 Ụzọ Na-eduba ná Ndụ ol-IB  Ụzọ Na-eduba ná Ndụ Ebighị EbiỊ Chọtawo Ya?Peeji Mbụ na nke Ndị Bipụtara Akwụkwọ AA naghị ere akwụkwọ a ere. O so nihe e ji arụ ọrụ ịkụziri ndị mmadụ Baịbụl nụwa dum. E jikwa onyinye si ndị mmadụ nobi akwado ọrụ a.Ị chọọ inye onyinye, biko gaa na Ọ gwụkwala ma è dere aha Baịbụl ọzọ, amaokwu Baịbụl ndị e dere nakwụkwọ a si na Bible Nsọ nke Union Version. E ji asụsụ Igbo a na-ede noge a dee amaokwu ndị si na Baịbụl a. Ebe ndị e dereNWna-egosi na amaokwu ndị ahụ si na BaịbụlNew World Translation of the Holy ScripturesWith References.Nke E Biri nAfọ 2012Igbo ol-IB 2002Watch Tower Bible and Tract Society of PennsylvaniaIhe Ndị Dị nIme YaOkwu Bu ỤzọCHINEKE PỤRỤ IME IHE NILE bụ Onye Nwe eluigwe na ala. Ndụ anyị, nke anyị dị ugbu a ma nke anyị ga-adị nọdịnihu, dị ya naka. O nwere ikike inye ụgwọ ọrụ, nweekwa ikike inye ahụhụ. O nwere ikike inye ndụ, nweekwa ikike iwere ndụ. Ọ bụrụ na ihe anyị na-eme masịrị ya, ọ ga-adịrị anyị mma; ọ bụrụ na ihe anyị na-eme amasịghị ya, ọ gaghị adịrị anyị mma. Lee ka o si dị mkpa na ofufe anyị bụ nke ọ na-anara nke ọma!Ndị mmadụ na-efe ofufe nọtụtụ ụzọ. Ọ bụrụ na okpukpe dị ka okporo ụzọ, ụzọ nile e si ekpe okpukpe hà na-amasị Chineke? Ee e, ha adịghị amasị ya. Jizọs, bụ onye amụma Chineke, gosiri na e nwere ị okporo ụzọ abụọ. Ọ sịrị: Okporo ụzọ nke na-eduba ná mbibi sara mbara ma dị obosara, ndị na-esikwa na ya abanye dị ọtụtụ; ma ọnụ ụzọ ámá nke na-eduba ná ndụ dị warara, okporo ụzọ ya dịkwa mkpagide, ndị na-achọta ya dịkwa ole na ole.Matiu 7:13, 14.E nwere ị ụdị okpukpe abụọ: otu nke na-eduba ná ndụ na otu nke na-eduga ná mbibi. Nzube broshuọ a bụ inyere gị aka ịchọta okporo ụzọ nke na-edubaná ndụ ebighị ebi.1 Okpukpe Nile Hà Na-akụzi Eziokwu?1. Gịnị bụ ụfọdụ nime okpukpe ndị a na-ekpe nAfrica?IHE fọrọ nke nta ka ọ bụrụ onye ọ bụla nọ nAfrica kwetara na ife Chineke dị mkpa. Ma, mmadụ nile ekwekọrịtachaghị nihe metụtara otú a ga-esi efe ya. Ụfọdụ na-efe ofufe nụlọ ofufe ndị alakụba, ndị ọzọ na-aga nihu arụsị. Ndị ọzọkwa na-aga chọọchị. Ma ọ ga-abụ ihe na-ezighị ezi iche na e nwere ị okpukpe atọ nAfrica. Netiti ndị Alakụba, e nwere iwu na nkwenkwe dịgasị iche iche. Okpukpe ọdịnala dịgasị nnọọ iche site notu ebe gaa nebe ọzọ. Nime chọọchị ndị kpọrọ onwe ha Ndị Kraịst, e nwere ọbụna adịghị notu ka ukwuu. Nebe nile nAfrica, e wezụga chọọchị ndị bụ isi, e nwere ọtụtụ puku chọọchị ndị kwụụrụ onwe ha.Okpukpe Anyị Aghaghị Ịdabere nEziokwu2. a Gịnị na-ekpebikarị okpukpe mmadụ na-ekpe? b Olee ihe ndị na-adịghị egosi na okpukpe anyị na-amasị Chineke?2Nihi gịnị ka ndị mmadụ ji na-efe ofufe otú ha si efe? Ihe ka nọnụ ọgụgụ ná ndị mmadụ na-anakwere okpukpe ndị mụrụ ha. Ihe ndị mere noge dị anya gara aga na-enwekwa mmetụta nokpukpe ndị mmadụ na-ekpe taa. Akwụkwọ bụThe AfricansA Triple Heritagena-asị: Okpukpe Alakụba gbasara nebe ugwu Sahara site ná mmeri e meriri ebe ndị ahụ, . . . Iso Ụzọ Kraịst gbasakwara nebe ndịda Sahara site notu ụzọ ahụ. Ọ bụrụ na Alakụba gbasara nebe ugwu Sahara site ná mma agha,Iso Ụzọ Kraịst gbasara nebe ndịda Sahara site négbè. Ma, ihe ka ọtụtụ nime anyị kwenyere na okpukpe anyị dị Chineke mma. Ma okpukpe adịghị abụ nke ziri ezi ị nihi na ndị mụrụ anyị na-ekpe ya ma ọ bụ nihi na ndị mba ọzọ manyere ndị nna nna anyị hà ikpe ya.3-5. Ihe atụ dị aṅaa na-enyere anyị aka ịhụ na ọ bụghị okpukpe nile na-akụzi eziokwu?3Ọ bụ ezie na okpukpe nile na-azọrọ na ha na-enye nduzi a pụrụ ịdabere na ya banyere ijere Chineke ozi, echiche ha na-adịgasị iche iche. Ha na-akụzi ọtụtụ ihe dị iche iche banyere onye Chineke bụ na ihe ọ na-atụ anya ya naka anyị. Cheedị banyere nke a: Ka e were ya na i nwetara ọrụ notu nnukwu ụlọ ọrụ. Nụbọchị mbụ ị gara ọrụ, i wee nụ na onyeisi ọrụ gara ezumike. I wee jụọ ndị ọrụ atọ ihe i kwesịrị ime. Onye ọrụ nke mbụ asị na onyeisi ọrụ chọrọ ka ị zaa ala ebe ahụ. Nke abụọ asị ka i tee ụlọ ahụ ágbá. Nke atọ agwa gị ka i kesaa akwụkwọ ozi.4Mgbe ha kwusịrị nke ahụ, i wee jụọ ndị ọrụ ahụ ihe banyere onyeisi ọrụ ahụ. Onye nke mbụ asị na onyeisi ọrụ unu toro ogologo, na ọ bụ nwa okorobịa, ma nwee obi ọjọọ. Onye nke abụọ asị na ọ dị mkpụmkpụ, na ọ bụ agadi nwoke, nweekwa obiọma. Nke atọ agwa gị na onyeisi ọrụ unu abụdịghị nwokeonyeisi ahụ bụ nwanyị. O yikarịrị ka ị ga-ekwubi na ọ bụghị ndị ọrụ atọ ahụ dum na-agwa gị eziokwu. Ọ bụrụ na ị ga-achọ ịnọgide na-arụ ọrụ ahụ i nwetara ọhụrụ, ikekwe ị ga-eme nnyocha ụfọdụ iji chọpụta onye onyeisi ọrụ unu bụ nezie na ihe ọ chọrọ ka ị na-arụ.5Otú ahụ ka ọ dịkwa nihe banyere okpukpe. Nihi na e nwere ọtụtụ echiche banyere onye Chineke bụ na ihe ọ chọrọ anyị naka, ọ dị anyị mkpa ịhụ na ụzọ anyị si efe ya ofufe kwekọrọ neziokwu ahụ. Ma olee otú anyị pụrụ isi mata ihe bụ eziokwu banyere Chineke?2 Olee Otú Ị Pụrụ Isi Mata Ihe Bụ Eziokwu Banyere Chineke?1, 2. Olee ihe atụ na-egosi mkpa ọ dị inwe otu ụkpụrụ e ji ekpebi ihe ndị metụtara okpukpe?OLEE otú anyị pụrụ isi mara Chineke? Ọ dị mkpa inyocha ihe nile ọtụtụ okpukpe e nwere na-akụzi? Nke ahụ agaghị ekwe omume. Ọ bụrụgodị na anyị pụrụ ime ya, olee otú anyị ga-esi mara ozizi nke ziri ezi?2Nezie, nihi echiche nile dị iche iche e nwere banyere Chineke, ọ dị anyị mkpa inwe otu ụzọ nke isi mata ihe bụ eziokwu, otu ụkpụrụ nke ndị mmadụ pụrụ ịnakwere. Iji maa atụ: Ka e were ya na a na-arụ ụka nime ahịa banyere otú otu ibe ákwà hà nogologo. Onye na-ere ya asị na ákwà ahụ dị yaadị atọ, ma onye na-azụ ya na-eche na o rughị otú ahụ. Olee otú a ga-esi kpezie okwu ahụ? Ọ bụ site niji teepu tụọ ákwà ahụ.3. Nihi gịnị ka e ji dee Bible?3È nwere teepu, ya bụ ụkpụrụ a ga-eji na-ekpebi ihe ndị metụtara okpukpe? Ee, ọ bụ Bible. Chineke mere ka e dee Bible ka ndị mmadụ nọ nebe nile nwee ike ịmata ihe bụ eziokwu banyere ya. E biwo ọtụtụ ijeri nime ya. A sụgharịwo ya, nozuzu ya ma ọ bụ ná nkebi, gaa nihe karịrị asụsụ 2,100. Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ mmadụ nile pụrụ ịgụ eziokwu banyere Chineke nasụsụ nke ya.4. Olee ihe ọmụma ndị dị na Bible?4Bible bụ onyinye dị oké ọnụ ahịa nke sitere naka Chineke. Ọ na-akọwa ihe ndịanyị na-agaaraghị ama ma ọlị ma e wezụga ya. Ọ na-akọ banyere ndị bi nógbè ndị mmụọ. Ọ na-ekpughe echiche Chineke, ụdị onye ọ bụ, na nzube ya. Ọ na-akọ banyere otú o si na-emeso ndị mmadụ kemgbe ọtụtụ puku afọ. Ọ na-akọ banyere ihe ndị ga-eme nọdịnihu. Ọ na-egosikwa otú anyị pụrụ isi chọta ụzọ na-eduba ná ndụ ebighị ebi.Ihe Mere Ị Pụrụ Iji Kwere na Bible5. Olee ihe atụ na-egosi na Bible kwekọrọ na sayensị?5E nwere ọtụtụ ihe mere anyị ga-eji kwere na Bible bụ Okwu Chineke nezie. Otu bụ na Bible kwekọrọ na sayensị. Noge gboo, ndị mmadụ nọ nụwa nile chere na o nwere ihe a dọkwasịrị ụwa nelu ya. Dị ka ihe atụ, nEbe Ọdịda Anyanwụ Africa, ọ dị mgbe ndị mmadụ chere na a dọkwasịrị ụwa nelu agwọ gbakụrụ agbakụ, nke gbakụrụ ugboro 3,500 nelu ụwa nakwa ugboro 3,500 nokpuru ya. Ma, nikwekọ na sayensị, otu onye so dee Bible dere ihe karịrị afọ 3,500 gara aga na Chineke na-ekokwasịkwa ụwa nihe na-abụghị ihe.Job 26:7.6. Gịnị bụ ihe àmà kasị egosi na Bible sitere naka Chineke?6Ihe àmà kasị egosi na Bible sitere nezie naka Chineke bụ na o hietụbeghị ụzọ nikwu ihe ga-eme nọdịnihu. Nadịghị ka arụsị ụmụ mmadụ mere, Chineke maara nezie ihe ga-eme nọdịnihu; ihe nile ọ na-ekwu na-emezu mgbe nile.7. Olee ụfọdụ nime amụma Bible buru ndị mezuru noge gara aga?7Ọtụtụ narị amụma Bible buru mezuru noge ochie. Dị ka ihe atụ, afọ 700 tupu ya emee, Bible kwuru nehieghị ụzọ na a ga-amụ Jizọs nobodo Betlehem, nke ahụ mekwara. Maịka 5:2;Matiu 2:3-9 Tinyere ọtụtụ amụma ndị ọzọ banyere Jizọs, Bible bukwara amụma na ọ bụ nwanyị na-amaghị nwoke ga-amụ ya nakwa na a ga-emesịa rara ya nye maka ego ọlaọcha 30. Amụma ndị ahụ mezukwara. Nezie ọ dịghị mmadụ ọ bụla gaara enwe ike ibu ihe ndị ahụ namụma!Aịsaịa 7:14;Zekaraịa 11:12, 13;Matiu 1:22, 23;27:3-5.8. Olee ụfọdụ amụma Bible ndị na-emezu taa, gịnịkwa ka ha na-egosipụta?8Ọtụtụ amụma Bible na-emezu noge anyị. Ndị a bụ ole na ole nime ha:Mba ga-ebili megide mba nibu agha, alaeze ga-ebilikwa megide alaeze; a ga-enwekwa oké ala ọma jijiji, ọrịa na-efe efe na ụkọ nri ga-adịkwa site notu ebe ruo nebe ọzọ.Luk 21:10, 11.A ga-enwe ịba ụba nke mmebi iwu.Matiu 24:12.Nụbọchị ikpeazụ . . . mmadụ ga-abụ ndị hụrụ onwe ha nanya, ndị hụrụ ego nanya, . . . ndị na-enupụrụ ndị mụrụ ha isi, . . . ndị na-enweghị njide onwe onye, ndị na-eme ihe ike ike, ndị na-enweghị ịhụya maka ezi ihe, . . . ndị nganga fụliri elu, ndị hụrụ ihe ụtọ nanya kama ịbụ ndị hụrụ Chineke nanya.2 Timoti 3:1-5.