 Ụlọ Nche Nke A Na-amụ Amụ, Mach 2016  Gịnị Mere Jizọs Ji Taa Ahụhụ ma Nwụọ?MAGAZIN A bụỤlọ Nchena-enye Jehova Chineke, bụ Onye na-achị eluigwe na ụwa, otuto. Ozi ọma dị na ya na-akasi ndị mmadụ obi. Ozi ọma ahụ bụ na Alaeze Chineke, nke bụ ọchịchị dị neluigwe, ga-eme ka ajọ omume niile kwụsị noge na-adịghị anya, meekwa ka ụwa ghọọ paradaịs. Ọ na-agwa ndị mmadụ ka ha nwee okwukwe na Jizọs Kraịst, bụ onye nwụrụ ka anyị wee nweta ndụ ebighị ebi, onye bụkwa Eze na-achị ugbu a nAlaeze Chineke. Ndịàmà Jehova na-ebipụta magazin a kemgbe afọ 1879. Ọ naghị etinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ihe niile ọ na-ekwu si na Baịbụl.A naghị ere akwụkwọ a ere. O so nihe e ji arụ ọrụ ịkụziri ndị mmadụ Baịbụl nụwa dum. E jikwa onyinye sí ndị mmadụ nobi akwado ọrụ a.Ị chọọ inye onyinye, biko gaa na Ọ gwụkwala ma è dere aha Baịbụl ọzọ, amaokwu Baịbụl ndị e dere nakwụkwọ a si na Baịbụl e ji asụsụ Igbo a na-ede noge a dee, ya bụ,Baịbụl NsọNsụgharị Ụwa Ọhụrụ nke Akwụkwọ Nsọ.Isiokwu Ndị Dị na Magazin AOkwu MmaliteOLEE IHE I CHERE?Ò nwere uru okwu a a ma ama e dere nokpuru ebe a ga-abara gị?Chineke hụrụ ụwa nanya nke ukwuu nke na o nyere Ọkpara ọ mụrụ naanị ya.Jọn 3:16.IsiokwuỤlọ Nchea kọwara uru ọnwụ Jizọs na ahụhụ ọ tara ga-abara gị.Ihe Ndị A Kọrọ Gbasara Jizọs Hà Mere Eme nEziokwu?Ị ga-agụta akụkọ a nakwụkwọ Matiu, Mak, Luk, na Jọn. Ha dị nAkwụkwọ Nsọ Grik nke Ndị Kraịst, nke ọtụtụ ndị na-akpọ Agba Ọhụrụ. Ma, ihe ndị ahụ a kọrọ hà mere eme neziokwu? Ajụjụ a dị oké mkpa. Ọ bụrụ na ha emeghị eme, o nweghị uru mmadụ ịghọ Onye Kraịst bara, olileanya anyị nwere na anyị ga-adị ndụ ebighị ebi na Paradaịs dịkwa ka mmadụ ịmụ anya na-arọ nrọ. 1 Ndị Kọrịnt 15:14 Ma ọ bụrụkwanụ na ha mere eme neziokwu, ọ pụtara na ọtụtụ ihe ọma ga-emere ụmụ mmadụ nọdịnihu, i nwekwara ike iso ná ndị ọ ga-emere. Ka anyị chọpụtazie ma ihe ndị a kọrọ nakwụkwọ Matiu, Mak, Luk na Jọn hà mere eme ka hà bụ akụkọ ifo.IHE IHE NDỊ MERE EME NA-EGOSIAkwụkwọ Matiu, Mak, Luk na Jọn adịghị ka akụkọ ifo. Ị gụọ ha, ị ga-ahụ na ndị dere ha kpachapụrụ anyadee ihe ndị merenụ otú ha si mee. Dị ka ihe atụ, ha kpọrọ aha obodo ndị dị adị, ọtụtụ nime obodo ndị ahụ dịkwa ruo taa. Ha kọrọ gbasara ndị dịrị ndụ nụwa a, ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme achọpụtakwala na ndị ahụ ha kọrọ akụkọ ha dịrị ndụ nụwa noge ahụ.Luk 3:1, 2,23.Noge ndịozi Jizọs nakwa mgbe ihe dị ka otu narị afọ gachara, ụfọdụ ndị na-ede akụkọ ihe mere eme biri noge ahụ dere gbasara Jizọs.Ihe Matiu, Mak, Luk na Jọn dekwara gbasara otú e si kpọgide ya nosisi dabara notú ndị Rom oge ahụ si egbu onye a mara ikpe ọnwụ. Matiu, Mak, Luk na Jọn kọrọ ihe ndị ha kọrọ otú gosiri na ha mere eme neziokwu. Ha kọdịrị ihe ụfọdụ ndị na-eso ụzọ Jizọs na-emetaghị. Matiu 26:56;Luk 22:24-26;Jọn 18:10, 11 Ihe a niile gosiri na ha kwuru eziokwu nakwa na ihe niile ha dere gbasara Jizọs bụ eziokwu.JIZỌS Ò BILITERE NỌNWỤ NEZIOKWU?E nwere ọtụtụ ndị kweere na Jizọs dịrị ndụ ma mechaa nwụọ, ma ụfọdụ ekwetaghị na o bilitere nọnwụ. Ndịozi ya ekwetadịghị mgbe mbụ a gwara ha na o bilitela nọnwụ. Luk 24:11 Ma ha na ndị ọzọ na-eso ụzọ Jizọs mechara kweta mgbe hahụrụJizọs ugboro ugboro mgbe o bilitechara nọnwụ. O nwedịrị mgbe Jizọs pụtara nihu ihe karịrị narị mmadụ ise.1 Ndị Kọrịnt 15:6.Ndị na-eso ụzọ Jizọs katara obi na-agwa mmadụ niile, ọbụnadị ndị ahụ gburu Jizọs, na a kpọlitela ya nọnwụ nagbanyeghị na e nwere ike ịtụ ha mkpọrọ ma ọ bụdị gbuo ha. Ọrụ Ndịozi 4:1-3,10,19, 20;5:27-32 Hà gaara akata obi otú a ma ọ bụrụ na ha ejighị naka na a kpọlitela Jizọs nọnwụ? Ihe mere ọtụtụ ndị ji ghọọ Ndị Kraịst, ma noge ahụ ma taa, bụ nihi na obi siri ha ike na a kpọlitere Jizọs nọnwụ.