgbe ha na-arịọghị enyemaka, ikekwe ha ahụghị mkpa ọ dị, ha pụrụ iwe iwe mgbe e kwuru ihe ọ bụla na-enye echiche na ọ dị mkpa ka a gbazie ha. Olee otú anyị pụrụ isi zere inye echiche na-ezighị ezi? Ịmụta otú e si enwe mkparịta ụka enyi na enyi pụrụ inye aka.Gbalịa ịmalite mkparịta ụka site niwelite isiokwu na-amasị onye nke ọzọ. Ọ bụrụ na onye ahụ bụ onye ikwu gị, onye ọrụ ibe gị, ma ọ bụ nwa akwụkwọ ibe gị, ọ pụrụ ịbụ na ị maraworị ihe ndị na-amasị ya. Ọ bụrụgodị na ị hụtụbeghị onye ahụ, ị pụrụ iwelite ihe ị nụrụ nakụkọ ụwa ma ọ bụ gụta nakwụkwọ akụkọ. Isiokwu ndị dị otú ahụ na-abụkarị ihe ọtụtụ ndị na-eche banyere ha. Mgbe ị na-arụ ọrụ site nụlọ ruo nụlọ, na-eleru anya. Ihe ndị e ji chọọ ụlọ mma, ihe ụmụaka ji egwuri egwu bụ ndị tọgbọgasị gburugburu, ihe okpukpe, na ihe ndị a mapanyere nụgbọala a dọwara nụzọ mbata pụrụ igosikwu ihe ndị na-amasị onye nwe ụlọ. Mgbe onye nwe ụlọ bịara nọnụ ụzọ, gee ntị mgbe ọ na-ekwu okwu. Ihe o kwuru ga-akwado ma ọ bụ mee ka ị gbanwee obi gị banyere ihe ndị i chere na-amasị ya na echiche ya, ọ ga-egosikwukwa gị ihe ndị ọ dị mkpa ka i chebara echiche iji gbaa àmà.Ka mkparịta ụka ahụ nọ na-aga nihu, soro ya kerịta isi ihe ndị sitere na Bible na nakwụkwọ ndị dabeere na Bible bụ ndị metụtara ihe unu na-ekwu. Ma ewegharala mkparịta ụka ahụ. Ekli. 3:7 Mee ka onye nwe ụlọ na-ekere òkè ná nkwurịta okwu ahụ ma ọ bụrụ na ọ dị njikere ikere òkè. Nwee mmasị nechiche ya. Ndị a pụrụ igosi gị ihe ndị dị gị mkpa iji dị akọ.Tupu i kwuo okwu, tụlee otú ha ga-ada ná ntị onye nke ọzọ.Ilu 12:8na-aja ọnụ nwere ezi uche mma. A na-ejikọta okwu Hibru e ji mee ihe nebe a na ihe ndị dị ka nghọta na inwe uche. Ya mere, ezi uche na-agụnye ịkpachara anya nihe anyị na-ekwu nihi ichebara otu okwu echiche nke ọma iji mee ihe nụzọ amamihe dị na ya.Ilu 12Amaokwu nke 18nke otu isiakwụkwọ ahụ nIlu na-adọ aka ná ntị megide ikwu okwu necheghị eche dị ka ndụpu nke mma agha. Anyị pụrụ ịnọgide na-akwado eziokwu Bible nakpasughị ndị ọzọ iwe.Nanị iji akọ na-ahọrọ okwu ị ga-eji mee ihe pụrụ inyere gị aka izereịkpalite ihe mgbochi nụzọ na-enweghị isi. Ọ bụrụ na iji okwu bụ Bible eme ihe na-eme ka a ghara inwe mmasị ige ntị, ị pụrụ iji okwu dị ka ihe odide dị nsọ ma ọ bụ akwụkwọ a na-ebipụta ugbu a nihe karịrị asụsụ 2,000 mee ihe. Ọ bụrụ na i zoo aka na Bible, ị pụrụ ịjụ onye ahụ ihe o chere banyere ya ma buruzie ihe o kwuru nuche ka mkparịta ụka ahụ na-aga nihu.Ịdị akọ na-agụnyekarị ikpebi oge kwesịrị ekwesị iji kwuo ihe ụfọdụ. Ilu 25:11 O nwere ike ị gaghị ekweta ihe nile onye nke ọzọ kwuru, ma ọ dịghị mkpa ịgbaghawa ihe ọ bụla o kwuru nke na-ekwekọghị nAkwụkwọ Nsọ. Agbalịla ịgwa onye nwe ụlọ ihe nile notu oge. Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: M ka nwere ọtụtụ ihe ịgwa unu, ma unu enweghị ike ịnagide ha ugbu a.Jọn 16:12.Mgbe o kwere mee, jiri obi eziokwu jaa ndị ị na-agwa okwu mma. Ọbụna mgbe onye nwe ụlọ na-arụ ụka, ị ka nwere ike ịja ya mma maka inwe otu echiche. Pọl onyeozi mere nke a mgbe ọ na-agwa ndị ọkà ihe ọmụma okwu nAriopagọs nke dị nAtens. Ndị ọkà ihe ọmụma so ya na-arụrịta ụka. Olee otú ọ pụrụ isi mee ka isi ihe ọ na-ekwu doo anya nakpasughị ha iwe? Tupu mgbe ahụ, ọ hụrụ ọtụtụ ebe ịchụàjà ha wuuru chi ha dị iche iche. Kama ịkatọ ndị Atens maka ikpere arụsị ha, o ji akọ jaa ha mma maka ojiji ha ji okpukpe kpọrọ ihe nke ukwuu. Ọ sịrị: Ahụrụ m na nihe nile o yiri ka unu na-atụ chi dị iche iche egwu karịa otú ndị ọzọ na-atụ. Ụzọ a o si malite megheere ya ụzọ izi ozi ya banyere ezi Chineke ahụ. Nihi ya, ụfọdụ ghọrọ ndị kwere ekwe.Ọrụ 17:18,22,34.Iwe ewela gị mgbe e welitere ihe mgbochi. Wetuo obi. Were ha dị ka ohere iji ghọtakwuo ihe onye ahụ na-eche. Ị pụrụ ikele ya maka ikwupụta echiche ya. Gịnịkwanụ ma o kwuo nike, sị: Enwere m okpukpe nke m? Ị pụrụ iji akọ jụọ ya, sị: Ị bụ onye ji okpukpe kpọrọ ihe kemgbe ndụ gị? Mgbe ọ zasịziri, kwukwasị: Ì chere na a ga-enwe oge ihe a kpọrọ mmadụ ga na-ekpe otu okpukpe? Nke a pụrụ imeghe ụzọ maka inwekwu mkparịta ụka.Inwe echiche ziri ezi banyere onwe anyị pụrụ inyere anyị aka ịdị akọ. Anyị kwenyesiri ike nizi ezi nke ụzọ Jehova nakwa nịbụ eziokwu nke Okwu ya. Anyị ji nkwenye na-ekwu banyere ihe ndị a. Ma ọ dịghị ihe mere anyị ga-eji bụrụ ndị ezi omume nanya onwe anyị. Ekli. 7:15, 16 Anyị nwere ekele na anyị maara eziokwu ahụ ma na-enweta ngọzi Jehova, ma anyị maara nke ọma na anyị inweta nnwapụta ya bụ nihi obiọma ya na-erughịrị anyị nakwa okwukwe anyị nwere na Kraịst, ọ bụghị nihi ezi omume nke anyị. Efe. 2:8, 9 Anyị maaramkpa ọ dị ịnọgide na-anwale ma anyị nọ nokwukwe ahụ, ịnọgide na-anwapụta ihe anyị onwe anyị bụ. 2 Kọr. 13:5 Ya mere mgbe anyị na-agwa ndị mmadụ banyere mkpa ọ dị ime ihe Chineke na-achọ, anyị na-eji ịdị umeala nobi na-etinye ndụmọdụ Bible nọrụ nonwe anyị. Ọ bụghị anyị ka ọ dịịrị ikpe mmadụ ibe anyị ikpe. Jehova enyefewo ikpe ikpe nile naka ọkpara ya, anyị aghaghịkwa ịza ajụjụ maka ihe anyị na-eme nihu oche ikpe ya.Jọn 5:22;2 Kọr. 5:10.Mgbe Anyị na Ndị Ezinụlọ na Ndị Kraịst Ibe Anyị Nọ.Anyị iji akọ eme ihe ekwesịghị ịbụ ị nozi ubi. Ebe ịdị akọ bụ ngosipụta nke mkpụrụ nke mmụọ Chineke, anyị kwesịkwara ịdị akọ nụlọ mgbe anyị na-emeso ndị òtù ezinụlọ anyị ihe. Ịhụya ga-akpali anyị ichebara mmetụta nke ndị ọzọ echiche. Di Eze Nwanyị Esta abụghị onye na-efe Jehova, ma Esta kwanyeere ya ùgwù ma gosi nnukwute ezi uche mgbe ọ na-akọrọ ya ihe metụtara ndị ohu Jehova. Esta, isi 3-8 Nọnọdụ ụfọdụ, iji akọ na-emeso ndị òtù ezinụlọ na-abụghị Ndịàmà pụrụ ịchọ ka anyị kwe ka àgwà anyị, kama ịbụ nkọwa nke ihe ndị anyị kwere, mee ka ha nwee mmasị nụzọ nke eziokwu.1 Pita 3:1, 2.Notu aka ahụ, eziokwu ahụ bụ na anyị maara ndị òtù ọgbakọ nke ọma apụtaghị na anyị pụrụ imeso ha ihe nejighị akọ ma ọ bụ nobi ọjọọ. Anyị ekwesịghị iche na ha kwesịrị ịnagideli ya nihi na ha tozuru okè. Anyị ekwesịghịkwa ịgọpụ onwe anyị site nikwu, sị: Ọ bụ otú m na-eme. Ọ bụrụ na anyị achọpụta na otú anyị si ekwu okwu na-akpasu ndị ọzọ iwe, anyị kwesịrị ikpebisi ike ịgbanwe. Ịhụya siri ike anyị nwere maka ibe anyị kwesịrị ịkpali anyị ime ihe ọma nebe ndị ezinụlọ anyị nokwukwe nọ.1 Pita 4:8,15;Gal. 6:10.Mgbe A Na-agwa Ndị Na-ege Ntị Okwu.Ọ dịkwa ndị na-ekwu okwu nelu ikpo okwu mkpa ịdị akọ. Ihe na-emejupụta ndị na-ege ntị bụ ndị si nọnọdụ dị iche iche. Ha nile ahaghị nhata notú ha toruru nụzọ ime mmụọ. Ọ pụrụ ịbụ nke mbụ ụfọdụ na-abịa nỤlọ Nzukọ Alaeze. Ndị ọzọ pụrụ ịdị na-enwe ihe isi ike nke ọkà okwu na-amaghị. Gịnị pụrụ inyere ọkà okwu aka izere ịkpasu ndị na-ege ya ntị iwe?Nikwekọ na ndụmọdụ Pọl onyeozi nyere Taịtọs, mee ya ihe mgbaru ọsọ gị ịghara ikwu okwu ọjọọ banyere onye ọ bụla, na-enwe ezi uche, na-egosi ịdị nwayọọ nile nebe mmadụ nile nọ. Taị. 3:2 Zere iṅomi ụwa nojiji ọ na-eji okwu ndị na-eweda ndị si nagbụrụ ọzọ, asụsụ ọzọ, ma ọ bụ mba ọzọ, ala, eme ihe. Mkpu. 7:9, 10 Kwuo ihe nile Jehova chọrọ nezoghị ọnụ, gosikwa amamihe dị nitinye ha nọrụ; ma zere ikwu okwu mweda nala banyere ndị na-amalitebeghị ịga ije nụzọ zuru ezu nụzọ Jehova. Kama nke ahụ, gbaa mmadụ nileume ịghọta ihe bụ uche Chineke na ime ihe na-atọ ya ụtọ. Jiri ịja mma na-ekpo ọkụ, nke e ji obi eziokwu nye, melata ịdị ike nke ndụmọdụ gị. Site notú i si ekwu okwu na ụda olu gị, gosi ịhụya ụmụnna ahụ nke anyị nile kwesịrị inwe nebe ibe anyị nọ.1 Tesa. 4:1-12;1 Pita 3:8.34 Ọ Na-ewuli Elu Ma Bụrụ nke A Pụrụ Iji Mee IheOZI e nyere anyị ọrụ izisa bụ ozi ọma. Jizọs sịrị: A ghaghị ibu ụzọ kwusaa ozi ọma ahụ ná mba nile. Mak 13:10 Jizọs nonwe ya setịpụrụ ihe nlereanya a ga-agbaso site nikwusa ozi ọma banyere alaeze Chineke. Luk 4:43 A kọwakwara ihe ndịozi kwusara dị ka ozi ọma Chineke nakwa ozi ọma banyere Kraịst ahụ. 1 Tesa. 2:2;2 Kọr. 2:12 Ụdị ozi ahụ na-ewuli elu ma bụrụ nke a pụrụ iji mee ihe.Nikwekọ ná nkwusa ozi ọma ebighị ebi nke mmụọ ozi . . . na-efegharị netiti eluigwe na-ekwusa, anyị na-agba ndị mmadụ ume, sị: Na-atụnụ Chineke egwu, na-enyekwa ya otuto. Mkpu. 14:6, 7 Anyị na-agwa ndị mmadụ nebe nile banyere ezi Chineke ahụ, aha ya, àgwà ya magburu onwe ha, oké ọrụ ya dị iche iche, nzube ịhụya ya, ihe ndị ọ chọrọ naka anyị, nakwa na anyị ga-aza ajụjụ nihu ya. Ozi ọma ahụ na-agụnye eziokwu bụ na Jehova Chineke ga-ebibi ndị ajọ omume, ndị na-adịghị asọpụrụ ya, ndị na-emebiri ụmụ mmadụ ndị ọzọ ndụ. Ma ọ bụghị ọrụ anyị ikpe ndị anyị na-ekwusara ozi ọma ikpe. Ihe anyị chọsiri ike bụ ka ọtụtụ mmadụ, ruo nókè o kwere mee, ṅaa ntị nozi Bible ka o wee bụrụ ozi ọma nezie nye ha.Ilu 2:20-22;Jọn 5:22.Mee Ka Isiokwu Ndị Na-akụda Mmụọ Dị Ntakịrị.Nezie, e nwere ihe ndị na-akụda mmụọ ná ndụ. Anyị adịghị eleghara ha anya. Iji malite mkparịta ụka, ị pụrụ iwelite otu nsogbu nke na-echegbu ndị nọ nókèala unu ma soro ha kwurịta ya ná mkpirikpi. Ma ọ dịghị abakebe uru ikwute ya aka. Ndị mmadụ na-anụ akụkọ ọjọọ mgbe nile, ya mere ikwu banyere ihe ndị na-adịghị enye obi ụtọ pụrụ ime ka ha mechie ụzọ ha ma ọ bụ ntị ha. Ná mmalite mkparịta ụka gị, gbalịa ịdọrọ uche ha gaa neziokwu na-enye ume ọhụrụ ndị dị nOkwu Chineke. Mkpu. 22:17 Mgbe ahụ, ọ bụrụgodị na onye ahụ achọghị ịga nihu ná mkparịta ụka ahụ, ị ga-agwaworị ya ihe na-ewuli elu ọ ga-echebara echiche. Nke a pụrụ ime ka ọ dịkwuo njikere ige ntị noge ọzọ.Notu aka ahụ, ọ bụrụ na a kpọrọ gị ikwu okwu, agwala ndị na-ege ntịbanyere ihe ndị na-akụda mmụọ gabiga ókè ị nihi na ha bara ụba. Ọ bụrụ na onye ọkà okwu ekwuo okwu ruo ogologo oge banyere ihe ndị ọchịchị bụ mmadụ na-emelighị, akụkọ banyere mpụ na ime ihe ike, nakwa njupụta omume rụrụ arụ jupụtara ebe nile nụzọ na-awụ akpata oyi nahụ, ọ pụrụ ịdị na-akụda mmụọ. Webata akụkụ ndị na-akụda mmụọ nihe ị na-ekwu ị ma ọ bụrụ na ha ga-aba uru. Iwebata ntakịrị nime ụdị ihe ọmụma ahụ pụrụ imesi ike otú okwu gị si bịa noge ya. Ọ pụkwara ime ka a mata isi ihe ndị so na-akpata otu ọnọdụ, nihi ya, jiri ya gosi ihe mere ihe ngwọta e nyere nime Bible ji dị irè. Nebe o kwere mee, kpọọ okwu aha nekwughị okwu ruo ogologo oge banyere nsogbu ndị ahụ.Ọ naghị ekwekebe omume, ọ dịghịkwa mma bụ iwepụcha ihenilena-akụda mmụọ nokwu. Ihe bụ ihe ịma aka bụ ijikọta ndị dị mma na ndị na-akụda mmụọ nụzọ ga-eme ka o nwee mmetụta dị mma nozuzu ya. Iji mezuo nke a, ị ghaghị ikpebi ihe ị ga-ewebata, ihe ị ga-ahapụ, na ebe a ga-emesi ike. NOzizi Elu Ugwu ahụ, Jizọs dụrụ ndị na-ege ya ntị ọdụ ka ha zere omume ịchọ ọdịmma onwe onye nke ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii, o nyekwara ihe atụ ole na ole iji mee ka o doo anya. Mat. 6:1, 2,5,16 Otú ọ dị, kama ikwuwe okwu banyere ihe nlereanya na-adịghị mma nke ndị ndú okpukpe ahụ, Jizọs mesiri ịghọta ezi ụzọ nile nke Chineke na ibi ndụ kwekọrọ na ha ike. Mat. 6:3, 4,6-15,17-34 O nwere mmetụta bara nnọọ uru.Mee Ka Ọ Bụrụ nke A Pụrụ Iji Mee Ihe.Ọ bụrụ na e kenyere gị ikwu okwu nọgbakọ unu banyere otu akụkụ nke ọrụ Ndị Kraịst, gbalịsie ike ịdị na-ewuli elu kama ịdị na-eme nkatọ. Jide naka na ị na-eme ihe ị na-agba ndị ọzọ ume ime. Rom 2:21, 22;Hib. 13:7 Ka ọ bụrụ ịhụya na-akpali ihe ndị ị na-ekwu, ọ bụghị iwe. 2 Kọr. 2:4 Ọ bụrụ na i nwere obi ike na ndị kwere ekwe ibe gị chọrọ ime ihe na-atọ Jehova ụtọ, ihe ị na-ekwu ga-egosipụta obi ike ahụ, nke a ga-enwekwa mmetụta dị mma. Rịba ama otú Pọl onyeozi si gosipụta ụdị obi ike ahụ, dị ka e dekọrọ ya ná1 Ndị Tesalonaịka 4:1-12;2 Ndị Tesalonaịka 3:4, 5; nakwa naFaịlimọn 4,8-14,21.Mgbe ụfọdụ, ọ na-adị mkpa ka ndị okenye nye ịdọ aka ná ntị banyere omume amamihe na-adịghị na ya. Ma ịdị umeala nobi ga-enyere ha aka iji mmụọ dị nwayọọ mesoo ụmụnna ha. Gal. 6:1 Otú e si ekwu okwu kwesịrị igosi na a na-ele ndị nọ nọgbakọ anya nụzọ nkwanye ùgwù. 1 Pita 5:2, 3 Bible na-adụ ụmụ okorobịa ọdụ ka ha mara nke a karịsịa.1 Tim. 4:12;5:1, 2;1 Pita 5:5 Mgbe ọ dị mkpa ịdọ aka ná ntị, inye ọzụzụ, ime ka ihe guzozie, e kwesịrị ime nke a na-adabere nihe Bible nonwe ya na-ekwu. 2 Tim. 3:16 E kwesịghị iji Akwụkwọ Nsọ mee ihe nebe ọ na-adabaghị ma ọ bụ hịgharịa ya iji kwadoo otu echiche nke ọkà okwu kwenyesiri ike na ya. Ọbụna mgbe ọ dị mkpa inye ndụmọdụ iji nye mgbazi, a pụrụ ime ka okwu ahụ bụrụ nke na-ewuli elu ma ọ bụrụ na e mesie ike karịsịa ụzọ isi zere itinye aka nomume ọjọọ, ụzọ isi dozie nsogbu, ụzọ isi merie ihe isi ike, ụzọ isi gbazie ụzọ ọjọọ, na otú ihe Jehova chọrọ si echebe anyị.Ọma 119:1,9-16.Mgbe ị na-akwadebe okwu gị, chesie echiche ike otú ị ga-esi mechie isi ihe nke ọ bụla nakwa okwu ahụ dum. A na-echetakarị ihe ikpeazụ e kwuru ruo ogologo oge karịsịa. Ọ ga-abụ ihe na-ewuli elu?Mgbe Gị na Ndị Kwere Ekwe Ibe Gị Na-enwe Mkparịta Ụka.Ndị ohu Jehova na-eji ohere inwe mkpakọrita ná nzukọ Ndị Kraịst akpọrọ ihe nke ukwuu. Ha bụ oge na-enye ume ọhụrụ nụzọ ime mmụọ. Bible na-agba anyị ume iburu ịgbarịta ibe anyị ume nuche mgbe anyị zukọtara nebe anyị na-anọ efe ofufe. Hib. 10:25 A na-eme ya ọ bụghị ị site nokwu na ịza ajụjụ ná nzukọ kamakwa site ná mkparịta ụka tupu nzukọ amalite na mgbe ọ gbasasịrị.Ọ bụ ezie na mkparịta ụka na-abụkarị banyere ihe ndị na-eme kwa ụbọchị, agbamume kasịnụ na-abịa site nikwurịta ihe ime mmụọ. Ndị a na-agụnye ahụmahụ ndị anyị na-enwe nije ozi dị nsọ. Inwe mmasị ziri ezi nahụ ibe anyị bụkwa ihe na-ewuli elu.Nihi mmetụta nke ụwa gbara anyị gburugburu na-enwe, ọ dị mkpa ilezi anya. Mgbe ọ na-edegara Ndị Kraịst nọ nEfesọs akwụkwọ, Pọl sịrị: Ebe unu wepụworo okwu ụgha, ka onye ọ bụla nime unu na-agwa onye agbata obi ya eziokwu. Efe. 4:25 Ikwu eziokwu kama ịgha ụgha na-agụnye enyeghị ihe dị iche iche nakwa ndị mmadụ otuto, bụ ndị ụwa na-efe ka chi. Notu aka ahụ, Jizọs dọrọ aka ná ntị banyere ike dị aghụghọ nke akụ. Mat. 13:22 Ya mere, mgbe anyị na ndị ibe anyị na-ekwurịta okwu, ọ dị mkpa ka anyị kpachara anya ka anyị ghara ịkwalite aghụghọ ahụ site nime ka inwe ihe onwunwe bụrụ ihe na-adọrọ adọrọ.1 Tim. 6:9, 10.Mgbe ọ na-adụ ọdụ banyere mkpa ọ dị ịdị na-ewuli elu, Pọl onyeozi gbara anyị ume ka anyị ghara ikpe nwanna ikpe ma ọ bụ ledaa ya anya bụ onye pụrụ izere ihe ụfọdụ nihi adịghị ike dị iche iche nokwukwe ya, ya bụ, nihi na ọ ghọtaghị otú nnwere onwe Ndị Kraịst haruru. Nezie, ka mkparịta ụka anyị wee na-ewuli ndị ọzọ elu, anyị aghaghị iburu otú e si zụlite ha nakwa ókè ha toruru nụzọ ime mmụọ nuche. Leeihe mwute ọ ga-abụ idebe ihe ịsụ ngọngọ ma ọ bụ ihe na-akpata mkpọbi ụkwụ nihu nwanna!Rom 4:1-4,13,19.Ndị na-agbaso nsogbu onwe onye ndị siri ike mgbadị ka ihe atụ, ọrịa na-adịghị ala alana-enwe mmasị ná mkparịta ụka na-ewuli elu. Onye dị otú ahụ pụrụ itinye mgbalị dị ukwuu iji gaa nzukọ. Ndị maara ọnọdụ ya pụrụ ịjụ ya, sị: Olee otú ị dị? Ihe ịrụ ụka adịghị ya na ọ ga-enwe mmasị ná nchegbu ha. Otú ọ dị, ikwu banyere ahụ ike ya nwere ike ọ gaghị abụ isiokwu ọ na-enwekarịsị mmasị ikwurịta. Agbamume na ịja mma pụrụ ime ka obi dị ya mma karị. Ị na-ahụ ihe àmà na-egosi na ọ ka hụrụ Jehova nanya nakwa ntachi obi ya nọnọdụ siri ike? Ọ na-abụrụ gị ihe agbamume mgbe ọ zara ajụjụ? Ọ gaghị abụ ihe na-ewuli elu karị ịdọrọ uche gaa nebe ndị ọ dị ike nakwa ụtụ ọ na-atụnye nọgbakọ kama ịbụ nadịghị ike ya?1 Tesa. 5:11.Ka mkparịta ụka anyị wee bụrụ nke na-ewuli elu, ọ dị oké mkpa ka anyị buru nuche ihe bụ echiche Jehova banyere ihe anyị na-atụle. NIzrel oge ochie, Chineke were iwe dị ukwuu megide ndị kwuru okwu megide ndị nnọchiteanya Jehova ma mee mkpesa banyere mana. Ọnụ Ọgụ. 12:1-16;21:5, 6 Anyị na-enye ihe àmà na anyị eritewo uru nihe nlereanya ndị ahụ mgbe anyị na-akwanyere ndị okenye ùgwù ma jiri nri ime mmụọ a na-enye anyị site naka òtù ohu ahụ na-ekwesị ntụkwasị obi, nke nwekwara uche kpọrọ ihe.1 Tim. 5:17.Ọ naghị esikebe ike ịchọta ihe ndị bara uru anyị ga-ekwu maka ha mgbe anyị na ụmụnna anyị bụ Ndị Kraịst nọ. Otú ọ dị, ọ bụrụ na ihe mmadụ na-ekwu bụ ime oké nkatọ, bute ụzọ nịtụgharị mkparịta ụka ahụ gaa nihe ndị na-ewuli elu.Ma ànyị na-agbara ndị ọzọ àmà, na-ekwu okwu nelu ikpo okwu, ma ọ bụ soro ndị kwere ekwe ibe anyị na-ekwurịta okwu, ka anyị jiri nghọta mee ihe iji wepụta site nakụ nke obi anyị okwu ọ bụla dị mma maka iwuli elu dị ka ọ pụrụ ịdị mkpa, ka o wee nye ndị na-anụ ya ihe dị ụtọ.Efe. 4:29.35 Nkwughachi Iji Mesie Okwu IkeIZI ihe nụzọ dị irè na-agụnye ikwughachi ihe. Mgbe e kwughachiri otu ihe dị mkpa ihe karịrị otu ugboro, o yikarịrị ka ndị na-ege ntị ha ga-echeta ya. Ọ bụrụ na e kwughachi ihe ahụ nụzọ dịtụ iche, ha pụrụ ọbụna ịghọta ya nke ọma karị.Ọ bụrụ na ndị na-ege gị ntị echetaghị ihe i kwuru, okwu gị agaghị enwe mmetụta nihe ha kwenyere ma ọ bụ notú ha si adị ndụ. Ma eleghị anya ha ga-anọgide na-eche echiche banyere isi ihe ndị i mesiri ike karịsịa.Jehova, bụ Onye Nkụzi Ukwu anyị, na-esetịpụrụ anyị ihe nlereanya notú o si ekwughachi ihe o kwuru. O nyere mba Izrel Iwu Iri ahụ. Site nọnụ mmụọ ozi bụ ọnụ na-ekwuru ya, o mere ka mba ahụ nụ iwu ndị ahụ nelu Ugwu Saịnaị. Ka e mesịrị, o dere ya ede nye Mozis. Ọpụ. 20:1-17;31:18;Deut. 5:22 Dị ka Jehova tụziri, Mozis gụpụtaghachiiri mba ahụ iwu ndị ahụ tupu ha abanye nAla Nkwa ahụ, sitekwa nike mmụọ nsọ, Mozis deturu ya, dị ka ọ dị naDeuterọnọmi 5:6-21. Otu nime iwu e nyere ụmụ Izrel bụ ka ha jiri obi ha, mkpụrụ obi ha, na ike ha dum hụ Jehova nanya ma jeere ya ozi. E kwughachikwara nke a ugboro ugboro. Deut. 6:5;10:12;11:13;30:6 Nihi gịnị? Nihi na, dị ka Jizọs kwuru, ọ bụ ihe e nyere niwu nke kasịnụ, bụrụkwa nke mbụ. Mat. 22:34-38 Site nọnụ Jeremaịa onye amụma, Jehova chetaara ndị Juda, ihe karịrị ugboro 20, otú irubere ya isi nihe nile o nyere ha niwu dịruru ná mkpa. Jer. 7:23;11:4;12:17;19:15 Sitekwa nọnụ Izikiel, Chineke kwuru, ihe karịrị ugboro 60, na mba dị iche iche ga-amara na Mụ onwe m bụ Jehova.Ezik. 6:10;38:23.Nihe ndekọ banyere ije ozi Jizọs, anyị na-ahụkwa otú o si jiri ikwughachi ihe mee ihe nụzọ dị irè. Dị ka ihe atụ, e nwere Oziọma anọ ahụnke ọ bụla na-ekwu banyere ihe ndị dị mkpa merenụ, bụ ndị a kọrọ notu nime Oziọma ndị nke ọzọ ma ọ bụ karịa, ma na-akọ ihe ndị a site nakụkụ dịgasịtụ iche. Nizi ihe ya, Jizọs kwughachiriotu ihe mmụta bụ isi ihe karịrị otu ugboro ma o kwuru ya nụzọ dịgasị iche iche. Mak 9:34-37;10:35-45;Jọn 13:2-17 Mgbe ọ nọkwa nUgwu Oliv, ụbọchị ole na ole tupu ọ nwụọ, Jizọs ji ikwughachi ihe mesie ndụmọdụ a dị mkpa ike: Nọrọnụ na nche, nihi na unu amaghị ụbọchị Onyenwe unu ga-abịa.Mat. 24:42;25:13.Nozi Ubi.Mgbe ị na-agbara ndị mmadụ àmà, ị na-enwe olileanya na ha ga-echeta ihe ị na-ekwu. Ikwughachi ihe nụzọ dị irè pụrụ inye aka nimezu ebumnobi ahụ.Ọtụtụ mgbe, ikwughachi ihe noge a na-atụle otu okwu ga-enye aka imesi ya ike nuche mmadụ. Ya mere, mgbe ị gụsịrị otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ, ị pụrụ imesi ya ike site nizo aka notu akụkụ ya bụ isi ma jụọ, sị, Ị hụrụ otú e si kwuo okwu namaokwu ahụ?A pụkwara iji ahịrịokwu ndị ikpeazụ ná mkparịta ụka mee ihe nụzọ dị irè. Dị ka ihe atụ, ị pụrụ ikwu, sị: Isi ihe m na-enwe olileanya na ị ga-echeta ná mkparịta ụka anyị bụ . . .  Mgbe ahụ kwughachi ya nụzọ dị mfe. Ọ pụrụ ịbụ ihe dị ka: Nzube Chineke bụ ka e mee ụwa ka ọ ghọọ paradaịs. Nzube ahụ aghaghị imezu. Ma ọ bụkwanụ: Bible na-egosi nụzọ doro anya na anyị na-ebi na mgbe ikpeazụ nke usoro ihe a. Ọ bụrụ na anyị ga-alanarị ọgwụgwụ ya, ọ dị anyị mkpa ịmụta ihe Chineke chọrọ naka anyị. Ma ọ bụ ọ pụrụ ịbụ: Dị ka anyị hụworo, Bible na-enye ndụmọdụ dị irè nụzọ isi nagide nsogbu ndị a na-enwe ná ndụ ezinụlọ. Nọnọdụ ụfọdụ, ị pụrụ ị ikwughachi ihe e kwuru na Bible dị ka isi ihe a ga-echeta. Nezie, ime nke a nụzọ dị irè na-achọ ibu ụzọ chebara ya echiche.Ná nletaghachi, tinyere nọmụmụ Bible, gị ikwughachi ihe pụrụ ịgụnye ajụjụ ntụleghachi.Mgbe ọ na-esiri mmadụ ike ịghọta ma ọ bụ itinye ndụmọdụ Bible nọrụ, ọ pụrụ ịdị gị mkpa iwelite isiokwu ahụ ihe karịrị otu ugboro. Gbalịa ileba ya anya site nakụkụ dị iche iche. Ọ bụghị iwu na mkparịta ụka ndị ahụ ga-eto ogologo kama ha kwesịrị ịgba onye a na-amụrụ ihe ume ịnọgide na-echebara okwu ahụ echiche. Cheta, Jizọs ji ụdị ikwughachi ihe a mee ihe ninyere ndị na-eso ụzọ ya aka imeri ọchịchọ nke ịnọ nọkwá mbụ.Mat. 18:1-6;20:20-28;Luk 22:24-27.Mgbe A Na-ekwu Okwu.Ọ bụrụ na ị nọ nelu ikpo okwu na-ekwu okwu, ebumnobi gị abụghị ị inye ihe ọmụma. Ị chọrọ ka ndịna-ege ntị ghọta ya, cheta ya, ma jiri ya mee ihe. Iji mezuo nke ahụ, jiri ikwughachi ihe mee ihe nụzọ dị irè.Otú ọ dị, ọ bụrụ na i kwughachi ihe ndị bụ isi ihe ọtụtụ ugboro karị, ndị na-ege gị ntị pụrụ ịkwụsị ige gị ntị. Jiri nlezianya họrọ isi ihe ndị kwesịrị ka e mesie ha nnọọ ike. Ndị a na-abụkarị isi ihe ndị okwu gị hiwere isi na ha, ma ha pụkwara ịgụnye ihe ndị ọzọ pụrụ ịbara ndị na-ege gị ntị uru karịsịa.Iji jiri ikwughachi ihe mee ihe, ị pụrụ ibu ụzọ kwuo nokwu mmeghegị isi ihe ndị dị nokwu gị. Mee ya site nikwu okwu ndị dị nkenke nke ga-abụ nchịkọta nke ihe ndị ị gaje ikwuzu nozuzu ya, site nịjụ ajụjụ ma ọ bụ ime ihe atụ ndị dị mkpirikpi, ndị ga-ewepụta nsogbu ndị ị gaje ịtụle. Ị pụrụ ikwu isi ihe ole dị na ya ma kpọpụta ha site ninye ha nọmba. Mgbe ahụ kọwapụta nke ọ bụla nime isi ihe ndị dị nụmị okwu gị. A pụrụ imesikwu ihe ikenụmịokwu gị site nikwughachi isi ihe nke ọ bụla tupu ị gafere nọzọ. Ma ọ bụ a pụrụ imezu ya site ninye ihe atụ nke ga-agụnye itinye isi ihe ahụ nọrụ. Ị pụrụ imesikwu ihe ndị bụ isi nokwu gị ike site nijiokwu mmechinke ga-ekwughachi ha mee ihe, nke ga-eme ka ha pụta ìhè site niji ha tụnyere ihe ndị ọzọ, nke ga-aza ajụjụ ndị e welitere, ma ọ bụ kwuo nụzọ dị mkpirikpi ngwọta nke nsogbu ndị e welitere.Tụkwasị nihe ndị e kwuru nelu, ọkà okwu nwere ahụmahụ na-eleru ndị na-ege ya ntị anya nke ọma. Ọ bụrụ na otu echiche esiere ụfọdụ nime ha ike ịghọta, ọkà okwu na-ama. Ọ bụrụ na isi ihe ahụ dị mkpa, ọ na-ekwughachi ya. Otú ọ dị, ikwughachi otu mkpụrụ okwu ndị ahụ nwere ike ọ gaghị emezu ebumnobi ya. Izi ihe gụnyere ihe karịrị nke ahụ. Ọ ghaghị ịdị na-agbanwe ihe. Ọ pụrụ ịdị mkpa ka ọ gbakwụnye ihe ụfọdụ na mberede nokwu. Gị ịmụta isi otú a mee ihe banyere mkpa nke ndị na-ege gị ntị ga-ekpebi ruo nókè dị ukwuu otú ị ga-adịru irè dị ka onye ozizi.36 A Kọwapụtara IsiokwuNDỊ ọkà okwu nwere ahụmahụ maara uru inwe isiokwu bara. Mgbe ha na-akwadebe okwu ha, isiokwu ahụ na-enyere ha aka ilekwasị anya notu ihe ọmụma kpọmkwem na ichemikwu echiche na ya. Ihe ọ na-arụpụta bụ na kama ikwu okwu elu elu nọtụtụ ihe, ha na-ekwu okwu ha nụzọ ga-abara ndị na-ege ntị uru karị. Mgbe e jikọtara isi ihe nke ọ bụla na isiokwu ahụ kpọmkwem, mgbe ọ na-enyekwa aka ịkọwa ya, a na-enyere ndị na-ege ntị aka icheta isi ihe ndị ahụ na ịghọta mkpa ha dị.Ị ga-ahụ na okwu gị ga na-adị mma karị ma i were ya na isiokwu gị bụ otuakụkụnke i si na ya na-akọwa ihe ị na-ekwu maka ya. Alaeze, Bible, na mbilite nọnwụ bụ ihe ndị sara mbara a pụrụ ikwu okwu na ha. A pụrụ inwe ọtụtụ isiokwu dabeere nihe ndị a. Ndị a bụ ụfọdụ ihe atụ: Alaeze ahụ, Ọchịchị Dị Adị nEzie, Alaeze Chineke Ga-eme Ka Ụwa Ghọọ Paradaịs, Bible Sitere nIke Mmụọ Nsọ Chineke, Bible Bụ Ihe Nduzi Bara Uru Maka Oge Anyị, Mbilite nỌnwụ Na-eme Ka Ndị Na-eru Újú Nwee Olileanya, na Olileanya Mbilite nỌnwụ Na-enyere Anyị Aka Iguzosi Ike Mgbe Mkpagbu Na-eche Anyị Ihu. Isiokwu a nile ga-achọ ka a kọwapụta ha nụzọ dịgasị nnọọ iche.Nikwekọ nisiokwu nke Bible, nkwusa Jizọs Kraịst mere noge ọ na-eje ozi nelu ala mere ka ọ pụta ìhè bụ isiokwu bụ: Alaeze nke eluigwe eruwo nso. Mat. 4:17 Olee otú e si kọwapụta isiokwu ahụ? E zoro aka nAlaeze ahụ ihe karịrị ugboro 110 nOziọma anọ ahụ. Ma ihe Jizọs mere abụghị ị ikwughachi okwu bụ alaeze ugboro ugboro. Ma site nihe ọ kụziri ma site nọrụ ebube ndị ọ rụrụ, Jizọs mere ka o doo anya na ya, bụ onye nọ nebe ahụ, bụ Ọkpara Chineke, Mezaịa ahụ, onye Jehova ga-enye Alaeze ahụ. Jizọs gosikwara na e si naka ya na-emeghere ndị ọzọ ụzọ ikere òkè nAlaeze ahụ. O mere ka a mata àgwà nke ndị a ga-enye ihe ùgwù ahụ na-aghaghị igosipụta. Site nihe ndị ọ kụziri nakwa ọrụ dị ike ndị ọ rụrụ, o mere ka ihe Alaeze Chineke ga-apụta ná ndụ ndị mmadụ doo anya, ọ kọwapụtakwara na nchụpụ ọchụpụrụ ndị mmụọ ọjọọ site nike mmụọ nsọ Chineke bụ ihe àmà na-egosi na alaeze Chineke abịakwasịwo ndị na-ege ya ntị nezie. Luk 11:20 Ọ bụ Alaeze ahụ ka Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya ka ha gbaa àmà maka ya.Mat. 10:7;24:14.Iji Isiokwu Kwesịrị Ekwesị Eme Ihe.A sịghị gị kọwaa otu isiokwu ruo nókè Bible kọwara ya, kama inwe isiokwu kwesịrị ekwesị dịkwa mkpa.