Ọ bụ na i kwetaghị na ihe ndị a na-eme ugbu a? Ịbụ eziokwu na izi ezi nke amụma Bible na-egosi na Bible abụghị akwụkwọ nkịtị. Ọ bụ Okwu Chineke nke e dere site nike mmụọ nsọ!2 Timoti 3:16.À Gbanwewo Bible?9, 10. Gịnị na-egosi na Chineke ekwebeghị ka ụmụ mmadụ gbanwee Bible?9Ka e were ya na i nwere otu ụlọ ọrụ nakwa na ị mapawara iwu ndị i depụtara nke ndị ọrụ gị ga na-agbaso notu ebe. Ọ bụrụ na onye iro edegharịa ihe i dere, gịnị ka ị ga-eme? Ọ bụ na ị gaghị edezi ihe ndị o degharịrị? Notu aka ahụ, Chineke ekweghị ka ndị mmadụ gbanwee eziokwu nke dị nOkwu ya, bụ Bible.10Ndị gbalịworo ịgbanwe ihe Okwu Chineke na-akụzi enwebeghị ihe ịga nke ọma. Ọ bụrụ na anyị ejiri Bible anyị nwere taa tụnyere Bible ndị nke oge ochie, ha bụ otu ihe. Nke a na-egosi na a gbanwebeghị Bible eri afọ ndị a nile.3 Olee Ndị Bi nÓgbè Ndị Bụ Mmụọ?1. Olee ụzọ e siworo jiri okpukpe oge ochie tụnyere okoso kpuru ihe nalaEJIRIWO nkwenkwe okpukpe ọdịnala nke ndị Africa tụnyere okoso kpuru ihu nala. Ọ bụ Chineke, bụ onye ike ya kasị netiti ndị bụ mmụọ, nọ nelu elu ya, nebe pịrị ọnụ. Chi, ma ọ bụ mmụọ ndị dị ala karị ya, bụ ndị na-ejere Chineke ozi na-esote ya. Ndị nna ochie, bụ ndị na-echeta ezinụlọ ha nelu ụwa ma na-eme ihe a hụrụ anya maka ọdịmma ha ana-esotekwa ha. Nala ala ya, e nwere ikike mmụọ dị ala karị: ime anwansi, ịgba afa, na ịta amoosu.2. Olee otú otu okwu a na-ekwu nAfrica si egosi na nkwenkwe ọdịnala na-emetụta okpukpe?2Nkwenkwe ọdịnala ndị a enwewo mmetụta dị ike nokpukpe ndị ọzọ dị nAfrica. Otu okwu a na-ekwu nAfrica na-asị: Ikwenyesi ike nOkpukpe Iso Ụzọ Kraịst ma ọ bụ Alakụba egbochighị anyị ife chi dị iche iche nke ala anyị ofufe.3. Olee ebe anyị ga-esi mata ihe bụ eziokwu banyere ndị bi nógbè ndị bụ mmụọ?3Ruo nókè há aṅaa ka nkwenkwe okpukpe ọdịnala Africa bụ eziokwu? Bible na-agwa anyị ihe bụ eziokwu banyere ndị bi nógbè ndị bụ mmụọ.Jehova, Ezi Chineke Ahụ4. Na gịnị ka okpukpe ndị bụ isi nAfrica kwekọrịtara?4Okpukpe atọ bụ isi nAfrica kwetachara na Chineke dị nakwa na ọ bụ onye kasị elu. Bible na-akọwa ya dị ka Chineke kachasị chi nile, na Onyenwenụ kachasị ndị nwenụ nile, Chineke ukwu ahụ, bụ dike, dịkwa egwu. Deuterọnọmi 10:17 Ndị Alakụba kwekwara na e nwere otu Chineke kasị elu. Banyere okpukpe ọdịnala nke ndị Africa, Prọfesọ Geoffrey Parrinder na-ekwu, sị: Ihe ka ọtụtụ ná ndị Africa kwere na e nwere otu Chineke kasị elu, nna nke chi dị iche iche na ndị mmadụ, onye kere eluigwe na ụwa.5. Gịnị bụ ụfọdụ nime aha e ji mara Chineke?5Ma, nagbanyeghị na e kwenyere nebe nile na Chineke dị, ihe ka ọtụtụ ná ndị mmadụ amachaghị onye Chineke bụ nke ọma. Nzọụkwụ mbụ mmadụ na-ewere iji mata mmadụ bụ ịmata aha ya. Nihe banyere aha Chineke, okpukpe dị iche iche nọ ná mgbagwoju anya. Na Krisendọm, a na-akpọkarị ya Chineke, bụ utu aha ya na okwu Bekee nke pụtara Dike bụ otu ihe. Nye ndị Alakụba, ọ bụ Allah. Netiti ndị na-ekpe okpukpe ọdịnala, aha e ji mara Onye Kasị Elu dịgasị iche nasụsụ dị iche iche. Nakwụkwọ ya bụConcepts of God in Africa,John S. Mbiti depụtara ihe karịrị aha na utu aha 500 e nwere nAfrica maka Chineke. Dị ka ihe atụ, nasụsụ Yoruba Nigeria, a na-akpọ Chineke Olodumare; nye ndị Kikuyu Kenya, ọ bụ Ngai; netiti ndị Zulu South Africa, ọ bụ Unkulunkulu.6, 7. Gịnị bụ aha Chineke, oleekwa otú anyị si mara?6Gịnị ka Chineke nonwe ya na-ekwu banyere aha ya? Mgbe Chineke gwara Mozis ka o dupụta ndị Izrel nIjipt, Mozis jụrụ, sị: Mgbe mụ onwe m na-abịakwute ụmụ Israel, sị ha, Chineke nke nna unu hà ezitewo m nebe unu nọ; mgbe ha ga-asịkwa m, Gịnị bụ aha Ya? ọ bụ gịnị ka m ga-asị ha?Ọpụpụ 3:13.7Chineke zara, sị: Otú a ka ị ga-asị ụmụ Israel, Jehova, bụ Chineke nke nna unu hà . . . O zitewo m nebe unu nọ: nke a bụ aha m ruo mgbe ebighị ebi, nke a bụkwa ihe ncheta m ruo ọgbọ nile. Ọpụpụ 3:15 Aha Chineke a pụtara ihe karịrị ugboro 7,000 nime Bible, ọ bụ ezie na ụfọdụ ndị nsụgharị Bible ejiriwo utu aha bụ Chineke ma ọ bụ Onyenwe anyị dochie anya ya.8. Olee otú Jehova dị, gịnịkwa ka anyị na-aghaghị ime ma ọ bụrụ na anyị chọrọ inweta ihu ọma ya?8Olee otú Jehova dị nezie? Ọ bụ mmụọ, onye pụrụ ime ihe nile, onye dị ebube. Ọ bụ onye kasị elu, onye na-enweghị atụ, onye na-enweghị onye há ka ya. Deuterọnọmi 6:4;Aịsaịa 44:6 Jehova gwara Mozis, sị: Mụ onwe m, bụ Jehova Chineke gị, bụ Chineke ekworo. Nikwu ya nụzọ ọzọ, iji nweta ihu ọma Jehova, anyị aghaghị ife ị ya ofufe. Ọ chọghị ka anyị fee ihe ọ bụla ma ọ bụ onye ọ bụla ọzọ.Ọpụpụ 20:3-5.Jizọs Kraịst, Eze nke Alaeze Chineke9. Nihi gịnị ka anyị pụrụ iji kwuo na Jizọs na Jehova ahaghị?9Taa e nwere oké mgbagwoju anya banyere onye Jizọs bụ. Ọtụtụ ndị nọ na Krisendọm kwenyere na Jizọs so nAtọ nIme Otu Dị Nsọ. Ma Bible adịghị akụzi na Chineke dị atọ ma bụrụ otu onye. Ọ dịghịkwa akụzi na Jizọs na Jehova hà nhata. Jizọs nonwe ya sịrị: Nna m ka m ukwuu.Jọn 14:28.10. Olee ebe Jizọs nọ tupu ya abịa nụwa?10Bible na-akụzi na tupu Jizọs ebie nelu ụwa dị ka mmadụ, o biri neluigwe dị ka mmụọ e kere eke bụ dike. Otú a Jehova si kee Adam na Iv nụwa, otú ahụkwa ka O kere ndị bụ mmụọ neluigwe. Jizọs bụ onye mbụ bụ mmụọ Jehova kere.Jọn 17:5;Ndị Kọlọsi 1:15.11. Olee otú e si bịa mụọ Jizọs dị ka mmadụ?11Ihe dị ka afọ 2,000 gara aga, Jehova wefere ndụ nke mmụọ a e kere eke nakpa nwa nke otu nwanyị na-amaghị nwoke aha ya bụ Meri. Mmụọ ozi bụ Gebriel gwara ya, sị: Ị ga-atụrụ ime nakpa nwa gị ma mụọ nwa nwoke, ị ga-akpọkwa aha ya Jizọs. Ọ ga-achịkwa dị ka eze . . . , alaeze ya agaghịkwa enwe ọgwụgwụ.Luk 1:31,33.12. Olee otu ihe mere Jizọs ji bịa nụwa?12Ya mere a mụrụ Jizọs amụ, ya etoruo dimkpa, kụziekwara ndị mmadụ banyere uche na nzube Jehova. Ọ gwara onye gọvanọ Rom, sị: Ọ bụ nihi nke a ka e jiworo mụọ m, ọ bụkwa nihi nke a ka m jiworo bịa nụwa, ka m wee gbaara eziokwu àmà. Jọn 18:37 Site nịtụle ihe Jizọs kụziri, anyị pụrụ ịmata ihe bụ eziokwu banyere uche na nzube Chineke. Anyị pụrụ ịmụta otú e si enweta ihu ọma Chineke.13. Gịnị bụ ihe nke abụọ mere Jizọs ji bịa nụwa?13Ihe nke abụọ mere Jizọs ji bịa nụwa bụ iji nye ndụ ya dị ka mmadụ ka ọ bụrụ ihe mgbapụta maka ihe a kpọrọ mmadụ. Matiu 20:28 O mere nke a ka anyị wee nwee ike inwere onwe anyị pụọ ná mmehie anyị ketara site naka nna nna anyị bụAdam. Nke a, naka nke ya, ga-eme ka o kwe anyị omume ịdị ndụ ebighị ebi. Jọn onyeozi dere, sị: Chineke hụrụ ụwa nanya nke ukwuu nke na o nyere Ọkpara ọ mụrụ ị ya, ka e wee ghara ibibi onye ọ bụla nke na-egosipụta okwukwe na ya, kama ka o nwee ndụ ebighị ebi.Jọn 3:16.14. a Gịnị mere Jizọs mgbe ọ nwụsịrị dị ka mmadụ? b Gịnị bụ ọkwá Jizọs neluigwe ugbu a?14Mgbe Jizọs nwụsịrị dị ka mmadụ, a kpọlitere ya nọnwụ gaa neluigwe, bụ ebe ọ maliteghachiri ịdị ndụ dị ka mmụọ dị ike e kere eke. Ọrụ 2:32, 33 Ka oge na-aga, Jehova nyere ya ọchịchị, na ebube, na alaeze, ka ndị nile dị iche iche na mba nile na ndị nile na-asụ asụsụ dị iche iche wee fee Ya. Daniel 7:13, 14 E mewo ka Jizọs ghọọ Eze dị ike; ọ bụ Eze nke ọchịchị eluigwe nke Jehova. Noge na-adịghị anya, ọ ga-egosi ike ya nụwa nile.Ndị Mmụọ Ozi, Ndị Ozi Chineke15. Olee mgbe, ọ bụkwa nebee, ka e kere ndị mmụọ ozi?15Ọ bụghị ị Jehova na Jizọs bi nógbè ndị bụ mmụọ. Jehova kere ndị mmụọ ndị ọzọ, bụ ndị mmụọ ozi. Gebriel, bụ onye gwara Meri okwu, bụ otu nime ha. Ndị mmụọ ozi ahụ amaliteghị ndụ ha dị ka ndị mmadụ nelu ụwa. E kere ha neluigwe ogologo oge tupu e kee ndị mmadụ nelu ụwa. Job 38:4-7 E nwere ọtụtụ nde ndị mmụọ ozi.Daniel 7:10.Ndị mmụọ ozi na-ekwesị ntụkwasị obi jụrụ ịnara ofufe16. Gịnị mere ndị mmadụ na-ekwesighị iji fee ndị mmụọ ozi ofufe?16Ndị mmụọ ozi na-ekwesị ntụkwasị obi achọghị ka anyị fee ha ofufe. Ugboro abụọ, mgbe