Ị gụọ ihe ndị Matiu, Mak, Luk na Jọn dere gbasara ọnwụ na mbilite nọnwụ Jizọs, ị ga-ama na ha bụ eziokwu. Ọ bụrụkwa na i jiri nwayọọ gụọ ha, ọ ga-edo gị anya na ihe ndị a mere eme. Ha ga-edokwu gị anya ma ị ghọtaihe mereha ji mee. Isiokwu na-eso nke a ga-akọwa ya.Gịnị Mere Jizọs Ji Taa Ahụhụ ma Nwụọ?Ọ bụrụ na mmadụ ajụọ gị ma ị ga-achọ ịdị ndụ ebighị ebi, gịnị ka ị ga-aza? Ọtụtụ ndị ga-asị na ha ga-achọ, mana, ha echeghị na ọ ga-ekwe omume. Ha ga-asịkwa na onye ọ bụla dị ndụ ga-anwụrịrị otu ụbọchị.Ma ọ bụrụkwanụ na a jụọ gị ma ị chọrọ ịnwụ, gịnị ka ị ga-aza? Ọtụtụ ndị ga-asị mba. Gịnịdị ka anyị na-ekwu? Anyị na-achọ ịdịrị ndụ na-aga nagbanyeghị ọtụtụ nsogbu ndị na-abịara anyị. Baịbụl kwuru ihe gosiri na Chineke kere anyị ka ịdị ndụ na-agụ anyị agụụ. O kwudịrị na o tinyewo ọbụna mgbe ebighị ebi nobi anyị.Ekliziastis 3:11.Ma, ụmụ mmadụ anaghị adị ndụ ebighị ebi taa. Gịnị meziri? Ò nweela ihe Chineke mere iji napụta anyị? Anyị mata ihe Baịbụl kwuru gbasara ajụjụ ndị a, obi ga-adị anyị ụtọ, anyị ga-amatakwa ihe mere Jizọs ji taa ahụhụ ma nwụọ.GỊNỊ MERE NA ANYỊ ANAGHỊ ADỊ NDỤ EBIGHỊ EBI?Jenesis isi nke mbụ ruo nke atọ gwara anyị na Chineke gwara Adam na Iv ihe ha ga-eme iji dịrị ndụ ebighị ebi. Ebe ahụ kọkwara otú ha si nupụrụ Chineke isi nke mere ka ha gharazie ịdị ndụ ebighị ebi. Otú e si kọọ akụkọ a dị nnọọ mfe nghọta nke na ụfọdụ ndị na-asị na ọ bụ akụkọ ifo. Ma, ị gụọ akwụkwọ Jenesis, ị ga-ahụ na ọ kọrọ ihe ndị mere eme otú ahụ Matiu, Mak, Luk na Jọn si kọọ ihe mere eme.Gịnị ka nnupụisi Adam kpatara? Baịbụl kwuru, sị: Mmehie si naka otu mmadụ ya bụ, Adam bata nụwa, ọnwụ esikwa ná mmehie bata, ọnwụ wee si otú ahụ gbasaa ruo mmadụ niile nihi na ha niile mehiere. Ndị Rom 5:12 Adam ghọrọ onye mmehie mgbe o nupụụrụ Chineke isi. Ọ bụ ya mere na ọ dịghịzi ndụ ebighị ebi. Ebe anyị bụ ụmụ ya, anyị ketakwara mmehie ya. Ọ bụ ya mere anyị ji arịa ọrịa, na-aka nká ma na-anwụkwa anwụ. Otú a anyị si keta mmehie naka Adam dabara nihe ndị sayensị chọpụtara gbasara otú ụmụ si eyi ndị mụrụ ha. Ma, ò nweela ihe Chineke mere iji napụta anyị?IHE CHINEKE MERELA IJI NAPỤTA ANYỊNeziokwu, Chineke emeela ndokwa ka ụmụ Adam nwee ike ịdị ndụ ebighị ebi nke Adam na-adịlighị nihi nnupụisi ya. Olee otú Chineke si mee ya?Baịbụl kwuru náNdị Rom 6:23na ụgwọ ọrụ nke mmehie na-akwụ bụ ọnwụ. Ọ pụtara na onye mehierenụ ga-anwụ. Adam nwụrụ nihi na o mehiere. Anyịnwa na-anwụkwa anwụ nihi na anyị na-eme mmehie. Ma, ọ bụghị anyị kpatara ihe mere anyị ji anwụ, kama, anyị ketara mmehie naka Adam. Nihi ya, Chineke gosiri na ọ hụrụ anyị nanya zite Ọkpara ya, bụ Jizọs, ka ọ bịa jiri ndụ ya kwụọ ụgwọ mmehie anyị. Olee otú ọ ga-esi eme ya?Ọnwụ Jizọs mere ka anyị nwee olileanya na anyị ga-adị ndụ ebighị ebi, na-enwe obi ụtọEbe ọ bụ na Adam bụ mmadụ zuru okè tupu ya enupụ isi, mezie ka anyị bụrụ ndị mmehie ma na-anwụ anwụ, onye ga-enweli ike ịnapụta anyị naka mmehie na ọnwụ ga-abụ mmadụ zuru okè, nke na-agaghị enupụ isi ruo mgbe ọ nwụrụ. Baịbụl si otú a kọwaa ya: Ebe ọ bụ na e mere ka ọtụtụ mmadụ ghọọ ndị mmehie site ná nnupụisi nke otu onye ahụ, otú ahụkwa ka a ga-eme ka ọtụtụ mmadụ ghọọ ndị ezi omume site ná nrubeisi nke otu onye ahụ. Ndị Rom 5:19 Ọ bụ Jizọs bụ otu onye ahụ rubere isi. O si neluigwe bịa ghọọ mmadụ zuru okè nụwa,nwụọkwa maka anyị. Ọ bụ ya mere anyị ga-eji nwee ike ịbụ ndị ezi omume nanya Chineke ma nwee olileanya ịdị ndụ ebighị ebi.IHE MERE JIZỌS JI TAA AHỤHỤ MA NWỤỌMa, gịnị mere Jizọs ji kwesị ịnwụ tupu ya enwee ike ịnapụta anyị? Chineke Pụrụ Ime Ihe Niile ó nweghị ike ikwu ka ụmụ Adam dịrị ndụ ebighị ebi nenweghị onye ga-anwụ maka ha? O doro anya na o nwere ikike ime ya. Ma, o mee ya, ihe ọ na-ekwu bụ na iwu ya, bụ na ụgwọ ọrụ mmehie bụ ọnwụ, enweghịzi isi. Ma, ọ gaghịnụ eji maka otú ihe si dapụta megharịa iwu a dị ezigbo mkpa. Ọ bụ niwu a ka ikpe ziri ezi hiwere isi.Abụ Ọma 37:28.