Ọ bụrụ na ọ bụ gị ga-eji aka gị họrọ isiokwu gị, buru ụzọ tụlee ebumnobi nke okwu gị. Mgbe ahụ, ka ị na-ahọrọ isi ihe ndị ga-adị nihe ndepụta gị, jide naka na nezie ha na-akwado isiokwu ahụ ị họọrọ.Ọ bụrụ na e kenyere gị isiokwu, jiri nlezianya tụlee ihe ọ na-egosi banyere otú ị ga-esi kwadebe okwu gị. Ọ pụrụ ịchọ mgbalị iji ghọta uru isiokwu dị otú ahụ bara na ihe ndị ọ gụnyere. Ọ bụrụ na ọ bụ gị ga-ahọrọ ihe ndị ị ga-eji kọwaa isiokwu ahụ e kenyere gị, jiri nlezianya họrọ ha ka isiokwu ahụ wee pụta ìhè. Naka nke ọzọ, ọ bụrụ na e nyere gị ihe ị ga-ekwu, ọ ka dịkwa gị mkpa ịtụle otú ị ga-esi jiri ya mee ihe nikwekọ nisiokwu ahụ. Ọ dịkwa mkpa ka ị tụlee ihe mere ihe ọmụma ahụ ji dị ndị na-ege gị ntị mkpa na ihe kwesịrị ịbụ ebumnobi i ji na-ekwu ya. Nke a ga-enyere gị aka ikpebi ihe ị ga-emesi ike mgbe ị na-ekwu okwu gị.Ụzọ Isi Mesie Isiokwu ahụ Ike.Iji mesie isiokwu ahụ ike nụzọ kwesịrị ekwesị, ị ghaghị ịtọ ntọala ya mgbe ị na-ahọrọ ma na-ahazi ihe ị ga-ekwu. Ọ bụrụ na i jiri ị ihe ndị na-akwado isiokwu gị mee ihe, ọ bụrụkwa na ị gbasoo ụkpụrụ ndị dị nịkwadebe ihe ndepụta dị mma, ọ ga-afọ nke nta ka ọ bụrụ na ị ga-emesi isiokwu ahụ ike netinyeghị mgbalị.Ikwughachi ihe pụrụ inye aka nimesi isiokwu ahụ ike. Negwú ụfọdụ, isiokwu egwú bụ okwu ndị dị negwú bụ nke a na-agụghachi ugboro ugboro nke na a na-eji ha amara egwú ahụ dum. A dịghị eji otu olu ahụ agụghachi ha mgbe nile. Mgbe ụfọdụ, a na-agụ otu nkebi ahịrịokwu ma ọ bụ abụọ, mgbe ụfọdụ a na-agụ ya nụzọ ọzọ, ma otú ọ sọrọ ya dịrị, onye gụrụ ya na-eji nkà ewebata okwu egwú ndị ahụ ugboro ugboro ruo mgbe ha jupụtara negwú ahụ dum. Ọ bụ otú ahụ ka o kwesịrị ịdị banyere isiokwu nke okwu gị. Ikwughachi okwu ndị bụ isi dị nisiokwu ahụ yiri okwu ndị dị negwú nke a na-agụghachi ugboro ugboro. Iji okwu ndị ha na okwu ndị a pụtara otu ihe eme ihema ọ bụ ikwughachi isiokwu ahụ nụdị ọzọ na-eme ka a gbanwetụ isiokwu ahụ. Iji ụzọ dị otú a eme ihe ga-eme ka isiokwu ahụ bụrụ echiche bụ isi nke ndị na-ege gị ntị ga na-echeta.Ụkpụrụ ndị a na-emetụta ọ bụghị ị okwu ndị a nọ nikpo okwu na-ekwu kamakwa mkparịta ụka ndị a na-enwe nozi ubi. Mkparịta ụka nke dịtụ mkpirikpi na-aghọ nke dị mfe icheta karị ma ọ bụrụ na isiokwu ya apụta ìhè. A ga-echeta ntụziaka e nyere nọmụmụ Bible ngwa ngwa karị ma ọ bụrụ na e mesiri otu isiokwu ike. Mgbalị ị na-etinye nịhọrọ na nịkọwapụta isiokwu ndị kwesịrị ekwesị ga-eme nnọọ ka ị dịkwuo irè dị ka ọkà okwu na dị ka onye ozizi nke Okwu Chineke.37 E Mere Ka Ihe Ndị Bụ Isi Ihe Pụta ÌhèOLEE ihe ndị na-abụ isi ihe nokwu? Ọ bụghị ị akụkụ ndị dị ụtọ, ndị e hotara ná mkpirikpi mgbe a na-ekwu okwu. Ha bụ echiche ndị dị mkpa ndị a kọwapụtara nụzọ sara mbara. Ha bụ echiche ndị dị oké mkpa iji mezuo ebumnobi gị.Otu ihe dị mkpa iji mee ka ihe ndị bụ isi ihe pụta ìhè bụ gị iji amamihe họrọ ma hazie ihe ndị ị ga-ekwu. Ime nnyocha mgbe a na-akwadebe okwu na-emekarị ka e nweta ihe ọmụma karịa otú a pụrụ iji mee ihe. Olee otú ị pụrụ isi kpebie ndị ị ga-eji mee ihe?Nke mbụ,chebara ndị ga-ege gị ntị echiche. Hà maara nnọọ ihe banyere isiokwu gị nke ọma ka ọ bụ na ha amakebeghị ihe banyere ya? Ihe ka ukwuu nime ha hà kwenyere nihe Bible na-ekwu banyere ya, ka ụfọdụ hà na-enwetụ obi abụọ? Ụdị ihe ịma aka dịgasị aṅaa ka ha na-eche ihu kwa ụbọchị mgbe ha na-agbalị itinye ihe Bible na-ekwu nisiokwu ahụ nọrụ?Nke abụọ,jide naka na ebumnobi i ji na-agwa ndị ahụ na-ege ntị okwu nisiokwu ị na-eme atụmatụ ikwu okwu na ya doro gị anya nke ọma. Niji ụkpụrụ nduzi abụọ a eme ihe, nyochaa ihe ọmụma ahụ ma were ị ihe ndị dabara adaba nezie.Ọ bụrụ na e nyere gị ihe ndepụta nke nwere ị isiokwu na ihe ndị bụ isi ihe, i kwesịrị ịrapara na ya. Otú ọ dị, a ga-eme ka ihe ị na-ekwu bakwuo nnọọ uru ma ọ bụrụ na i buru ihe ndị ahụ e kwuru nelu nuche mgbe ị na-akọwapụta isi ihe nke ọ bụla. Mgbe a na-enyeghị gị ihe ndepụta, ọ dịịrị gị ịhọrọ isi ihe ndị ị ga-eji mee ihe.Mgbe ihe ndị i ji mere isi ihe doro gị anya nke ọma, mgbe ị haziwokwara nkọwa ha nokpuru ha, ikwu okwu ahụ ga-adịrị gị mfe karị. Ma eleghị anya, ndị ga-ege gị ntị ga-eritekwa uru na ya karị.Ụzọ Dị Iche Iche nke Isi Hazie Ihe Ọmụma Gị.E nwere ọtụtụ ụzọ ị pụrụ isi hazie ụmị okwu gị. Ka ị na-amatakwu ha, ị ga-ahụ na ọtụtụ nime ha pụrụ ịdị irè, na-adabere nebumnobi gị.Otu ụzọ nke a pụrụ iji mee ihe nụdị okwu dịgasị iche iche bụ ikerisịkwuya nisiokwu nisiokwu. Isi ihe nke ọ bụla dị mkpa nihi na ọ na-eme ka ndị na-ege gị ntị ghọtakwuo isiokwu ahụ ma ọ bụ na-enye aka nimezu ebumnobi nke okwu gị. Ụzọ ọzọ bụ ịhazi ya nusoro oge ihe ji mee. Dị ka ihe atụ, ihe ndị mere tupu Iju Mmiri ahụ pụrụ ibute ụzọ, ihe ndị mere tupu e bibie Jeruselem na 70 O.A. esochie ya, ihe ndị mere noge anyị pụkwara isotezi ya. Ụzọ nke atọ bụ ikwu ihe kpatara ihe na ihe ọ kpatara. A pụrụ ibu ụzọ kwuo nke ọ bụla nime ha. Dị ka ihe atụ, ị pụrụ ibu ụzọ kwuo ọnọdụ dị mgbe ahụ, nke bụ ihe ọ kpatara, ma kwuzie ihe kpatara ya. Ụzọ nke anọ na-agụnye ihe ndị megidere ibe ha. Ị pụrụ iji ihe ọma tụnyere ihe ọjọọ. Mgbe ụfọdụ a pụrụ iji ihe karịrị otu ụzọ hazie okwu.na-emetụ nahụ, bụ nke e kwuru nusoro oge ihe ji mee. Ka ị na-agụ yanỌrụ 7:2-53, rịba ama na o leziri anya họrọ isi ihe ndị o ji mee ihe. Stivin bu ụzọ mee ka o doo anya na ya na-akọ akụkọ ndị na-ege ya ntị na-apụghị ịgọ na ha amaghị. Ọ kọwapụtaziri na ọ bụ ezie na ụmụnne Josef jụrụ ya, Chineke ji ya napụta ha. O gosiziri na ndị Juu nupụụrụ Mozis isi, bụ onye Chineke ji na-eme ihe. O mechiri site nimesi ya ike na ndị mere ka e gbuo Jizọs Kraịst gosiri otu mmụọ ahụ ndị Juu dịrị ndụ nọgbọ ndị bu ụzọ gosiri.Ejila Ọtụtụ Isi Ihe Gabigara Ókè Eme Ihe.E nwere ị ihe ole na ole dị mkpa nịkọwapụta isiokwu ọ bụla. Nihe ka nọtụtụ ọnọdụ, ha anaghị agafe isi ihe ise. Nke a bụ eziokwu ma ị ga-ekwu okwu ruo minit 5, minit 10, minit 30, ma ọ bụ karịa. Anwala ime ka ọtụtụ isi ihe gabigara ókè pụta ìhè. Ndị na-ege gị ntị pụrụ ịghọta ị isi ihe ole na ole dịgasị iche iche notu okwu nụzọ ezi uche dị na ya. Ọ bụrụkwa na okwu ahụ etoo ogologo karị, a ghaghịkwa imesikwu ihe ndị bụ isi ihe dị na ya ike karị ma mee ka ha doo nnọọ anya karị.Nagbanyeghị isi ihe ole i ji na-eme ihe, jide naka na ị kọwapụtara nke ọ bụla otú zuru ezu. Nye ndị na-ege ntị ohere zuru ezu iji nyochaa isi ihe nke ọ bụla ka o wee bamie abamie nuche ha.Okwu gị kwesịrị ịdị mfe. Nke a adịghị adabere mgbe nile notú ihe ị ga-ekwu hà. Ọ bụrụ na ị hazie echiche ndị dị nokwu gị nìgwè nìgwè nụzọ doro anya nokpuru isiokwu ole na ole ma kọwaa ha otu otu, ige ntị nokwu ahụ ga-adị mfe, ọ ga-esikwa ike ichefu ya.Mee Ka Ihe Ndị Bụ Isi Ihe nOkwu Gị Pụta Ìhè.Ọ bụrụ na ị haziriihe ọmụma gị otú kwesịrị ekwesị, ọ gaghị esiri gị ike imesi mkpa ihe ndị bụ isi ihe dị ike site notú i si ekwu okwu.Ụzọ bụ isi nke isi mee ka isi ihe pụta ìhè bụ iwepụta ihe ndị na-anwapụta ihe, akụkụ Akwụkwọ Nsọ, na ihe ndị ọzọ nụzọ ga-eme ka ha dọrọ uche gaa nechiche ahụ bụ isi ma mesikwuo ya ike. Isi ihe nile ndị ka nta kwesịrị ime ka ihe bụ isi ihe dokwuo anya, nwapụta ya ma ọ bụ mesikwuo ya ike. Agbakwụnyela ihe ndị na-adịghị mkpa ị nihi na ha dị ụtọ. Ka ị na-akọwapụta isi ihe ndị ka nta, gosi nụzọ doro anya ihe jikọrọ ha na isi ihe ahụ ha na-akwado. Ahapụla ya ka ndị na-ege ntị chọpụta ya nonwe ha. A pụrụ igosi njikọ ahụ site nikwughachi okwu ndị gbara ọkpụrụkpụ bụ ndị na-ewepụta echiche ahụ bụ isi ma ọ bụ site nịdị na-ekwughachi echiche bụ isi dị nisi ihe ahụ nonwe ya site noge ruo noge.Ndị ọkà okwu ụfọdụ na-eme ka ihe ndị bụ isi ihe pụta ìhè site ninye ha nọmba. Ọ bụ ezie na nke ahụ bụ otu ụzọ isi mee ka ihe ndị bụ isi ihe pụta ìhè, e kwesịghị iji ya dochie iji nlezianya họrọ ihe ọmụma gị nakwa ịkọwapụta ya nụzọ ezi uche dị na ya.I nwere ike ikpebi ị ibu ụzọ kwuo ihe bụ isi ihe dị nokwu gị tupu i kwuwe ihe ndị na-akwado ya. Nke a ga-enyere ndị na-ege ntị aka ịghọta uru ihe ndị ga-esochi ya bara, ọ ga-emesikwa isi ihe ahụ ike. Ị pụrụ imesi ihe ahụ ike site nịchịkọta ya ọnụ mgbe ị kọwapụtasịworo ya nụzọ zuru ezu.Nozi Ubi.Ụkpụrụ ndị a tụlere nelu na-emetụta ọ bụghị ị okwu ndị a na-ekwu nihu ọha kamakwa mkparịta ụka ndị ị na-enwe nozi ubi. Mgbe ị na-eme nkwadebe, buru nuche ọnọdụ ọ bụla gbara ọkpụrụkpụ nke dị ndị nọ nógbè ahụ nuche. Họrọ isiokwu nke ga-enye gị ohere igosi otú olileanya Bible na-enye ga-esi dozie ọnọdụ ahụ. Họrọ isi ihe abụọ ma eleghị anya iji kọwapụta isiokwu ahụ. Kpebie akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị ị ga-eji kwadoo isi ihe ndị ahụ. Mgbe ahụ mee ndokwa otú ị ga-esi malite nkwurịta okwu gị. Ụdị nkwadebe dị otú ahụ na-eme ka i nwee ike ime ụdị mgbanwe na-adị mkpa ná mkparịta ụka. Ọ na-enyekwara gị aka ikwu ihe ndị nwe ụlọ ga-echeta.38 Okwu Mmeghe nke Na-akpasu MmasịOKWU mmeghe bụ akụkụ dị mkpa nokwu ọ bụla. Ọ bụrụ na ị kpasuo mmasị nke ndị na-ege gị ntị nezie, ha ga-aṅa ntị nke ọma karị nihe ga-esochinụ. Nozi ubi, ọ bụrụ na okwu mmeghe gị akpasulighị mmasị, o nwere ike ị gaghị enwe ike ịga nihu nizi ozi gị. Mgbe ị na-ekwu okwu nỤlọ Nzukọ Alaeze, ndị na-ege ntị agaghị ebili pụọ, ma ndị mmadụ notu notu nwere ike ịmalite iche echiche banyere ihe ndị ọzọ ma ọ bụrụ na ị dọtabeghị mmasị ha.Mgbe ị na-akwadebe okwu mmeghe gị, buru nuche imezu ihe ndị na-esonụ: 1 ịdọta mmasị ndị ga-ege gị ntị, 2 ime ka a mata isiokwu gị nụzọ doro anya, na 3 igosi ihe isiokwu ahụ ji dị ndị ga-ege gị ntị mkpa. Mgbe ụfọdụ, a pụrụ imezu ebumnobi atọ a ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ notu oge ahụ. Otú ọ dị, mgbe ụfọdụ, a pụrụ ilebara ha anya iche iche, a pụkwara ibute nke ọ bụla ụzọ.Ụzọ Isi Dọta Mmasị nke Ndị Na-ege Gị Ntị.Eziokwu ahụ bụ na ndị mmadụ ezukọtawo ịnụrụ okwu apụtaghị na ha dị njikere itinye uche ha nile nisiokwu ahụ. Nihi gịnị? E nwere ọtụtụ ihe chọrọ ka e lebara ha anya ná ndụ ha. Ha pụrụ ịdị na-echegbu onwe ha banyere otu nsogbu dị nụlọ ma ọ bụ otu nchegbu nke ndụ. Ihe ịma aka na-eche gị ihu dị ka ọkà okwu bụ ịdọta mmasị nke ndị na-ege ntị na ịhụ na ha nọgidere na-ege ntị. E nwere ihe karịrị otu ụzọ ị pụrụ isi mee ya.Otu nime okwu a ma ama karịsịa e kwutụworo bụ Ozizi Elu Ugwu ahụ. Olee otú o si malite? Dị ka ihe ndekọ Luk na-ekwu, Jizọs sịrị: Obi ụtọ na-adịrị unu ndị ogbenye, . . . obi ụtọ na-adịrị unu ndị agụụ na-agụ ugbu a, . . . obi ụtọ na-adịrị unu ndị na-akwa ákwá ugbu a, . . . obi ụtọ na-adịrị unu mgbe ọ bụla ndị mmadụ na-akpọ unu asị. Luk 6:20-22 Gịnị mere nke ahụ ji kpalie mmasị? Nokwu ole na ole, Jizọs gosiri na ọ maara ụfọdụ nime nnukwute nsogbu ndị na-ege ya ntị na-aghaghị iche ihu. Mgbe ahụ, kama ịtụlewe nsogbu ndị ahụ nụzọsara mbara, o gosiri na ndị nwere ụdị nsogbu ndị ahụ ka pụrụ inwe obi ụtọ, o mekwara ya nụzọ mere ka ndị na-ege ya ntị chọkwuo ịnụ ihe ọ na-ekwu.A pụrụ iji ajụjụ mee ihe nụzọ dị irè iji kpasuo mmasị, ma ha aghaghị ịbụ ajụjụ ndị kwesịrị ekwesị. Ọ bụrụ na ajụjụ gị egosi na ọ bụ ị ihe ndị na-ege ntị nụworo ka ị na-aga ikwu maka ha, mmasị ha pụrụ ibelata ngwa ngwa. Ajụla ajụjụ ndị ga-emenye ndị na-ege gị ntị ihere ma ọ bụ mee ka e lee ha anya nụzọ na-adịghị mma. Kama nke ahụ, gbalịa ịjụ ajụjụ gị nụzọ ga-akpali iche echiche. Cheretụ mgbe ị jụsịrị ajụjụ nke ọ bụla ka ndị na-ege gị ntị wee nwee ohere ichepụta azịza ya nuche ha. Mgbe ọ dị ha ka gị na ha ùnu ji uche na-enwe mkparịta ụka, ha ga na-ege gị ntị.Ịkọ ahụmahụ ndị mere eme bụ ụzọ ọzọ dị mma nke isi dọta mmasị. Ma ị ịkọ otu akụkọ nwere ike ọ gaghị emezu ebumnobi gị ma ọ bụrụ na ọ dị onye na-ege ntị ahụmahụ ahụ ga-emenye ihere. Ọ bụrụ na e cheta akụkọ gị ma chefuo ihe mmụta dị na ya, i mezughị ebumnobi gị. Mgbe e ji ahụmahụ mee ihe nokwu mmeghe, o kwesịrị ịtọ ntọala maka otu akụkụ dị mkpa nokwu gị. Ọ bụ ezie na nkọwa ụfọdụ sara mbara pụrụ ịdị mkpa iji mee ka akụkọ na-akpali akpali, lezie anya ka ị ghara ime ka ahụmahụ ahụ too ogologo otú na-adịghị mkpa.Ndị ọkà okwu ụfọdụ na-eji otu akụkọ dị ọhụrụ, ihe e kwuru notu akwụkwọ akụkọ a na-ebipụta nógbè, ma ọ bụ ihe onye ọchịchị a ma ama kwuru, amalite okwu ha. Ndị a kwa pụrụ ịdị irè ma ọ bụrụ na ha dabara adaba nezie nisiokwu ahụ ma kwesị ekwesị maka ndị na-ege ntị.Ọ bụrụ na okwu gị so nusoro isiokwu ọtụtụ ndị ga-ekwu ma ọ bụ ihe omume Nzukọ Ije Ozi, mgbe ahụ ọ na-akakarịsị mma ime ka okwu mmeghe gị dị nkenke ma gaa nihe a chọrọ. Ọ bụrụ na ị na-ekwu okwu ihu ọha, agafela oge e nyere maka okwu mmeghe. Ọ bụ ụmị okwu ahụ ga-enye ihe ọmụma ga-akasị baara ndị na-ege gị ntị uru.Mgbe ụfọdụ ị pụrụ ịdị na-agwa ndị na-arụ ụka ma ọ bụ ọbụna ndị na-emegide emegide okwu. Olee otú ị pụrụ isi mee ka ha gee gị ntị? A kpụụrụ Stivin nike, bụ Onye Kraịst nke oge mbụ a kọwara dị ka onye jupụtara na mmụọ nsọ na amamihe, gaa nihu Sanhedrin ndị Juu. Nebe ahụ, o ji nkwuwa okwu gbachitere Iso Ụzọ Kraịst. Olee otú o si malite? Nụzọ nkwanye ùgwù nakwa site nizo aka nihe ya na ha kwenyekọtara. Ụmụnna m na ndị bụ nna m, nụrụnụ. Chinekenke ebube pụtara ìhè nye nna nna anyị bụ Ebreham. Ọrụ 6:3;7:2 NAriopagọs dị nAtens, Pọl onyeozi mere ka okwu mmeghe ya kwesị ụdị ndị na-ege ntị dị iche, na-asị: Ndị ikom Atens, ahụrụ m na nihe nile o yiri ka unu na-atụ chi dị iche iche egwu karịa otú ndị ọzọ na-atụ. Ọrụ 17:22 Nihi okwu mmeghe dị irè, ìgwè abụọ ahụ dị njikere igekwu ntị.Mgbe ị nọ nozi ubi, ọ dịkwa mkpa ka ị dọta mmasị ndị mmadụ. Ọ bụrụ na i bughị ụzọ mee ndokwa maka nleta gị, onyenwe ụlọ pụrụ iji ọrụ ndị ọzọ naka. Nakụkụ ụfọdụ nke ụwa, a na-atụ anya ka ndị ọbịa a na-akpọghị akpọ kwuo ihe mere ha ji bịa negbughị oge. Nebe ndị ọzọ, omenala bụ na a ga-ebu ụzọ mechaa ihe ụfọdụ tupu i kwuo ihe mere i ji bịa.Luk 10:5.Na nke ọ bụla, inwe omume enyi nezie pụrụ ime ka e nwee ọnọdụ ga-adị mma maka inwe mkparịta ụka. Ọ na-abakarị uru iji ihe metụtara ihe dị onye ahụ nuche kpọmkwem malite. Olee otú i nwere ike isi mata ihe ị ga-ekwu? Mgbe ị gakwuuru onye ahụ, ọ dị ihe ọ na-eme? Ikekwe ọ nọ na-akọ ugbo, na-elekọta gburugburu ụlọ ya, na-edozi ụgbọala, na-esi nri, na-asa ákwà, ma ọ bụ na-elekọta ụmụaka. Ọ dị ihe ọ na-eleakwụkwọ akụkọ ma ọ bụ ihe na-eme nokporo ámá? Gburugburu ụlọ ya ọ na-egosi na o nwere mmasị pụrụ iche nịkụ azụ, egwuregwu, egwú, ime njem, kọmputa, ma ọ bụ ihe ọzọ? Ndị mmadụ na-enwekarị nchegbu banyere ihe ha nụrụ noge na-adịbeghị anya na redio ma ọ bụ hụ na telivishọn. Ajụjụ ma ọ bụ okwu dị mkpirikpi banyere nke ọ bụla nime ihe ndị dị otú ahụ pụrụ iduga ná mkparịta ụka enyi na enyi.Oge Jizọs sooro nwanyị Sameria nwee nkwurịta okwu nolulu mmiri dịdewere Saịka bụ ihe atụ dị ịrịba ama nke ụzọ isi malite mkparịta ụka nebumnobi nke ịgba àmà.Jọn 4:5-26.Ọ dị mkpa ka i jiri nlezianya kwadebe okwu mmeghe gị, karịsịa ma ọ bụrụ na ọgbakọ unu na-arụzu ókèala ya ọtụtụ ugboro. Ma ọ bụghị ya, ọ pụrụ ịbụ na ị gaghị enwe ike ịgba àmà.Kwuo Kpọmkwem Ihe Bụ Isiokwu Gị.Nọgbakọ Ndị Kraịst, dị ka ọ na-adịkarị, onyeisi oche ma ọ bụ onye bu gị ụzọ ga-akpọpụta isiokwu gị, kpọpụtakwa gị. Otú ọ dị, ọ pụrụ ịba uru ka i chetara ndị na-ege gị ntị isiokwu gị mgbe ị na-ekwu okwu mmeghe gị. Nke a pụrụ ịbụ ikwu isiokwu gị dị ka e si dee ya, ma ọ bụghị iwu na ọ ga-abụrịrị ya. Ka o sina dị, isiokwu ahụ kwesịrị iji nke nta nke nta doo anya ka okwu ahụ na-aga nihu. Nụzọ ụfọdụ, i kwesịrị ịdọrọ uche gaa nisiokwu gị mgbe ị na-ekwu okwu mmeghe gị.Mgbe ọ na-ezipụ ndị na-eso ụzọ ya ịga mee nkwusa, Jizọs gwara ha nụzọ doro anya ozi ha gaje izisa. Ka unu na-aga, na-ekwusanụ, sị, Alaeze nke eluigwe eruwo nso. Mat. 10:7 Banyere oge anyị, Jizọs sịrị: A ga-ekwusakwa ozi ọma nke a nke alaeze. Mat. 24:14 A na-agba anyị ume ikwusa okwu ahụ, ya bụ, ịraparasi ike na Bible mgbe anyị na-agba àmà. 2 Tim. 4:2 Otú ọ dị, tupu anyị asapee Bible ma ọ bụ dọrọ uche gaa nAlaeze ahụ, ọ na-adịkarị mkpa ikwu banyere okwu a kpụ nọnụ nke na-echegbu ndị mmadụ. Ị pụrụ ikwu okwu banyere mpụ, enweghị ọrụ, ikpe na-ezighị ezi, agha, ụzọ isi nyere ndị na-eto eto aka, ọrịa, ma ọ bụ ọnwụ. Ma ekwutela okwu aka banyere ihe ndị na-adịghị mma; ozi gị bụ ozi na-ewuli elu. Gbalịa iche mkparịta ụka ahụ ihu nOkwu Chineke nakwa nolileanya Alaeze ahụ.Gosi Ihe Mere Isiokwu ahụ Ji Dị Ndị Na-ege Gị Ntị Mkpa.Ọ bụrụ na ọ bụ nọgbakọ ka ị ga-ekwu okwu gị, ruo nókè ezi uche dị na ya, ị pụrụ ijide naka na ndị ga-ege gị ntị ga-enwe mmasị nozuzu ha nihe ị ga-ekwu. Ma hà ga-ege ntị otú mmadụ ga-esi ege ntị mgbe ọ na-anụ ihe gbasara ya nezie? Hà ga-aṅa ntị nihi na ha ghọtara na ihe ha na-anụ kwekọrọ nọnọdụ ha ná ndụ nakwa nihi na ị na-akpali ha inwe ọchịchọ ime ihe banyere ya? Ọ ga-adị otú ahụ ị ma ọ bụrụ na i ji nlezianya chebara ndị ga-ege gị ntị echicheọnọdụ ha, nchegbu ha, àgwà hamgbe ị na-akwadebe okwu gị. Ọ bụrụ na i mere otú ahụ, mgbe ahụ kwuo ihe ga-egosi ya nokwu mmeghe gị.Ma ị nọ nelu ikpo okwu na-ekwu okwu ma ọ bụ na-agbara otu onye àmà, otu nime ụzọ ndị kasị mma isi kpalie mmasị notu isiokwu bụ ime ka ndị na-ege gị ntị na-esonye. Gosi ihe jikọrọ isiokwu ị na-atụle na nsogbu ha, mkpa ha, ma ọ bụ ajụjụ ndị dị ha nuche. Ọ bụrụ na i mee ka o doo anya na e wezụga ikwu okwu banyere isiokwu ahụ nozuzu ya na ị gaje ikwu banyere akụkụ ya ụfọdụ kpọmkwem, ha ga-ege ntị ọbụna karị. Iji mezuo ya, ị ghaghị ịkwadebe nke ọma.Ụzọ Ị Ga-esi Kwuo Ya.Iheị ga-ekwu nokwu mmeghe gị dị oké mkpa, maotúị ga-esi kwuo ya pụkwara ịkpali mmasị. Nihi nke a, nkwadebe gị kwesịrị ịgụnye ọ bụghị ị ihe ị gaje ikwu kamakwa otú ị ga-esi kwuo ya.Mkpụrụ okwu ị họọrọ iji mee ihe dị mkpa iji mezuo ebumnobi gị, ya mere ị pụrụ ịhụ na ọ bara uru iji nnọọ nlezianya kwadebe ahịrịokwu abụọ ma ọ bụ atọ ndị mbụ. Ahịrịokwu ndị dị mkpirikpi, ndị dị mfe, na-akakarị mma. Maka okwu a ga-ekwu nọgbakọ, ị pụrụ ịchọ idepụta ha nihe ndepụta gị, ma ọ bụ i nwere ike ikpebi iburu ha nisi ka okwu mmeghe gị wee nwee mmetụta nile o kwesịrị inwe. Ikwuokwu mmeghe dị irè nekwughị ya ọsọ ọsọ pụrụ inyere gị aka inwe ahụ iru ala a chọrọ iji kwutọpụ okwu gị.Mgbe A Ga-akwadebe Ya.E nwere echiche dịgasị iche iche na nke a. Ndị ọkà okwu ụfọdụ nwere ahụmahụ kwenyere na e kwesịrị ịmalite nokwu mmeghe wee kwadebe okwu. Ndị ọzọ, bụ ndị mụrụ ihe banyere ikwu okwu nihu ọha na-eche na e kwesịrị ịkwadebe okwu mmeghe mgbe a kwadosịworo ụmị okwu ahụ.Ọ dị mkpa nezie ka ị mara isiokwu gị nakwa isi ihe ndị ị na-eme atụmatụ ịkọwapụta tupu i nwee ike ịkwadebe okwu mmeghe kwesịrị ekwesị. Ma gịnị ma ọ bụrụ na i ji ihe ndepụta e biri ebi na-akwadebe okwu gị? Mgbe ị gụsịrị ihe ndepụta ahụ, ọ bụrụ na ọ dị ihe i chetara ị ga-eji mee ihe nokwu mmeghe gị, ọ dịghị njọ ma ọlị idetu ya edetu. Chetakwa na ka okwu mmeghe gị wee dị irè, ị ghaghị iburu ndị ga-ege gị ntị nuche nakwa ihe dị nihe ndepụta ahụ.39 Okwu Mmechi nke Dị IrèỌ PỤRỤ ịbụ na i jiriwo nlezianya mee nnyocha ma hazie ihe ọmụma ị ga-eji mee ihe nụmị okwu gị. Ọ pụkwara ịbụ na ị kwadebewo okwu mmeghe na-akpali mmasị. Ma, a chọrọ otu ihe ọzọokwu mmechi dị irè. Eledala mkpa ọ dị anya. A na-echetakarị ihe ikpeazụ i kwuru ruo ogologo oge karịsịa. Ọ bụrụ na okwu mmechi gị adịghị irè, ọbụna ihe ndị i bu ụzọ kwuo nwere ike ha agaghị adịchakwa irè.Tụlee ihe na-esonụ: Ka ọ na-abịaru ná njedebe nke ndụ ya, Jọshụa gwara ndị okenye nke mba Izrel okwu a na-adịghị echefu echefu. Mgbe ọ kọsịrị otú Jehova si na-emeso Izrel eri oge Ebreham, ihe Jọshụa mere ọ bụ ị ikwughachi isi ihe ndị ahụ nụdị ịchịkọta ihe? Ee e. Kama nke ahụ, o ji oké mmetụta gbaa ndị ahụ ume, sị: Na-atụnụ egwu Jehova, na-efekwanụ Ya ofufe nizu okè na neziokwu. Gụọ nonwe gị, okwu mmechi Jọshụa nke e dekọrọ naJoshua 24:14, 15.Ọ bụ Pita onyeozi kwuru okwu ọzọ kwesịrị ịrịba, nke dịnỌrụ 2:14-36, bụ nke ọ gwara ìgwè mmadụ nọ na Jeruselem nEmeme Pentikọst 33 O.A. O bu ụzọ kọwaa na ha na-ahụ mmezu nke amụma Joel banyere mwụpụ nke mmụọ Chineke. O gosiziri otú e si jikọta nke a na amụma ndị dị nAbụ Ọma banyere Mezaịa, bụ ndị kwuru banyere mbilite nọnwụ Jizọs Kraịst na mbuli elu a ga-ebuli ya gaa naka nri Chineke. Mgbe ahụzi, ná mmechi okwu ya, Pita kwuru nụzọ doro anya ihe ọ dị mkpa ka onye ọ bụla nke na-ege ya ntị mee ihe banyere ya. Ọ sịrị: Ya mere, ka ụlọ Izrel dum mara nezie na Chineke mere ya Onyenwe anyị na Kraịst, bụ Jizọs a, onye unu kpọgidere nosisi. Ndị nọ nebe ahụ jụrụ, sị: Ụmụnna anyị, gịnị ka anyị ga-eme? Pita zara, sị: Chegharịanụ, ka e meekwa onye ọ bụla nime unu baptizim naha Jizọs Kraịst. Ọrụ 2:37, 38 Nụbọchị ahụ, ihe dị ka mmadụ 3,000 so ná ndị na-ege ya ntị, nịbụ ndị ihe ha nụrụ kwaliri, nakweere eziokwu banyere Jizọs Kraịst.Isi Ihe Ndị A Ga-eburu nUche.Ihe ị ga-ekwu nokwu mmechi gị kwesịrị inwe njikọ kpọmkwem ya na isiokwu nke okwu gị.O kwesịrị ịbụ nkwubi okwu ezi uche dị na ya nye isi ihe ndị ị kọwapụtaworo. Ọ bụ ezie na ịpụrụ ịchọ iwebata okwu ụfọdụ bụ isi sitere nisiokwu gị, ọ dịịrị gị ikpebi ma ị ga-ekwughachi ya kpọmkwem otú ọ dị.Dị ka ọ na-adịkarị, nzube i ji na-ekwu okwu bụ iji gbaa ndị ọzọ ume ime ihe dabere nihe ị na-ekwu.Otu nime nzube bụ isi nke okwu mmechi bụ ịgwa ha ihe ha ga-eme.Mgbe ị họọrọ isiokwu gị na isi ihe ndị ị ga-eji mee ihe, ì ji nlezianya tụlee ihe mere ihe ọmụma ahụ ga-eji dị ndị ga-ege gị ntị mkpa nakwa ihe ga-abụ ebumnobi gị nikwu ya? Ọ bụrụ otú ahụ, ị maara ihe ị ga-achọ ka ha mee. Ọ dịzi gị mkpa ịkọwa ihe ahụ ha ga-eme, ma eleghịkwa anya, otú ha ga-esi mee ya.Tụkwasị nịgwa ndị na-ege gị ntị ihe ha ga-eme,okwu mmechi gị kwesịrị ịkwali ha ime ya.O kwesịrị ịgụnye ezi ihe mere ha ga-eji mee ihe na ikekwe uru ndị a pụrụ inweta site nime otú ahụ. Ọ bụrụ na e ji nlezianya chepụta ma hazie ahịrịokwu ikpeazụ otú dị mma, ọ ga-emesi mmetụta okwu gị dum nwere ike.Buru nuche na okwu ahụ na-abịa ná njedebe. Ihe ị na-ekwu kwesịrị igosi ya. Otú i si ekwu okwu ọsọ ọsọ kwesịkwara ịdaba adaba. Ekwugidela okwu ọsọ ọsọ ruo nnọọ ná ngwụsị mgbe ahụ kwụsị nike. Naka nke ọzọ, ekwela ka ụda olu gị nyụọ ka ọkụ. Olu gị kwesịrị ịdị na-adapụta ụda otú kwesịrị ekwesị ma ọ gaghị na-adabiga ụda ókè.Ahịrịokwu ikpeazụ ole na ole ị ga-ekwu kwesịrị igosi na ọ na-abịaru ná njedebe. Otú ị ga-esi kwuo ha kwesịrị igosi iji ihe kpọrọ ihe na nkwenye.Mgbe ị na-akwadebe otú ị ga-esi kwuo okwu gị, ahapụla ịmụgharị okwu mmechi gị.Olee otú okwu mmechi ahụ ga-aha nogologo? Ọ bụghị ị oge e nyere ga-ekpebi ya. Okwu mmechi ekwesịghị ịnọte aka.Mmetụta o nwere nahụ ndị na-ege ntị pụrụ ikpebi ma ọ dị ogologo otú kwesịrị ekwesị.A na-enwe mmasị mgbe nile nokwu mmechi dị mfe, nke gara nihe a chọrọ, ma na-ewuli elu. Okwu mmechi nke totụrụ ogologo karị, nke gụnyere ihe atụ dị nkenke pụkwara ịdị irè ma ọ bụrụ na e ji nlezianya hazie ya. Jiri okwu mmechi dị nkenke nke akwụkwọ Eklisiastis dum, nke dịnEklisiastis 12:13, 14, tụnyere nke dị nkenke karị maka Ozizi Elu Ugwu ahụ, bụ nke e dekọrọ naMatiu 7:24-27.Nozi Ubi.Ọ dịghị ebe ị ga-ahụ mkpa okwu mmechi dị ọtụtụ mgbe ka nozi ubi. Site nime nkwadebe na inwe mmasị ịhụya nebe ndị mmadụ nọ, ị pụrụ ịrụpụta ọtụtụ ihe ọma. A pụrụ iji ndụmọdụ ndị e depụtara na peeji ndị bu ụzọ mee ihe nụzọ bara uru ọbụna mgbe e ji ha mee ihe ná mkparịta ụka otu onye na ibe ya.Mkparịta ụka pụrụ ịdị nnọọ nkenke. Onye ahụ pụrụ iji ọrụ naka. Nleta gị dum pụrụ iwe ị otu minit. Ọ bụrụ na o kwesịrị ekwesị, ị pụrụ ikwu ihe dị ka: Aghọtara m. Ma ka m gwa gị otu ihe na-agba ume. Bible na-egosi na Onye Okike anyị nwere nzube magburu onwe yaime ụwa a ebe ndị mmadụ pụrụ ịnụ ụtọ ndụ ruo mgbe ebighị ebi. Anyị pụrụ ịnọ nime Paradaịs ahụ, ma ọ dị anyị mkpa ịmụta ihe Chineke chọrọ. Ma ọ bụkwanụ ị pụrụ ị ikwu na ị ga-alaghachite noge ga-adịrị ya mma karị.