Jọn onyeozi nwara ife ndị mmụọ ozi ofufe, ha baara ya mba, na-asị: Kpachara anya! Emela ya! . . . Kpọọ isiala nye Chineke.Mkpughe 19:10;22:8, 9.17. Gịnị na-egosi na ndị mmụọ ozi nwere ike ichebe ndị ohu Chineke, nihi gịnịkwa ka nke a ji bụrụ ihe na-akasi obi?17Ndị mmụọ ozi adịkwaghị apụta ka ndị Chineke nọ nụwa hụ ha anya, dị ka ha mere mgbe ha napụtara ndịozi Jizọs nụlọ mkpọrọ. Ọrụ 5:18, 19 Nagbanyeghị nke ahụ, ọ bụrụ na anyị efee Jehova nụzọ kwekọrọ nOkwu ya, bụ Bible, anyị ga-ejide naka na ìgwè ndị mmụọ ozi Chineke dị ike a na-adịghị ahụ anya, ga-echebe anyị. Bible na-asị: Mmụọ ozi nke Jehova na-ama ụlọikwuu ya gburugburu ndị na-atụ egwu Ya, o wee dọpụta ha. Abụ Ọma 34:7;91:11 Nihi gịnị ka nke a kwesịrị iji kasie anyị obi? Nihi na e nwere ndị iro dị ize ndụ nógbè ndị bụ mmụọ, bụ ndị chọrọ ịla anyị niyi!Setan, Onye Iro Chineke18. a Nihi gịnị ka otu mmụọ ozi ji nupụrụ Chineke isi? b Olee aha ndị e nyere mmụọ nnupụisi a?18Ọ bụghị ndị mmụọ ozi nile nke Chineke nọgidere na-ekwesị ntụkwasị obi nye Chineke. Ụfọdụ nupụụrụ ya isi. Ha mere onwe ha ndị iro Chineke na ndị iro nke ndịnọ nelu ụwa. Olee otú nke a si mee? Ndị mmụọ ozi nile e kere eke bụ ndị Jehova kere bụ ndị ezi omume, bụrụkwa ndị ọma. Otú ọ dị, otu nime ụmụ ndị a bụ ndị mmụọ zuru okè chọrọ ka ndị mmadụ fee ya ofufe, o mezukwara ọchịchọ ọjọọ a. E nyere mmụọ ahụ e kere eke aha bụ Setan, nke pụtara Onye Nguzogide Chineke. A na-akpọkwa ya Ekwensu, nke pụtara Onye Nkwutọ, ebe ọ na-agha ajọ ụgha banyere Jehova.19. Gịnị mere Setan ji taa Job ahụhụ, oleekwa otú o si mee ya?19Setan na-arụgide ndị mmadụ ka ha sonyere ya ninupụrụ Chineke isi. Tụlee ihe o mere ohu Chineke kwesịrị ntụkwasị obi bụ Job. Job bụ ezigbo aka ji akụ. O nwere atụrụ dị 7,000, kamel dị 3,000, 1,000 ehi na oké ehi, tinyere nne ịnyịnya ibu dị 500. O nwekwara ụmụ iri na ọtụtụ ndị ohu. Setan bu ụzọ gbuo ụmụ anụ Job na ndị ohu ya. Ọzọ, o mere ka oké ifufe kwatuo otu ụlọ, wee gbuo ụmụ Job nile. Mgbe nke ahụ gasịrị, Setan ji ihe ofifi ọjọọ sitere nọbụ ụkwụ ya ruo opu nisi ya wee mekpaa Job ahụ.Job 1:3-19;2:7.20. a Olee otú e si kwụghachi Job ụgwọ maka ikwesị ntụkwasị obi ya? b Ọ bụ ezie na Job kwesịrị ntụkwasị obi nye Chineke, gịnị ka Setan meworo ọtụtụ ndị ọzọ?20Nagbanyeghị ajọ ọnwụnwa a, Job nọgidere na-ekwesị ntụkwasị obi nye Chineke. Nihi ya, Jehova gwọrọ ya ma tụkwasị nihe nile Job nwere okpukpu abụọ. Job 42:10 Setan emebilighị ikwesị ntụkwasị obi Job, ma o nwewo ike ime ka ọtụtụ ndị si nebe Chineke nọ pụọ. Bible na-asị: Ụwa dum dị nike aka nke ajọ onye ahụ.1 Jọn 5:19.21. a Olee otú Setan si gosipụta ọchịchọ o nwere ka e fee ya ofufe? b Gịnị mere Jizọs ji jụ ife Setan ofufe?21Setan chọrọ ka anyị fee ya ofufe. E mere ka nke a doo anya nọnwụnwa ọ nwara Jizọs ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ 2,000 gara aga. Bible na-akọ, sị: Ekwensu kpọọrọ Jizọs gaa nugwu dị oké elu, ma gosi ya alaeze nile nke ụwa na ebube ha, wee sị ya: Ihe ndị a nile ka m ga-enye gị ma ọ bụrụ na ị daa nala kpọọ isiala nye m. Jizọs jụrụ ajụ, na-asị: Pụọ, Setan! Nihi na e dere, sị, Ọ bụ Jehova bụ Chineke gị ka ị na-aghaghị ife ofufe, ọ bụkwa ị ya ka ị na-aghaghị ijere ozi dị nsọ. Matiu 4:8-10 Jizọs maara iwu Jehova nke ọma, o meghịkwa ihe Setan chọrọ.Ndị Mmụọ Ọjọọ22. Olee ihe ndị mmụọ ọjọọ meworo ndị mmadụ?22Ndị mmụọ ozi ndị ọzọ sonyeere Setan ninupụrụ Chineke isi. Ndị mmụọ ozi ọjọọ ndị a bụ ndị iro nke ndị mmadụ bi nụwa. Afọ tara ha mmiri, ha nwekwara obi ọjọọ. Noge ndị gara aga, ha mere ka ụfọdụ ndị daa ogbi ma kpuo ìsì. Matiu 9:32, 33;12:22 Ha mere ka ndị ọzọ daa ọrịa ma ọ bụ mee ka ha na-eme ara ara. Matiu 17:15,18;Mak 5:2-5 Ọbụna ha mekpọrọ ụmụntakịrị ọnụ.Luk 9:42.23. a Gịnị ka ndị mmụọ ọjọọ na-achọ naka ndị mmadụ? b Gịnị ka Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya ghọgbuworo ndị mmadụ ịdị na-eme?23Dị ka Setan, ndị ajọ mmụọ a chọrọ ka e fee ha ofufe. Kama ịjụ ofufe ụmụ mmadụnigosi na ha ghọtara na ọ bụ ị Jehova ka e kwesịrị ife ofufeọ na-agụsi ha agụụ ike, ha na-achọ ya, ha na-akwalitekwa ya. Site naghụghọ, ụgha, na ụjọ, Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya emewo ka ndị mmadụ na-efe ha ofufe. Otú ọ dị, ọtụtụ ndị amaghị na ha na-efe Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya ofufe. Ọ ga-eju ihe ka nọnụ ọgụgụ mmadụ anya ịmata na okpukpe ha na-enye Setan otuto. Ma, Bible na-adọ aka ná ntị, sị: Ihe ndị mba ọzọ na-achụ nàjà, ha na-achụ ha nye ndị mmụọ ọjọọ, ọ bụghịkwa nye Chineke.1 Ndị Kọrint 10:20.24. Gịnị bụ otu atụmatụ Setan ji na-eduhie ndị mmadụ?24Otu ụzọ Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya siworo duhie ndị mmadụ ife ha ofufe bụ site nịgbasa echiche na-ezighị ezi banyere ndị nwụworo anwụ. Ka anyị lee ihe Bible na-akụzi banyere nke a.4 Olee Ebe Ndị Nna Nna Anyị Hà Nọ?1, 2. Gịnị ka ọtụtụ ndị mmadụ kwenyere banyere ndị nwụworo anwụ?ỌTỤTỤ nde mmadụ nAfrica kwenyere na ọnwụ abụghị ebe ndụ jedebere, kama na ọ bụ ị mgbanwe, ịga dịrị ndụ nógbè ọzọ. Ọtụtụ ndị na-eche na ndị nna nna ha nwụworo anwụ si nụwa a na-ahụ anya gaa nụwa a na-adịghị ahụ anya, site nụwa ụmụ mmadụ gaa nụwa ndị mmụọ.2E kwenyere na ndị nna nna anyị ndị a, ma ọ bụ mmụọ ha, na-ahụ na ezinụlọ ha ndị n nelu ụwa dịgidere ndụ nakwa na ha nọgidere na-enwe ihe ịga nke ọma. Dị ka echiche a si dị, mmụọ nke ndị nna ochie bụ ndị enyi dị ike, ndị nwere ike ime ka ihe a kọrọ nubi mee nke ọma, mee ka ihe dịrị mmadụ mma, chebekwa mmadụ pụọ ná mmerụ ahụ. Ọ bụrụ na e leghara ha anya ma ọ bụ kpasuo ha iwe, a na-asị na ha na-eweta ọdachiọrịa, ịda ogbenye, na nhụsianya.3. Olee otú ụfọdụ ndị si efe ndị nna ochie ofufe?3Ndị dị ndụ na-eme ememe ma na-achụ àjà dị iche iche iji sọpụrụ mmụọ ndị nna ochie ma soro ha nọgide na-enwe ezi mmekọrịta. Ihe omume ndị a na-apụtakarịsị ìhè nememe na omenala ili ozu, dị ka ịmụ anya abalị na ịkwa ozu. A na-egosipụtakwa ofufe a na-efe ndị nna ochie nụzọ ndị ọzọ. Dị ka ihe atụ, tupu ụfọdụ ndị aṅụọ mmanya, ha na-awụsatụ ya nala maka ndị nna ochie. Ọzọ, mgbe e sisịrị nri, a na-ahapụ nri ụfọdụ nite ka ndị nna ochie wee hụ ihe ha ga-eri, ma ọ bụrụ na ha abịa.4. Gịnị ka ọtụtụ ndị kwenyere banyere mkpụrụ obi?4Ndị ọzọ kwenyere na ndị dị ndụ nwere mkpụrụ obi na-adịghị anwụ anwụ nke na-anọgide na-adị ndụ mgbe anụ ahụ nwụsịrị. Ọ bụrụ na mmadụ ebie ezigbo ndụ, a na-asị na mkpụrụ obi ya ga-aga eluigwe, ma ọ bụ paradaịs, ma ọ bụrụ na mmadụ ebie ndụ ọjọọ, a na-ewere ya na mkpụrụ obi ya ga-aga ọkụ ala mmụọ. Ndị mmadụ na-agwakọtakarị echiche a na nkwenkwe ọdịnala. Dị ka ihe atụ, ịma ọkwa ọnwụ ndị na-apụta nakwụkwọ akụkọ bụ ndị e ji ama ọkwa ememe olili ozu nụzọ nke ndị chọọchị, na-ekwukwa mgbe ụfọdụ na onye ahụ agafewo ma ọ bụ na ọ gakwuruwo ndị nna ochie. Nkwenkwe a nile dabeere nechiche bụ na mkpụrụ obi, ma ọ bụ mmụọ, na-anọgide na-adị ndụ mgbe anụ ahụ nwụsịrị. Gịnị ka Bible na-ekwu banyere nke a?Mkpụrụ Obi na Mmụọ5, 6. Dị ka Bible na-ekwu, gịnị bụ mkpụrụ obi?5Bible na-egosi na mkpụrụ obi abụghị ihe dịnimemmadụ; mkpụrụ obi bụ onye ahụ nonwe ya. Dị ka ihe atụ, mgbe Chineke kere Adam, mmadụ ahụ ghọrọ mkpụrụ obi dị ndụ. Jenesis 2:7 EnyeghịAdam mkpụrụ obi; ọbụmkpụrụ obi, mmadụ zuru ezu.6Nihi ya, anyị na-agụ na a na-amụ mkpụrụ obi amụ. Jenesis 46:18 Ha pụrụ iri ihe ma ọ bụ buo ọnụ. Deuterọnọmi 12:20;Abụ Ọma 35:13 Ha na-akwa ákwá, na-abụkwa ndị na-enweghị ike. Jeremaịa 13:17;Jona 2:7 A pụrụ izuru mkpụrụ obi nohi, chụọ ya ọsọ, tụọkwa ya ịga. Deuterọnọmi 24:7,NW;Abụ Ọma 7:5;105:18 Ụfọdụ Bible na-asụgharị okwu asụsụ mbụ e ji mee ihe dị ka mkpụrụ obi namaokwu ndị ahụ, ebe ndị ọzọ ji okwu ndị bụ onye, ihe e kere eke, ma ọ bụ mmadụ mee ihe. Ha nile pụtara otu ihe ahụ.7. Olee amaokwu Bible ndị na-egosi na mkpụrụ obi pụrụ ịnwụ anwụ?7Ebe ọ bụ na mkpụrụ obi bụ onye ahụ, mgbe mmadụ nwụrụ, mkpụrụ obi na-anwụ.Ezikiel 18:4na-ekwu, sị: Mkpụrụ obi ahụ nke na-emehie, ya onwe ya ga-anwụ. Ọzọkwa,Ọrụ 3:23na-asị: Mkpụrụ obi ma ọ bụ, mmadụ ọ bụla nke na-adịghị ege Onye Amụma ahụ ntị bụ nke a ga-ebibi kpam kpam netiti ndị m. Ya mere mkpụrụ obi abụghị ihe na-anọgide na-adị ndụ ma anụ ahụ nwụọ.8. Gịnị bụ mmụọ dị nime mmadụ?8Mmụọ na mkpụrụ obi abụghị otu ihe ahụ. Nime mmadụ, mmụọ bụike ndụnke na-eme ka o nwee ike ime ihe ndị a na-eme ná ndụ. Mmụọ yiri eletrik. Eletrik pụrụ ime ka fan ma ọ bụ friji rụọ ọrụ ma nonwe ya, ọ pụghị ime ka ikuku fee ma ọ bụ ka ihe jụọ oyi. Notu aka ahụ, mmụọ anyị na-eme ka anyị nwee ike ịhụ ụzọ, ịnụ ihe, na iche echiche. Ma mmụọ nonwe ya apụghị ime nke ọ bụla nime ihe ndị ahụ ma ọ bụrụ na anya, ntị, ma ọ bụ ụbụrụ adịghị. Ọ bụ ya mere Bible ji na-ekwu banyere mmadụ, sị: Mmụọ ya na-apụ apụ, o wee laghachi nala o si pụta; nụbọchị ahụ echiche ya nile alawo niyi.Abụ Ọma 146:4.9. Gịnị ka mkpụrụ obi na mmụọ na-adịghị eme?9Ya mere, dị ka Bible na-ekwu, ma mkpụrụ obi ma mmụọ adịghị nke na-ahapụ anụ ahụ mgbe mmadụ nwụrụ iji nọgide na-adị ndụ nógbè ndị mmụọ.