Á sị na Chineke ekpeghị ikpe ziri ezi nokwu a, obi agaaraghị na-esi ụmụ mmadụ ike na ọ ga na-ekpe ikpe ziri ezi nokwu ndị ọzọ. Dị ka ihe atụ, olee ihe ọ ga-agbakwasị ụkwụ na ya kpebie nwa Adamnke ruru eru ịdị ndụ ebighị ebi? Ya kwe nkwa, à ga-atụkwasịli ya obi na ọ ga-emezu ya? Ebe ọ bụ na Chineke mere ihe ziri ezi iji gbapụta anyị, obi siri anyị ike na ọ ga na-eme ihe ziri ezi mgbe niile.Chineke ji àjà Jizọs ji ndụ ya chụọ mee ka anyị nwee olileanya ịdị ndụ ebighị ebi mgbe ụwa ga-aghọ Paradaịs. Legodị ihe a Jizọs kwuru naJọn 3:16: Chineke hụrụ ụwa nanya nke ukwuu nke na o nyere Ọkpara ọ mụrụ naanị ya, ka e wee ghara ibibi onye ọ bụla nke nwere okwukwe na ya, kama ka o nwee ndụ ebighị ebi. Ihe a Jizọs kwuru pụtara na ọnwụ ya gosiri na Chineke na-ekpe ikpe ziri ezi mgbe niile. Ma, nke ka nke bụ na o gosiri na Chineke hụrụ ụmụ mmadụ nanya nke ukwuu.Oleekwanụ ihe mere Jizọs ji taa ezigbo ahụhụ tupu ya anwụọ dị ka Matiu, Mak, Luk na Jọn si kọọ? Otú ahụ Jizọs si die ahụhụ niile ọ tara, rubere Chineke isi ruo mgbe ọ nwụrụ, gosiri na Ekwensu ghara ụgha mgbe ọ sịrị na o nweghị mmadụ ọ bụla ga-erubeliri Chineke isi ma ọ na-ata ahụhụ. Job 2:4, 5 E nwere ike iche na ihe Setan kwuru bụ eziokwu mgbe ahụ o mere ka Adam, bụ onye zuru okè, mehie. Ma, Jizọs, bụkwa onye zuru okè ka Adam, rubeere Chineke isi nagbanyeghị ahụhụ ndị ọ tara. 1 Ndị Kọrịnt 15:45 O si otú ahụ gosi na Adam nonwe ya gakwaara erubere Chineke isi ma á sị na ọ chọrọ. Jizọs diri ahụhụ ndị ọ tara, si otú ahụ kụziere anyị ihe anyị kwesịrị ịna-eme. 1 Pita 2:21 Chineke gọziri Ọkpara ya maka otú o si rubere ya isi. O nyere ya ndụ na-enweghị ọgwụgwụ neluigwe.OTÚ ỌNWỤ JIZỌS GA-ESI ABARA GỊ URUJizọs nwụrụ anwụ neziokwu. Ọnwụ ya mere ka anyị nwee olileanya ịdị ndụ ebighị ebi. Ị ga-achọ ịdị ndụ ebighị ebi? Jizọs kwuru ihe anyị ga-eme iji dịrị ndụ ebighị ebi. Ọ sịrị: Iji nweta ndụ ebighị ebi, ọ dị ha mkpa ịmata gị nke ọma, onye naanị ya bụ ezi Chineke, matakwa onye i zitere, bụ Jizọs Kraịst.Jọn 17:3.Ndị bipụtaraỤlọ Nchea dị njikere inyere gị aka ka ị matakwuo Jehova, bụ ezi Chineke, na Ọkpara ya, bụ Jizọs Kraịst. Obi ga-adị Ndịàmà Jehova nọ nobodo unu ụtọ inyere gị aka ma ị chọọ. Ị ga-ahụkwa ihe ga-enyere gị aka ma ị gaa nadres Ịntanet anyị bụ Ndị Kraịst Hà Kwesịrị Ịna-efe Chineke nEbe Ndị E Weere Ka Ebe Nsọ?NAFỌ ọ bụla, ihe karịrị nde mmadụ isii na-aga notu oké ọhịa osisi sida juru, nke dị nobodo a na-akpọ Shima Peninsula na Japan. Ndị okpukpe Shinto rụụrụ chi ha ụlọ nebe ahụ. Chi a bụ chi anyanwụ nke nwaanyị. Aha ya bụ Amaterasu Omikami. O ruola ihe dị ka puku afọ abụọ ndị Shinto fewere chi a. Ọ na-abụ ndị na-efe chi a bịarute, ha ebu ụzọ kwọọ aka ha, saakwa ọnụ ha iji dị ọcha. Ha na-eguzorozi nihu ụlọ arụsị ha na-akpọ isiala, na-akụ aka, na-ekpekukwa chi nwaanyị ha ekpere.Ndị Shinto ewereghị na o nwere ihe o mere ma ndị òtù ha nweekwa okpukpe ọzọ ha na-ekpe. Ụfọdụ ndị na-ekpe okpukpe Buda, na ndị sị na ha bụ Ndị Kraịst, nakwa ndị na-ekpe okpukpe ndị ọzọ ewereghịkwa na o nwere ihe o mere ma ha gaa nihu arụsị ndị Shinto soro ha fee chi ha.