 Baịbụl Na-akụziri Anyị bhs-IB  Gịnị Ka Baịbụl Na-akụziri Anyị?Peeji Mbụ na nke Ndị Bipụtara Akwụkwọ AEbe Ndị E Si Nweta Foto: Peeji nke 25: Foto a natara WHO bụ nke Edouard Boubat sere Peeji nke 96-97: Ebe a tụrụ bọmbụ: Foto a natara USAF; nwatakịrị: Foto a natara WHO bụ nke W. Cutting sereA naghị ere akwụkwọ a ere. O so nihe e ji arụ ọrụ ịkụziri ndị mmadụ Baịbụl nụwa dum. E jikwa onyinye sí ndị mmadụ nobi akwado ọrụ a.Ị chọọ inye onyinye, biko gaa na Ọ gwụkwala ma è dere aha Baịbụl ọzọ, amaokwu Baịbụl ndị e dere nakwụkwọ a si na Baịbụl e ji asụsụ Igbo a na-ede noge a dee, ya bụ,Baịbụl NsọNsụgharị Ụwa Ọhụrụ nke Akwụkwọ Nsọ.Nke E Biri nỌnwa Mach 2018Igbo bhs-IB 2015Watch Tower Bible and Tract Society of PennsylvaniaIsiokwu Ndị Dị nAkwụkwọ AOlee Otú Chineke Chọrọ Ka Ihe Dịrị Anyị?IHE a na-akọkarị na tiivi, redio, na nakwụkwọ akụkọ bụ gbasara ime mpụ, ịlụ agha, na imekpọ ndị mmadụ ọnụ. O nwekwara ike ịbụ na o nwere ọrịa gị na ya na-alụ ma ọ bụkwanụ na mmadụ nwụnahụrụ gị.I nwere ike ịna-ajụ onwe gị, sị:Ọ bụ otú a ka Chineke chọrọ ka ihe dịrị mụ na ndị ezinụlọ m?Gịnị ga-enyere m aka imeri nsogbu m?Ò nwere mgbe udo ga-adị nụwa a?Baịbụl zara ajụjụ a niile. Ọ zakwara ha otú ha ga-edo gị anya.BAỊBỤL NA-AKỤZIRI ANYỊ NA CHINEKE GA-EWEPỤRỤ ANYỊ AHỤHỤ NIILE DỊ NỤWA A.Ụmụ mmadụ agaghịzi na-aka nká ma ọ bụ na-anwụ anwụ. A gaghịzi enwe ihe mgbu.Mkpughe 21:4Onye ngwọrọ ga-awụli elu dị ka oké ele.Aịzaya 35:6A ga-emeghe anya ndị ìsì.Aịzaya 35:5A ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ.Jọn 5:28, 29O nweghịzi onye ga na-arịa ọrịa.Aịzaya 33:24Onye ọ bụla ga na-eriju afọ.Abụ Ọma 72:16IHE BAỊBỤL NA-AKỤZI GA-ABARA GỊ URUỤfọdụ ndị nwere ike ịna-eche na ihe ndị ahụ e kwuru na peeji nke anọ na nke ise nakwụkwọ a enweghị ike ime eme. Ma, Chineke kwuru na ya ga-eme ha noge na-adịghị anya. Baịbụl kwukwara otú ọ ga-esi eme ha.Ma, ọ bụghị naanị ihe ndị ahụ Chineke ga-emere anyị ka Baịbụl kwuru. O kwukwara ihe anyị ga-eme ka anyị nwee ike ịna-enwe ezigbo obi ụtọ ugbu a. Chegodị gbasara ihe ndị na-echu gị ụra. O nwere ike ịbụ ụkọ ego, nsogbu ezinụlọ, ọrịa, ma ọ bụkwanụ na mmadụ nwụnahụrụ gị. Baịbụl nwere ike inyere gị aka imeri nsogbu ndị ahụ. Ihe ị ga-amụta na ya ga-akasikwa gị obi nihi na ọ ga-enyere gị aka ịmata azịza ajụjụ ndị a:Gịnị mere anyị ji ata ahụhụ?Olee otú m ga-esi merie nsogbu ndị bịaara m?Olee otú anyị ga-esi na-enwe obi ụtọ nezinụlọ anyị?Gịnị na-eme mmadụ ma ọ nwụọ?Ò nwere mgbe anyị ga-ahụ ndị nke anyị nwụrụ anwụ ọzọ?Olee ihe mere obi ga-eji sie anyị ike na Chineke ga-emere anyị ihe niile o kwere anyị ná nkwa?Ọgụgụ ị na-agụ akwụkwọ a gosiri na ị chọrọ ịmata ihe Baịbụl na-akụzi. Akwụkwọ a ga-enyere gị aka. Paragraf ndị dị na ya nwere ajụjụ ndị e ji amụ ha. Ajụjụ ndị ahụ ga-enyere gị aka ịghọta Baịbụl nke ọma. Ọtụtụ ndị na-enwe mmasị ka ha na Ndịàmà Jehova na-amụ Baịbụl. Obi sikwara anyị ike na gịnwa ga-enwe mmasị ka anyị na gị mụwa Baịbụl. Ekpere anyị bụ ka Chineke nyere gị aka ịghọta ihe Baịbụl na-akụzi.1 Ònye Bụ Chineke?1, 2. Olee ajụjụ ndị mmadụ na-ajụkarị?ỤMỤAKA na-ajụkarị ajụjụ. Ị zaa ha ihe ha jụrụ gị, ha ajụọ gị ọzọ. Ka ị na-azapụla nke ahụ, ha nwekwara ike ịjụkwasị gị ọzọ.2Ma ànyị bụ ụmụaka ma ànyị bụ ndị dimkpa, anyị niile na-ajụ ajụjụ. Anyị nwere ike ịjụ gbasara ihe anyị ga-eri, uwe anyị ga-eyi, ma ọ bụ ihe anyị ga-azụ. Anyị nwekwara ike ịjụ ajụjụ ndị dị ezigbo mkpa gbasara ndụ na ihe ga-eme nọdịnihu. Ma, ọ bụrụ na a zaghị anyị ajụjụ ndị a nke ọma, anyị nwere ike ịkwụsị ịjụ ha.3. Gịnị mere ọtụtụ ndị ji chee na ha agaghị amatali azịza ajụjụ ndị dị mkpa?3Baịbụl ọ zara ajụjụ ndị dị mkpa anyị na-ajụ? Ụfọdụ ndị nwere ike iche na ọ zara ha. Ma, ha chere na otú Baịbụl si zaa ha siri ike nghọta. Ha nwere ike iche na ọ bụ naanị ndị nkụzi, ndị pastọ, ma ọ bụ ndị ụkọchukwu nwere ike ịza ajụjụ ndị ahụ. E nwekwara ndị na-anaghị ekweta na ha amaghị azịza ajụjụ ndị ahụ ka ha ghara imenye onwe ha ihere. Gịnị ka i chere?4, 5. Olee ụfọdụ ajụjụ dị mkpa anyị na-ajụ? Gịnị mere anyị ji kwesị ịna-achọ azịza ha?4O nwere ike ịbụ na ị chọrọ ka a zaa gị ajụjụ ndị dị ka: Gịnị mere Chineke ji kee anyị? Gịnị na-eme mmadụ ma ọ nwụọ? Olee ụdị onye Chineke bụ? Jizọs Kraịst, bụ Onye Ozizi a ma ama, sịrị: Na-arịọnụ, a ga-enye unu; na-achọnụ, unu ga-achọta; na-akụnụ, a ga-emeghere unu. Matiu 7:7 Nọgide na-ajụ ajụjụ ndị ahụ ruo mgbe a zara gị ihe juru gị afọ.5Ọ bụrụ na ị na-achọ azịza ajụjụ ndị ahụ, ị ga-ahụ na azịza ha dị na Baịbụl. Ilu 2:1-5 Ị ga-aghọtali ihe Baịbụl zara. Ihe ndị ị ga-amụta ga-eme ka ị na-enwe obi ụtọ ugbu a, meekwa ka ị na-atụ anya ihe ọma ndị ga-eme nọdịnihu. Ka anyị leba anya notu ajụjụ na-agbagwoju ọtụtụ ndị anya.CHINEKE Ọ NA-ECHE BANYERE ANYỊ, KA Ọ DỊ OBI ỌJỌỌ?6. Gịnị mere ọtụtụ ndị ji eche na ahụhụ ha na-ata anaghị emetụ Chineke nobi?6Ọtụtụ ndị chere na Chineke anaghị eche banyere anyị. Ha chere na ọ bụrụ na Chineke na-eche banyere anyị, ụwa agaraghị adị otú a ọ dị. Ihe juru nụwa taa bụ agha, ịkpọasị, na ahụhụ. Ndị mmadụ na-arịa ọrịa, na-ahụsi anya, na-anwụkwa anwụ. Ụfọdụ ndị na-eche, sị, Ọ bụrụ na ihe banyere anyị na-emetụ Chineke nobi, gịnị mere na ọ kwụsịbeghị ahụhụ a niile ndị mmadụ na-ata?7. a Olee otú ndị isi chọọchị si eme ka ndị mmadụ chee na Chineke dị obi ọjọọ? b Gịnị mere obi ji kwesị isi anyị ike na ọ bụghị Chineke na-akpata ihe ọjọọ ndị na-emenụ?7Mgbe ụfọdụ, ndị isi chọọchị na-eme ka ndị mmadụ chee na Chineke dị obi ọjọọ. Ọ na-abụ, ihe ọjọọ mee, ha asị na ọ bụ uche Chineke, na ọ bụ otú Chineke si chọọ ya. Ihe a ha na-ekwu pụtara na ha na-ata Chineke ụta. Ma, Baịbụl na-akụziri anyị naọ bụghị Chineke na-akpata ihe ọjọọ.Jems 1:13gwara anyị na Chineke anaghị eji ihe ọjọọ anwa onye ọ bụla. Ọ sịrị: Noge ọnwụnwa, ka onye ọ bụla ghara ịsị: Ọ bụ Chineke na-anwa m. Nihi na a pụghị iji ihe ọjọọ nwaa Chineke, ya onwe ya adịghịkwa anwa onye ọ bụla. Ọ pụtara na nagbanyeghị na Chinekeakwụsịbeghịihe ọjọọ ndị na-eme ugbu a,ọ bụghị yana-akpata ha.GụọJob 34:10-12.Ka anyị leba anya notu ihe atụ.8, 9. Gịnị mere na anyị ekwesịghị ịtawa Chineke ụta maka nsogbu ndị na-abịara anyị? Nye ihe atụ.8Chegodị banyere nwa okorobịa ya na papa ya na mama ya bi notu ụlọ. Papa ya ji obi ya niile hụ ya nanya, na-akụzikwara ya otú ọ ga-esi na-eme ihe dị mma. Ma, nwa okorobịa ahụ nọkatara nupụrụ papa ya isi, si nụlọ ha kwapụ, mewe ihe ọjọọ ma baa ná nsogbu. Ị ga-asị na ọ bụ papa ya kpataara ya nsogbu ahụ nihi na ọ hapụrụ ya ya esi nụlọ kwapụ? Mbanụ. Luk 15:11-13 Chineke mere ụdị ihe ahụ nna ahụ mere. Mgbe ndị mmadụ kpebiri inupụrụ ya isi ma mewe ihe ọjọọ, o gbochighị ha. Nihi ya, ihe ọjọọ mee, anyị kwesịrị icheta na ọ bụghị Chineke kpatara ya. Anyị ekwesịghị ịtawa Chineke ụta.9E nwere ezigbo ihe mere Chineke akwụsịbeghị ihe ọjọọ ndị na-emenụ. NIsi nke Iri na Otunakwụkwọ a, ị ga-amụta ihe Baịbụl kwuru mere na ọ kwụsịbeghị ha. Ma, ka obi sie gị ike na Chineke hụrụ anyị nanya nakwa na ọ bụghị ya na-akpata nsogbu ndị na-abịara anyị. Nke bụ eziokwu bụ na ọ bụ naanị ya ga-akwụsịli ha.Aịzaya 33:2.10. Gịnị mere obi ji kwesị isi anyị ike na Chineke ga-emezi ihe niile ndị ajọ mmadụ mebiri?10Chineke dị nsọ. Aịzaya 6:3 Ihe niile ọ na-eme dị mma ma dị ọcha. Nihi ya, anyị kwesịrị ịtụkwasị ya obi. Ụmụ mmadụ adịghị otú ahụ. Ha na-eme ihe ọjọọ mgbe ụfọdụ. Ọ bụrụgodị na onye ọchịchị na-akwụwa aka ọtọ, ọ gaghị emezili ihe niile ndị na-eme ihe ọjọọ mebiri. Ma, Chineke ka onye ọchịchị ọ bụla ike. Ọ ga-emezili ihe niile ndị ajọ mmadụ mebiri, ọ ga-emekwaya. Ọ ga-eme ka ihe ọjọọ gharazie ịdị nụwa ruo mgbe ebighị ebi.GụọAbụ Ọma 37:9-11.OLEE OTÚ OBI NA-ADỊ CHINEKE MA ỤMỤ MMADỤ NA-ATA AHỤHỤ?11. Olee otú obi na-adị Chineke mgbe ị na-ata ahụhụ?11Olee otú obi na-adị Chineke ma ọ hụ ihe ndị na-eme nụwa na ahụhụ ị na-ata? Baịbụl na-akụziri anyị na Chineke hụrụ ikpe ziri ezi nanya. Abụ Ọma 37:28 Nihi ya, o ji ihe ziri ezi kpọrọ ihe, ọ naghịkwa elefuru ihe na-ezighị ezi anya. Ọ na-ewute ya ma ndị mmadụ na-ata ahụhụ. Baịbụl kwuru na o wutere Chineke nobi mgbe ihe ọjọọ jụrụ nụwa noge ochie. Jenesis 6:5, 6 Chineke agbanwebeghị. Malakaị 3:6 Baịbụl kwuru na ihe banyere gị na-emetụ ya nobi.Gụọ1 Pita 5:7.Baịbụl kwuru na ọ bụ Jehova kere eluigwe na ala. Ọ hụkwara anyị nanya12, 13. a Gịnị mere anyị ji ahụ ndị ọzọ nanya, oleekwa otú obi na-adị anyị maka ahụhụ ndị mmadụ na-ata nụwa a? b Gịnị mere obi ji kwesị isi anyị ike na Chineke ga-eme ka mmegbu na ahụhụ juru nụwa a kwụsị?12Baịbụl kwukwara na Chineke kere anyị noyiyi ya. Jenesis 1:26 Ihe ọ pụtara bụ na Chineke kere anyị ka anyị nwee àgwà ọma ndị o nwere. Nihi ya, ọ bụrụ na ọ na-ewute gị ma ị hụ ebe ndị aka ha dị ọcha na-ata ahụhụ, mara na ọ kadị ewute Chineke. Olee otú anyị si mara?13Baịbụl na-akụziri anyị na Chineke bụ ịhụya. 1 Jọn 4:8 Ọ bụ ịhụya na-eme ka Chineke mee ihe niile ọ na-eme. Nihi ya, ihe mere anyị ji ahụ ndị ọzọ nanya bụ na Chineke hụrụ anyị nanya. Chegodị echiche: Ọ bụrụ na i nwere ikike ịkwụsị ahụhụ ndị mmadụ na-ata na mmegbu juru nụwa, ọ bụ na ị gaghị eme ya? O doro anya na ị ga-eme ya nihi na ị hụrụ ndị mmadụ nanya. Oleekwanụ banyere Chineke? Ebe ọ bụ na ọ hụrụanyị nanya, nweekwa ike ọ ga-eji kwụsị mmegbu na ahụhụ juru nụwa a, ọ ga-akwụsị ha. Ka obi sie gị ike na nkwa niile ahụ Chineke kwere e dere ná mmalite akwụkwọ a ga-emezu. Ma, ihe ga-eme ka obi sie gị ike na ọ ga-emezu nkwa ndị ahụ bụ ịmatakwu banyere Chineke.CHINEKE CHỌRỌ KA Ị MARA YAỊ chọọ ka gị na mmadụ bụrụ enyi, ị ga-agwa ya aha gị. Chineke gwara anyị aha ya na Baịbụl14. Gịnị bụ aha Chineke? Gịnị mere anyị ji kwesị ịna-akpọ ya aha ya?14Ị chọọ ka gị na mmadụ bụrụ enyi, olee ihe mbụ ị na-agwa ya? Ọ bụ aha gị. Chineke ò nwere aha? Ọtụtụ okpukpe na-ekwu na aha ya bụ Chineke ma ọ bụ Onyenwe anyị. Ma, ihe ndị ahụ abụghị aha. Ha bụ utu aha, otú ahụ eze na onyeisi ala bụ utu aha. Baịbụl gwara anyị na aha Chineke bụ Jehova.Abụ Ọma 83:18sịrị: Ka ndị mmadụ wee mara na gị onwe gị, onye aha gị bụ Jehova, ọ bụ naanị gị bụ Onye Kasị Elu nụwa niile. Ndị dere Baịbụl dere aha Chineke ọtụtụ puku ugboro na Baịbụl. Jehova chọrọ ka ị mata aha ya, na-akpọkwa ya aha ya. O mere ka ị mata aha ya ka i nwee ike ịbụ enyi ya.15. Gịnị ka aha ahụ bụ Jehova pụtara?15E nwere ezigbo ihe aha Chineke, bụ Jehova, pụtara. Ọ pụtara na Chineke ga-emezu nkwa ọ bụla o kwere nakwa na ọ ga-eme ihe ọ bụlao bu nobi. O nweghị ihe ga-egbochili ya. Ọ bụ naanị Jehova ga-azali aha a.16, 17. Gịnị ka utu aha ndị a pụtara a Onye Pụrụ Ime Ihe Niile? b Eze mgbe ebighị ebi? ch Onye Okike?16I chetaranụ naAbụ Ọma 83:18kwuru banyere Jehova, sị: Ọ bụnaanịgị bụ Onye Kasị Elu.Mkpughe 15:3sịrị: Ọrụ gị dị ukwuu ma dị ebube, Jehova Chineke,Onye Pụrụ Ime Ihe Niile. Ụzọ gị ziri ezi, bụrụkwa eziokwu, Eze mgbe ebighị ebi. Gịnị ka utu aha ahụ bụ Onye Pụrụ Ime Ihe Niile pụtara? Ọ pụtara na ọ bụ Jehova kacha ike ma neluigwe ma nụwa. Utu aha ahụ bụ Eze mgbe ebighị ebi, pụtara na o nweghị mmalite, o nweghịkwa ọgwụgwụ.Abụ Ọma 90:2kwuru na ọ dị malite na mgbe ebighị ebi ruo mgbe ebighị ebi. Ihe a Baịbụl kwuru ọ naghị eme ka ị ghọta na Chineke dị egwu?17Ọ bụ naanị Jehova bụ Onye Okike.Mkpughe 4:11sịrị: I kwesịrị ekwesị, Jehova, bụ Chineke anyị, ịnata otuto na nsọpụrụ na ike, nihi na ọ bụ gị kere ihe niile, ọ bụkwa nihi uche gị ka ha ji dịrị, ọ bụkwa ya mere e ji kee ha. Neziokwu, ọ bụ Jehova kere ihe niile ma ndị mmụọ ozi nọ neluigwe ma kpakpando juruna mbara igwe ma mkpụrụ osisi dị iche iche ma azụ ndị nọ noké osimiri.Ị GA-ABỤLI ENYI JEHOVA?18. Gịnị mere ụfọdụ nwere ike iji chee na ha agaghị abụli enyi Chineke? Ma, gịnị ka Baịbụl kwuru?18Ọ na-abụ ụfọdụ gụọ banyere àgwà ndị dị ịtụya Jehova nwere, ụjọ abịa ha, ha echewe na ebe ọ bụ na Chineke dị ike, kara ihe niile, nọrọkwa neluigwe, na ọ gaghị na-eche banyere ha. Ma, Chineke ọ chọrọ ka anyị chewe ụdị ihe a? Mba. Jehova chọrọ ka anyị na ya bụrụ enyi. Baịbụl kwuru na Chineke anọghị nebe dị anya nebe onye ọ bụla nime anyị nọ. Ọrụ 17:27 Chineke chọrọ ka ị bịaruo ya nso. O kwekwara nkwa na ọ ga-abịaru gị nso.Jems 4:8.19. a Olee otú ị ga-esi bụrụ enyi Chineke? b Olee àgwà Chineke nke kacha amasị gị?19Olee otú ị ga-esi bụrụ enyi Chineke? Jizọs kwuru, sị: Iji nweta ndụ ebighị ebi, ọ dị ha mkpa ịmata gị nke ọma, onye naanị ya bụ ezi Chineke, matakwa onye i zitere, bụ Jizọs Kraịst. Jọn 17:3 Nọgide na-amụ Baịbụl. Ọ ga-eme ka ị mata Jehova na Jizọs. Ịmata ha ga-emezi ka i nweta ndụ ebighị ebi. Dị ka ihe atụ, anyị amụtala na Chineke bụ ịhụya. 1 Jọn 4:16 Ma, o nwekwara ọtụtụ àgwà ndị ọzọ mara mma. Baịbụl gwara anyị na Jehova bụ Chineke nke na-eme ebere, na-emekwa amara, onye na-adịghị ewe iwe ọsọ ọsọ, onye obiọma ya na eziokwu ya dị ukwuu. Ọpụpụ 34:6 Jehova dị mma, dịkwa njikere ịgbaghara mmehie. Abụ Ọma 86:5 Chineke na-enwere anyị ndidi, ọ naghịkwa ahapụ ndị na-efe ya. 2 Pita 3:9;Mkpughe 15:4 Ka ị na-agụ banyere Jehova na Baịbụl, ị ga-amụtakwu ọtụtụ àgwà ọma ndị ọzọ o nwere.20-22. a Olee otú anyị ga-esi bụrụ enyi Chineke ebe ọ bụ na anyị anaghị ahụ ya anya? b Gịnị ka i kwesịrị ime ma ndị ọzọ chọọ ka ị kwụsị ịmụ Baịbụl?20Ma ebe ọ bụ na ị gaghị ahụli Chineke anya, olee otú ị ga-esi bụrụ enyi ya? Jọn 1:18;4:24;1 Timoti 1:17 Ị na-agụ banyere Jehova na Baịbụl, ị ga-amata na ọ dị adị. Abụ Ọma 27:4;Ndị Rom 1:20 Ka ị na-amụtakwu banyere Jehova, ị ga-ahụkwu ya nanya, gị na ya adịkwuokwa ná mma.Ezigbo nna na-ahụ ụmụ ya nanya, ma Nna anyị nke eluigwe hụrụ anyị nanya karịa21Ị ga-aghọta na Jehova bụ Nna anyị. Matiu 6:9 Ọ bụ ya kere anyị, ọ chọkwara ka anyị bie ndụ bara uru. Ọ bụ ụdị echiche ezigbo nna na-echere ụmụ ya. Abụ Ọma 36:9 Neziokwu, Baịbụl kwuru na ị ga-abụli enyi Jehova. Jems 2:23 Chegodị ya: Jehova, Onye kere eluigwe na ala, chọrọ ka ị bụrụ enyi ya.22Ụfọdụ nwere ike chọọ ka ị kwụsị ịmụ Baịbụl. Ụjọ ha nwere ike ịbụ na ị ga-agbanwe okpukpe ị na-ekpe. Ma, ekwela ka onye ọ bụla mee ka ị ghara ịbụ enyi Jehova. E nweghị enyi dị ka ya.23, 24. a Gịnị mere anyị ji kwesị ịna-ajụ ajụjụ? b Gịnị ka anyị ga-amụ nisiokwu na-esonụ?23Ka ị na-amụ Baịbụl, a ga-enwe ihe ụfọdụ ị na-agaghị aghọta. Ihere emela gị ịjụ ajụjụ. Jizọs sịrị na anyị kwesịrị ịdị umeala nobi ka ụmụaka. Matiu 18:2-4 Ị manụ na ụmụaka na-ajụkarị ajụjụ. Chineke chọrọ ka ị mata azịza ajụjụ ndị na-echu gị ụra. Nihi ya, saa anya ná mmiri mụọ Baịbụl ka i nwee ike jide naka na ihe ị mụtara na ya bụ eziokwu.GụọỌrụ Ndịozi 17:11.24Ụzọ kacha mma anyị ga-esi mata banyere Jehova bụ ịmụ Baịbụl. Nisiokwu na-esonụ, anyị ga-amụta ihe mere Baịbụl ji dị iche nakwụkwọ ọ bụla ọzọ.2 Baịbụl Bụ Akwụkwọ Si nAka Chineke1, 2. Gịnị mere Baịbụl ji bụrụ onyinye na-eme obi ụtọ Chineke nyere anyị?OLEE otú obi na-adị gị ma enyi gị nye gị onyinye ị na-atụghị anya ya? O doro anya na ị ga-emepe ya ozugbo. Obi ga-adịkwa gị ụtọ na enyi gị ahụ chetara gị. Ị ga-ekelekwa ya maka onyinye ahụ o nyere gị.2Baịbụl bụ onyinye Chineke nyere anyị. Ọ na-akụziri anyị ihe ndị anyị na-agaghị amụta nebe ọ bụla ọzọ. Dị ka ihe atụ, Baịbụl gwara anyị na Chineke kere eluigwe na ụwa, keekwa nwoke na nwaanyị mbụ. Ọ na-agwa anyị ihe ndị ga-enyere anyị aka ma nsogbu bịara anyị. Ọ bụkwa na Baịbụl ka anyị na-amụta otú Chineke ga-esi mezuo nzube ya maka ụwa, ya bụ, ime ka ọ bụrụ paradaịs. Baịbụl bụ onyinye na-eme anyị obi ụtọ.3. Gịnị ka ị ga-amụta ma ị na-amụ Baịbụl?3Ka ị na-amụ Baịbụl, ị ga-achọpụta na Chineke chọrọ ka ị bụrụ enyi ya. Ka ị na-amụtakwu banyere Chineke, gị na ya ga na-adịkwu ná mma.4. Olee ihe mere i ji nwee mmasị na Baịbụl?4A sụgharịala Baịbụl nihe karịrị puku asụsụ abụọ na narị asatọ. E bipụtakwala ọtụtụ ijeri Baịbụl. Ọtụtụ ijeri mmadụ nọ nụwa nwere Baịbụl nasụsụ ha.Kwa izu,ihe karịrị otu nde mmadụ na-enweta Baịbụl. Neziokwu, e nweghị