Ọnọdụ Ndị Nwụrụ Anwụ10. Gịnị ka Bible na-ekwu banyere ọnọdụ ndị nwụrụ anwụ?10Gịnịzi bụ ọnọdụ ndị nwụrụ anwụ? Ebe ọ bụ Jehova bụ onye kere mmadụ, ọ makwaara ihe na-eme anyị mgbe anyị nwụrụ. Okwu ya na-akụzi na ndị nwụrụ anwụ adịghị ndụ, ha enweghị ike ịnụ ihe, ịhụ ụzọ, ikwu okwu, ma ọ bụ iche ihe ọ bụla. Bible na-asị:Ndị nwụrụ anwụ adịghị ama ihe ọ bụla.Eklisiastis 9:5.Ịhụya ha, ma ịkpọasị ha, ma ekworo ha, na mgbe dị anya gara aga ka ọ laworo niyi.Eklisiastis 9:6.Ọ dịghị ọrụ, ma ọ bụ iche echiche, ma ọ bụ ihe ọmụma, ma ọ bụ amamihe, dị nili, ebe gị onwe gị na-ala.Eklisiastis 9:10.11. Mgbe Adam mehiesịrị, gịnị ka Jehova gwara ya?11Chee echiche ihe Bible na-ekwu banyere nna nna anyị mbụ bụ Adam. Jehova ji ájá sitere nala kpụọ Adam. Jenesis 2:7 A sị na Adam rubere isi niwu Jehova, ọ gaara adị ndụ ebighị ebi nobi ụtọ nelu ụwa. Otú ọ dị, Adam nupụrụ isi niwu Jehova, ntaramahụhụ ya bụkwa ọnwụ. Olee ebe Adam gara mgbe ọ nwụrụ? Chineke sịrị ya: Ị ga-alọta nala; nihi na e siri na ya wepụta gị; nihi na ájá ka ị bụ, ọ bụkwa nájá ka ị ga-alọta.Jenesis 3:19.12. Gịnị mere Adam mgbe ọ nwụrụ?12Olee ebe Adam nọ tupu Jehova ekee ya site nájá? Ọ dịghị ebe ọ nọ. Ọ dịghị adị. Ya mere mgbe Jehova kwuru na Adam ga-alọta nala, O bu nuche na Adam ga-aghọghachi onye na-adịghị ndụ, dị ka ájá. Adam anọgideghị na-adị ndụ nala mmụọ. Ọ gafereghị nógbè nke mmụọ ndị nna ochie. Ọ gaghị neluigwe ma ọ bụ nọkụ ala mmụọ. Ọ laghachiri nọnọdụ nke adịghị ndụ; ọ kwụsịrị ịdị adị.13. Gịnị na-eme ma mmadụ ma anụmanụ mgbe ha nwụrụ?13Otu ihe ahụ ọ na-eme ụmụ mmadụ nozuzu ha? Ee, ọ na-eme ha. Bible na-akọwa, sị: Ma mmadụ ma anụmanụ na-ala notu ebe; ha nile siri nájá pụta, ha nile na-alaghachikwa nájá.Eklisiastis 3:19, 20.14. Olee olileanya dịịrị ndị nwụrụ anwụ?14Bible na-ekwe nkwa na Chineke ga-akpọte ndị nwụrụ anwụ ịdị ndụ nụwa paradaịs. Jọn 5:28, 29;Ọrụ 24:15 Ma oge ahụ ka dị nihu. Ka ọ dị ugbu a, ha nọ nụra ọnwụ. Jọn 11:11-14 Anyị ekwesighị ịtụ ha egwu ma ọ bụ fee ha ofufe, ebe ọ bụ na ha apụghị inyere anyị aka ma ọ bụ merụọ anyị ahụ.15, 16. Olee otú Setan si anwa ime ka ndị mmadụ kwenye na ndị nwụrụ anwụ anwụghị anwụ nezie?15Echiche ahụ bụ na anyị adịghị anwụ anwụ nezie bụ ụgha nke Setan bụ Ekwensu na-agbasa. Iji mee ka ndị mmadụ kwere ụgha a, ọ bụ ya na ndị mmụọ ọjọọ ya na-anwa ime ka ndị mmadụ chee na mmụọ nke ndị nwụrụ anwụ na-akpata ọrịa na nsogbu ndị ọzọ. Ọ bụ eziokwu na ndị mmụọ ọjọọ nonwe ha na-akpata nsogbu ụfọdụ. Ọ bụkwa eziokwu na ọ bụghị ike karịrị nke mmadụ na-akpata nsogbu ụfọdụ. Ma, ọ bụghị eziokwu na ndị nọ nụra ọnwụ pụrụ imerụ anyị ahụ.16E nwekwara ụzọ ọzọ ndị mmụọ ọjọọ si anwa ime ka ndị mmadụ chee na ihe Bible na-ekwu banyere ọnwụ ezighị ezi. Ha na-eduhie ndị mmadụ iche na ha ahụwo ndị nwụrụ anwụ ma ọ bụ soro ha kwurịta okwu. Ndị mmụọ ọjọọ na-eme nke a site nọhụụ, nrọ, ndị na-ajụ ndị mmụọ ase, ma ọ bụ nụzọ ndị ọzọ. Otú ọ dị, ọ bụghị ndị nwụrụ anwụ ka ndị mmadụ na-ajụta ihe, kama ọ bụ ndị mmụọ ọjọọ, ndị na-eme ka ha bụ ndị nwụworo anwụ. Ọ bụ ya mere Jehova ji katọọ nnọ ndị na-ajụ ndị mmụọ ase na ndị na-ajụ ndị nwụrụ anwụ ihe nụzọ siri ike.Deuterọnọmi 18:10-12;Zekaraịa 10:2.5 Eziokwu Banyere Ime Anwansi, Ịgba Afa, na Ịta Amoosu1. Olee ókè ime anwansi, ịgba afa, na ịta amoosu gbasaruru?NAFRICA, ọ baghị uru ịjụwa ma amoosu ọ dị ka ọ bụ na ọ dịghị, ka akwụkwọ bụAfrican Traditional Religionna-ekwu, na-agbakwụnye na nye ndị Africa nọ nọkwá ọ bụla, ịta amoosu bụ ihe dị adị nke a na-ejighị egwuri egwu. Ma ndị na-agụghị akwụkwọ ma ndị gụrụ oké akwụkwọ kwenyere nime anwansị, ịgba afa na ịta amoosu. Ndị ndú okpukpe Alakụba na Krisendọm kwenyekwara na ya.2. Dị ka nkwenkwe e nwere ebe nile si dị, olee ebe e si enweta ike ime anwansi?2Dị ka nkwenkwe e nwere ebe nile nAfrica si dị, e nwere ike dị omimi, nke sitere naka ndị mmụọ dịnụ. Ọ bụ Chineke na-achịkwa ya. Ndị mmụọ na ndị nna ochie pụrụ iji ya mee ihe. Ụfọdụ ndị mmadụ makwaara otú e si enweta ya ma jiri ya mee ihe. Ụfọdụ na-eche na ha pụrụ iji ya mee ihe ọma iji chebe onwe ma ọ bụ ndị ọzọ, ụfọdụ na-ejikwa ya emerụ ndị ọzọ ahụ.3. Olee ụdị anwansi a na-eji eme ihe ọjọọ, gịnịkwa ka ndị mmadụ kwenyere na ọ pụrụ ime?3Ọ bụ ndị iro ka a na-eji anwansi a na-eji eme ihe ọjọọ emerụ ahụ. E kwenyere na ndị na-eme anwansi a nwere ike izipụ ụsụ, nnụnụ, ijiji, na anụmanụ ndị ọzọ ịga wakpo ndị mmadụ. Nọtụtụ ebe, e kwenyere na a pụrụ iji anwansi kpata ịlụ ọgụ, atụghị ime, ọrịa, na ọbụna ọnwụ.4. Gịnị ka ọtụtụ kwenyere banyere ndị amoosu, oleekwa nkwupụta ụfọdụ ndị tinyeworo aka namoosu meworo?4Ihe zọ e jikọtara nnọọ ya na ya bụ ịta amoosu. A na-ekwu na ndị amoosu na-ahapụ ahụ ha nabalị fepụ, ịga soro ndị amoosu ndị ọzọ nwee nzukọ ma ọ bụ ịga jiri nwayọọ gbuo ndị mmadụ. Ebe ọ bụ na ahụ ndị amoosu ka ga-edinara nelu àkwà ha na-ehi ụra, ihe nkwado bụ isi e nwere maka akụkọ ndị a bụ nkwupụta nke ndị sepụworo aka nịta amoosu na-eme. Dị ka ihe atụ, otu magazin a na-ebipụta nAfrica kwuru na ndị bụbu ndị amoosu ndị ihe ka ukwuu nime ha bụ ụmụ agbọghọ nọ nafọ iri na ụma kwuru, sị: Egburu m mmadụ 150 site nịkpata ihe mberede ụgbọala. Egburu m ụmụaka ise site nịmị ọbara nile dị ha nahụ. Egburu m ndị enyi m nwoke atọ nihi na ha gbahapụrụ m.5. Olee ụdị anwansi a na-eche na e ji eme ihe ọma, oleekwa otú a na-esi eme ya?5A na-eche na a pụrụ iji anwansi chebemmadụ ka ihe ọjọọ ghara ịdakwasị ya. Ndị na-eme anwasi iji chebe onwe ha ma nyere ndị ọzọ aka na-eyi mgbaaka ma ọ bụ ọla aka ndị nwere ikike pụrụ iche. Ha na-aṅụ ọgwụ na-echebe mmadụ ma ọ bụ na-ete ya nahụ ha. Ha na-ezo ihe ndị ha kwenyere na ha nwere ikike ichebe mmadụ nebe obibi ha ma ọ bụ lie ha nime ala. Ha na-atụkwasị obi nọgwụ nchebe ndị nwere ihe odide ndị e si na Koran ma ọ bụ na Bible were.Ụgha na Aghụghọ6. Gịnị ka Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya meworo noge gara aga, oleekwa otú anyị kwesịrị isi were ike ha?6Ọ bụ eziokwu na Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya bụ ndị iro dị ize ndụ nke ụmụ mmadụ. Ha nwere ikike ịkpụzigharị uche na ndụ ndị mmadụ, noge gakwara aga, ha abawo ọbụna nime ụmụ mmadụ na anụmanụ ma chịkwaa ha. Matiu 12:43-45 Ọ bụ ezie na anyị agaghị eleda ike ha nwere anya, anyị ekwesịghị ibuli ike ndị ahụ elu karịa otú ha hà.7. Gịnị ka Setan chọrọ ka anyị kwere, oleekwa ihe atụ a ga-eji kọwaa nke a?7Setan bụ ọkà nịghọ aghụghọ. Ọ na-aghọgbu ndị mmadụ iche na o nwere ike karịa otú o nwere nezie. Iji maa atụ: Mgbe a na-alụ otu agha a lụrụ na nso nso a notu mba Africa, ndị agha ji ígwè ọrụ na-ewepụta ụdà menye ndị iro ha ụjọ. Tupu ha alụso ndị iro ha ọgụ, ndị agha ahụ na-akpọ nolu na-adasi ụda ike ụda égbè ukwu na nke ụmụ obere égbè bụ nke e tinyere na teepu. Ha chọrọ ka ndị iro ha chee na ọ bụ ìgwè ndị agha nwere ọtụtụ ngwá agha dị ike na-alụso ha ọgụ. Notu ụzọ ahụ, Setan chọrọ ka ndị mmadụ chee na ike ya enweghị nsọtụ. Nzube ya bụ imenye ndị mmadụ ụjọ ka ha wee mee uche ya kama ime uche Jehova. Ka anyị tụlee ugbu a ụgha atọ nke Setan chọrọ ka ndị mmadụ kwere.8. Gịnị bụ otu ụgha Setan na-akwalite?8Otu ụgha Setan na-akwalite bụ nke a: Ọ dịghị ihe ọjọọ na-eme ná ndabata; ihe ọjọọ ọ bụla nke ọ na-abụghị mmadụ kpatara kpọmkwem na-eme site nike dị omimi. Dị ka ihe atụ, were ya na ịba gburu nwatakịrị. Nne ya nwere ike ịma na ịba bụ ọrịa nke