Ọtụtụ okpukpe ndị a ma ama nụwa nwere ebe ndị ha weere na ha dị nsọ,ọtụtụ nde mmadụ na-agakwa ebe ndị ahụ. Nobodo ebe ọtụtụ ndị sị na ha bụ Ndị Kraịst, e nwere ọtụtụ chọọchị ndị a rụrụ na ebe ndị a kpụrụ ihe dị iche iche sị na e nyefere ha Jizọs, Meri ma ọ bụ ndị nsọ. E nwekwara ndị nke na-arụ chọọchị ha nebe ihe ụfọdụ a kọrọ na Baịbụl mere ma ọ bụ nebe a sị na a nọ rụọ ọrụ ebube noge ndị na-adịbeghị anya ma ọ bụkwanụ nebe e dowere ihe ndị a kpụrụ akpụ e ji echeta ndị a sị na ha dị nsọ. Ọtụtụ ndị na-aga nebe e weere ka ebe nsọ nihi na ha kweere na Chineke ga-aka anụ ekpere ha ma ha nọrọ ebe ahụ kpee ya. Ndị ọzọ na-ewere ya na ịgba mbọ soro gaa ala nsọ na-egosi na ha ejighị okpukpe ha egwu egwu.Foto ndị gara nebe ndị Shinto rụụrụ chi ha ụlọ nebe a na-akpọ Ise na Japan, nakwa nebe a kpụrụ Meri nime ọgba dị na Luude dị na FransChineke ọ ga-aka anụ ekpere anyị ma anyị kpee ya nebe e weere ka ebe nsọ? Ọ na-amasị Chineke ma mmadụ gaa nobodo a sị na ọ dị nsọ iji fee ya? Ndị Kraịst hà kwesịdịrị ịna-aga efe Chineke nebe ndị ahụ? Anyị mata azịza ajụjụ ndị a, ọ ga-enyere anyị aka ịmata ma ọ dị mma ịga fee Chineke nebe ndị ahụ, matakwa otú Chineke chọrọ ka anyị si na-efe ya.FEE CHINEKE NIME MMỤỌ NA NEZIOKWUGịnị ka Jizọs bu nuche mgbe ọ sịrị na anyị ga-efe Chineke nime mmụọ na neziokwu?E nwere otu oge Jizọs si nobodo Sameria na-agafe, kwụsịtụ ka o zuru ike nolulu mmiri dị nso na Saịka. Ka ọ nọ nebe ahụ, otu nwaanyị Sameria bịara isere mmiri, Jizọs ebido kpanyewere ya ụka. Ihe Jizọs gwara nwaanyị a ga-enyere anyị aka ịghọta otú Chineke si ewere ịga fee ya nebe e weere ka ebe nsọ. Ka ha na-akparịta ụka, nwaanyị ahụ gwara Jizọs otu ihe dị ezigbote iche notú ndị Juu si efe Chineke na otú ndị Sameria si efe ya. Ọ sịrị: Nna nna anyị hàfere Chineke nugwu a; ma unu na-ekwu na ọ bụ na Jeruselem ka ndị mmadụ kwesịrị ịnọ fee Chineke.Jọn 4:5-9,20.Ugwu nwaanyị ahụ na-ekwu okwu ya bụ Ugwu Gerizim. Ọ dị ihe dị ka kilomita iri ise ma e si ebe ugwu Jeruselem gawa ya. O nwere oge ndị Sameria rụrụ ụlọ nsọ nebe ahụ, na-agakwa na ya eme Ememme Ngabiga na ememme ndị ọzọ. Ma, Jizọs esoghị nwaanyị ahụ rụwa ụka gbasara ebe e kwesịrị ịnọ na-efe Chineke. Kama, ọ gwara ya, sị: Nwaanyị, kwere ihe m na-ekwu, oge awa na-abịa mgbe ọ na-agaghị abụ nugwu a ma ọ bụ na Jeruselem ka unu ga-anọ fee Nna m ofufe. Jọn 4:21 Ihe a Jizọs kwuru nwere ike ịtụ nwaanyị ahụ nanya, karịchaa, maka na Jizọs nonwe ya bụkwa onye Juu. Gịnị ga-eme ka a kwụsị ịna-aga nụlọ nsọ Jeruselem efe Chineke?Jizọs kwukwara, sị: Oge awa na-abịa, ọ bụkwa ugbu a, mgbe ndị na-efe ezi ofufe ga-efe Nna m nime mmụọ na neziokwu, nihi na, nezie, Nna m na-achọ ka ndị dị otú ahụ fee ya ofufe. Jọn 4:23 Kemgbe ọtụtụ narị afọ, ndị Juu weere na agadaga ụlọ nsọ ahụ dị na Jeruselem ka bụ ebe onye ọ bụla ga na-abịa efe Chineke. Ha na-aga ebe ahụ ugboro atọ nafọ achụrụ Jehova Chineke ha àjà. Ọpụpụ 23:14-17 Ma, Jizọs kwuru na ihe ndị a niile ga-akwụsị, nakwa na ndị na-efe ezi ofufe ga-efe Chineke nime mmụọ na neziokwu.Ụlọ nsọ ndị Juu bụ ụlọ a na-ahụ anya, nke nwere ebe ọ dị. Ma, mmụọ na eziokwu abụghị ihe a na-ahụ anya, nke a ga-asị lekwa ebe ha dị. Ihe Jizọs na-ekwu bụ na ezigbo Onye Kraịst agaghị enwe ebe o weere ka ebe nsọ ọ ga-anọ na-efe Chineke, ma ọ bụ nUgwu Gerizim, ma ọ bụ nụlọ nsọ dị na Jeruselem, ma ọ bụkwanụ nebe ọ bụla ọzọ.Jizọs gwakwara nwaanyị Sameria ahụ na oge awa a ga-enwe mgbanwe notú ha si efe Chineke na-abịa. Olee mgbe oge awa ahụ bịara? Ọ bịara mgbe Jizọs ji ndụ ya chụọ àjà nke mere ka otú Iwu Mozis kwuru ka ndị Juu si na-efe Chineke gharazie ịdị ire. Ndị Rom 10:4 Jizọs kwukwara na oge awa ahụ bụ ugbu a. Gịnị mere o ji kwuo otú ahụ? Ọ bụ nihi na yanwa, bụ Mesaya ahụ, ebidola ịkpọkọta ndị na-eso ụzọ ya, bụ ndị ga-eme ihe ọzọ o kwuru. Jizọs sịrị: Chineke bụ Mmụọ, ndị na-efe ya ofufe ga-efe ya ofufe nime mmụọ na neziokwu. Jọn 4:24 Oleezi otú anyị ga-esi na-efe Chineke nime mmụọ na neziokwu?Mgbe Jizọs kwuru na anyị ga-efe Chineke nime mmụọ, ihe ọ na-ekwu bụ na mmụọ nsọ Chineke ga na-eduzi ihe anyị na-eme. Otu ụzọ mmụọ nsọ si eduzi anyị bụ inyere anyị aka ịghọta ihe dị nAkwụkwọ Nsọ. 1 Ndị Kọrịnt 2:9-12 Eziokwu