akwụkwọ ọzọ dị ka Baịbụl.5. Gịnị mere anyị ga-eji kwuo na Baịbụl si nike mmụọ nsọ Chineke?5Baịbụl si nike mmụọ nsọ Chineke.Gụọ2 Timoti 3:16.Ma, ụfọdụ nwere ike iche, sị, Ebe ọ bụ ụmụ mmadụ dere Baịbụl, olee otú o si bụrụ na o si naka Chineke? Baịbụl zara ajụjụ a. Ọ sịrị: Ndị mmadụ kwuru ihe Chineke mere ka ha kwuo mgbe mmụọ nsọ na-edu ha. 2 Pita 1:21 Ọ dị ka ebe onye ọchụnta ego gwara odeakwụkwọ ya ka o dee akwụkwọ ozi. O dechaa ya, à ga-asị na ọ bụ ònye nwe ya? Ọ bụ onye ọchụnta ego ahụ, ọ bụghị odeakwụkwọ ya. Otú ahụ ka ọ dị Baịbụl, ọ bụ Chineke nwe ya, ọ bụghị ndị ahụ o ji dee ya. Chineke ji mmụọ nsọ ya mee ka ha dee uche ya. Neziokwu, Baịbụl bụ okwu Chineke.1 Ndị Tesalonaịka 2:13; gụọ ihenke 2 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.E nweelaBaịbụl NsọNsụgharị Ụwa Ọhụrụ nke Akwụkwọ Nsọnọtụtụ asụsụIHE BAỊBỤL NA-EKWU BỤ EZIOKWU6, 7. Olee ihe mere anyị ga-eji kwuo na Baịbụl na-ekwu otu ihe?6Ide Baịbụl were ihe karịrị otu puku afọ na narị isii. Ndị dere ya biri noge dị iche iche. Ụfọdụ nime ha gụrụ akwụkwọ, ụfọdụ agụghị. Dị ka ihe atụ, otu onye nime ha bụ dọkịta. Ndị ọzọ abụrụ ndị ọrụ ugbo, ndị na-akụ azụ, ndị na-azụ atụrụ, ndị amụma, ndị ikpe, na ndị eze. Ma nagbanyeghị na ndị dere Baịbụl dị iche iche, ihe ha dere bụ otu. Ọ naghị eme Baịbụl kwuo otu ihe notu ebe, ya ekwuo ihe ọzọ nebe ọzọ.7Akwụkwọ mbụ dị na Baịbụl kọwara otú nsogbu ụwa si malite, akwụkwọ nke ikpeazụ agwa anyị na Chineke ga-eme ka ụwa ghọọ paradaịs, si otú ahụ mee ka nsogbu ụwa bie. Baịbụl kọrọ ihe ndị mere kemgbe ọtụtụ puku afọ e kere mmadụ. Ihe ndị ahụ gosiri na nzube Chineke na-emezurịrị.8. Nye ihe atụ ndị gosiri na ihe Baịbụl kwuru gbasara sayensị bụ eziokwu.8E deghị Baịbụl ka e jiri ya kụziwe sayensị ma ọ bụkwanụ ka ọ bụrụ akwụkwọ a ga-eji na-akụzi ihe nụlọ akwụkwọ, ma ihe ndị o kwuru gbasara sayensị bụ eziokwu. Ọ bụ otú akwụkwọ sí naka Chineke kwesịrị ịdị. Dị ka ihe atụ, akwụkwọ Levitikọs kwuru ihe Chineke gwara ndị Izrel ka ha na-eme ka ọrịa ghara ịgbasa. E dere ihe a ọtụtụ afọ tupu ndị mmadụ amata otú nje dị iche iche si akpata ọrịa. Baịbụl kwuru na e nweghị ihe e kokwasịrị ụwa nelu ya. Job 26:7 Mgbe ọtụtụ ndị nọ na-eche na ụwa dị mbadamba, Baịbụl kwuru na ọ dị okirikiri.Aịzaya 40:22.9. Gịnị ka otú ndị dere Baịbụl si kwuo eziokwu na-eme ka anyị ghọta?9Baịbụl kọwa gbasara ihe mere eme, ọ na-akọ kpọmkwem otú o si mee. Ma, ọtụtụ akwụkwọ ndị kọrọ ihe ndị mere eme anaghị ekwucha eziokwu nihi na ndị dere ha zochiri ihe ụfọdụ merenụ. Dị ka ihe atụ, ha anaghị edekarị mmeri e meriri obodo ha nagha. Ma, ndị dere Baịbụl kwuru eziokwu. Mgbe ha na-ede banyere mba Izrel, ha dedịrị mmeri e meriri ya nagha. Ha dekwara ebe hanwa mejọrọ ihe. Dị ka ihe atụ, nakwụkwọ Ọnụ Ọgụgụ, Mozis gwara anyị na e nwere ezigbo ihe o mejọrọ, Chineke ataakwa ya ahụhụ maka ya. Ọnụ Ọgụgụ 20:2-12 Otú ndị dere Baịbụl si kwuo eziokwu gosiri na Baịbụl si naka Chineke. Nihi ya, anyị kwesịrị ịtụkwasị Baịbụl obi.AKWỤKWỌ EZIGBO NDỤMỌDỤ JURU NA YA10. Gịnị mere ndụmọdụ Baịbụl ji abara anyị uru taa?10Baịbụl si nike mmụọ nsọ Chineke, ọ bara uru iji ya zie ihe, iji ya dọọ mmadụ aka ná ntị, iji ya mee ka ihe guzozie. 2 Timoti 3:16 Neziokwu, ndụmọdụ dị na Baịbụl na-abara anyị uru taa. Jehova ma otú e si kee anyị, nihi ya, ọ na-aghọta ihe anyị na-eche na otú obi na-adị anyị. Ọ ma anyị nke ọma karịa otú anyị ma onwe anyị, ọ chọkwara ka obi na-atọ anyị ụtọ. Ọ ma ihe ga-abara anyị uru, marakwa ihe ga-akpatara anyị nsogbu.11, 12. a Olee ụfọdụ ndụmọdụ bara uru Jizọs nyere naMatiu isi 5 ruo isi 7? b Oleekwa ihe ndị ọzọ anyị nwere ike ịmụta na Baịbụl?11NaMatiu isi 5 ruo isi 7, Jizọs nyere ezigbo ndụmọdụ banyere otú anyị ga-esi na-enwe obi ụtọ, otú anyị na ndị ọzọ ga-esi na-adị ná mma, otú anyị ga-esi na-ekpe ekpere, nakwa otú anyị ga-esi na-ele ego anya. Nagbanyeghị na o ruola puku afọ abụọ o nyere ndụmọdụ ahụ, ha ka bara ezigbo uru taa.12Na Baịbụl, Jehova na-akụziri anyị ihe ndị ga-enyere anyị aka ịna-enwe obi ụtọ nezinụlọ anyị, otú anyị ga-esi na-arụ ọrụ anyị nke ọma, nakwa otú anyị na ndị mmadụ ga-esi na-adị nudo. Ndụmọdụ ndị dị na Baịbụl na-enyere anyị aka mgbe niile nagbanyeghị ụdị onye anyị bụ, ụdị ebe anyị bi ma ọ bụ ụdị nsogbu anyị nwere.GụọAịzaya 48:17;gụọ ihenke 3 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.Ị GA-ATỤKWASỊLI AMỤMA BAỊBỤL OBIAịzaya bụ onye so dee Baịbụl buru amụma na a ga-ebibi Babịlọn13. Gịnị ka Aịzaya kwuru ga-eme obodo Babịlọn?13Ọtụtụ amụma ndị e buru na Baịbụl emezuola. Dị ka ihe atụ, Aịzaya buru amụma na a ga-ebibi Babịlọn. Aịzaya 13:19 O kwuru ihe niile gbasara otú a ga-esi bibie ya. Obodo ahụ nwere nnukwu ọnụ ụzọ ámá, osimiri gbakwara ya gburugburu. Ma, Aịzaya buru amụma na osimiri ahụ ga-ata nakwa na a ga-eghewe ọnụ ụzọ ámá ahụ oghe. Ndị ga-ebibi Babịlọn ga-abanye na ya nalụghị agha ọ bụla. Aịzaya bukwara amụma na ọ bụ otu nwoke a na-akpọ Saịrọs ga-ebibi ya.GụọAịzaya 44:2745:2;gụọ ihenke 4 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.14, 15. Olee otú ihe Aịzaya buru namụma gbasara Babịlọn si mezuo?14Mgbe narị afọ abụọ e buru amụma ahụ gachara, ndị agha bịara ibibi Babịlọn. Ònye bụ onyeisi ndị agha ahụ? Ọ bụ onye ahụ e buru namụma, ya bụ, eze Peshia aha ya bụ Saịrọs. Ugbu a, oge eruola ka ihe ndị ọzọ e buru namụma banyere Babịlọn mezuo.15Nabalị ụbọchị ahụ e bibiri Babịlọn, ndị Babịlọn nọ na-eme ememme. Obi siri ha ike na e nweghị ndị ga-abatali nobodo ha nihi na nnukwu mgbidi na osimiri gbara ya gburugburu. Saịrọs na ndị agha yagwuru ọwa mmiri nazụ obodo ahụ ka mmiri ahụ nwee ike ịtalata. Mmiri ahụ talatara otú ndị agha Peshia nwere ike iji ukwu gafee ya. Ma, olee otú ndị agha a ga-esi gafee mgbidi Babịlọn? Ihe ahụ e buru namụma mezuru. Ndị Babịlọn ghewere ọnụ ụzọ ámá obodo ha oghe, ndị agha ahụ abanye na ya ma weghara ya nalụghị agha ọ bụla.16. a Gịnị ka Aịzaya kwuru ga-emecha mee Babịlọn? b Olee otú anyị si mara na ihe ahụ Aịzaya buru namụma mezuru?16Aịzaya bukwara amụma na e nweghịzi onye ga-ebi na Babịlọn. O dere, sị: A gakwaghị ebi nime ya ebi, ọ gaghịkwa enwe ebe obibi malite notu ọgbọ ruo nọgbọ ọzọ. Aịzaya 13:20 Ihe a Aịzaya kwuru, ò mechara mezuo? Ee, o mezuru. Ebe Babịlọn oge ochie dịbu dị ihe dị ka kilomita iri asatọ ma e si nebe ndịda Bagdad dị nỊrak gawa ya. Ihe dịzi ebe ahụ ugbu a bụ naanị ikpo nkume. O nweghịkwa otu mkpụrụ mmadụ bi na ya. Jehova ji ázịzà nke ịla niyi zaa ma ọ bụ bibie Babịlọn.Aịzaya 14:22, 23.17. Gịnị mere anyị ji kwesị ịtụkwasị nkwa ndị Chineke kwere obi?17Obi kwesịrị isi anyị ike na ihe ndị Baịbụl kwuru na ha ga-eme nọdịnihu ga-emezu nihi na ọtụtụ amụma ndị Baịbụl buru emezuola. Obi kwesịkwara isi anyị ike na nkwa Jehova kwere ime ka ụwa ghọọ paradaịs ga-emezu.GụọỌnụ Ọgụgụ 23:19.Neziokwu, anyịnwere olileanya inweta ndụ ebighị ebi, nke Chineke, onye na-apụghị ịgha ụgha, kwere nkwa ya tupu mgbe dị anya gara aga.Taịtọs  1:2.Otú obodo Babịlọn dị ugbu aBAỊBỤL GA-AGBANWELI NDỤ GỊ18. Olee ihe Pọl kwuru gbasara okwu Chineke?18Anyị amụtala na e nweghị akwụkwọ ọ bụla dị ka Baịbụl. Ihe niile o kwuru bụ otu. Ihe ndị o kwuru gbasara sayensị na akụkọ ihe mere eme bụcha eziokwu. Ọ na-enyekwa anyị ndụmọdụ ndị bara uru. Ọtụtụ amụma ndị dị na ya emezuokwala. Ma, e nwere ihe ọzọ mere Baịbụl ji pụọ iche. Pọl onyeozi dere, sị: Okwu Chineke dị ndụ ma na-akpa ike. Gịnị ka ihe a o kwuru pụtara?GụọNdị Hibru 4:12.19, 20. a Olee otú Baịbụl ga-esi enyere gị aka ịmata ụdị onye ị bụ? b Oleekwa otú ị ga-esi gosi na obi dị gị ụtọ maka onyinye a Chineke nyere gị?19Baịbụl ga-agbanweli ndụ gị. O nwere ike inyere gị aka ịmata ụdị mmadụ ị bụ. O nwekwara ike inyere gị aka ịchọpụta ihe dị gị nobi na otú i si ele ihe anya. Dị ka ihe atụ, anyị nwere ike ịna-eche na anyị hụrụ Chineke nanya. Ma, otú anyị ga-esi egosi na anyị hụrụ ya nanya neziokwu bụ ịna-eme ihe Baịbụl kwuru.20Neziokwu, Baịbụl bụ akwụkwọ sí naka Chineke. Chineke chọrọ ka ị na-agụ ya, na-amụ ya, jirikwa ihe dị na ya kpọrọ ihe. Gosi na i ji onyinye a kpọrọ ihe, akwụsịkwala ịna-amụ ya. Ọ bụrụ na ị na-amụ ya, ị ga-aghọta ihe Chineke bu nobi kee ụmụ mmadụ. Nisiokwu na-esonụ, anyị ga-amụtakwu ihe ahụ Chineke bu nobi kee ụmụ mmadụ.3 Gịnị Ka Chineke Bu nObi Kee Ụmụ Mmadụ?1. Gịnị ka Chineke bu nobi kee ụmụ mmadụ?CHINEKE bu ezigbo ihe nobi kee ụmụ mmadụ. O kere nwoke mbụ na nwaanyị mbụ, bụ Adam na Iv, ka ha biri nebe mara mma. Ọ chọrọ ka ha mụta ụmụ, mee ka ụwa niile ghọọ paradaịs, na-elekọtakwa ụmụ anụmanụ.Jenesis 1:28;2:8, 9,15; gụọ ihenke 6 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.2. a Olee otú anyị si mata na Chineke ga-emezu ihe o bu nobi? b Olee ụdị ndị Chineke chọrọ ka ha biri nụwa? Afọ ole ka ọ chọrọ ka ha bie na ya?2Ì chere na e nwere mgbe ụmụ mmadụ ga-ebi na paradaịs? Jehova gwara anyị, sị: Ekwuwo m ya; m ga-emekwa ka o mezuo. Aịzaya 46:9-11;55:11 Neziokwu, Chineke ga-eme ihe o bu nobi, o nweghịkwa ihe ga-egbochi ya. Jehova kwuru na e nwere ihe mere o ji kee ụwa. O keghị ya nefu. Aịzaya 45:18 Ọ chọrọ ka ndị mmadụ biri nebe niile nụwa. Olee ụdị ndị Chineke chọrọ ka ha biri nụwa? Afọ ole ka ọ chọrọ ka ha bie na ya? Baịbụl kwuru, sị:Ndị ezi omumema ọ bụ ndị na-erubere Chineke isi ga-enweta ụwa, ha ga-ebikwa nelu ya ruomgbe ebighị ebi.Abụ Ọma 37:29;Mkpughe 21:3, 4.3. Olee ajụjụ anyị nwere ike ịjụ ebe ọ bụ na ụmụ mmadụ na-arịa ọrịa, na-anwụkwa anwụ?3Ma, ka ọ dị ugbu a, ndị mmadụ na-arịa ọrịa, na-anwụkwa anwụ. Nọtụtụ ebe, ndị mmadụ na-alụ agha ma na-egbu ibe ha. O doro anya na ihe a abụghị ihe Chinekebu nobi kee ụmụ mmadụ. Gịnị meziri, gịnịkwa kpatara ya? Ọ bụ naanị Baịbụl ga-azali ajụjụ ndị a.ONYE IRO CHINEKE4, 5. a Ònye ji agwọ gwa Iv okwu nogige Iden? b Olee otú onye bụbu ezigbo mmadụ nwere ike isi ghọọ onye ohi?4Baịbụl gwara anyị na e nwere onye iro Chineke a na-akpọ Ekwensu na Setan. Setan ji agwọ gwa Iv okwu nogige Iden. Mkpughe 12:9;Jenesis 3:1 O mere ka o yie ka ọ bụ agwọ ahụ na-agwa Iv okwu.Gụọ ihenke 7 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.5Ma, Chineke ò kere Setan bụ Ekwensu? Mba.Otu mmụọ ozinọ neluigwe mgbe Chineke kere ụwa ka Adam na Iv biri na yamere onwe ya Ekwensu.Job 38:4,7 Olee otú ụdị ihe a nwere ike isi mee? Olee otú onye bụbu ezigbo mmadụ nwere ike isi ghọọ onye ohi? O nweghị onye a mụrụ, ya abụrụ onye ohi. Kama, mmadụ nwere ike chọwa inweta ihe na-abụghị nke ya. Ọ bụrụ na onye ahụanọgide na-eche otú ọ ga-esi nweta ihe ahụ,ọchịchọ ọjọọ ahụ ga-esi ike nobi ya. E nwezie otú o si nweta ohere, ya ezuru ihe ahụ. O sila otú ahụ mee onwe ya onye ohi.GụọJems 1:13-15;gụọ ihenke 8 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.6. Olee otú otu mmụọ ozi si ghọọ onye iro Chineke?6Ọ bụ ihe a mere mmụọ ozi ahụ. Mgbe Jehova kechara Adam na Iv, ọ gwara ha ka ha mụọ ụmụ ma jupụta ụwa. Jenesis 1:27, 28 Ọ ga-abụ na mmụọ ozi ahụ chere, sị: Ụmụ mmadụ niile nwedịrị ike ịna-efe m kama ịna-efe Jehova. Ka ọ na-eche ihe a,  ọ gụsiwere ya agụụ ike inweta ihe ruuru Jehova. Mmụọ ozi ahụ chọrọ ka ndị mmadụ fewe ya. Nihi ya, ọ ghaara Iv ụgha ma ghọgbuo ya.GụọJenesis 3:1-5.Ihe a o mere mere ka ọ ghọọ Setan bụ Ekwensu na onye iro Chineke.7. a Gịnị mere Adam na Iv ji nwụọ? b Gịnịkwa mere anyị ji na-aka nká, na-anwụkwa anwụ?7Adam na Iv nupụụrụ Chineke isi, rie mkpụrụ osisi Chineke sịrị ha erila. Jenesis 2:17;3:6 Ha mehiere Jehova, mechaakwa nwụọ otú ahụ Jehova kwuru na ha ga-anwụ. Jenesis 3:17-19 Ụmụ Adam na Iv bụ ndị mmehie. Nihi ya, ha nwụrụ.GụọNdị Rom 5:12.Iji ghọta otú ụmụ Adam na Iv si bụrụ ndị mmehie, chebara ihe atụ a echiche. Weregodị ya na iji kom kom kụkpọrọ akụkpọ na-esi maị maị. Maị maị ọ bụla i ji ya sie ga-enwe ebe bara nime. Mgbe Adam nupụụrụ Chineke isi, ọ ghọrọ onye mmehie ma ọ bụ onye nwere ebe a kụkpọrọ ya akụkpọ. Ebe anyị bụ ụmụ Adam, anyị niile bụ ndị mmehie, ma ọ bụ ndị nwere ụdị nkụkpọ ahụ Adam nwere. Ọ bụ ya mere anyị ji na-aka nká, na-anwụkwa anwụ.Ndị Rom 3:23; gụọ ihenke 9 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.8, 9. a Olee ihe Setan chọrọ ka Adam na Iv kweta? b Gịnị mere na Jehova egbughị ndị nnupụisi ahụ ozugbo?8Setan malitere inupụrụ Jehova isi mgbe o mere ka Adam na Iv nupụrụ Chineke isi. Ọ chọrọ ka Adam na Iv kweta na Jehova bụ onye ụgha nakwa onye ọchịchị ọjọọ na-anaghị achọ ka ihe gaziere ndị ọ na-achị. Ihe Setan na-ekwu bụ na ọ bụghị Chineke kwesịrị ịna-agwa ụmụ mmadụ ihe ha ga na-eme nakwa na Adam na Iv kwesịrị ịna-ekpebiri onwe ha ihe bụ ihe ọma na ihe ọjọọ. Gịnị ka Jehova ga-eme? Ọ gaara egbu ndị nnupụisi ahụ, mee ka a ghara inwe ndị na-enupụrụ ya isi. Ma, igbu ha ọ gaara eme ka a mata na Setan bụ onye ụgha? Mba.9Nihi ya, Jehova egbughị ndị nnupụisi ahụ ozugbo. Kama, ọ hapụrụ ụmụ mmadụ ka ha chịwa onwe ha. Nke a ga-eme ka o doo anya na Setan bụ onye ụgha nakwa na Jehova ma ihe ga-akacha abara ụmụ mmadụuru. Anyị ga-amụtakwu gbasara ya nIsi nke Iri na Otu. Ma, gịnị ka i chere banyere ihe Adam na Iv mere? Hà kwesịrị ikweta ihe Setan gwara ha ma nupụrụ Chineke isi? Ọ bụ Jehova nyere Adam na Iv ihe niile ha nwere. O kere ha, ha ezuo okè, nye ha ebe mara mma ha binakwa ọrụ na-eme ha obi ụtọ. Ma, Setan emetụbereghị ha ihe ọma ọ bụla. A sị na ị nọ ebe ahụ, gịnị ka ị gaara eme?10. Gịnị ka onye ọ bụla nime anyị ga-ekpebi?10Taa, onye ọ bụla nime anyị ga-ekpebi onye ọ ga-erubere isi. Ọ bụkwa ihe anyị kpebiri ga-ekpebi ma ànyị ga-adị ndụ. Anyị nwere ike ikpebi irubere Jehova isi dị ka Onye na-achị anyị ma nye aka gosi na Setan bụ onye ụgha. Ma ọ bụ anyị ahọrọ Setan ka ọ chịwa anyị. Abụ Ọma 73:28;gụọIlu 27:11.Ọtụtụ ndị anaghị erubere Chineke isi nụwa a. Nke bụ eziokwu bụ na ọ bụghị Chineke na-achị ụwa. Ma, ọ bụrụ na ọ bụghị ya na-achị ụwa, ònyezi na-achị ya?ÒNYE NA-ACHỊ ỤWA?A sị na ọ bụghị Setan ka alaeze nke ụwa dị naka, ọ gaara ekwu na ya ga-enye ya Jizọs?11, 12. a Gịnị ka ihe Setan kwuru na ọ ga-enye Jizọs na-egosi anyị? b Olee amaokwu Baịbụl ndị gosiri na ọ bụ Setan na-achị ụwa?11Jizọs ma onye na-achị ụwa. Notu oge, Setan gosiri Jizọs alaeze niile nke ụwa na ebube ha. Setan kweziri ya nkwa, sị: Ihe a niile ka m ga-enye gị ma ọ bụrụ na ị daa nala fee m ofufe. Matiu 4:8, 9;Luk 4:5, 6 Jụgodị onwe gị, sị: A sị na ọ bụghị Setan ka alaeze ndị ahụ dị naka, ọ gaara ekwu na ya ga-enye ya Jizọs? Mba. Ọchịchị niile dị Setan naka.12I nwere ike ịna-eche, sị: Olee otú ọ ga-esi bụrụ Setan na-achị ụwa? Ọ bụghị Jehova Chineke, Onye Pụrụ Ime Ihe Niile, kere eluigwe na ala? Mkpughe 4:11 Ee, ọ bụ ya kere ihe niile. Ma, Jizọs ezoghị ọnụ kpọọ Setan onye na-achị ụwa a. Jọn 12:31;14:30;16:11 Pọl onyeozi kpọkwara Setan bụ Ekwensu chi nke usoro ihe a. 2 Ndị Kọrịnt 4:3, 4 Jọn onyeozi edeekwa na ụwa dum dị naka ajọ onye ahụ.1 Jọn 5:19.OLEE OTÚ A GA-ESI BIBIE ỤWA SETAN?13. Gịnị mere ụwa ọhụrụ ji dị anyị mkpa?13Ụwa a na-aka njọ kwa ụbọchị. Nebe niile, ọtụtụ ndị na-alụ agha, na-arụrụkwa aka. Ndị mmadụ na-eme ihu abụọ, na-emekwa ihe ike. Nagbanyeghị otú ụmụ mmadụ si agba mbọ, ha agaghị akwụsịli nsogbu ndị a niile. Ma noge na-adịghị anya, Chineke ga-ebibi ụwa ọjọọ a nagha Amagedọn. Ọ ga-ejikwa ụwa ọhụrụ dochie ya.Mkpughe 16:14-16; gụọ ihenke 10 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.14. Ònye ka Chineke họọrọ ka ọ bụrụ Eze nke Alaeze ya? Olee amụma Baịbụl buru gbasara Jizọs?14Jehova họọrọ Jizọs Kraịst ka ọ bụrụ Eze ga-achị nAlaeze ya neluigwe. Ọtụtụ puku afọ gara aga, Baịbụl buru amụma na Jizọs ga-achị dị ka Onyeisi Udo nakwa na ọchịchị ya agaghị enwe ọgwụgwụ. Aịzaya 9:6, 7 Jizọs kụziiri ndị na-eso ụzọ ya ka ha na-ekpe ekpere maka ọchịchị ahụ. Ọ sịrị ka ha na-ekpe ekpere, sị: Ka alaeze gị bịa. Ka uche gị meekwa nụwa, dị ka ọ na-eme neluigwe. Matiu 6:10 NIsi nke Asatọ, anyị ga-amụta otú Alaeze Chineke ga-esi nọchie ọchịchị ụwa a.GụọDaniel 2:44.Mgbe ahụ, Alaeze Chineke ga-eme ka ụwa ghọọ paradaịs mara mma.Gụọ ihenke 11 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.