Ọ bụrụ na e mee ka nleta ahụ dị nkenke nihi na onye nwe ụlọ achọghị ikwu okwu ruo ogologo ogeọbụna ghara inwe omume enyia ka pụrụ ịrụpụta ọtụtụ ihe ọma. Buru ndụmọdụ ahụ dị naMatiu 10:12, 13na náNdị Rom 12:17, 18nuche. Nzaghachi gị dị nro nwere ike ime ka ọ gbanwee echiche ya banyere Ndịàmà Jehova. Nke ahụ ga-abụ ihe ọma a rụzuru.Naka nke ọzọ, gị na onye nwe ụlọ pụrụ inweworị mkparịta ụka dị ụtọ. Gịnị ma i kwughachi isi ihe ndị ị chọrọ ka ọ na-echeta? Gụnyekwa ịkpali ya ime ihe banyere ya.Ọ bụrụ na ị hụ ohere inwekwu nkwurịta okwu noge ọzọ, gwa onye ahụ ihe ụfọdụ ga-eme ka ọ na-atụ anya ya. Jụọ ajụjụikekwe ajụjụ a tụlere naReasoning From the Scripturesma ọ bụ nakwụkwọ e mere maka iji na-eduzi ọmụmụ Bible ebe obibi. Buru ihe mgbaru ọsọ gị nuche, dị ka Jizọs kọwapụtara nakwa dị ka e dekọrọ naMatiu 28:19, 20.Ị na-emechi ọmụmụ Bible ebe obibi gị? Ikwughachi isiokwu ahụ ga-enyere onye a na-amụrụ ihe aka icheta ihe a tụlere. Iji ajụjụ ntụleghachi mee ihe ga-enye aka mesie ihe ndị bụ isi ihe ike nuche onye ahụ a na-amụrụ ihe, karịsịa ma ọ bụrụ na e meghị ntụleghachi ahụ ọkụ ọkụ. Ịjụ otú ihe ahụ a mụrụ pụrụ isi baara onye ahụ a na-amụrụ ihe uru ma ọ bụ otú ọ pụrụ isi soro ndị ọzọ kerịta ya pụrụ inyere ya aka iche echiche otú ọ ga-esi jiri ihe ọ mụtara mee ihe nụzọ bara uru.Ilu 4:7.Chetaokwu mmechi gị na-ekpebi ịdị irè nke nkwurịta okwu gị dum.40 Izi Ezi nke Ihe E KwuruNIHI gịnị ka Onye Kraịst pụrụ iji kwuo ihe na-abụghị eziokwu? Ọ pụrụ ịbụ ị na ọ na-ekwughachi ihe ọ nụrụ, newepụtaghị oge wee chọpụta ihe ndị bụ eziokwu. Ma ọ bụ, ọ pụrụ ikwu okwu banyere otu ihe karịa otú ọ dị, nihi na namaghị ama, ọ gụhiere ihe nebe ihe o kwuru si. Mgbe anyị na-elezi anya ịdị na-ekwu ihe ziri ezi ọbụna nụmụ obere ihe, ndị na-ege anyị ntị ga-ahụ na ha pụrụ inwe obi ike nịbụ eziokwu nke akụkụ ndị ka mkpa nke ozi anyị.Nozi Ubi.Nịmata na ọ dị ọtụtụ ihe ha na-amụtabeghị, ọtụtụ ndị na-atụ ụjọ ịmalite ozi ubi. Ma, ha na-achọpụta noge na-adịghị anya na ha nwere ike ịgba àmà dị irè, nagbanyeghị na ha maara ị ihe ndị bụ isi banyere eziokwu ahụ. Nụzọ dị aṅaa? Isi ihe dị mkpa bụ ime nkwadebe.Tupu ị gawa ozi ubi, mata isiokwu ị chọrọ ikwu banyere ya nke ọma. Gbalịa ibu ụzọ chepụta ajụjụ ndị ga-ege gị ntị pụrụ ịjụ. Chọọ azịza ndị na-eju afọ dabeere na Bible. Nke a ga-eme ka ị dị njikere iji obi ruru ala nye azịza ndị ziri ezi. Ị gaje iduzi ọmụmụ Bible? Tụleghachi ihe ọmụmụ ahụ nke ọma. Jide naka na ị ghọtara ihe ndabere Akwụkwọ Nsọ maka azịza nye ajụjụ ndị e biri ebi.Gịnị ma ọ bụrụ na onye nwe ụlọ ma ọ bụ onye ọrụ ibe gị ajụọ ajụjụ ị na-ejikereghị ịza? Ọ bụrụ na ị maghị azịza ziri ezi nye ya, merie ọnwụnwa nke ịkọ nkọ. Obi onye ezi omume na-atụgharị uche nịza okwu. Ilu 15:28 Ị pụrụ inweta enyemaka dị gị mkpa nakwụkwọReasoning From the Scripturesma ọ bụ nIsiokwu Dị Iche Iche nke Bible Maka Nkwurịta Okwu ma ọ bụrụ na e nwere ha nasụsụ unu. Ọ bụrụ na i jighị nke ọ bụla nime ha, kwee nkwa na ị ga-eme nnyocha ma laghachi. Ọ bụrụ na onye ahụ jụrụ ajụjụ nwere obi eziokwu, ọ ga-echere iji nweta azịza ziri ezi. Nezie, ọ pụrụ inwe mmasị nịdị umeala nobi gị.Iso ndị nkwusa nwere ahụmahụ na-arụ ọrụ nozi ubi pụrụ inyere gị aka ịzụlite nkà nijizi Okwu Chineke ejizi. Rịba ama akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị ha na-eji eme ihe na otú ha na-esi eji ha atụgharị uche. Jiri ịdị umeala nobi nakwere aro ọ bụla ha tụrụ ma ọ bụ mgbazi olu ọ bụla ha nyere. Onye na-eso ụzọ, nke na-anụ ọkụ nobi, bụ Apọlọs ritere uru sitenenyemaka o nwetara site naka ndị ọzọ. Luk kọwara Apọlọs dị ka onye ọkà okwu, onye makwaara Akwụkwọ Nsọ nke ọma, nakwa onye na-anụ ọkụ na mmụọ, nwoke nke na-ekwu okwu ma na-ezi ihe ndị metụtara Jizọs nụzọ ziri ezi. Ma, e nwere ihe ndị ọ na-aghọtaghị. Mgbe Prisila na Akwila chọpụtara nke a, ha kpọbatara ya netiti onwe ha ma kọwaara ya ụzọ Chineke nụzọ ziri ezi karị.Ọrụ 18:24-28.Na-ejidesi Okwu ahụ Kwesịrị Ntụkwasị Obi Aka Ike.Ihe omume anyị ná nzukọ kwesịrị igosipụta oké nkwanye ùgwù maka ọrụ ọgbakọ na-arụ dị ka ogidi na ihe nkwado nke eziokwu. 1 Tim. 3:15 Iji jidesie eziokwu ahụ aka ike, ọ dị mkpa na anyị ghọtara ihe akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị anyị na-eme atụmatụ iji mee ihe nokwu na-ekwu. Buru nuche ihe ndị gbara ha gburugburu na nzube ha.A pụrụ ikwughachi ihe ị nọ ná nzukọ ọgbakọ kwuo. Neziokwu, anyị nile na-asụ ngọngọ ọtụtụ ugboro. Jems 3:2 Ma ị ga-erite uru site nịzụlite àgwà ndị ga-atụnye ụtụ nikwu okwu ziri ezi. Ọtụtụ ụmụnna nwoke bụ ndị debanyere aha ha nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke ga-aghọ ndị okenye ka oge na-aga. A na-atụ anya ihe ka ukwuu naka ndị e nyere ibu ọrụ dị otú ahụ. Luk 12:48 Ọ bụrụ na onye okenye, nihi elezighị anya, enye ndụmọdụ na-ezighị ezi nke kpataara ndị òtù ọgbakọ oké nsogbu, okenye ahụ pụrụ iwetara onwe ya iwe Chineke. Mat. 12:36, 37 Ya mere, nwanna nwoke nke ruru eru ịbụ okenye aghaghị ịbụ onye a maara maka ịdị na-ejidesi okwu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi aka ike nihe metụtara nkà izi ihe ya.Taị. 1:9.Lezie anya iji hụ na ihe ndị ị na-ekwu kwekọrọ nụkpụrụ nke okwu ndị na-enye ezi ndụ, ndị na-apụta ìhè neziokwu dum nke Akwụkwọ Nsọ. 2 Tim. 1:13 Nke a ekwesịghị imenye gị ụjọ. Ikekwe ị gụchabeghị Bible dum. Nọgide na-agụ ya. Ma ka ọ dịgodị, rịba ama otú aro ndị na-esonụ pụrụ isi nyere gị aka inyocha ihe ọmụma ị na-eche echiche iji mee ihe nizi ihe gị.Nke mbụ, jụọ onwe gị, sị: Ihe ọmụma a ò kwekọrọ nihe m mụtaworo site na Bible? Ọ ga-eme ka ndị ga-ege m ntị bịaruo Jehova nso, ka ọ na-ebuli amamihe nke ụwa elu, na-agba ndị mmadụ ume ịbụ ndị ọ na-eduzi? Jizọs sịrị: Okwu gị bụ eziokwu. Jọn 17:17;Deut. 13:1-5;1 Kọr. 1:19-21 Ọzọ, jiri ihe ndị e ji amụ ihe, bụ ndị òtù ohu ahụ na-ekwesị ntụkwasị obi, nke nwekwara uche na-ewepụta, na-eme ihe nke ọma. Ha ga-enyere gị aka ọ bụghị ị ịghọta akụkụ Akwụkwọ Nsọ dị iche iche nụzọ ziri ezi kamakwa iji ezi uche jiri ha na-eme ihe ruo nókè kwesịrị ekwesị. Ọ bụrụ na imee ka okwu gị gbakwasị ụkwụ nụkpụrụ nke okwu na-enye ezi ndụ ma na-adabere nụzọ Jehova si ezi ozi mgbe ị na-akọwa ma jiri akụkụ Akwụkwọ Nsọ dị iche iche na-eme ihe, ihe ndị ị na-ekwu ga-ezi ezi.Inyocha Izi Ezi nke Ihe Ọmụma.Okwu ndị a kpụ nọnụ, ihe ndị ọzọ kwuru, na ahụmahụ pụrụ inye aka mgbe ị na-eme ihe atụ ma jiri isi ihe ụfọdụ na-eme ihe. Olee otú ị pụrụ isi jide naka na ha ziri ezi? Otu ụzọ bụ isi nebe ndị a pụrụ ịtụkwasị obi were ha. Cheta ka i mee nchọpụta iji jide naka na ihe ọmụma ahụ bụ nke kasị ọhụrụ. Ndekọ ọnụ ọgụgụ na-eme ochie; ọ naghị egbu oge e nwee nchọpụta sayensị ndị ọhụrụ bụ ndị karịrị nke mbụ e nwere; ka mmadụ na-amụtakwukwa banyere akụkọ ihe mere eme na asụsụ oge ochie, ọ na-adị mkpa ịgbanwe nkwubi okwu ndị dabeere nihe ndị a mabu. Kpachara nnọọ anya ma ọ bụrụ na ị na-eche echiche iji ihe ọmụma sitere nakwụkwọ akụkọ, telivishọn, redio, ozi sitere na kọmputa, ma ọ bụ Intanet eme ihe.Ilu 14:15na-adụ ọdụ, sị: Onye na-enweghị uche na-ekwere okwu nile ọ bụla; ma onye nwere ezi uche na-aghọta ijeụkwụ ya. Jụọ onwe gị, sị: À ma ebe m si weta ihe ọmụma a ama dị ka nke na-ekwu ihe ziri ezi? Ọ dị ụzọ ọzọ a pụrụ isi nwapụta ịbụ eziokwu nke ihe ọmụma a? Ọ bụrụ na ị na-enwe obi abụọ banyere ịbụ eziokwu nke otu ihe, hapụ ya.Tụkwasị ninyocha ma à pụrụ ịtụkwasị ebe ihe ọmụma ndị ahụ si obi, jiri nlezianya tụlee otú ị na-eme atụmatụ isi jiri ihe ọmụma ahụ mee ihe. Jide naka na otú i si jiri ihe ndị ọzọ kwuru na ndekọ ọnụ ọgụgụ eme ihe kwekọrọ nọnọdụ ebe e si were ha. Ná mgbalị imesi ihe ị na-ekwu ike, kpachara anya ka ụfọdụ ndị ghara ịghọ ihe ka nọnụ ọgụgụ mmadụ, na ọtụtụ ndị aghọghị onye ọ bụla, nakwa na nọnọdụ ụfọdụ aghọghị mgbe nile. Ikwubiga okwu ókè ma ọ bụ ịkọ akụkọ ndị metụtara ọnụ ọgụgụ, ókè ihe hà, ma ọ bụ otú ihe dịruru njọ, karịa otú ha dị na-eme ka a na-enyo ịbụ eziokwu ha enyo.Mgbe ị na-ekwu ihe ziri ezi mgbe nile, a ga-abịa mara gị dị ka onye na-eji eziokwu akpọrọ ihe. Nke a na-enwe mmetụta dị mma notú e si ele Ndịàmà Jehova anya dị ka otu ìgwè. Nke ka mkpa, ọ na-ewetara Jehova, Chineke nke eziokwu nsọpụrụ.Ọma 31:5.41 Ndị Ọzọ Pụrụ Ịghọta YaMGBE ị na-ekwu okwu, ya abụla ị iwepụta ihe ọmụma ka ị na-eme. Gbalịa ime ka ndị na-ege ntị nwee ike ịghọta ihe ị na-ekwu. Nke a pụrụ inyere gị aka inye ihe ọmụma nụzọ dị irè, ma ị na-agwa ọgbakọ okwu ma ị na-agwa ndị na-abụghị Ndịàmà okwu.E nwere ọtụtụ ihe dị nokwu a pụrụ ịghọta aghọta. A tụlere ụfọdụ nime ha nIhe Ọmụmụ nke 26, Ịkọwapụta Okwu nỤzọ Ezi Uche Dị na Ya. A tụlere ndị ọzọ nIhe Ọmụmụ nke 30, E Gosiri Mmasị nEbe Onye nke Ọzọ Nọ. Nihe ọmụmụ a, anyị ga-atụle isi ihe ole na ole ndị ọzọ.Mkpụrụ Okwu Ndị Dị Mfe Nghọta, Ikwu Okwu nỤzọ Doro Anya.Mkpụrụ okwu ndị dị mfe nghọta na ahịrịokwu ndị dị nkenke bụ ngwá ọrụ ndị dị ike ninye ihe ọmụma. Ozizi Elu Ugwu Jizọs bụ ihe atụ magburu onwe ya nke okwu ndị mmadụ pụrụ ịghọta nagbanyeghị ndị ha bụ ma ọ bụ ebe ha bi. Echiche ndị dị na ya pụrụ ịbụrụ ha ihe ọhụrụ. Ma, ha pụrụ ịghọta ihe Jizọs kwuru nihi na o kwuru banyere ihe ndị na-echegbu anyị nile: ụzọ isi nwee obi ụtọ, ụzọ isi meziwanye mmekọrịta anyị na ndị ọzọ, ụzọ isi merie nchegbu, na ụzọ isi mee ka ndụ anyị nwee nzube. O jikwa okwu ndị dị mfe nghọta kwupụta echiche ya. Mat., isi 5-7 Nezie, Bible na-enye ọtụtụ ihe atụ nke ahịrịokwu dị iche iche, bụ ndị otú ha toruru nogologo na otú e si hazie ha dịgasị iche iche. Ebumnobi gị bụ isi kwesịrị ịbụ ikwupụta echiche dị nokwu gị nụzọ doro anya, nụzọ a pụrụ ịghọta ya.Ọbụna mgbe ị na-atụle isiokwu siri ike ịghọta, ikwu okwu nụzọ doro anya pụrụ ime ka ọ dị mfe nghọta karị. Olee otú a pụrụ isi mee ka o doo anya? Ejila nkọwa ndị na-adịghị mkpa mee ka ike gwụ ndị na-ege gị ntị. Hazie ihe ọmụma gị ka ha kwadoo ihe ndị bụ isi ihe. Jiri nlezianya họrọ akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị bụ isi ị ga-eji mee ihe. Kama isi notu akụkụ Akwụkwọ Nsọ mafere ọsọ ọsọ nọzọ, gụọ ma tụlee ha. Ejila ọtụtụ okwu kwuchie otu isi ihe dị mma.Mgbe ị na-eduzi ọmụmụ Bible ebe obibi, jiri ụkpụrụ ndị ahụ meeihe. Agbalịla ịkọwa ihe nile. Nyere onye a na-amụrụ ihe aka ịghọta echiche ndị bụ isi nke ọma. Ka oge na-aga, nọmụmụ ihe onwe onye na ná nzukọ ọgbakọ, ọ pụrụ ịmụta ihe ndị ọzọ.Ime ezi nkwadebe dị mkpa iji kwuo okwu nụzọ doro anya. Gị onwe gị aghaghị ịghọta isiokwu gị nke ọma ma ọ bụrụ na ị ga-eme ka ndị ọzọ ghọta ya. Mgbe ị ghọtara ihe nezie, ị na-enwe ike ikwu ihe ndị mere o ji dị otú ahụ. Ị na-enwekwa ike ikwu ya nokwu nke aka gị.Kọwaa Okwu Ndị A Na-amachaghị.Mgbe ụfọdụ, ime ka ihe kwe nghọta na-achọ ka ị kọwaa ihe okwu ndị na-ege gị ntị na-amachaghị pụtara. Echela na ndị na-ege gị ntị maara ihe karịa otú ha ma nezie, ma eledala ọgụgụ isi ha anya. Nihi ọmụmụ ị na-amụ Bible, ị pụrụ iji okwu ụfọdụ ndị ọzọ na-amachaghị mee ihe. Ọ bụrụ na a kọwaghị ha, ndị na-adịghị esonyere Ndịàmà Jehova agaghị aghọta na ihe fọdụrụ, ohu ahụ na-ekwesị ntụkwasị obi, nke nwekwara uche, atụrụ ọzọ, na oké ìgwè mmadụ na-ezo aka nìgwè mmadụ ụfọdụ kpọmkwem. Rom 11:5;Mat. 24:45;Jọn 10:16;Mkpu. 7:9 Notu aka ahụ, ọ gwụla ma mmadụ ọ maara ihe banyere nzukọ Ndịàmà Jehova, ma eleghị anya ọ gaghị aghọta ihe okwu ndị dị ka onye nkwusa, ọsụ ụzọ, onye nlekọta sekit, na Ememe Ncheta pụtara.Ọ pụrụ ịdị mkpa ka a kọwaa okwu ụfọdụ sitere na Bible bụ ndị ọbụna ndị na-abụghị Ndịàmà na-ejikarị eme ihe. Nye ọtụtụ ndị, Amagedọn pụtara oké mgbuchapụ site ná ngwá agha nuklia. Ha pụrụ iwere Alaeze Chineke dị ka ihe dị nobi mmadụ ma ọ bụ dị ka eluigwe ọ bụghị dị ka ọchịchị. Izo aka ná mkpụrụ obi pụrụ ime ka uche mmadụ gaa nihe ahụ a sịrị na ọ bụ akụkụ ahụ mmadụ nke bụ mmụọ nke na-anọgide na-adị ndụ mgbe ahụ nwụsịrị. Dị ka a kụziwooro ọtụtụ nde mmadụ, mmụọ nsọ bụ onye, nke bụ otu akụkụ nke Atọ nIme Otu. Nihi na ọtụtụ ndị adịkwaghị agbaso ụkpụrụ omume nke Bible, ha pụrụ ọbụna ịchọ enyemaka iji ghọta ihe Bible na-ekwu mgbe ọ sịrị: Gbanahụnụ ịkwa iko.1 Kọr. 6:18.Ọ gwụla ma ndị mmadụ ha na-agụchi Bible anya, ha nwere ike ịghọtahie ihe ị na-ekwu ma ọ bụrụ na i kwuo ị na Pọl dere . . .  ma ọ bụ na Luk sịrị . . .  Ha pụrụ inwe ndị enyi ma ọ bụ ndị agbata obi na-aza aha ndị ahụ. Ọ pụrụ ịdị mkpa ka i nyetụkwuo nkọwa iji mee ka amata onye ahụ dị ka Onye Kraịst bụ onyeozi ma ọ bụ onye so dee Bible.Enyemaka na-adịkarị ndị na-ege ntị noge a mkpa iji ghọta akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị nwere ihe ọtụtụ ma ọ bụ omenala oge ochie. Dị ka ihe atụ, ha nwere ike ha agaghị aghọta ihe ọ pụtara ma e kwuo na ụgbọ Noa dị kubit 300 nogologo, kubit 50 nobosara, na kubit 30 nịdị elu. Jen. 6:15 Ma ọ bụrụ na i jiri ihe ọtụtụ ha maara, ndị e ji akọwa ihe ọtụtụ nógbè ha kọwaa ha, ndị na-ege gị ntị ga-aghọta otú ụgbọ ahụ hà ozugbo.Nye Nkọwa Dị Mkpa.Iji mee ka otu okwu doo ndị na-ege gị ntị anya, a pụrụ ịchọ ihe karịrị nkọwa ziri ezi nke otu okwu. Na Jeruselem, noge nke Ezra, a na-agụ Iwu ahụ ma na-akọwa ya. Iji nyere ndị ahụ aka ịghọta ihe ọ pụtara, ndị Livaị kọwara, gosikwa otú a pụrụ isi jiri Iwu ahụ mee ihe nọnọdụ dị iche iche ndị ahụ na-eche ihu noge ahụ. Neh. 8:8,12 Notu aka ahụ, wepụta oge kọwaa ma jiri akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị ị gụrụ mee ihe.Mgbe ọ nwụsịrị ma si nọnwụ bilie, Jizọs kọwaara ndị na-eso ụzọ ya na ihe ka mesịrịnụ bụ iji mezuo ihe e dere nAkwụkwọ Nsọ. O mesikwara ibu ọrụ ha nwere ike dị ka ndị hụrụ ihe ndị ahụ merenụ. Luk 24:44-48 Mgbe i nyeere ndị mmadụ aka ịhụ otú ihe a kụziiri ha kwesịrị isi metụta ndụ ha, ha ga-aghọta ihe ọ pụtara nezie ngwa ngwa karị.Otú O si Agụnye Obi.Nezie, ọ bụrụgodị na nkọwa ndị i nyere doro anya, ihe ndị ọzọ pụrụ ikpebi ma onye nke ọzọ ọ ga-aghọta ya ma ọ bụ na ọ gaghị aghọta ya. Mgbe obi mmadụ na-anabataghị ihe, ọ na-egbochi ya ịghọta ihe e kwuru. Mat. 13:13-15 Nye ndị kpebisiri ike ịdị na-ele ihe anya ị nụzọ anụ ahụ, ihe ime mmụọ bụ ihe nzuzu. 1 Kọr. 2:14 Mgbe mmadụ gosipụtara na o nwere ụdị echiche ahụ, ọ pụrụ ịbụ ihe amamihe dị na ya ịkwụsị nnọọ mkparịta ụka ahụma ọ dịghị ihe ọzọ, noge ahụ.Ma, mgbe ụfọdụ, obi mmadụ adịghị anabata ihe nihi ọnọdụ ndị siri ike ọ na-eche ihu ná ndụ. Ọ bụrụ na e nye ya ohere ịdị na-anụ eziokwu Bible ruo oge ụfọdụ, obi onye dị otú ahụ pụrụ ịghọ nke na-anabata ihe. Mgbe Jizọs gwara ndịozi ya na a gaje ịpịa ya ihe ma gbuo ya, ha aghọtaghị ya. Nihi gịnị? Ọ bụghị ihe ha tụrụ anya ya, nezie, ọ bụghịkwa ihe ha chọrọ! Luk 18:31-34 Otú ọ dị, ka oge na-aga, ndịozi 11 ahụ ghọtara ya, ha gosipụtakwara nke ahụ site nime ihe kwekọrọ nihe Jizọs kụziiri ha.Mmetụta Ezi Ihe Nlereanya Na-enwe.A na-enyere ndị mmadụ akaịghọta ihe ọ bụghị ị site nokwu ọnụ anyị kamakwa site nomume anyị. Nikwu okwu banyere oge mbụ ha gara nỤlọ Nzukọ Alaeze, ọtụtụ ndị na-ekwu na ha na-echeta ịhụya ha hụrụ, ọ bụghị ihe e kwuru. Notu aka ahụ, obi ụtọ anyị na-egosipụta na anyị nwere enyeworo ọtụtụ ndị nwe ụlọ aka ịnakwere eziokwu Bible. Ịhụ obiọma ndị Jehova ji ịhụya na-egosirịta onwe ha na nchebara echiche ha ji obiọma na-egosi ndị ọzọ mgbe ha nọ nahụhụ emewo ka ụfọdụ ndị kwubie na Ndịàmà nwere ezi okpukpe ahụ. Ya mere, ka ị na-agbalị inyere ndị mmadụ aka ịghọta eziokwu Bible, chee echiche banyere otú ị na-esi akọwa ya na ihe nlereanya ị na-esetịpụ.42 Ndị Na-ege Gị Ntị Mụtara Ihe na YaKA NDỊ na-ege gị ntị wee mụta ihe nokwu gị, ọ dị mkpa ka i mee ihe karịrị ikwu okwu nisiokwu bara uru. Jụọ onwe gị, sị: Gịnị mere o ji dị ndịana-ege ntị mkpa ịnụ isiokwua?Olee ihe m gaje ikwu nke ga-eme ka ndị ga-ege ntị nwee mmetụta na ha ritere uru nezie nokwu ahụ?Nụlọ akwụkwọ, ọ bụrụ na e kenyere gị ime ihe ngosi nke otú a pụrụ isi gbaara mmadụ àmà, ọ bụ onye bụụrụ gị onye nwe ụlọ ga-abụ onye na-ege gị ntị. Nọnọdụ ndị ọzọ, ị pụrụ ịdị na-agwa ọgbakọ dum okwu.Ihe Ndị Na-ege Gị Ntị Maara.Jụọ onwe gị, sị, Gịnị ka ndị ga-ege ntị maara banyere isiokwu ahụ? Nke ahụ kwesịrị ikpebi ebe ị ga-amalite. Ọ bụrụ na ị na-agwa ọgbakọ nke gụnyere ọtụtụ Ndị Kraịst tozuru okè okwu, ya abụla ị ikwughachi eziokwu ndị bụ isi, nke ihe ka nọnụ ọgụgụ nime ha maara, ka ị ga-eme. Kọwakwuo eziokwu ndị a bụ isi. Otú ọ dị, ọ bụrụ na ọtụtụ ndị ọhụrụ nwere mmasị bịakwara, i kwesịrị iburu mkpa ìgwè abụọ ahụ nwere nuche.Gbanwee ọtụtụ ịgba ọsọ nokwu gị dị ka ihe ndị na-ege gị ntị maara si dị. Ọ bụrụ na i webata nkọwa ụfọdụ ndị o yiri ka ihe ka nọnụ ọgụgụ mmadụ ha maara, kwuo ha ọsọ ọsọ. Ma jiri nwayọọ mgbe ị na-ewepụta echiche ndị pụrụ ịbụrụ ihe ka nọnụ ọgụgụ ná ndị na-ege gị ntị ihe ọhụrụ, ka ha wee nwee ike ịghọta ha nke ọma.Ihe Ga-enwe Ihe Mmụta.Ọ bụghị mgbe nile ka inwe ihe mmụta na-apụta inwe ihe ọhụrụ ị ga-ekwu. Ndị ọkà okwu ụfọdụ nwere ụzọ ha na-esi ekwu eziokwu ụfọdụ ndị a maara nke ọma nụzọ dị mfe nke na ndị na-ege ntị ga-aghọta ha nke mbụ nụzọ zuru ezu.Nozi ubi, ị ihota otu ihe a kọrọ nakụkọ ụwa iji gosi na anyị na-ebi na mgbe ikpeazụ ezughị. Jiri Bible gosi ihe ihe ahụ merenụpụtara.Nke a ga-eme ka onye nwe ụlọ mụta ihe nezie. Notu aka ahụ, mgbe a na-enye nkọwa ụfọdụ banyere iwu na-achịkwa ihe e kere eke ma ọ bụ banyere ihe ọkụkụ ma ọ bụ anụmanụ, ebumnobi gị ekwesịghị ịbụ ikwu iheụfọdụ na-adọrọ mmasị banyere nkà mmụta sayensị nke onye nwe ụlọ na-anụtụbeghị. Kama nke ahụ, ebumnobi gị kwesịrị ịbụ ijikọta ihe àmà sitere nokike na ihe e kwuru nime Bible iji gosi na e nwere Onye Okike nke hụrụ anyị nanya. Nke a ga-enyere onye nwe ụlọ aka ile okwu ahụ anya site nakụkụ ọzọ.Ịgwa ndị na-ege ntị isiokwu ha nụworo ọtụtụ ugboro pụrụ ịbụ ihe ịma aka. Ma iji bụrụ onye ozizi dị irè, ọ dị gị mkpa ịmụta ụzọ isi mee nke a nụzọ dị irè. Olee otú a pụrụ isi mee ya?Ime nnyocha ga-enye aka. Kama ị iwebata eziokwu ndị gbatara gị nuche nokwu gị, jiri ihe ndị e ji eme nnyocha a tụlere na peeji nke 33 ruo 38 mee ihe. Buru nuche aro ndị a tụrụ nebe ahụ banyere ebumnobi ndị i kwesịrị ịdị na-agbalị imezu. Ná nnyocha gị, ị pụrụ ịhụ na otu akụkọ mere eme dabara kpọmkwem nisiokwu gị. Ma ọ bụ, ị pụrụ ịnụ otu ihe a kọrọ nakụkọ ụwa na nso nso a nke ga-eme ka isi ihe ị na-eme atụmatụ ịtụle pụta ìhè.Ka ị na-enyocha ihe ọmụma ahụ, kpalie onwe gị iche echiche site nịjụ ajụjụ ndị dị kagịnị? nihi gịnị? olee mgbe? ebee? ònye?nakwanụzọ dị aṅaa?Dị ka ihe atụ: Nihi gịnị ka ihe a ji bụrụ eziokwu? Olee otú m pụrụ isi gosipụta ya? Olee ihe ọtụtụ ndị kwenyere bụ ndị na-eme ka o siere ụfọdụ ndị ike ịghọta eziokwu a nke Bible? Gịnị mere o ji dị mkpa? Olee otú nke a kwesịrị isi metụta ndụ mmadụ na-adị? Ihe nlereanya dị aṅaa na-egosi uru dị nitinye ya nọrụ? Olee ihe eziokwu a nke Bible na-ekpughe banyere ụdị onye Jehova bụ? Dabere nihe ị na-ekwu maka ya, ị pụrụ ịjụ, sị: Olee mgbe nke a mere? Olee otú anyị pụrụ isi jiri ihe ọmụma a mee ihe taa nụzọ bara uru? Ị pụrụ ọbụna ime ka okwu gị kpokwuo ọkụ site nịjụ na ịza ụfọdụ nime ajụjụ ndị dị otú ahụ mgbe ị na-ekwu okwu ahụ.Okwu gị pụrụ ịchọ ka i jiri akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị na-ege gị ntị maara mee ihe. Olee ihe ị pụrụ ime iji mee ka a mụta ihe site nụzọ ị ga-esi kọwaa ha? Agụpụtala ha ị agụpụta; kọwaa ha.A pụrụ ịmụtakwu ihe ná ntụle nke otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ a maara nke ọma ma ọ bụrụ na ị tụrisie ya, na-eme ka akụkụ ndị metụtara isiokwu gị pụta ìhè ma kọwaa ha. Were dị ka ihe atụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ dị kaMaịka 6:8náNsụgharị Ụwa Ọhụrụ.Gịnị bụ ikpe ziri? Ụkpụrụ ònye banyere ikpe ziri ezi ka a na-atụle? Olee otú ị ga-esi gosi ihe ikpe ikpe ziriezi pụtara? Ma ọ bụ ihe ịhụ obiọma nanya pụtara? Gịnị bụ ịdị nwayọọ nobi? Olee otú ị pụrụ isi jiri ihe ọmụma ahụ mee ihe nebe onye mere agadi nọ? Otú ọ dị, ihe ndị dị ka isiokwu gị, ebumnobi gị, ndị na-ege gị ntị, na oge i nwere kwesịrị ikpebi ihe ọmụma ị ga-eji mee ihe nezie.Inye nkọwa dị mfe nke okwu dị iche iche na-enyekarị aka. Nye ụfọdụ ndị, ọ na-atụ ha nanya ịmụta ihe alaeze ahụ e zoro aka na ya naMatiu 6:10pụtara. Ịbụ onye e chetaara nkọwa nke otu okwu pụrụ inyere ọbụna Onye Kraịst nweworo ahụmahụ aka ịghọta nụzọ ziri ezi karị ihe otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ na-ekwu nezie. Nke a na-edo anya mgbe anyị gụrụ2 Pita 1:5-8ma kọwaa ihe dị iche iche a kpọtụrụ aha namaokwu ndị ahụ: okwukwe, omume ọma, ihe ọmụma, njide onwe onye, ntachi obi, nsọpụrụ Chineke, mmetụta ụmụnna, na ịhụya. Mgbe e ji okwu ndị ihe ha pụtara yitewere ibe ha mee ihe notu amaokwu ahụ, gị ịkọwa ha pụrụ inye aka igosi ihe dị iche na ha abụọ. Nke ahụ bụ eziokwu banyere okwu ndị dị ka amamihe, ihe ọmụma, nghọta, na mmata, bụ ndị e ji mee ihenIlu 2:1-6.Ndị na-ege gị ntị pụrụ ịmụta ihe na ya ma ị tụgharịa nnọọ uche notu akụkụ Akwụkwọ Nsọ. Ọ na-eju ọtụtụ ndị anya mgbe mbụ ha ghọtara na e kwuru naJenesis 2:7, ná nsụgharị Bible ụfọdụ, na Adam bụ mkpụrụ obi dị ndụ nakwa dị kaEzikiel 18:4si kwuo, na mkpụrụ obi na-anwụ anwụ. Notu oge, Jizọs mere ihe tụrụ ndị Sadusii nanya site nizo akanỌpụpụ 3:6, bụ nke ha na-ekwu na ha kwenyere na ya, ma jiri ya mee ihe banyere mbilite nọnwụ nke ndị nwụrụ anwụ.Luk 20:37, 38.Mgbe ụfọdụ, ịkọwa ihe gbara otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ gburugburu, ọnọdụ ndị a nọ dee ya, na ịmata onye na-ekwu okwu ma ọ bụ onye ọ na-agwa, na-eme ka a mụta ihe. Ndị Farisii maaraAbụ Ọma 110nke ọma. Ma, Jizọs dọọrọ uche ha gaa notu ihe dị mkpa dị namaokwu nke mbụ. Ọ jụrụ, sị: Gịnị ka unu chere banyere Kraịst ahụ? Nwa ònye ka ọ bụ? Ha sịrị ya: Nwa Devid. Ọ sị ha: Ò sizi aṅaa bụrụ na Devid sitere nike mmụọ nsọ kpọọ ya Onyenwe m, na-asị, Jehova gwara Onyenwe m, sị: Nọdụ ala naka nri m ruo mgbe m ga-edebe ndị iro gị nokpuru ụkwụ gị? Ya mere, ọ bụrụ na Devid kpọrọ ya Onyenwe m, olee otú o si bụrụ nwa ya? Mat. 22:41-45 Mgbe ị tụgharịrị uche nAkwụkwọ Nsọ otú Jizọs si tụgharịa, ị ga-enyere ndị mmadụ aka iji nlezianya ka ukwuu na-agụ Okwu Chineke.Mgbe ọkà okwu kwuru oge e dere otu akwụkwọ Bible ma ọ bụ oge otu ihe mere, o kwesịkwara ịkọwa ọnọdụ dị noge ahụ. Nụzọ dị otú ahụ, ndị na-ege ntị ga-aghọta nụzọ doro anya karị mkpa akwụkwọ ahụ ma ọ bụ ihe ahụ merenụ dị.Iji ihe atụnyere ihe pụrụ ime ka a mụtakwuo ihe nihe ị na-ekwu. Ị pụrụ iji otu echiche ọtụtụ ndị nwere tụnyere ihe Bible na-ekwu notu okwu ahụ. Ma ọ bụ i nwere ike iji ihe ndekọ abụọ yiri ibe ha ndị dị na Bible tụnyere onwe ha. È nwere ọdịiche? Nihi gịnị? Gịnị ka anyị na-amụta na ha? Gị ime otú a pụrụ ime ka ndị na-ege gị ntị si nụzọ ọzọ lee okwu ahụ anya.Ọ bụrụ na e kenyere gị ịtụle otu akụkụ nke ozi Ndị Kraịst, ị pụrụ ime ka okwu gị nwekwuo ihe mmụta site nibu ụzọ nye nchịkọta ya. Tụlee ihe a ga-eme, ihe mere o ji dị mkpa ka e mee ya, na otú o si metụta ihe mgbaru ọsọ anyị nozuzu ya dị ka Ndịàmà Jehova. Kọwazie ebe, mgbe, na otú a ga-esi rụọ ọrụ ahụ.Gịnị ma ọ bụrụ na okwu gị achọọ ka ị tụlee ụfọdụ ihe ndị miri emi nke Chineke? 