Jizọsna-ekwu okwu ya bụ eziokwu ndị dị na Baịbụl. Ihe ọ pụtara bụ na anyị chọọ ka Chineke nabata ofufe anyị, anyị agaghị efe ya nebe e weere ka ebe nsọ, kama, anyị ga-ahụ na anyị na-efe ya otú Baịbụl kwuru, kwekwa ka mmụọ nsọ ya na-eduzi anyị.OTÚ NDỊ KRAỊST SI ELE EBE NDỊ MMADỤ NA-AKPỌ EBE NSỌ ANYAOleezi otú Ndị Kraịst kwesịrị isi na-ele ịga ala nsọ anya? Oleekwa otú ha kwesịrị isi were ife Chineke nebe a sị na ọ bụ ebe nsọ? Anyị cheta na Jizọs kwuru na ndị na-efe Chineke ezi ofufe ga-efe ya nime mmụọ na neziokwu, ọ ga-edo anyị anya na mmadụ ịga ebe ndị ahụ iji fee Nna anyị nke eluigwe abụghị ya ga-eme ka ọ nabata ofufe ya. Ihe ọzọkwa bụ na Baịbụl gwara anyị otú Chineke si ele iji ihe a kpụrụ akpụ efe ya ofufe anya. Baịbụl kwuru, sị: Gbaaranụ ikpere arụsị ọsọ nakwa kpacharanụ anya ka unu ghara ikpere arụsị. 1 Ndị Kọrịnt 10:14;1 Jọn 5:21 Nihi ya, ezigbo Onye Kraịst agaghị anọ nebe ọ bụla e weere ka ebe nsọ fee Chineke ma ọ bụ ebe e nwere ihe ndị a kpụrụ akpụ a sị na e ji efe ya.Ma, ihe a e kwuru apụtaghị na Baịbụl akwadoghị mmadụ inwe ebe o nwere ike ịga kpee ekpere, mụọ ihe ma ọ bụ tụgharịa uche. Ọ dịghị njọ ma Ndị Kraịst na-ezukọ ebe ọ bụla dị mma nanya mụọ gbasara Chineke. Ọ dịghịkwa njọ ide ihe nili mmadụ iji na-echeta onye ahụ ma ọ bụ iji gosi na a hụrụ ya nanya. Ma, anyị ga-eburu nuche na iwere ebe ndị dị otú ahụ ka ebe nsọ ma ọ bụ ife ihe ndị e dowere na ha ofufe adabaghị chaa chaa nihe Jizọs kwuru.Ihe a na-ekwu bụ na ịga ebe ndị e weere ka ebe nsọ nọrọ kpee ekpere abụghị ya ga-eme ka Chineke nụ ekpere gị. Ọ bụghịkwa ịga nebe ndị dị otú ahụ ga-eme ka Chineke hụ gị nanya ma ọ bụ gọzie gị. Baịbụl gwara anyị na Jehova Chineke, Onyenwe eluigwe na ụwa, adịghị ebi nụlọ nsọ ndị e ji aka wuo. Ma, nke a apụtaghị na anyị enweghị ike ịbịaru Chineke nso. Anyị nwere ike ikpe ekpere nebe ọ bụla anyị nọ, Chineke anụ ya, nihi na ọ nọghị nebe dị anya nebe onye ọ bụla nime anyị nọ.Ọrụ Ndịozi 17:24-27.E Mee Ngwa Ngwa, E Meghara ỌdachiNABALỊ iri abụọ na isii nọnwa Disemba afọ 2004, otu oké ala ọma jijiji mere nàgwàetiti a na-akpọ Simeulue, nke dị na mpaghara ọdịda anyanwụ nke ebe ugwu obodo Sumatra dị nIndoneshia. Ọ bụ Oké Osimiri India gbara àgwàetiti a gburugburu. Ngwa ngwa ala ọma jijiji ahụ mechara, oké osimiri a bịara talatawa otú a na-ahụtụbeghị mbụ. Anya ndị niile bí nàgwàetiti a tọrọ ná mmiri ahụ. Ozugbo ahụ, onye ọ bụla malitere ịgbaga nugwu, na-eti mkpu, na-asịSmong! Smong!nke pụtara na ala ọma jijiji emewela noké osimiri ahụ. Ka ọ na-erula nkeji iri atọ, nnukwu ebili mmiri malitere ime noké osimiri ahụ, na-asọpụta mmiri nike nike ma laa ọtụtụ ụlọ ndị mmadụ niyi.Mgbe ala ọma jijiji ahụ mere, ọ bụ nàgwàetiti Simeulue ka o bu ụzọ kpaa mkpamkpa. Ma, nime 78,000 ndị bi na ya, ọ bụ naanị mmadụ asaa nwụrụ. Gịnị mere na ndị nwụrụ nebe a adịghị ọtụtụ ma e jiri ya tụnyere ndị nwụrụ nebe ndị ọzọ ihe a mere?Otu ilu ndị bi nàgwàetiti a na-atụkarị bụ: Ọ bụrụ na ala ọma jijiji emechaa, oké osimiri atalatawa, gbara gawa nugwu, nihi na ọ gaghị ete aka osimiri ahụ abịa ọgụ. Ndị Simeulue ejirila ihe mere ha na mbụ mara na osimiri na-aga ibigbọ ma ọ malitehaa talatawa. Ha mere ngwa ngwa, meghara ọdachi.O nwere ọdachi Baịbụl kwuru na-abịanụ. Ọ bụ oké mkpagbu nke a na-enwetụbeghị ụdị ya kemgbe ụwa malitere ruo ugbu a, ee e, a gaghị enwekwa ya ọzọ. Matiu 24:21 Ma, ọ pụtaghị na ụmụ mmadụ ga-eji ihe ndị ha mepụtara bibie ụwa a, ma ọ bụkwanụ na ọdachi ndị na-emere onwe ha ga-ebibi ya, nihi na nzube Chineke bụ ka ụwa a dịrị ruo mgbe ebighị ebi. Ekliziastis 1:4 Kama, oké mkpagbu ahụ bụ ihe Chineke ga-eji bibie ndị na-ebibi ụwa. Ọ bụ mgbe ahụ ka ihe ọjọọ na ahụhụ niile ga-akwụsị. Mkpughe 11:18;Ilu 2:22 Neziokwu, oge