ỤWA ỌHỤRỤ DỊ NSO!15. Gịnị bụ ụwa ọhụrụ?15Baịbụl kwere nkwa, sị: E nwere eluigwe ọhụrụ na ụwa ọhụrụ anyị na-echere . . . , ezi omume ga-ebikwa nime ha. 2 Pita 3:13;Aịzaya 65:17 Mgbe ụfọdụ, Baịbụl kwuo gbasara ụwa, ihe ọ na-ekwu bụ ndị bí nụwa. Jenesis 11:1 Nihi ya, ụwa ọhụrụ nke ezi omume bụ ndị niile na-erubere Chineke isi, ndị Chineke gọzikwara.16. Olee onyinye magburu onwe ya Chineke ga-enye ndị ga-ebi nụwa ọhụrụ ya? Gịnịkwa ka anyị ga-emerịrị iji nweta ya?16Jizọs kwere nkwa na ndị ga-ebi nụwa ọhụrụ Chineke ga-enweta ndụ ebighị ebi. Mak 10:30 Gịnị ka anyị ga-emerịrị iji nweta onyinye a? BikogụọJọn 3:16naJọn 17:3ka ị chọpụta azịza ya. Ka anyị hụzie otú Baịbụl kwuru ndụ ga-adị mgbe ụwa ga-aghọ Paradaịs.17, 18. Olee otú anyị si mara na udo ga-adị nebe niile nụwa nakwa na obi ga-eru anyị ala?17Ajọ omume, agha, mpụ, na ime ihe ike agaghịzi adị.E nweghị onye ajọ omume ọ bụla ga-afọ nụwa. Abụ Ọma 37:10, 11 Chineke ga-eme ka agha kwụsị ruo na nsọtụ ụwa. Abụ Ọma 46:9;Aịzaya 2:4 Ọ bụ ndị hụrụ Chineke nanya na ndị na-erubere ya isi ga-ejuzi nụwa. Udo ga-adịkwa ruo mgbe ebighị ebi.Abụ Ọma 72:7.18Obi ga-eru ndị na-efe Jehova ala.Noge Baịbụl, mgbe ọ bụla ndị Izrel rubeere Chineke isi, obi na-eru ha ala nihi na Chineke na-echebe ha. Levitikọs 25:18, 19 Na Paradaịs, anyị agaghị atụ ihe ọ bụla ma ọ bụ onye ọ bụla ụjọ. Obi ga na-eru anyị ala mgbe niile.GụọAịzaya 32:18;Maịka 4:4.19. Gịnị mere obi ga-eji sie anyị ike na nri ga-abụ atụrụ tawa nụwa ọhụrụ Chineke?19Nri ga-abụ atụrụ tawa.Ọka ga-ejupụta nelu ụwa; ọ ga-ejubiga ókè nelu ugwu dị iche iche. Abụ Ọma 72:16 Jehova bụ Chineke anyị ga-agọzi anyị. Ala ga-emepụta ihe nke ọma.Abụ Ọma  67:6.20. Olee otú anyị si mara na ụwa ga-aghọ paradaịs?20Ụwa niile ga-aghọ paradaịs.Ndị mmadụ ga-enwe ụlọ na ubi mara mma.GụọAịzaya 65:21-24;Mkpughe 11:18.Ụwa niile ga-ama mma ka ogige Iden. Jehova ga na-enye anyị ihe niile dị anyị mkpa mgbe niile. Baịbụlkwuru gbasara Jehova, sị: Ị na-asaghe aka gị, were ihe na-agụ ihe ọ bụla dị ndụ nyejuo ya afọ.Abụ Ọma 145:16.21. Olee otú anyị si mara na ụmụ mmadụ na ụmụ anụmanụ ga-adị nudo?21Ụmụ mmadụ na ụmụ anụmanụ ga-adị nudo.Ụmụ anụmanụ agaghịzi na-emerụ ndị mmadụ ahụ. Obi ga-eru ụmụaka ala, ha agaghị na-atụ ụmụ anụmanụ ndị na-emerụ ahụ ụjọ.GụọAịzaya 11:6-9;65:25.22. Gịnị ka Jizọs ga-emere ndị na-arịa ọrịa?22A gaghịzi enwe onye ga-arịa ọrịa.Mgbe Jizọs nọ nụwa, ọ gwọrọ ọtụtụ ndị ọrịa. Matiu 9:35;Mak 1:40-42;Jọn 5:5-9 Ma ebe Jizọs bụ Eze nke Alaeze Chineke, ọ ga-agwọ mmadụ niile. O nweghịzi onye ga-asị: Ana m arịa ọrịa.Aịzaya 33:24;35:5, 6.23. Gịnị ka Chineke ga-emere ndị nwụrụ anwụ?23A ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ.Chineke kwere nkwa na ya ga-akpọlite ọtụtụ nde mmadụ nwụrụ anwụ. Baịbụl kwuru, sị: A gaje inwe mbilite nọnwụ nke ma ndị ezi omume ma ndị ajọ omume.GụọJọn 5:28, 29;Ọrụ Ndịozi 24:15.24. Olee otú obi dị gị na i nwere ike ibi na Paradaịs?24Ọ bụ anyị ga-ekpebi ihe anyị ga-eme. Anyị nwere ike ikpebi ịmụ banyere Jehova ma na-efe ya ma ọ bụ anyị ekpebie ịna-eme ihe dị anyị mma. Ọ bụrụ na anyị ekpebie ife Jehova, ihe ga-adịrị anyị mma nọdịnihu. Mgbe otu nwoke nọ nọnụ ọnwụ gwara Jizọs ka o cheta ya, Jizọs kwere ya nkwa, sị: Mụ na gị ga-anọ na Paradaịs. Luk 23:43 Nisiokwu na-esonụ, anyị ga-amụtakwu banyere Jizọs Kraịst nakwa otú ọ ga-esi mee ka ọmarịcha nkwa ndị Chineke kwere anyị mezuo.4 Ònye Bụ Jizọs Kraịst?1, 2. a Ọ bụrụ na ọ bụ naanị aha onye a ma ama ka ị ma, ọ pụtara na ị ma onye ahụ nke ọma? Kọwaa. b Gịnị ka ndị mmadụ kweere banyere Jizọs?E NWERE ọtụtụ ndị a ma ama nụwa. O nwere ike ịbụ na e nwere onye a ma ama ị ma aha ya. Ma naanị na ị ma aha ya apụtaghị na ị ma onye ahụ nke ọma. Ọ pụtaghịkwa na ị ma ihe niile gbasara otú o si akpa àgwà na ụdị onye ọ bụ.2O nwere ike ịbụ na ị nụtụla banyere Jizọs Kraịst nagbanyeghị na o ruola ihe dị ka puku afọ abụọ o biri nụwa. Ma ọtụtụ ndị amaghị ụdị onye Jizọs bụ mgbe ọ nọ nụwa. Ụfọdụ ndị sịrị na ọ bụ ezigbo mmadụ, ndị ọzọ asị na ọ bụ onye amụma. E nwekwara ndị kweere na Jizọs bụ Chineke. Ònye ka gịnwa chere na Jizọs bụ?Gụọ ihenke 12 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.3. Gịnị mere o ji dị mkpa ka ị mụta banyere Jehova Chineke na Jizọs Kraịst?3Ọ dị mkpa ka ị mata ihe bụ eziokwu gbasara Jizọs. Nihi gịnị? Baịbụl gwara anyị, sị: Iji nweta ndụ ebighị ebi, ọ dị ha mkpa ịmata gị nke ọma, onye naanị ya bụ ezi Chineke, matakwaonye i zitere, bụ Jizọs Kraịst.Jọn 17:3 Neziokwu, ịmata ihe ndị bụ eziokwu banyere Jehova na Jizọs nwere ike ime ka ị dịrị ndụ ebighị ebi nụwa mgbe ọ ga-aghọ paradaịs. Jọn 14:6 Ihe ọzọ bụ na ịmata banyere Jizọs ga-abara gị uru nihi na ọ bụ naka ya ka anyị ga-akacha amụta otúanyị ga-esi ebi ndụ nakwa otú anyị ga-esi na-emeso ndị ọzọ. Jọn 13:34, 35 NIsi nke Mbụ, anyị mụtara ihe ndị bụ eziokwu banyere Chineke. Ugbu a, anyị ga-amụta ihe Baịbụl na-akụziri anyị banyere Jizọs.ANYỊ AHỤLA MESAYA AHỤ!4. Gịnị ka Mesaya na Kraịst na-egosi?4Ọtụtụ afọ tupu a mụọ Jizọs, Jehova kwere nkwa na Baịbụl na ọ ga-ezite Mesaya ma ọ bụ Kraịst. Mesaya bụ okwu Hibru, Kraịst abụrụ okwu Grik. Utu aha abụọ a na-egosi na Chineke ga-ahọrọ Mesaya ahụ o kwere ná nkwa ma nye ya ọkwá pụrụ iche. Mesaya ahụ ga-eme ka nkwa niile Chineke kwere mezuo. E nwekwara ihe ndị ọ ga-emere gị ugbu a. Ma, tupu a mụọ Jizọs, ọtụtụ ndị nọ na-eche, sị: Ònyedị ga-abụ Mesaya ahụ?5. Ndị na-eso ụzọ Jizọs hà kwetara na ọ bụ ya bụ Mesaya ahụ?5Obi siri ndị na-eso ụzọ Jizọs ike na ọ bụ Jizọs bụ Mesaya ahụ e kwere ná nkwa. Jọn 1:41 Dị ka ihe atụ, Saịmọn Pita gwara Jizọs, sị: Ị bụ Kraịst. Matiu 16:16 Gịnị ga-eme ka obi sie anyị ike na ọ bụ Jizọs bụ Mesaya ahụ?6. Olee otú Jehova si enyere ndị nwere ezi obi aka ịmata onye Mesaya ahụ bụ?6Ogologo oge tupu a mụọ Jizọs, ndị amụma Chineke dere ọtụtụ ihe ga-enyere ndị mmadụ aka ịmata onye ga-abụ Mesaya ahụ. Olee otú ihe ha dere ga-esi enyere ndị mmadụ aka? Ka e were ya na a sịrị gị gaa nọdụ ụgbọala kpọta onye ị na-ahụtụbeghị. Ọ bụrụ na mmadụ amaara gị atụ otú onye ahụ dị, ọ ga-enyere gị aka ịmata ya. Ọ bụ ụdị ihe a ka Jehova mere. O si nọnụ ndị amụma ya gwa anyị ihe ndị Mesaya ahụ ga-eme nakwa ihe ndị ga-eme ya. Otú amụma niile e burugbasara Mesaya ahụ si mezuo nisi Jizọs na-enyere ndị nwere ezi obi aka ịmata na Jizọs bụ Mesaya ahụ.7. Olee amụma abụọ gosiri na Jizọs bụ Mesaya ahụ?7Ka anyị leba anya namụma abụọ nime amụma ndị ahụ. Nke mbụ: Narị afọ asaa tupu a mụọ Jizọs, Maịka buru amụma na a ga-amụ Mesaya nobere obodo a na-akpọ Betlehem. Maịka 5:2 Ọ bụkwa ebe ahụ ka a mụrụ Jizọs. Matiu 2:1,3-9 Nke abụọ: Daniel buru amụma na Mesaya ahụ ga-abịa nafọ 29. Daniel 9:25 Amụma ndị a bụ naanị abụọ nime ọtụtụ amụma ndị mere ka o doo anya na ọ bụ Jizọs bụ Mesaya ahụ e kwere ná nkwa.Gụọ ihenke 13 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.Jizọs ghọrọ Mesaya ma ọ bụ Kraịst mgbe e mere ya baptizim8, 9. Gịnị mere mgbe e mere Jizọs baptizim nke gosiri na ọ bụ ya bụ Mesaya ahụ?8Jehova mere ka o doo anya na Jizọs bụ Mesaya ahụ. Chineke kwere nkwa na ya ga-enye Jọn Onye Na-eme Baptizim ihe àmà ga-enyere ya aka ịmata onye Mesaya ahụ bụ. Mgbe Jizọs gakwuuru Jọn ka o mee ya baptizim nOsimiri Jọdan nafọ 29, Jọn hụrụ ihe àmà ahụ. Baịbụl gwara anyị ihe merenụ. Ọ sịrị: Mgbe e mesịrị Jizọs baptizim, o si na mmiri ahụ bilie ozugbo; ma, lee! eluigwe meghere, o wee hụ ka mmụọ Chineke na-efedata dị ka nduru wee bekwasị ya. Lee! Otu olu sikwa neluigwe kwuo, sị: Onye a bụ Ọkpara m, onye m hụrụ nanya, onye ihe ya masịrị m. Matiu 3:16, 17 Mgbe Jọn nụrụ oluahụ, hụkwa ihe àmà ahụ, ọ matara na ọ bụ Jizọs bụ Mesaya ahụ. Jọn 1:32-34 Nụbọchị ahụ, mgbe Jehova wụkwasịrị Jizọs mmụọ nsọ ya, Jizọs ghọrọ Mesaya. Ọ bụ ya ka Chineke họọrọ ịbụ Eze na Onye Ndú.Aịzaya 55:4.9Amụma ndị e buru na Baịbụl, ihe Jehova kwuru, na ihe àmà o nyere mgbe e mere Jizọs baptizim gosirina ọ bụ Jizọs bụ Mesaya ahụ. Ma, ebee ka Jizọs si bịa? Oleekwa ụdị onye ọ bụ? Ka anyị hụ ihe Baịbụl kwuru banyere ajụjụ ndị a.OLEE EBE JIZỌS SI BỊA?10. Gịnị ka Baịbụl kwuru banyere Jizọs tupu ya abịa nụwa?10Baịbụl kwuru na Jizọs ebiela ọtụtụ afọ neluigwe tupu ya abịa nụwa. Maịka kwuru na Mesaya malitere noge ochie. Maịka 5:2 Jizọs nonwe ya kwuru ọtụtụ ugboro na ya ebiela neluigwe tupu a mụọ ya nụwa.GụọJọn 3:13;6:38,62;17:4, 5.Jehova na Jizọs dị nezigbo mma tupudị Jizọs abịa nụwa.11. Gịnị mere Jehova ji hụ Jizọs nanya nke ukwuu?11Jehova hụrụ Jizọs nanya nke ukwuu. Nihi gịnị? Ọ bụ nihi na ọ bụ ya ka Chineke bu ụzọ kee tupu onye ọ bụla ma ọ bụ ihe ọ bụla ọzọ. Nihi ya, a na-akpọ Jizọs onye e bu ụzọ mụọ nime ihe niile e kere eke.Ndị Kọlọsi 1:15 Ihe ọzọ mekwara Jehova ji hụ Jizọs nanya nke ukwuu bụ na ọ bụ naanị ya ka Jehova ji aka ya kee. Ọ bụ ya mere e ji akpọ ya Ọkpara ọ mụrụ naanị ya. Jọn 3:16 Ọ bụkwa naanị Jizọs ka Jehova si naka ya kee ihe ndị ọzọ niile. Ndị Kọlọsi 1:16 Ọ bụ naanị Jizọs ka a kpọrọ Okwu ahụ, nihi na Jehova si nọnụ ya gwa ndị mmụọ ozi nakwa ụmụ mmadụ okwu.Jọn 1:14.12. Olee otu anyị si mara na Jizọs na Chineke abụghị otu onye?12Ụfọdụ ndị kweere na Jizọs bụ Chineke. Ma, ọ bụghị ihe Baịbụl kwuru. Baịbụl kwuru na e kere Jizọs eke. Nke a pụtara na Jizọs nwere mmalite. Ma Jehova,bụ Onye kere ihe niile, enweghị mmalite. Abụ Ọma 90:2 Nagbanyeghị na Jizọs bụ Ọkpara Chineke, o nweghị mgbe o chere echiche ịbụ Chineke. Baịbụl mere ka o doo anya na Nna ahụ, ya bụ Jehova, ka Ọkpara ya ukwuu.GụọJọn 14:28;1 Ndị Kọrịnt 11:3. Ọ bụ naanị Jehova bụ Chineke Onye Pụrụ Ime Ihe Niile. Jenesis 17:1 Ọ bụ ya bụ onye kacha ihe niile elu na onye kacha ihe niile ike.Gụọ ihenke 14 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.13. Gịnị mere Baịbụl ji kwuo na Jizọs bụ onyinyo nke Chineke a na-apụghị ịhụ anya?13Jehova na Ọkpara ya bụ Jizọs rụkọrọ ọrụ ọtụtụ ijeri afọ tupu e kee eluigwe na ụwa. O doro anya na ha hụrụ ibe ha nanya nke ukwuu. Jọn 3:35;14:31 Jizọs ṅomiri àgwà nna ya nke ọma nke na Baịbụl kpọrọ ya onyinyo nke Chineke a na-apụghị ịhụ anya.Ndị Kọlọsi 1:15.14. Olee otú e si mụọ Ọkpara Chineke hụrụ nanya ya abụrụ mmadụ?14Ọkpara a Chineke hụrụ nanya ji obi ya niile hapụ eluigwe ma kwe ka a mụọ ya nụwa ka ọ bụrụ mmadụ. Olee otú o si kwe omume? Jehova rụrụ ọrụ ebube si neluigwe bufee ndụ Ọkpara ya nakpa nwa otu nwa agbọghọ na-amaghị nwoke aha ya bụ Meri. Nihi ya, ọ bụghị mmadụ tụwara ime Jizọs. Nke a mere ka Meri mụọ nwa zuru okè. Ọ kpọkwara ya Jizọs.Luk 1:30-35.OLEE ỤDỊ ONYE JIZỌS BỤ?15. Olee otú i nwere ike isi matakwuo Jehova nke ọma?15I nwere ike ịmụta ọtụtụ ihe banyere Jizọs, àgwà ya, na otú o si bie ndụ ma ị gụọ akwụkwọ Matiu, Mak, Luk, na Jọn. A na-akpọ ha Oziọma. Ebe ọ bụ na Jizọsna-eme ka Nna ya, ihe ị ga-agụta ga-enyere gị aka ịmatakwu Jehova nke ọma. Ọ bụ ya mere Jizọs ji sị: Onye hụrụ m ahụwokwa Nna m.Jọn 14:9.16. Gịnị ka Jizọs kụziri? Oleekwa ebe o si nweta ihe ndị ọ kụziri?16Ọtụtụ ndị kpọrọ Jizọs Onye Ozizi. Jọn 1:38;13:13 Otu nime ihe ndị kacha mkpa ọ kụziri bụ ozi ọma alaeze ahụ. Gịnị bụ alaeze a? Ọ bụ ọchịchị Chineke nke ga-esi neluigwe na-achị ụwa niile. Ọ ga-emere ndị niile na-erubere Chineke isi ihe ọma. Matiu 4:23 Ihe niile Jizọs kụziri si naka Jehova. Jizọs kwuru, sị: Ihe m na-ezi abụghị nke m, kama ọ bụ nke onye zitere m. Jọn 7:16 Jizọs ma na Jehova chọrọ ka ndị mmadụ nụ ozi ọma bụ na Alaeze Chineke ga-achị ụwa.17. Olee ebe Jizọs kụziri ihe? Gịnị mere o ji gbasie mbọ ike kụziere ndị mmadụ ihe?17Olee ebe Jizọs kụziri ihe? Ọ kụziri ihe nebe ọ bụla ọ hụrụ ndị mmadụ, ma nime ime obodo ma nobodo ukwu ma nobodo nta ma nahịa ma nụlọ nzukọ ndị Juu ma nụlọ ndị mmadụ. Ọ naghị atụ anya ka ndị mmadụ na-achọ ya abịa. Kama, ọ na-achọkarị ha aga. Mak 6:56;Luk 19:5, 6 Jizọs gbasiri mbọ ike jiri oge ya na ike ya na-akụziri ndị mmadụ ihe. Gịnị mere o ji mee otú a? Ọ bụ nihi na ọ ma na ọ bụ ihe Chineke chọrọ ka o mee nakwa nihi na ọ na-erubere Nna ya isi mgbe niile. Jọn 8:28, 29 Ihe ọzọ mere Jizọs ji zie ndị mmadụ ozi ọma bụ na o nwere ọmịiko nebe ha nọ.GụọMatiu 9:35, 36.Ọ hụrụ na ndị isi okpukpe ndị Juu anaghị akụziri ndị mmadụ eziokwu gbasara Chineke na Alaeze ya. Ọ bụ ya mere o ji chọọ inyere ọtụtụ ndị aka ka ha nụ ozi ọma Alaeze Chineke.18. Olee àgwà Jizọs nke kacha amasị gị?18Jizọs hụrụ ndị mmadụ nanya, ihe banyere ha na-emetụkwa ya nobi. Ọ dị obiọma, ọ na-adịkwara ndị mmadụ mfe ịgwa ya okwu. Ọ na-atọdị ụmụaka ụtọ ịbịakwute ya. Mak 10:13-16 Jizọs na-emere ndị mmadụ ihe ọma mgbe niile. Ọ kpọrọ ikpe na-ezighị ezi na ihe ọjọọ asị. Matiu 21:12, 13 Jizọs biri nụwa noge a na-anaghị akwanyere ụmụ nwaanyị ùgwù, na-elegharakwa ha anya. Ma Jizọs kwanyeere ha ùgwù, jirikwa ha kpọrọ ihe. Jọn 4:9,27 Jizọs dịkwa umeala nobi. Dị ka ihe atụ, notu mgbede, ọ sara ụkwụ ndịozi ya. Ihe ahụ o mere bụ ihe onye ohu na-eme noge ahụ.Jọn 13:2-5,12-17.Jizọs kwusara ozi ọma nebe ọ bụla ọ hụrụ ndị mmadụ19. Olee ihe atụ gosiri na Jizọs ma ihe dị ndị mmadụ mkpa nakwa na ọ chọrọ inyere ha aka?19Jizọs ma ihe dị ndị mmadụ mkpa, ọ chọkwara inyere ha aka. Otú o si jiri ike Chineke nyere ya gwọọ ndị mmadụ ọrịa gosiri na ọ ma ihe dị ndị mmadụ mkpa. Matiu 14:14 Dị ka ihe atụ, otu nwoke onye ekpenta bịakwutere Jizọs, sị ya: Ọ bụrụ nnọọ na ị chọrọ, ị pụrụ ime ka m dị ọcha. Ahụhụ nwoke ahụ na-ata wutere Jizọs. O meteere ya ebere, chọọkwa inyere ya aka. Nihi ya, Jizọs matịrị aka ya bitụ nwoke ahụ ma sị ya: Achọrọ m. Dị ọcha. Nwoke ahụ gbakere ozugbo. Mak 1:40-42 Chegodị otú obi ga-adị nwoke ahụ.Ọ NA-ERUBERE NNA YA ISI MGBE NIILE20, 21. Olee otú Jizọs si bụrụ onye kacha erubere Chineke isi?20Jizọs bụ onye kacha erubere Chineke isi. O rubeere Nna ya isi nagbanyeghị ihe ọ bụla merenụ ma ọ bụ ihe ndị iro ya mere ya. Dị ka ihe atụ, Jizọsemehieghị mgbe Setan nwara ya. Matiu 4:1-11 Ụfọdụ ndị ikwu Jizọs ekwetaghị na ọ bụ ya bụ Mesaya ahụ, ha kwukwara na isi emebiela ya. Ma, Jizọs akwụsịghị ịrụsi ọrụ Chineke ike. Mak 3:21 Mgbe ndị iro Jizọs na-emesi ya ike, ọ kwụsịghị irubere Chineke isi, o nweghịkwa mgbe ọ chọrọ imerụ ha ahụ.1 Pita 2:21-23.21Mgbe Jizọs nọ na-ata ahụhụ, o rubeere Jehova isi ruo ọnwụ.GụọNdị Filipaị 2:8.Chegodị ihe o diri nụbọchị e gburu ya. A nwụchiri ya, bo ya ebubo na o kwuluru Chineke, ndị ikpe arụrụala amaa ya ikpe ọnwụ, ndị mmadụ achịa ya ọchị, ndị agha ataa ya ahụhụ, kpọgidekwa ya nosisi. Mgbeọ fọrọ obere ka ọ nwụọ, o kwuru, sị: E mechawo ya! Jọn 19:30 Nụbọchị nke atọ Jizọs nwụrụ, Jehova kpọlitere ya nọnwụ ma mee ka ọ bụrụ mmụọ. 1 Pita 3:18 Mgbe izu ole na ole gachara, Jizọs laghachiri neluigwe, nọdụ ala naka nri Chineke, ma chere ka Chineke mee ya Eze.Ndị Hibru 10:12, 13.22. Olee olileanya anyị nwere nihi na Jizọs rubeere Nna ya isi?22Ihe mere anyị ji nwee olileanya ịdị ndụ ebighị ebi nụwa mgbe ọ ga-aghọ paradaịs otú Jehova chọrọ bụ na Jizọs rubeere Nna ya isi. Nisiokwu na-esonụ, anyị ga-atụle otú ọnwụ Jizọs ga-esi mee ka anyị dị ndụ ebighị ebi.5 Ihe Mgbapụta Bụ Onyinye Kachanụ Chineke Nyere Anyị1, 2. a Olee mgbe ị ga-asị na onyinye baara gị uru? b Gịnị mere nzite Chineke zitere Ọkpara ya ka ọ gbapụta anyị ji bụrụ onyinye kachanụ?OLEE onyinye kacha mma mmadụ nyetụrụla gị? Ọ bụghị iwu na onyinye ga-adị oké ọnụ tupu ya abaara gị uru. Ọ bụrụ na onyinye e nyere gị gbooro gị mkpa gị ma ọ bụ mee ka i nwee obi ụtọ, ọ baara gị uru.2Chineke nyere anyị ọtụtụ onyinye. Nke kachanụ nime ha bụ na o zitere Ọkpara ya, bụ Jizọs Kraịst, nụwa ka ọ gbapụta anyị ka anyị nwee ike inweta ndụ ebighị ebi.GụọMatiu 20:28.