1 Kọr. 2:10 Ọ bụrụ na ị malite site nikwu nakwa ịkọwa ihe ụfọdụ bụ isi dị nisiokwu ahụ, a ga-aghọta nkọwa ndị miri emi ngwa ngwa karị. Ọ bụrụkwa na i jiri nchịkọta dị nkenke nke okwu gị mechie, o yikarịrị ka ndị na-ege gị ntị ha ga-enwe afọ ojuju na ha mụtara ihe nezie.Ndụmọdụ nIbi Ndụ Ndị Kraịst.Ndị na-ege gị ntị ga-akasị rite uru ma ọ bụrụ na i nyere ha aka ịhụ otú ihe ọmụma dị nokwu gị si emetụta ndụ ha. Ka ị na-enyocha akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị dị nokwu gị, jụọ onwe gị, sị, Gịnị mere e ji chekwaa ihe ọmụma a nAkwụkwọ Nsọ ruo noge anyị? Rom 15:4;1 Kọr. 10:11 Chee echiche banyere ọnọdụ ndụ nke ndị na-ege gị ntị na-eche ihu. Tụlee ọnọdụ ndị ahụ kpọmkwem na-adabere na ndụmọdụ na nụkpụrụ ndị dị nAkwụkwọ Nsọ. Nokwu gị, tụgharịa uche nAkwụkwọ Nsọ iji gosi otú ha pụrụ isi nyere mmadụ aka ime ihe nụzọ amamihe dị na ya banyere ọnọdụ ndị dị otú ahụ. Zere ikwu okwu a na-akapịghị ọnụ. Tụlee àgwà na omume ụfọdụ kpọmkwem.Iji malite, jiri otu ma ọ bụ abụọ nime aro ndị a tụrụ nelu mee ihe nokwu ị na-akwadebe. Ka ị na-enwetakwu ahụmahụ, jirikwuo ndị ọzọ mee ihe. Ka oge na-aga ị ga-ahụ na ndị na-ege ntị ga na-atụ anya ịnụ okwu gị, na-enwe obi ike na ha ga-anụ ihe ga-abara ha uru nezie.43 Iji Ebe Ihe Omume E Kenyere Sitere Mee IheBIBLE ji ọgbakọ Ndị Kraịst tụnyere ahụ mmadụ. Akụkụ ahụ ọ bụla dị mkpa, ma ha nile adịghị arụ otu ọrụ. Nikwekọ na nke ahụ, anyị kwesịrị ịrụ ọrụ banyere ihe ùgwù ọ bụla e nyere anyị. Nke a na-achọ na anyị ga-aghọta ma mezie ihe omume ikwu okwu ọ bụla e nyere anyị emezi kama ileda ịdị mkpa nke isiokwu ụfọdụ anya nihi na anyị na-eche na isiokwu ndị ọzọ ga-adọrọ mmasị karị. Rom 12:4-8 Ọ bụ ọrụ òtù ohu ahụ na-ekwesị ntụkwasị obi, nke nwekwara uche inye nri ime mmụọ noge kwesịrị ekwesị. Mat. 24:45 Mgbe anyị ji ikike anyị nwere kwadebe okwu dị ka ntụziaka e nyere anyị si dị, anyị na-egosi na anyị ji ndokwa ahụ kpọrọ ihe. Nke a na-atụnye ụtụ nịga nke ọma nke ọgbakọ dum.Ihe A Ga-agụnye.Mgbe e kenyere gị otu isiokwu nụlọ akwụkwọ, hụ na ị kwadebere isiokwu ahụ ọ bụghị ihe ọzọ dị iche. Nọnọdụ ka ukwuu, a ga-agwa gị kpọmkwem ebe ị ga-enweta ihe ọmụma. Ọ bụrụ na a gwaghị gị akwụkwọ ị ga-eji kwadebe okwu gị, ị pụrụ inweta ihe ọmụma site nebe masịrị gị. Otú ọ dị, mgbe ị na-akwadebe okwu gị, jide naka naị kwadebere okwu ahụ dum nisiokwu e kenyere gị.Mgbe ị na-ekpebi ihe ị ga-ewebata, ọ ga-adịkwa mkpa ka i buru ndị ga-ege gị ntị nuche.Jiri nlezianya mụọ ebe ahụ ihe ọmụma gị si, na-enyocha akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị dị na ya. Mgbe ahụ tụlee ụzọ kasị dị irè ị ga-esi jiri ya mee ihe maka abamuru nke ndị ga-ege ntị. Họrọ isi ihe abụọ ma ọ bụ atọ ma eleghị anya site nakwụkwọ ahụ bụ ndị ị ga-eji mere isi ihe nokwu gị. Notu aka ahụ, si nebe ahụ ihe omume e kenyere gị sitere họrọ akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị ị na-eme atụmatụ ịgụ na ịtụle.Ihe ọmụma ha aṅaa ka i kwesịrị ịtụle? Ọ bụ ị ókè i nwere ike ịtụle nke ọma. Elegharala izi ihe nụzọ dị mma anya ị iji webata ọtụtụ ihe ọmụma. Ọ bụrụ na ụfọdụ nime ihe ọmụma ahụ adabaghị nebumnobi nke okwu gị, lekwasị anya nakụkụ ndị ga-enyere gị aka imezu nzube gị. Si nebe ihe omume e kenyere gị sitere were ihe ga-akasị baara ndịga-ege gị ntị uru, nke ha ga-akasịkwa mụta ihe na ya. Ebumnobi gị nisi ihe a a ga-enye ndụmọdụ na ya abụghị ịhụókèihe ị ga-ekwuzu ga-aha kamaiji ihe e kenyere gịkwadebe okwu gị.E zubeghị ka okwu gị bụrụ ị nchịkọta nke ihe ndị dị nebe ihe omume gị sitere. I kwesịrị ime atụmatụ ịkọwa isi ihe ụfọdụ, mekwuo ka ha saa mbara, mee ihe atụ iji kọwaa ha, na ikekwe nye ihe atụ otú a pụrụ isi jiri ha mee ihe. E kwesịrị iji echiche ndị ọzọkọwapụtaisi ihe ndị dị mkpa dị nebe ihe omume e kenyere gị sitere kama iji ihe ọzọdochieihe ọmụma ahụ.Mgbe oge na-aga a pụrụ ịkpọ ụmụnna nwoke ndị nwere iru eru a chọrọ dị ka ndị ozizi ka ha zie ihe ná Nzukọ Ije Ozi. Ha na-aghọta mkpa ọ dị iji ebe ihe omume e kenyere ha sitere mee ihe nke ọma kama iji ihe ọzọ dochie ya. Notu aka ahụ, a na-enye ụmụnna na-ekwu okwu ihu ọha ihe ndepụta ha ga-agbaso. Ihe ndepụta ndị a na-enyetụ ohere ime mgbanwe ụfọdụ, ma ha na-enwe nụzọ doro anya isi ihe ndị a ga-akọwapụta, arụmụka ndị na-akwado ha ndị a ga-eji mee ihe, na akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị okwu ahụ dabeere na ha. Ịmụta iji ebe ihe omume e kenyere sitere na-ezi ihe bụ akụkụ dị mkpa nke ịkwadebe maka ihe ùgwù ndị ọzọ nke ikwu okwu.Ọzụzụ a pụkwara inyere gị aka iduzi ọmụmụ Bible ebe obibi na-aga nihu. Ị ga-amụta ilekwasị anya nihe a na-amụ kama ịhapụ isiokwu a na-atụle ma gafee nọzọ site nimesi ihe ndị ọzọ ike, bụ ndị pụrụ ịdị na-adọrọ mmasị ma ha adịghị mkpa nịghọta isiokwu ahụ. Ma, ọ bụrụ na ị ghọtara isi ihe dị nihe ọmụmụ a, ị gaghị araparasi ike na ya nke na ị gaghị enyekwu nkọwa nke pụrụ ịdị onye a na-amụrụ ihe mkpa.44 Iji Ajụjụ Eme Ihe nỤzọ Dị IrèNIHI na ajụjụ na-achọ nzaghachima è ji ọnụ zaa ya ma è ji uche zaa yaha na-enye aka ime ka ndị na-ege gị ntị na-esonye. Ajụjụ pụrụ inyere gị aka ịmalite mkparịta ụka na inwe nkwurịta okwu na-akpali akpali. Dị ka ọkà okwu na onye ozizi, ị pụrụ iji ajụjụ kpasuo mmasị, nyere mmadụ aka ịtụgharị uche notu isiokwu, ma ọ bụ mesie ihe ị na-ekwu ike. Mgbe i jiri ajụjụ mee ihe nke ọma, ị na-agba ndị ọzọ ume ichesi echiche ike kama ịdị na-ege ị ntị. Nwee nzube, jụọkwa ajụjụ gị nụzọ ga-enyere gị aka imezu ya.Iji Kpasuo Mkparịta Ụka.Mgbe ị nọ nozi ubi, mụrụ anya ịhụ ohere ị ga-eji gwa ndị mmadụ ka ha kwuo ihe dị ha nobi ma ọ bụrụ na ha dị njikere ime otú ahụ.Ọtụtụ Ndịàmà na-amalite mkparịta ụka na-adọrọ mmasị ị site nịjụ, sị, Ì chetụwo . . . ? Mgbe ha họọrọ ajụjụ ndị mmadụ na-eche banyere ya nezie, ọ na-afọ nke nta ka ọ bụrụ na ha aghaghị inweta obi ụtọ nozi ubi. Ọ bụrụgodị na onye nke ọzọ echetụbeghị echiche banyere ajụjụ ahụ, ọ pụrụ ịkpali ọchịchọ ịmata ihe. Ọ dị ọtụtụ okwu a pụrụ ịmalite site niji okwu ndị dị ka Gịnị ka i chere . . . ?, Olee otú . . . ọ dị gị?, na Ì kwere . . . ? eme ihe.Mgbe Filip onye na-ezisa ozi ọma gakwuuru onye ọrụ gọọmenti Etiopia bụ onye na-agụpụta amụma Aịzaịa, ị ihe Filip mere bụ ịjụ, sị: Ị maara ma ọ bụ ị na-aghọta nezie ihe ị na-agụ? Ọrụ 8:30 Ajụjụ a mepeere Filip ụzọ ịkọwa eziokwu dị iche iche banyere Jizọs Kraịst. Niji ajụjụ yiri ya eme ihe, ụfọdụ Ndịàmà nke oge a achọtawo ndị ọ na-agụ agụụ nezie inweta nghọta doro anya nke eziokwu Bible.Ozugbo e nyere ha ohere ikwu uche ha, ọtụtụ ndị ga-enwe mmasị ige gị ntị. Mgbe ị jụsịrị ajụjụ, ṅaa ntị nke ọma. Nwee omume obiọma kama ịkatọ ya mgbe ị na-egosi na ị nụrụ ihe onye ahụ zara. Jaa ya mma mgbe ị pụrụ iji obi eziokwu mee otú ahụ. Notu oge, mgbe otu onyeodeakwụkwọ zara ajụjụ nụzọ na-egosi ọgụgụ isi, Jizọs jara ya mma, na-asị: Ị nọghị nebe dị anya nebe alaeze Chineke dị. Mak 12:34 Ọ bụrụgodị na i kweghị nechiche onye ahụ, ị pụrụ ikele ya maka ikwu uche ya. Ihe o kwuru pụrụ ime ka ị mata àgwà i kwesịrị iburu nuche ka i so ya na-ekerịta eziokwu Bible.Iji Webata Echiche Ndị Dị Mkpa.Mgbe ị na-agwa otu ìgwè okwu ma ọ bụ soro otu onye na-enwe mkparịta ụka, gbalịa iji ajụjụ webata echiche ndị dị mkpa. Jide naka na ajụjụ gị na-emetụta ihe ndị na-amasị ndị na-ege gị ntị nezie. Ị pụkwara ịjụ ajụjụ ndị na-akpali ọchịchọ ịmata ihe nihi na azịza ha adịchaghị mfe. Ọ bụrụ na ị kwụsịtụ mgbe ị jụsịrị ajụjụ, ndị na-ege gị ntị yiri ka ha ga-egekwu ntị karị nihe ga-esochi ya.Notu oge, Maịka onye amụma jiri ọtụtụ ajụjụ mee ihe. Mgbe ọ jụsịrị ihe Chineke na-atụ anya ya naka ndị na-efe ya, onye amụma ahụ jụkwasịrị ajụjụ anọ, nke nke ọ bụla nime ha nwere ihe pụrụ ịbụ azịza ya. Ajụjụ ahụ nile na-enye aka ịkwadebe ndị na-agụ ya maka azịza nwere ihe mmụta nke o ji mechie akụkụ ahụ ná nkwurịta okwu ya. Maị. 6:6-8 Ị pụrụ ime ihe yiri ya mgbe ị na-ezi ihe? Nwalee ya.Iji Tụgharịa Uche nOtu Isiokwu.A pụrụ iji ajụjụ nyere ndị ọzọ aka ịghọta otú otu arụmụka si na-aga. Jehova mere nke a mgbe ọ na-agwa Izrel otu nkwupụta okwu dị mkpa, dị ka e gosiri naMalakaị 1:2-10. O bu ụzọ gwa ha, sị: Ahụwo m unu nanya. Ha ejighị ịhụya ahụ kpọrọ ihe, ya mere, ọ jụrụ, sị: Ịsọ, ọ bụghị nwanne Jekọb? Jehova zoziri aka nịtọgbọrọ nefu nke Edọm dị ka ihe àmà na-egosi na Chineke ahụghị mba ahụ nanya nihi ajọ omume ha. O nyeziri ihe atụ ndị e ji ajụjụ tigwaa iji mesie ike ojiji Izrel na-ejighị ịhụya ya kpọrọ ihe otú kwesịrị ekwesị. Ọ jụrụ ụfọdụ nime ajụjụ ndị ahụ dị ka a ga-asị na ọ bụ ndị nchụàjà ahụ na-ekwesịghị ntụkwasị obi na-ajụ ha. Ajụjụ ndị ọzọ bụ ajụjụ Jehova jụrụ ndị nchụàjà ahụ. Nkwurịta okwu ahụ na-emetụ nahụ ma na-adọrọ mmasị anyị; ihe ndị o kwuru enweghị mgbagha; a pụghịkwa ichefu ozi ya echefu.Ndị ọkà okwu ụfọdụ na-eji ajụjụ eme ihe nụzọ dị irè notu ụzọ ahụ. Ọ bụ ezie na e nwere ike a gaghị atụ anya iji ọnụ zaa ya, uche ndị na-ege ntị na-adị na ya, dị ka hà na-enwe nkwurịta okwu.Mgbe anyị na-eduzi ọmụmụ Bible, anyị na-eji ụzọ ga-eme ka onye ana-amụrụ ihe na-etinye ọnụ na-eme ihe. Nezie, a na-arụpụta ihe ka mma ma ọ bụrụ na onye ahụ a na-amụrụ ihe adịghị agụpụta azịza ndị e biri ebi. Nolu obiọma, jiri ajụjụ ntụkwasị soro onye ahụ a na-amụrụ ihe tụgharịa uche. A bịa nechiche ndị bụ isi, gbaa ya ume ime ka azịza ya dabere na Bible. Ị pụkwara ịjụ, sị: Olee otú ihe anyị na-atụle si kwekọọ nisi ihe nke ọzọ anyị mụworo? Gịnị mere o ji dị mkpa? Olee otú o kwesịrị isi metụta ndụ anyị? Ụzọ dị otú ahụ dị irè karịa ị ikwupụta ihe ndị i kwenyere ma ọ bụ gị onwe gị inye nkọwa sara mbara. Nụzọ dị otú a, ị na-enyere onye ahụ a na-amụrụ ihe aka iji ikike iche echiche ya na-efe Chineke.Rom 12:1.Ọ bụrụ na onye a na-amụrụ ihe aghọtaghị otu ihe, nwee ndidi. Ọ pụrụ ịbụ na ọ na-agbalị iji ihe ị na-ekwu atụnyere ihe o kwenyere na ya kemgbe ọtụtụ afọ. Isi nụzọ ọzọ webata isiokwu ahụ pụrụ inye aka. Otú ọ dị, mgbe ụfọdụ ọ na-adị mkpa isi notu ụzọ tụlee ya. Jiri Akwụkwọ Nsọ na-eme ihe nke ọma. Jiri ihe atụ na-eme ihe. Tinyere ihe ndị a, jiri ajụjụ ndị dị mfe ndị na-achọ ka onye ahụ tụgharịa uche nihe àmà e nwere na-eme ihe.Iji Dọpụta Ihe Dị Ya nObi.Mgbe ndị mmadụ zara ajụjụ, ọ bụghị mgbe nile ka ha na-ekwu ihe dị ha nobi nezie. Ha pụrụ ị ịza ihe ha chere na ọ bụ ihe ị chọrọ ka ha zaa. A chọrọ nghọta. Ilu 20:5 Dị ka Jizọs mere, ị pụrụ ịjụ, sị: Ì kwere nke a?Jọn 11:26.Mgbe ọtụtụ nime ndị na-eso ụzọ Jizọs were iwe ma gbahapụ ya nihi ihe o kwuru, Jizọs gwara ndịozi ya ka ha kwuo obi ha. Ọ jụrụ, sị: Unu onwe unu, ùnu chọkwuru ịla? Pita kwupụtara echiche ha, na-asị: Onyenwe anyị, ònye ka anyị ga-agakwuru? I nwere okwu nke ndụ ebighị ebi; anyị ekwerewokwa ma mara na ị bụ Onye Nsọ nke Chineke. Jọn 6:67-69 Noge ọzọ, Jizọs jụrụ ndị na-eso ụzọ ya, sị: Ònye kandị mmadụna-asị na Nwa nke mmadụ bụ? O ji ajụjụ nke chọrọ ka ha kwuo ihe dị ha onwe ha nobi sochie ya. Ma, unu onwe unu, ònye kaununa-asị na m bụ? Ná nzaghachi, Pịta sịrị: Ị bụ Kraịst ahụ, Ọkpara nke Chineke dị ndụ.Mat. 16:13-16.Mgbe ị na-eduzi ọmụmụ Bible, ị pụrụ ịchọpụta na ọ na-aba uru isi otú ahụ mee ihe nokwu ụfọdụ. Ị pụrụ ịjụ, sị: Gịnị ka ụmụ akwụkwọ ibe gị ma ọ bụ ndị ọrụ ibe gị na-eche banyere okwu a? Mgbe ahụ ị pụrụ ịjụ, sị: Olee iheichere banyere ya? Mgbe ị matara ihe mmadụ na-eche nezie, nke a ga-eme ka o kwe gị omume inye aka nụzọ kasịnụ dị ka onye ozizi.Iji Mesikwuo Ihe Ike.A pụkwara iji ajụjụ mesikwuo echiche dị iche iche ike. Pọl onyeozi mere ya, dị ka e dekọrọ náNdị Rom 8:31, 32: Ọbụrụ na Chineke nọnyeere anyị, ònye ga-emegide anyị? Onye ahụ nke na-azọghị ọbụna Ọkpara nke ya kama nyefee ya maka anyị nile, gịnị mere ya na ya na-agaghịkwa eji obiọma nye anyị ihe nile ọzọ? Rịba ama na, na nke ọ bụla, ajụjụ ahụ dabeere ná nkebi ahịrịokwu bu ya ụzọ kpọmkwem.Mgbe o detusịrị ihe banyere ikpe Jehova megide eze Babilọn, Aịzaịa onye amụma gosipụtara nkwenye siri ike site nịgbakwụnye, sị: Jehova nke usuu nile nke ndị agha ezubewo; ònye ga-emebikwa ya? aka Ya esetịwokwa; ònye ga-emekwa ka ọ laghachi azụ? Aịsa. 14:27 Dabere nihe ha na-ekwu maka ya, ajụjụ ndị dị otú ahụ na-egosi na a pụghị ịgbagha ihe ahụ a na-ekwu. Ọ dịghị azịza a na-atụ anya ya.Iji Kpughee Echiche Na-ezighị Ezi.Ajụjụ ndị e ji nlezianya chepụta bụkwa ngwá ọrụ dị ike iji kpughee echiche na-ezighị ezi. Tupu ọ gwọọ otu nwoke, Jizọs jụrụ ndị Farisii na ndị ụfọdụ bụ ọkachamara nIwu ahụ, sị: Iwu ọ kwadoro ịgwọ ọrịa nụbọchị izu ike ka ọ kwadoghị? Mgbe ọ gwọsịrị ya, ọ jụrụ ha ajụjụ ọzọ: Ònye nime unu, ma ọ bụrụ na nwa ya nwoke ma ọ bụ oké ehi ya adaba nolulu mmiri, bụ onye na-agaghị adọpụta ya ozugbo ahụ nụbọchị izu ike? Luk 14:1-6 Ọ tụghị anya azịza ọ bụla, ọ dịghịkwa ihe ha zara. Ajụjụ ndị ahụ kpughere echiche ha na-ezighị ezi.Mgbe ụfọdụ, ọbụna ezi Ndị Kraịst pụrụ inwe echiche na-ezighị ezi. Ụfọdụ ndị na Kọrint nke narị afọ mbụ na-akpụpụ ụmụnna ha nụlọikpe iji dozie nsogbu ndị ha gaara enwe ike idozi nonwe ha. Gịnị ka Pọl onyeozi mere banyere okwu ahụ? Ọ jụrụ ọtụtụ ajụjụ ndị a kapịrị ọnụ iji gbazie echiche ha.1 Kọr. 6:1-8.Site nịdị na-eme ya mgbe nile, ị pụrụ ịmụta iji ajụjụ na-eme ihe nụzọ dị irè. Otú ọ dị, cheta inwe nkwanye ùgwù, karịsịa mgbe ị na-agwa ndị tọrọ gị, ndị ị na-amaghị nke ọma, na ndị nọ nọkwá ọchịchị okwu. Jiri ajụjụ kụzie eziokwu Bible nụzọ na-adọrọ mmasị.45 Ihe Atụ Ndị Na-ezi IheIHE atụ bụ ụzọ dị ike nke isi na-ezi ihe. Ha na-akpasukarị ma na-eme ka a nọgide na-enwe mmasị nụzọ dị irè nke ukwuu. Ha na-akpali iche echiche. Ha na-akpali mmetụta uche, ya mere, ha nwere ike imetụ akọ na uche na obi mmadụ. Mgbe ụfọdụ, a pụrụ iji ihe atụ merie ajọ mbunobi. Ha bụkwa ihe ndị dị irè, ndị na-enye aka icheta ihe. Ị na-eji ha eme ihe mgbe ị na-ezi ihe?Atụmatụ okwu bụ ihe atụ ndị na-achọkarị ị okwu ole na ole; ma ha pụrụ ime ka e jiri uche see onyinyo ndị doro anya. Mgbe e ji nlezianya họrọ ha, ha adịghị achọkebe nkọwa iji ghọta ihe ha pụtara. Ma onye ozizi pụrụ imesikwu uru ha bara ike site ninye nkọwa dị mkpirikpi. Bible jupụtara nọtụtụ ihe atụ ndị ị pụrụ isi na ha mụta ihe.Malite nOkwu Ndị Na-ekwu na Ihe Yiri Ihe Nakwa Ndị Na-ekwu na Otu Ihe Bụ Ihe Ọzọ.Okwu ndị na-ekwu na ihe yiri ihe bụ atụmatụ okwu ndị kasị mfe. Ọ bụrụ na ị ka na-amụ otú e si eji ihe atụ eme ihe amụ, ị pụrụ ịhụ na ọ na-enye aka iji ha amalite. A na-ejikarị okwu ndị dị ka yiri ma ọ bụ dị ka ewebata ha. Mgbe i ji otu ihe na-atụnyere ihe ọzọ dị nnọọ iche, okwu ndị na-ekwu na ihe yiri ihe na-eme ka ihe ha abụọ nwekọrọ ọnụ pụta ìhè. Bible jupụtara nokwu ihe atụ ndị e si nihe ndị e kere eke wereihe ọkụkụ, anụmanụ, na ihe ndị dị na mbara ígwétinyekwara ahụmahụ ụmụ mmadụ. NAbụỌma 1:3, a gwara anyị na onye na-agụchi Okwu Chineke anya ga-adịkwa ka osisi a kụworo nakụkụ iyi, osisi nke na-amị mkpụrụ, nke na-adịghịkwa akpọnwụ akpọnwụ. E kwuru na onye ajọ omume dị ka ọdụm nke na-ede anụ. Ọma 10:9 Jehova kwere Ebreham nkwa na mkpụrụ ya ga-aba ụba dị ka kpakpando nke eluigwe na dị ka ájá nke dị nụsọ oké osimiri. Jen. 22:17 Banyere mmekọrịta chiri anya nke Jehova mere ka ọ dị nagbata ya na mba Izrel, Chineke kwuru, sị: Dị ka ihe okike na-arapara núkwù mmadụ, otú a ka O mere ka Izrel na Juda rapara nahụ Ya.Jer. 13:11.Okwu ndị na-ekwu na otu ihe bụ ihe ọzọ notu aka ahụ na-egosipụta otú ihe abụọ dị nnọọ iche si yie. Ma okwu na-ekwu na otu ihe bụ ihe ọzọ na-enwe mmetụta dị ike karị. Ọ na-ekwu okwu dị ka a ga-asị na otu ihebụnke ọzọ, nụzọ dịkwa otú a ọ na-ewere ọdịdị nke otu ihe nyefee ọzọ. Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: Unu bụ ìhè nke ụwa. Mat. 5:14 Nịkọwa mbibi nke okwu a na-achịkwaghị achịkwa pụrụ ịkpata, Jems bụ onye na-eso ụzọ dere, sị: Ire bụ ọkụ. Jems 3:6 Devid bụkuru Jehova abụ, sị: Nkume m dị elu na ebe m e wusiri ike ka Ị bụ. Ọma 31:3 Okwu na-ekwu na otu ihe bụ ihe ọzọ bụ nke e leziri anya họrọ adịghị achọkebe nkọwa. Ịdị nkenke ya na-eme ka ọ dịkwuo irè. Okwu na-ekwu na otu ihe bụ ihe ọzọ pụrụ inyere ndị na-ege gị ntị aka icheta otu isi ihe karịa otú ị ikwu ihe mere eme ga-eme.Egbe okwu bụ ikwufe okwu ókè banyere otú ihe dị, bụ nke a na-aghaghị iji mee ihe nụzọ akọ, ma ọ bụghị ya, a pụrụ ịghọtahie ya. Jizọs ji atụmatụ okwu a mee ihe iji nye nkọwa a na-apụghị ichefu echefu mgbe ọ jụrụ, sị: Gịnịzi mere i ji ele irighiri ahịhịa nke di nanya nwanna gị, ma i chebaraghị ntụhie dị nanya nke gị echiche? Mat. 7:3 Tupu ị nwaa iji atụmatụ okwu a ma ọ bụ ndị ọzọ eme ihe, mụta iji okwu ndị na-egosi na ihe yiri ihe na ndị na-ekwu na otu ihe bụ ihe ọzọ na-eme ihe nụzọ dị irè.Jiri Ihe Atụ Na-eme Ihe.Kama iji atụmatụ okwu na-eme ihe, ị pụrụ ikpebi iji ihe atụ na-eme ihe dị ka ihe iji na-akụzi ihe, ma hà bụ akụkọ e chepụtara echepụta ma hà bụ ihe ndị mere eme. A na-emesibigakarị ya ike ókè, ya mere ọ dị mkpa ka e jiri ha mee ihe nụzọ ezi uche dị na ya. E kwesịrị iji ihe atụ ndị dị otú ahụ mee ihe ị iji kwadoo isi ihe ndị dị mkpa nezie, e kwesịkwara ikwu ha nụzọ ga-eme ka a na-echeta isi ihe a kụziri, ọ bụghị ị akụkọ ahụ.Ọ bụ ezie na ọ bụghị ihe atụ nile ga-abụrịrị ihe ndị mere eme, ha kwesịrị igosipụta àgwà ma ọ bụ ọnọdụ ndị a na-enwe ná ndụ nezie. Nihi ya, mgbe ọ na-akụzi otú e kwesịrị isi na-ele ndị mmehie nwere nchegharị anya, Jizọs mere ihe atụ iji kọwapụta ihe ọ na-ekwu site nịkọ banyere ọṅụ nke otu nwoke hụrụ atụrụ ya furu efu. Luk 15:1-7 Nịzaghachi otu nwoke nke na-aghọtachaghị ihe Iwu ahụ pụtara mgbe o kwuru ka mmadụ hụ onye agbata obi ya nanya, Jizọs kọrọ akụkọ banyere onye Sameria nke nyeere otu nwoke e merụrụ ahụ aka mgbe onye nchụàjà na onye Livaị na-enyeghịrị ya aka. Luk 10:30-37 Ọ bụrụna ị mụta ịbụ onye na-arịba àgwà na omume ndị mmadụ ama nke ọma, ị pụrụ iji ụzọ a e ji ezi ihe mee ihe nụzọ dị irè.Netan onye amụma kọrọ banyere otu ọnọdụ na-emeghị eme iji dọọ Eze Devid aka ná ntị. Akụkọ ahụ dị irè nihi na o mere ka a ghara inwe ọnọdụ gaara eme ka Devid gọpụwa onwe ya. Akụkọ ahụ bụ banyere otu ọgaranya nke nwere ọtụtụ atụrụ na otu nwoke dara ogbenye nke nwere ị otu nne atụrụ ọ na-elekọta nke ọma. Devid nonwe ya bụbu onye ọzụzụ atụrụ, ya mere ọ ghọtara otú ọ ga-adị onye nwe atụrụ ahụ. Devid were iwe nụzọ ziri ezi megide ọgaranya ahụ nke kpụụrụ atụrụ dị oké ọnụ ahịa nke ogbenye ahụ. Netan gwaziri Devid hoo haa, sị: Gị onwe gị ka nwoke ahụ bụ! O ruru Devid nobi, o chegharịkwara neziokwu. 2 Sam. 12:1-14 Site nịdị na-amụ ya, ị pụrụ ịmụta ime ihe nụzọ dị mma nokwu ndị na-akpali mmetụta uche.A pụrụ inweta ọtụtụ ihe atụ bara uru iji zie ihe site nihe ndị merenụ e dekọrọ nAkwụkwọ Nsọ. Jizọs ji okwu ole na ole mee ya mgbe ọ sịrị: Chetanụ nwunye Lọt. Luk 17:32 Mgbe ọ na-akọwa ihe àmà nke ọnụnọ ya, Jizọs zoro aka nụbọchị Noa. Mat. 24:37-39 NáNdị Hibru isi 11, Pọl onyeozi kpọrọ aha ndị ikom na ndị inyom 16 dị ka ndị bụ ihe atụ nke okwukwe. Ka ị na-amụtakwu Bible nke ọma, ị ga-enwe ike inweta ihe atụ ndị dị ike site nihe Akwụkwọ Nsọ na-ekwu banyere ihe ndị merenụ na ndị mmadụ a kpọrọ aha na ya.Rom 15:4;1 Kọr. 10:11.Mgbe ụfọdụ, ị pụrụ ịhụ na ọ bara uru iji otu ihe mere eme noge a mesie otu ihe mmụta ike. Otú ọ dị, mgbe ị na-eme nke a, lezie anya ka ọ bụrụ ị ahụmahụ ndị a nwapụtara ịbụ eziokwu ha ka ị ga-eji mee ihe, zerekwa ndị nke nwere onye ha ga-emenye ihere nụzọ na-adịghị mkpa netiti ndị na-ege gị ntị ma ọ bụ ndị nke ga-abọlite arụmụka ọ na-abụghị ya ka a na-atụle. Chetakwa na ahụmahụ ahụ kwesịrị inwe ihe ọ ga-arụzu. Akọla ụmụ irighiri ihe na-adịghị mkpa bụ ndị na-adọpụ uche ná nzube nke okwu gị.À Ga-aghọta Ya?Ihe atụ ọ bụla i ji mee ihe kwesịrị inwe otu ihe doro anya ọ ga-arụzu. Ọ ga-arụzu ihe ahụ ma ọ bụrụ na i jighị ya mee ihe nisiokwu ahụ a na-atụle?Mgbe o zosiri aka nebe ndị na-eso ụzọ ya nọ dị ka ìhè nke ụwa, Jizọs gbakwụnyere okwu ole na ole banyere otú e si eji oriọna eme ihe na ibu ọrụ nke a pụtaara ha. Mat. 5:15, 16 Mgbe o nyesịrị ihe atụ ya banyere atụrụ furu efu, o kwuziri banyere ọṅụ na-adị neluigwe nihi otu onye mmehie nke chegharịrịnụ. Luk 15:7 Mgbe ọ kọsịkwara akụkọ banyere onye Sameria ahụ bụ ezi onye agbata obi, Jizọs jụrụ onye na-ege ya ntị ajụjụ a kapịrị ọnụ ma jiri ndụmọdụ doro anya sochie ya. Luk10:36, 37 Nụzọ dị iche na nke ahụ, ọ bụ ị ndị dị umeala nobi, ndị jụkwara ajụjụ, ka Jizọs kọwaara ihe atụ ya banyere ụdị ala dị iche iche nakwa banyere ata ndị dị nubi, ọ bụghị ìgwè mmadụ ahụ. Mat. 13:1-30,36-43 Ụbọchị atọ tupu ọ nwụọ, Jizọs nyere ihe atụ banyere ndị ọrụ ubi vaịn bụ ndị ogbu ọchụ. Ọ kọwaghị ya; ọ chọghị nkọwa. Ndị isi nchụàjà na ndị Farisii . . . matara na ọ na-ekwu banyere ha. Mat. 21:33-45 Ya mere ụdị ihe atụ ọ bụ, omume ndị na-ege ntị, na ebumnobi gị, ha nile ga-ekpebi ma ọ chọrọ nkọwa, ọ bụrụkwa na ọ chọrọ, ókè ọ ga-aha.Ịzụlite nkà nke iji ihe atụ eme ihe nụzọ dị irè na-ewe oge, ma o kwesịrị mgbalị ya. Ihe atụ ndị e ji nlezianya họrọ na-akpali iche echiche ma na-emetụ nahụ. Ihe ọ na-arụpụta bụ na a na-ezi ozi ahụ nụzọ dị ike nke na-adịghị ekwekebe omume ị site nikwu ihe mere eme.46 Ihe Atụ Ndị Sitere nỌnọdụ Ndị A Maara nke ỌmaNEZIE, ọ dị mkpa na ihe atụ ọ bụla i ji eme ihe ga-ekwekọ nihe ị na-atụle. Otú ọ dị, ka ha wee dị irè karịsịa ọ dịkwa mkpa na ha ga-ekwesị ndị na-ege gị ntị.Olee otú ụdị ndị ga-ege gị ntị pụrụ isi kpebie ihe atụ ị ga-eji mee ihe mgbe ị na-agwa otu ìgwè okwu? Gịnị ka Jizọs Kraịst mere? Ma ọ na-agwa ìgwè mmadu okwu ma ọ na-agwa ndị na-eso ụzọ ya okwu, Jizọs ewetaghị ihe atụ ya site nụzọ ndụ ndị ala ọzọ na-abụghị ndị Izrel. Ndị na-ege ya ntị agaraghị amataworị ihe atụ ndị dị otú ahụ. Dị ka ihe atụ, Jizọs ehotaghị ihe na-eme nobí eze Ijipt ma ọ bụ ememe okpukpe ndị India. Ka o sina dị, o si nihe ndị mmadụ nọ nala nile na-eme were ihe atụ ya. O kwuru banyere idozi ákwà, ịzụ ahịa, ihe dị oké ọnụ ahịa ifunahụ mmadụ, na ịga oriri agbamakwụkwọ. Ọ maara otú ndị mmadụ si emeghachi omume nọnọdụ dị iche iche, o jikwa ya mee ihe. Mak 2:21;Luk 14:7-11;15:8, 9;19:15-23 Ebe ọ bụ ndị Izrel karịsịa ka o meere nkwusa ihu ọha ya, ihe atụ ndị Jizọs mere zoro aka ọtụtụ ugboro karị narịa na nihe ndị ha na-eme ná ndụ ha na-adị kwa ụbọchị. Ya mere, o zoro aka nihe ndị dị ka ịkọ ugbo, ụzọ atụrụ si ege ntị nolu onye na-azụ ha, na iji akpụkpọ anụ agbanye mmanya. Mak 2:22;4:2-9;Jọn 10:1-5 O zokwara aka nihe atụ ndị a maara nke ọma nakụkọ ihe mere emeokike nke mmadụ abụọ mbụ, Iju Mmiri nke oge Noa, mbibi nke Sọdọm na Gọmọra, ọnwụ nwunye Lọt, ka anyị hota ị ole na ole. Mat. 10:15;19:4-6;24:37-39;Luk 17:32 Notu aka ahụ, ị na-eji nlezianya atụle ihe ndị na-ege gị ntị na-emekarị nakwa ọdịnala ebe ha nọrọ too mgbe ị na-ahọrọ ihe atụ?Gịnị ma ọ bụrụ na ọ bụghị ìgwè mmadụ buru ibu ka ị na-agwa okwu, kama ọ bụ otu onye ma ọ bụ ikekwe ị mmadụ ole na ole? Gbalịa ịhọrọ ihe atụ kasị kwesị ekwesị maka ntakịrị ìgwè ahụ na-ege gị ntị. Mgbe Jizọs gbaara nwanyị Sameria àmà notu olulu mmiri dịdewereSaịka, o kwuru okwu banyere mmiri na-enye ndụ, akpịrị akpọghị nkụ ọzọ, na isi iyi nke mmiri nke na-asụpụta asụpụta inye ndụ ebighị ebiihe a nile bụcha atụmatụ okwu ndị e jikọtara ha na ọrụ nwanyị ahụ na-arụ kpọmkwem. Jọn 4:7-15 Mgbe ọ gwakwara ndị ikom na-asachasị ụgbụ ha ji na-akụ azụ okwu, atụmatụ okwu o ji mee ihe metụtara ọrụ ịkụ azụ. Luk 5:2-11 Na nke ọ bụla, ọ pụrụ izoworị aka nịkọ ugbo, ebe ha bi nógbè a na-akọ ugbo, ma lee ka o si dị nnọọ irè karị izo aka nihe ha onwe ha na-eme ka ọ na-ese onyinyo ha ga-eji uche ha hụ! Ị na-agbalị ime otú ahụ?Ọ bụ ezie na Jizọs dọọrọ uche gaa natụrụ furu efu nke ụlọ Izrel, e zipụrụ Pọl onyeozi ịgakwuru ọ bụghị ị ndị Izrel kamakwa mba dị iche iche nke ndị Jentaịl. Mat. 15:24;Ọrụ 9:15 Nke a ò nwere mmetụta notú Pọl si kwuo okwu? Ee. Mgbe ọ na-edegara Ndị Kraịst nọ na Kọrint akwụkwọ, o zoro aka negwuregwu ịgba ọsọ, hota omume nke iri nri nụlọ arụsị, zookwa aka ná ngagharị mmeri, ihe ndị Jentaịl ahụ ga-ama nke ọma.1 Kọr. 8:1-10;9:24, 25;2 Kọr. 2:14-16.Ị na-akpachara anya otú Jizọs na Pọl si kpachara anya mgbe ị na-ahọrọ ihe atụ ị ga-eji zie ihe? Ị na-atụle ọnọdụ ndị na-ege gị ntị nọ na ha too na ihe ha na-eme kwa ụbọchị? Nezie, e nwewo ọtụtụ mgbanwe nụwa kemgbe narị afọ mbụ. Ọtụtụ ndị pụrụ ịnụ akụkọ ụwa na telivishọn. Ọtụtụ mgbe, ha na-ama nke ọma, ihe ndị na-eme nala ndị ọzọ. Nebe ọ dị otú a, nezie isi nakụkọ ndị dị otú ahụ weta ihe atụ adịghị njọ. Ka o sina dị, ihe ndị kasị enwe mmetụta nahụ ndị mmadụ na-abụkarị ihe ndị gbasara haebe obibi ha, ezinụlọ ha, ọrụ ha, nri ha na-eri, ihu ígwé nke ógbè ha.