ahụ ga-amagbu onwe ya.Ihe ọzọkwa bụ na Chineke agaghị ebibikọta ndị ọjọọ na ndị ọma otú ala ọma jijiji na ugwu ndị na-agbọpụta ọkụ si eme. Baịbụl gwara anyị na Chineke bụ ịhụya. Chineke, onye aha ya bụ Jehova, kwere nkwa na ndị ezi omume ga-enweta ụwa, ha ga-ebikwa nelu ya ruo mgbe ebighị ebi. 1 Jọn 4:8;Abụ Ọma 37:29 Ma, olee ihe ị ga-eme ka ị ghara ịnwụ noké mkpagbu ahụ, kama, ka i nweta ọtụtụ ihe ọma Chineke kwere nkwa ha? Ọ bụ ime ngwa ngwa ka i meghara ọdachi.GBALỊA GHỌTA IHE MGBANWE NDỊ NA-EME NỤWA PỤTARAAnyị agaghị amatali ụbọchị ihe ọjọọ na ahụhụ niile ga-akwụsị, nihi na Jizọs sịrị: Ọ dịghị onye maara ụbọchị ahụ na oge awa ahụ, ndị mmụọ ozi nke eluigwe amaghị, Ọkpara ahụ amaghịkwa, kama ọ bụ naanị Nna m maara. Ma, Jizọs gbara anyị ume ka anyị na-eche nche. Matiu 24:36;25:13 Gịnị mere anyị kwesịrị iji na-eche nche? Baịbụl gwaraanyị otú ihe ga-esi kwụrụ nụwatupuChineke ebibie ndị ọjọọ niile. Otú ahụ ọ na-abụ ndị Simeulue hụ na oké osimiri ejirila ike talatawa, ha amata na ọ na-aga ịbịa ọgụ, otú ahụkwa ka mgbanwe ndị na-eme nụwa nike nike ga-esi eme ka anyị mata na ọgwụgwụ adịla nso. Ihe e dere nigbe dị nisiokwu a kọrọ mgbanwe ụfọdụ Baịbụl kwuru na a ga-enwe.Neziokwu, o nweela mgbe ihe ụfọdụ a kpọrọ aha nigbe a mere otu otu. Ma, Jizọs kwuru na anyị hụ kaihe ndị a niilena-eme, anyị ga-ama na ọgwụgwụ dị nso. Matiu 24:33 Jụzie onwe gị, sị, Kemgbe ụmụ mmadụ dịwara ndụ, olee oge ihe ndị ahụ niile Jizọs kwuru 1 mere nebe niile nụwa, 2 mee notu oge, 3 meekwa otú a na-ahụtụbeghị ya mbụ? O doro anya na ọ bụ noge anyị a.IHE GOSIRI NA CHINEKE HỤRỤ ANYỊ NANYAOtu onye bụbu onyeisi ala ndị Amerịka kwuru notu oge, sị, Ígwè ọrụ ndị na-agbara ndị mmadụ àmà na ọdachi na-aga ime . . . na-azọ ndị mmadụ ndụ. Mgbe ala ọma jijiji ahụ mechara nafọ 2004, o nwere ihe e mere iji hụ na ụdị ihe ahụ mee ọzọ, ọ gaghị ata isi ọtụtụ ndị mmadụ otú ọ tara na nke ahụ. A rụnyere ígwè ọrụ ga na-agbara ndị bi nebe ndị ahụ àmà na ala ọma jijiji ebidola ime noké osimiri. Chineke ahaziekwala ka a gbaara ndị mmadụ àmà tupu ọgwụgwụ abịa. Baịbụl sịrị: A ga-ekwusakwa ozi ọma nke a nke alaeze nelu ụwa dum mmadụ bi ka ọ bụrụ àmà nye mba niile;mgbe ahụkwaka ọgwụgwụ ga-abịa.Matiu 24:14.Nafọ gara aga, Ndịàmà Jehova ji ihe karịrị otu ijeri awa na narị nde itoolu kwusaa ozi ọma na narị mba abụọ na iri anọ nihe karịrị narị asụsụ asaa. Anyị nwere ike ịsị na ozi ọma a na-ekwusa ebe niile taa so nihe ndị na-egosi na ọgwụgwụ dị nso. Ndịàmà Jehova hụrụ ndị agbata obi ha nanya. Ọ bụ ya mere ha ji eme ike ha niile iji gbaara ha àmà banyere ụbọchị ikpe Chineke nke ji oké ọsọ na-abịa. Matiu 22:39Ebe ọ bụ na ị nụla àmà a ha na-agba, o gosiri na Jehova hụrụ gị nanya. Cheta na Chineke achọghị ka e bibie onye ọ bụla, kama ọ chọrọ ka mmadụ niile chegharịa. 2 Pita 3:9 Ị ga-ege Chineke ntị, mee ihe ọ sị gị mee, ka ị ghara iso ná ndị ọ ga-ebibi?GBAGA NEBE GA-AZỌ GỊ NDỤỌ kwa i chetara na ngwa ngwa ndị Simeulue hụrụ na oké osimiri ahụ atalatawala, ha gbagara nugwu ebe ọ na-enweghị aka ga-akpa ha? Ha echereghị ka o bu ụzọ bịa ọgụ. Ihe a ha mere negbughị oge zọrọ ha ndụ. Ihe ga-emekwa ka oké mkpagbu ahụ na-abịanụ ghara ịta isi gị bụ ịgbaga nebe a kpọrọ ugwu Jehova tupu oge agafee. Olee otú ị ga-esi eme ya? Chineke ji mmụọ nsọ ya mee ka Aịzaya onye amụma dee gbasara òkù a ga na-akpọ ndị mmadụ noge ikpeazụ, nke bụ oge a anyị bi na ya. Ọ sịrị: Bịanụ ka anyị gbagoo nugwu Jehova, . . . ọ ga-akụziri anyị ụzọ ya, anyị ga-ejekwa ije nụzọ ya.Aịzaya 2:2, 3.Onye gbagara nugwu mgbe ala ọma jijiji mere noké osimiri na-enwe ike ịhụ ihe niile na-emenụ, o nweghịkwa ihe ga-eme ya. Ọ bụkwa otú ọ dị ọtụtụ nde ndị na-amụ Baịbụl taa nụwa niile. Ha na-amụta ihe na-enyere ha aka ịgbanwe ndụ ha. 2 Timoti 3:16, 17 Ha si otú ahụ na-eje ije nụzọ Chineke, ha na ya adịrị ná mma, ya ana-echebekwa ha.