Ọ bụ ihe a Chineke meere anyị ka anyị ga-eleba anya nisiokwu a. Ọ bụ maka na Jehova hụrụ anyị nanya mere o ji zite Jizọs ka ọ gbapụta anyị.GỊNỊ BỤ IHE MGBAPỤTA AHỤ?3. Gịnị mere ụmụ mmadụ ji anwụ anwụ?3Ihe mgbapụta ahụ bụ onyinye Jehova nyere ụmụ mmadụ iji napụta ha naka mmehie na ọnwụ. Ndị Efesọs 1:7 Ka anyị bugodị ụzọ mata ihe mere ọtụtụ puku afọ gara aga nogige Iden nihi na ọ ga-enyere anyị aka ịghọta ihe mere ihe mgbapụta a ji dị anyị mkpa. Nne na nna anyị mbụ, bụ Adam na Iv, mehiere. Ọ bụ ya mere ha ji nwụọ. Anyị na-anwụkwa nihi na anyị ketara mmehie naka ha.Gụọ ihenke 9 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.4. Ònye bụ Adam, olee ihe magburu onwe ya Jehova meere ya?4Mgbe Jehova kere nwoke mbụ, bụ Adam, o nwere ihe magburu onwe ya o meere ya. O mere ka o zuo okè.Ọ pụtara na ahụ Adam na uche ya zuru okè. Ọ gaghị arịa ọrịa, ọ gaghị aka nká, ọ gaghịkwa anwụ anwụ. E nwere ike ikwu na Jehova bụ nna Adam nihi na ọ bụ ya kere ya. Luk 3:38 Jehova na-agwa ya okwu mgbe niile. Chineke gwara Adam hoo haa ihe o kwesịrị ime na ihe ọ na-ekwesịghị ime. O nyekwara ya ọrụ ga-eme ya obi ụtọ ọ ga na-arụ.Jenesis 1:28-30;2:16, 17.5. Baịbụl kwuru na e kere Adam nonyinyo Chineke. Gịnị ka ọ pụtara?5E kere Adam nonyinyo Chineke. Jenesis 1:27 Ihe ọ pụtara bụ na Jehova mere ka Adam nwee àgwà ndị yiri nke ya. Ụfọdụ nime ha bụ ịhụya, amamihe, ikpe ziri ezi, na ike. Chineke kere ya ka o nwee ike ịhọrọ ihe ọ ga-eme. Adam adịghị ka ụgbọala na-anaghị eche echiche nke na-aga naanị ebe onye nya ya chere ya ihu. Chineke kere ya ka o jiri aka ya họrọ ma ọ ga-eme ihe ọma ma ọ bụ ihe ọjọọ. A sị na Adam rubeere Chineke isi, ọ gaara adị ndụ ebighị ebi na paradaịs.6. Mgbe Adam nupụụrụ Chineke isi, olee ihe ndị funahụrụ ya? Olee otú nnupụisi ya si gbasa anyị?6Mgbe Adam nupụụrụ Chineke isi, Chineke mara ya ikpe ọnwụ. Ihe funahụrụ ya noge ahụ abụghị obere ihe. Ya na Jehova kwụsịrị ịdị ná mma, ọ ghọrọ onye na-ezughị okè, a chụpụkwa ya na paradaịs ahụ o bi. Jenesis 3:17-19 Adam na Iv ji aka ha họrọ inupụrụ Chineke isi. Nihi ya, ha enweghịzi olileanya ịdị ndụ ebighị ebi. Ihe a Adam mere mere ka mmehie si naka ya bata nụwa, ọnwụ esikwa ná mmehie bata, ọnwụ wee si otú ahụ gbasaa ruo mmadụ niile nihi na ha niile mehiere. Ndị Rom 5:12 Mgbe Adam mehiere, o rere onwe ya, reekwa anyịnwa, anyị abụrụzie ndị mmehie, na-anwụkwa anwụ. Ndị Rom 7:14 Ò nwereihe ga-anapụta anyị nọnọdụ a? Ee, e nwere. Jehova nyere anyị ihe mgbapụta.7, 8. Gịnị ka ihe mgbapụta pụtara?7Gịnị ka ihe mgbapụta pụtara? E nwere ụzọ ihe abụọ ọ pụtara. Nke mbụ bụ ụgwọ a kwụrụ iji gbapụta mmadụ ma ọ bụ iji nwetaghachi ihe. Nke abụọ abụrụ ụgwọ a kwụrụ maka ihe e mebiri emebi. Ụgwọ ahụ na ihe ahụ e mebiri ga-aha otu.8O nweghị mmadụ ọ bụla ga-ewepụli ọnwụ mmehie Adam kpataara anyị. Ma, Jehova haziri otú a ga-esi gbapụta anyị ná mmehie na ọnwụ. Ka anyị leba anya nihe Baịbụl kwuru gbasara ihe mgbapụta ahụ nakwa otú o nwere ike isi baara anyị uru.OTÚ JEHOVA SI MEE KA E NWEE IHE MGBAPỤTA AHỤ9. Olee ihe a ga-eji akwụ ụgwọ ihe Adam tụfuru?9E nweghị onye nime anyị ga-akwụli ụgwọ a ga-eji nwetaghachi ndụ zuru okè Adam tụfuru. Nihi gịnị? Ọ bụ nihi na anyị niile ezughị okè. Abụ Ọma 49:7, 8 Ihe mgbapụta a ga-eji akwụ ụgwọ ihe Adam tụfuru ga-abụkwa ndụ mmadụ ọzọ zuru okè. Ọ bụ ya mere e ji kpọọ ya ihe mgbapụta kwekọrọ ekwekọ. 1 Timoti 2:6 Ihe mgbapụta ahụ na ndụ ahụ Adam tụfuru ga-aharịrị.10. Olee otú Jehova si mee ka e nwee ihe mgbapụta ahụ?10Olee otú Jehova si mee ka e nwee ihe mgbapụta ahụ? Jehova zitere Ọkpara ya ọ kacha hụ nanya nụwa. Ọkpara ya a, bụ Jizọs, bụ onye mbụ o kere. 1 Jọn 4:9, 10 Jizọs kwetara ịhapụ eluigwe, bụ ebe ya na Nna ya nọ, ma bịa nụwa. Ndị Filipaị 2:7 Jehova si neluigwe zite Jizọs nụwa, a mụọ ya, ya abụrụ mmadụ zuru okè, nke na-enweghị mmehie.Luk 1:35.Jehova nyere Ọkpara ya ọ hụrụ nanya ka ọ gbapụta anyị11. Olee otú otu onye nwere ike isi gbapụta mmadụ niile?11Mgbe Adam nupụụrụ Jehova isi, o mere ka mmadụ niile ghara izu okè. Ò nwere onye ọzọ nwere ike ime ka ụmụ Adam niile ghara ịna-anwụ anwụ? Ee.GụọNdị Rom 5:19.Jizọs, bụ onye na-emeghị mmehie ọ bụla, nyere ndụ ya zuru okè ka ọ bụrụ ihe mgbapụta. 1 Ndị Kọrịnt 15:45 Ọ bụ ndụ ya zuru okè ka e nwere ike iji wepụrụ ụmụ Adam ọnwụ.1 Ndị Kọrịnt 15:21, 22.12. Gịnị mere Jizọs ji taa ezigbo ahụhụ?12Baịbụl gwara anyị na Jizọs tara ezigbo ahụhụ tupu ya anwụọ. A pịara ya ihe, kpọgide ya nosisi ịta ahụhụ, ya atagide ahụhụ nwụọ. Jọn 19:1,16-18,30 Gịnị mere Jizọs ji taa ahụhụ otú ahụ? Ọ bụ nihi na Setan kwuru na o nweghị mmadụ ọ bụla ga-anọgide na-efe Chineke ma nsogbu tara akpụ bịara ya. Otú Jizọs si bie ndụ nụwa gosiri na ọ bụrụgodị na nsogbu tara akpụ abịara mmadụ zuru okè, onye ahụ nwere ike ịnọgide na-efe Chineke. Neziokwu, ihe a Jizọs mere mere Jehova obi ụtọ.Ilu 27:11; gụọ ihenke 15 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.13. Olee otú e si kwụọ ụgwọ e ji gbapụta ụmụ mmadụ?13Olee otú e si kwụọ ụgwọ e ji gbapụta ụmụ mmadụ? Nabalị iri na anọ nọnwa Naịsan afọ 33, na kalenda ndị Juu, Jehova kwere ka ndị iro Jizọs gbuo Jizọs. Ndị Hibru 10:10 Mgbe ụbọchị atọ gachara, Jehova kpọlitere Jizọs nọnwụ, ya abụrụ mmụọ, ọ bụghịzi mmadụ. Ma, ikike Jehova nyere Jizọs ịbụ mmadụ zuru okè nụwa efunahụghị ya. Mgbe Jizọs mechara laghachikwuru Nna ya neluigwe, o nyefere Nna ya ikike ahụ ka o jiri ya gbapụta ụmụ Adam. Ndị Hibru 9:24 Ebe Jehova nabatara ihe mgbapụta ahụ, e nweziri ike ịgbapụta anyị ná mmehie na ọnwụ.GụọNdị Rom 3:23, 24.OTÚ IHE MGBAPỤTA AHỤ NWERE IKE ISI BAARA GỊ URU14, 15. Olee ihe anyị ga-eme ka a gbaghara anyị mmehie anyị?14Onyinye ahụ kachanụ Chineke nyere anyị baara anyị uru. Ka anyị hụ uru ọ baara anyị ugbu a na otú ọ ga-esi baara anyị uru nọdịnihu.15Chineke na-agbaghara anyị mmehie anyị.Ọ naghị adịrị anyị mfe ime ihe dị mma mgbe niile. Anyị na-emehie ihe. Mgbe ụfọdụ, anyị na-ekwu ma ọ bụ na-eme ihe na-adịghị mma. Ndị Kọlọsi 1:13, 14 Olee ihe anyị ga-eme ka a gbaghara anyị? Anyị kwesịrị igosi na ihe anyị mere wutere anyị. Anyị kwesịkwara iji obi anyị niile rịọ Jehova ka ọ gbaghara anyị. Anyị mee otú ahụ, obi ga-esi anyị ike na a gbagharala anyị mmehie anyị.1 Jọn 1:8, 9.16. Olee ihe anyị ga-eme ka akọnuche anyị ghara ịna-ama anyị ikpe?16Akọnuche anyị anaghị ama anyị ikpe.Ọ bụrụ na akọnuche anyị agwa anyị na anyị mere ihe ọjọọ, ọ ga na-ama anyị ikpe. Anyị nwekwara ike ịna-eche na nke anyị na-eme agwụla, na o nweghịzi uru anyị bara. Ma, obi ekwesịghị ịda anyị mbà. Ọ bụrụ na anyị arịọ Jehova mgbaghara, ọ ga-ege anyị ntị ma gbaghara anyị. Ndị Hibru 9:13, 14 Jehova chọrọ ka anyị na-akọrọ ya ihe ọ bụla na-enye anyị nsogbu. Ndị Hibru 4:14-16 Ọ bụrụ na anyị na-eme otú ahụ, anyị na Chineke ga-adị ná mma.17. Olee ihe ọma ndị nwere ike iru anyị aka maka na Jizọs nwụrụ nihi anyị?17Anyị nwere olileanya ịdị ndụ ebighị ebi.Baịbụl sịrị: Ụgwọ ọrụ nke mmehie na-akwụ bụ ọnwụ, ma onyinye nke Chineke na-enye bụ ndụ ebighị ebi site naka Kraịst Jizọs Onyenwe anyị. Ndị Rom 6:23 Anyị nwere ike ịdị ndụ ruo mgbe ebighị, ahụ esiekwa anyị ikeebe ọ bụ na Jizọs nwụrụ nihi anyị. Mkpughe 21:3, 4 Ma, gịnị ka anyị ga-eme ka ihe ọma ndị a ruo anyị aka?Ị GA-ANABATA IHE MGBAPỤTA AHỤ?18. Olee otú anyị si mara na Jehova hụrụ anyị nanya?18Chegodị otú obi na-adị gị ma mmadụ nye gị ọmarịcha onyinye. Ihe mgbapụta ahụ karịrị onyinye ọ bụla e nyetụrụla anyị. Anyị kwesịrị ikele Jehova na o nyere anyị ya.Jọn 3:16gwara anyị na Chineke hụrụ ụwa nanya nke ukwuu nke na o nyere Ọkpara ọ mụrụ naanị ya. Neziokwu, ọ bụ maka na Jehova hụrụ anyị nanya nke ukwuu mere o ji nye anyị Ọkpara ya ọ hụrụ nanya. Anyị ma na Jizọs hụkwara anyị nanya nihi na o wepụtara onwe ya nwụọ nihi anyị. Jọn 15:13 Onyinye ahụ Jehova nyere, ya bụ, ihe mgbapụta ahụ kwesịrị ime ka obi sie anyị ike na Jehova na Jizọs hụrụ anyị nanya neziokwu.Ndị Galeshia 2:20.Ka anyị na-amụtakwu gbasara Jehova, anyị ga-abụ enyi ya ma hụkwuo ya nanya19, 20. a Olee ihe ị ga-eme ka ị bụrụ enyi Jehova? b Olee otú ị ga-esi egosi na ị nabatara àjà Jizọs chụrụ iji gbapụta anyị?19Ugbu a ị mụtarala na Chineke hụrụ gị nanya nke ukwuu, olee ihe ị ga-eme ka ị bụrụ enyi ya? Ọ naghị adị mfe mmadụ ịhụ onye ọ na-amaghị nanya.Jọn 17:3kwuru na anyị nwere ikeịmata Jehova.Ọ bụrụ na ị gbalịa mata ya, ị ga-ahụkwu ya nanya, ị ga-achọkwa ime ihe dị ya mma ma bụrụ enyi ya. Nihi ya, na-amụ Baịbụl ka ị mụtakwuo gbasara Jehova.1 Jọn 5:3.20Nabata àjà Jizọs chụrụ iji gbapụta gị.Baịbụl sịrị na onye nwere okwukwe nỌkpara ahụ nwere ndụ ebighị ebi. Jọn 3:36 Gịnị ka mmadụ inwe okwukwe pụtara? Ọ pụtara mmadụ ime ihe Jizọs kụziiri anyị ka anyị na-eme. Jọn 13:15 Ọ bụghị naanị nọnụ ka anyị ga na-ekwu na anyị kweere na Jizọs, kama anyị ga na-eme ihe gosiri na anyị nwere okwukwe na ya. Imeotú ahụ ga-egosi na anyị nabatara àjà Jizọs chụrụ iji gbapụta anyị.Jems 2:26, gwara anyị, sị: Okwukwe nke na-enweghị ọrụ bụ ihe nwụrụ anwụ.21, 22. a Gịnị mere anyị kwesịrị iji na-abịa Ncheta Ọnwụ Kraịst kwa afọ? b Gịnị ka anyị ga-eleba anya nIsi nke Isii na nke Asaa?21Na-abịa Ncheta Ọnwụ Jizọs.Nanyasị bọtara ụbọchị Jizọs nwụrụ, ọ kụziiri anyị na anyị kwesịrị ịna-echeta ọnwụ ya. Anyị na-eme ya kwa afọ. A na-akpọ ya Ncheta Ọnwụ Jizọs ma ọ bụ nri anyasị nke Onyenwe anyị. 1 Ndị Kọrịnt 11:20;Matiu 26:26-28 Jizọs chọrọ ka anyị na-echeta na o ji ndụ ya zuru okè gbapụta anyị. Ọ bụ ya mere o ji sị: Na-emenụ nke a ka unu wee na-echeta m.GụọLuk 22:19.Mgbe ọ bụla ị bịara Ncheta Ọnwụ Jizọs, ị na-egosi na ị na-echeta ihe mgbapụta ahụ, na-echetakwa na Jehova na Jizọs hụrụ anyị nanya nke ukwuu.Gụọ ihenke 16 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.22Ihe mgbapụta ahụ bụ onyinye kachanụ Jehova nyere anyị. 2 Ndị Kọrịnt 9:14, 15 Onyinye a na-enweghị atụ ga-abakwara ọtụtụ nde mmadụ nwụrụ anwụ uru. NIsi nke Isii na nke Asaa, anyị ga-eleba anya notú ọ ga-esi baara ha uru.6 Ò Nwere Ebe Mmadụ Na-aga ma Ọ Nwụọ?1-3. Olee ajụjụ ndị mmadụ na-ajụ ma mmadụ nwụọ, oleekwanụ ihe okpukpe ụfọdụ na-aza ha?BAỊBỤL gwara anyị na otu ụbọchị, ọnwụ agaghị adị ọzọ. Mkpughe 21:4 Anyị mụtara nIsi nke Isena ihe mgbapụta Jehova nyere anyị mere ka anyị nwee olileanya ịdị ndụ ebighị ebi. Ma, ndị mmadụ ka na-anwụ anwụ. Ekliziastis 9:5 Nihi ya, otu nime ajụjụ ndị na-echu ndị mmadụ ụra bụ, Ò nwere ebe mmadụ na-aga ma ọ nwụọ?2Anyị na-achọkarị ịmata azịza ajụjụ a ma mmadụ nwụnahụ anyị. Anyị nwere ike ịna-eche, sị: Olee ebe ọ gara? Ọ na-ahụ anyị? Ò nwere ike inyere anyị aka? Ò nwere mgbe anyị ga-ahụ ya ọzọ?3Ihe okpukpe dị iche iche na-aza ma a jụọ ha ajụjụ ndị a anaghị abụ otu. Ụfọdụ na-akụzi na ọ bụrụ na ezigbo mmadụ anwụọ, ọ na-aga eluigwe. Ma ajọ mmadụ nwụọ, ya agaa ọkụ ala mmụọ. Ụfọdụ na-asị na mmadụ nwụọ, ya aghọọ mmụọ ma lakwuru ndị ikwu ya nwụrụla anwụ. Ndị ọzọ na-asị na mmadụ nwụọ, ya alọ ụwa.4. Olee otú ihe ọtụtụ okpukpe na-akụzi gbasara ndị nwụrụ anwụ si yie?4E nwere ike ịsị na ihe okpukpe dị iche iche na-akụzi abụghị otu. Ma, o nwere otú ihe ọtụtụ nime ha na-akụzi si yie ibe ha. Ha na-akụzi na mmadụ nwụọ, e nwere ihe na-esi onye ahụ nime pụọ gaa dịrị ndụ ebe ọzọ. Ma, ọ bụ eziokwu?GỊNỊ NA-EME MMADỤ MA Ọ NWỤỌ?5, 6. Gịnị na-eme mmadụ ma ọ nwụọ?5Jehova ma ihe na-eme mmadụ ma ọ nwụọ. Ọ gwara anyị nammadụ nwụọ, onye ahụ anọkwaghị ndụ.Nihi ya, ọ bụrụ na mmadụ anwụọ, ọnaghịaga ebe ọzọ biri, nọrọ ebe ahụ na-echeta ihe ndị mere ya tupu ya anwụọ.Mmadụ nwụọ, ọ naghị ahụ ụzọ, ọ naghị anụ ihe, ọ naghịkwa eche echiche.6Eze Sọlọmọn dere na ndị nwụrụ anwụ amaghịihe ọ bụla ma ọlị.Ha enweghị ike ịhụ mmadụ nanya ma ọ bụ kpọọ mmadụ asị. O kwukwara na ọrụ ma ọ bụ ichepụta ihe ma ọ bụ ihe ọmụma ma ọ bụ amamihe adịghị na Shiol ya bụ, Ili.GụọEkliziastis 9:5, 6,10.Baịbụl gwakwara anyịnAbụ Ọma 146:4, na mmadụ nwụọ, echiche ya alaala niyi.IHE JIZỌS KWURU GBASARA ỌNWỤJehova kere ụmụ mmadụ ka ha dịrị ndụ nụwa ruo mgbe ebighị ebi7. Gịnị ka Jizọs kwuru gbasara ọnwụ?7Mgbe ezigbo enyi Jizọs bụ Lazarọs nwụrụ, Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: Enyi anyị Lazarọs na-arahụ ụra. Ihe Jizọs na-ekwu abụghị na Lazarọs na-ezu ike nkịtị. Jizọs gwaziri ha na Lazarọs anwụwo. Jọn 11:11-14 Jizọs na-ekwu na ọnwụ yiri ebe mmadụ nọ nụra. O kwughị na Lazarọs nọ neluigwe ma ọ bụ na ọ lakwuuru ndị ikwu ya nwụrụla anwụ. O kwughịkwa na Lazarọs nọ na-ata ahụhụ nọkụ ala mmụọ ma ọ bụ na ọ ga-alọ ụwa ka mmadụ ma ọ bụ anụmanụ. Kama, Lazarọs dị ka onye nọ noké ụra. Amaokwu ndị ọzọ na Baịbụl gosiri na ọnwụ dị ka ebe mmadụ nọ noké ụra. Baịbụl kwuru na mgbe e gburu Stivin na ọ dara nụraọnwụ. Ọrụ Ndịozi 7:60 Pọl onyeozi dekwara na ụfọdụ Ndị Kraịst adawo nụra ọnwụ.1 Ndị Kọrịnt 15:6.8. Olee otú anyị si mara na Chineke ekeghị ụmụ mmadụ ka ha na-anwụ anwụ?8Mgbe Chineke kere Adam na Iv, ò bu nobi na ha ga-emecha nwụọ? Mbanụ! Jehova kere ha ka ha dịrị ndụ ruo mgbe ebighị ebi, obi ana-atọ ha ụtọ, ahụ agbasiekwa ha ike. Mgbe Jehova kere ụmụ mmadụ, o kere ha ka ịdị ndụ ruo mgbe ebighị ebi na-agụ ha agụụ. Ekliziastis 3:11 Ndị mụrụ ụmụ anaghị achọ ka ụmụ ha kaa nká ma nwụọ. Otú ahụkwa ka Jehova na-achọghị ka anyị kaa nkáma nwụọ. Ma, ọ bụrụ na Chineke kere anyị ka anyị dịrị ndụ ruo mgbe ebighị ebi, gịnị mere anyị ji anwụ anwụ?GỊNỊ MERE NDỊ MMADỤ JI ANWỤ ANWỤ?9. Gịnị mere o ji bụrụ na iwu Jehova nyere Adam na Iv esighị ike?9Jehova gwara Adam nogige Iden, sị: I nwere ike iri mkpụrụ nke osisi ọ bụla dị nubi a rijuo afọ. Ma erila mkpụrụ si nosisi ịma ihe ọma na ihe ọjọọ, nihi na nụbọchị i riri mkpụrụ si na ya, ị ga-anwụrịrị. Jenesis 2:9,16, 17 Iwu a Jehova nyere Adam esighị ike. Jehova rukwara eru ịgwa ya na Iv ihe bụ ihe ọma na ihe ọjọọ. Ọ bụrụ na ha erubere ya isi, ha ga-egosi na ha ghọtara na o ruru eru ịgwa ha ihe ha ga-eme. Ha ga-esikwa otú ahụ kelee ya maka ihe niile o nyere ha.10, 11. a Olee otú Setan si mee ka Adam na Iv nupụrụ Jehova isi? b Gịnị mere na o nweghị ezigbo ihe mere Adam na Iv ga-eji nupụrụ Chineke isi?10Ọ dị mwute na Adam na Iv họọrọ inupụrụ Jehova isi. Setan jụrụ Iv, sị: Ọ bụ eziokwu na Chineke sịrị unu erila mkpụrụ si nosisi ọ bụla dị nubi a? Iv agwa ya, sị: Anyị nwere ike iri mkpụrụ si nosisi ndị dị nubi a. Ma, a bịa niri mkpụrụ si nosisi dị netiti ubi a, Chineke sịrị: Unu erila mkpụrụ si na ya, ee e, unu emetụla ya aka ka unu ghara ịnwụ.Jenesis 3:1-3.11Setan gwaziri Iv, sị: Unu agaghị anwụ ma ọlị. Nihi na Chineke maara na nụbọchị unu riri mkpụrụ si na ya, anya unu ga-emeghe, unu ga-adịkwa ka Chineke, mara ihe ọma na ihe ọjọọ. Jenesis 3:4-6 Setan chọrọ ka Iv chewe na ọ bụ ya kwesịrị ikpebiri onwe ya ihe bụ ihe ọma na ihe ọjọọ. Ọ ghakwaara Iv ụgha mgbe ọ gwara ya na ọ gaghị anwụ ma o nupụrụ Jehova isi. Nihi ya, Iv riri mkpụrụ osisi ahụ, nyekwa di ya, ya erie. Adam na Iv ma na Jehova gwara ha ka hagharairi mkpụrụ osisi ahụ.Mkpụrụ osisi ahụ ha riri gosiri na ha kpachaara anya nupụ isi niwu na-esighị ike Jehova nyere ha. O gosikwara na o nweghị ihe ha ji Nna ha nke eluigwe kpọrọ, bụ onye hụrụ ha nanya. O doro anya na o nweghị ezigbo ihe mere ha ga-eji nupụrụ Chineke isi.12. Gịnị mere ọ ga-eji ewute Jehova na Adam na Iv nupụụrụ ya isi?12Ọ dị mwute na nne na nna anyị mbụ akwanyereghị Onye kere ha ùgwù. Olee otú obi ga-adị gị ma ị gbachaa mbọ zụọ nwa gị, ya enupụrụ gị isi mee ihe ị sị ya emela? Ọ bụ na obi agaghị agbawa gị?E si nájá kee Adam, ọ laghachikwara nájá13. Mgbe Jehova gwara Adam na ọ bụ nájá ka ọ ga-alaghachi, gịnị ka ihe ahụ ọ gwara ya pụtara?13Mgbe Adam na Iv nupụụrụ Chineke isi, ha tụfuru ohere ha nwere ịdị ndụ ruo mgbe ebighị ebi. Jehova gwara Adam, sị: Nihi na ájá ka ị bụ, ọ bụkwa nájá ka ị ga-alaghachi.GụọJenesis 3:19.Ihe a ọ gwara Adam pụtara na Adam ga-abụghachi ájá. Jenesis 2:7 Adam mechara nwụọ nihi mmehie o