anwụnta na-ekesa. Ma o nwekwara ike ikwenye na ọ bụ mmadụ ji amoosu zite anwụnta ka ọ taa nwa ya.Mgbe ụfọdụ ihe ọjọọ na-eme ná ndaba9. Olee otú Bible si egosi na ọ bụghị Setan na-akpata nsogbu nile?9Ọ bụ ezie na Setan nwere ike ịkpata nsogbu ụfọdụ, o zighị ezi iche na o nwere ike ịkpata nsogbu nile. Bible na-asị: Ọ bụghị ndị nwere ụkwụ ọsọ ka ịwụ ọsọ dịịrị, ọ bụghịkwa ndị dị ike ka agha dịịrị, ọzọkwa, ọ bụghị ndị maara ihe ka nri dịịrị, ọzọkwa, ọ bụghị ndị nghọta ka akụ dịịrị, ọzọkwa, ọ bụghị ndị nkà ka amara dịịrị; kama mgbe na ihe ndapụta na-adabara ha nile. Eklisiastis 9:11 Otu onye nke na-agba ọsọ nasọmpi ịgba ọsọ pụrụ ịdị na-agbakarị ndị ọzọ, ma o nwere ike ọ gaghị emeri. Otu ihe ndapụta pụrụ ime ya ka ọ ghara imeri. Ma eleghị anya ọ ga-akpọ ụkwụ nihe wee daa ma ọ bụ daa ọrịa ma ọ bụ ọkpụkpụ echikwapụ ya. Ihe ndị a pụrụ ime onye ọ bụla. Ọ bụchaghị Setan na-akpata ha, o sitechaghịkwa nịta amoosu; ha na-emere onwe ha.10. Gịnị ka a na-ekwu banyere ndị amoosu, oleekwa otú anyị si mara na nke a bụ ụgha?10Ụgha nke abụọ Setan na-akwalite bụ nke a: Ndị amoosu na-ahapụ ahụ ha pụọ nabalị ịgakwuru ndị amoosu ndị ọzọ ma ọ bụ ịga mịa ma ọ bụ taa ndụ nke ndị ha chọrọ ịta.Ugbu a jụ onwe gị: Ọ bụrụ na ndị amoosu pụrụ ime nke ahụ, gịnị kpọmkwem na-esi nahụ apụ? Dị ka anyị hụworo, mkpụrụ obibụonye ahụ nonwe ya, ọ bụghị ihe pụrụ isi nonye ahụ pụọ. Ọzọkwa, mmụọ bụ ike ndụ nke na-eme ka ahụ nwee ike ịrụ ọrụ ma ọ pụghị ime ihe ọ bụla ma ọ bụrụ na ahụ adịghị.Ndị amoosu apụghị ịhapụ ahụ ha11. Gịnị mere anyị ji mara na ndị amoosu apụghị ịhapụ ahụ ha, ma ì kwere nke a?11Ma mkpụrụ obi ma mmụọ apụghị ịhapụ ahụ mee ihe ọ bụla, ma ọ bụ ihe ọma ma ọ bụ ihe ọjọọ. Nihi ya, ndị amoosu apụghị ịhapụ ahụ ha. Ha anaghị eme nezie ihe ha na-azọrọ na ha na-eme ma ọ bụ ihe ha chere na ha mere.12. Olee otú Setan si eme ka ndị mmadụ kwere na ha emewo ihe ndị ha na-emeghị?12Olee otú anyị pụrụ isi kọwaa nkwupụta nke ndị tinyeworo aka nịta amoosu mere? Setan pụrụ ime ka ndị mmadụ kwenye na ha enwewo ahụmahụ ha na-enwebeghị. Setan pụrụ isite nọhụụ mee ndị mmadụ ka ha chee na ha ahụwo ihe ndị ha na-ahụghị, nụ ihe ndị ha na-anụghị, meekwa ihe ndị ha na-emeghị. Nụzọ dị otú a, Setan na-atụ anya ime ka ndị mmadụ si nebe Jehova nọ pụọ ma mee ka ha chee na ihe Bible na-ekwu abụghị eziokwu.13. a Anwansi a sị na-eji echebe onwe onye ọ dị mma? b Gịnị ka Akwụkwọ Nsọ na-ekwu banyere anwansi?13Ụgha nke atọ bụ nke a: Anwansi iji chebe onwe onyeụdị anwansi a sị na ọ na-emeri nke a na-eme iji merụọ ndị ọzọ ahụdị mma. Bible akpaghị ókè netiti anwansi iji chebe onwe onye na nke iji merụọ ndị ọzọ ahụ. Ọ na-akatọ ụdị anwansi nile. Tụlee iwu Jehova nyere mba Izrel banyere anwansi na ndị mere ya:Unu agbala afa, unu ejikwala ígwé ojii tụọ isi ọma ma ọ bụ isi ọjọọ.Levitikọs 19:26.Ma nwoke ma ọ bụ nwanyị, mgbe mmụọ a na-ajụ ihe dị nime ha, ma ọ bụ nke bụ dibịa afa, a ghaghị ime ka ha nwụọ.Levitikọs 20:27.A gaghị ahụta netiti gị . . . onye na-ajụ ase, ma ọ bụ onye na-eji ígwé ojii tụọ isi ọma ma ọ bụ isi ọjọọ, ma ọ bụ onye na-agba afa, ma ọ bụ onye mgbaasị, ma ọ bụ dibịa nrafu,ma ọ bụ onye na-ajụ mmụọ ihe.Deuterọnọmi 18:10-14.14. Nihi gịnị ka Jehova ji nye iwu megide ime anwansi?14Iwu ndị a mere ka o doo anya na Chineke achọghị ka ndị ya na-eme anwansi. Jehova nyere ndị ya iwu ndị a nihi na ọ hụrụ ha nanya, ọ chọghịkwa ka ha bụrụ ohu nke egwu na nkwenkwe ụgha. Ọ chọghị ka ndị mmụọ ọjọọ mekpaa ha ahụ.15. Olee otú Bible si egosi na Jehova dị ike karịa Setan?15Ọ bụ ezie na Bible akọwaghị ihe nile ndị mmụọ ọjọọ pụrụ ime na ihe ndị ha na-apụghị ime, o gosiri na Jehova Chineke dị ike nke ukwuu karịa Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya. Jehova mere ka a chụpụ Setan neluigwe. Mkpughe 12:9 Rịbakwa ama na Setan rịọrọ ka e kwe ya ka ya nwaa Job ọnwụnwa, o rubekwara isi nịdọ aka ná ntị Chineke nyere ya ka ọ ghara igbu Job.Job 2:4-6.16. Nebe ònye nọ ka anyị kwesịrị ịdabere maka nchebe?16Ilu 18:10na-ekwu, sị: Ụlọ elu dị ike ka aha Jehova bụ: nime ya ka onye ezi omume na-agbaba, o wee nọọ nelu. Ya mere anyị kwesịrị ịdabere nebe Jehova nọ maka nchebe. Ndị na-ejere Chineke ozi adịghị adabere nọtụmọkpọ ma ọ bụ ọgwụ maka nchebe pụọ nọrụ ọjọọ Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya na-arụ, ha adịghịkwa atụ ọgwụ nke ndị mgbaasị na-akọ egwu. Ndị ohu Chineke kwenyere nihe Bible na-ekwu: Nihi na Jehova, anya Ya na-ejegharị nụwa nile, igosi Onwe ya onye dị ike nakụkụ ndị obi ha zuru okè nebe Ọ nọ.2 Ihe E Mere 16:9.17. Gịnị kaJems 4:7na-emesi anyị obi ike banyere ya, ma gịnị ka anyị na-aghaghị ime?17Gị onwe gị kwa pụrụ inwe obi ike ma ọ bụrụ na ị na-ejere Jehova ozi.Jems 4:7na-ekwu, sị: Ya mere, doonụ onwe unu nokpuru Chineke; ma na-eguzogidenụ Ekwensu, ọ ga-agbapụkwa nebe unu nọ. Ọ bụrụ na i jeere ezi Chineke ahụ ozi, na-edo onwe gị nokpuru ya, ị pụrụ ijide naka na Jehova ga-echebe gị.6 Okpukpe Nile Hà Na-amasị Chineke?1. Dị ka Okwu Chineke na-ekwu, olee ị ụdị okpukpe abụọ e nwere?SINỤ nọnụ ụzọ ámá dị warara banye, ka Jizọs sịrị, nihi na okporo ụzọ nke na-eduba ná mbibi sara mbara ma dị obosara, ndị na-esikwa na ya abanye dị ọtụtụ; ma ọnụ ụzọ ámá nke na-eduba ná ndụ dị warara, okporo ụzọ ya dịkwa mkpagide, ndị na-achọta ya dịkwa ole na ole. Matiu 7:13, 14 Dị ka Okwu Chineke na-ekwu, e nwere ị ụdị okpukpe abụọ: otu bụ nke ezigbo ya, otu bụ nke ụgha; otu ziri ezi, otu ezighị ezi; otu na-eduba ná ndụ, otu na-eduba ná mbibi.2. Olee otú Akwụkwọ Nsọ si egosi na ọ bụghị okpukpe nile na-amasị Chineke?2Ụfọdụ ndị na-eche na okpukpe nile na-amasị Chineke. Amaokwu Bible ndị na-esonụ na-egosi na nke a abụghị eziokwu:Ụmụ Israel wee meekwa ihe ọjọọ nanya Jehova, fee Bealim, na Ashtarọt, na chi nile nke Siria, na chi nile nke Zaịdọn, na chi nile nke Moab, na chi nile nke ụmụ Amọn, na chi nile nke ndị Filistia, ofufe; ha wee hapụ Jehova, ha efeghịkwa Ya ofufe. Iwe Jehova wee dị ọkụ megide Israel. Ndị Ikpe 10:6, 7 Ọ bụrụ na anyị ekpeere arụsị ma ọ bụ fee chi ọ bụla ọzọ nke na-abụghị ezi Chineke ahụ, anyị agaghị enweta ihu ọma Jehova.Ndị a ji egbugbere ọnụ ha na-asọpụrụ m Chineke, ma obi ha dị nnọọ anya nebe m nọ. Ọ bụ nefu ka ha nọgidere na-efe m ofufe, nihi na ha na-ezi ihe mmadụ nyere niwu dị ka ozizi. Mak 7:6, 7 Ọ bụrụ na ndị na-azọrọ na ha na-efe Chineke ofufe na-akụzi echiche nke aka ha kama ịkụzi ihe Bible na-ezi, ofufe ha bụ ihe efu. Chineke adịghị anabata ya.Chineke bụ Mmụọ, ndị na-efe ya aghaghịkwa ife ofufe nime mmụọ na neziokwu. Jọn 4:24 Ofufe anyị aghaghị ikwekọ neziokwu nke dị nOkwu Chineke.Mkpụrụ Okpukpe Ụgha Na-amịpụta3. Olee otu ụzọ e si amata ezi okpukpe na okpukpe ụgha?3Olee otú anyị ga-esi mara ma okpukpe ọ masịrị Chineke ma ọ bụ na ọ masịghị ya? Jizọs sịrị: Osisi ọma ọ bụla na-amị ezi mkpụrụ, ma osisi ọ bụla rere ure na-amị mkpụrụ na-abaghị uru . . . Ya mere, nezie unu ga-amata ndị ahụ site ná mkpụrụ ha. Nikwu ya nụzọ ọzọ, ọ bụrụ na okpukpe sitere nebe Chineke nọ, ọ ga-arụpụta ihe ọma; ma ọ bụrụ na okpukpe sitere nebe Setan nọ, ọ ga-arụpụta ihe ọjọọ.Matiu 7:15-20.4. Àgwà dị aṅaa ka ndị na-efe Jehova na-egosipụta?4Ezi okpukpe na-azụpụta ndị mmadụ nwere ịhụya netiti onwe ha, ndị na-ahụkwa ndị ọzọ nanya. Nke a bụ nihi na Jehova nonwe ya bụ Chineke nke na-ahụ nanya. Jizọs sịrị: Mmadụ nile ga-eji nke a mara na unu bụ ndị na-eso ụzọ m, ma ọ bụrụ na unu enwee ịhụya netiti onwe unu. Olee otú okpukpe dị iche iche si eme ma e jiri ụkpụrụ a e ji amata ezi ofufe tụọ ha nihe ọtụtụ?Jọn 13:35;Luk 10:27;1 Jọn 4:8.5. Olee otú otu akwụkwọ nkà ihe ọmụma si kọwaa ahịa ohu a zụrụ nAfrica?5Tụlee ịzụ ahịa ohu nke weere ọnọdụ nAfrica. Akwụkwọ bụThe New Encyclopædia Britannicana-ekwu, sị: E rere ihe dị ka ndị Africa dị 18,000,000 nahịa ohu nke ndị Alakụba zụrụ gafere Sahara nakwa Oké Osimiri India nagbata afọ 650 na 1905. Nọkara nke abụọ nke narị afọ nke 15, ndị Europe malitere ịzụ ahịa nụsọ oké osimiri ebe ọdịda anyanwụ Africa, ka ọ na-erule 1867 kwa, e buruwo ndị Africa dị ihe nọ nagbata 7,000,000 na 10,000,000 gaa na Kọntinent ndị dị nAmerica dị ka ndị ohu.6. Olee otú okpukpe