Ị ga-ege ntị nòkù ahụ Chineke na-akpọ gị ka o wee chebe gị nụbọchị ndị a tara akpụ? Gbalịa gụọ ihe e dere nigbe dị nisiokwu a nke ọma ka i nwee ike ịmata ihe Baịbụl kwuru e ji amata oge ikpeazụ. Ndịàmà Jehova nọ nebe i bi ga-enwe mmasị ịkọwakwuru gị amaokwu Baịbụl ndị e dere ebe ahụ, nyekwara gị aka ịmata ihe i kwesịrị ime. Ị ga-amatakwa ihe ndị ọzọ ị chọrọ ịma gbasara okwu a ma ị gaa nadres Ịntanet anyị bụ  Gaa nebe e dere IHE BAỊBỤL NA-AKỤZI pịa ebe e dereAJỤJỤ NDỊ BAỊBỤL ZARA.Ònye Tinyere Isiakwụkwọ na Amaokwu Ndị Dị na Baịbụl?WEREGODI ya na ị bụ Onye Kraịst noge ndịozi Jizọs, ya abụrụkwa na ọgbakọ unu ka natachara akwụkwọ ozi Pọl onyeozi detaara unu. Ka a na-agụ ya, gị achọpụta na Pọl na-ekwukarị ihe dị nihe odide ndị ahụ dị nsọ, ya bụ, ihe ndị e dere nAkwụkwọ Nsọ Hibru. 2 Timoti 3:15 I nwere ike ịsị nobi gị, M ga-achọ ịhụ ebe e dere ihe ndị ahụ nAkwụkwọ Nsọ Hibru. Ma, ọ ga-esiri gị ike ịchọta ha. Maka gịnị?O NWEGHỊ ISIAKWỤKWỌ NA AMAOKWULegodị otú mpịakọta akwụkwọ e ji dee ihe odide ndị ahụ dị nsọ, dị noge Pọl. Nke a e sere na peeji a bụ nke akwụkwọ Aịzaya e nwetara nOsimiri Nnu. Gịnị ka ị na-ahụ? O nweghị ebe ị ga-ahụ rịkọm ma ọ bụ kpọm ma ọ bụkwanụ isi na amaokwu Baịbụl otú e nwere ha na Baịbụl ndị anyị na-agụ taa.Ndị dere Baịbụl etinyeghị isi na amaokwu na ya mgbe ha na-ede ya. Naanị ihe ha mere bụ ide ihe niile Chineke gwara ha dee, ka ndị ga-agụ ya wee gụọ ya otú ahụ ọ dị, ọ bụghị niberibe niberibe. Ọ bụghị otú ahụ ka i si agụ akwụkwọ ozi onye gị na ya dị nezigbo mma detaara gị? Ị na-esi nisi gụrụ ya gbadaa, ọ bụghị ị gụtụ ebe a, ị mafee nebe ọzọ.Ma, o nwere otu nsogbu Baịbụl ndị oge ochie ahụ na-enweghị isi na amaokwu kpatara. Ọ na-abụ Pọl chọọ ịkpọ ebe ihe ọ na-ekwu si, naanị ihe o nwere ike ikwu bụ dị nnọọ ka e dere, sị ma ọ bụ dịkwa nnọọ ka Aịzaya kwuru. Ndị Rom 3:10;9:29 Ọ ga-esikwara mmadụ ike ịchọta ebe ihe ahụ o kwuru si, ọ gwụla ma onye ahụ ọ ma ihe odide ndị ahụ dị nsọ nke ọma.Ihe ọzọ bụ na ihe odide ndị ahụ dị nsọ Chineke mere ka e dee dị ọtụtụ. Tupu oge ndịozi Jizọs agafee, Akwụkwọ Nsọ dum dịzi akwụkwọ iri isii na isii. Ọ bụ ya mere obi ji adị ọtụtụ ndị na-agụ Baịbụl ndị e nwere taa ụtọ na ha nwere isi na amaokwu ndị na-enyere ha aka ịchọta ihe ha na-achọ, dị ka ịchọta ebe Pọl si nweta ọtụtụ ihe ndị o kwuru nakwụkwọ ozi ndị o dere.I nweziri ike ịna-eche ugbu a, sị, Ònyedị tinyere isi na amaokwu ndị dị na Baịbụl ndị anyị na-agụ taa?ÒNYE TINYERE ISIAKWỤKWỌ NDỊ DỊ NA BAỊBỤL?Ọ bụ onye ụkọchukwu Bekee aha ya bụ Stephen Langton, onye mechara bụrụ Achịbishọp ndị Anglịkan, kerisịrị Baịbụl nisi nisi. O kerisịrị ya nihe dị ka nagbata afọ 1204 na afọ 1205, mgbe ọ na-akụzi na Mahadum Paris dị na Frans.Tupu oge Langton, e nweela ụzọ dị iche iche ọtụtụ ndị gụrụ oké akwụkwọ si kerisịa Baịbụl ná nkebi ná nkebi nakwa nisi nisi, ikekwe, iji mee ka ọ dịtụrụ onye na-achọ ihe na Baịbụl mfe nchọta. Ị manụ na ọ gaara akara ha mfe ịchọta ihe ha na-achọ nakwụkwọ Aịzaya ma a gwa ha otu isiakwụkwọ ha ga-aga chọta ihe ahụ karịa ịgwa ha ka ha chọwa ya nakwụkwọ Aịzaya dum nke dị isi iri isii na isii.Ma, a ka nwekwara nsogbu dịnụ. Ndị ahụ gụrụ oké akwụkwọ kerisịrị Baịbụl nụzọ dị iche iche. Dị ka ihe atụ, e nwere ndị nke kerisịrị akwụkwọ Mak ihe fọrọobere ka ọ bụrụ isi iri ise, ọ bụghị isi iri na isii ọ dị taa. Nobodo Paris, noge Langton, ọtụtụ ụmụ akwụkwọ e nwere ebe ahụ si obodo dị iche iche bịa. Ha ji Baịbụl ndị e nwere nobodo ha bịa. Ma, ọ na-abụ onye nkụzi ha kpọọ isiakwụkwọ Baịbụl, ụmụ akwụkwọ ahụ agaghị ahụ ya na nke ha. Gịnị kpatara ya? Ọ bụ nihi na otú e si kerisịa Baịbụl ha dum ji nisi nisi abụghị otu.