mere. Ọ dịghịzi adị.14. Gịnị mere anyị ji anwụ anwụ?14A sị na Adam na Iv rubeere Chineke isi, ha gaara anọ ndụ taa. Ma, ebe ha nupụụrụ Chineke isi ma mee mmehie, ha mechara nwụọ. Mmehie yiri ọrịa ọjọọ anyị butere naka nne na nna anyị mbụ. A mụrụ anyị niile ná mmehie, ọ bụ ya mere anyị ji na-anwụ anwụ. Ndị Rom 5:12 Ma, ọ bụghị iheChineke bu nobi kee ụmụ mmadụ. Ọ chọghị ka ụmụ mmadụ na-anwụ anwụ. Ọ bụ ya mere Baịbụl ji kpọọ ọnwụ onye iro.1 Ndị Kọrịnt 15:26.EZIOKWU NA-EME KA ANYỊ NWERE ONWE ANYỊ15. Olee otú eziokwu Baịbụl gwara anyị gbasara ndị nwụrụ anwụ si eme ka anyị nwere onwe anyị?15Eziokwu Baịbụl kụziiri anyị naeme ka anyị nwere onwe anyị, ya bụ, ka anyị ghara ikweta ọtụtụ ihe na-abụghị eziokwu ndị mmadụ na-ekwu. Baịbụl na-akụziri anyị na ihe anaghị ewute ndị nwụrụ anwụ, ihe anaghịkwa afụ ha ụfụ. Anyị enweghị ike ịgwa ha okwu, ha enweghịkwa ike ịgwa anyị okwu. Anyị enweghị ike inyere ha aka, ha enweghịkwa ike inyere anyị aka. Ha enweghị ike imerụ anyị ahụ. Nihi ya, anyị ekwesịghị ịtụ ha ụjọ. Ma, ọtụtụ okpukpe na-ekwu na o nwere ebe ndị nwụrụ anwụ gara nọrọ ndụ, na anyị ga-enyere ndị ahụ nwụrụ anwụ aka ma anyị nye ndị ụkọchukwu ego. Ma, anyị mata ihe bụ eziokwu banyere ndị nwụrụ anwụ, anyị agaghị ekweta ụgha a ndị okpukpe na-agha.16. Olee ụgha ọtụtụ okpukpe na-aghara ndị mmadụ gbasara ndị nwụrụ anwụ?16Setan na-eji okpukpe ụgha aghara ndị mmadụ ụgha. O ji ya eme ka ndị mmadụ chee na ndị nwụrụ anwụ ka nọ ndụ. Dị ka ihe atụ, ụfọdụ okpukpe na-akụzi na ọ bụrụ na mmadụ anwụọ, o nwere ihe na-esi nime ya apụ gaa dịrị ndụ ebe ọzọ. Ọ bụ ihe okpukpe ma ọ bụ chọọchị ị na-aga na-akụzi? Ka ọ na-akụziri gị ihe Baịbụl kwuru gbasara ndị nwụrụ anwụ? Setan na-eji ụgha eme ka ndị mmadụ ghara ife Jehova.17. Olee otú o si bụrụ na ndị na-akụzi na Jehova na-ata ndị mmadụ ahụhụ nọkụ ala mmụọ na-akparị Jehova?17Ihe a na-akụzi nọtụtụ okpukpe na-awụ akpata oyi nahụ. Dị ka ihe atụ, ụfọdụ na-akụzi na ndị ajọ omumega-aga ọkụ ala mmụọ na-ata ahụhụ ruo mgbe ebighị ebi. Ndị na-akụzi ụgha a na-akparị Jehova. O mekataghị kwe ka ndị mmadụ taa ụdị ahụhụ ahụ.Gụọ1 Jọn 4:8.Olee otú obi ga-adị gị ma ị hụ ebe mmadụ weere aka nwa ya tinye nọkụ sị na ọ na-ata ya ahụhụ maka ihe ọjọọ o mere? Ọ bụ na ị gaghị asị na obi fere onye ahụ azụ? O doro anya na ị gaghị achọ ka gị na ya bụrụ enyi. Ọ bụ otú ahụ ka Setan chọrọ ka anyị si na-ele Jehova anya.18. Gịnị mere na anyị ekwesịghị ịtụ ndị nwụrụ anwụ ụjọ?18Ụfọdụ okpukpe na-akụzi na ndị mmadụ nwụọ, ha aghọọ mmụọ. Ha na-ekwu na anyị kwesịrị ịna-akwanyere ndị mmụọ ahụ ùgwù, na-atụkwa ha ụjọ nihi na ha nwere ike bụrụ ezigbo ndị enyi anyị ma ọ bụ ezigbo ndị iro anyị. Ọtụtụ ndị kwetara ụgha a. Ha na-atụ ndị nwụrụ anwụ ụjọ. Ọ bụ ya mere ha ji efe ha kama ife Jehova. Cheta na ndị nwụrụ anwụ amaghị ihe ọ bụla, nihi ya, anyị ekwesịghị ịtụ ha ụjọ. Ọ bụ Jehova kere anyị. Ọ bụ ya bụ ezi Chineke, ọ bụkwa naanị ya ka anyị kwesịrị ife.Mkpughe 4:11.19. Olee otú ịmata ihe bụ eziokwu gbasara ndị nwụrụ anwụ si enyere anyị aka?19Anyị mata ihe bụ eziokwu gbasara ndị nwụrụ anwụ, o nweghị onye ga-eji ụgha ndị okpukpe na-agha duhie anyị. Eziokwu a na-enyere anyị aka ịghọta nkwa ọma Jehova kwere anyị banyere ndụ anyị na otú ihe ga-adịrị anyị nọdịnihu.20. Gịnị ka anyị ga-amụ nisiokwu na-esonụ?20Ogologo oge gara aga, otu nwoke fere Chineke aha ya bụ Job jụrụ, sị: Ọ bụrụ na mmadụ anwụọ, ọ pụrụ ịdị ndụ ọzọ? Job 14:14 Ndị nwụrụ anwụ hà nwere ike ịdị ndụ ọzọ neziokwu? Ihe Chineke zara anyị na Baịbụl na-eme anyị obi ụtọ. Anyị ga-amụ banyere ya nisiokwu na-esonụ.7 A Ga-akpọlite Ndị Nwụrụ Anwụ nỌnwụ1-3. Gịnị ji anyị niile eji ka ndị a tụrụ mkpọrọ, oleekwa otú Jehova ga-esi atọhapụ anyị?WEREGODỊ ya na a tụrụ gị nga mkpụrụ ọka mgbe ọ na-enweghị ihe ọjọọ i mere. I nwetụdịghị olileanya na a ga-atọhapụ gị. O nwekwanụghị ihe i nwere ike ime ka i nwere onwe gị. Ma, mgbe i chere na olileanya adịkwaghị, gị achọpụta na o nwere onye ga-atọhapụli gị, nụkwa na o kwere nkwa inyere gị aka. Olee otú obi ga-adị gị?2E nwere ike ikwu na ọnwụ ji anyị niile eji ka ndị a tụrụ mkpọrọ. Ihe ọ sọkwara anyị mee, anyị agaghị apụtali. Ma, Jehova nwere ikike ịtọhapụ anyị naka ọnwụ. O kwere anyị nkwa na ọ ga-eme ka onye iro ikpeazụ, bụ ọnwụ, ghara ịdị irè.1 Ndị Kọrịnt 15:26.3Chegodị otú obi ga-esi ruo gị ala mgbe ị na-agakwaghị na-atụ ụjọ na ị ga-anwụ. Ọ bụghị naanị na Jehova ga-ewepụ ọnwụ, ọ ga-akpọlitekwa ndị nwụrụ anwụ nọnwụ. O kwere nkwa na ndị na-adịghị ndụ ga-adị ndụ ọzọ. Aịzaya 26:19 Ọ bụ ya ka Baịbụl kpọrọ mbilite nọnwụ.MGBE MMADỤ NWỤNAHỤRỤ ANYỊ4. a Gịnị ga-akasi anyị obi ma onye ezinụlọ anyị ma ọ bụ enyi anyị nwụọ? b Olee mmadụ atọ bụ ezigbo ndị enyi Jizọs?4Ọ bụrụ na onye ezinụlọ anyị ma ọ bụ ezigbo enyi anyị anwụọ, ọ na-ewute anyị nke ukwuu. Anyị anaghịkwa ama ihe anyị ga-eme eme. O nweghị iheanyị nwere ike ime ka onye ahụ dịghachi ndụ. Ma, Baịbụl na-akasi anyị obi.Gụọ2 Ndị Kọrịnt 1:3, 4.Ka anyị leba anya nihe mere noge Jizọs nke gosiri na ọ na-agụsi Jehova na Jizọs agụụ ike ime ka ndị nwụnahụrụ anyị dịghachi ndụ. Mgbe Jizọs nọ nụwa, ọ na-agakarị nụlọ Lazarọs na ụmụnne ya nwaanyị abụọ, bụ Meri na Mata. Ha atọ bụ ezigbo ndị enyi Jizọs. Baịbụl sịrị na Jizọs hụrụ Mata na nwanne ya nwaanyị na Lazarọs nanya. Otu ụbọchị, Lazarọs nwụrụ.Jọn 11:3-5.5, 6. a Gịnị ka Jizọs mere mgbe ọ hụrụ ka ụmụnne Lazarọs na ndị ọzọ na-ebe ákwá? b Gịnị mere obi ga-eji sie anyị ike ma anyị mata na otú obi na-adị anyị ma mmadụ nwụnahụ anyị bụkwa otú ọ na-adị Jizọs?5Jizọs gawara ịkasi Meri na Mata obi. Mgbe Mata nụrụ na Jizọs na-abịa, ọ gawara izute ya. Obi dị ya ụtọ mgbe ọ hụrụ Jizọs. Ma, ọ gwara Jizọs, sị: A sị na ị nọ nebe a, nwanne m nwoke agaraghị anwụ. Mata chere na Jizọs bịara mgbe ihe mebicharala. Mgbe Jizọs hụrụ ka Meri na ndị ọzọ na-ebe ákwá, o wutere ya, anya mmiri gbakwara ya. Jọn 11:21,33,35 O wutere ya otú ahụ o si ewute anyị ma mmadụ nwụnahụ anyị.6Ịmata na otú obi na-adị anyị ma mmadụ nwụnahụ anyị bụkwa otú ọ na-adị Jizọs na-eme ka obi sie anyị ike. Jizọs dị nnọọ ka Nna ya. Jọn 14:9 Jehova nwere ike ọ ga-eji wepụ ọnwụ kpamkpam. Ọ ga-emekwa ya noge na-adịghị anya.LAZARỌS, PỤTA!7, 8. Gịnị mere Mata achọghị ka a kwapụ nkume a dọchiri nọnụ ili Lazarọs, ma gịnị ka Jizọs mere?7Mgbe Jizọs rutere nebe e liri Lazarọs, ọ hụrụ na e ji nkume buru ibu dọchie ọnụ ili ya. Jizọs sịrị: Kwapụnụnkume ahụ. Ma, Mata achọghị ka ha kwapụ ya nihi na o meela abalị anọ Lazarọs nọ nili. Jọn 11:39 Ọ maghị na Jizọs chọrọ ịkpọlite Lazarọs nọnwụ.Chegodị otú obi si tọọ ụmụnne Lazarọs na ndị enyi ha ụtọ mgbe a kpọlitere Lazarọs nọnwụ.Jọn 11:38-448Jizọs sịrị Lazarọs: Pụta! Ihe Meri na Mata hụrụ juru ha anya. Nwoke ahụ nwụrụ anwụ wee buru ákwà e kere ya nụkwụ na naka pụta. Jọn 11:43, 44 Lazarọs malitekwara ịdị ndụ. Ya na ụmụnne ya na ndị enyi ya amalitekwa imekọrịta ihe. Ha nweziri ike ịmakụ ya, imetụ ya aka, na ịgwa ya okwu. Mkpọlite Jizọs kpọlitere Lazarọs nọnwụ bụ nnukwu ọrụ ebube.NWATA NWAANYỊ, ANA M ASỊ GỊ, BILIE!9, 10. a Ònye nyere Jizọs ike o ji kpọlite ndị mmadụ nọnwụ? b Gịnị mere ihe Baịbụl kọrọ gbasara ndị a kpọlitere nọnwụ ji baara anyị uru?9Jizọs ò ji ike nke ya kpọlite ndị mmadụ nọnwụ? Mba. Tupu Jizọs akpọlite Lazarọs nọnwụ, o kpegaara Jehova ekpere, Jehova enye ya ike o ji kpọlite Lazarọs nọnwụ.GụọJọn 11:41, 42.Ọ bụghị naanị Lazarọs ka Jizọs kpọlitere nọnwụ. Baịbụl gwara anyị banyere nwata nwaanyị dị afọ iri na abụọ ahụ na-adịghị. Nna ya, bụ Jeirọs, chọsiri ike ka nwa ya gbakee. Nihi ya, ọ rịọrọ Jizọs ka ọ gwọọ nwa ya. Ọ bụ naanị nwa o nwere. Ka ọ nọ na-agwa Jizọs okwu, ụfọdụ ụmụ nwoke bịara sị ya: Nwa gị nwaanyị anwụọla! Gịnị mere ị ka ji na-enye onye ozizi nsogbu? Ma Jizọs gwara Jeirọs, sị: Atụla egwu, naanị nwee okwukwe, a ga-azọpụta ya. Ya na Jeirọs gawaziri nụlọ Jeirọs. Ka ha na-erute nso, Jizọs hụrụ ka ndị mmadụ na-akwa ákwá. Jizọs gwara ha, sị: Kwụsịnụ ịkwa ákwá, nihi na ọ nwụghị anwụ kama ọ na-ehi ụra. Nne na nna nwa ahụ nwere ike ịna-eche ihe ihe a Jizọs kwuru pụtara. Jizọs chụpụrụ ndị niile nọ ebe ahụ nèzí makpọrọ nne na nna nwa ahụ banye nebe nwa ahụ dina. Jizọs seere nwatakịrị ahụ naka, sị ya: Nwata nwaanyị, ana m asị gị, Bilie! Chegodị otú obi dị ndị mụrụ nwa ahụ ozugbo nwa ha biliri ma malite ịga ije. Jizọs akpọlitela nwa ha nwaanyị nọnwụ. Mak 5:22-24,35-42;Luk 8:49-56 Malite nụbọchị ahụ gawa, ha hụ nwa ha nwaanyị, ha echeta ihe Jehova si naka Jizọs meere ha.10Ndị niile Jizọs kpọlitere nọnwụ mechara nwụọ. Ma, ihe Baịbụl kọrọ gbasara ha baara anyị uru nihi na o mere ka anyị nwee olileanya. Ọ na-egosi na ọ na-agụ Jehova agụụ ịkpọlite ndị mmadụ nọnwụ, ọ ga-emekwa ya.IHE AKỤKỌ NDỊ A KPỌLITERE NỌNWỤ NA-AKỤZIRI ANYỊPita onyeozi kpọlitere otu Onye Kraịst aha ya bụ Dọkas nọnwụ.Ọrụ Ndịozi 9:36-42Ịlaịja kpọlitere nwa otu nwaanyị di ya nwụrụ.1 Ndị Eze 17:17-2411. Gịnị ka ihe e dere nEkliziastis 9:5 na-akụziri anyị banyere Lazarọs?11Baịbụl kwuru hoo haa na ndị nwụrụ anwụ amaghị ihe ọ bụla ma ọlị. Ọ bụkwa otú ahụ ka ọ dị Lazarọs mgbe ọ nwụrụ. Ekliziastis 9:5 Ọ dị ka onye nọ nụra otú ahụ Jizọs kwuru. Jọn 11:11 Mgbe Lazarọs nọ nili, ọ maghị ihe ọ bụla ma ọlị.12. Olee ihe gosiri na a kpọlitere Lazarọs nọnwụ neziokwu?12Ọtụtụ ndị hụrụ mgbe Jizọs kpọlitere Lazarọs nọnwụ. Ndị iro Jizọs makwa na Jizọs rụrụ ọrụ ebube a. Lazarọs malitekwara ịdị ndụ, ya edoo onyeọ bụla anya na a kpọlitere ya nọnwụ neziokwu. Jọn 11:47 Ọtụtụ ndị gakwara hụ Lazarọs ma kweta na ọ bụ Chineke zitere Jizọs. Ihe a merenụ adịghị ndị iro Jizọs mma, nihi ya, ha kpara nkata igbu Jizọs na Lazarọs.Jọn 11:53;12:9-11.13. Gịnị mere obi ji kwesị isi anyị ike na Jehova ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ nọnwụ?13Jizọs kwuru na a ga-akpọlite ndị niile nọ nili ncheta. Jọn 5:28 Ihe ọ pụtara bụ na Jehova ga-akpọlite ndị niile ọ na-echeta. Ma, tupu Jehova akpọlite mmadụ, ọ ga-echeta ihe niile gbasara onye ahụ. Jehova ò nwerenụ ike icheta ihe niile gbasara ndị ọ ga-akpọlite nọnwụ? Cheta na e nwere ọtụtụ ijeri kpakpando neluigwe. Ma, Baịbụl kwuru na Jehova maara aha kpakpando niile.GụọAịzaya 40:26.Ebe o nwere ike icheta aha kpakpando nke ọ bụla, o doro anya na ọ ga-echetali ihe niile gbasara ndị ọ ga-akpọlite nọnwụ. Nke ka nke bụ na ọ bụ Jehova kere ihe niile, nihi ya, o doro anyị anya na o nwere ike ọ ga-eji kpọlite ndị nwụrụ anwụ nọnwụ.14, 15. Gịnị ka ihe Job kwuru na-akụziri anyị banyere mbilite nọnwụ?14Otu nwoke fere Jehova noge ochie aha ya bụ Job kwetara na a ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ nọnwụ. Ọ jụrụ, sị: Ọ bụrụ na mmadụ anwụọ, ọ pụrụ ịdị ndụ ọzọ? Ọ gwaziri Jehova, sị: Ị ga-akpọ òkù, mụ onwe m ga-azakwa gị. Nihi na agụụ ọrụ aka gị ga-agụsi gị ike. Neziokwu, Job ma na ọ dị Jehova ka oge ruwe eruwe ka ọ kpọlite ndị nwụrụ anwụ nọnwụ.Job 14:13-15.15Olee otú obi dị gị na a ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ nọnwụ? I nwere ike na-eche, sị, Oleekwanụmaka ndị ikwu na ibe m nwụrụ anwụ? À ga-akpọlite ha? Obi dị anyị ụtọ ịmara na Jehova chọrọ ịkpọlite ndị nwụrụ anwụ nọnwụ. Ka anyị hụ ihe Baịbụl kwuru gbasara ndị a ga-akpọlite nọnwụ na ebe ha ga-ebi ma a kpọlite ha.HA GA-ANỤ OLU YA WEE PỤTA16. Olee otú ihe ga-adị nụwa mgbe a ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ nọnwụ?16Ndị niile a kpọlitere nọnwụ noge ochie mechara gakwuru ndị ezinụlọ ha na ndị enyi ha nụwa ebe a. Ọ bụkwa ihe ga-eme nọdịnihu. Ma nke ga-eme nọdịnihu ga-aka mma. Nihi gịnị? Nihi na ndị a ga-akpọlite nọnwụ noge ahụ ga-enwe ike ịdị ndụ ebighị ebi, gharazie ịnwụ ọzọ. Ha ga-ebi nụwa na-adịghị ka nke a anyị bi na ya taa. Agha, ime mpụ, na ọrịa agakwaghị adị.17. Ole ndị ka a ga-akpọlite nọnwụ?17Ole ndị ka a ga-akpọlite nọnwụ? Jizọs sịrị na ndịniilenọ nili ncheta ga-anụ olu ya. Jọn 5:28, 29Mkpughe 20:13gwara anyị, sị: Oké osimiri hapụkwara ndị nwụrụ anwụ nọ nime ya, ọnwụ na Hedis ya bụ, ili hapụkwara ndị nwụrụ anwụ nọ nime ha. Neziokwu, a ga-akpọlite ọtụtụ ijeri mmadụ. Pọl onyeozi kwuru na a ga-akpọlite ma ndị ezi omume ma ndị ajọ omume.GụọỌrụ Ndịozi 24:15.Gịnị ka ihe a o kwuru pụtara?Na paradaịs, a ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ nọnwụ, ha na ndị ikwu na ibe ha anọwakwa18. Ole ndị bụ ndị ezi omume a ga-akpọlite nọnwụ?18Ụfọdụ nime ndị ezi omume ahụ a ga-akpọlite nọnwụ bụ ndị fere Jehova tupu Jizọs abịa nụwa. A ga-akpọlite ndị dị ka Noa, Ebreham, Sera, Mozis, Rut, na Esta ka ha dịrị ndụ nụwa. I nwere ike ịgụ gbasara ụfọdụ nime ha náNdị Hibru isi iri na otu.Oleekwanụ maka ndị fere Jehova nwụrụ noge anyị a? Ha bụkwa ndị ezi omume, nihi ya, a ga-akpọlite ha nọnwụ.19. Ole ndị bụ ndị ajọ omume a ga-akpọlite nọnwụ? Olee ohere Jehova ga-enye ha?19Ndị ajọ omume a ga-akpọlite nọnwụ bụ ọtụtụ ijeri mmadụ nwụrụ anwụ bụ ndị na-enweghị ohereịmata onye Jehova bụ. Nagbanyeghị na ha anwụọla, Jehova echefubeghị ha. Ọ ga-akpọlite ha nọnwụ, ha enwee ohere ịmụta banyere ya ma na-efe ya.20. Gịnị mere na ọ bụghị ndị niile nwụrụ anwụ ka a ga-akpọlite nọnwụ?20Nke a ọ pụtara na a ga-akpọlite ndị niile nwụrụ anwụ nọnwụ? Mba. Jizọs kwuru na a gaghị akpọlite ụfọdụ ndị nọnwụ. Luk 12:5 Ònye ga-ekpebi ndị a ga-akpọlite nọnwụ na ndị a na-agaghị akpọlite? Ọ bụ Jehova bụ Onyeikpe ga-ekpebi ihe niile. Ma, o nyere Jizọs ikike ka ọ bụrụ onyeikpe nke ndị dị ndụ na ndị nwụrụ anwụ. Ọrụ Ndịozi 10:42 A gaghị akpọlite onye ajọ omume ọ bụla e kpebiri na o nweghị nchegharị.Gụọ ihenke 19 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.NDỊ A GA-AKPỌLITE NỌNWỤ HA AGAA ELUIGWE21, 22. a Gịnị ka ndị a ga-akpọlite nọnwụ ha agaa eluigwe ga-abụ? b Ònye bụ onye mbụ a kpọlitere nọnwụ ya agaa eluigwe?21Baịbụl gwakwara anyị na a ga-akpọlite ụfọdụ ndị nọnwụ ha agaa eluigwe. A kpọlite mmadụ nọnwụ ya agaa eluigwe, ọ gakwaghị enwe ahụ mmadụ. Ọ ga-abụzi mmụọ.22Ọ bụ Jizọs bụ onye mbụ a kpọlitere nọnwụ ya agaa eluigwe. Jọn 3:13 Abalị atọ e gbuchara Jizọs, Jehova kpọlitere ya nọnwụ. Abụ Ọma 16:10;Ọrụ Ndịozi 13:34, 35 Jizọs abụkwaghị mmadụ mgbe a kpọlitere ya. Pita onyeozi kwuru na e mere ka Jizọs nwụọ nanụ ahụ, ma e mere ka ọ dị ndụ na mmụọ. 1 Pita 3:18 Jizọs ghọrọ mmụọ dị ike mgbe a kpọlitere ya nọnwụ. 1 Ndị Kọrịnt 15:3-6 Ma,Baịbụl kwuru na ọ bụghị naanị ya ka a ga-akpọlite nọnwụ ya aghọọ mmụọ.23, 24. Ole ndị bụ ìgwè atụrụ nta Jizọs kwuru okwu ha? Ole ka ha dị?23Obere oge tupu Jizọs anwụọ, ọ gwara ezigbo ndị na-eso ụzọ ya, sị: M na-aga ịkwadebere unu ebe. Jọn 14:2 Nke a pụtara na a ga-akpọlite ụfọdụ ndị na-eso ụzọ ya nọnwụ ka ha soro ya biri neluigwe. Ole ka ha ga-adị? Jizọs gosiri na ha ga-adị ntakịrị. Ọ bụ ya mere o ji kpọọ ha ìgwè atụrụ nta. Luk 12:32 E gosiri Jọn onyeozi ole ha dị nọhụụ. O kwuru na ọ hụrụ ka Jizọs guzo nUgwu Zayọn nke dị neluigwe, ya na otu narị puku na puku iri anọ na puku anọ.Mkpughe 14:1.24Olee mgbe a ga-akpọlite otu narị puku na puku iri anọ na puku anọ nọnwụ? Baịbụl gwara anyị na ọ ga-abụ mgbe Kraịst malitechara ịchị neluigwe. 1 Ndị Kọrịnt 15:23 Ọ bụ noge anyị a ka Kraịst malitere ịchị neluigwe. A kpọlitekwala ọtụtụ nime otu narị puku na puku iri anọ na puku anọ ahụ nọnwụ ha agaa eluigwe. Ọ bụrụ na ụfọdụ nime ha ka nọ nụwa anwụọ noge anyị a, a ga-akpọlite ha nọnwụ ozugbo ha nwụrụ, ha agaa eluigwe. Ma, a ga-akpọlite ọtụtụ ndị nwụrụ anwụ nọnwụ ha ebiri na paradaịs a ga-enwe nụwa ebe a.25. Gịnị ka anyị ga-amụ nisiokwu na-eso nke a?25Noge na-adịghị anya, Jehova ga-atọhapụ mmadụ niile naka ọnwụ, ọnwụ alaa kpamkpam.GụọAịzaya 25:8.Ma, gịnị ka ndị ga-aga eluigwe ga-eme neluigwe? Baịbụl kwuru na ha na Jizọs ga-achị nAlaeze Chineke. Anyị ga-amụ gbasara Alaeze Chineke nisiokwu na-eso nke a.8 Gịnị Bụ Alaeze Chineke?1. Olee ekpere a maara nke ọma anyị na-aga ịmụ gbasara ya?