si kere òkè nahịa ohu ahụ?6Olee ebe okpukpe kwụ noge a e nwere ọgba aghara nAfrica, mgbe a dọkpụụrụ ndị nwoke, ndị nwanyị, na ụmụaka nike pụọ nụlọ na nezinụlọ ha, kee ha agbụ, daa ha ígwè ọkụ, zụrụkwa ma ree ha dị ka ehi? Bethwell Ogot dere nakwụkwọ akụkọ bụDaily Nationnke Nairobi, Kenya, sị: Ma okpukpe Iso Ụzọ Kraịst ma ndị Alakụba na-akụzi ịdị notu nke ihe a kpọrọ mmadụ, ma nagbanyeghị nke ahụ, okpukpe abụọ ahụ zụlitere ọha mmadụ na-agba ohu bụ ebe ịkpọasị agbụrụ jupụtara. . . . Anyị kwesịrị ikweta na ụta dịịrị ma ndị Alakụba ma Ndị Kraịst, ma ndị bi nEbe Ọdịda Anyanwụ ma ndị bi nEtiti Ebe Ọwụwa Anyanwụ Ụwa, nakwa ịnọ nìsì nihe metụtara omume ọma bụ nke dugara nọtụtụ narị afọ nke ịta ahụhụ na-enweghị atụ nye ndị Africa.Okpukpe na Agha7. Olee òkè okpukpe kerewooro nibu agha?7Okpukpe ụgha esiwo nụzọ ndị ọzọ gosi mkpụrụ rere ure ọ na-amịpụta. Dị ka ihe atụ, ọ bụ ezie na Bible na-ekwu ka ị hụ onye agbata obi gị nanya, ndị ndú okpukpe gburugburu ụwa ejiriwo ịnụ ọkụ nobi kwadoo ma kwalite ibu agha.Matiu 22:39.Okpukpe ụgha ekerewo òkè nagha dị iche iche nakwa nịzụ ahịa ohu8. a Olee otú ndị ndú okpukpe si kwadoo igbu mmadụ nagha ndị a lụrụ nAfrica? b Gịnị ka otu pastọ kwuru banyere ndị ndú okpukpe noge a na-alụ agha obodo na Nigeria?8Ọ bụ ihe a maara nke ọma na nafọ 1994, ụfọdụ ndị nọn na ndị ụkọchukwu keere òkè nigbu ndị mmadụ na Rwanda. Okpukpe ekerewokwa òkè gbara ọkpụrụkpụ nagha ndị ọzọkwa a lụrụ nAfrica. Dị ka ihe atụ, noge a lụrụ agha obodo ahụ a kwafuru ọbara nke ukwuu na ya na Nigeria, okpukpe ndị nọ nakụkụ abụọ ahụ gbara ndị mmadụ ume ịlụ ọgụ. Ka agha ahụ na-aga nihu, otu pastọ sịrị na ndị ndú okpukpe ahapụwo ọrụ Chineke nyere ha. Ọ sịkwara: Anyị,bụ ndị na-akpọ onwe anyị ndị ozi Chineke, aghọwo ndị ozi Setan.9. Gịnị ka Bible na-ekwu banyere ndị ozi Setan?9Bible na-ekwu nnọọ otu ihe ahụ, na-asị: Setan nonwe ya anọgidewo na-enwogha onwe ya ịbụ mmụọ ozi nke ìhè. Ya mere ọ bụghị oké ihe ma ọ bụrụ na ndị ozi ya anọgidekwa na-enwogha onwe ha ịbụ ndị ozi nke ezi omume. 2 Ndị Kọrint 11:14, 15 Dị nnọọ ka ọtụtụ ndị ọjọọ si na-eme ka hà bụ ndị ezi mmadụ, Setan na-eji ndị ozi yiri ka hà bụ ndị ezi omume, ma ha bụ ndị ọrụ ha dị njọ nakwa ndị mkpụrụ ha na-amịpụta rere ure, na-aghọgbu ndị mmadụ.10. Nụzọ dị aṅaa ka ndị ndú okpukpe siworo gọnarị Chineke?10Nụwa nile, ndị ndú okpukpe ekwusawo ịhụya, udo, na ịdị mma, ma ha egosipụtawo ịkpọasị, buo agha, meekwa omume asọpụrụghị Chineke. Bible na-akọwa ha nke ọma. Ọ na-asị: Ha na-ekwupụta nihu ọha na ha maara Chineke, ma ha na-agọnarị ya site nọrụ ha.Taịtọs 1:16.Sinụ na Babilọn Ukwu ahụ Pụta11. Olee otú Bible si kọwaa okpukpe ụgha?11Anyị pụrụ ịhụ echiche Jehova banyere okpukpe ụgha site nịgụ akwụkwọ Bible bụ Mkpughe. Nebe ahụ, a kọwara okpukpe ụgha dị ka nwanyị ihe atụ, bụ Babilọn Ukwu ahụ. Mkpughe 17:5 Rịba ama otú Chineke si kọwaa ya:Oké nwanyị akwụna ahụ . . . onye ya na ndị eze nke ụwa kwara iko. Mkpughe 17:1, 2 Kama ikwesị ntụkwasị obi nye Chineke, okpukpe ụgha etinyewo aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ọtụtụ mgbe na-agwa gọọmenti ihe ọ ga-eme.Nime ya ka a hụrụ ọbara nke ndị amụma na nke ndị nsọ na nke ndị nile e gbuworo nelu ụwa. Mkpughe 18:24 Okpukpe ụgha akpagbuwo ma gbuo ndị kwesịrị ntụkwasị obi na-ejere Chineke ozi, ọ bụkwa ya kpataworo ọnwụ nke ọtụtụ nde mmadụ nagha.O nyere onwe ya otuto ma bie ndụ okomoko nke enweghị ihere. Mkpughe 18:7 Okpukpe ụgha nwere akụ na ụba dị ukwuu, bụ nke ndị ndú ya ji ebi ndụ okomoko.E sitere ná mgbaasị ọ na-eme duhie mba nile. Mkpughe 18:23 Site nozizi ụgha ya nke bụ na mkpụrụ obi adịghị anwụ anwụ, okpukpe ụgha emeghewo ụzọ maka ụdị mgbaasị na ịgba afa nile, ọ kwalitewokwa ịtụ ndị nwụrụ anwụ egwu nakwa ife ndị nna ochie ofufe.12. Ịdọ aka ná ntị dị aṅaa ka Bible na-enye banyere okpukpe ụgha?12Nịdọsi ndị mmadụ aka ná ntị ike ka ha kewapụ onwe ha nokpukpe ụgha, Bible na-ekwu, sị: Ndị nke m, sinụ nime ya pụta, ma ọ bụrụ na unu achọghị iso ya kere òkè ná mmehie ya, nakwa ma ọ bụrụ na unu achọghị ịnata ụfọdụ nime ihe otiti ya.Mkpughe 18:4, 5.13. Gịnị ga-eme okpukpe ụgha nakwa ndị na-ekpe ya?13Nọdịnihu dị nso, a ga-ebibi Babilọn Ukwu ahụ, bụ alaeze ụwa nke okpukpe ụgha, kpam kpam. Bible na-ekwu, sị: Notu ụbọchị ka ihe otiti ya ga-abịa, bụ ọnwụ na iru újú na ụnwụ nri, a ga-akpọkwa ya ọkụ kpam kpam, nihi na Jehova Chineke, bụ onye kpere ya ikpe, dị ike. Mkpughe 18:8 Iji zere ịnata ụfọdụ nime ihe otiti ya, anyị aghaghị igbubi ihe nile jikọtara anyị na okpukpe ụgha, ghara itinye aka nihe omume, ememe, na nkwenkwe ndị na-adịghị amasị Chineke. Okwu a chọrọ ka e mee ihe ngwa ngwa banyere ya. Ndụ anyị nọ nihe ize nd!2 Ndị Kọrint 6:14-18.7 Olee Ndị Na-ekpe Ezi Okpukpe?1. Gịnị ka anyị na-aghaghị ime iji mee ihe na-atọ Chineke ụtọ?KA ANYỊ na Chineke wee nwee mmekọrịta na-ekpo ọkụ nke ịhụya dị na ya, anyị aghaghị isepụ aka kpam kpam ka a ghara inwe ihe ga-ejikọ anyị na okpukpe ụgha. Anyị aghaghị ịdị na-ekpe ezi okpukpe. Taa, ọtụtụ nde mmadụ gburugburu ụwa na-eme nke ahụ.2. Olee ebe a pụrụ ịhụ Ndịàmà Jehova, gịnịkwa bụ ọrụ ha?2Dị ka Bible buru namụma, ihe mejupụtara oké ìgwè mmadụ ahụ siworo ná mba na ebo na ndị na asụsụ nile pụta bụ ndị na-efe ezi ofufe. Mkpughe 7:9 Nime ala 235, ọtụtụ nde Ndịàmà Jehova ji ịdị uchu na-enyere ndị ọzọ aka ịmụta banyere ụzọ ịhụya Jehova nakwa ihe ndị ọ chọrọ.Ịmata Ndị Na-efe Ezi Ofufe3. Ònye ka Ndịàmà na-efe ofufe, ụdị ofufe dịgasị aṅaa ka ha na-ezere?3Ndịàmà maara na ọ bụ ị Jehova kwesịrị ka e fee ya ofufe. Ha na-ajụ ịkpọ isiala nye arụsị ma ọ bụ ihe oyiyi okpukpe. 1 Jọn 5:21 Ha adịghị asọpụrụ ndị nwụrụ anwụ site nikere òkè nịmụ anya abalị ma ọ bụ nememe ndị ọzọ na-akwalite nkwenkwe okpukpe ụgha na ozizi ndị mmụọ ọjọọ. 1 Timoti 4:1 Otú ọ dị, ha na-akasi ndị mmadụ nwụnahụrụ obi site nịkọwa nkwa Chineke kwere nke bụ na a ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ gaa na paradaịs elu ala.Jọn 5:28, 29;Ọrụ 24:15.4. Olee ihe bụ echiche ndị Chineke nihe metụtara ime anwansi?4Ndịàmà adịghị etinye aka nime anwansi, ịgba afa, ma ọ bụ ịta amoosu, ebe ha maara na ihe ndị a sitere naka Ekwensu. Ha adịghị atụkwasị anwansi obi ka o chebe haọ bụ Jehova ka ha na-atụkwasị obi.Ilu 18:10.5. Nụzọ dị aṅaa ka Ndịàmà Jehova na-abụghị akụkụ nke ụwa?5Jizọs sịrị na ndị na-eso ụzọ ya agaghị abụ akụkụ nke ụwa. Jọn 17:16 Jizọs nonwe ya jụrụ itinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke oge ya. Jọn 6:15 Notu aka ahụ, Ndịàmà adịghị etinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ịhụ mba nanya, na ịzọrịta ọkwá nke ụwa a. Otú ọ dị, ha na-atụ ụtụ isi ha, na-erubekwa isi niwu na-achị mba ha bi na ya.Jọn 15:19;Ndị Rom 13:1,7.6. Ntụziaka ndị dị aṅaa ka ndị na-ejere Chineke ozi na-agbaso nihe metụtara alụmdi na nwunye na ịgba alụkwaghịm?6Nihi na ha na-erube isi ná ntụziaka gọọmenti na-enye, Ndịàmà na-ahụ na ha na-edeba alụmdi na nwunye ha nakwụkwọ dị ka iwu chọrọ. Taịtọs 3:1 Ha na-erube isi ná ntụziaka Chineke, nihi ya kwa, ha na-ezere ịlụ ihe karịrị otu nwanyị. 