Ọ bụrụ na ihe atụ gị chọrọ nkọwa buru ibu, ọ pụrụ ịbụ na ị na-ekwu ihe ndị na-ege gị ntị na-amaghị nke ọma. Nụzọ dị mfe, ụdị ihe atụ ahụ nwere ike ikpuchi ihe ị na-ezi. Nihi ya, ndị na-ege ntị pụrụ icheta ihe atụ gị ma ha agaghị echeta eziokwu sitere nAkwụkwọ Nsọ nke ị na-agbalị ịkụzi.Kama iji ihe atụnyere ihe nụzọ ga-adị mgbagwoju anya, Jizọs ji ihe ndị dị mfe, ndị a na-ahụ kwa ụbọchị mee ihe. O ji ụmụ obere ihe kọwaa ihe ndị buru ibu, jirikwa ihe ndị dị mfe kọwaa ihe ndị tara akpụ. Site nigosi njikọ dị nagbata ihe ndị na-eme kwa ụbọchị na eziokwuime mmụọ, Jizọs nyeere ndị mmadụ aka ịghọta eziokwu ime mmụọ ndị ọ na-akụzi na icheta ha ngwa ngwa karị. Lee ihe nlereanya ọma ọ bụ ịgbaso!47 Iji Ihe Ndị A Na-ahụ Anya Eme Ihe nỤzọ Dị IrèGỊNỊ mere ị ga-eji jiri ihe ndị a na-ahụ anya mee ihe mgbe ị na-ezi ihe? Nihi na ime otú ahụ pụrụ ime ka izi ihe gị dịkwuo irè. Jehova Chineke na Jizọs Kraịst jiri ihe ndị a na-ahụ anya mee ihe, anyị pụkwara ịmụta ihe site naka ha. Mgbe e jikọtara ihe ndị a na-ahụ anya na okwu ọnụ, a na-eji anya na ntị enweta ihe ọmụma. Nke a pụrụ inye aka mee ka ndị na-ege gị ntị nọgide na-ege ntị ma mee ka mmetụta o nwere dị ike karị. Olee otú ị pụrụ isi webata ihe ndị a na-ahụ anya mgbe ị na-ezi ozi ọma? Olee otú ị pụrụ isi jide naka na i ji ha eme ihe nụzọ dị irè?Otú Ndị Ozizi Kasị Ukwuu Si Jiri Ihe Ndị A Na-ahụ Anya Mee Ihe.Jehova ji ihe ndị a na-ahụ anya bụ ndị a na-echeta ngwa ngwa kụzie ihe ndị dị mkpa. Otu abalị, ọ kpọpụtara Ebreham nèzí wee, sị: Biko, legide anya nebe eluigwe dị, gụọ kpakpando, ọ bụrụ na ị pụrụ ịgụ ha. . . . Otú a ka mkpụrụ gị ga-adị. Jen. 15:5 Ọ bụ ezie na ihe o kwere nkwa ya yiri ihe na-agaghị ekwe omume dị ka mmadụ si ele ihe anya, o metụrụ Ebreham nahụ nke ukwuu, o tinyekwara okwukwe nebe Jehova nọ. Noge ọzọ, Jehova zigara Jeremaịa nụlọ onye na-akpụ ite, meekwa ka ọ banye nebe ọkpụite ahụ na-anọ arụ ọrụ ma kirie mgbe nwoke ahụ na-akpụ ụrọ. Lee ihe mmụta a na-apụghị ichefu echefu ọ bụ banyere ikike Onye Okike nwere nebe ụmụ mmadụ nọ! Jer. 18:1-6 Oleekwa otú Jona pụrụ isi chefuo ihe mmụta Jehova ji osisi ogiri ụgba ahụ kụziere ya banyere ebere? Jona 4:6-11 Jehova ọbụna gwara ndị amụma ya ka ha jiri arịa ụfọdụ kwesịrị ekwesị mee ihe ngosi nke ozi amụma dị iche iche. 1 Eze 11:29-32;Jer. 27:1-8;Ezik. 4:1-17 Ụlọikwuu ahụ na akụkụ dị iche iche nke ụlọ nsọ ahụ bụcha nonwe ha ihe nnọchiteanya ndị na-enyere anyị aka ịghọta ihe ndị dị neluigwe. Hib. 9:9,23, 24 Chineke jikwara ọhụụ mee ihe ọtụtụ ugboro iji zie ozi ndị dị mkpa.Ezik. 1:4-28;8:2-18;Ọrụ 10:9-16;16:9, 10;Mkpu. 1:1.Olee otú Jizọs si jiri ihe ndị a na-ahụ anya mee ihe? Mgbe ndị Farisii na ndị na-eso ụzọ Herọd nwara ijide ya nokwu ọnụ ya, Jizọs kwuru ka e wetara ya otu dinarịọs, ọ dọkwaara uche gaa nonyinyo Siza nkedị ná mkpụrụ ego ahụ. Ọ kọwaziri na e kwesịrị inyeghachi Siza ihe nke Siza ma nyeghachi Chineke ihe nke Chineke. Mat. 22:19-21 Iji kụzie ihe banyere iji ihe nile anyị nwere na-asọpụrụ Chineke, Jizọs zoro aka notu nwanyị di ya nwụrụ, onye dara ogbenye, nke nọ nụlọ nsọ ahụ bụ onye onyinye o nyereobere mkpụrụ ego abụọbụ ihe nile o ji biri. Luk 21:1-4 Noge ọzọ, o jiri otu nwatakịrị mee ihe atụ nke ịdị umeala nobi, enweghị oké ọchịchọ. Mat. 18:2-6 Ya onwe ya gosiri ihe ịdị umeala nobi pụtara site nịsa ụkwụ ndị na-eso ụzọ ya.Jọn 13:14.Ụzọ Isi Jiri Ihe Ndị A Na-ahụ Anya Mee Ihe.Nadịghị ka Jehova, anyị apụghị isite nọhụụ zie ozi. Ma, a na-enwe ná mbipụta dị iche iche nke Ndịàmà Jehova ọtụtụ ihe osise ndị na-akpali iche echiche. Jiri ha nyere ndị nwere mmasị aka iji anya nke uche ha hụ Paradaịs elu ala ahụ, bụ nke e kwere nkwa ya nime Okwu Chineke. Nọmụmụ Bible ebe obibi, ị pụrụ ịdọrọ uche onye a na-amụrụ ihe gaa notu ihe osise nke metụtara ihe unu na-amụ ma gwa ya ka ọ kọọrọ gị ihe ọ na-ahụ. Ọ dị mma ịrịba ama na mgbe e mere ka Emọs onye amụma hụ ọhụụ ụfọdụ, Jehova jụrụ ya, sị: Gịnị ka gị onwe gị na-ahụ, Emọs? Emọs 7:7, 8;8:1, 2 Ị pụrụ ịjụ ajụjụ ndị yiri ya ka ị na-adọrọ uche ndị mmadụ aga nihe osise ndị e zubere ka ha bụrụ ihe ndị a na-ahụ anya e ji akụzi ihe.Ọ bụrụ na i depụta usoro mgbakọ na mwepụ ma ọ bụ jiri usoro ngụkọ oge bụ nke na-egosi usoro ihe ndị dị mkpa ji mee, na-eme ihe, nke a pụrụ inyere ndị mmadụ aka ịghọta ngwa ngwa karị, amụma ndị dị ka oge asaa nke dị naDaniel 4:16na iri izu asaa nke dị naDaniel 9:24. Ihe ndị dị otú ahụ a na-ahụ anya dị nọtụtụ akwụkwọ anyị ji amụ ihe.Nọmụmụ Bible ezinụlọ unu, a pụrụ ime ka ntụle nke ihe ndị dị ka ụlọikwuu, ụlọ nsọ dị na Jeruselem, na ụlọ nsọ ahụ Ezikiel hụrụ nọhụụ dịkwuo mfe nghọta ma ọ bụrụ na unu ejiri ihe osise mee ihe. A pụrụ ịchọta ha nInsight on the Scriptures,ihe odide ntụkwasị nkeNew World Translation of the Holy ScripturesWith References,na mbipụtaỤlọ Nchedị iche iche.Mgbe gị na ezinụlọ gị na-agụ Bible, jiri map mee ihe nke ọma. Chọpụta ụzọ Ebreham si gaa mgbe o si Ua gaa Heran, gbadaakwa Betel. Nyochaa ụzọ ndị Izrel si gaa mgbe mba ahụ hapụrụ Ijipt gawa Ala Nkwa ahụ. Chọpụta ebe e kenyere ebo nke ọ bụla nIzrel dị ka ihe nketa. Lee otú ógbè Solomọn chịrị bururu nibu. Chọpụta ụzọ Ịlaịja si mgbe o si Jezreel gbaga nọzara gafere Bia-sheba mgbe Jezebel yisịrị ya egwu. 1 Eze18:4619:4 Chọpụta obodo dịgasị iche iche Jizọs mere nkwusa na ha. Chọpụta ụzọ Pọl si mee njem, dị ka a kọwara nakwụkwọ Ọrụ Ndịozi.Ihe ndị a na-ahụ anya na-aba uru mgbe a na-eme ka ndị a na-amụrụ Bible mata otú ọgbakọ si arụ ọrụ. Ị pụrụ igosi onye ị na-amụrụ ihe otu usoro ihe omume e biri ebi ma kọwaa ụdị ihe ọmụma anyị na-atụle ná mgbakọ dị iche iche. Ọtụtụ ndị enwewo mmasị ná nleta ha mere nỤlọ Nzukọ Alaeze ma ọ bụ nalaka ụlọ ọrụ nke Ndịàmà Jehova. Nke a pụrụ ịbụ ụzọ dị irè isi wepụ echiche ndị na-ezighị ezi e nwere banyere ọrụ anyị na nzube ya. Mgbe ị na-edugharị mmadụ nỤlọ Nzukọ Alaeze, kọọrọ ya otú o si dị iche nebe ndị ọzọ a na-anọ efe ofufe. Mesie ya ike na ọ bụ ebe e wuru nụzọ na-adịghị okomoko nke a na-anọ amụ ihe. Kọwapụta ihe dị iche iche a haziri karịsịa maka ozi anyị na-ejere ọhaebe ndị anyị na-ekesa akwụkwọ, map ókèala, na igbe onyinye nabụghị efere e ji anakọta ụtụ.Nebe e nwere vidio ndị a kwadebere nokpuru ntụziaka nke Òtù Na-achị Isi, jiri ha mee ka e nwee obi ike na Bible, mee ka ndị a na-amụrụ ihe mata banyere ọrụ Ndịàmà Jehova, ma gbaa ndị na-ekiri ha ume ibi ndụ kwekọrọ nụkpụrụ Bible.Iji Ihe Ndị A Na-ahụ Anya Eme Ihe Maka Ìgwè Ndị Buru Ibu Karị.Mgbe a kwadebere ma gosi ha nụzọ dị mma, ihe ndị a na-ahụ anya pụrụ ịbụ ụzọ dị irè isi zie ìgwè buru ibu karị ihe. Òtù ohu ahụ na-ekwesị ntụkwasị obi, nke nwekwara uche na-ewepụta ihe ndị dị otú ahụ a na-ahụ anya nụdị dị iche iche.Isiokwu ndị dịịrị ọmụmụ nỤlọ Nchena-enwekarị ihe ndị a na-ahụ anya nụdị ihe osise ndị onye nduzi pụrụ iji mesie isi ihe ndị dị mkpa ike. Otú ahụ ka ọ dịkwa akwụkwọ ndị a na-eji eme ihe nỌmụmụ Akwụkwọ Ọgbakọ.Ihe ndepụta ụfọdụ maka okwu ihu ọha nwere ike ịbụ ndị a pụrụ iji ihe ndị a na-ahụ anya mee ihe na ha iji kọwaa isi ihe ụfọdụ. Otú ọ dị, a na-arụpụtakarị ihe bara uru karị site nilekwasị anya nihe dị nime Bible, bụ nke ihe ka nọnụ ọgụgụ ná ndị na-ege ntị na-eji naka. Ọ bụrụ na notu oge, ọ dị mkpa ka e jiri otu ihe osise ma ọ bụ ndepụta nke ihe ndị bụ isi ihe mee ihe iji wepụta otu isi ihe ma ọ bụ ọtụtụ isi ihe dị nokwu, buru ụzọ mee nchọpụta iji jide naka na a pụrụ ịnọ nazụ azụ nke ebe e zukọrọ hụ ya nke ọma ma ọ bụ gụta ya. E kwesịrị iselata aka notú e si eji ihe ndị dị otú ahụ eme ihe.Nzube anyị na-eji eji ihe ndị a na-ahụ anya eme ihe mgbe anyị na-ekwu okwu ma ọ bụ na-ezi ihe abụghị iji mee ihe ọchị. Mgbe e ji ihe a na-ahụ anya ùgwù dị na ya mee ihe, o kwesịrị ime ka echiche ndị ekwesịrị imesi ike nụzọ pụrụ iche pụta ìhè site nịhụ ha anya. Ihe ndị dị otú ahụ na-aba uru mgbe ha na-enye aka ime ka ihe e kwuru nọnụ dokwuo anya, na-eme ka ọ dịkwuo mfe nghọta, ma ọ bụ mgbe ha na-enye ihe àmà gbara ọkpụrụkpụ na ihe e kwuru bụ eziokwu. Mgbe e ji ya mee ihe nụzọ kwesịrị ekwesị, ihe a na-ahụ anya nke dabara adaba pụrụ inwe mmetụta dị ike nke na a ga na-echeta ma ihe ahụ a na-ahụ anya ma ihe e ji ya kụzie ruo ọtụtụ afọ.Ikike ịnụ ihe na ịhụ ụzọ na-arụcha ọrụ dị mkpa nịmụta ihe. Cheta otú Ndị Ozizi kasị ukwuu siworo jiri ikike ndị a mee ihe, gbalịakwa iṅomi ha ná mgbalị ị na-eme iji ruo nobi ndị ọzọ.48 Ụzọ E Si Tụgharịa UcheANYỊ nwere ekele maka mgbanwe ndị Okwu Chineke meworo ka anyị nwee ná ndụ anyị, anyị chọkwara ka ndị ọzọ rite uru na ya. Ọzọkwa, anyị maara na otú ndị mmadụ si emeghachi omume nozi ọma ga-enwe mmetụta nihe ọdịnihu ha ga-abụ. Mat. 7:13, 14;Jọn 12:48 Ọ na-agụsi anyị agụụ ike ka ha nakwere eziokwu ahụ. Otú ọ dị, ọ dị mkpa ka anyị jikọta nkwenyesi ike na ịnụ ọkụ nobi anyị nwere na nghọta iji rụpụta ihe kasị mma.Ndị mmadụ adịghị anabatakarị eziokwu nke a na-ejighị akọ kwuo bụ nke na-ekpughe ezighị ezi nke nkwenkwe onye ọzọ kwenyesiri ike na ya, ọbụna mgbe e ji ọtụtụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ kwadoo ya. Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ ị na a katọọ ememe ndị a ma ama dị ka ihe ndị ọgọ mmụọ malitere, nke a nwere ike ọ gaghị agbanwe ihe ndị ọzọ na-eche banyere ha. Ịtụgharị uche na-akakarị enwe ihe ịga nke ọma. Gịnị ka ịtụgharị uche na-agụnye?Akwụkwọ Nsọ na-agwa anyị na amamihe nke sitere nelu na-eme udo, nwee ezi uche. Jems 3:17 Okwu Grik a sụgharịrị ebe a ịbụ nwee ezi uche pụtara nụzọ nkịtị ikwenye ekwenye. Nsụgharị ụfọdụ kpọrọ ya nchebara echiche, ịdị nwayọọ, ma ọ bụ inwe ndidi. Rịba ama na e jikọtara inwe ezi uche na ime udo. NaTaịtọs 3:2, e hotakọtara ya na ịdị nwayọọ, jirikwa ya mee ihe nụzọ dị iche na mmụọ ịlụ ọgụ.Ndị Filipaị 4:5na-agba anyị ume ịbụ ndị e ji inwe ezi uche mara. Onye nwere ezi uche na-eburu nzụlite, ọnọdụ, na mmetụta nke onye ọ na-agwa okwu nuche. Ọ na-adị njikere ikwenye nihe mgbe ime otú ahụ kwesịrị ekwesị. Imeso ndị ọzọ otú ahụ na-enye aka emeghe uche ha na obi ha ka ha wee gee ntị karị mgbe anyị so ha na-atụgharị uche nAkwụkwọ Nsọ.Ebe A Ga-amalite.Ọkọ akụkọ ihe mere eme bụ Luk na-akọ na mgbe Pọl onyeozi nọ na Tesalonaịka, o jiri Akwụkwọ Nsọ mee ihe, na-akọwama na-anwapụta site nizo aka nebe dị iche iche na ọ dị mkpa ka Kraịst taa ahụhụ na ka o si ná ndị nwụrụ anwụ bilie. Ọrụ 17:2, 3 Ọ bụ ihe kwesịrị ịrịba ama na Pọl mere nke a nụlọ nzukọ ndị Juu. Ndị ọ na-agwa okwu weere Akwụkwọ Nsọ Hibru dị ka o kwuchaa o bie. Ọ bụ ihe kwesịrị ekwesị iji ihe ha nakweere malite.Mgbe Pọl na-agwa ndị Grik nọ nAriopagọs dị nAtens okwu, o jighị izo aka nAkwụkwọ Nsọ malite. Kama nke ahụ, o ji ihe ndị ha maara ma kwere na ha malite, o sikwa na ha duru ha banye nịtụle banyere Onye Okike na nzube Ya.Ọrụ 17:22-31.Noge a, e nwere ọtụtụ ijeri mmadụ ndị na-ewereghị Bible dị ka o kwuchaa o bie ná ndụ ha. Ma ajọ ọnọdụ ndị e nwere nusoro ihe dị ugbu a na-emetụta ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ mmadụ nile. Ọ na-agụsi ndị mmadụ agụụ ike inwe ọnọdụ ka mma. Ọ bụrụ na i buru ụzọ gosi na ihe na-echegbu ha na-emetụ gị nobi, wee gosizie ha otú Bible si kọwaa ya, omume dị otú ahụ ezi uche dị na ya pụrụ ịkpali ha ịṅa ntị nihe Bible na-ekwu banyere nzube Chineke maka ihe a kpọrọ mmadụ.Ọ pụrụ ịbụ na nkwenkwe na ememe ụfọdụ nke okpukpe so nihe onye a na-amụrụ Bible ketara site naka ndị mụrụ ya. Ugbu a, onye ahụ a na-amụrụ ihe na-amụta na nkwenkwe na ememe ndị ahụ adịghị amasị Chineke, ọ na-ajụkwa ha ma nakwere ihe a kụziri nime Bible. Olee otú onye ahụ a na-amụrụ ihe pụrụ isi kọwaara ndị mụrụ ya mkpebi ya? Ha pụrụ iche na site nịjụ okpukpe ha nọ na ya mụọ ya na ọ na-ajụ ha. Onye ahụ a na-amụrụ Bible pụrụ ikwubi na tupu ya agbalịa iji Bible kọwaara ha ihe kpatara ya ji mee mkpebi ya, ọ ga-adị mkpa ka ya mesie ndị mụrụ ya obi ike banyere ịhụya na nkwanye ùgwù ya nwere nebe ha nọ.Mgbe A Ga-ekwenye nIhe.Jehova nonwe ya, ọ bụ ezie na o nwere ikike zuru ezu inye iwu, na-egosipụta ezi uche dị ịrịba ama. Mgbe ọ na-anapụta Lọt na ezinụlọ ya na Sọdọm, mmụọ ozi Jehova gbara ya ume, sị: Wepụga onwe gị jee ugwu ahụ, ka e wee ghara ikpochapụ gị. Ma, Lọt rịọrọ, sị: Ee e, biko, onyenwe m. Ọ rịọrọ ka e kwe ka ya gbaga Zoa. Jehova gosiri Lọt nchebara echiche site nikwe ka o mee otú ahụ; nihi ya, e bibighị Zoa mgbe e bibiri obodo ndị ọzọ. Otú ọ dị, ka e mesịrị, Lọt gbasoro nduzi mbụ ahụ Jehova nyere wee gaanugwu ahụ. Jen. 19:17-30 Jehova maara na ụzọ o si eme ihe ziri ezi, ma o ji ndidi gosi Lọt nchebara echiche ruo mgbe ọ bịara ghọta nke ahụ.Iji soro ndị ọzọ na-emekọrịta ihe nke ọma, ọ dịkwa anyị onwe anyị mkpa iji ezi uche na-eme ihe. Anyị nwere ike ikwenyesi ike na ihe onye nke ọzọ na-ekwu ezighị ezi, anyị nwekwara ike ibu nuche ihe ndị gbara ọkpụrụkpụ ga-egosi ya. Ma mgbe ụfọdụ ọ na-aka mma ịhapụwa okwu ahụ. Inwe ezi uche apụtaghị imebi ụkpụrụ Jehova. O nwere ike ịka mma ị ikele onye ahụ maka ikwu echiche ya ma ọ bụ ileghara okwu ụfọdụ na-ezighị ezi anya ka i wee nwee ike ime ka nkwurịta okwu ahụ bụrụ nihe ga-arụpụta ihe ka mma. Ọ bụrụgodị na ọ katọọ ihe i kwenyere, ewela iwe. Ị pụrụ ịjụ ya ihe mere o ji chee otú ahụ. Ṅaa ntị nke ọma nazịza ya. Nke a ga-eme ka ị ghọta ihe bụ echiche ya. Ọ pụkwara ịtọ ntọala maka mkparịta ụka na-ewuli elu nọdịnihu.Ilu 16:23;19:11.Jehova enyewo ụmụ mmadụ ikike ime nhọrọ. Ọ na-enye ha ohere iji ikike ahụ eme ihe, ọ bụ ezie na ha nwere ike ha agaghị eji ya mee ihe nụzọ amamihe. Dị ka ọnụ na-ekwuru Jehova, Jọshụa kọrọ otú Chineke si mesoo Izrel. Ma o kwuziri, sị: Ọ bụrụ na ọ jọọ njọ nanya unu ife Jehova ofufe, họpụtaranụ onwe unu taa onye unu ga-efe ofufe; ma ọ bụ chi nile nke nna unu hà fere ofufe nke dị nofe Osimiri ahụ, ma ọ bụ chi nile nke ndị Amọraịt, ndị unu onwe unu bi nala ha: ma mụ onwe m na ụlọ m, anyị ga-efe Jehova ofufe. Josh. 24:15 Ọrụ anyị taa bụ ịgba àmà, anyị jikwa nkwenye na-ekwu okwu, ma anyị adịghị anwa ịmanye ndị ọzọ ikweta. Mat. 24:14 Ha aghaghị ime nhọrọ, anyị adịghịkwa anapụ ha ikike ahụ.Jụọ Ajụjụ.Jizọs setịpụrụ ihe nlereanya kwesịrị ịrịba ama niso ndị mmadụ tụgharịa uche. O chebaara nzụlite ha echiche ma jiri ihe atụ ndị ha ga-anakwere ngwa ngwa mee ihe. O jikwa ajụjụ mee ihe nụzọ dị irè. Nke a mere ka ndị ọzọ nwee ohere ikwupụta echiche ha nakwa ihe dị ha nobi. Ọ kpalikwara ha ịtụgharị uche nihe a na-atụle.Otu nwoke nke maara Iwu jụrụ Jizọs, sị: Onye Ozizi, site nime gịnị ka m ga-eji keta ndụ ebighị ebi? Ọ dịịrị Jizọs mfe ịza ya. Ma ọ gwara nwoke ahụ ka o kwuo uche ya. Gịnị ka e dere nIwu ahụ? Olee otúisi agụ? Nwoke ahụ zatara ya. Nzata ọ zatara ya ò mere ka nkwurịta okwu ahụ kwụsị? Ọ dịghị ma ọlị. Jizọs nyere nwoke ahụ ohere ịga nihu, ajụjụ nwoke ahụ nonwe ya jụrụ gosikwara na ọ na-achọ igosi na ya bụ onye ezi omume. Ọ jụrụ, sị: Ònye nezie bụ onye agbata obi m? Kama ịkọwawa ya, bụ nke nwoke ahụ gaara agbagha nihi omume ndị Juu nwere noge ahụ nebe ndị Jentaịl na ndị Sameria nọ, Jizọs gwara ya ka ọtụgharịa uche notu ihe atụ. Ọ bụ banyere onye Sameria bụ ezi onye agbata obi bụ onye nyeere onye njem e zuru ohi ma tie ihe aka, ebe onye nchụàjà na onye Livaị na-enyereghị ya aka. Site nịjụ ajụjụ dị mfe, Jizọs hụrụ na nwoke ahụ ghọtara isi ihe ọ na-ekwu. Ụzọ Jizọs si tụgharịa uche mere ka okwu bụ onye agbata obi nwee ihe ọzọ ọ pụtara nke nwoke ahụ na-aghọtatụbeghị. Luk 10:25-37 Lee ihe nlereanya ọma ọ bụ iṅomi! Kama ị gị ikwu ihe nile, ya bụ, ịdị na-echere onye nwe ụlọ echiche, mụta ụzọ isi jiri ajụjụ na ihe atụ ndị e ji akọ chepụta gbaa onye na-ege gị ntị ume iche echiche.Kwuo Ihe Ndị Kpatara Ihe.Mgbe Pọl onyeozi kwuru okwu nụlọ nzukọ dị na Tesalonaịka, ọ bụghị ị ịgụ ihe sitere nakwụkwọ, nke ndị na-ege ya ntị nakweere ka o mere. Luk na-akọ na Pọl kọwara, nwapụta, ma gosi otú a pụrụ isi jiri ihe ọ gụrụ mee ihe. Nihi ya, ụfọdụ nime ha ghọrọ ndị kwere ekwe wee soro Pọl na Saịlas na-akpakọrịta.Ọrụ 17:1-4.Nagbanyeghị onye anyị pụrụ ịdị na-agwa okwu, isi otú ahụ na-atụgharị uche pụrụ ịba uru. Nke ahụ bụ eziokwu mgbe ị na-agbara ndị ikwu àmà, na-agwa ndị ọrụ ibe gị ma ọ bụ ụmụ akwụkwọ ibe gị okwu, na-agwa ndị ị na-amabughị okwu mgbe ị na-agba àmà nihu ọha, na-eduzi ọmụmụ Bible, ma ọ bụ na-ekwu okwu nọgbakọ. Mgbe ị gụrụ otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ, ihe ọ pụtara nwere ike ido gị anya ma ikekwe ọ gaghị edo onye ọzọ anya. Nkọwa gị ma ọ bụ otú i si jiri ya mee ihe pụrụ ịda ná ntị ka ọ bụ ikwenyesi ike nechiche gị gabiga ókè. Ịhọrọ na ịkọwa okwu ụfọdụ gbara ọkpụrụkpụ dị nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ ọ pụrụ inye aka? Ị pụrụ inye ihe àmà na-akwado ya, ikekwe site nihe e kwuru nebe ị gụrụ ma ọ bụ site nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ọzọ nke kwuru okwu nisiokwu ahụ? Ihe atụ ọ pụrụ igosi ezi uche dị nihe i kwuru? Ajụjụ hà ga-enyere ndị na-ege gị ntị aka ịtụgharị uche nokwu ahụ? Isi otú ahụ na-atụgharị uche na-eme ka e nwee echiche ziri ezi ma na-eme ka ndị ọzọ nwee ọtụtụ ihe ha ga-echebara echiche.49 E Kwuru Ihe Ndị Ziri Ezi Iji Kwadoo YaMGBE i kwuru otu ihe, ndị na-ege gị ntị nwere ezi ihe mere ha ga-eji jụọ, sị: Gịnị mere o ji bụrụ eziokwu? Olee ihe na-egosi na e kwesịrị ikwere ihe ọkà okwu na-ekwu? Dị ka onye ozizi, ọ bụ ọrụ gị ịza ajụjụ ndị dị otú ahụ ma ọ bụ inyere ndị na-ege gị ntị aka ịchọta azịza ha. Ọ bụrụ na ihe ahụ i kwuru dị oké mkpa nokwu gị, jide naka na ị gwara ndị na-ege ntị ihe ndị gbara ọkpụrụkpụ mere ha ga-eji nakwere ya. Nke a ga-eso mee ka okwu gị bụrụ nke na-eme ka e kwenye nihe.Pọl onyeozi mere ka ndị ọzọ kweta. O ji arụmụka bụ ịgba, ntụgharị uche ezi uche dị na ya, na arịrịọ siri ike gbalịa ime ka ndị ọ na-agwa okwu gbanwee obi ha. O setịpụụrụ anyị ihe nlereanya dị mma. Ọrụ 18:4;19:8 Nezie, ụfọdụ ezigbo ndị ọkà okwu na-eji ime ka e kwenye nihe na-eduhie ndị mmadụ. Mat. 27:20;Ọrụ 14:19;Kọl. 2:4 Ha pụrụ ịmalite site nikwu ihe na-ezighị ezi ha na-eche, ịdabere nihe ndị nwere echiche na-ezighị ezi kwuru, iji arụmụka na-enweghị ihe ndabere mee ihe, ileghara eziokwu ndị na-ekwekọghị nechiche ha anya, ma ọ bụ kpalie mmetụta uche kama ịkpali ọgụgụ isi. Anyị kwesịrị ịkpachara anya ka anyị zere ụzọ nile dị otú ahụ.Ọ Daberesiiri Ike nOkwu Chineke.Ihe anyị na-akụzi agaghị esite nechiche nke anyị ma ọlị. Anyị na-agbalị iso ndị ọzọ kerịta ihe anyị mụtara na Bible. Nime nke a, akwụkwọ dị iche iche òtù ohu ahụ na-ekwesị ntụkwasị obi, nke nwekwara uche na-ebipụta enyeworo anyị aka nke ukwuu. Akwụkwọ ndị a na-agba anyị ume iji nlezianya na-enyocha Akwụkwọ Nsọ. Naka nke ọzọ, anyị na-eduzi ndị ọzọ gaa na Bible, ọ bụghị nebumnobi nke igosi na ihe anyị kwuru ziri ezi, kama nihi ọchịchọ sitere nịdị umeala nobi nke ime ka ha hụ nonwe ha, ihe ọ na-ekwu. Anyị na-ekwenyere Jizọs Kraịst, bụ onye gwara Nna ya nekpere, sị: Okwu gị bụ eziokwu. Jọn 17:17 Ọ dịghị onye karịrị Jehova Chineke, bụ Onye Okike nke eluigwe na ụwa. Izi ezi nke ihe anyị na-ekwu na-adabere na ha ịbụ ndị gbakwasịrị ụkwụ nOkwu ya.Mgbe ụfọdụ ị pụrụ ịgwa ndị na-amaghị Bible ma ọ bụ ndị na-ewereghị ya dị ka Okwu Chineke okwu. I kwesịrị iji ezi uche mee ihe nikpebi mgbe na otú ị ga-esi webata amaokwu Bible. Ma i kwesịrị ịgbalị, ngwa ngwa o kwere mee, ịdọrọ mmasị ha gaa nebe ihe ọmụma ahụ sitere nke bụ o kwuchaa o bie.Ì kwesịrị ikwubi na ị ihota ihe e kwuru notu akụkụ Akwụkwọ Nsọ ehota ga-enye ihe nkwado na-enweghị mgbagha? Ọ gaghị enyecha. Ọ pụrụ ịdị mkpa ka ị dọrọ uche gaa nihe gbara ya gburugburu iji gosi na akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ na-akwado ihe ị na-ekwu nezie. Ọ bụrụ na ị chọrọ ị iji ụkpụrụ dị notu akụkụ Akwụkwọ Nsọ mee ihe ma ihe ndị gbara ya gburugburu abụghị banyere isiokwu ahụ, a pụrụ ịchọkwu ihe àmà ọzọ. Ọ pụrụ ịdị mkpa ka i jiri akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị na-ekwu ihe metụtara isiokwu ahụ mee ihe iji mee ka ndị na-ege gị ntị kweta na ihe ị na-ekwu gbadosiri ụkwụ ike nAkwụkwọ Nsọ.Zere ikwufe okwu ókè banyere ihe otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ na-ekwu. Jiri nlezianya gụọ ya. Otu amaokwu pụrụ ikwu okwu nụzọ a na-akapịghị ọnụ banyere ihe ị na-atụle. Ma, ka arụmụka gị wee bụrụ nke na-eme ka e kwenye nihe, onye na-ege gị ntị aghaghị inwe ike ịhụ ihe na-akwado ihe ị na-ekwu.Ihe Àmà Ndị Ọzọ Na-akwado Ya.Mgbe ụfọdụ, ọ pụrụ ịbụ ihe na-enye aka iji ihe àmà sitere nebe ọzọ a pụrụ ịdabere na ya nke na-abụghị Bible mee ihe iji nyere ndị mmadụ aka ịghọta izi ezi nke Akwụkwọ Nsọ.Dị ka ihe atụ, ị pụrụ izo aka neluigwe na ụwa a na-ahụ anya dị ka ihe àmà na-egosi na e nwere Onye Okike. Ị pụrụ ịdọrọ uche gaa niwu ndị na-achịkwa ihe e kere eke, dị ka ike ndọda, na ihe mere ịdị adị nke iwu ndị dị otú ahụ ji egosi na e nwere Onye Na-enye Iwu. Arụmụka gị ga-abụ nke ezi uche dị na ya ma ọ bụrụ na o kwekọrọ nihe e kwuru nOkwu Chineke. Job 38:31-33;Ọma 19:1;104:24;Rom 1:20 Ihe àmà dị otú ahụ na-enye aka nihi na ọ na-egosipụta na ihe Bible na-ekwu kwekọrọ nihe ndị mere eme a pụrụ ịhụ anya.Ị na-agbalị inyere mmadụ aka ịghọta na Bible bụ Okwu Chineke nezie? Ị pụrụ ihota ihe ndị ọkà mmụta kwuru, bụ ndị na-ekwu na ọ bụ, ma nke ahụ ọ na-egosi na ọ bụ? Ihe ndị dị otú ahụ e hotara na-enyere ị ndị na-akwanyere ndị ọkà mmụta dị otú ahụ ùgwù aka. Ị pụrụ iji sayensị gosipụta na Bible bụ eziokwu? Ọ bụrụ na ị gaje iji echiche nke ndị ọkà mmụta sayensị na-ezughị okè mere ebe ndabere gị, ị na-adabere na ntọala na-esighị ike. Naka nke ọzọ, ọ bụrụ na i jiri OkwuChinekemalite,mgbe ahụ zoo aka nihe nkà mmụta sayensị chọpụtara bụ ndị na-egosipụta izi ezi nke Bible, arụmụka gị ga-agbakwasị ụkwụ na ntọala siri ike.Ihe ọ bụla ị na-agbalị ịnwapụta, nye ihe àmà zuru ezu. Otú ihe àmà a chọrọ ga-aharu ga-adabere ná ndị na-ege gị ntị. Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na ị na-atụle mgbe ikpeazụ dị ka a kọwara ya na2 Timoti 3:1-5, ị pụrụ ịdọrọ uche ndị na-ege gị ntị gaa notu akụkọ a ma ama nke na-egosi na ndị mmadụ enweghị obi mmadụ. Otu ihe atụ ahụ nwere ike izu iji gosi na akụkụ a nke ihe ịrịba àmà nke mgbe ikpeazụ na-emezu ugbu a.Iji ihe abụọ nwekọrọ akụkụ ndị dị mkpa atụnyere ibe ha na-enyekarị aka. Ntụnyere ahụ nonwe ya adịghị akwado otu okwu; a ghaghị ịnwapụta ịbụ eziokwu ya site niji ya tụnyere ihe Bible nonwe ya na-ekwu. Ma ntụnyere ahụ pụrụ inyere mmadụ aka ịhụ izi ezi nke otu echiche. A pụrụ iji ntụnyere dị otú ahụ mee ihe, dị ka ihe atụ, mgbe a na-akọwa na Alaeze Chineke bụ ọchịchị. Ị pụrụ ịkọwapụta na dị ka ọchịchị ụmụ mmadụ, Alaeze Chineke nwere ndị ọchịchị, ndị ọ na-achị, iwu, usoro ikpe ikpe, na usoro agụmakwụkwọ.Ọtụtụ mgbe, a pụrụ iji ahụmahụ ndị mere eme gosi amamihe dị nitinye ndụmọdụ Bible nọrụ. A pụkwara iji ahụmahụ onwe onye kwadoo ihe ndị e kwuru. Dị ka ihe atụ, mgbe ị kọwaara mmadụ mkpa ịgụ na ịmụ Bible dị, ị pụrụ ịkọwa otú ime otú ahụ siworo mee ka ndụ gị ka mma. Iji gbaa ụmụnna ya ume, Pita onyeozi zoro aka ná nnwogha ahụ, bụ nke o ji anya ya hụ. 2 Pita 1:16-18 Pọl hotakwara ahụmahụ ndị nke ya. 2 Kọr. 1:8-10;12:7-9 Nezie, i kwesịghị ịdị na-ejikebe ahụmahụ ndị nke gị eme ihe ka ị ghara ịdọta mmasị na-adịghị mkpa nebe ị nọ.Ebe ọ bụ na nzụlite na echiche ndị mmadụ dịgasị iche iche, ihe àmà nke mere ka otu onye kweta nwere ike ọ gaghị eju onye ọzọ afọ. Ya mere, tụlee otú ndị na-ege gị ntị si ele ihe anya mgbe ị na-ekpebi arụmụka ndị ị ga-eji mee ihe na otú ị ga-esi wepụta ha.Ilu 16:23na-ekwu, sị: Obi onye maara ihe na-eme ka ọnụ ya nwee uche, ọ na-atụkwasịkwara egbugbere ọnụ ya abụọ mmụta.50 Mgbalị Iji Ruo nObiTINYERE ịgbara ndị mmadụ àmà, ọ dị gị mkpa ịgbalị iru nobi ha. Nime Bible, a na-egosikarị na obi mmadụ dị iche nihe onye ahụ bụ nelu ahụ. Obi ihe atụ na-anọchite anya ihe mmadụ bụ nimemmetụta ọ na-enwe, ihe nile ọ na-eche banyere ha, ihe mere o ji na-eche banyere ha, na otú echiche ndị ahụ si enwe mmetụta nomume ya. Ọ bụ nobi ihe atụ a ka a na-agha mkpụrụ nke eziokwu. Mat. 13:19 Ọ bụkwa nobi ka nrubeisi nye Chineke na-aghaghị isite.Ilu 3:1;Rom 6:17.Ka izi ihe gị wee bamie abamie otú ahụ, lekwasị anya nebumnobi ndị a: 1 Chọpụta ihe nweworo mmetụta nobi onye na-ege gị ntị. 2 Mee ka àgwà ndị dị mma, dị ka ịhụya, na egwu Chineke, sikwuo ike. 3 Gbaa onye na-ege gị ntị ume inyocha ebumnobi ya ka o wee nwee ike ime ihe na-atọ Jehova ụtọ nụzọ zuru ezu.Iji Nghọta Eme Ihe.Ihe mere na ndị mmadụ anakwerebeghị eziokwu ahụ dịgasị iche iche. Mgbe ị na-eduzi ọmụmụ Bible ebe obibi, ọ pụrụ ịdị mkpa ka i wepụsịa ajọ mbunobi e nwere ma kwuo ihe ndị bụ eziokwu iji gbazie echiche ndị na-ezighị ezi onye ị na-amụrụ ihe nwere, ma ọ bụ ọ pụrụ ị ịdị mkpa ka i nye ihe àmà. Jụọ onwe gị, sị: Onye a ọ maara na dị ka mmadụ, na ya nwere mkpa ime mmụọ? Olee ihe ndị o kwenyeworo na ha? Olee ihe ndị ọ na-ekweghị na ha? Gịnị mere o ji ruo nkwubi okwu ndị ahụ? Ọ chọrọ enyemaka iji merie ọchịchọ ndị pụrụ igbochi ya ịnakwere ibu ọrụ ndị na-abịa site nịmata eziokwu?Ọ naghị adị mfe mgbe nile ịchọpụta ihe mere ndị mmadụ ji kwenye nihe ndị ha kwenyere. Mmiri nke miri emi ka ndụmọdụ nobi mmadụ bụ, kaIlu 20:5na-ekwu, ma onye nghọta ga-adọpụta ya. Nghọta bụ ikike ịghọta ihe a na-apụghị ịmata ngwa ngwa. Nke a na-achọ nleruanya na omume inwe mmetụta banyere ndị ọzọ.