ỌTỤTỤ nde mmadụ maara ekpere a na-akpọ Ekpere Onyenwe Anyị ma ọ bụkwanụ Nna Anyị nke Bi nEluigwe. Jizọs ji ekpere a kụziere ndị na-eso ụzọ ya otú e si ekpe ekpere. Gịnị ka o kwuru nekpere ahụ? Gịnịkwa mere ekpere ahụ ji dị anyị mkpa taa?2. Olee ihe atọ dị mkpa Jizọs sị ka anyị na-ekpe nekpere?2Jizọs sịrị: Ya mere, kpeenụ ekpere otú a: Nna anyị nke bi neluigwe, ka e doo aha gị nsọ. Ka alaeze gị bịa. Ka uche gị meekwa nụwa, dị ka ọ na-eme neluigwe.GụọMatiu 6:9-13.Gịnị mere Jizọs ji kwuo ka anyị na-arịọ ihe atọ a?Gụọ ihenke 20 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.3. Gịnị ka anyị kwesịrị ịma banyere Alaeze Chineke?3Anyị amụtala nakwụkwọ a na aha Chineke bụ Jehova. Anyị amụtakwala ihe bụ uche Chineke gbasara ụmụ mmadụ na ụwa. Ma, gịnị ka Jizọs bu nobi mgbe ọ sịrị: Ka alaeze gị bịa? Ugbu a, ka anyị leba anya nihe Alaeze Chineke bụ, ihe ọ ga-emere anyị, na otú ọ ga-esi mee ka e doo aha Chineke nsọ.GỊNỊ BỤ ALAEZE CHINEKE?4. Gịnị bụ Alaeze Chineke, oleekwa onye bụ Eze ya?4Jehova hiwere otu ọchịchị neluigwe ma mee ka Jizọs bụrụ Eze ya. Baịbụl kpọrọ ọchịchị ahụ Alaeze Chineke. Jizọs bụ Eze nke ndị na-achị achị dị ka ndị eze, na Onyenwenụ nke ndị na-achị achị dị ka ndị nwenụ. 1 Timoti 6:15 Jizọs ga-emere anyị ọtụtụ iheọma ọ na-enweghị onye ọchịchịọ bụlabụ mmadụ ga-emeliri anyị ha. Ike ya karịkwara ike ndị ọchịchị niile nọ nụwa.5. Olee ebe ọchịchị Chineke ga-esi na-achị? Oleekwa ebe ọ ga na-achị?5Abalị iri anọ a kpọlitechara Jizọs nọnwụ, ọ laghachiri eluigwe. Jehova mechara mee ya Eze Alaeze ya. Ọrụ Ndịozi 2:33 Ọchịchị Chineke ga-emecha si neluigwe na-achị ụwa. Mkpughe 11:15 Ọ bụ ya mere Baịbụl ji akpọ ya Alaeze eluigwe.2 Timoti 4:18.6, 7. Gịnị mere Jizọs ji ka onye ọchịchị ọ bụla bụ mmadụ mma?6Baịbụl kwuru na Jizọs karịrị onye ọchịchị ọ bụla bụ mmadụ nihi na ọ bụ onye naanị ya nwere anwụghị anwụ. 1 Timoti 6:16 Ndị ọchịchị niile bụ mmadụ na-emecha nwụọ, ma Jizọs agaghị anwụ anwụ. Ihe ọma niile Jizọs ga-emere anyị ga-adịru mgbe ebighị ebi.7Baịbụl buru amụma na Jizọs ga-abụ Eze na-ekpe ikpe ziri ezi ma nwee ọmịiko. Ọ sịrị: Mmụọ Jehova ga-adakwasị ya, bụ mmụọ amamihe na nke nghọta, mmụọ ndụmọdụ na nke ịdị ike, mmụọ ihe ọmụma na nke egwu Jehova. Ihe na-atọ ya ụtọ ga-abụ ịtụ egwu Jehova. Ọ bụghị naanị ihe anya ya hụrụ ka ọ ga-eji na-ekpe ikpe, ọ gaghịkwa adọ aka ná ntị naanị dị ka ihe ntị ya nụrụ si dị. Ọ ga na-ekpe ndị ogbenye ikpe ezi omume. Aịzaya 11:2-4 Ị ga-achọ ka ụdị onye a bụrụ eze gị?8. Olee otú anyị si mara na e nwere ndị ga-eso Jizọs chịa?8Chineke họpụtara ụfọdụ ndị ka ha soro Jizọs chịa neluigwe. Pọl gwara Timoti, sị: Ọ bụrụ na anyị anọgide na-atachi obi, anyị na ya ga-achịkwa achịdị ka ndị eze. 2 Timoti 2:12 Ole ka ndị ahụ ga-eso Jizọs chia ga-adị?9. Mmadụ ole ga-eso Jizọs chịa? Olee mgbe Chineke bidoro ịhọrọ ha?9NIsi nke Asaa, anyị kwuru na Jọn onyeozi hụrụ ọhụụ ebe Eze Jizọs na ndị eze ndị ọzọ dị otu narị puku na puku iri anọ na puku anọ nọ neluigwe. Ole ndị ka ndị eze ndị ọzọ a bụ? Jọn kwuru na e dere aha Jizọs na aha Nna ya negedege ihu ha. O kwukwara na ndị a bụ ndị na-eso Nwa Atụrụ ahụ nagbanyeghị ebe ọ na-eje, nakwa na e si netiti ụmụ mmadụ zụta ha.GụọMkpughe 14:1,4.Ndị a bụ ezigbo Ndị Kraịst Chineke họpụtara ka ha na Jizọs chịa ụwa dị ka ndị eze. Ha nwụọ, a na-akpọlite ha nọnwụ, ha agazie dịrị ndụ neluigwe. Mkpughe 5:10 Kemgbe oge ndịozi Jizọs, Jehova na-ahọta ezigbo Ndị Kraịst ga-eso ná ndị eze ahụ dị otu narị puku na puku iri anọ na puku anọ.10. Jehova haziri ka Jizọs na ụmụ mmadụ ụfọdụ soro chịa. Olee otú ihe a o mere si gosi na ọ hụrụ anyị nanya?10Jehova hụrụ anyị nanya. Ọ bụ ya mere o ji hazie ka ụmụ mmadụ soro Jizọs chịa. Jizọs ga-achị anyị nke ọma nihi na ọnọdụ anyị doro ya anya. O nwere mgbe yanwa bụ mmadụ, ọ makwa ahụhụ ụmụ mmadụ na-ata. Pọl sịrị na ihe banyere anyị na-emetụ Jizọs nobi, na ọ ga-emere anyị ebere nadịghị ike anyị, nakwa na ọ bụ onye a nwalere nụzọ niile dị ka anyị onwe anyị. Ndị Hibru 4:15;5:8 Ndị ahụ ga-eso Jizọs chịa makwa ọnọdụ anyị nke ọma. O nwere mgbe ezughị okè na ọrịa nyekwara ha nsogbu. Ihe ndị a na-eme ka obi sie anyị ike na Jizọs na ndị ya na ha ga-eso chịa ga-aghọta otú obi dị anyị, nakwa nsogbu ndị anyị na-enwe.GỊNỊ KA ALAEZE CHINEKE GA-EMERE ANYỊ?11. Gịnị mere Jizọs ji kụziere ndị na-eso ụzọ ya ka ha na-ekpe ekpere ka uche Chineke mee neluigwe?11Jizọs kụziiri ndị na-eso ụzọ ya ka ha na-ekpe ekpere ka uche Chineke mee nụwa dị ka ọ na-eme neluigwe. Nasụsụ Grik, ihe a Jizọs kwuru nwekwara ike ịpụta ka uche Chineke mee ma neluigwe ma nụwa. Ihe mere anyị ji kwuo otú a bụ na, dị ka anyị mụtara nIsi nke Atọnakwụkwọ a, mgbe Setan bụ Ekwensu nupụụrụ Jehova isi, Jehova hapụrụ ya na ndị mmụọ ozi so ya nupụ isi, ndị a na-akpọ ndị mmụọ ọjọọ, neluigwe. Ọ chụpụghị ha ozugbo. Nihi ya, ọ bụghị ndị niile nọ neluigwe mgbe ahụ na-eme uche Chineke. NIsi nke Iri, anyị ga-amatakwu gbasara Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya.12. Olee ihe abụọ dị mkpa e kwuru nakwụkwọMkpughe 12:10?12Baịbụl kwuru na ozugbo e chichara Jizọs Eze nke Alaeze Chineke, ọ ga-ebuso Setan agha.GụọMkpughe 12:7-10.Mkpughe 12:10kwuru ihe abụọ dị oké mkpa ga-emenụ. Nke mbụ bụ na a ga-ehiwe Alaeze Chineke, Jizọs abụrụkwa Eze ya, nke abụọ abụrụ na a ga-achụdata Setan nụwa. Ka anyị na-amụ akwụkwọ a na-aga, anyị ga-ahụ na ihe abụọ a emechaala.13. Gịnị mere neluigwe mgbe a chụpụrụ Setan?13Baịbụl kwuru ihe gosiri na obi tọrọ ndị mmụọ ozi ụtọ mgbe a chụpụrụ Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya neluigwe. Ọ sịrị: Ṅụrịanụ ọṅụ, gị eluigwe na unu ndị bi nime ya! Mkpughe 12:12 Ugbu a, ndị niile nọ neluigwe dị nudo, dịrịkwa notu nihi na ha niile na-eme uche Chineke.Kemgbe a chụdatara Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya nụwa, ahụhụ ejuziela ebe niile. Ma, ọ ga-emecha kwụsị14. Olee ihe na-eme nụwa nihi na a chụdatala Ekwensu?14Ma, otú ahụ ọ dị neluigwe abụghị otú ọ dị nụwa. Ahụhụ ụmụ mmadụ na-ata bịara karịa akarịa nihi na Ekwensu agbadatawo nebe ha nọ, na-ewekwa oké iwe, ebe ọ maara na o nwere oge dị mkpirikpi. Mkpughe 12:12 Ọnụma juru Setan obi. A chụpụla ya neluigwe. Ọ makwa na a na-aga ịla ya niyi noge na-adịghị anya. Ọ na-agbalịzi ike ya niile ịhụ na nsogbu na ahụhụ juru nụwa.15. Olee ihe bụ uche Chineke maka ụwa?15Ma, uche Chineke maka ụwa agbanwebeghị. Ọ ka chọrọ ka ụmụ mmadụ zuru oké biri na paradaịs ruo mgbe ebighị ebi. Abụ Ọma 37:29 Oleezi otú Alaeze Chineke ga-esi emezu ihe a bụ uche Chineke?16, 17. Olee iheDaniel 2:44gwara anyị gbasara Alaeze Chineke?16NaDaniel 2:44, e buru amụma, sị: Ma nụbọchị ndị eze ahụ, Chineke nke eluigwe ga-eme ka otu alaeze nke a na-agaghị ebibi ebibi malite ịchị. A gaghịkwa enyefe ndị ọ bụla ọzọ alaeze ahụ. Ọ ga-egwepịa alaeze ndị a niile, mee ka ha ghara ịdịkwa, ma ya onwe ya ga-adịru mgbe ebighị ebi. Gịnị ka amụma a na-akụziri anyị banyere Alaeze Chineke?17Ihe mbụ ọ na-akụziri anyị bụ na Alaeze Chineke ga-amalite ịchị nụbọchị ndị eze ahụ, ya bụ, noge ụmụ mmadụ ka na-achị. Ihe nke abụọ ọ na-akụziri anyị bụ na Alaeze Chineke ga-adịru ebighị ebi, na o nweghị ọchịchị ọzọ ga-anọchi ya. Ihe nke atọ ọ na-akụziri anyị bụ na Alaeze Chineke na ọchịchị ụmụ mmadụ ga-alụ agha. Alaeze Chineke ga-emeri nagha ahụ, naanị ya achịwazie ụwa niile. Mgbe ahụ, ụmụ mmadụ ga-enwe ọchịchị kacha mma.18. Gịnị ka a kpọrọ agha ikpeazụ Alaeze Chineke na ọchịchị ụmụ mmadụ ga-alụ?18Olee ihe ga-emenụ tupu Alaeze Chineke ebido chịwa ụwa? Tupu a lụọ agha ikpeazụ a na-akpọ agha Amagedọn, ndị mmụọ ọjọọ ga-eduhie ndị eze nke elu ụwa dum mmadụ bi, ka ha kpọkọta ha maka ibu agha nke oké ụbọchị nke Chineke, Onye Pụrụ Ime Ihe Niile. Nke a pụtara na ọchịchị ụmụ mmadụ ga-ebuso Alaeze Chineke agha.Mkpughe 16:14,16; gụọ ihenke 10 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.19, 20. Olee ihe mere Alaeze Chineke ji dị anyị mkpa?19Gịnị mere Alaeze Chineke ji dị anyị mkpa? Ọ dịkarịa ala, e nwere ihe atọ mere o ji dị anyị mkpa. Nke mbụ bụ na anyị bụ ndị mmehie. Ọ bụ ya mere anyị ji na-arịa ọrịa ma na-anwụ anwụ. Ma, Baịbụl kwuru na mgbe Alaeze Chineke ga-achịwa ụwa, anyị ga-adị ndụ ebighị ebi.Jọn 3:16kwuru, sị: Chineke hụrụ ụwa nanya nke ukwuu nke na o nyere Ọkpara ọ mụrụ naanị ya, ka e wee ghara ibibi onye ọ bụla nke nwere okwukwe na ya, kama ka o nwee ndụ ebighị ebi.20Ihe nke abụọ mere Alaeze Chineke ji dị anyị mkpa bụ na ndị ọjọọ ka nọ nụwa a. Ọtụtụ ndị na-agha ụgha, na-aghọ aghụghọ, ma na-ebi ndụ rụrụ arụ. Anyị agaghị ewepụli ụdị ndị a nụwa. Ma, Chineke ga-ewepụ ha. A ga-ebibi ndị kpọrọ ekwe nkụ na-eme ihe ọjọọ nAmagedọn.GụọAbụ Ọma 37:10.Ihe nke atọ mere Alaeze Chineke ji dị anyị mkpa bụ na ọchịchị ụmụ mmadụ enweghị ike iwepụ nsogbu ụmụ mmadụ. Ha na-achị anyị ọchịchị nchịgbu, na-arụrụkwa aka. Ha anaghị akụziri ndị mmadụ otú ha ga-esi na-erubere Chineke isi. Baịbụl kwuru na mmadụ achịwo mmadụ ibe ya ọchịchị nchịgbu.Ekliziastis 8:9.21. Olee otú Alaeze Chineke ga-esi mee ka uche Chineke mee nụwa?21A lụchaa agha Amagedọn, Alaeze Chineke ga-eme ka uche Chineke mee nụwa. Dị ka ihe atụ, ọ ga-ewepụ Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya. Mkpughe 20:1-3 O nweghịzi onye ga na-arịa ọrịa ma ọ bụ na-anwụ anwụ. Nihi àjà mgbapụta Jizọs, ndị ezi omume niile ga-enwezi ike ịdị ndụ ebighị ebi na paradaịs. Mkpughe 22:1-3 Alaeze Chineke ga-emekwa ka e doo aha Chineke nsọ. Ọ pụtara na mgbe ọ ga-achịwa, mmadụ niile nọ nụwa ga na-edo aha Jehova nsọ.Gụọ ihenke 21 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.OLEE MGBE JIZỌS GHỌRỌ EZE?22. Olee otú anyị si mara na e meghị Jizọs Eze mgbe ọ ka nọ nụwa ma ọ bụkwanụ ozugbo a kpọlitechara ya nọnwụ?22Jizọs kụziiri ndị na-eso ụzọ ya ka ha na-ekpe ekpere ka Alaeze Chineke bia. Ihe a o kwuru gosiri na Alaeze Chineke ka ga-abịa nọdịnihu. Jehova ga-ebu ụzọ hiwe ọchịchị ya ma mee Jizọs Eze ga-achị ọchịchị a. Ma, è mere Jizọs eze ozugbo ọ laghachiri neluigwe? Mba. O cheretụụrụ. Obere oge a kpọlitecharaJizọs nọnwụ, Pita na Pọl kwuru ihe gosiri na Jizọs cheretụụrụ. Ha mere ka a mata na amụma ahụ e burunAbụ Ọma 110:1ga-emezu nisi Jizọs. Namụma ahụ, Jehova kwuru, sị: Nọdụ ala naka nri m, ruo mgbe m debere ndị iro gị ka ha bụrụ ihe mgbakwasị ụkwụ gị. Ọrụ Ndịozi 2:32-35;Ndị Hibru 10:12, 13 Jizọs ò cheere ruo ole mgbe tupu Jehova e mee ya Eze?Alaeze Chineke ga-eme ka uche Chineke mee nụwa23. a Olee mgbe Jizọs ghọrọ Eze Alaeze Chineke? b Olee ihe anyị ga-amụ nisiokwu na-esonụ?23Ọtụtụ afọ tupu afọ 1914, mmadụ ole na ole bụ ezigbo Ndị Kraịst ghọtara na afọ 1914 ga-abụ afọ dị ezigbo mkpa namụma Baịbụl. Ihe ndị mere nafọ ahụ gosiri na ihe ha ghọtara bụ eziokwu. Ọ bụ nafọ ahụ ka Jizọs ghọrọ Eze. Abụ Ọma 110:2 Obere oge ọ ghọchara Eze, a chụdatara Setan nụwa, o nwekwara oge dị mkpirikpi. Mkpughe 12:12 Nisiokwu na-esonụ, anyị ga-ahụ ihe ndị gosiri na anyị bizi noge ikpeazụ. Anyị ga-amụtakwa na noge na-adịghị anya, Alaeze Chineke ga-eme ka uche Chineke mee nụwa.Gụọ ihenke 22 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.9 Ọgwụgwụ Ụwa Ọ Dịla Nso?1. Olee ebe anyị ga-esi mata ihe ndị ga-eme nọdịnihu?Ì GETỤLA akụkọ ụwa ma jụọ onwe gị, sị, Ọ bụ otú a ka ụwa a ga-adịrị na-aga? Ihe ọjọọ na-arị ibe ya elu nke mere na ụfọdụ kwetara na ọgwụgwụ ụwa adịla nso. Ma, ọgwụgwụ ụwa ọ dịla nso neziokwu? È nwere otú anyị ga-esi mata ihe ga-eme nọdịnihu? Ee, e nwere. Ọ bụ eziokwu na ụmụ mmadụ amaghị ihe ga-eme nọdịnihu, Jehova Chineke ma. Ọ gwara anyị na Baịbụl otú ihe ga-adịrị anyị nọdịnihu na otú ụwa ga-adị.Aịzaya 46:10;Jems 4:14.2, 3. Gịnị ka ndị na-eso ụzọ Jizọs chọrọ ịma? Gịnịkwanụ ka Jizọs zara ha?2Mgbe Baịbụl na-ekwu banyere ọgwụgwụ ụwa, ihe ọ na-ekwu bụ na Chineke ga-ebibi ndị ajọ omume, ọ bụghị ụwa nkịtị. Jizọs kụziiri ndị mmadụ na Alaeze Chineke ga-achị ụwa. Luk 4:43 Ndị na-eso ụzọ ya chọrọ ịma mgbe Alaeze Chineke ga-abịa. Nihi ya, ha jụrụ ya, sị: Olee mgbe ihe ndị a ga-eme, gịnị ga-abụkwa ihe ịrịba ama nke ọnụnọ gị na nke ọgwụgwụ usoro ihe a? Matiu 24:3 Jizọs agwaghị ha ụbọchị a ga-ebibi ndị ajọ omume bi nụwa. Ma, ọ gwara ha ihe ndị ga na-eme tupu e bibie ha. Ihe ndị ahụ o kwuru na-eme ugbu a.3Nisiokwu a, anyị ga-eleba anya nihe ndị ahụ ga na-eme nụwa tupu e bibie ndị ajọ omume. Ma, anyị ga-ebu ụzọ tụlee banyere otu agha a lụrụ neluigwe. Ọ ga-eme ka anyị ghọta ihe mere ụwa ji jọọ njọ otú a.AGHA A LỤRỤ NELUIGWE4, 5. a Gịnị mere neluigwe obere oge Jizọs ghọchara Eze? b Gịnị kaMkpughe 12:12kwuru ga-eme nụwa mgbe a chụdachara Ekwensu?4NIsi nke Asatọ, anyị mụtara na Jizọs ghọrọ Eze neluigwe nafọ 1914. Daniel 7:13, 14 Akwụkwọ Mkpughe kọọrọ anyị ihe merenụ. Ọ sịrị: Agha wee daa neluigwe: Maịkel nke bụ aha ọzọ a na-akpọ Jizọs na ndị mmụọ ozi ya busoro dragọn ahụ ya bụ, Setan bụ Ekwensu agha, dragọn ahụ na ndị mmụọ ozi ya bukwara agha.E meriri Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya ma si neluigwe chụda ha nụwa. Ndị mmụọ ozi ṅụrịrị ọṅụ nke ukwuu mgbe ahụ. Oleekwanụ maka ndị bi nụwa? Baịbụl kwuru na ụmụ mmadụ ga-ata ahụhụ. Nihi gịnị? Ọ bụ nihi na Ekwensu, na-ewe oké iwe, ebe ọ maara na o nwere oge dị mkpirikpi.Mkpughe 12:7,9,12.5Ekwensu ji ike ya niile na-akpata nsogbu nụwa a. Ọ na-ewe oké iwe nihi na ọ ma na oge fọọrọ ya tupu Chineke ebibie ya dị mkpirikpi. Ka anyị tụlee ihe ụfọdụ Jizọs kwuru ga na-eme noge ikpeazụ a.Gụọ ihenke 24 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.IHE NDỊ GA NA-EME NOGE IKPEAZỤ A6, 7. Olee otú agha na ụkọ nri si akpa ndị mmadụ aka ọjọọ noge anyị a?6Agha.Jizọs kwuru, sị: Mba ga-ebuso mba ọzọ agha, alaeze ga-ebusokwa alaeze ọzọ agha. Matiu 24:7 E gbuola ọtụtụ ndị nagha a lụrụ noge anyị a karịa ka e gbutụrụla noge ndị ọzọ a lụrụ agha. Òtù na-amụ gbasara ihe ndị na-eme nụwa kwuru nakemgbe afọ 1914, agha ataala isi ihe karịrị otu narị nde mmadụ. Ndị nwụrụ nagha nagbata afọ 1900 na afọ 2000 ji okpukpu atọ karịa ndị nwụrụ nagha niile a lụrụ nime otu puku afọ na narị afọ itoolu bú afọ 1900 ụzọ. Ọtụtụ nde mmadụ ahụsiela anya nụwa nihi agha.7Ụkọ nri.Jizọs kwuru, sị: A ga-enwe ụkọ nri. Matiu 24:7. Nagbanyeghị na nri a na-akọpụta noge a buru ibu karịa noge gara aga, agụụ ka na-echi ọtụtụ ndị ọnụ nala. Nihi gịnị? Ọ bụ nihi na ha enweghị ego ha ga-eji zụrụ nri ma ọ bụ ala ha ga-akọ ihe. Ihe karịrị otu ijeri mmadụ anaghị akpata ihe ruru narị naịra abụọ nụbọchị. Ngalaba Òtù Mba Ụwa nke Na-ahụ Maka Ahụ Ike kwuru na ọtụtụ nde ụmụaka na-anwụ kwa afọ nihi na ha anaghị eriju afọ.8, 9. Gịnị gosiri na ihe Jizọs kwuru banyere ala ọma jijiji na ọrịa na-efe efe na-emezu?8Ala ọma jijiji.Jizọs sịrị na a ga-enwe oké ala ọma jijiji. Luk 21:11 A na-atụ anya na a ga-enwe ọtụtụ oké ala ọmajijiji nafọ ọ bụla. Kemgbe afọ 1900, ala ọma jijiji egbuola ihe karịrị nde mmadụ abụọ. Ọ bụ eziokwu na nkà na ụzụ emeela ka a na-amata ebe ala ọma jijiji chọrọ ime karịa ka a na-amatabu, ma ala ọma jijiji ka na-egbu ọtụtụ mmadụ.9Ọrịa.Jizọs buru amụma na a ga-enwe ọrịa na-efe efe. Ọrịa ọjọọ na-agbasa ngwa ngwa ma na-egbu ọtụtụ ndị. Luk 21:11 Nagbanyeghị na ndị dọkịta amụtala otú e si agwọ ọtụtụ ọrịa, a ka nwere ọrịa ndị na-enweghị ngwọta. Otu akwụkwọ kwuru na kwa afọ, ụkwara nta, ịba, na ọgbụgbọ na ọnyụnyụ na-egbu ọtụtụ nde mmadụ. Ihe ọzọkwa bụ na nime afọ iri anọ gara aga, e nweela ihe karịrị ọrịa iri atọ ndị pụtara ọhụrụ. Ụfọdụ nime ha enweghịkwa ọgwụ e ji agwọ ha.OTÚ NDỊ MMADỤ GA-ESI NA-AKPA ÀGWÀ NOGE IKPEAZỤ10. Olee otú ihe e kwuru na2 Timoti 3:1-5si na-emezu taa?10Baịbụl kwuru na2 Timoti 3:1-5, sị: Noge ikpeazụ, a ga-enwe oge dị oké egwu, nke tara akpụ. Pọl onyeozi kwuru otúọtụtụ ndị ga-esi na-akpa àgwà noge ikpeazụ a. Ọ sịrị na ndị mmadụ ga-abụ . . .ndị hụrụ naanị onwe ha nanyandị hụrụ ego nanyandị na-enupụrụ ndị mụrụ ha isindị na-adịghị eguzosi ike nihendị ihe gbasara ndị ezinụlọ ha na-anaghị emetụ nobindị na-adịghị ejide onwe handị na-eme ihe ikendị hụrụ ihe ụtọ nanya karịa otú ha hụrụ Chinekendị na-eme ka hà hụrụ Chineke nanya ma ha anaghị erubere ya isi11. Gịnị kaAbụ Ọma 92:7kwuru ga-eme ndị ajọ omume?11Ndị mmadụ hà na-akpa àgwà ndị a nebe i bi? Ọtụtụ ndị na-akpa ha nebe dị iche iche nụwa. Ma, Chineke ga-eme ihe gbasara ya noge na-adịghị anya. O kwere anyị nkwa, sị: Mgbe ndị ajọ omume pulitere dị ka ahịhịa ndụ, ndị niile na-eme ihe ọjọọ ana-amakwa pokopoko, ọ bụ ka e wee laa ha niyi ruo mgbe ebighị ebi.Abụ Ọma 92:7.IHE ỌMA NDỊ GA NA-EME NOGE IKPEAZỤ12, 13. Gịnị na gịnị ka Jehova kụziiri anyị noge ikpeazụ a?12Baịbụl kwuru na noge ikpeazụ a, ndị mmadụ ga na-ata ahụhụ ma na-ahụsi anya. Ma, o kwukwara na ihe ọma ga na-eme.A ga-ekwusa ozi ọma nke a nke alaeze nelu ụwa dum mmadụ bi.Matiu 24:1413A ga na-aghọtakwu Baịbụl.Daniel onye amụma kwuru na noge ikpeazụ, ezi ihe ọmụma ga-aba ụba. Daniel 12:4 Nke a pụtara na Chineke ga-eme ka ndị na-efe ya na-aghọtakwu Baịbụl. Jehova na-eme otú ahụ karịchaa kemgbe afọ 1914. Dị ka ihe atụ, ọ kụzierela anyị na aha ya dị ezigbo mkpa, kụziekwara anyị ihe o bu nobi kee ụwa. Ọ kụziekwarala anyị gbasara àjà Jizọs Kraịst ji ndụ ya chụọ, ihe na-eme mmadụ ma ọ nwụọ, nakwa gbasara mbilite nọnwụ. Anyị amụtala na ọ bụ naanị Alaeze Chineke ga-eme ka nsogbu anyị niile bie, mụtakwa ihe anyị ga na-eme obi ana-atọ anyị ụtọ, na otú anyị ga-esi na-akpa àgwà ndị dị Chineke mma. Gịnịkwanụ ka anyị ji ihe ndị a Chineke kụziiri anyị na-eme? Amụma ọzọ dị na Baịbụl ga-eme ka anyị mata azịza ya.Gụọ ihenke 21nanke 25 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.14. Nihe karịrị mba ole ka a na-ekwusa ozi ọma Alaeze Chineke taa? Ole ndị na-ekwusa ya?14A ga na-ekwusa ozi ọma nụwa niile.Mgbe Jizọs na-ekwu gbasara oge ikpeazụ, ọ sịrị na a ga-ekwusa ozi ọma nke a nke alaeze nelu ụwa dum mmadụ bi. Matiu 24:3,14. Anyị na-ekwusa ozi ọma Alaeze Chineke nihe karịrị narị mba abụọ na iri atọ, na-ekwusakwa ya nihe karịrị narị asụsụ asaa. Neziokwu, Ndịàmà Jehova, bụ ndị si ná mba niile na ebo niile, na-akụziri ndị mmadụ ihe Alaeze Chineke bụna ihe ọ ga-emere ụmụ mmadụ. Mkpughe 7:9 Ha anaghịkwa ana ndị ha na-akụziri ihe ego. Nagbanyeghị na ọtụtụ ndị kpọrọ ha asị, na-emegidekwa ha, o nweghị ihe ga-eme ka ha kwụsị ikwusa ozi ọma otú ahụ Jizọs buru namụma.Luk 21:17.GỊNỊ KA Ị GA-EME?15. a Ì kwetara na ugbu a bụ oge ikpeazụ? Gịnị mere i ji kweta? b Olee ihe Jehova ga-emere ndị na-erubere ya isi, oleekwa ihe ọ ga-eme ndị na-enupụrụ ya isi?15Ì kwetara na ugbu a bụ oge ikpeazụ? Ọtụtụ ihe Baịbụl kwuru anyị ga-eji mara oge ikpeazụ na-emezu. Noge na-adịghị anya, Jehova ga-ekwu ka a kwụsị ikwusa ozi ọma. Mgbe ahụ ka ọgwụgwụ ga-abịa. Matiu 24:14 Gịnị bụ ọgwụgwụ ahụ? Ọ bụ agha Amagedọn. Ọ bụ nagha ahụ ka Chineke ga-ebibi ndị ajọ omume niile nọ nụwa. Jehova ga-eji Jizọs na ndị mmụọ ozi ya dị ike bibie onye ọ bụla kpachaara anya na-enupụrụ ya na Jizọs isi. 2 Ndị Tesalonaịka 1:6-9 E bibichaa ha, Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya agaghịzi eduhie ndị mmadụ. Mgbe ahụ, Chineke ga-emere ndị niile na-erubere ya isi ma na-akwado Alaeze ya ihe ọma niile o kwere ha ná nkwa.Mkpughe 20:1-3;21:3-5.16. Gịnị ka ị ga-eme ebe ọ bụ na ọgwụgwụ adịla ezigbo nso?16A ga-ebibi ụwa a Setan na-achị noge na-adịghị anya. Nihi ya, onye ọ bụla nime anyị kwesịrị ịjụ onwe ya, sị, Gịnị ka m ga-eme? Jehova chọrọ ka ị na-amụ Baịbụl. I kwesịkwara ịna-amụchi ya anya. Jọn 17:3 Ndịàmà Jehova na-enwe ọmụmụ ihe kwa izu. Ha ji ya na-enyere ndị mmadụ aka ịmụta Baịbụl. Gbalịa na-abịachi ọmụmụ ihe ndị ahụ anya.GụọNdị Hibru 10:24, 25.Ọ bụrụ na ị mụta nae nwere ihe ndị i kwesịrị ịgbanwe nàgwà gị, jisie ike gbanwee ha. Ka ị na-agbanwe ha, gị na Jehova ga na-adịkwu ná mma.Jems 4:8.17. Gịnị mere ọgwụgwụ ga-eji bịa ọtụtụ ndị na mberede?17Pọl onyeozi kwuru na Chineke ga-ebibi ndị ajọ omume mgbe ọtụtụ ndị na-atụghị anya ya, dị ka onye ohi si abịa nabalị. 1 Ndị Tesalonaịka 5:2 Jizọs kwuru na ọtụtụ ndị ga-eleghara ihe ndị na-egosi na anyị bi noge ikpeazụ anya. Ọ sịrị: Dị nnọọ ka ụbọchị Noa dịrị, otú ahụ ka ọnụnọ Nwa nke mmadụ ma ọ bụ oge ikpeazụ ga-adị. Nihi na dị ka ha nọ nụbọchị ndị ahụ tupu iju mmiri ahụ, na-eri ihe ma na-aṅụ ihe ọṅụṅụ, ndị ikom ana-alụ nwunye, a na-ekekwa ndị inyom di, ruo ụbọchị Noa banyere nụgbọ ahụ; ha amaghịkwa ruo mgbe iju mmiri ahụ bịara wee kpochapụ ha niile, otú ahụ ka ọnụnọ Nwa nke mmadụ ga-adị.Matiu 24:37-39.18. Olee aka ná ntị Jizọs dọrọ anyị?18Jizọs dọrọ anyị aka ná ntị na anyị ekwesịghị ikwe ka iribiga ihe ókè na ịṅụ oké mmanya na nchegbu nke ndụ megharịa anyị anya. O kwuru na ọgwụgwụ ga-abịa na mberede dị ka ọnyà, nakwa na ọ ga-abịakwasị ndị niile bi nelu ụwa niile. O kwuziri, sị: Mụrụnụ anya, na-arịọsikwanụ arịrịọ ike ma ọ bụ sinụ nala ala obi unu na-ekpe ekpere mgbe niile ka unu wee nwee ike ịgbanahụ ihe ndị a niile a kara aka na ha ga-eme, nakwa niguzo nihu Nwa nke mmadụ. Luk 21:34-36 Gịnị mere anyị ga-eji mee ihe a Jizọs kwuru? Ọ bụ nihi na noge na-adịghị anya, a ga-ebibi ụwa ọjọọ a. Ọ bụ naanị ndị ha na Jehova na Jizọs dị ná mma ka a ga-azọpụta, ha adịrị ndụ ruo ebighị ebi nụwa ọhụrụ.Jọn 3:16;2 Pita 3:13.10 Ihe I Kwesịrị Ịma Gbasara Ndị Mmụọ Ozi na Ndị Mmụọ Ọjọọ1. Gịnị mere anyị kwesịrị iji mụọ gbasara ndị mmụọ ozi?JEHOVA chọrọ ka anyị mara gbasara ezinụlọ ya. Ndị mmụọ ozi so ná ndị ezinụlọ ya. Baịbụl kpọrọ ha ụmụ Chineke. Job 38:7 Gịnị bụ ọrụ ndị mmụọ ozi? Olee otú ha si nyere ndị mmadụ aka noge gara aga? Oleekwa otú ha si enyere anyị aka noge a?Gụọ ihenke 8 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.2. a Olee otú ndị mmụọ ozi si malite? b Ole ka ha dị?2Anyị kwesịrị ịmata otú ndị mmụọ ozi si malite.Ndị Kọlọsi 1:16gwara anyị na mgbe Jehova kechara Jizọs, o si naka ya kee ihe ndị ọzọ niile neluigwe na nelu ụwa. Ndị mmụọ ozi so nihe ndị ọzọ ahụ Jehova si naka Jizọs kee. Ole ka ha dị? Baịbụl kwuru na ha dị ọtụtụ narị nde.Abụ Ọma 103:20;Mkpughe 5:11.3. Gịnị kaJob 38:4-7gwara anyị gbasara ndị mmụọ ozi?3Baịbụl gwakwara anyị na Jehova bu ụzọ kee ndị mmụọ ozi tupu o kee ụwa. Olee otú obi dị ndị mmụọ ozi mgbe Chineke kere ụwa? Akwụkwọ Job kwuru na ha ṅụrịrị ọṅụ. Ndị mmụọ ozi dị notu, na-ejekwara Jehova ozi.Job 38:4-7.NDỊ MMỤỌ OZI NA-ENYERE NDỊ OHU CHINEKE AKA4. Olee otú anyị si mara na ndị mmụọ ozi nwere mmasị nebe ndị mmadụ nọ?4Kemgbe ụwa, ihe banyere ndị mmadụ na-amasị ndị mmụọ ozi. Ha chọkwara ka ihe Jehova bu nobi kee ụwa na ụmụ mmadụ mezuo. Ilu 8:30, 31;1 Pita 1:11, 12Ọ ga-abụrịrị na o wutere ha mgbe Adam na Iv nupụụrụ Chineke isi. Ọ ga-abụkwa na isi ọtụtụ ndị na-enupụrụ Jehova ugbu a na-ewute ha karịa. Ma, ọ bụrụ na onye mmehie echegharịa ma fewe Chineke, ha na-aṅụrị ọṅụ. Luk 15:10 Ndị mmụọ ozi nwere mmasị nebe ndị na-efe Chineke nọ. Jehova na-eji ha enyere ndị ohu ya nọ nụwa aka ma na-echebe ha. Hibru 1:7, 14. Ka anyị tụlee ụzọ ụfọdụ Jehova sirila jiri ha mee otú ahụ.Chineke m zitere mmụọ ozi ya wee mechie ọnụ ọdụm ndị a.Daniel 6:225. Olee otú ndị mmụọ ozi si nyere ndị ohu Chineke aka noge gara aga?5Jehova zigara ndị mmụọ ozi abụọ, ha enyere Lọt na ndị ezinụlọ ya aka ka ha gbapụ mgbe a chọrọ ibibi obodo Sọdọm na Gọmọra. Jenesis 19:15, 16 Mgbe ọtụtụ narị afọ gachara, a tụbara Daniel onye amụma nolulu ọdụm. Ma ọkọ akọghị ya nihi na Chineke zitere mmụọ ozi ya wee mechie ọnụ ọdụm ndị ahụ. Daniel 6:22 Mgbe Pita onyeozi nọkwa nụlọ mkpọrọ, Jehova zitere mmụọ ozi ya, ya akpọpụta ya. Ọrụ Ndịozi 12:6-11 Ndị mmụọ ozi nyekwaara Jizọs aka mgbe ọ nọ nụwa. Dị ka ihe atụ, mgbe e mechara ya baptizim, ndị mmụọ ozi nọ na-ejere ya ozi. Mak 1:13 Obere oge tupu e gbuo ya, otu mmụọ ozi bịakwutere ya ma mee ka ọ dị ike.Luk 22:43.6. a Olee otú anyị si mara na ndị mmụọ ozi na-enyere ndị ohu Chineke aka noge anyị a? b Olee ajụjụ ndị anyị ga-atụle ugbu a?6Noge anyị a, ndị mmụọ ozi anaghịzi apụta ka ndị mmadụ hụ ha. Ma, Chineke ka na-eji ha enyere ndị ohu ya aka. Baịbụl kwuru, sị: Mmụọ ozi Jehova na-ama ụlọikwuu gburugburu ndị na-atụ egwu ya, ọ na-anapụtakwa ha. Abụ Ọma 34:7 Gịnị mere o ji dị mkpa ka e chebe anyị? Ọ bụ nihi na anyị nwere ndị iro chọrọ imesi anyị ike. Ole ndị ka ha bụ? Ebee ka ha si? Olee otú ha si achọ imesi anyị ike? Iji zaa ajụjụ ndị a, ka anyị tụlee ihe mere obere oge Chineke kechara Adam na Iv.NDỊ IRO ANYỊ A NA-ANAGHỊ AHỤ ANYA7. Gịnị ka Setan merela ka ọtụtụ ndị mee?7Anyị mụrụ nIsi nke Atọnakwụkwọ a na otu mmụọ ozi nupụụrụ Chineke isi, chọọkwa ịchị ndị ọzọ. Baịbụl kpọrọ ya Setan bụ Ekwensu. Mkpughe 12:9 Setan chọkwara ka ụmụ mmadụ nupụrụ Chineke isi. Nihi ya, ọ ghọgburu Iv. Ọ ghọgbuokwala ọtụtụ ndị kemgbeahụ, ha enupụrụ Jehova isi. Ma, e nwere ndị na-ekweghị eso ya enupụrụ Jehova isi. Ụfọdụ nime ha bụ Ebel, Ịnọk, na Noa.Ndị Hibru 11:4, 5,7.8. a Olee otú ndị mmụọ ozi ụfọdụ si ghọọ ndị mmụọ ọjọọ? b Gịnị ka ndị mmụọ ọjọọ ahụ mere ka ha ghara ịnwụ nIju Mmiri?8Noge Noa, ụfọdụ ndị mmụọ ozi nupụụrụ Chineke isi. Ha hapụrụ eluigwe ma bịa nụwa biri ka mmadụ. Gịnị mere ha ji mee otú ahụ? Baịbụl kwuru na ha chọrọ ịlụ nwaanyị.GụọJenesis 6:2.Ma, ndị mmụọ ozi ekwesịghị ịlụ nwaanyị. Jud 6 Ọtụtụ ndị noge ahụ bịaziri na-eme ka ndị mmụọ ozi ahụ, na-eme omume rụrụ arụ, na-emekwa ihe ike. Nke a mere ka Jehova jiri Iju Mmiri bibie ndị ahụ na-eme ihe ọjọọ. Ma, o chebere ndị na-eme uche ya. Jenesis 7:17,23 Iju Mmiri ahụ egbughị ndị mmụọ ozi ahụ nupụụrụ Chineke isi, kama, ha laghachiri neluigwe. Baịbụl na-akpọ ha ndị mmụọ ọjọọ. Ha sonyeere Ekwensu, ya aghọzie onye na-achị ha.Matiu 9:34.9. a Gịnị ka Jehova mere ndị mmụọ ọjọọ ahụ mgbe ha laghachiri eluigwe? b Gịnị ka anyị ga-amụ gbasara ndị mmụọ ọjọọ?9Jehova anabataghị ndị mmụọ ozi ahụ nupụụrụ ya isi ka ha sorokwa nezinụlọ ya. 2 Pita 2:4 Ha enweghịzi ike ịghọ mmadụ. Ma, ha ka na-eduhie elu ụwa dum mmadụ bi. Mkpughe 12:9;1 Jọn 5:19 Ka anyị mụọ otú ha si aghọgbu ma ọ bụ na-eduhie imeriime mmadụ.Gụọ2 Ndị Kọrint 2:11.OTÚ NDỊ MMỤỌ ỌJỌỌ SI EDUHIE NDỊ MMADỤ10. Olee ụzọ ndị mmụọ ọjọọ na-esi eduhie ndị mmadụ?10Ndị mmụọ ọjọọ na-esi ụzọ dị iche iche eduhie ndị mmadụ. Otu nime ụzọ ndị ahụ bụ ime ka ndị mmadụ na-efe ha ma ọ bụ na-eme mgbaasị. Mgbaasị bụ mmadụ ịjụ ndị mmụọ ọjọọ ase ma ọ bụ mmadụ isi naka onye ọzọ, dị ka dibịa afa, jụọ ha ase. Baịbụl gwara anyị etinyekwala aka nihe ọ bụla gbasara ndị mmụọ ọjọọ.Ndị Galeshịa 5:19-21 Nihi gịnị? Ọ bụ nihi na otú ahụ dinta na-esi eji ọnyà amata anụmanụ ka ndị mmụọ ọjọọ na-esikwa eji aghụghọ enweta ndị mmadụ, na-agwazi ha ihe ha ga-eme.Gụọ ihenke 26 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.11. Gịnị bụ ịgba afa, gịnịkwa mere na anyị ekwesịghị itinye aka na ya?11Ụzọ ọzọ ndị mmụọ ọjọọ na-esi eduhie ndị mmadụ bụ ime ka ha na-agba afa. Gịnị bụ ịgba afa? Ọ bụ mmadụ iji ike ndị mmụọ ọjọọ achọ ịmata banyere ọdịnihu ma ọ bụ banyere ihe a na-amaghị ama. Otú ndị ụfọdụ si agba afa bụ ịgụ kpakpando, ịgụ akara aka, na ịkọwa nrọ. Ọtụtụ ndị chere na o nweghị ihe ihe ndị a mere, ma ọ bụghị eziokwu. Ha na-etinye mmadụ ná nsogbu. Dị ka ihe atụ, Baịbụl kọrọ na ọ bụ ndị mmụọ ọjọọ na-enye ndị na-agba afa ike.Ọrụ Ndịozi 16:16-18gwara anyị na otu mmụọ ọjọọ nke a na-ajụta ase nyeere otu nwa agbọghọ aka ịna-akọ ọdịnihu. Mgbe Pọl onyeozi chụpụchara mmụọ ọjọọ ahụ nime ya, o nweghịzi ike ịkọ ọdịnihu.12. Gịnị mere na mmadụ na ndị nwụrụ anwụ enweghị ike ikwurịta okwu? b Olee ihe mere ndị ohu Chineke anaghị eme omenala ndị si naka ndị mmụọ ọjọọ?12Ndị mmụọ ọjọọ na-esikwa nụzọ ọzọ eduhie ndị mmadụ. Ha na-eme ka anyị chee na anyị nwere ike ịgwa ndị nwụrụ anwụ okwu nakwa na ndị nwụrụ anwụ ka dị ndụ nebe ọzọ. Ha na-emekwa ka anyị chee na ndị nwụrụ anwụ nwere ike ịgwa anyị okwu ma ọ bụkwanụ mesie anyị ike. Dị ka ihe atụ, onye mmadụ nwụnahụrụ nwere ike ịgakwuru dibịa sịrị na ya nwere ike ịgwa ndị nwụrụ anwụ okwu. Dibịa ahụ nwere ike ịgwa ya ihe ụfọdụ banyere onye ahụ nwụrụ anwụ ma ọ bụkwanụ mee ka ọ nụ olu yiri olu onye ahụ nwụrụ anwụ. 1 Samuel 28:3-19 Ọ bụ ya mere ndị mmadụ ji eme omenala dịiche iche mgbe ha na-eli ozu, nihi na ha kweere na ndị nwụrụ anwụ ka dị ndụ nebe ọzọ. Ụfọdụ nime ha bụ ịmụrụ onye nwụrụ anwụ anya abalị, ịkwa ozu, ime ememme e ji echeta ndị nwụrụ anwụ, ịchụrụ ndị nwụrụ anwụ àjà, na ịgba mkpe. Omenala ndị a si naka ndị mmụọ ọjọọ. Ọ bụrụ Onye Kraịst ajụ ime ha, ndị ezinụlọ ya na ndị obodo ya nwere ike ịna-akatọ ya, na-akparị ya, ma ọ bụ kwụsị iso ya na-emekọ ihe. Ma, Ndị Kraịst maara na ndị nwụrụ anwụ anwụchaala, ha adịghịkwa ndụ ebe ọzọ. Ọ bụ ya mere na mmadụ na ndị nwụrụ anwụ enweghị ike ikwurịta okwu. Ndị nwụrụ anwụ enweghịkwa ike imerụ ndị dị ndụ ahụ. Abụ Ọma 115:17 Nihi ya, anyị kwesịrị ịkpachara anya. Ya adịkwala mgbe anyị ga-achọ iso ndị nwụrụ anwụ ma ọ bụ ndị mmụọ ọjọọ kwurịta okwu ma ọ bụ na-eme omenala ndị si naka ndị mmụọ ọjọọ.GụọDiuterọnọmi 18:10, 11;Aịzaya 8:19.13. Gịnị ka ọtụtụ ndị na-atụbu ndị mmụọ ọjọọ ụjọ merela?13Ndị mmụọ ọjọọ na-eduhie ndị mmadụ, ma na-emenye ha egwu. Taa, Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya ma na ha nwere naanị oge dị mkpirikpi tupu Chineke ewepụ ha nụwa a. Ọ bụ ya mere ha ji akpa ike ugbu a karịa noge mbụ. Mkpughe 12:12,17 Nagbanyeghị nke ahụ, ọtụtụ puku mmadụ na-atụbu ndị mmụọ ọjọọ ụjọ akwụsịla ịtụ ha ụjọ. Olee otú ha si kwụsị ya?IHE NDỊ ANYỊ GA-EME KA NDỊ MMỤỌ ỌJỌỌ GHARA INWETA ANYỊ NA OTÚ ANYỊ GA-ESI PỤỌ NAKA HA14. Gịnị ka Ndị Kraịst nọ nEfesọs noge ndịozi Jizọs mere nke anyị kwesịkwara ime ma anyị chọọ ịpụ naka ndị mmụọ ọjọọ?14Baịbụl gwara anyị ihe anyị ga-eme ka ndị mmụọ ọjọọ ghara inweta anyị na otú anyị ga-esi pụọ naka ha ma ọ bụrụ na anyị na ha na-emekọrịta ihe. Dị ka ihe atụ,ụfọdụ ndị nọ nEfesọs na ndị mmụọ ọjọọ na-emekọrịta ihe tupu ha amata eziokwu. Gịnị ka ha mere ka ha na ndị mmụọ ọjọọ kwụsị ịna-emekọrịta ihe? Baịbụl kwuru, sị: Ọtụtụ ndị na-eme anwansi chịkọtara akwụkwọ ha ma kpọọ ha ọkụ nihu mmadụ niile. Ọrụ Ndịozi 19:19 Ihe mere ha ji kpọọ akwụkwọ ndị ahụ ọkụ bụ na ha chọrọ ịghọ Ndị Kraịst. Ihe a ha mere bụ ihe ndị chọrọ ịghọ Ndị Kraịst taa kwesịrị ime. Ndị niile chọrọ ife Jehova kwesịrị ịkpọ ihe niile gbasara ndị mmụọ ọjọọ ọkụ. Ihe ndị ahụ nwere ike ịbụ akwụkwọ, fim, foto, egwú, na ihe ndị ọzọ na-eme ka ndị mmadụ nwee mmasị ime mgbaasị, ndị na-emekwa ka ime mgbaasị yie ka ọ dị mma. Ihe ọzọ ha ga-akpọ ọkụ bụ ọtụmọkpọ ma ọ bụ ihe ndị ọzọ ha ji echebe onwe ha.1 Ndị Kọrịnt 10:21.15. Gịnị ọzọ ka anyị kwesịrị ime ka Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya ghara inweta anyị?15Mgbe Ndị Kraịst nọ nEfesọs kpọchara akwụkwọ ha ji eme mgbaasị ọkụ, afọ ole na ole agaa, Pọl onyeozi degaara ha akwụkwọ ozi. Ọ gwara ha na hakanwere mgba ma ọ bụ ọgụ megide ìgwè ndị mmụọ ọjọọ. Ndị Efesọs 6:12 Ọ bụ eziokwu na ha akpọọla akwụkwọ ha ọkụ, ndị mmụọ ọjọọ ka na-agbalị inweta ha. Nihi ya, gịnị ọzọ ka Ndị Kraịst ahụ kwesịrị ime? Pọl gwara ha, sị: Karịsịa ihe niile, burunụ ọta ukwu bụ okwukwe, nke unu ga-eji nwee ike imenyụ ma ọ bụ ịkwụsị akụ uta niile na-ere ọkụ nke ajọ onye ahụ. Ndị Efesọs 6:16 Otú ahụ ọta na-echebe onye agha ka okwukwe anyị nwere ike ichebe anyị. Ọ bụrụ na anyị atụkwasị Jehova obi anyị niile na ọ ga-echebe anyị, Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya agaghị enweta anyị.Matiu 17:20.16. Olee otú anyị ga-esi mee ka okwukwe anyị nwere na Jehova sikwuo ike?16Oleekwanụ otú anyị ga-esi mee ka okwukwe anyịnwere na Jehova sikwuo ike? Ọ bụ ịna-amụ Baịbụl kwa ụbọchị na ịtụkwasị ya obi na ọ ga-echebe anyị. Ọ bụrụ na anyị atụkwasị Jehova obi anyị niile, o nweghị ihe Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya ga-eme anyị.1 Jọn 5:5.17. Gịnị ọzọ ka anyị ga-eme ka ndị mmụọ ọjọọ ghara inweta anyị?17Gịnị ọzọ ka Ndị Kraịst nọ nEfesọs ga-eme ka ndị mmụọ ọjọọ ghara inweta ha ebe ha bi nobodo ọtụtụ ndị na-efe ndị mmụọ ọjọọ. Pọl gwara ha ka ha na-anọgide nekpere noge niile. Ndị Efesọs 6:18 Ha kwesịrị ịna-arịọ Jehova ka ọ na-echebe ha mgbe niile. Oleekwanụ maka anyịnwa? Anyị bikwa nụwa ọtụtụ ndị na-efe ndị mmụọ ọjọọ. Nihi ya, anyị kwesịrị ịna-arịọ Jehova ka o chebe anyị. Anyị kwesịkwara ịna-akpọ Jehova aha nekpere.GụọIlu 18:10.