1 Timoti 3:2 Ọzọkwa, ebe ọ bụ na ha na-etinye ụkpụrụ Bible nọrụ ná ndụ ha, o yikebeghị ka ndị na-ejere Chineke ozi hà ga-etisa alụmndi na nwunye ha site nịgba alụkwaghịm.7. Olee otú Ndịàmà si egosi ibe ha ịhụya?7Ndịàmà hụrụ ibe ha nanya. Ịhụya nke a, tinyere ịhụya ha nwere nebe Chineke nọ, na-ejikọ ha nezi òtù ụmụnna, nagbanyeghị na ha si nọtụtụ agbụrụ na mba. Mgbe e nwere ọdachi ma ọ bụ mgbe mkpa bilitere, Ndịàmà na-adị ngwa nịgbatara ibe ha ọsọ enyemaka. Ndịàmà na-egosi ịhụya nụzọ ha si ebi ndụ.Jọn 13:35.Ndịàmà Jehova dị notu nòtù ụmụnna zuru ụwa ọnụ8. Omume ọjọọ dịgasị aṅaa ka ndị Chineke na-ezere?8Ndị Jehova na-arụsi ọrụ ike iji bie ndụ nke ime ihe neziokwu na nke ịkwụwa aka ọtọ. Ha na-ezere izu ohi, ịgha ụgha, omume rụrụ arụ, ịṅụbiga mmanya ókè, na ịchụ nta ego nụzọ akwụwaghị aka ọtọ. Ndị bụ di adịghị eti nwunye ha ihe. Tupu ha aghọọ Ndịàmà, ụfọdụ mere ihe ndị a, ma sitenenyemaka Jehova ha kwụsịrị ha. A sachara ha nanya Chineke.1 Ndị Kọrint 6:9-11.Ndị Na-eme Uche Chineke9. Gịnị ka otu akwụkwọ kwuru banyere ụka mmụọ nsọ ndị dị nAfrica?9Neziokwu, ọtụtụ okpukpe na-azọrọ na ha nwere eziokwu ahụ. Ha pụrụ izo aka noké ọrụ dị iche iche iji kwadoo ihe ha na-ekwu. Dị ka ihe atụ, otu akwụkwọ na-ekwu banyere ihe a na-akpọ ụka mmụọ nsọ nAfrica, sị: Òtù ọhụrụ dị iche iche nke Ndị Kraịst ewegharawo ihe dị ukwuu nọrụ ndị na-eme anwansi ma ọ bụ ndị dibịa. . . . Ha na-azọrọ na ha na-akọ ihe ga-emenụ, na-arụkwa ọrụ ebube. Ndị amụma nọ netiti ha na-ahụ ọhụụ, na-akọwakwa nrọ. Ha na-eji mmiri nsọ, mmanụ dị nsọ, ntụ, kandụl na ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ na-agwọ ma na-egbochi ọrịa.10, 11. Gịnị mere ihe ndị ahụ a na-akpọ ọrụ ebube na-ejighị egosi na okpukpe sitere naka Chineke?10Ndị na-ekpe okpukpe ndị a na-ekwu na ọrụ ebube bụ ihe àmà na-egosi na Chineke na-agọzi okpukpe ha. Ma ihe ahụ a na-akpọ ọrụ ebube abụghị ihe àmà na-egosipụta na otu okpukpe masịrị Jehova. Setan na-enye ụfọdụ ndị na-efe ofufe ụgha ike ịrụ ọrụ ndị dị ike. 2 Ndị Tesalonaịka 2:9 Ọzọkwa, Bible buru amụma na a ga-ewepụ onyinye ọrụ ebube ndị sitere naka Chineke, dị ka ibu amụma, ịsụ asụsụ dị iche iche, na ihe ọmụma pụrụ iche.1 Ndị Kọrint 13:8.11Jizọs dọrọ aka ná ntị, sị: Ọ bụghị onye ọ bụla nke na-asị m, Onyenwe anyị, Onyenwe anyị, ga-aba nalaeze nke eluigwe, kama ọ bụ onye na-eme uche Nna m nke nọ neluigwe ga-aba. Ọtụtụ mmadụ ga-asị m nụbọchị ahụ, Onyenwe anyị, Onyenwe anyị, ọ bụ na anyị ebughị amụma naha gị, chụpụkwa ndị mmụọ ọjọọ naha gị, rụọkwa ọtụtụ ọrụ dị ike naha gị? Ma mgbe ahụ, m ga-ekwupụtara ha, sị: Ọ dịghị mgbe m maara unu! Sinụ nebe m nọ pụọ, unu ndị ọrụ mmebi iwu.Matiu 7:21-23.12. Olee ndị ga-aba nAlaeze nke eluigwe?12Oleezi ndị ga-aba nAlaeze nke eluigwe? Ọ bụ ndị na-eme uche Jehova.Ndị Na-ekwusa Alaeze Chineke13. Gịnị bụ ọrụ Chineke gwara ndị ya ka ha rụọ taa, oleekwa ndị na-arụ ya?13Gịnị bụ uche Chineke maka ndị ya taa? Jizọs sịrị: A ga-ekwusakwa ozi ọma nke a nke alaeze nelu ụwa dum mmadụ bi ka ọ bụrụ àmà nye mba nile. Matiu 24:14 Nke a bụ ọrụ  Ndịàmà Jehova ji ịnụ ọkụ nobi na-arụ.14. Gịnị bụ Alaeze Chineke, oleekwa ndị ga-achị achị nAlaeze ahụ?14Nelu ụwa dum mmadụ bi, Ndịàmà Jehova na-akpọsa Alaeze Chineke dị ka ọchịchị eluigwe nke ga-achị elu ụwa dum nezi omume. Ha na-akụzi na Jehova ahọpụtawo Jizọs Kraịst ka ọ bụrụ Eze nke Alaeze ahụ, ya na 144,000 ndị ga-eso ya chịa bụ ndị e si netiti ihe a kpọrọ mmadụ họrọ.Daniel 7:14,18;Mkpughe 14:1,4.15. Gịnị ka Alaeze ahụ ga-ebibi?15Ndịàmà na-eji Bible egosi ndị mmadụ na Alaeze Chineke ga-ebibi usoro ihe dum nke Setan. Okpukpe ụgha na ozizi ya ndị na-adịghị asọpụrụ Chineke, ndị na-enyekwa Ekwensu otuto, ga-apụ nanya! Mkpughe 18:8 Ọchịchị nile nke ụmụ mmadụ, bụ ndị na-eguzogide Chineke, ga-apụkwa nanya!Daniel 2:44.16. Ole ndị ka Kraịst Jizọs ga-achị, oleekwa ebe ha ga-ebi?16Ọzọkwa, Ndịàmà Jehova na-eme ka a mara na Jizọs Kraịst ga-ewetara ndị nile na-eme ihe Chineke na-achọ uru ndị magburu onwe ha. Ha ga-abụ ndị ọ ga-achị nụwa. Bible na-ekwe nkwa, sị: Ọ ga-anapụta ogbenye mgbe ọ na-etiku ya; ọ ga-anapụtakwa onye e wedara nala mgbe ọ dịghị onye na-enyere ya aka.Abụ Ọma 72:12, 13.17. Nanị olee ndị na-akpọsa Alaeze Chineke?17E nweghị ìgwè ọ bụla ọzọ na-eme uche Chineke site nikwusa ozi ọma Alaeze ahụ. Ọ bụ ị Ndịàmà Jehova na-eme ka a mara Alaeze Chineke nelu ụwa nile.8 Jụ Okpukpe Ụgha; Kpee Ezi Okpukpe1. Nihe banyere ofufe, olee nhọrọ na-eche ndị mmadụ ihu taa?JIZỌS sịrị: Onye na-anọghị nakụkụ m na-emegide m. Matiu 12:30 Ma ànyị anọghị nakụkụ Jehova, anyị anọrọ nakụkụ Setan. Ihe ka nọnụ ọgụgụ mmadụ na-eche na ha na-ejere Chineke ozi nụzọ ọ na-anara, ma Bible na-ekwu na Setan na-eduhie ụwa dum mmadụ bi. Mkpughe 12:9 Ọtụtụ nde mmadụ kwenyere na ha na-efe Chineke ofufe, ma ọ bụ Setan bụ Ekwensu ka ha na-ejere ozi nezie! Otu nhọrọ na-eche ndị mmadụ ihu taa: Ha aghaghị ijere Jehova, bụ Chineke nke eziokwu ozi, ma ọ bụ jeere Setan, bụ nna nke ụgha, ozi.Abụ Ọma 31:5;Jọn 8:44.Kewapụ Onwe Gị nOkpukpe Ụgha2. Olee otu ụzọ Setan si agbalị igbochi ndị mmadụ ife Jehova ofufe?2Ikpebi ijere Jehova ozi bụ nhọrọ amamihe dị na ya ime, nhọrọ nke na-eweta nnwapụta Chineke. Ma Setan adịghị enwe obi ụtọ nebe onye ọ bụla nke na-ejere Chineke ozi nọ; ọ na-eme ka ihe siere ndị na-eme otú ahụ ike. Otu ụzọ o si eme nke a bụ site niweta ịkwa emo ma ọ bụ mmegide site naka ndị ọzọ, ọbụna site naka ndị enyi na ndị òtù ezinụlọ. Jizọs dọrọ aka ná ntị, sị: Nezie, ndị iro mmadụ ga-abụ ndị ezinụlọ nke ya.Matiu 10:36.3. Ọ bụrụ na ezinụlọ ma ọ bụ ndị enyi gị na-emegide ofufe ị na-efe Chineke, gịnị ka ị ga-eme?3Ọ bụrụ na nke ahụ emee gị, olee otú ị ga-esi meghachi omume? Ọtụtụ ndị maara na ụzọ ha si efe ofufe ezighị ezi, ma ha na-ala azụ ikewapụ onwe ha na ya. Ha na-eche na ime otú ahụ ga-abụ eguzosighị ikenihe nye ndị ezinụlọ ha. Ezi uche ọ dị na nke ahụ? Ọ bụrụ na ị mara na ndị ezinụlọ gị ji ọgwụ ọjọọ na-eme ihe, ị gaghị adọ ha aka ná ntị na ọgwụ ọjọọ ahụ ga-emerụ ha ahụ? Ị gaghị eso ha jiri ọgwụ ọjọọ na-eme ihe, ka ị ga-esonyere ha?4. Gịnị ka Jọshụa gwara ndị Izrel banyere ofufe noge ya?4Jọshụa gbara ndị Izrel ume ka ha kwụsị ihe omume okpukpe na ọdịnala ndị na-ezighị ezi nke ndị nna nna ha. Ọ sịrị: Ma ugbu a, na-atụnụ egwu Jehova, na-efekwanụ Ya ofufe nizu okè na neziokwu: wezụgakwanụ chi nile nke nna unu hà fere ofufe nofe Osimiri ahụ, na nIjipt; ma feenụ Jehova. Joshua 24:14 Jọshụa guzosiri ike nihe nye Jehova, Jehova gọzikwara ya. Ọ bụrụ na anyị eguzosie ike nihe nye Jehova, ọ ga-agọzikwa anyị.2 Samuel 22:26.Nkụzi OkpukpeNdị Bụ Eziokwu na Ndị Na-abụghị EziokwuAtọ nIme Otu:Ọtụtụ okpukpe na-akụzi na Chineke bụ Atọ nIme Otu. Ha na-ekwu na Nna ahụ bụ Chineke, Ọkpara ahụ Jizọs bụ Chineke, Mmụọ Nsọ bụkwa Chineke, ma ha abụghịkwa Chineke atọ kama otu Chineke.Bible akpọtụdịghị okwu ahụ bụ Atọ nIme Otu aha, ọ dịghịkwa akụzi na Jehova dị atọ ma bụrụ otu onye. Nanị Jehova bụ Chineke.Ndị Kọrint nke Mbụ 8:6na-asị: Nye anyị e nwere nezie otu Chineke bụ Nna. Jehova bụ Onye Kasị Elu. Jizọs abụghị Chineke kama ọ bụ Ọkpara Chineke. 1 Jọn 4:15 Notu aka ahụ, mmụọ nsọ abụghị Chineke. Mmụọ nsọ abụdịghị onye. Ọ bụ ike Chineke nke nọ nọrụ.Ọrụ 1:8;Ndị Efesọs 5:18.Mkpụrụ Obi:Ọtụtụ okpukpe na-akụzi na mkpụrụ obi bụ ihe dị nime mmadụ nke na-apụghị ịnwụ anwụ. Bible na-akụzi na mkpụrụ obibụonye ahụ, anyị makwa na mmadụ pụrụ ịnwụ anwụ.Jenesis 2:7;Ezikiel 18:4.Ọkụ Ala Mmụọ:Okpukpe ụgha dị iche iche na-akụzi na a na-emekpa mkpụrụ obi nke ndị ajọ omume ahụ ruo mgbe ebighị ebi na hel. Bible na-ekwu na ndị nwụrụ anwụ adịghị ama ihe ọ bụla. Eklisiastis 9:5 Bible na-akụzikwa na Chineke bụ ịhụya. 1 Jọn 4:8 Jehova, bụ Chineke nke na-ahụ nanya, enweghị mgbe ọ ga-eji ọkụ mekpaa ndị ọzọ ahụ.Igbe: Gịnị ka Bible na-akụzi banyere Atọ nIme Otu, mkpụrụ obi, na ọkụ ala mmụọ?Bibisie Ihe Ndị E Ji Eme Ihe nOfufe Ụgha5. Gịnị mere anyị kwesịrị iji bibie ihe nile metụtara ime anwansi?5Ikewapụ onwe anyị nokpukpe ụgha pụtakwara na anyị kwesịrị ibibi ihe ọ bụla metụtara anwansi ndị anyị pụrụ inwe, dị ka ọgwụ nchebe, mgbaaka na ọla aka ndị nwere ike mgbaasị, na ihe ndị yiri ha. Nke a dị mkpa nihi na ọ na-egosi na ọ bụ Jehova ka anyị tụkwasịrị obi anyị nile.6. Olee ihe Ndị Kraịst oge mbụ mere akwụkwọ ha ndị na-ekwu banyere ime anwansi?6Tụlee ihe ụfọdụ Ndị Kraịst oge mbụ mere mgbe ha kpebiri ikpe ezi okpukpe. Bible na-asị: Ọnụ ọgụgụ dịtụ ukwuu nke ndị na-eme anwansi chịkọtara akwụkwọ ha ma kpọọ ha ọkụ nihu mmadụ nile.Ọrụ 19:19.7. Gịnị ka anyị pụrụ ime ma ọ bụrụ na ndị mmụọ ọjọọ na-enyegharị anyị nsogbu?7Ndị mmụọ ọjọọ nwere ike ịdị na-enyegharị ụfọdụ ndị malitere ijere Jehova ozi nsogbu, bụ ndị tinyeburu aka kpọmkwem nịta amoosu, ime mgbaasị, ma ọ bụ nime anwansi. Ọ bụrụ na nke ahụ emee gị, kpọkuo Jehova nolu dara ụda nekpere, kpọọ aha ya. Ọ ga-enyere gị aka.Ilu 18:10;Jems 4:7.8. Olee otú Ndị Kraịst si ele arụsị, ihe oyiyi, na foto ndị e ji eme ihe nofufe ụgha anya?8Ndị chọrọ ijere Jehova ozi agaghị enwe arụsị, ihe oyiyi, ma ọ bụ ihe oyiyi okpukpe ọ bụla nke e ji efe ofufe ụgha, ma ọ bụ jiri ha na-eme ihe. Ezi Ndị Kraịst na-eje ije nokwukwe, ọ bụghị nihe anya na-ahụ. 2 Ndị Kọrint 5:7 Ha na-asọpụrụ iwu Chineke nke na-amachibido iji ihe oyiyi ọ bụla na-efe ofufe iwu.