Ọ bụghị ị ọnụ ka e ji ezirịta ozi. Otu isiokwu pụrụ ime ka ọdịdị ihu ma ọ bụ ụda olu nke onye a na-amụrụ ihe gbanwee. Ọ bụrụ na ị bụ nne ma ọ bụ nna, ihe ịrụ ụka adịghị ya na ị maara na ọ bụrụ na e nwee mgbanwe nàgwà nwa gị, ọ pụrụ igosi na ọ dị ihe ọhụrụ na-enwe mmetụta ná ndụ ya. Elegharala ihe mgbaàmà ndị a anya. Ha bụ ihe ndị na-eme ka a matatụ ihe dị ya nobi.Ajụjụ ndị e ji nlezianya họrọ pụrụ inyere gị aka ịjụpụta ihe dị mmadụ nobi. Ị pụrụ ịjụ ya, sị: Olee ihe i chere banyere . . . ? Olee ihe mere i ji kweta na . . . ? Gịnị ka ị ga-eme ma . . . ? Ma, lezie anya ka ị ghara ịjụ ndị mmadụ ajụjụ gabiga ókè. Tupu ị jụọ ajụjụ, ị pụrụ iji akọ kwuo, sị: Ewela iwe ka m jụọ gị. . . .  Ịchọpụta ihe dị mmadụ nobi bụ ọrụ na-achọ oké nlezianya, nke a na-apụghị ime ọkụ ọkụ. Nọnọdụ ka ukwuu, a ghaghị ime ka e nwee ntụkwasị obi ruo oge ụfọdụ tupu mmadụ adị njikere ikwupụta ihe dị ya nobi. Ọbụna mgbe i meworo nke ahụ, ị ghaghị ilezi anya ka onye ahụ ghara iche na ị na-achọ ịmata ihe ndị na-agbasaghị gị.1 Pita 4:15.A chọkwara nghọta nụzọ i si emeghachi omume nihe ị nụrụ. Cheta na ebumnobi gị bụ ịghọta ihe ndị mmadụ na-eche ka i wee mata ihe ọmụma dabeere na Bible nke yikarịrị ka ọ ga-akpali ha. Merie negbughị oge, ọchịchọ ọ bụla nke ikpughe ezighị ezi nke echiche ha. Kama nke ahụ, mụrụ anya iji chọpụta mmetụta ndị kpaliri okwu ndị ahụ. Mgbe ahụ ị ga-amata ụzọ ị ga-esi zaghachi; onye ị na-amụrụ ihe, ninwekwa mmetụta na ị ghọtara echiche ya, yikarịrị ka ọ ga-echesi echiche ike banyere ihe ị na-ekwu.Ilu 16:23.Ruo nókè ụfọdụ, ị pụrụ ịkpali ndị mmadụ ọbụna mgbe ị na-agwa ìgwè buru ibu okwu. Ọ bụrụ na ị na-ele ndị na-ege gị ntị anya otú dị mma, na ị mụ anya iji chọpụta ọdịdị ihu ha, na-ajụkwa ajụjụ ndị na-achọghị nzaghachi bụ ndị na-akpali iche echiche, o yikarịrị ka ị ga-amatatụ ihe ndị na-ege gị ntị na-eche banyere ihe ị na-ekwu. Ọ bụrụ na ị mata ndị na-ege gị ntị nke ọma, gosi na ọnọdụ ha na-emetụ gị nobi. Buru àgwà nke ọgbakọ ahụ dum nuche ka i so ha na-atụgharị uche nOkwu Chineke.Gal. 6:18.Ịkpali Mmetụta Ndị Bara Uru.Mgbe ị ghọtatụworo ihe mmadụ kwenyere, ihe ọ na-ekwenyeghị, na ihe kpatara ya, ị ga-enwe ike ịdabere na ya kwuo okwu. Mgbe o bilitesịrị nọnwụ, Jizọs ruru nobi nke ndị na-eso ụzọ ya site nimepere ha Akwụkwọ Nsọ nke ọma nihe banyere ihe ndị ka mesịrịnụ. Luk 24:32 Gị onwe gị kwa kwesịrị ịgbalịijikọta ahụmahụ mmadụ nweworo, ihe na-agụsi ya agụụ ike na ihe ọ na-agụta nOkwu Chineke. A ga-akpali obi onye a na-amụrụ ihe nụzọ bara uru mgbe ọ ghọtara nụzọ doro anya na: Ihe a bụ EZIOKWU AHỤ!Mgbe i mesiri ịdị mma Jehova, ịhụya ya, obiọma ya na-erughịrị mmadụ, na izi ezi nke ụzọ ya ike, ị na-enyere ndị ị na-akụziri ihe aka ịmụba ịhụya ha nwere nebe Chineke nọ. Mgbe i wepụtara oge wee gosi ndị na-ege gị ntị àgwà ọma ndị Chineke na-ahụ nime ha notu notu, ị na-eme ka ha nwee ihe mere ha ga-eji kwere na ọ pụrụ ikwe omume ha na ya inwe mmekọrịta. A pụrụ imezu nke a site nịtụgharị uche nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị dị kaAbụ Ọma 139:1-3,Luk 21:1-4, naJọn 6:44nakwa site ninyere ndị na-ege gị ntị aka ịghọta ịdị omimi nke ịhụya Jehova nebe ndị ohu ya na-ekwesị ntụkwasị obi nọ. Rom 8:38, 39 Kọwaa na ọ bụghị ị mmejọ ka Jehova na-ahụ, ọ na-ahụkwa ụzọ ndụ anyị dum, ịnụ ọkụ nobi anyị maka ofufe dị ọcha, ịhụya anyị nwere maka aha ya. 2 Ihe 19:2, 3;Hib. 6:10 Ọ na-echeta ọbụna ihe ndị kasị nta banyere anyị notu notu, nụzọ dịkwa ịrịba ama, ọ ga-eme ka ndị nile nọ nili ncheta dịghachi ndụ. Jọn 5:28, 29;Luk 12:6, 7 Ebe ọ bụ na e mere ụmụ mmadụ noyiyi Chineke, ọtụtụ mgbe, ịtụle àgwà ya dị iche iche ga-akpali mmadụ iji obi ya gee ntị.Jen. 1:27.A pụkwara iru nobi mmadụ mgbe ọ mụtara ile ndị mmadụ anya otú Jehova si ele ha anya. Ọ bụ ihe ezi uche dị na ya na ọ bụrụ na Chineke anyị na-emere anyị ebere notu notu, mgbe ahụ ọ na-egosikwa ndị ọzọ otu nchebara echiche ahụ nagbanyeghị nzụlite ha, mba, ma ọ bụ ebo ha si na ya. Ọrụ 10:34, 35 Mgbe ọ bụla mmadụ ghọtara nke ahụ, a ga-enwe ezi ihe ndabere sitere nAkwụkwọ Nsọ mere ọ ga-eji wepụ ịkpọasị na ajọ mbunobi nime obi ya. Nke a ga-eme ka o nwee ike iso ndị ọzọ na-adị nudo ka ọ na-amụta imezu uche Chineke.Egwu Chineke bụ mmetụta ọzọ i kwesịrị inyere ndị ọzọ aka ịzụlite. Ọma 111:10;Mkpu. 14:6, 7 Nsọpụrụ dị omimi, ma ọ bụ egwu Chineke, dị otú ahụ pụrụ ịkpali mmadụ imezu ihe ọ pụrụ ịbụ na ọ gaghị emeli nike ya. Site nịtụle ihe omume dị iche iche Jehova na-eme bụ ndị na-akpali egwu nsọpụrụ, tinyere ebere ịhụya ya na-enweghị atụ, ị pụrụ inyere ndị ọzọ aka inwe egwu dị mma nke ime ihe na-adịghị amasị ya.Ọma 66:5;Jer. 32:40.Jide naka na ndị na-ege gị ntị ghọtara na àgwà ha dị mkpa nye Jehova. O nwere mmetụta, sitekwa notú anyị si emeghachi omume ná nduzi ya, anyị na-akpasu ya iwe ma ọ bụ na-eme ka ọ ṅụrịa ọṅụ. Ọma78:40-42 Gosi ndị mmadụ ihe mere àgwà ha pụrụ iji nwee mmetụta dị mkpa nịzaghachi ịma aka Setan mara Chineke.Ilu 27:11.Nyere ndị na-ege gị ntị aka ịhụ na ime ihe Chineke na-achọ baara ha uru. Aịsa. 48:17 Otu ụzọ a pụrụ isi mee nke a bụ site nizo aka nihe ịjụ amamihe Chineke, ọbụna ruo nwa oge, na-arụpụta nụzọ mmetụta uche na nụzọ anụ ahụ. Kọwaa otú mmehie si ekewapụ anyị nebe Chineke nọ, na-anapụ ndị ọzọ ohere nke isite naka anyị mụta eziokwu ahụ, naka nke ọzọkwa, na-anapụ ha ihe ruuru ha. 1 Tesa. 4:6 Nyere ndị na-ege gị ntị aka iji ngọzi ndị ha malitewororị inweta nihi idebe iwu Chineke kpọrọ ihe. Mee ka ekele ha nwere maka eziokwu ahụ bụ na ịga ije nụzọ ezi omume nke Jehova na-eme ka anyị zere oké nhụsianya sikwuo ike. Ozugbo mmadụ nwere okwukwe namamihe dị nime ihe nụzọ nke Chineke, ọ ga-ajụ ụzọ ọ bụla nke na-emegide ya. Ọma 119:104 Ọ gaghị ewere nrubeisi dị ka ibu arọ kama dị ka ụzọ isi gosipụta iguzosi ike nihe nke sitere nịhụya maka Jehova dị ka onye.Inyere Ndị Ọzọ Aka Ime Nnyocha.Iji nọgide na-eto eto nụzọ ime mmụọ, ọ dị ndị mmadụ mkpa ịdị na-eme ihe banyere ihe dị ha nobi. Kọwaa otú Bible pụrụ isi nyere ha aka ime nke a.Nyere ndị na-ege gị ntị aka ịmata na Bible abụghị ị ihe ndekọ nke iwu dị iche iche, ndụmọdụ, akụkọ nke ihe ndị mere eme, na amụma. Ọ na-ekpughekwa ihe bụ echiche Chineke. NaJems 1:22-25, e ji Okwu Chineke tụnyere enyo. Site notú anyị si emeghachi omume nihe ọ na-ekwu nakwa nụzọ Jehova si emezu nzube ya, ozi Bible na-ekpughe ihe dị anyị nobi. Nụzọ dị otú a ọ na-ekpughe ihe Chineke, bụ Onye na-anwa obi, na-ahụ nime anyị. Ilu 17:3 Gbaa ndị na-ege gị ntị ume iburu nke a nuche. Gbaa ha ume ịtụgharị uche nihe Chineke chekwawooro anyị nihe ndekọ Bible nakwa mgbanwe ndị ọ pụrụ ịdị mkpa ka ha mee ná ndụ ha iji na-eme ihe na-atọ ya ụtọ karị. Nyere ha aka iwere ịgụ Bible dị ka ụzọ isi ghọta otú Jehova si atụ echiche na ebumnuche nke obi nihe ọtụtụ, ka ha wee nwee ike ikwenyere Chineke nime mgbanwe ọ bụla dị mkpa.Hib. 4:12;Rom 15:4.Ndị ụfọdụ a na-amụrụ Bible pụrụ ịchọ itinye ihe ha na-amụta nọrụ; ma ha na-enwe nchegbu banyere ihe ndị ọzọ ga na-eche. Ha pụrụ ịdị na-agbaso ọchịchọ anụ ahụ ụfọdụ siri ike mgba. Ma ọ bụ, ha pụrụ ịdị na-ewere omume ha dị ka ihe na-adịghị oké njọ ka ha wee hụ ụzọ isi na-ejere Chineke ozi mgbe ha ka nọ na-eme omume ụwa. Kọwapụta ihe ize ndụ dị ninwe obi abụọ dị otú ahụ. 1 Eze 18:21 Gbaa ha ume ikpegara Chineke ekpere ka o nyochaa ma nụchaa obi ha.Ọma 26:2;139:23, 24.Gosi ha na Jehova na-aghọta mgba ha na-agba nakwa na Bible na-akọwa ihe na-ewere ọnọdụ. Rom 7:22, 23 Nyere ha aka ilezi anya ka ha ghara ikwe ka ọchịchọ nke obi na-ezughị okè merie ha.Ilu 3:5, 6;28:26;Jer. 17:9, 10.Gbaa onye nke ọ bụla ume inyocha ebumnobi o ji na-eme ihe. Kụziere ya ịjụ onwe ya, sị: Gịnị mere m ji chọọ ime ihe a? Ọ ga-egosi Jehova na m ji ihe nile o mewooro m kpọrọ ihe nezie? Rụọ ọrụ iji wusie nkwenye o nwere ike, nke bụ na iso Jehova nwee mmekọrịta ọ nabatara bụ ihe onwunwe kasị oké ọnụ ahịa mmadụ ọ bụla pụrụ inwe.Nyere ndị na-ege gị ntị aka ịghọta mkpa iji obi ha dum na-ejere Jehova ozi dị. Luk 10:27 Nke a pụtara na mmetụta ha, ọchịchọ ha, na ebumnobi ha dum aghaghị ikwekọ nụzọ Jehova. Ya mere kụziere ndị na-ege gị ntị inyocha ọ bụghị ị ihe hana-emekamakwa ihe hana-echebanyere ihe ndị Chineke chọrọ naebumnobiha ji na-ejere ya ozi. Ọma 37:4 Ka ndị ị na-amụrụ ihe na-aghọta ebe ndị ọ dị mkpa ka ha meziwanye ihe, gbaa ha ume ikpe ekpere gwa Jehova, sị: Mee ka obi m dị notu ịtụ egwu aha Gị.Ọma 86:11.Mgbe onye a na-amụrụ ihe so Jehova na-enwe mmekọrịta onwe onye, ọ ga-erubere Chineke isi nihi okwukwe ọ bụghị ị nihi agbamume gị. Mgbe ahụ ọ ga-eji aka ya na-ejide naka ihe Onyenwe anyị na-anara nke ọma. Efe. 5:10;Fil. 2:12 Ụdị nrubeisi ahụ sitere nobi na-atọ Jehova ụtọ.Ilu 23:15.Buru nuche na ọ bụ Jehova bụ onye na-anwa obi ma na-adọta ndị mmadụ ka ya na ha nwee mmekọrịta. Ilu 21:2;Jọn 6:44 Òkè nke anyị bụ iso ya rụkọọ ọrụ. 1 Kọr. 3:9 O yiri ka à ga-asị na Chineke na-arịọsi arịrịọ ikesitenọnụ anyị. 2 Kọr. 5:20;Ọrụ 16:14 Jehova adịghị amanye onye ọ bụla ịnakwere eziokwu ahụ, ma ka anyị ji Akwụkwọ Nsọ na-eme ihe, ọ pụrụ ime ka ndị na-ege anyị ntị ghọta na ihe ha na-anụ bụ azịza nye ajụjụ hama ọ bụ ekpere ha. Buru nke a nuche mgbe ọ bụla i nwere ohere izi ihe, rịọsiekwa Jehova arịrịọ ike maka nduzi na enyemaka ya.1 Ihe 29:18, 19;Efe. 1:16-18.51 E Debere Oge, E Kebiri Ya Otú Kwesịrị EkwesịỌ BỤ ezie na i kwesịrị itinye uche karị nọdịdị nke ihe ị na-ezi, i kwesịkwara ichebara idebe oge mgbe ị na-ekwu okwu gị echiche. E nwere oge a kapịrị ọnụ e dokwara nzukọ anyị na-eji amalite ma na-emechi. A na-achọ nkwado nke onye ọ bụla nwere ihe omume iji mezuo nke a.Noge Bible, otú ndị mmadụ si were ndụ dị iche notú e si were ya taa nọtụtụ ebe. A na-eji okwu ndị a na-akapịghị ọnụ dị ka nihe dị ka nawa nke atọ ma ọ bụ ihe dị ka awa nke iri akọwa oge. Mat. 20:3-6;Jọn 1:39 A dịghị enwekebe ihe mere a ga-eji na-enwe nchegbu banyere inwe oge a kapịrị ọnụ maka ihe omume ndị a na-eme kwa ụbọchị. Taa, nakụkụ ụfọdụ nke ụwa, e sikwa otú ahụ ele oge anya.Otú ọ dị, ọ bụ ezie na omenala obodo ma ọ bụ ihe na-aka amasị mmadụ pụrụ ime ka ndị mmadụ ghara ịdị na-edebecha oge, anyị pụrụ irite uru site nịmụta ichebara ya echiche otú kwesịrị ekwesị. Mgbe ọtụtụ ndị nwere ihe omume, e kwesịrị ichebara oge e kenyere akụkụ nke ọ bụla echiche. A pụkwara iji ụkpụrụ bụ ka ihe nile were ọnọdụ nụzọ kwesịrị ekwesị nakwa dị ka ndokwa si dị mee nnọọ ihe nihe banyere oge e nyere maka ihe omume ndị anyị na-enwe ná nzukọ.1 Kọr. 14:40.Ụzọ Isi Na-edebe Oge.Ime nkwadebe bụ ụzọ isi mee ya. Dị ka ọ na-adịkarị, ndị ọkà okwu ọ na-esiri ike idebe oge adịghị akwado nke ọma. Ha pụrụ inwe obi ike gabigara ókè. Ma ọ bụ ha pụrụ ị ịdị na-eyigharị ịkwadebe ya ruo mgbe oge gwụrụ. Idebe oge na-amalite niji ihe omume gị akpọrọ ihe na ịdị njikere ịkwadebe ya nke ọma.Ihe omume gị ọ bụ ịgụ ihe? Buru ụzọ tụleghachiIhe Ọmụmụ nke 4 ruo nke 7, bụ ndị bụ banyere okwu ịga were were nọnụ, nkwụsịtụ, imesi echiche okwu ike, na imesi echiche ndị bụ isi ike. Mgbe ahụ, jiri ndụmọdụ ahụ mee ihe ka ị na-agụpụta ihe e kenyere gị ịgụ. Nye onwe gị oge. Ọ dị gị mkpa ịgụkwu ya ọsọ ọsọ karị iji gụchaa ya nime oge e kenyere gị? Gụọ akụkụ ndị na-adịchaghị mkpa ọsọ ọsọ karị, ma nọgide na-akwụsịtụ ma belata otú i si agụ ihe ọsọ ọsọ iji mesie echiche ndị dịmkpa ike. Mụgharịa ya ugboro ugboro. Ka okwu na-agawanye gị were were nọnụ, ọ ga-adịrị gị mfe karị ịchịkwa oge gị.Ị ga-eji ihe e deturu edetu kwuo okwu? Ọ dịghị mkpa ime ka ihe ị ga-edetu buo nnọọ ibuihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ okwu a na-agụ agụiji hụ na i debere oge. Mgbe ị na-arụ ọrụ nIhe Ọmụmụ nke 25, ị mụtara ụzọ ka mma isi mee ya. Buru ihe ise ndị a nuche: 1 Kwadebe ihe ọmụma dị mma, ma ya ebula ibu gabiga ókè. 2 Buru ihe ndị bụ isi ihe nuche nke ọma, ma ebula ahịrịokwu dum nisi. 3 Denye nihe ndepụta gị ogologo oge ị na-eme atụmatụ iji kwuo akụkụ nke ọ bụla nke okwu gị ma ọ bụ ogologo oge ga-agafeworị mgbe ị ga-eru nebe ụfọdụ. 4 Mgbe ị na-akwadebe, tụlee nkọwa ndị ị pụrụ ịhapụ ma ọ bụrụ na ị chọpụta na oge na-agwụnahụ gị. 5 Mụgharịa otú ị ga-esi kwuo okwu gị.Mmụgharị ihe dị mkpa. Mgbe ị na-amụgharị ihe, na-ele anya noge e nyere maka nkebi nke ọ bụla nke okwu gị. Mụgharịa okwu gị ugboro ugboro ruo mgbe i nwere ike ikwu okwu gị dum nime oge e nyere. Anwala iwebata ihe ọmụma karịrị akarị. Nyekwuo onwe gị oge nihi na ọ pụrụ iwetụ oge karị mgbe ị na-ekwu okwu gị nihu ndị na-ege ntị karịa otú o were mgbe ị na-amụgharị ya.Ikebisi Ya.Idebe oge na ikebisị okwu otú kwesịrị ekwesị na-agakọ nnọọ ụkwụ na ụkwụ. E kwesịrị iji ihe ka ukwuu noge e nyere mee ihe nikwu okwu ahụ kpọmkwem. Ọ bụ nebe ahụ ka isi ihe ndị nwere ihe mmụta dị. Okwu mmeghe kwesịrị ịdị ogologo ị ruo nókè nke iji mezuo ebumnobi atọ a tụlere nIhe Ọmụmụ nke 38. Ụmị okwu ekwesịghị ịdị oké ogologo nke na a gaghị enwe oge zuru ezu maka ikwu okwu mmechi dị irè, nikwekọ nIhe Ọmụmụ nke 39.Mgbalị ị na-eme idebe oge ga-eme ka okwu gị ka mma, ọ ga-egosikwa nkwanye ùgwù i nwere maka ndị ọzọ nwere ihe omume nakwa ọgbakọ dum.52 Ndụmọdụ Dị IrèNDỊ Kraịst bụ ndị okenye aghaghị inwe ike ịdụsi ọdụ ike site nozizi na-enye ezi ndụ. Taị. 1:9 Mgbe ụfọdụ, a ghaghị ime nke a nọnọdụ ndị siri nnọọ ike. Ọ dị mkpa inye ndụmọdụ kwekọrọ ná nduzi Akwụkwọ Nsọ. Nihi ya, ndị okenye aghaghị ịṅa ntị na ndụmọdụ bụ: Nọgide na-etinyesi mgbalị ike . . . ninye ndụmọdụ. 1 Tim. 4:13 Ọ bụ ezie na ọ bụ ndị okenye ma ọ bụ ndị na-achọ iru eru maka ihe ùgwù a ka a na-agwa okwu kpọmkwem nebe a, e nwere mgbe ndị mụrụ ụmụ na-aghaghị ịdụ ụmụ ha ọdụ ma ọ bụ mgbe ọ ga-adị mkpa ka ndị na-eduzi ọmụmụ Bible dụọ ndị ha na-amụrụ Bible ọdụ. Nọnọdụ ndị dị otú ahụ, ụkpụrụ nduzi ndị yiri ndị a ga-adị irè.Ọnọdụ Ndị Na-eme Ka Ọ Dị Mkpa.Iji kpebie mgbe ndụmọdụ dị mkpa, inyocha ọnọdụ ndị e dekọrọ na Bible bụ ebe ndị e nyere ndụmọdụ na ha na-enye aka. Pita onyeozi dụrụ ndị okenye ọdụ ka ha tinye uche nọrụ ha nke ịbụ ndị na-azụ ìgwè atụrụ Chineke. 1 Pita 5:1, 2 Pọl dụrụ Taịtọs ọdụ ka o nye ụmụ okorobịa ndụmọdụ ka ha nwee uche zuru okè. Taị. 2:6 Pọl gbara Ndị Kraịst ibe ya ume ka ha na-ekwu otu ihe ma zere ndị na-achọ iweta nkewa netiti ụmụnna. 1 Kọr. 1:10;Rom 16:17;Fil. 4:2 Ọ bụ ezie na Pọl jara ndị nọ nọgbakọ Tesalonaịka mma maka ihe ọma ha na-eme, ọ dụrụ ha ọdụ ka ha na-etinye ntụziaka ha natara nọrụ ọbụna karị. 1 Tesa. 4:1,10 Pita rịọrọ Ndị Kraịst ibe ya ka ha nọgide na-esepụ aka nọchịchọ anụ ahụ. 1 Pita 2:11 Jud dụrụ ụmụnna ya ọdụ ịlụsi ọgụ ike maka okwukwe ahụ nihi mmetụta nke ndị na-adịghị asọpụrụ Chineke bụ ndị na-etinye aka nomume rụrụ arụ. Jud 3, 4 A gbara Ndị Kraịst ume nozuzu ha ka ha na-adụrịta ibe ha ọdụ ka onye ọ bụla ghara ịbụ onye aghụghọ nke mmehie mere ka obi ya kpọọ nkụ. Hib. 3:13 Pita gbara ndị Juu bụ ndị na-etinyebeghị okwukwe na Kraịst ume, sị: Bụrụnụ ndị a ga-azọpụta nọgbọ a gbagọrọ agbagọ.Ọrụ 2:40.Àgwà dịgasị aṅaa ka a chọrọ iji na-adụsi ọdụ ike nọnọdụ ndị dị otúahụ? Olee otú onye na-adụ ọdụ pụrụ isi mee ka ndụmọdụ ya bụrụ nke a ga-eme ihe banyere ya ozugbo ma nabụghị onye aka ike ma ọ bụ onye obi ọjọọ?Nịdabere nỊhụya.Ọ bụrụ na anyị adabereghị nịhụya nye ndụmọdụ anyị, ọ pụrụ iyi nke gafere ókè. Faị. 9 Neziokwu, mgbe a chọrọ ka e mee ihe ozugbo, otú ọkà okwu si ekwu okwu kwesịrị igosi otú ọnọdụ ahụ si chọọ ime ihe ngwa ngwa. Ikwu okwu nụzọ dị nwayọọ pụrụ iyi ịrịọ arịrịọ. Notu mgbe ahụ, e kwesịrị iji mmetụta ọmịiko nye agbamume ahụ nụzọ iji ihe kpọrọ ihe. Agbamume e ji ịhụya nye yikarịrị ka ọ ga-akpali ndị na-ege gị ntị. Mgbe ọ na-ekwu ọnụ ya nakwa nke ndị ibe ya, Pọl gwara ndị Tesalonaịka, sị: Unu maara nke ọma otú anyị, dị ka nna si eme ụmụ ya, si nọgide na-adụsi onye ọ bụla nime unu ọdụ ike. 1 Tesa. 2:11 Ndị Kraịst ahụ bụ ndị nlekọta jiri ịhụya gbaa ụmụnna ahụ ume. Ka ihe ị na-ekwu bụrụ nihi ezi nchegbu i nwere maka ndị na-ege gị ntị.Dị akọ. Emela ihe ga-eme ka ndị ị na-agbalị ịkpali ime ihe ghara inwekwa mmasị nihe ị na-ekwu. Notu oge ahụ, ahapụla ịgwa ndị na-ege gị ntị nzube nile nke Chineke. Ọrụ 20:27 Ndị nwere obi ekele agaghị ewe iwe ma ọ bụ kwụsị ịhụ gị nanya nihi na i ji obiọma gbaa ha ume ime ihe ziri ezi.Ọma 141:5.Ọtụtụ mgbe, ọ na-aba uru ibu ụzọ nye ịja mma a kapịrị ọnụ, nke sitere nobi eziokwu, tupu a na-enye ndụmọdụ. Chee echiche banyere ihe ọma ụmụnna gị na-emeihe Jehova na-aghaghị inwe nnọọ obi ụtọ na ha: okwukwe nke ọrụ ha na-egosipụta, ịhụya nke na-akpali ha ịdọgbu onwe ha nọrụ, na ntachi obi ha nagbanyeghị ọnọdụ ndị bụụrụ ha ọnwụnwa. 1 Tesa. 1:2-8;2 Tesa. 1:3-5 Nke a ga-enyere ụmụnna gị aka inwe mmetụta na e ji ha kpọrọ ihe ma na-aghọta ha, ọ ga-emekwa ka ha nwee ike ịnabata ndụmọdụ ga-esochi.Na-eji Ogologo Ntachi Obi Nile.E kwesịrị iji ogologo ntachi obi nile nye ndụmọdụ. 2 Tim. 4:2 Gịnị ka nke a na-agụnye? Ogologo ntachi obi na-agụnye iji ndidi na-atachi obi ná mmejọ ma ọ bụ mkpasu iwe. Onye nwere ogologo ntachi obi na-anọgide na-enwe olileanya na ndị na-ege ya ntị ga-etinye ihe ọ na-ekwu nọrụ. Iji mmụọ a na-adụ ọdụ ga-eme ka ndị na-ege gị ntị ghara iche na ị na-eche na o nwetụghị ebe ha dị mma. Obi ike i nwere na ụmụnna gị ndị nwoke na ndị nwanyị chọrọ iji ikike ha nile jeere Jehova ozi ga-akpali ha ịchọ ime ihe ziri ezi.Hib. 6:9.Site nOzizi Na-enye Ezi Ndụ.Olee otú onye okenye pụrụ isi dụsie ọdụ ike site nozizi na-enye ezi ndụ? Site nijidesi okwu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi aka ike nihe metụtara nkà izi ihe ya. Taị. 1:9 Kama ịdị na-ekwu echiche nke gị, mee ka Okwu Chineke bụrụ ebe agbamume gị dabeere. Kwee ka Bible kpụzie echiche gị banyere ihe i kwesịrị ikwu. Kọwapụta uru ndị dị nitinye ihe Bible na-ekwu banyere okwu ahụ a na-atụle nọrụ. Buru nnọọ nuche ihe ndị pụrụ isi nemeghị ihe kwekọrọ nOkwu Chineke pụtama ugbu a ma nọdịnihujirikwa ha mee ka ndị na-ege gị ntị kweta ná mkpa ọ dị ime ihe kwesịrị ekwesị.Jide naka na ị kọwaara ndị na-ege gị ntị ihe ha kwesịrị ime na otú ha kwesịrị isi mee ya nụzọ doro anya. Mee ka o doo anya na ihe ị na-ekwu gbadosiri ụkwụ ike nAkwụkwọ Nsọ. Ọ bụrụ na Akwụkwọ Nsọ nyetụrụ ohere ná mkpebi ọ bụla a ga-eme, kọwapụta otú ohere ahụ haruru. Mgbe ahụ, nokwu mmechi gị, nye agbamume ikpeazụ nke ga-ewusi mkpebi ndị na-ege gị ntị mere ime ihe ike.Ná Nkwuwa Okwu.Iji dụọ ndị ọzọ ọdụ nụzọ dị irè, mmadụ aghaghị inwe nkwuwa okwu . . . nokwukwe. 1 Tim. 3:13 Gịnị na-eme ka mmadụ nwee ike inwe nkwuwa okwu? Ọ bụ eziokwu ahụ bụ na ihe nlereanya nke ya nke ezi ọrụ kwekọrọ nihe ọ na-agba ụmụnna ume ka ha mee. Taị. 2:6, 7;1 Pita 5:3 Nebe ọ dị otú a, ndị a na-agba ume ime ihe ga-aghọta na onye na-adụ ha ọdụ adịghị atụ anya ka ha mee ihe ya onwe ya na-adịghị eme. Ha ga-ahụ na ha pụrụ iṅomi okwukwe ya ọbụna ka ya onwe ya na-agbalị iṅomi Kraịst.1 Kọr. 11:1;Fil. 3:17.Ndụmọdụ nke dabeere nOkwu Chineke, nke e jikwa ịhụya nye, pụrụ ịrụpụta ọtụtụ ihe ọma. Ndị e nyere ọrụ inye ndụmọdụ dị otú ahụ kwesịrị itinye mgbalị iji nye ya nụzọ dị mma.Rom 12:8.53 A Gbara Ndị Na-ege Ntị Ume Ma Wusie Ha IkeNAGBANYEGHỊ nsogbu ndị ha na-eche ihu, ndị ohu Chineke kwesịrị inwe ike inweta agbamume nọgbakọ Ndị Kraịst. Iji mezuo nke ahụ, ndị okenye karịsịa aghaghị ịhụ na okwu ha na ndụmọdụ ha na-enye agbamume. Ndị okenye kwesịrị ịdị ka ebe izonahụ ifufe, na ebe nzuzo ịpụ noké mmiri ozuzo; dị ka ọtụtụ iyi jupụtara na mmiri nebe kpọrọ nkụ, dị ka ndò nke oké nkume dị elu nala nke kpatara ike ọgwụgwụ.Aịsa. 32:2.Ọ bụrụ na ị bụ okenye, okwu gị hà na-enye ume ọhụrụ na nkasi obi? Hà na-eme ka ndị na-agbalị ijere Jehova ozi nikwesi ntụkwasị obi dị ike? Hà na-enye ume iji nọgide na-eme ihe Chineke na-achọ nagbanyeghị enweghị mmasị ma ọ bụ mmegide nke ọha na eze? Gịnị ma ọ bụrụ na ụfọdụ nime ndị na-ege gị ntị na-enwe ịda mbà nobi, na-ahụsi anya nihi ajọ ọnọdụ akụ na ụba, ma ọ bụ na-agbaso ọrịa siri ike nke a na-amaghị ihe ga-agwọta ya mgba? Ị pụrụ iji okwu ọnụ gị gbaa ụmụnna gị ume.Job 16:5.Jiri ohere i nwere dị ka ọkà okwu nyere ụmụnna gị aka inweta olileanya na ume site naka Jehova na site ná ndokwa ndị o meworo.Rom 15:13;Efe. 6:10.Chetaghachiri Ha Ihe Jehova Meworo.Otu ụzọ dị mkpa nke isi mee ka e nwee obi ike bụ igosi otú Jehova si nyere ndị ya aka ịgabiga ihe isi ike dị iche iche noge ndị gara aga.Rom 15:4.Jehova gwara Mozis ka o mee ka Jọshụa dị ike gbaakwa ya ume tupu Izrel abanye nAla Nkwa ahụ, bụ nke mba bụ ndị iro ha bichiri noge ahụ. Olee otú Mozis si mee ya? Nihu Jọshụa, Mozis chetaara mba ahụ dum ihe dị iche iche Jehova meere ha mgbe ha si nIjipt na-apụ. Deut. 3:28;7:18 Mozis chetaghachikwara mmeri dị iche iche Jehova mere ka ha merie ndị Amọraịt. Mozis gbaziri Jọshụa ume, sị: Dị ike, nweekwa ume. Deut. 31:1-8 Mgbe ị na-achọ ịgba ụmụnna gị ume, ị na-enyere ha aka inweta ume site nicheta ihe dị iche iche Jehova mewooro ha?Mgbe ụfọdụ, nsogbu ndị mmadụ nwere na-ebu nnọọ ibu nke na ha na-eche ma ọ dị mgbe ha ga-enweta ngọzi nile nke Alaeze ahụ. Chetara ha na nkwa Jehova kwere bụ ndị a pụrụ ịdabere na ha.Josh. 23:14.Nala ụfọdụ, iwu ndị gọọmenti nyere machibidoro ụmụnna anyị ikwusa ozi ọma. Nọnọdụ ndị dị otú ahụ, ndị okenye na-ahụ nanya pụrụ inyere ndị kwere ekwe ibe ha aka inweta ume site nahụmahụ nke ndịozi Jizọs Kraịst. Ọrụ 4:15:42 Imekwa ka ụzọ Chineke si mee ka ọnọdụ gbanwee dị ka e dekọrọ ya nakwụkwọ Esta pụta ìhè, ga-eme nezie ka ụmụnna ahụ nwee obi ike.Mgbe ụfọdụ, ndị mmadụ na-aga nzukọ ọgbakọ ma ha adịghị enwe ọganihu karịa nke ahụ. Ha pụrụ iche na ọ dịghị ihe ga-eme ka Chineke gbaghara ha nihi na otú ha si bie ndụ na mbụ dị oké njọ. Ma eleghị anya ị pụrụ ịkọrọ ha otú Jehova si mesoo Eze Manase. 2 Ihe 33:1-16 Ma ọ bụ i nwere ike ịkọrọ ha banyere ndị nọ na Kọrint oge ochie bụ ndị gbanwere ụzọ ndụ ha, ghọọ Ndị Kraịst, bụrụkwa ndị Chineke gụrụ ná ndị ezi omume.1 Kọr. 6:9-11.Ụfọdụ ndị hà na-eche na nsogbu ndị ha na-enwe na-egosi na ha enwekwaghị ihu ọma Chineke? Ị pụrụ ichetara ha ihe mere Job na otú e si gọzie ya nke ukwuu nihi na ọ nọgidesiri ike niguzosi ike nezi ihe nye Jehova. Job 1:1-22;10:1;42:12, 13;Ọma 34:19 Ndị nkasi obi ụgha nke Job kwuru nụzọ na-ezighị ezi na ọ ghaghị ịbụ na ọ dịwo ihe ọjọọ Job mere. Job 4:7, 8;8:5, 6 Nụzọ dị iche na nke ahụ, mgbe ha na-ewusi ndị na-eso ụzọ ike ma na-agba ha ume ịnọgide nokwukwe, Pọl na Banabas kwuru, sị: Anyị aghaghị ịbanye nalaeze Chineke site nọtụtụ mkpagbu. Ọrụ 14:21, 22 Notu aka ahụ taa, ị pụrụ iwusi ndị nọ nọnwụnwa ike site nịkọwapụta na a chọrọ ntachi obi naka Ndị Kraịst nile mgbe ha nọ ná mkpagbu nakwa na ntachi obi dị oké ọnụ ahịa nanya Chineke.Ilu 27:11;Mat. 24:13;Rom 5:3, 4;2 Tim. 3:12.Gbaa ndị na-ege gị ntị ume iche echiche banyere ụzọ dị iche iche Jehova siworo mezuo nkwa ya ná ndụ ha. Site nichetara ha ihe ụfọdụ, ha pụrụ ịhụ otú Jehova siworo mesoo ha onwe ha, dị nnọọ ka o kwere ná nkwa. NAbụỌma 32:8, anyị na-agụ, sị: M ga-eme ka i nwee uche, M ga-ezikwa gị ihe nụzọ nke ị ga-eje ije nime ya: M ga-adụ gị ọdụ, anya m ga-adịkwasịkwa gị nahụ. Site ninyere ndị na-ege gị ntị aka icheta otú Jehova siworo duzie ha ma ọ bụ wusie ha ike, ị ga-eme ka ha nwee ike ịhụ nonwe ha kpọmkwem na Jehova na-eche banyere ha nakwa na ọ ga-enyere ha aka nezieimeri ọnwụnwa ọ bụla ha na-eche ihu ugbu a.Aịsa. 41:10,13;1 Pita 5:7.Gosi Obi Ụtọ nIhe Chineke Na-eme Ugbu A.Mgbe ị na-achọ ịgba ụmụnna gị ume, dọrọ uche ha gaa nihe Jehova na-eme ugbu a. Ikwu banyere ihe ndị a nụzọ na-egosi na ha na-enye gị obi ụtọ ga-akpali ụdị mmetụta ahụ nobi nke ndị na-ege gị ntị.Tụlee otú Jehova si enyere anyị aka ịnagide nrụgide dị iche iche nke ndụ. Ọ na-egosi anyị ụzọ kasị mma isi bie ndụ. Aịsa. 30:21 Ọ na-akọwara anyị ihe kpatara mpụ, ikpe na-ezighị ezi, ịda ogbenye, ọrịa, na ọnwụ, na-agwakwa anyị otú ọ ga-esi weta ihe a nile ná njedebe. O ji òtù ụmụnna na-ahụ nanya gbaa anyị gburugburu. O nyere anyị oké ihe ùgwù nke ikpe ekpere. O nyere anyị ihe ùgwù nke ịbụ Ndịàmà ya. Ọ na-emeghe anya anyị ịhụ na e meworị ka Kraịst nọkwasị nocheeze neluigwe nakwa na mgbe ikpeazụ nke usoro ihe ochie a ji ọsọ na-eru ọgwụgwụ ya.Mkpu. 12:1-12.Gbakọnye nzukọ ọgbakọ anyị na mgbakọ dị iche iche ná ngọzi ndị ahụ. Mgbe ị na-ekwu maka ndokwa ndị a nụzọ na-egosi na i ji ha kpọrọ ihe nezie, ị ga-eme ka mkpebi ndị ọzọ mere ịghara ileghara iso ụmụnna ha zukọọ sikwuo ike.Hib. 10:23-25.Akụkọ ndị na-enye ihe àmà nke ngọzi Jehova ná mgbalị anyị nozi ubi bụkwa ebe e si enweta ume. Na narị afọ mbụ mgbe Pọl na Banabas nọ na-aga Jeruselem, ha mere ka ụmụnna nile na-enwe ọṅụ dị ukwuu site nịkọrọ ha nụzọ zuru ezu nchegharị nke ndị mba ọzọ. Ọrụ 15:3 Gị onwe gị kwa pụrụ ime ka ụmụnna gị nwee ọṅụ site niso ha na-ekerịta ahụmahụ ndị na-ewuli elu.Ndị mmadụ ga-enweta agbamume ka ukwuu mgbe e nyeere ha aka ịhụ uru ihe ha na-eme bara. Jaa ha mma maka òkè ha na-ekere nozi Ndị Kraịst. Jaa ndị agadi na ndị ọrịa mma, bụ ndị ọnọdụ ha kpaara ihe ha na-arụ ókè nke ukwuu ma ha na-egosi iji ikwesị ntụkwasị obi na-atachi obi. Chetara ha na Jehova adịghị echefu ịhụya ha gosiworo maka aha ya. Hib. 6:10 Okwukwe nke ọnwụnwa leworo ule bụ ihe onwunwe dị oké ọnụ ahịa. 1 Pita 1:6, 7 Ọ dị mkpa ka e chetara ụmụnna anyị nke a.Jiri Mmetụta Kwuo Okwu Banyere Olileanya Dị nIhu.Nkwa ndị sitere nike mmụọ nsọ banyere ihe ndị gaje ịbịa bụ isi iyi nke agbamume nye ndị nile hụrụ Chineke nanya. Ma eleghị anya ihe kanọnụ ọgụgụ ná ndị na-ege gị ntị anụwo ihe ndị a ọtụtụ ugboro. Ma site nekele ị na-egosipụta mgbe ị na-ekwu banyere nkwa ndị a, ị pụrụ ime ka ha dị ọhụrụ, mee ka e nwee ntụkwasị obi ná mmezu ha, ma mee ka obi ndị mmadụ jupụta nekele. Iji ihe ị mụtaworo nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke mee ihe pụrụ inyere gị aka ime nke ahụ.Jehova nonwe ya bụ Onye Ukwu Na-enye Agbamume na Onye Na-enye ndị ya ume. Ma, gị na ya pụrụ ịrụkọ ọrụ nịkpọsa ngọzi ndị dị otú ahụ. Mgbe ị na-agwa ọgbakọ okwu, jiri ohere i nwere ime ya mee ihe nke ọma.Nọgide Na-enwe ỌganihuỊ RỤWO ọrụ nonwe gị na nke ọ bụla nime isi ihe ndị a ga-enye ndụmọdụ na ha nusoro ihe omume ụlọ akwụkwọ a? Ì mesịwo ihe omume ndị a tụrụ aro ha? Ị na-etinye isi ihe nke ọ bụla nọrụ mgbe ị na-ekwu okwu, ma ọ bụ nụlọ akwụkwọ ma ọ bụ ná nzukọ ndị ọzọ, nakwa mgbe ị na-ekere òkè nozi ubi?Nọgide na-erite uru ná mmụta a na-enweta nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke. Nagbanyeghị ogologo oge ị nọworo na-ekwu okwu, e nwere akụkụ ndị ị pụrụ inwekwu ọganihu na ha.Ozi Anyị Na-aghaghị ỊkpọsaTỤỌ EGWU EZI CHINEKE AHỤ, DEBEKWA IHE NILE O NYERE NIWUOGOLOGO oge tupu oge Ndị Kraịst, Jehova gwara Ebreham kwesịrị ntụkwasị obi banyere otu ndokwa nke mba nile nke ụwa ga-esite na ya gọzie onwe ha. Jen. 22:18 O nyekwara Solomọn ike mmụọ nsọ ide banyere otu ihe bụ isi a chọrọ naka ụmụ mmadụ nile: Tụọ egwu ezi Chineke ahụ,NW, debekwa ihe nile O nyere niwu; nihi na nke a bụ ọrụ mmadụ nile. Ekli. 12:13 Ma olee otú ndị bi ná mba nile ga-esi mata ihe ndị a?Ọ bụ ezie na a nọwo mgbe nile na-enwe ndị ụfọdụ kwenyere nokwu Chineke, Bible na-egosi na ịgba àmà kpụ ọkụ nọnụ gburugburu ụwa bụ nke ga-eme ka ozi ọma ahụ ruo mba nile ga-ewere ọnọdụ nụbọchị Onyenwe anyị. Nke a malitere na 1914. Mkpu. 1:10 Banyere oge a,Mkpughe 14:6, 7buru amụma na nokpuru nduzi nke ndị mmụọ ozi, a ga-eme mkpọsa dị oké mkpa nye mba na ebo na asụsụ na ndị ọ bụla. A ga-agba ha ume, sị: Na-atụnụ Chineke egwu, na-enyekwa ya otuto, nihi na oge awa nke ikpe sitere naka ya abịawo, nihi ya kwa, na-efenụ Onye ahụ nke mere eluigwe na ụwa na oké osimiri na isi mmiri dị iche iche. Ọ bụ uche Chineke ka a kpọsaa ozi a. Anyị nwere ihe ùgwù nke ikere òkè nọrụ ahụ.Ezi Chineke Ahụ.Mgbe Jehova sịrị: Unu onwe unu bụ ndị àmà m, ọ bụ nebe a nọ na-arụ ụka banyere Ịbụ Chineke ka ọ nọ kwuo ya. Aịsa. 43:10 Ọ bụghị ị na ndị mmadụ kwesịrị inwe okpukpe ha na-ekpe ma ọ bụ ikwere notu chi bụ ozi a na-aghaghị ịkpọsa. Kama, ọ dị mkpa ka e nye ha ohere ịmụta na Onye Okike nke eluigwe na ụwa bụ ị ezi Chineke ahụ. Aịsa. 45:5,18,21, 22;Jọn 17:3 Ọ bụ ị ezi Chineke ahụ pụrụ ikwu ihe ga-eme nọdịnihu nụzọ a pụrụ ịdabere na ya. Ọ bụ ihe ùgwù anyị nwere ịkọwapụta na mmezu e mezuru okwu Chineke noge gara aga bụ ezi ihe ndabere maka inwe obi ike na ihe nile o kwere ná nkwa maka ọdịnihu ga-emezu.Josh. 23:14;Aịsa. 55:10, 11.Nezie, ọtụtụ ndị anyị na-agbara àmà na-efe chi ndị ọzọ ma ọ bụ na-ekwu na ọ dịghị chi ha na-efe ma ọlị. Iji mee ka e gee anyị ntị, ọ pụrụ ịdị mkpa ka anyị jiri ihe anyị na ha nwekọrọ mmasị na ya malite. Anyị pụrụ irite uru nihe nlereanya e dekọrọnỌrụ 17:22-31. Rịba ama na ọ bụ ezie na Pọl onyeozi dị akọ, o kwuru nụzọ doro anya na mmadụ nile ga-aza ajụjụ nihu Chineke bụ Onye Okike nke eluigwe na ụwa.Ime Ka A Mara Aha Chineke.Ahapụla ime ka a mata aha ezi Chineke ahụ. Jehova hụrụ aha ya nanya. Ọpụ. 3:15;Aịsa. 42:8 Ọ chọrọ ka ndị mmadụ mara aha ahụ. O mere ka e denye aha ya dị ebube nime Bible ihe karịrị ugboro 7,000. Ọ bụ ọrụ anyị ime ka ndị mmadụ mara ya.Deut. 4:35.Olileanya ihe nile a kpọrọ mmadụ nwere ịdị ndụ nọdịnihu dabeere na ha ịmata Jehova na iji okwukwe na-akpọku ya. Joel 2:32;Mal. 3:16;2 Tesa. 1:8 Ma, ihe ka nọnụ ọgụgụ mmadụ amaghị Jehova. Nke ahụ na-agụnye ọnụ ọgụgụ mmadụ buru ibu bụ ndị na-ekwu na ha na-efe Chineke nke Bible. Ha nwegodị Bible ma na-agụ ya, ọ ka nwere ike ha agaghị ama ahaaka Chineke nihi na e wepụwo ya nọtụtụ nsụgharị nke oge a. Nanị otú ụfọdụ ndị si mata aha Jehova bụ na ndị ndú okpukpe ha agwawo ha ka ha ghara iji ya na-eme ihe.Olee otú anyị pụrụ isi mee ka ndị mmadụ mata aha Chineke? O nweghị ihe na-adị irè ka igosi ha ya nime BibleBible nke ha ma o kwe mee. Ná nsụgharị ụfọdụ, aha ahụ pụtara ọtụtụ puku ugboro. Ná ndị ọzọ, o nwere ike ịpụta ịnAbụ Ọma 83:18ma ọ bụnỌpụpụ 6:3-6, ma ọ bụ a pụrụ ịhụ ya nihe odide ala ala peeji nkeỌpụpụ 3:14, 15ma ọ bụ Ọp6:3. Nọtụtụ nsụgharị, e ji aka akwụkwọ dị iche dee okwu ndị e ji dochie ya, dị ka Onyenwe anyị na Chineke, nebe ndị ahaaka Chineke pụtara nasụsụ mbụ e ji dee ya. Nebe ndị nsụgharị nke oge a wepụworo ahaaka Chineke kpam kpam, ọ pụrụ ịdị mkpa ka i jiri nsụgharị Bible nke mere ochie karị gosi ndị mmadụ ihe e mere. Nala ụfọdụ, i nwere ike izo aka nebe aha Chineke pụtara nukwe okpukpe dị iche iche ma ọ bụ nihe e dere nụlọ ọha na eze.Ọbụna nye ndị na-efe chi ndị ọzọ, a pụrụ ijiJeremaịa 10:10-13naNew World Translationmee ihe nụzọ dị irè. Ọ bụghị ị na o kwuru aha Chineke kamakwa ọ kọwara onye ọ bụ nụzọ doro anya.Ejila aha ndị dị ka Chineke na Onyenwe anyị dochie aha ahụ bụ Jehova, dị ka Krisendọm na-eme. Nke a apụtaghị na a ghaghị iji aha ahụ mee ihe ná mmalite mkparịta ụka ọ bụla. Nihi ajọ mbunobi, ụfọdụ ndị ga-egbubi nkwurịta okwu ahụ. Ma mgbe ị tọsịworo ntọala maka mkparịta ụka, ahapụla iji aha Chineke eme ihe.Ọ bụ ihe kwesịrị ịrịba ama na Bible jiahaaka Chineke mee ihe ọtụtụ ugboro karịa otú o ji aha ndị dị ka Onyenwe anyị na Chineke mee ihe ma a chịkọta ugboro ole e ji aha abụọ ahụ mee ihe ọnụ. Nagbanyeghị nke ahụ, ndị so dee Bible anwaghị iwebata aha nsọ ahụ nahịrịokwu ọ bụla. Ha webatara ya ị nebe ọ dabara adaba, nalaghị azụ, nakwa nụzọ nkwanye ùgwù. Nke ahụ bụ ihe nlereanya dị mma ịgbaso.Onye Nwe Aha Ahụ.Ọ bụ ezie na eziokwu bụ na Chineke nwere ahaaka bụ nonwe ya eziokwu gbara ọkpụrụkpụ, nke ahụ bụ ị mmalite.Iji hụ Jehova nanya ma jiri okwukwe na-akpọku ya, ọ dị ndị mmadụ mkpa ịmata ụdị onye Chineke bụ. Mgbe Jehova gwara Mozis aha ya nUgwu Saịnaị, O mere ihe karịrị ị ikwughachi okwu bụ Jehova. Ọ dọọrọ uche gaa nàgwà Ya ụfọdụ ndị pụtara ìhè. Ọpụ. 34:6, 7 Nke ahụ bụ ihe nlereanya anyị ga-eṅomi.Ma ị na-agbara ndị ọhụrụ nwere mmasị àmà ma ọ bụ na-ekwu okwu nọgbakọ, mgbe ị na-ekwu banyere ngọzi dị iche iche nke Alaeze ahụ, kọwapụta ihe ha na-egosi banyere Chineke nke kwere nkwa ndị dị otú ahụ. Mgbe ị na-ezo aka nihe ndị o nyere niwu, mesie amamihe na ịhụya ha na-egosipụta ike. Mee ka o doo anya na ihe Chineke chọrọ adịghị ewetara anyị ihe isi ike, kama nke ahụ, ha bụ maka abamuru anyị. Aịsa. 48:17, 18;Maị. 6:8 Gosi otú ngosipụta nke ọ bụla nke ike Jehova si ekpughe ụdị onye ọ bụ, ụkpụrụ ya, na nzube ya. Dọrọ uche gaa ná nguzozi na-apụta ìhè nụzọ Jehova si egosipụta àgwà ya dị iche iche. Mee ka ndị mmadụ nụ mgbe ị na-ekwupụta echiche gị banyere Jehova. Ịhụya i nwere nebe Jehova nọ pụrụ inye aka ịkpali ndị ọzọ inwe ụdị ịhụya ahụ.Ozi dị oké mkpa maka oge anyị na-agba mmadụ nile ume ka ha na-atụ egwu Chineke. Site nihe anyị na-ekwu, anyị kwesịrị ịgbalị ime ka e nwee ụdị egwu ahụ maka Chineke. Egwu a bụ egwu ziri ezi, ịtụ Jehova ụjọ, nsọpụrụ dị omimi maka ya. Ọma 89:7 Ọ na-agụnye ịmata na Jehova bụ Onyeikpe kasịnụ nakwa na olileanya anyị nwere ịdị ndụ nọdịnihu na-adabere nanyị inweta ihu ọma ya. Luk 12:5;Rom 14:12 Ya mere, a na-ejikọta ụdị egwu ahụ na inwe ịhụya dị omimi nebe ọ nọ, nihi ya kwa, na ọchịchọ siri ike ime ihe na-atọ ya ụtọ. Deut. 10:12, 13 Egwu Chineke na-akpalikwa anyị ịkpọ ihe ọjọọ asị, irube isi nihe ndị Chineke nyere niwu, na iji obi anyị dum na-efe ya ofufe. Deut. 5:29;1 Ihe 28:9;Ilu 8:13 Ọ na-echebe anyị pụọ nịgbalị ijere Chineke ozi mgbe anyị ka nọ na-ahụ ihe ndị dị nụwa nanya.1 Jọn 2:15-17.Aha ChinekeỤlọ Elu Dị Ike.Ndị bịara mata Jehova nezie na-enwe nchebe dị ukwuu. Nke a abụghị ị nihi na ha na-eji ahaaka ya eme ihe ma ọ bụ na ha pụrụ ikwu àgwà ya ụfọdụ. Ọ bụ nihi na ha na-atụkwasịJehova nonwe ya obi. Banyere ha,Ilu 18:10na-ekwu, sị: Ụlọ elu dị ike ka aha Jehova bụ: nime ya ka onye ezi omume na-agbaba, e chebe ya.Jiri ohere ndị i nwere iji gbaa ndị ọzọ ume ịtụkwasị Jehova obi mee ihe nke ọma. Ọma 37:3;Ilu 3:5, 6 Ntụkwasị obi dị otú ahụ na-egosi okwukwe nebe Jehova nọ na nebe nkwa ya dị. Hib. 11:6 Mgbe ndị mmadụ kpọkuru aha Jehova nihi na ha maara na ọ bụ Eze Eluigwe na Ala, hụ ụzọ ya nanya, ma kwenye nụzọ zuru ezu na ezi nzọpụta pụrụ ịbịa ị site naka ya, mgbe ahụka Okwu Chineke na-emesi anyị obi ikea ga-azọpụta ha. Rom 10:13, 14 Ka ị na-ezi ndị ọzọ ihe, nyere ha aka ịzụlite ụdị okwukwe ahụ nakụkụ nile nke ndụ.Ọtụtụ ndị na-eche nnukwute nsogbu onwe onye dị iche iche ihu. Ha nwere ike ha agaghị ahụ ngwọta ha. Gbaa ha ume ịmụta ụzọ Jehova, ịtụkwasị ya obi, na itinye ihe ha na-amụta nọrụ. Ọma 25:5 Gbaa ha ume ikpesi ekpere ike maka enyemaka Chineke na ikele ya ekele maka ngọzi ya dị iche iche. Fil. 4:6, 7 Mgbe ha bịara mata Jehova, ọ bụghị ị site nịgụ ihe ụfọdụ e kwuru nime Bible kama sitekwa nịhụ mmezu nke nkwa ya dị iche iche ná ndụ ha, ha ga-amalite inwe obi iru ala nke na-abịa site nịghọta ihe aha Jehova pụtara nezie.Ọma 34:8;Jer. 17:7, 8.Jiri ohere ọ bụla dapụtaranụ mee ihe nke ọma iji nyere ndị mmadụ aka ịghọta amamihe dị nịtụ ezi Chineke ahụ, bụ Jehova, egwu na idebe ihe nile o nyere niwu.Ịgba Àmà Banyere JizọsMGBE o bilitesịrị nọnwụ nakwa tupu ya alaghachi neluigwe, Jizọs Kraịst nyere ndị na-eso ụzọ ya ntụziaka, na-asị: Unu ga-agbakwa àmà banyere m . . . ruo nakụkụ kasị anya nụwa. Ọrụ 1:8 A kọwara ndị ohu Chineke na-eguzosi ike nihe noge anyị dị ka ndị nwere ọrụ ịgba àmà banyere Jizọs. Mkpu. 12:17 Olee otú ị dịruru uchu nịgba àmà ahụ?Ọtụtụ ndị, bụ ndị ji obi eziokwu na-ekwu na ha kwere na Jizọs, amaghị ihe ọ bụla banyere ịdị adị ya tupu ọ ghọọ mmadụ. Ha amaghị na ọ bụ mmadụ nezie mgbe ọ nọ nụwa. Ha aghọtaghị ihe ya ịbụ Ọkpara Chineke pụtara. Ha maara ihe dị nnọọ nta banyere òkè ọ na-ekere ná mmezu nke nzube Chineke. Ha amaghị ihe ọ na-eme ugbu a, ha amaghịkwa otú ihe ọ ga-eme nọdịnihu ga-esi emetụta ndụ ha. Ha pụrụ ọbụna iche nụzọ na-ezighị ezi na Ndịàmà Jehova ekweghị na Jizọs. Ọ bụ ihe ùgwù anyị nwere ịgbali ime ka a mata ihe bụ eziokwu nokwu ndị a.Ma ndị ọzọ ekweghị na ọ dị onye dị ka Jizọs ahụ a kọwara nime Bible nke dịrị ndụ nezie. Ụfọdụ na-ewere Jizọs ị dị ka oké mmadụ. Ụfọdụ ekweghị nechiche ahụ bụ na ọ bụ Ọkpara Chineke. Ịgba àmà banyere Jizọs netiti ndị dị otú ahụ na-achọ oké mgbalị, ndidi, na ịdị akọ.Nagbanyeghị echiche ndị na-ege gị ntị nwere, ọ dị ha mkpa inwe ihe ọmụma banyere Jizọs Kraịst ma ọ bụrụ na ha ga-eriteuru ná ndokwa Chineke mere maka ndụ ebighị ebi. Jọn 17:3 Uche Chineke nke e kwupụtara nụzọ doro anya bụ na ndị nile dị ndụ aghaghị ikwupụta na Jizọs Kraịst bụ Onyenwe anyị, ha aghaghịkwa ido onwe ha nokpuru ịchịisi ya. Fil. 2:9-11 Ya mere, anyị apụghị nnọọ izere okwu ahụ mgbe anyị zutere ndị kwenyesiri ike nechiche ha bụ ndị na-ezighị ezi ma ọ bụ nwee ajọ mbunobi doro anya. Ọ bụ ezie na nọnọdụ ụfọdụ, anyị pụrụ ikwu okwu banyere Jizọs Kraịst nenweghị ihe ndọghachi azụọbụna ná nleta mbụ anyịnọnọdụ ndị ọzọ, ọ pụrụ ịdị mkpa ka anyị jiri akọ kwuo okwu ndị ga-enyere ndị na-ege anyị ntị aka ịmalite iche echiche nụzọ ziri ezi banyere ya. Ọ pụkwara ịdị mkpa ka anyị chee echiche banyere ụzọ ndị anyị pụrụ isi webata akụkụ ndị ọzọ nke okwu ahụ ná nleta anyị nọdịnihu. Otú ọ dị, o nwere ike ọ gaghị ekwe omume ịtụle ihe nile ọ gụnyere ruo mgbe anyị duziweere mmadụ ọmụmụ Bible.1 Tim. 2:3-7.Òkè Dị Mkpa Jizọs Na-ekere ná Nzube Chineke.Ọ dị anyị mkpa inyere ndị mmadụ aka ịghọta na ebe Jizọs bụ ụzọ ahụ, ọ dịghịkwa onye na-abịakwute Nna ahụ ma ọ bụghị site na ya, ọ gaghị ekwe omume iso Chineke nwee mmekọrịta a nwapụtara anwapụta nenweghị okwukwe na Jizọs Kraịst. Jọn 14:6 Ọ gwụla ma mmadụ ọ matara ọrụ dị mkpa Jehova kenyere Ọkpara o bu ụzọ mụọ, ọ gaghị ekwe omume ịghọta Bible. Nihi gịnị? Nihi na Jehova mere Ọkpara ya onye bụ isi ná mmezu nke nzube Ya nile. Kọl. 1:17-20 Amụma Bible hiwere isi neziokwu a. Mkpu. 19:10 Jizọs Kraịst bụ onye e si naka ya enye ihe ngwọta maka nsogbu nile nke nnupụisi Setan na mmehie Adam kpatara.Hib. 2:5-9,14, 15.Iji ghọta òkè Kraịst na-ekere, mmadụ aghaghị ịghọta na ụmụ mmadụ nọ nọnọdụ kwesịrị imere ebere nke ha na-apụghị ịnapụta onwe ha na ya. A nọ nime mmehie mụọ anyị nile. Nke a pụrụ imetụta anyị nụzọ dịgasị iche iche noge ndụ anyị. Otú ọ dị, ka oge na-aga ọ na-eduga nọnwụ. Rom 3:23;5:12 Soro ndị ị na-agbara àmà tụgharịa uche neziokwu ahụ. Kọwapụtazie na site nàjà mgbapụta Jizọs Kraịst, Jehova ejiriwo ịhụya mee ka nnapụta ná mmehie na ọnwụ kwe omume nye ndị gosiri okwukwe nonyinye ahụ. Mak 10:45;Hib. 2:9 Nke a na-emeghere ha ụzọ ịdị ndụ ebighị ebi nizu okè. Jọn 3:16,36 Ọ dịghị ụzọ ọzọ ọ ga-esi kwe omume. Ọrụ 4:12 Dị ka onye ozizi, ma ọ bụ ị gị na otu onye nọ ma ọ bụ nọgbakọ, mee ihe karịrị ị ikwupụta eziokwu ndị a. Nụzọ obiọma na ndidi, mee ka ndị na-ege gị ntị nwee ekelemaka ọrụ Jizọs na-arụ dị ka Onye Mgbapụta anyị. Iji onyinye a kpọrọ ihe pụrụ inwe mmetụta dị ukwuu nàgwà, omume, na ihe mgbaru ọsọ mmadụ ná ndụ.2 Kọr. 5:14, 15.Nezie, Jizọs jiri ndụ ya chụọ àjà ị otu ugboro. Hib. 9:28 Otú ọ dị, ọ na-arụsi ọrụ ike ugbu a dị ka Nnukwu Onye Nchụàjà. Nyere ndị ọzọ aka ịghọta ihe nke ahụ pụtara. Hà na-enwe nrụgide, ndakpọ olileanya, nhụjuanya, ma ọ bụ nsogbu dị iche iche nihi na ndị gbara ha gburugburu enweghị obiọma? Mgbe Jizọs bụ mmadụ, o nwere ahụmahụ ndị a nile. Ọ maara otú ọ dị anyị. Nihi ezughị okè, ànyị na-ahụ mkpa ebere Chineke dị? Ọ bụrụ na anyị ekpee ekpere wee rịọ Chineke mgbaghara na-adabere nàjà Jizọs, Jizọs na-eje ozi dị ka onye inyeaka nọ nebe Nna ahụ nọ. O ji ọmịiko na-arịọrọ anyị arịrịọ. Jọn 2:1, 2;Rom 8:34 Dabere nàjà Jizọs, sitekwa nozi ọ na-eje dị ka Nnukwu Onye Nchụàjà, anyị nwere ike ịbịaru nso nocheeze nke obiọma na-erughịrị mmadụ nke Jehova iji nweta enyemaka noge kwesịrị ekwesị. Hib. 4:15, 16 Ọ bụ ezie na anyị ezughị okè, aka Jizọs na-enyere anyị dị ka Nnukwu Onye Nchụàjà na-eme ka anyị nwee ike iji akọ na uche dị ọcha na-ejere Chineke ozi.Hib. 9:13, 14.Ọzọkwa, Jizọs nwere ike dị ukwuu dị ka onye Chineke họpụtara ịbụ Onyeisi nke ọgbakọ Ndị Kraịst. Mat. 28:18;Efe. 1:22, 23 Nihi ya, ọ na-enye nduzi dị mkpa nụzọ kwekọrọ nuche Chineke. Mgbe ị na-akụziri ndị ọzọ ihe, nyere ha aka ịghọta na ọ bụ Jizọs Kraịst bụ Onyeisi nke ọgbakọ, ọ bụghị mmadụ ọ bụla. Mat. 23:10 Malite noge mbụ i zutere ndị nwere mmasị, kpọọ ha òkù ịbịa nzukọ nke ọgbakọ dị nógbè ahụ, bụ ebe anyị na-eji ihe ndị ohu ahụ na-ekwesị ntụkwasị obi, nke nwekwara uche na-ewepụta na-amụ Bible. Kọwaara ha ọ bụghị ị onye bụ ohu ahụ kamakwa onye bụ Nna Ukwu ahụ ka ha wee mata maka ịbụisi Jizọs. Mat. 24:45-47 Mee ka ndị okenye mata ndị ha bụ, kọwakwaara ha iru eru Akwụkwọ Nsọ ndị okenye a na-aghaghị inwe. 1 Tim. 3:1-7;Taị. 1:5-9 Kọwapụta na ọ bụghị ndị okenye nwe ọgbakọ kama na ha na-enyere anyị aka ịga ije na nzọụkwụ Jizọs Kraịst. Ọrụ 20:28;Efe. 4:16;1 Pita 5:2, 3 Nyere ndị ọhụrụ a nwere mmasị aka ịhụ na e nwere òtù a haziri ahazi, nke zuru ụwa ọnụ, nke na-arụ ọrụ nokpuru ịbụisi Kraịst.Site nOziọma ndị ahụ, anyị na-amụta na mgbe Jizọs banyere Jeruselem ntakịrị oge tupu ya anwụọ, ndị na-eso ụzọ ya toro ya dị ka Onye ahụ nke na-abịa dị ka Eze naha Jehova! Luk 19:38 Ka ndị mmadụ na-amụkwu Bible nụzọ miri emi karị, ha na-amụta na Jehova enyewo Jizọs ike ịchị achị ugbu a bụ nke na-enwe mmetụta nahụ ndị nke mba nile. Dan. 7:13, 14 Mgbe ị na-ekwu okwu nọgbakọ ma ọ bụ na-eduzi ọmụmụ ihe, mee ka ha ghọta ihe ịchịisi Jizọs kwesịrị ịpụtara anyị nile.Mesie ya ike na ụzọ anyị si ebi ndụ na-egosi ma ànyị kwenyere nezie na Jizọs Kraịst bụ Eze nakwa ma ànyị ji ọchịchọ obi anyị na-edo onwe anyị nokpuru ịchịisi ya. Mee ka ọrụ Jizọs kenyere ndị na-eso ụzọ ya ịrụ, mgbe e tesịrị ya mmanụ dị ka Eze, pụta ìhè. Mat. 24:14;28:18-20 Tụlee ihe Jizọs, bụ Onye Ndụmọdụ Dị Ebube NW, kwuru banyere ihe ndị a ga-ebute ụzọ ná ndụ. Aịsa. 9:6, 7;Mat. 6:19-34 Dọrọ uche gaa na mmụọ Onyeisi Udo ahụ kwuru na ndị na-eso ụzọ ya ga-egosipụta. Mat. 20:25-27;Jọn 13:35 Lezie anya ka ị ghara iweghara ọrụ ikpe ndị ọzọ ikpe ma hàna-eme ihe nile ha kwesịrị ime, kama gbaa ha ume ịtụle ihe omume ha na-egosi banyere ha ido onwe ha nokpuru ọbụbụeze Kraịst. Ka ị na-eme otú ahụ, gosi na ọ dị gị mkpa ime otu ihe ahụ.Iji Kraịst Mere Ntọala.Bible ji ọrụ ime onye na-eso ụzọ Kraịst tụnyere iwukwasị ihe nelu Jizọs Kraịst dị ka ntọala. 1 Kọr. 3:10-15 Iji mezuo nke a, nyere ndị mmadụ aka ịmata Jizọs dị ka e si kọwaa ya nime Bible. Kpachara anya ka ha ghara ilekwasị gị anya dị ka onye ha na-eso. 1 Kọr. 3:4-7 Dọrọ uche ha gaa nebe Jizọs Kraịst nọ.Ọ bụrụ na a tọrọ ntọala ahụ nke ọma, ndị a na-amụrụ ihe ga-aghọta na Kraịst hapụụrụ anyị ihe nlereanya ka anyị wee gbasochie nzọụkwụ ya anya. 1 Pita 2:21 Iji wukwasị ihe nelu nke ahụ, gbaa ndị a na-amụrụ ihe ume ịgụ Oziọma ndị ahụ ọ bụghị ị dị ka akụkọ bụ eziokwu kama dị ka ihe nlereanya a ga-agbaso. Nyere ha aka iburu àgwà na omume e ji mara Jizọs nuche. Gbaa ha ume ịrịba ama ihe bụ echiche Jizọs banyere Nna ya, otú o si tachie obi nọnwụnwa na nule dị iche iche, otú o si gosi ido onwe onye nokpuru Chineke, na otú o si mesoo ụmụ mmadụ nọnọdụ dịgasị iche iche. Mee ka ọrụ Jizọs kasị jiri oge ya rụọ ná ndụ ya pụta ìhè. Mgbe ahụ, mgbe mkpebi na ule ndị a na-enwe ná ndụ chere ya ihu, onye a na-amụrụ ihe ga-ajụ onwe ya, sị: Gịnị ka Jizọs ga-eme nọnọdụ a? Ihe m ga-eme ọ ga-egosi na m nwere ekele kwesịrị ekwesị maka ihe o mewooro m?Mgbe ị nọ nihu ọgbakọ na-ekwu okwu, ekwubila na ebe ọ bụ na ụmụnna gị enwewo okwukwe na Jizọs, ọ dịghị mkpa ịdọrọ uche gaa nebe ọ nọ nụzọ pụrụ iche. Ihe ị na-ekwu ga-enwe mmetụta dị ukwuu karị ma ọ bụrụ na ị dabere nokwukwe ahụ wee nyekwuo nkọwa. Mgbe ị na-ekwu okwu banyere nzukọ, jikọta ya na ọrụ Jizọs dị ka Onyeisi nke ọgbakọ. Mgbe ị na-ekwu okwu maka ozi ubi, dọrọ uche gaa na mmụọ Jizọs gosiri mgbe ọ na-eje ozi ya, kwuokwa okwu banyere ozi ahụ na-eburu nuche ihe Kraịst, dị ka Eze, na-eme iji chịkọta ndị mmadụ maka nchebe baa nime ụwa ọhụrụ ahụ.O doro anya na a chọrọ ihe karịrị ị ịmụta eziokwu ndị bụ isi banyere Jizọs. Iji ghọọ ezi Ndị Kraịst, ndị mmadụ aghaghị inwe okwukwe nebe ọ nọ ma hụ ya nanya neziokwu. Ụdị ịhụya ahụ na-akpali mmadụ iji iguzosi ike nihe na-erube isi. Jọn 14:15,21 Ọ na-eme ka ndị mmadụ nwee ike iguzosi ike nokwukwe noge ihe isi ike, ịnọgide na-aga ije na nzọụkwụ Kraịst ná ndụ ha nile, igosipụta na ha bụ Ndị Kraịst tozuru okè bụ ndị gbanyesiri mkpọrọgwụ ike ma guzosie ike na ntọala ahụ. Efe. 3:17 Ime otú ahụ na-ewetara Jehova, bụ Chineke na Nna nke Jizọs Kraịst, otuto.Ozi Ọma Nke A Nke AlaezeMGBE ọ na-enye nkọwa banyere ihe àmà nke ọnụnọ ya nakwa nke ngwụsị nke usoro ihe a, Jizọs buru amụma, sị: A ga-ekwusakwa ozi ọma nke a nke alaeze nelu ụwa dum mmadụ bi ka ọ bụrụ àmà nye mba nile; mgbe ahụkwa ka ọgwụgwụ ga-abịa.Mat. 24:14.Gịnị kpọmkwem bụ ozi a a ga-ezisa nnọọ ebe nile otú a? Ọ bụ ozi banyere Alaeze ahụ nke Jizọs kụziiri anyị ka anyị na-ekpe ekpere maka ya gwa Chineke, na-asị: Ka alaeze gị bịa. Mat. 6:10Mkpughe 11:15kọwara ya dị ka alaeze nke Onyenwe anyị Jehova na nke Kraịst ya nihi na ikike ịchị achị sitere naka Jehova, o nyefekwara ya Kraịst dị ka Eze. Otú ọ dị, rịba ama na ozi Jizọs sị na a ga-akpọsa noge anyị karịrị ihe ndị na-eso ụzọ ya kwusara na narị afọ mbụ. Ha gwara ndị mmadụ, sị: Alaeze Chineke abịaruwo unu nso. Luk 10:9 Jizọs, bụ onye e tere mmanụ ịbụ Eze, nọ netiti ha noge ahụ. Ma dị ka e dekọrọ naMatiu 24:14, Jizọs buru amụma banyere mkpọsa zuru ụwa ọnụ a ga-eme banyere ihe omume ọzọ dị mkpa ná mmezu nke nzube Chineke.E mere ka Daniel onye amụma hụ ihe omume a nọhụụ. Ọ hụrụ otu onye, nke dị ka nwa nke mmadụ, bụ Jizọs Kraịst, ka ọ na-anata site naka Onye ochie ahụ, bụ Jehova Chineke, ọchịchị, na ebube, na alaeze, ka ndị nile dị iche iche na mba nile na ndị nile na-asụ asụsụ dị iche iche wee fee Ya. Dan. 7:13, 14 Ihe omume ahụ nke dị mkpa neluigwe na nala weere ọnọdụ neluigwe nafọ 1914. Ka ọ gasịrị, a chụdatara Ekwensu na ndị mmụọ ọjọọ ya nụwa. Mkpu. 12:7-10 Usoro ihe ochie a abanyewo na mgbe ikpeazụ ya. Ma tupu e wezụga ya kpam kpam, a na-eme mkpọsa nụwa nile na Eze Mezaịa nke Jehova na-achị achị ugbu a site nocheeze ya dị neluigwe. A na-eme ka ndị mmadụ nọ nebe nile mata banyere ya. Mmeghachi omume ha na-enye ihe àmà nke ihe ha na-eche banyere Onye Kasị Elu dị ka Onye Na-achị Achị nalaeze nke mmadụ.Dan. 4:32.Nezie, e nwere ihe ka ukwuu ka ga-emenụihe ka nnọọ ukwuu! Anyị ka na-ekpe ekpere, Ka alaeze gị bịa, ma ọ bụghị nechiche bụ na nguzobe nke Alaeze Chineke ka ga-abụ nọdịnihu. Kama, ọ bụ nechiche bụ na Alaeze eluigwe ahụ ga-eme ihenụzọ doro anya iji mezuo amụma ndị dị kaDaniel 2:44naMkpughe 21:2-4. Ọ ga-eme ka ụwa ghọọ paradaịs nke jupụtara ná ndị hụrụ Chineke na mmadụ ibe ha nanya. Ka anyị na-ekwusa ozi ọma nke a nke alaeze, anyị na-ezo aka natụmanya ọdịnihu ndị ahụ. Ma anyị jikwa obi ike na-eme ka a mara na Jehova enyefeworị Ọkpara ya ike zuru ezu ịchị achị. Ị na-emesi ozi ọmaaike mgbe ị na-agba àmà banyere Alaeze ahụ?Ịkọwa Alaeze Ahụ.Olee otú anyị pụrụ isi rụzuo ọrụ e nyere anyị bụ ịkpọsa Alaeze Chineke? Anyị pụrụ ịkpali mmasị site nịmalite mkparịta ụka nisiokwu dịgasị iche iche, ma negbughị oge anyị kwesịrị ime ka o doo anya na ozi anyị bụ banyere Alaeze Chineke.Otu akụkụ dị mkpa nke ọrụ a na-agụnye ịgụ ma ọ bụ ihota ihe e kwuru nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị na-ezo aka nAlaeze ahụ. Mgbe i zoro aka nAlaeze ahụ, jide naka na ndị ị na-agwa okwu ghọtara ihe ọ bụ. A pụrụ ịchọ ihe karịrị ị ikwu na Alaeze Chineke bụ ọchịchị. Ọ pụrụ isiri ụfọdụ ndị ike iche echiche banyere ihe a na-apụghị ịhụ anya dị ka ọchịchị. Ị pụrụ iso ha tụgharịa uche nụzọ dịgasị iche iche. Dị ka ihe atụ, a pụghị ịhụ ike ndọda anya, ma ọ na-enwe mmetụta dị ike ná ndụ anyị. Anyị apụghị ịhụ Onye mere iwu ike ndọda anya, ma o doro anya na o nwere ike dị ukwuu. Bible zoro aka nebe ọ nọ dị ka Eze mgbe ebighị ebi. 1 Tim. 1:17 Ma ọ bụ ị pụrụ ikwu na ná mba buru ibu, ọtụtụ ndị agatụbeghị nisi obodo ha ma ọ bụ hụ onye ọchịchị ha ihu na ihu. Ha na-anụ banyere ihe ndị a nakụkọ. Notu aka ahụ, Bible, bụ nke a na-ebipụta nihe karịrị asụsụ 2,200, na-agwa anyị banyere Alaeze Chineke; ọ na-eme ka anyị mara onye e nyefeworo ikike na ihe Alaeze ahụ na-eme.