Ọ bụ ihe a mere Langton ji chepụta ụzọ ọzọ isi kerisịa Baịbụl nisi nisi. Otu akwụkwọ a na-akpọThe BookA History of the Biblekwuru na otú ahụ o si kerisịa ya masịrị ọtụtụ ndị na-agụ akwụkwọ na ndị edemede. O kwukwara na ọtụtụ ndị nabatara ya nebe niile na Yurop negbughị oge. Anyị si naka ya nweta isi nke a na isi nke ọzọ dị nọtụtụ Baịbụl taa.ÒNYE TINYERE AMAOKWU NDỊ DỊ NA BAỊBỤL?Mgbe ihe dị ka narị afọ atọ gachara, otu ọkachamara ná mba Frans aha ya bụ Robert Estienne, onye na-ebikwa akwụkwọ, mere ka ihe dịkwuo mfe. O bu nobi ka ọtụtụ ndị mụwa Baịbụl. Ọ chọpụtara na ọ ga-aba ezigbote uru ma e nwee naanị otu ụzọ a ga na-esi ekerisị Baịbụl nisi nisinakwanamaokwu namaokwu.Ma, ọ bụghị nwoke a chepụtara ikerisị Baịbụl namaokwu namaokwu. Dị ka ihe atụ, ọtụtụ narị afọ tupu a mụọ ya, ndị Juu bụ ọkà nidepụta ihe ekerisịala Akwụkwọ Nsọ Hibru, nke ọtụtụ ndị na-akpọ Agba Ochie, namaokwu namaokwu, ọ bụghị nisi nisi. Ma otu nsogbu ahụ dị nikerisị Baịbụl nisi nisi dịkwa nikerisị ya namaokwu namaokwu nihi na e nweghị naanị otu ụzọ mmadụ niile nabatara.Estienne kerisịrị Akwụkwọ Nsọ Grik nke Ndị Kraịst, nke a na-akpọkwa Agba Ọhụrụ, namaokwu namaokwu ma jikọta ya na nke dị adị nAkwụkwọ Nsọ Hibru. Nafọ 1553, o bipụtara Baịbụl mbụ zuru ezu nasụsụ French nke nwere isi na amaokwu ndị yitewere nnọọ ndị nke dị na Baịbụl ndị anyị nwere taa. Ụfọdụ ndị katọrọ ya, na-asị na o gbujasịrị ihe dị na Baịbụl, ma si otú ahụ mee ka à ga-asị na ọ bụghị otu ihe ka ha niile na-ekwu. Ma ndị ọzọ na-ebi akwụkwọ egbughị oge ịnabata otú ahụ o si mee nke ya.Ọ BAARA NDỊ NA-AMỤ BAỊBỤL EZIGBOTE URUIkerisị Baịbụl nisi nisi na namaokwu namaokwu magburu onwe ya. O mere ka ọ dị mfe mmadụ ịchọta ebe ọ chọrọ ịgụ na Baịbụl otú ahụ e si eji adres ụlọ achọta ebe ụlọ dị. Neziokwu, ikerisị Baịbụl otú a esighị naka Chineke, otú e si kerisịa ya nwekwara ike ịgbagwoju mmadụ anya nebe ụfọdụ. Ma, ọ na-eme ka ọ dịrị anyị mfe ịma ebe e kwuru ihe e kwuru ma ọ bụ ịgwa mmadụ ebe anyị gụtara ihe tọrọ anyị ezigbo ụtọ, otú ahụ anyị nwere ike ịkanye ihe nakwụkwọ ma anyị gụta ihe masịrị anyị.Ọ bụ eziokwu na otú a e si kerisịa Baịbụl mara mma, ma anyị kwesịrị iburu nobi mgbe niile na ọ dị ezigbo mkpa ịghọta ihe niile Chineke na-agwa anyị nOkwu ya. Kama ịgụ naanị otu amaokwu ebe a na otu amaokwu ebe ọzọ, mee ka ọ mara gị ahụ ịgụ amaokwu ndị dị gburugburu ebe ọ bụla ị na-agụ. Ọ ga-eme ka ị matakwuo ihe odide ndị ahụ dị nsọ, bụ ndị nwere ike ime ka ị mara ihe iji nweta nzọpụta.2 Timoti 3:15.Ònye Bụ Ekwensu?Ònye bụ Ekwensu?Ị GA-ASỊna Ekwensu bụ . . .Mmụọ?Ihe ọjọọ dị mmadụ nobi?Ihe ndị mmadụ chere na ọ dị adị?IHE BAỊBỤL KWURUEkwensu gwara Jizọs okwu ma nwaa ya ọnwụnwa. Matiu 4:1-4 Ihe ọ pụtara bụ na Ekwensu bụ ajọ mmụọ, ọ bụghị ihe ọjọọ dị mmadụ nobi ma ọ bụ ihe ndị mmadụ chere na ọ dị adị.OLEE IHE ỌZỌ ANYỊ GA-AMỤTA NA BAỊBỤL?Ekwensu bụbu mmụọ ozi dị nsọ, mana o guzosighị ike neziokwu. Jọn 8:44 Ọ ghọrọ onye ụgha na onye iro Chineke.Ndị mmụọ ozi ndị ọzọ sooro Setan nupụrụ Chineke isi.Mkpughe 12:9.Ekwensu na-eme ka ndị mmadụ ghara ịma na ọ bụ mmụọ dị adị.2 Ndị Kọrịnt 4:4.Ekwensu ò nwere ike iduhie mmadụ?ỤFỌDỤ NDỊ NA-EKWUna e nweghị onye bụ Ekwensu nke na-eduhie ndị mmadụ. Ma, ụjọ na-atụ ndị ọzọ na ndị mmụọ ọjọọ nwere ike ịbanye nime ha na-akpa ike. Gịnị ka i chere?IHE BAỊBỤL KWURUỤwa dum dị naka ajọ onye ahụ. 1 Jọn 5:19 Ekwensu na-akpa ụmụ mmadụ aka ọjọọ, ma ọ bụghị mmadụ niile ka ọ na-eduhie.OLEE IHE ỌZỌ ANYỊ GA-AMỤTA NA BAỊBỤL?Ekwensu na-eji aghụghọ eduhie ndị mmadụ.2 Ndị Kọrịnt 11:14.Mgbe ụfọdụ, ndị mmụọ ọjọọ na-aba nime ụfọdụ ndị, na-eme ha ihe masịrị ha.Matiu 12:22.Ma Chineke ga-enyeliri gị aka iguzogide Ekwensu.Jems 4:7. 