Ọpụpụ 20:4, 5.Soro Ndị Jehova Na-akpakọrịta9. Ndụmọdụ dị aṅaa ka Bible na-enye banyere ịbụ onye maara ihe?9Bible na-asị: Na-ejeso ndị maara ihe, ị ga-amakwa ihe. Ilu 13:20 Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịbụ ndị maara ihe, ọ dị anyị mkpa iso Ndịàmà Jehova na-eje ije ma ọ bụ na-akpakọrịta. Ọ bụ ha bụ ndị na-eje ije nokporo ụzọ nke na-eduba ná ndụ.Matiu 7:14.10. Olee otú Ndịàmà Jehova pụrụ isi nyere gị aka ijere Chineke ozi?10Ndịàmà nwere ezi mmasị nebe ndị mmadụ nọ. Ọrụ ha bụ inyere ndị nwere obi eziokwu aka ịghọta eziokwu Bible ndị na-eduba ná ndụ ebighị ebi. Ha pụrụ inyere gị aka site niduziri gị ọmụmụ Bible nefu. Ha ga-aza ajụjụ gị ma gosi gị ụzọ isi tinye ihe ọmụma Bible nọrụ ná ndụ gị.Jọn 17:3.11. Olee otú nzukọ Ndị Kraịst ga-esi nyere gị aka?11Ná nzukọ ha dị iche iche, bụ ndị a na-enwekarị nỤlọ Nzukọ Alaeze, ị ga-amụtakwu banyere ụzọ Jehova. A ga-ewusikwu ọchịchọ i nwere ikpe ezi okpukpe ike. Ị ga-enwetakwa ọzụzụ nụzọ isi nyere ndị ọzọ aka ịmụta eziokwu Bible.Ndị Hibru 10:24, 25.12. Olee otú ekpere pụrụ isi nyere gị aka ijere Chineke ozi?12Ka ị na-amụtakwu ihe banyere uche Jehova na nzube ya, o yikarịrị ka ị ga-eji ụzọ ịhụya ya kpọrọ ihe karị. I kwesịkwaraito eto nọchịchọ i nwere ime ihe na-atọ ya ụtọ na izere ihe ndị na-adịghị amasị ya. Cheta na ị pụrụ ịgakwuru Jehova nekpere iji rịọ ya ka o nyere gị aka ime ihe ziri ezi ma na-ezere ihe ọjọọ.1 Ndị Kọrint 6:9, 10;Ndị Filipaị 4:6.Olee otú ị pụrụ isi na-efe ezi ofufe?13. Olee otú ị pụrụ isi mee ka obi Jehova ṅụrịa?13Ka oge na-aga, ka ị na-eto eto nụzọ ime mmụọ, obi abụọ adịghị ya na ị ga-ahụ mkpa ọ dị ịghọ Onyeàmà Jehova raara onwe ya nye, nke e mere baptizim. Site nịghọ otu nime ndị Jehova, ị ga-eme ka obi Jehova ṅụrịa. Ilu 27:11 Ị ga-eso ná ndị obi ụtọ bụ ndị Chineke na-ekwu banyere ha, sị: M ga-ebi netiti ha, jegharịakwa netiti ha, m ga-abụkwa Chineke ha, ha ga-abụkwa ndị m.2 Ndị Kọrint 6:16.9 Ezi Okpukpe Pụrụ Ịbara Gị Uru Ruo Mgbe Ebighị Ebi!1. Gịnị ga-eme ma ọ bụrụ na anyị abịaruo Chineke nso?JEHOVA hụrụ ndị na-ejere ya ozi nanya. Ọ bụrụ na i fee Jehova, ọ ga-agọzi gị ugbu a nakwa nọdịnihu. Bible na-ekwu, sị: Bịaruonụ Chineke nso, ọ ga-abịarukwa unu nso.Jems 4:8.2. Olee otú anyị ga-esi bịaruo Chineke nso, oleekwa otú nke a ga-esi metụta ekpere anyị?2Iji bịaruo Chineke nso, ị ghaghị ịmụ Okwu ya ma tinye ya nọrụ. Ọ bụrụ na i kpee ekpere nụzọ kwekọrọ nuche ya, Jehova ga-aṅa ntị nekpere gị ma zaa ha. Onye Kraịst bụ Jọn onyeozi dere, sị: Nke a bụkwa obi ike nke anyị nwere nebe Chineke nọ, na, nagbanyeghị ihe ọ bụ nke anyị na-arịọ dị ka uche ya si dị, ọ na-anụ olu anyị. Ọzọkwa, ọ bụrụ na anyị maara na ọ na-anụ olu anyị nihe banyere ihe ọ bụla anyị na-arịọ, anyị maara na anyị gaje inwe ihe ndị anyị rịọrọ ebe anyị rịọworo ha naka ya.1 Jọn 5:14, 15.3-7. Olee otú anyị ga-esi nweta amamihe sitere naka Chineke, oleekwa otú ọ pụrụ isi nyere anyị aka?3Ọzọkwa, ka ị na-abịaru Chineke nso, ọ ga-enye gị amamihe ị ga-eji mee ihe banyere ihe ndị na-ebilite kwa ụbọchị ná ndụ. Bible na-asị: Ọ bụrụ na amamihe kọrọ onye ọ bụla nime unu, ka ọ nọgide na-arịọ Chineke.Jems 1:5.4Olee ụzọ amamihe sitere naka Chineke pụrụ isi nyere gị aka? Otu bụ na ọ pụrụ inyere gị aka ịmata ihe ndị na-adịghị amasị Jehova. Ị pụkwara ịmata ihe mere ihe ndị a ji dị njọ na ihe ị pụrụ ime iji zere ịdị na-eme ha. Ihe ọmụma dị otú ahụ pụrụ ichebe gị pụọ nọtụtụ nsogbu ndị na-adakwasị ndị mmadụ nozuzu ha. Dị ka ihe atụ, ịṅa ntị na ndụmọdụ Chineke bụ ka a dị ọcha nomume na-enye aka ichebe ndị Chineke pụọ nịtụrụ ime a na-achọghị, ọrịa ndị a na-ebute site ná mmekọahụ, na alụmdi na nwunye obi ụtọ na-adịghị na ya ma ọ bụ nke tisara etisa.5Olee ihe ọzọ amamihe nke Chineke na-enye pụrụ imere gị? Ọ pụrụ ime ka i nwee ike inweta ihe kasị mma ná ndụ. Ọ pụrụ inyere gị aka ime mkpebi amamihe dị na ya nihe ndị a na-eme ná ndụ, dị ka ijizi ego gị ejizi. Ị ga-enwe ike ịchụso ihe mgbaru ọsọ ndị bara uru ma jụ ihe mgbaru ọsọ ndị na-enweghị abamuru na-adịte aka.6Amamihe sitere naka Chineke pụkwara inyere gị aka ná mmekọrịta nke gị na ndị ọzọ. Ị pụrụ ibi ndụ ezinụlọ nke na-enye obi ụtọ karị. Ị pụrụ iso ndị ọzọ wulite ezi ọbụbụenyi, nke ga-adịte aka, ị pụkwara ịbụ onye a na-akwanyere ùgwù, ọbụna onye ndị na-adịghị ejere Chineke ozi na-akwanyere ùgwù.7Ọzọkwa, gị inwe amamihe sitere naka Chineke ga-eme ka ụzọ i si ele ndụ anya ka mma. Ọ ga-enyere gị aka ịnagide ihe isi ike na ndakpọ olileanya ndị a na-enwe ná ndụ. Ọzọ, ị ga-enwe nchekwube ma nwee echiche kwesịrị ekwesị banyere ọdịnihu. Naka nke ya, nchekwube ga-eso mee ka i nwee ahụ ike nuche na nanụ ahụ.Ilu 14:30;Aịsaịa 48:17.8. Ọ bụrụ na ị na-ejere Chineke ozi, olee ihe ndị ị na-agaghị na-atụ egwu ha?8Ọ bụrụ na i jeere ezi Chineke ahụ ozi, ị ga-enwere onwe gị pụọ negwu na-atụ ndịna-adịghị ejere ya ozi. Nihi na ị maara na ndị nwụrụ anwụ adịghị ndụ nime ili, ị gaghị na-atụ ndị nwụrụ anwụ egwu. Nihi na i nwere ntụkwasị obi ná nkwa Chineke kwere ịkpọlite ndị nwụrụ anwụ nọnwụ, ị gaghị na-atụ egwu ịnwụ. Ebe ọ bụkwa na ị maara Chineke nwere ike ime ihe nile, ị gaghị na-atụ ịta amoosu ma ọ bụ mgbaasị egwu.Jọn 8:32.Ndị Ezi Omume Ga-enweta Ala9-11. Olee ndị ga-ebi na Paradaịs, oleekwa ndị na-agaghị ebi na ya?9Ọ bụrụ na ị bịaruo Chineke nso, ị gaghị na-atụ ọdịnihu egwu. Dị ka anyị hụworo, Bible buru ọtụtụ nime nsogbu ndị anyị na-ahụ nelu ụwa taa namụma. Jehova na-agwa anyị na ihe ndị a ga-adịru ị nwa oge; Alaeze Chineke ga-eme ka ụwa a bụrụ paradaịs nisi nso.Luk 21:10, 11,31;23:43.10Ọ bụ ị ndị na-abịaru Jehova nso ma na-ejere ya ozi ga-ebi na Paradaịs. Bible na-ekwu, sị: Ọ fọdụrụ nwa mgbe, onye na-emebi iwu agaghị adịkwa: ị ga-elekwasịkwa ọnọdụ ya anya, ma ọ gaghị anọ. Ma ndị dị umeala nobi ga-enweta ala; ịba ụba nke udo ga-atọkwa ha ụtọ.Abụ Ọma 37:10, 11.11Ndị ji ịgba isi akwara jụ irube isi niwu ezi omume Chineke ga-atụfu ndụ ha ruo mgbe ebighị ebi. 2 Ndị Tesalonaịka 1:8, 9 Ha agakwaghị adị ndụ. Ha ga-eso Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya nwụọ ọnwụ ebighị ebi. Mkpughe 20:10,14 Ma ndị mụtara ihe banyere Jehova ma jeere ya ozi ga-enwe ezi obi ụtọ na Paradaịs elu ala.Ọdịnihu Magburu Onwe Ya!12. Gịnị ka Bible na-ekwu banyere ọdịnihu?12Jehova nwere ihe ndị magburu onwe ha ọ kwadebeere ndị hụrụ ya nanya! Leedị ihe Okwu ya na-ekwu banyere ndụ nime ụwa Paradaịs:Nri bara ụba a ga-eri:Ka ọtụtụ ọka ma ọ bụ nri dị nala nelu ugwu nile; mkpụrụ ya ga na-eme mkpatụ dị ka Lebanọn.Abụ Ọma 72:16.Ha ga-ewukwa ụlọ, biri nime ha.Aịsaịa 65:21.Ọrụ na-enye obi ụtọ:Ndị M họpụtaworo ga-enwekwa ihe aka ha rụtara mgbe dị anya nke ukwuu. Ha agaghị adọgbu onwe ha nọrụ nefu.Aịsaịa 65:22, 23.Ọrịa agaghị adị:Onye obibi ya agaghị asị, Ana m arịa ọrịa.Aịsaịa 33:24.Nkwarụ agaghị adị:Mgbe ahụ ka a ga-emeghe anya ndị ìsì, ọ bụkwa ntị nke ndị ntị chiri ka a ga-emeghe. Mgbe ahụ ka onye ngwụrọ ga-amali dị ka ele, ire onye ogbi ga-etikwa mkpu ọṅụ.Aịsaịa 35:5, 6.Ihe mgbu, iru újú, ọnwụ agaghị adị:Chineke ga-ehichapụkwa anya mmiri ọ bụla nanya ha, ọnwụ agaghị adị ọzọ, iru újú ma ọ bụ mkpu ákwá ma ọ bụ ihe mgbu agaghịkwa adị ọzọ. Ihe mbụ agabigawo.Mkpughe 21:4.Agha agaghị adị:Chineke na-eme ka agha nile kwụsị ruo nsọtụ ụwa.Abụ Ọma 46:9.Ndụ ebighị ebi:Ndị ezi omume ga-enweta ala, birikwa nelu ya ruo mgbe ebighị ebi.Abụ Ọma 37:29.13. Nanị ònye pụrụ ime ka ụwa a ghọọ paradaịs, nihi gịnịkwa?13Ọ dịghị mgbe ụmụ mmadụ ga-enwe ike imezu ihe ndị dị otú ahụ, ma Jehova nwere ike ime ihe ọ bụla o kwuru na ya ga-eme. Ọ dịghị ihe pụrụ igbochi ya ime ihe ọ chọrọ ime. Bible na-ekwu, sị: Nye Chineke, ọ dịghị okwu ọ bụla e kwupụtaworo nke ga-abụ ihe na-apụghị ime eme.Luk 1:37.14. Olee otú ị pụrụ isi banye nokporo ụzọ nke na-eduba ná ndụ ebighị ebi?14Site naka Ndịàmà ya, Jehova na-enye ndị mmadụ nebe nile ohere isi nọnụ ụzọ ámá dị warara banye ma gaa ije nokporo ụzọ nke na-eduba ná ndụ ebighị ebi. Soro ná ndị obi ụtọ na-anakwere òkù ahụ. Kpee ezi okpukpe ahụ ma nweta ngọzi Jehova ruo mgbe ebighị ebi!Matiu 7:13, 14. 