Ụlọ Nche,bụ nke a na-ebipụta nọtụtụ asụsụ karịa akwụkwọ ọ bụla ọzọ a na-ebipụta site noge ruo noge, bụ nke a na-ebipụta maka Ikwupụta Alaeze Jehova, dị ka e kwuru nihu ya.Iji nyere ndị mmadụ aka ịghọta ihe Alaeze ahụ bụ, ị pụrụ ihota ụfọdụ nime ihe ndị ha chọrọ ka gọọmenti meere ha: ọnọdụ akụ na ụba dị mma, udo, enweghị mpụ, imeso agbụrụ nile notu ụzọ ahụ nemelaraghị otu ndị, agụmakwụkwọ, na nlekọta ahụ ike. Gosi na a ga-emeju ọchịchọ a nile nakwa ọchịchọ ndị ọzọ nile ziri ezi nke ihe a kpọrọ mmadụ nụzọ zuru ezu ị site nAlaeze Chineke.Ọma 145:16.Gbalịa ịkpali ndị mmadụ inwe agụụ ịghọ ndị Alaeze ahụ na-achị, bụ nke Jizọs Kraịst na-achị achị na ya dị ka Eze. Zoo aka nọrụ ebube ndị ọ rụrụ iji gosi ihe ọ ga-eme dị ka Eze eluigwe. Na-ekwu okwu mgbe nile banyere àgwà ọma ndị o gosipụtara. Mat. 8:2, 3;11:28-30 Kọwaa na ọ tọgbọrọ ndụ ya maka anyị nakwa na ka e mesịrị, Chineke mere ka o si nọnwụ bilie ịdị ndụ anwụghị anwụ neluigwe. Ọ bụ nebe ahụ ka o si na-achị dị ka Eze.Ọrụ 2:29-35.Mesie ya ike na Alaeze Chineke na-achị ugbu a site neluigwe. Otú ọ dị, ghọta na ihe ka nọnụ ọgụgụ mmadụ adịghị ahụ ọnọdụ ndị ha chere ga-abụ ihe àmà nke ọchịchị dị otú ahụ. Kweta nke ahụ, ma jụọ ha ma ha maara iheJizọs Kraịstkwuru na ọ ga-abụ ihe àmà ga-egosi ya. Mee ka akụkụ ụfọdụ nke ihe ịrịba ama ahụ ọtụtụ ihe mejupụtaranke dị naMatiu isi 24,Mak isi 13, ma ọ bụLuk isi 21pụta ìhè. Jụzie ha ihe mere Kraịst ịnọkwasị nocheeze neluigwe ga-eji mee ka e nwee ụdị ọnọdụ ndị ahụ nụwa. Dọrọ uche gaa náMkpughe 12:7-10,12.Dị ka ihe àmà a na-ahụ anya nke ihe Alaeze Chineke na-eme, gụọMatiu 24:14, kọwaakwa usoro ịkụzi Bible nụwa nile nke na-aga nihu ugbu a. Aịsa. 54:13 Kọọrọ ndị mmadụ banyere ụlọ akwụkwọ dị iche iche Ndịàmà Jehova na-erite uru na haha nile dabeere na Bible, a na-aga ha nile nakwụghị ụgwọ. Kọwaa na tụkwasị nozi ụlọ nụlọ anyị, anyị na-akụziri ndị mmadụ na ezinụlọ dị iche iche Bible nefu nebe obibi ha nihe karịrị ala 230. Olee ọchịchị ụmụ mmadụ nwere ike inye ọ bụghị ị ndị ọ na-achị kama ndị mmadụ nọ nụwa nile usoro izi ihe sara mbara dị otú ahụ? Kpọọ ndị mmadụ òkù ịbịa nỤlọ Nzukọ Alaeze, ịga mgbakọ dị iche iche nke Ndịàmà Jehova, ịhụ ihe àmà na-egosi otú izi ihe dị otú ahụ si enwe mmetụta ná ndụ ndị mmadụ.Aịsa. 2:2-4;32:1,17;Jọn 13:35.Ma, onye nwe ụlọ ọ ga-aghọta otú o si emetụta ndụ nke ya? Ị pụrụ iji akọ kọwaa na nzube i ji bịa bụ ịtụle ohere mmadụ nile nwere ịhọrọ ndụ dị ka ndị Alaeze Chineke ga-achị. Nụzọ dị aṅaa? Site nịmụta ihe Chineke na-achọ na ibi ndụ kwekọrọ na ya ugbu a.Deut. 30:19, 20;Mkpu. 22:17.Inyere Ndị Ọzọ Aka Ibute Alaeze ahụ Ụzọ.Ọbụna mgbe mmadụ nabatasịrị ozi Alaeze ahụ, e nwere mkpebi ndị ọ na-aghaghị ime. Olee otú ọ ga-ejiru Alaeze Chineke kpọrọ ihe ná ndụ ya? Jizọs gbara ndị na-eso ụzọ ya ume ka ha nọgide buru ụzọ na-achọ alaeze ahụ. Mat. 6:33 Olee otú anyị pụrụ isi nyere Ndị Kraịst ibe anyị aka ime nke ahụ? Site nanyị onwe anyị isetịpụ ezi ihe nlereanya na ịtụlerịta ohere ndị e nwere. Mgbe ụfọdụ, site nịjụ mmadụ ma ò chewo echiche banyere ihe ụfọdụ ọ pụrụ inwe ike ime na ịkọrịta ahụmahụ dị iche iche iji gosi ihe ndị ọzọ na-eme. Site nịtụlerịta ihe ndekọ Bible nụzọ nke na ha ga-eme ka mmadụ hụkwuo Jehova nanya. Site nimesi ịdị adị nezie nke Alaeze ahụ ike. Site nimesi otú ọrụ mkpọsa Alaeze ahụ dịruru ná mkpa nezie ike. A na-arụzukarị ihe kasị mma, ọ bụghị site nịgwa ndị mmadụ ihe ọ dị mkpa ka e mee, kama site nịkpali ha inwe ọchịchọ ime ya.Nenweghị obi abụọ, ozi ahụ dị oké mkpa nke anyị nile na-aghaghị ịkpọsa na-adọrọ uche gaa nụzọ bụ isi nebe Jehova Chineke, Jizọs Kraịst, na nAlaeze ahụ dị. A ghaghị imesi eziokwu ndị dị oké mkpa banyere ihe ndị a ike nàmà anyị na-agbara ọha, nọgbakọ anyị, na ná ndụ nke anyị. Mgbe anyị na-eme nke ahụ, anyị na-egosipụta na anyị na-erite uru nezie ná mmụta a na-enweta nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke.Ntụziaka Nye Ndị Nlekọta Ụlọ AkwụkwọNỌGBAKỌ ọ bụla, a na-ahọpụta otu onye okenye ịbụ onye nlekọta Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke. Ọ bụrụ na e nyewo gị ibu ọrụ a, ịnụ ọkụ nobi gị maka ụlọ akwụkwọ ahụ na mmasị onwe onye i nwere nọganihu nke onye mmụta nke ọ bụla pụrụ ịtụnye ụtụ dị mkpa nihe ụlọ akwụkwọ ahụ na-arụzu nọgbakọ unu.Otu akụkụ dị mkpa nke ọrụ gị bụ iduzi Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke a na-enwe nọgbakọ unu kwa izu. Buru nuche na noge nke ọ bụla, e nwere ndị ọzọ na-abịanụ tinyere ndị mmụta ndị nwere ihe omume. Duzie ụlọ akwụkwọ ahụ nụzọ ga-eme ka ọgbakọ dum nweta ihe ncheta ndị na-akpali akpali, ndị bara uru, ndị nwere ihe jikọrọ ha na otu nime ebumnobi nke ụlọ akwụkwọ ahụ ma ọ dịkarịa ala, bụ ndị e kwuru na peeji nke 5 ruo nke 8 nakwụkwọ a.Nwee mmasị ná ndị mmụta nile, ma è kenyere ha ihe omume ịgụ ihe, ime ihe omume ndị a na-eme nụdị ihe ngosi, ma ọ bụ ikwu okwu. Nyere ha aka ile ihe ha na-eme anya ọ bụghị ị dị ka ihe omume kama dị ka ohere ha nwere inwe ọganihu nozi ha na-ejere Jehova. Otú ọ dị, mgbalị ha onwe ha na-etinye dị oké mkpa nọganihu ha. Ma ọ dịkwa mkpa ka i gosi mmasị obiọma, nyere ha aka ịghọta uru isi ihe ndị a ga-enye ndụmọdụ na ha bara, ma kọwaara ha otú a pụrụ isi tinye ndụmọdụ dị otú ahụ nọrụ. Iji mezuo nke ahụ, ṅaa ntị nke ọma nokwu nke ọ bụla ka i wee nwee ike ikwu ihe ndị bara uru.Jide naka na ị malitere ma mechie ụlọ akwụkwọ noge. Setịpụ ezi ihe nlereanya site nime ka ihe ndị gị onwe gị ga-ekwu ghara ịgafe oge e nyere maka ha. Ọ bụrụ na okwu onye mmụta agafee oge, gị onwe gị ma ọ bụ onye na-enyere gị aka kwesịrị inye ya ihe àmà. Onye mmụta ahụ kwesịrị ikwutọpụ ahịrịokwu ya ma si nelu ikpo okwu pụọ. Ọ bụrụ na ihe omume ọzọ agafee oge, gbubilata ihe ndị gị onwe gị ga-ekwu, mgbe ahụ soro nwanna ahụ kwurịta ya mgbe a gbasara nzukọ.Mgbe ị nọ ya, i kwesịrị iduzi ụlọ akwụkwọ ahụ. Ọ bụrụ na ọ dị mgbe ị na-agaghị enwe ike ịnọ ya, onye okenye ọzọ òtù ndị okenye buru ụzọ họpụta kwesịrị ịhụ maka ụlọ akwụkwọ ahụ. Ọ bụrụ na ị chọrọ enyemaka nịkwadebe usoro ihe omume, idepụta na ikesa mpempe akwụkwọ e ji ekenye ihe omume, ma ọ bụ ime ndokwa maka ndị ga-anọchi anya ndị ọzọ nusoro ihe omume, ohu na-eje ozi nke òtù ndị okenye kenyere ya pụrụ inye aka nihe ndị a.Idebanye Aha Ndị Mmụta.Gbaa ndị nkwusa nile ume idebanye aha ha nụlọ akwụkwọ. Ndị ọzọ so ọgbakọ na-akpachi anya pụrụ idebanye aha ha ma ọ bụrụ na ha kwenyere nihe Bible na-akụzi, ndụ ha ekwekọọkwa nụkpụrụ Ndị Kraịst. Mgbe mmadụ kwupụtara ọchịchọ ka e debanye aha ya, jaa ya mma nke ọma. Ọ bụrụ na onye ahụ aghọbeghị onye nkwusa, i kwesịrị, dị ka onye nlekọta ụlọ akwụkwọ, isoro ya kwurịta ihe ndị a chọrọ iji debanye aha nụlọ akwụkwọ, ọ kasị mma ime ya nihu onye na-eduziri ya ọmụmụ Bible ma ọ bụ nihu nne ma ọ bụ nna ya kwere ekwe. Ihe ndị a a chọrọ bụ otu ihe ahụ a chọrọ naka mmadụ tupu ọ ghọọ onye nkwusa a na-emebeghị baptizim. Ha dị na peeji nke 97 ruo 99 náNhazi E Mere Iji Jezuo Ozi Anyị.Nwee ihe ndepụta nwere ihe ọmụma kasị ọhụrụ nke ndị nile debanyere aha ha nụlọ akwụkwọ ahụ.Iji Fọm Ndụmọdụ Eme Ihe.Fọm ndụmọdụnke onye mmụta ọ bụla dị nime akwụkwọ ya, napeeji nke 79 ruo 81. Dị ka àgwà ha na-egosi, a pụrụ iji isi ihe ọ bụla a ga-enye ndụmọdụ na ya mee ihe, malite na nke 1 ruo nke 17, mgbe e nyere onye mmụta ihe omume ịgụ ihe. Maka ihe omume ndị a na-eme nụdị ihe ngosi, a pụrụ iji isi ihe ọ bụla a ga-enye ndụmọdụ na ya mee ihe ma e wezụga nke 7, nke 52, na nke 53. Ndụmọdụ a ga-enye maka okwu a ga-ekwu ekwu na-agụnye isi ihe nile e wezụga nke 7, nke 18, na nke 30.Mgbe e kenyere mmadụ isi ihe a ga-enye ndụmọdụ na ya, onye nlekọta ụlọ akwụkwọ kwesịrị ịhụ na e ji pensịl denye ihe nokpuru Ụbọchị E Kenyere Ya noghere dịdewere isi ihe ahụ na fọm ndụmọdụ nke dị nime akwụkwọ nke onye mmụta ahụ. Mgbe onye mmụta ahụ mesịrị ihe omume ya, jụọ ya mgbe ị ya nọ ma o mere ihe omume ndị e gosiri ná ngwụsị nke ntụle isi ihe ahụ a ga-enye ndụmọdụ na ya. Ọ bụrụ na o mere ya, e kwesịrị ịkanye akara nigbe dị na fọm ahụ. Ọ bụrụ na ị na-atụ aro ka ọ nọgide na-arụ ọrụ notu isi ihe ahụ a ga-enye ndụmọdụ na ya, ọ dịghị ihe ọzọ ọ dị mkpa ka e denye na fọm ndụmọdụ ahụ; edenyela ihe ọ bụla noghere maka Ụbọchị E Mesịrị Ya. E kwesịrị idenye ihe na ya ị mgbe ọ dị njikere ịgafe nisi ihe ọzọ. Ọzọkwa, napeeji nke 82nakwụkwọ nke onye mmụta ahụ, e kwesịrị idenye akara ụbọchị naka ekpe nke ọnọdụ okwu e jiri mee ihe mgbe ọ bụla o kwusịrị okwu onye mmụta. E nwere ohere dị na fọm ndụmọdụ ahụ nakwa nihe ndepụta nke ọnọdụ okwu ka e wee nwee ike iji nke ọ bụla mee ihe ugboro abụọ. Ndị mmụta kwesịrị ijide akwụkwọ ha noge ihe omume na-aga nihu.Kenye ị otu isi ihe a ga-enye ndụmọdụ na ya notu oge. Dị ka ọ na-adịkarị, ọ na-akasị mma ikenye isi ihe ndị a ga-enye ndụmọdụ na ha nusoro ahụ e ji depụta ha. Otú ọ dị, ọ bụrụ na ndị mmụta ụfọdụ egosipụta nkà pụrụ iche, ị pụrụ ịgba ha ume ịmụ na itinye ụfọdụ ihe ọmụmụ nọrụ nonwe ha. Mgbe ahụ ị pụrụ inyere ha aka nisi ihe ndị ahụ i chere ga-akasị tụnye ụtụ nuto ha dị ka ndị ọkà okwu na ndị ozizi dị irè.Ọ bụrụgodị na e debawo aha onye mmụta nụlọ akwụkwọ kemgbe ọtụtụ afọ, ọ pụrụ irite uru dị ukwuu site nịmụ na itinye ihe ọmụmụ nke ọ bụla nọrụ. Iji nyere ndị mmụta bụ ndị nwere mkpa ụfọdụ kpọmkwem aka, ị pụrụ ịhọrọ nkà okwu ụfọdụ ka ha rụọ ọrụ na ha kama ịgbaso fọm ndụmọdụ ahụ nusoro e ji depụta ha.Inye Ndụmọdụ.Mgbe ị na-enye ndụmọdụ, jiri ihe atụ na ụkpụrụ ndị sitere na Bible mee ihe nke ọma. Ndị mmụta kwesịrị ịchọpụta na ndụmọdụ a na-enye nakwa mmụọ e ji na-enye ya bụ nke ụkpụrụ ndị dị elu nke Okwu Chineke na-eduzi.Buru nuche na ị bụ onye ọrụ ibe nke ụmụnna gị ndị nwoke na ndị nwanyị. 2 Kọr. 1:24 Dị ka ha, ọ dị gị mkpa ịnọgide na-etinye mgbalị inwe ọganihu dị ka onye ọkà okwu na onye ozizi. Mụọ nonwe gị akwụkwọ bụRite Uru ná Mmụta A Na-enweta nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke,tinyekwa ndụmọdụ ya nọrụ, setịpụkwa ezi ihe nlereanya ka ndị ọzọ wee mee otú ahụ.Ka ị na-eme otú ahụ, mee ya ihe mgbaru ọsọ gị inyere ndị mmụta aka ịghọ ndị na-agụ ihe nke ọma, ndị ọkà okwu ruru eru, na ndị ozizi dị irè. Iji mezuo nke ahụ, gbalịa inye aka nụzọ ọ bụla dị mkpa ka ndị mmụta wee ghọta ihe nkà okwu dị iche iche bụ, ihe mere ha ji dị mkpa, na ụzọ isi zụlite ha. A haziri akwụkwọ a nụzọ ga-enyere gị aka ime nke ahụ. Otú ọ dị, ọtụtụ mgbe, a na-achọ naka gị ihe karịrị ị ịgụpụta ihe ndị e kwuru nakwụkwọ a. Tụlee isi ihe ha na-ekwu na ụzọ isi tinye ha nọrụ.Ọ bụrụ na onye mmụta mere nke ọma notu isi ihe, jaa ya mma. Kwuo ná mkpirikpi ihe mere o ji dị irè ma ọ bụ ihe ihe o mere ji dị mkpa. Ọ bụrụ na ọ pụrụ irite uru site nilebakwu anya notu ihe, hụ na ọ ghọtara ihe kpatara ya. Soro ya tụlee otú ọ ga-esi mee ya. Kpọọ okwu aha, ma notu mgbe ahụ, nwee obiọma.Ghọta na ọ na-esiri ọtụtụ ndị ike ibili ọtọ gwa ìgwè mmadụ okwu. Ọ bụrụ na mmadụ echee na ya emeghị nke ọma, ọ pụrụ ịdị na-eche ma ya kwesịrị ịnọgide na-agbalị. Ṅomie Jizọs, bụ onye na-egwepịaghị ahịhịa amị e chihịara echihịa ma ọ bụ menyụọ ogho oriọna na-akwụ anwụrụ. Mat. 12:20 Buru mmetụta uche nke onye mmụta ahụ nuche. Mgbe ị na-enye ndụmọdụ, ka ihe ga-eduzi gị bụrụ ma onye mmụta ahụ ọ bụ onye ọhụrụ ka ọ bụ onye mmụta nweworo ahụmahụ. Ezi ịja mma, nke na-ekpo ọkụ pụrụ ime ka ndị mmadụ nwekwuo obi ike ịnọgide na-eme ike ha.Mesoo onye mmụta ọ bụla nụzọ nkwanye ùgwù.Ndị Rom 12:10na-agwa anyị, sị: Ninye ibe unu nsọpụrụ, na-ebutenụ ụzọ. Lee ndụmọdụ kwesịrị ekwesị ọ bụ nye onye ndụmọdụ nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke! Ọ bụrụ na onye mmụta ahụ tọrọ gị, jiri nlezianya tinye ndụmọdụ ahụ e nyere na1 Timoti 5:1, 2, nọrụ. Otú ọ dị, nagbanyeghị afọ ole mmadụ dị, mgbe e ji obiọma nye ya ndụmọdụ ndị metụtara ịgbanwe ụzọ o si eme ihe, ọ na-anabatakarị ya.Ilu 25:11.Mgbe ị na-enye ndụmọdụ, mesie ebumnobi nke ọzụzụ a na-enye ike nye onye mmụta ahụ. Ebumnobi ahụ abụghị ị ime nke ọma ka e wee jaa ya mma ma gwa ya ka ọ gafee nisi ihe ọzọ a ga-enye ndụmọdụ na ya. Nzube ya abụghị iji bụrụ ọkà okwu na onye ozizi ndị ọzọ ga-enwe mmasị nebe ọ nọ. Ilu 25:27 Ihe anyị chọrọ bụ iji onyinye anyị nke ikwu okwu too Jehova ma nyere ndị ọzọ aka ịmata ya na ịhụ ya nanya. Ọzụzụ anyị na-anata bụ iji kwadebe anyị ịrụ ọrụ ahụ a kọwara naMatiu 24:14na28:19, 20, nụzọ dị irè. Ka oge na-aga a pụrụ ịkpọ ụmụnna nwoke e mere baptizim bụ ndị ruru eru òkù ka ha soro na-elekọta ìgwè atụrụ Chineke dị ka ndị ọkà okwu ihu ọha na ndị ozizi.1 Pita 5:2, 3.Tụọrọ ndị mmụta aro ka ha gụọ ebe a tụlere isi ihe ọzọ a ga-enye ha ndụmọdụ na ya nime akwụkwọ a nime ụbọchị ole na ole mgbe e kenyesịrị ya. Gbaa ha ume iji ihe ha na-amụta na-eme ihe mgbe ha na-akwadebe ihe omume ha maka ụlọ akwụkwọ, ná mkparịta ụka ha na-enwe kwa ụbọchị, nịza ajụjụ ná nzukọ, nakwa nozi ubi.Ikenye Ihe Omume.Dị ka o kwesịrị ịdị, e kwesịrị ime nke a izu atọ ma ọ dịkarịa ala tupu oge eruo. E kwesịrị ide ihe omume nile dị otú ahụ ede ma o kwe mee.Ọ bụ ndị okenye ka e kwesịrị ikenye ihe omume ndị metụtara izi ọgbakọ ihe, ọ ga-akasị mma ka ọ bụrụ ndị ga-eme ihe omume ndị dị otú ahụ nụzọ dị irè, nakwa ndị ohu na-eje ozi, ndị bụ ezigbo ndị ozizi ka a ga-ekenye ha.Nikpebi ihe omume onye mmụta ndị a ga-ekenye ụmụnna nwoke na ndị a ga-ekenye ụmụnna nwanyị, gbasoo ntụziaka ndị e nyere nusoro ihe omume ụlọ akwụkwọ. Ọ bụrụ na ụmụnna nwoke e nwere dị ole na ole ma e nwere ọtụtụ ụmụnna nwanyị na-ekwu okwu ndị mmụta, lezie anya hụ na ị na-enye ụmụnna nwoke ohere zuru ezu ikwu okwu ndị na-abụghị ị ịgụ ihe.Buru ọnọdụ ndị mmadụ notu notu nuche mgbe ị na-eke ihe omume. Ọ dị mkpa ikenye otu onye okenye ma ọ bụ ohu na-eje ozi okwu nụlọ akwụkwọ notu ụbọchị ahụ o nwere ihe omume ná Nzukọ Ije Ozi ma ọ bụ notu izu ahụ o nwere okwu ihu ọha nọgbakọ?Ọ dị mkpa ikenye otu nwanna nwanyị ihe omume notu ụbọchị ahụ e kenyere otu nime ụmụ ya ndị na-eto eto, bụ onye ọ pụrụ ịdị mkpa na ọ ga-enyere aka, ihe omume? Isiokwu ahụ ò kwesịrị ekwesị, karịsịa nihe banyere onye na-eto eto ma ọ bụ onye mmụta a na-emebeghị baptizim? Chọpụta iji jide naka na ihe omume dabara adaba nisi ihe a ga-enye ndụmọdụ na ya, bụ nke onye mmụta ahụ na-arụ ọrụ na ya.Maka ihe omume ndị a na-ekenye ụmụnna nwanyị, dị ka ọ na-adịkarị, onye mmụta ahụ ga-eji aka ya họrọ ọnọdụ okwu ya nikwekọ ná ntụziaka ndị dị na peeji nke 78 na nke 82. E kwesịrị ikenye ya otu onye inyeaka, ma ọ pụrụ inwekwa onye inyeaka ọzọ. Ọ bụrụ na onye mmụta arịọ ka e nye ya onye inyeaka ga-akasị daba adaba notu ọnọdụ okwu, e kwesịrị ilebara arịrịọ ahụ anya.Klas Ndị Ọzọ.Ọ bụrụ na e nwere ihe karịrị ndị mmụta 50 e debanyere aha ha, unu pụrụ iche echiche iji ebe ndị ọzọ na-eme ihe maka ihe omume ndị mmụta. Dị ka mkpa ọgbakọ sị dị, a pụrụ iji ndokwa a mee ihe maka ihe omume nile nke ndị mmụta ma ọ bụ ị maka abụọ ndị ikpeazụ.Nke ọ bụla nime klas ndị ọzọ ahụ kwesịrị inwe onye ndụmọdụ ruru eru, ọ ga-akasị mma ka ọ bụrụ okenye. Nebe ọ dị mkpa, a pụrụ iji ohu na-eje ozi ruru nnọọ eru mee ihe. Òtù ndị okenye kwesịrị inye nkwado maka ndị ndụmọdụ a. Soro ha na-arụkọ ọrụ nụzọ chiri anya ka e wee nọgide na-enyekwuru ndị mmụta aka nụzọ dị irè nagbanyeghị ebe ha ga-anọ mee ihe omume ha ọzọ.Klas Pụrụ Iche Maka Ịmụ Otú E Si Agụ Ihe.Ọ bụrụ na òtù ndị okenye ekpebie na ọ dị ọtụtụ ndị nọ nọgbakọ mkpa inweta ọzụzụ bụ isi notú e si agụ ihe nasụsụ a na-asụ nọgbakọ ha, unu pụrụ ime ndokwa maka nke a nihe banyere Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke. Ọzụzụ a pụrụ ịgụnye nkà ndị bụ isi nịmụta otú e si agụ ihe na otú e si ede ihe, ma ọ bụ nzube ya pụrụ ịbụ ịdị na-agụ ihe nke ọma karị.Ọ bụghị iwu na a ga na-enwe klas ndị ahụ notu oge ahụ a nọ na-eme ihe omume ndị mmụta nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke. Iji nye aka nụzọ zuru ezu, a pụrụ ịchọkwu oge karịa otú a pụrụ iwepụtali noge ụlọ akwụkwọ na-aga nihu. Ndị okenye ọgbakọ pụrụ ikpebi ihe a chọrọ na mgbe a ga na-enye ọzụzụ dị otú ahụ. Dị ka mkpa si dị, a pụrụ ime ndokwa izi ihe nìgwè ma ọ bụ notu notu.A chọrọ onye ozizi ruru eru. Ọ ga-aka mma ka e kenye nwanna nwoke nke na-agụ ihe nke ọma na onye maara asụsụ ahụ nke ọma ọrụ ahụ. Ọ bụrụ na e nweghị nwanna nwoke ga-eme ya, ndị okenye pụrụ ịgwa nwanna nwanyị ruru eru, onye bụ ezi ihe nlereanya ka o nye aka. O kwesịrị ikechi isi mgbe ọ na-akụziri ìgwè ahụ ihe.1 Kọr. 11:3-10;1 Tim. 2:11, 12.E wepụtawo akwụkwọ nta bụApply Yourself to Reading and Writingnọtụtụ asụsụ. Na Nigeria, a na-ebipụta broshuọ bụHow to Read and Writena Bekee. A haziri akwụkwọ ndị a maka iji ha na-akụzi nkà ndị bụ isi notú e si agụ ihe na otú e si ede ihe. A pụkwara iji akwụkwọ ndị ọzọ kụzie ihe, na-adabere nikike ịgụ ihe nke ndị debanyere aha ha. Mgbe ndị mmụta nweworo ọganihu ruo nókè zuru ezu, e kwesịrị ịgba ha ume ikere òkè nusoro ihe omume Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke a na-enwe mgbe nile.Dị ka onye nlekọta Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke, ị pụrụ ime ihe dị ukwuu iji mee ka ọgbakọ rite uru. Kwadebe nke ọma, nikwekọkwa na ndụmọdụ dị náNdị Rom 12:6-8, lekọta ihe omume gị dị ka ihe dị oké ọnụ ahịa Chineke nyefere gị naka ilekọta.Ndepụta NtụakaAgbamume266,268-271Ahụmahụ76-77,137Ahụ ịma jijiji43,125-126,128,135-138Ahụ iru ala43,125-126,128,135-138Ajụjụ ọnụ49,129Ajụjụịjụ58-59,64,147-148,187,216,222,231,236-239,253-254,259ịza64,66-70,143-144,177-178,188,223Akara edemede84,97-98Akara ụda olu90Akọ69,192-193,197-201,236-237,242,251-254Akwụkwọ Nsọebe ihe a na-ezi dabeere52-53,143-144,148,224-225,255-256,267ihe e kwuru gburugburu ya34,148-149,232,256iji imesi okwu ike gụọ ya103-104,150-152iji ya tụgharịa uche155-156,231-233,254ịgba ume ka e jiri ya mee ihe145-146ịkọwa ya nụzọ ziri ezi153-156,203-204,256-257iwebata ya144,147-149Akwụkwọ ozi71-73Alaeze58,209-211,257,279-281Asụsụ ala ọzọịgba àmà64,186onye ntụgharị55A pụrụ ịghọta ya161,226-229,232-233,242-246BibleLeeAkwụkwọ NsọEgbe okwu241Ekpere14,28,56,178azịza136-137ihu ọha168Ezinụlọịzụ ụmụaka16,60ọgụgụ Bible11,60,248-249ọmụmụ Bible31-32,195,248Idebe oge34,45,176,263-264,282Ige ntị13-16,64,187Ígwè okwu139-142Ihe atụ53,57,240-246,253-254,257Ihe atụ, iji ha eme ihe34,57,158,216,240-246,257Ihe mgbaru ọsọ56,77Ihe na-atọ ọchị193Ihe ndepụtaiji ya eme ihe52,126,166-169,176-177,264ikwu ihe e bu nisi167,178ime ya39-42,168-169,174nke e biri ebi50,52-55,179Ihe ndị a na-ahụ anya247-250Ihe ndị bụ isi ihe29,39-42,105-106,146,168,212-214Ihe ndị e tinyere na teepukaseti ndị a na-ege ege44,91-92olu onwe onye88Ihe ndị na-adịghị enye obi ụtọ202-203Ihe ndị ziri ezi e kwuru iji kwadoo ya255-257Ihe ngosi44-45,49,78,82,141-142,166Ihe nlereanya, isetịpụ61,195,228-229,267Ikike ncheta ihe17-20ihe atụ240ihe ndị a na-ahụ anya249-250mmụgharị ihe136mmụọ nsọ na-enye aka19-20,178nkwughachi206ntụleghachi31Ikwu okwu nagụghị ya agụ50,114,129-130,166,174-178Ikwu okwu otú i si ekwu okwu121,128-130,166,175-176,179-180,196Ile ndị ị na-agwa okwu anya124-127,169,175Ile ndị na-ege ntị anyaLeeIle ndị ị na-agwa okwu anyaImesi echiche okwu ike101-104,150-152Ime ka uru ahụ ghara ikwedo ekwedo87,184-185Isi ihe ndị a ga-enye ndụmọdụ na ha43-45,78-81,282-284Isi ihe ndị sitere na Bible47-48Isiokwu39-40,209-211,218-219,220-221,234Itinye uche nihe14,25Izi eziihe e kwuru38,223-225,242ịgụ ihe83-85Izi ihe56-61ajụjụLeeAjụjụigosi ọdịiche57-58,233ihe atụ53,57,240-246,253-254,257ihe na-atọ ọchị193ihe ndabere Akwụkwọ Nsọ143-144,148,225,255-256,267ihe ọmụma gafere ókè41,98,173,214,226-227,234-235,264iji Akwụkwọ Nsọ eme ihe52-54,155-156,231-233,254iru nobiLeeObiịkọ nkọ na echiche mmadụ54,153,188ndị okenyeLeeNdị okenyendụmọdụ265-267nkọwapụta nụzọ ezi uche dị na ya41,170-173,213-214nkọwa bara uru53-54,60,157-159,220,233Ịchịkwa iku ume109-110,181-185Ịgba àmàakwụkwọ ozi71-73ịmalite mkparịta ụka62-65,99-100,125,159,167,186,198,202,217,236-237mmegide167-168,177-178,195,199,253nletaghachi222nye ndị na-ewereghị Bible dị ka o kwuchaa o bie68-69,144,198-199,252okwu mmechi222ozi272-281ọmụmụ Bible60,69-70,188-189,221-222,227-228,235,238,248-249,258-262Ịgụ ihe21-26e ji imesi okwu ike gụọ Akwụkwọ Nsọ103-104,150-152e mesiri echiche ndị bụ isi ike105-106ịghọta ya18,24-26,85ịgụ ihe nihu ọha43-44,85,97-98,105,116,126-127,130,140-141ịgụ ihe ozugbo e lere ya anya95ịkwadebe ihe omume43-44,94-95,98,105-106,116,130,263-264klas pụrụ iche maka ịmụ otú e si agụ ihe21-23,285nụzọ ziri ezi83-85Ịhọrọ ihe ọmụma kwesịrị ekwesị54,146,234-235Ịkpọ okwu89-92aha ndị dị nime Bible91akara ụda olu90nsogbu ikwu okwu88nụzọ doro anya86-88nụzọ ziri ezi162Ịkpọpụta okwu86-88Ịkwadebe okwu39-55ihe ngosi44-45,49,78,82,141-142,166ihe omume ịgụ ihe43-44,94-95,98,105-106,116,130,263-264ihe omume ná mgbakọ dị iche iche50isi ihe ndị sitere na Bible47-48ime ihe ndepụta39-42,168-169,174mmụgharị ihe46,54-55,136,264Nzukọ Ije Ozi49,141-142,216,235okwu a ga-agụ agụ50,105-106,127,130okwu ihu ọha52-55,249-250okwu izi ihe48-49okwu onye mmụta43-46ọnọdụ okwu44-45,78,82,283,285Ịmụ ihe27-32Ịnụ ọkụ nobi115-117,270-271Ịsụ nsụ95Ịza ajụjụ ná nzukọ70,141Jehova Chineke272-275Jizọs Kraịst275-278Kaseti ndị a na-ege ege44,91-92Map12,248-249Mgbakọ dị iche iche16,50Mgbanwe ụda olu111-114Mkpụrụ okwue kwuru ya nụzọ doro anya86-88ịhọrọ nke kwesịrị ekwesị160-165,195,199,218-219,228,240-241Mmasị nebe ndị ọzọ nọ62-65,119,125,159,186-189,198,218Mmegharị ahụ nokwu121-123,196Mmetụta ịhụya118-120,122-123,125,266Mmetụta115-116,118-120,122,150,266,270-271Mmụgharị iheihe ngosi49,141-142ihe omume ịgụ ihe94-95,130,263-264okwu54-55,136,264Mmụọ nsọ19-20,178Ndị okenyeagbamume268inye ndụmọdụ203-204izi ihe ziri ezi225izi ọgbakọ ihe47-49,284ịza ajụjụ144ndụmọdụ265Ndụmọdụ221,265-267Nkà mkparịta ụka62-65ajụjụ236-237anya na anya ịkụkọrịta124-125ige ntị159,187ịmalite198,217nke na-ewuli elu204-205nkwụsịtụ99-100Nke nwere ihe mmụta33-34,45-46,116,157-158,218,230-233Nkọwapụta nụzọ ezi uche dị na ya41,170-173,213-214Nkwanye ùgwù67-68,124,187,190-193,200-201,203-204,252Nkwenye194-196anya na anya ịkụkọrịta124-125iji ajụjụ eme ihe239imesi echiche okwu ike103mgbe a na-emechi okwu221mmegharị ahụ nokwu122-123ụda olu109Nkwughachi152,206-208,210-211,214Nkwụsịtụ97-100,125-126,152NletaghachiLeeỊgba àmàNnyocha11-12,29,33-38,40,226,231-232Nsogbu ikwu okwu88Ntụgharị uche18-19,25-26,31,261Ntụnyere257Nzukọ Ije Ozi49,141-142,216,235Nzukọikere òkè70,141ịkwadebe28-31Nụzọ mkparịta ụka129-130,166,175-176,179-180Obimgbalị iru33-34,48-49,59-60,166,238-239,258-262mmadụ ịkwadebe nke ya13-14,27-28,115-116Okwu a ga-agụ agụ50e mesiri echiche ndị bụ isi ike105-106iji ígwè okwu eme ihe141ikwu okwu otú i si ekwu okwu130ile ndị ị na-agwa okwu anya127imesi echiche okwu ike102-103Okwu a na-ebughị ụzọ mee nkwadebe maka ya177-178,208Okwu ịga were were nọnụ93-96,196ịsụ nsụ95Okwu ihu ọha52-55,249Okwu izi ihe48-49Okwu mmechi177,208,220-222Okwu mmeghe215-219akụkụ Akwụkwọ Nsọ dị iche iche144,147-149okwu208,215-219ozi ubi62-64,167,186,202,217-219,236-237Okwu na-ekwu na ihe yiri ihe240Okwu ndị a họọrọ iji mee ihe160-165,176,198-199,220a pụrụ ịghọta ya227-228iji gosi nkwenye195okwu ndị na-ekwu na ihe yiri ihe na ndị na-ekwu na otu ihe bụ ihe ọzọ240-241Okwu ndị e ji eme ihe25-26,94-95,160-165Okwu ndị na-egosi ọdịiche57-58,233Okwu ndị na-ekwu na otu ihe bụ ọzọ241Onye nsụgharịLeeOnye ntụgharịOnye ntụgharị55Otú e si anọ109-110,133-134,137Ozi ubiLeeỊgba àmàỌbá akwụkwọ, Ụlọ Nzukọ Alaeze34,37Ọdịdị ihu116-117,119,121-125,196Ọdịdị onwe onye131-134,190-191Ọdịdị ụda olu119-120,137-138,181-185Ọganihu6-8,21,74-77,271Ọgụgụ Bible9-12,60,248-249Ọmụmụ BibleLeeỊgba àmàỌ na-ewuli elu ma bụrụ nke a pụrụ iji mee ihe158,192-193,202-205,266Ọnọdụ okwu44-45,78,82,283,285Uwe na ejiji131-134,190-191Ụda olu102,107-112iji ígwè okwu eme ihe139-142Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chinekeakwụkwọ ọgụgụ, iji ya eme ihe6-7,282-283idebanye aha282ihe omume7,43-49,78,284-285isi ihe ndị a ga-enye ndụmọdụ na ha43-45,78-81,283-284klas ndị ọzọ285klas pụrụ iche maka ịmụ otú e si agụ ihe21-23,285nzube5-8onye inyeaka285onye nlekọta45,78,282-285ọgụgụ Bible11,47-48ọkà okwu nnọchianya7,137ọnọdụ okwu44-45,78,82,283,285Ụtọ asụsụ164-165Ụzọ a pụrụ isi jiri ya mee ihe53-54,60,157-159,220,233Ụzọ e si tụgharịa uche66-70,192-193,198-200,237-238,251-254Vidio249Ime Azụ Akwụkwọ 