Ọ bụrụ na anyị ana-arịọ Jehova ka ọ napụta anyị naka Setan, ọ ga-anụ ekpere anyị.Abụ Ọma 145:19;Matiu 6:13.18, 19. a Olee otú anyị ga-esi merie Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya? b Olee ajụjụ anyị ga-aza nisiokwu na-eso nke a?18Ọ bụrụ na anyị ebibie ihe niile gbasara ndị mmụọ ọjọọ ma tụkwasị Jehova obi na ọ ga-echebe anyị, Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya agaghị enweta anyị. Anyị ekwesịghị ịtụ ha ụjọ.GụọJems 4:7, 8.Jehova ka ndị mmụọ ọjọọ ike. O mesiri ha ike noge Noa, ọ ga-ebibikwa ha nọdịnihu. Jud 6 Cheta na Jehova nọnyeere anyị nọgụ anyị na-alụso ndị mmụọ ọjọọ. O jikwa ndị mmụọ ozi ya na-echebe anyị. 2 Ndị Eze 6:15-17 Obi kwesịrị isi anyị ike na Jehova ga-enyere anyị aka imeri Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya.1 Pita 5:6, 7;2 Pita 2:9.19Ma, ebe ọ bụ na Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya na-eme ka ndị mmadụ na-atagbu onwe ha nahụhụ, gịnị mere Chineke ka ji gba ha nkịtị? A ga-aza ajụjụ a nisiokwu na-eso nke a.11 Gịnị Mere Ndị Mmadụ Ji Atagbu Onwe Ha nAhụhụ?1, 2. Olee ajụjụ ọtụtụ ndị na-ajụ?ỌTỤTỤ ihe na-eme nụwa a. Dị ka ihe atụ, ala ọma jijiji nke mere nOké Osimiri mere ka mmiri sọbata notu obodo bibie ọtụtụ ihe. Otu nwoke ji égbè bata nụlọ ụka gbagbuo ọtụtụ ndị ma merụọ ụfọdụ ahụ. Ọrịa kansa gburu otu nwaanyị ji ụmụ ise, ụmụ ya agbarazie aka nne.2Ụdị ihe ndị a mee, ọtụtụ ndị na-ajụ, sị: Gịnị mere ihe ndị a ji na-eme? Ha na-ajụkwa ihe mere ndị mmadụ ji na-akpọ ibe ha asị nebe niile, ọtụtụ ndị ana-atagbukwa onwe ha nahụhụ. Ị jụtụla onwe gị ụdị ajụjụ ndị a?3, 4. a Olee ajụjụ ndị Habakọk jụrụ Jehova? b Olee nkwa Jehova kwere Habakọk mgbe ọ na-aza ya ajụjụ ndị ahụ?3Baịbụl gwara anyị na ụfọdụ ndị nwere ezigbo okwukwe na Chineke jụkwara ụdị ajụjụ ndị ahụ. Dị ka ihe atụ, Habakọk onye amụma jụrụ Jehova, sị: Gịnị mere i ji mee ka m na-ahụ ihe ọjọọ, gịnịkwa mere i ji na-ele nsogbu nanya nanya? Gịnị mere e ji na-ebukọrọ ihe ndị mmadụ, na-emekwa ihe ike nihu m, gịnị mere esemokwu ji na-adị, gịnịkwa mere e ji na-alụ ọgụ?Habakọk 1:3.4Chineke zara Habakọk ajụjụ ndị ahụ ọ jụrụ naHabakọk 2:2, 3. O kwekwara ya nkwa na ya ga-akwụsị nsogbu ndị ahụ. Jehova hụrụ ụmụ mmadụ nanya nke ukwuu. Baịbụl kwuru, sị: Ihe banyere unu na-emetụ ya nobi. 1 Pita 5:7 Ahụhụ ndị mmadụ na-ata na-ewute Chineke karịadị ka ọ na-ewute anyị. Aịzaya 55:8, 9 Ugbu a, ka anyị zaa ajụjụ ahụ bụ, Gịnị mere ndị mmadụ ji atagbu onwe ha nahụhụ?GỊNỊ MERE NDỊ MMADỤ JI ATAGBU ONWE HA NAHỤHỤ?5. Olee ihe ọtụtụ ndị isi okpukpe na-ekwu gbasara ahụhụ ndị mmadụ na-ata? Gịnị ka Baịbụl na-akụzi?5Ndị pastọ, ndị ụkọchukwu, na ndị isi okpukpe ndị ọzọ na-ekwukarị na ọ bụ uche Chineke ka ndị mmadụ na-ata ahụhụ. Ụfọdụ ndị nwere ike ikwu na tupu ọdachi na ihe ndị ọzọ emee mmadụ, Chineke ebula ụzọ kpebie na ha ga-eme nakwa na anyị enweghị ike ịghọta ihe mere Chineke ji kpebie ka ha mee. Ndị ọzọ nwedịrị ike ikwu na ihe mere ụmụaka na ndị ọzọ ji anwụ bụ na Chineke chọrọ ka ha bịa soro ya biri neluigwe. Ma ihe ndị a abụghị eziokwu. Ọ bụghị Jehova na-akpata ihe ọjọọ ndị na-emenụ. Baịbụl kwuru, sị: Ya bụrụ Chineke ihe arụ ime ihe ọjọọ, ya bụrụ Onye Pụrụ Ime Ihe Niile ihe arụ ime ihe nụzọ na-ezighị ezi!Job 34:10.6. Gịnị mere ọtụtụ ndị ji ata Chineke ụta maka ahụhụ ndị mmadụ na-ata nụwa?6Ọtụtụ ndị na-ata Chineke ụta maka ahụhụ ndị mmadụ na-ata nụwa nihi na ha chere na ọ bụ ya na-achị ụwa. Ma, anyị mụtara nIsi nke Atọnakwụkwọ a na ọ bụ Setan bụ Ekwensu na-achị ụwa.7, 8. Olee ihe ndị ọzọ mere ndị mmadụ ji na-atagbu onwe ha nahụhụ?7Baịbụl gwara anyị na ụwa dum dị naka ajọ onye ahụ. 1 Jọn 5:19 Ọ bụ Setan na-achị ụwa a, obi takwara ya mmiri. Setan na-eduhie elu ụwa dum mmadụ bi. Mkpughe 12:9 Ọtụtụ ndị na-eme ka ya. Nke a so nihe mere ndị mmadụ ji na-agha ụgha, na-akpọ ibe ha asị ma na-emekpọ ibe ha ọnụ.8E nwere ihe ndị ọzọ mere ndị mmadụ ji na-atagbu onwe ha nahụhụ. Mgbe Adam na Iv nupụchaara Chineke isi, ha ghọrọ ndị mmehie ma bufee ụmụ ha mmehie.Ọ bụ mmehie mere ndị mmadụ ji akpatara ibe ha ahụhụ. Ha na-achọkarị ịbụ ndị a ma ama karịa ndị ọzọ. Ha na-ese okwu, na-alụ agha, ma na-echi ibe ha ọnụ nala. Ekliziastis 4:1;8:9 Mgbe ụfọdụ, ndị mmadụ na-ata ahụhụ nihi na oge ọdachi na ihe a na-atụghị anya ya na-abịakwasị ha niile. Ekliziastis 9:11 Nke a pụtara na ihe mberede ma ọ bụ ihe ọjọọ ndị ọzọ nwere ike ịdabara mmadụ ma mee ka onye ahụ taa ahụhụ.9. Gịnị mere obi ji sie anyị ike na e nwere ezigbo ihe mere Jehova ji kwere ka ndị mmadụ na-ata ahụhụ?9Ọ bụghị Jehova na-akpata ahụhụ ndị mmadụ na-ata. E kwesịghị ịta ya ụta maka agha ndị mmadụ na-alụ, ihe ọjọọ ndị ha na-eme nakwa ọnụ ha na-emekpọ ibe ha. Ọ bụghị Chineke na-akpata ọdachi ndị dị ka ala ọma jijiji, ajọ ifufe, na idei mmiri. Ma, i nwere ike ịna-eche, sị, Ọ bụrụ na Jehova kacha ike neluigwe na nelu ụwa, gịnị mere ọ kwụsịbeghị ihe ọjọọ ndị na-eme nụwa? Anyị maara na ihe banyere anyị na-emetụ Chineke nobi nke ukwuu. Nihi ya, o nwere ezigbo ihe mere o ji kwere ka ndị mmadụ na-ata ahụhụ.1 Jọn 4:8.IHE MERE CHINEKE JI KWERE KA NDỊ MMADỤ NA-ATA AHỤHỤ10. Olee ebubo Setan boro Jehova?10Ekwensu duhiere Adam na Iv nogige Iden. O boro Chineke ebubo na ọ bụghị ezigbo Onye Ọchịchị. O kwuru na e nwere ihe ọma Chineke na-ezoro Adam na Iv. Setan chọrọ ka ha kweta na ya ga-achị ha nke ọma karịa Jehova nakwa na Chineke adịghị ha mkpa ná ndụ ha.Jenesis 3:2-5; gụọ ihenke 27 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.11. Olee ajụjụ anyị kwesịrị ịza?11Adam na Iv nupụụrụ Jehova isi. Ha chere na ha kwesịrị ịna-ekpebiri onwe ha ihe bụ ihe ọma na iheọjọọ. Olee otú Jehova ga-esi gosi na ihe ha mere ezighị ezi nakwa na ya ma ihe ga-akacha baara anyị uru?12, 13. a Gịnị mere Jehova egbughị Adam na Iv mgbe ha mehiere? b Olee ihe mere Jehova ji kwe ka Setan na-achị ụwa nakwa ka ụmụ mmadụ na-achị onwe ha?12Jehova egbughị Adam na Iv mgbe ha mehiere. Kama, ọ hapụrụ ha ka ha mụọ ụmụ. Jehova hapụrụ ụmụ Adam na Iv ka ha jiri aka ha họrọ onye ha chọrọ ka ọ chịa ha. Jehova bu nobi ka ndị zuru okè biri nụwa. Ọ ga-emezukwa ya nagbanyeghị ihe ọ bụla Ekwensu nwere ike ime.Jenesis 1:28;Aịzaya 55:10, 11.13Setan boro Jehova ebubo nihu ọtụtụ nde ndị mmụọ ozi. Job 38:7;Daniel 7:10 Nihi ya, Jehova nyere Setan oge ka o gosi ma ebubo a o boro ya ọ bụ eziokwu. O nyekwara ụmụ mmadụ oge ka ha nọrọ nokpuru Setan na-achị onwe ha ka a mara ma hà ga-achịli onwe ha.14. Olee ihe oge niile a Chineke kwere ka ụmụ mmadụ na-achị onwe ha merela ka a mata?14Kemgbe ọtụtụ puku afọ, ụmụ mmadụ agbaala mbọ ịchị onwe ha, ma mbọ ha akụọla afọ nala. O meela ka a mata na Setan bụ onye ụgha. Enyemaka Chinekedịụmụ mmadụmkpa.Ihe Jeremaya onye amụma kwuru bụ eziokwu. Ọ sịrị: Jehova, amaara m nke ọma na ụzọ mmadụ adịghị ya naka. Ọ dịrịghị mmadụ nke na-eje ije ọbụna iduzi nzọụkwụ ya.Jeremaya 10:23.GỊNỊ MERE JEHOVA JI KWE KA AHỤHỤ NDỊ MMADỤ NA-ATA DỊTEE AKA?15, 16. a Gịnị mere Jehova ji kwe ka ahụhụ ndị mmadụ na-ata dịtee aka? b Gịnị mere Jehova ewepụbeghị nsogbu ọchịchị Setan kpatara?15Gịnị mere Jehova ji kwe ka ahụhụ ndị mmadụ na-ata dịtee aka? Gịnịkwa mere ọ kwụsịbeghị ihe ọjọọ?Ihe mere ya bụ na ogologo oge ga-agafe tupu ya edoo onye ukwu na onye nta anya na Setan amaghị achị. Ụmụ mmadụ agbaala mbọ ịchị onwe ha nụzọ dị iche iche, ma ha enwebeghị ike ịchị onwe ha nke ọma. Ọ bụ eziokwu na ha emekwuola nke ọma na nkà na ụzụ, ma ihe na-ebenụ ka na-ebe. Mmegbu, ịda ogbenye, arụrụala, na agha ka na-arị ibe ya elu. O doola anya na ọ bụ naanị Chineke kwesịrị ịchị, ọ bụghị ụmụ mmadụ.16Ma, Jehova ewepụbeghị nsogbu ọchịchị Setan kpatara. O mee ya ugbu a, ọ pụtara na ọ na-akwado ọchịchị Setan. Ọ bụrụkwa na Jehova ewepụ nsogbu ndị ahụ ugbu a, ụmụ mmadụ ga-eche na ha nwere ike ịchịli onwe ha otú ahụ Setan kwuru. Ma nke ahụ bụ okpookpo ụgha. Jehova emekataghịkwa mee ihe ga-eme ka ụmụ mmadụ kweta ihe na-abụghị eziokwu. Jehova anaghị agha ụgha.Ndị Hibru 6:18.17, 18. Gịnị ka Jehova ga-eme nsogbu niile Setan kpatara?17Jehova ọ ga-ewepụli nsogbu niile isi Setan na ụmụ mmadụ nupụụrụ ya kpatara? Ee. Nihi na o nweghị ihe nyịrị ya. Jehova ma mgbe ọ ga-eme ihe banyere ebubo niile Setan boro ya. Mgbe ahụ, ọ ga-eme ka ụwa ghọọ paradaịs, nke bụ otú o kwesịrị ịdị. A ga-akpọlite ndị niile nọ nili ncheta. Jọn 5:28, 29 Ndị mmadụ agakwaghị na-arịa ọrịa ma ọ bụ na-anwụ anwụ. Jizọs ga-ewepụ nsogbu niile Setan kpatara. Jehova ga-esi naka Jizọs bibie ọrụ Ekwensu. 1 Jọn 3:8 Obi dị anyị ụtọ na ka ọ dị ugbu a, Jehova na-enwere anyị ndidi ka anyị nwee ike ịmata onye ọ bụ ma kpebie ka ọ chịwa anyị.Gụọ2 Pita 3:9, 10.Mgbe anyị na-ata ahụhụ, ọ na-enyere anyị aka idi ya.Jọn 4:23;gụọ1 Ndị Kọrịnt 10:13.18Jehova anaghị amanye anyị amanye ka anyị kpebie ka ọ chịwa anyị. O kere ụmụ mmadụ ka ha jiri aka ha na-ekpebi ihe ha ga-eme. Ka anyị tụlee ihe nke a pụtara.GỊNỊ KA Ị GA-EJI IKIKE I NWERE ỊHỌRỌ IHE Ị GA-EME MEE?19. Olee ikike Jehova nyere anyị? Gịnị mere ikike a Jehova nyere anyị kwesịrị iji dị anyị mma?19Ikike Jehova nyere anyị iji aka anyị na-ahọrọ ihe anyị ga-eme mere ka anyị dị iche nụmụ anụmanụ. Ụmụ anụmanụ anaghị eche echiche. Ma, anyị nwere ike ikpebi nonwe anyị otú anyị chọrọ isi bie ndụ anyị ma kpebie ma ànyị ga-efe Jehova ma ọ bụ na anyị agaghị efe ya. Ilu 30:24 Ihe ọzọ bụ na anyị adịghị ka ígwè e ji arụ ọrụ, bụ nke na-arụ naanị ihe e kwo rụọ ya. Anyị nweere onwe anyị ịhọrọ ụdị mmadụ anyị chọrọ ịbụ, ụdị ndị anyị ga-emeta enyi, na ihe anyị chọrọ iji ndụ anyị mee. Jehova chọrọ ka ndụ anyị na-atọ anyị ụtọ.20, 21. Olee ihe kacha mma ị ga-ahọrọ ime ugbu a?20Jehova chọrọ ka anyị hụ ya nanya. Matiu 22:37, 38 Obi na-adị ya ụtọ ma anyị jiri obi anyị niile hụ ya nanya otú ahụ obi na-adị nna ụtọ ma nwa ya jiri obi ya niile hụ ya nanya, nenweghị onye manyere ya mee otú ahụ. Jehova hapụrụ anyị ka anyị jiri aka anyị họrọ ma ànyị ga-efe ya ma ọ bụ na anyị agaghị efe ya. Setan, Adam, na Iv họọrọ inupụrụ Jehova isi. Olee ihegịnwaga-eji ikike i nwere ịhọrọ ihe ị ga-eme mee?21Jiri ya họrọ ife Jehova. Ọtụtụ nde mmadụ ahọrọla ife ya, kama ife Setan. Ilu 27:11 Gịnị ka ị ga-eme ka i nwee ike ibi nụwa ọhụrụ Chineke mgbe ọ ga-akwụsị ahụhụ niile ndị mmadụ na-ata. Isiokwu na-eso nke a ga-eme ka anyị mata azịza ya.12 Olee Otú Ị Ga-esi Bụrụ Enyi Chineke?1, 2. Olee ụfọdụ ndị ha na Jehova bụ enyi noge ochie?OLEE ụdị onye ị chọrọ ka ọ bụrụ enyi gị? Ọ bụ onye ihe ya na-adị gị mma. Onye ihe na-adabara gị na ya, onye nwere obiọma na àgwà ndị na-amasị gị.2Jehova Chineke na-ahọrọ ụfọdụ ndị ka ha bụrụ ndị enyi ya. Dị ka ihe atụ, Ebreham bụ otu nime ndị enyi Jehova. Aịzaya 41:8;Jems 2:23 Ihe Devid masịkwara Jehova. Jehova sịrị na ọ bụ nwoke obi ya nabatara. Ọrụ Ndịozi 13:22 Daniel onye amụma bụkwa onye Jehova hụrụ nanya nke ukwuu.Daniel 9:23.3. Gịnị mere Ebreham, Devid, na Daniel ji bụrụ enyi Jehova?3Olee otú Ebreham, Devid, na Daniel si bụrụ enyi Jehova? Jehova gwara Ebreham, sị: I gewo ntị nolu m. Jenesis 22:18 Ọ bụ ndị ji obi ha niile na-erubere Jehova isi ka ha na ya na-abụ enyi. Mmadụ niile nọ notu mba nwedịrị ike ịbụ enyi ya. Jehova gwara mba Izrel, sị: Rubenụ isi nihe m kwuru, m ga-abụ Chineke unu, unu ga-abụkwa ndị m. Jeremaya 7:23 Nihi ya, ị chọọ ịbụ enyi Jehova, i kwesịrị ịna-erubere ya isi.JEHOVA NA-ECHEBE NDỊ ENYI YA4, 5. Olee otú Jehova si echebe ndị enyi ya?4Baịbụl kwuru na Jehova na-achọ ụzọ ọ ga-esi gosi ike ya maka ndị obi ha zuru ezu nebe ọ nọ. 2 Ihe E Mere 16:9NAbụ Ọma 32:8, Jehova kwere onyeọ bụla bụ enyi ya nkwa, sị: M ga-eme ka i nwee nghọta, zikwa gị ụzọ ị ga-eso. M ga-enye gị ndụmọdụ, anya m ga-adị nebe ị nọ.5E nwere otu ajọ onye iro chọrọ ime ka anyị ghara ịbụ enyi Chineke. Ma, Jehova chọrọ ichebe anyị.GụọAbụ Ọma 55:22.Ebe anyị bụ ndị enyi Jehova, anyị ji obi anyị niile na-efe ya. Anyị na-eme ihe ọ na-achọ, ma mgbe ihe na-esiri anyị ike. Obi sikwara anyị ike otú ahụ o siri Devid. O kwuru banyere Jehova, sị: Nihi na ọ nọ m naka nri, a gaghị eme ka m maa jijiji. Abụ Ọma 16:8;63:8 Olee otú Setan si eme ka anyị ghara ịbụ enyi Chineke?EBUBO SETAN BORO ỤMỤ MMADỤ6. Gịnị ka Setan kwuru banyere ụmụ mmadụ?6NIsi nke Iri na Otunakwụkwọ a, anyị mụtara na Setan boro Jehova ebubo na ọ bụ onye ụgha nakwa na iwu o nyere Adam na Iv adịghị mma nihi na ọ hapụghị ha ka ha na-ekpebiri onwe ha ihe bụ ihe ọma na ihe ọjọọ. Akwụkwọ Job mekwara ka anyị mara na Setan na-ebo ndị chọrọ ịbụ enyi Chineke ebubo. O kwuru na ha na-efe Chineke nihi ihe ọma ọ na-emere ha, ọ bụghị nihi na ha hụrụ ya nanya. O kwudịrị na ya ga-emeli ka a ghara inweonye ọ bụlaga-efe Chineke. Ka anyị leba anya nihe anyị nwere ike ịmụta naka Job na otú Jehova si chebe ya.7, 8. a Olee otú Jehova si were Job? b Gịnị ka Setan kwuru banyere Job?7Ònye bụ Job? Ọ bụ ezigbo mmadụ. Ọ dịrị ndụ ihe dị ka puku afọ atọ na narị afọ isii gara aga. Jehova sịrị na e nweghị onye dị ka Job nụwa noge ahụ. Ọ na-akwanyere Chineke ùgwù, kpọọkwa ihe ọjọọ asị. Job 1:8 Neziokwu, Job bụ ezigbo enyi Jehova.8Setan boro Job ebubo na ọ na-efe Chineke nihi ihe Chineke na-emere ya. Setan gwara Jehova, sị: Ọ bụ na ị gbaghị ya ogige gburugburu, gbaakwa ụlọ ya na ihe niile o nwere ogige gburugburu? Ị gọziwo ọrụ aka ya, anụ ụlọ ya agbasawokwa ebe niile nụwa. Ma, iji nwee ihe dị iche, biko, matịa aka gị, metụ ihe niile o nwere, lee ma ọ gaghị akọcha gị nihu gị.Job 1:10, 11.9. Gịnị ka Jehova kwere ka Setan mee?9Setan kwuru na Job na-efe Jehova nihi ihe ọma Jehova na-emere ya. O kwukwara na ya ga-emeli ka Job kwụsị ife Jehova. Jehova ma na ihe ahụ Setan kwuru bụ ụgha. Ma, o kwere ka Setan nwaa Job ka a mata ma ihe mere Job ji bụrụ enyi ya ọ bụ maka na Job hụrụ ya nanya.SETAN ANWAA JOB10. Olee otú Setan si nwaa Job? Oleekwanụ ihe Job mere?10Nọnwụnwa nke mbụ Setan nwara Job, o mere ka e zuru anụmanụ ya, gbuokwa ndị nke fọrọ afọ. Setan mekwara ka e gbuo ọtụtụ ndị na-ejere Job ozi. Ihe niile Job nwere gwụrụ. Nikpeazụ, Setan ji oké ifufe gbuo ụmụ iri Job. Nagbanyeghị ihe ndị a, Job akwụsịghị ife Jehova. Baịbụl kwuru, sị: Nihe a niile, Job emehieghị, o kwujọghịkwa Chineke.Job 1:12-19,22.Jehova gọziri Job maka na ọ nọgidere bụrụ enyi ya11. a Gịnị ọzọ ka Setan mere Job? b Gịnịkwa ka Job mere?11Ike agwụghị Setan. Ọ gwara Chineke, sị: Matịa aka gị metụ ọbụna ọkpụkpụ ya na anụ ahụ ya, lee ma ọ gaghị akọcha gị nihu gị. Setan kụrụ Job ajọ ọrịa. Job 2:5,7 Ma, Job akwụsịghị ife Jehova. Ọ sịrị: Ruo mgbe m kubiri ume, m gaghị akwụsị iguzosi ike nezi ihe!Job 27:5.12. Olee otú Job si gosi na Setan bụ onye ụgha?12Job amaghị ihe ọ bụla banyere ebubo Setan boro ya ma ọ bụ ihe mere o ji na-atagbu onwe ya nahụhụ. O chere na ọ bụ Jehova ka o si naka. Job 6:4;16:11-14 Nagbanyeghị nke ahụ, Job akwụsịghị ife Jehova. Ugbu a, o doola anya na ihe mere Job ji bụrụ enyi Jehova abụghị nihi ihe ọma Jehova na-emere ya. Kama, ọ bụ nihi na ọ hụrụ Jehova nanya. Nke a gosiri na ihe niile ahụ Setan kwuru bụ ụgha.13. Gịnị ka Jehova meere Job maka na ọ nọgidere na-efe ya?13Nagbanyeghị na Job amaghị ihe na-aga neluigwe, ọ nọgidere na-efe Chineke ma gosi na Setan bụ onye ọjọọ. Jehova gọziri Job nihi na ọ nọgidere na-atụkwasị ya obi, bụrụkwa enyi ya.Job 42:12-17.EBUBO SETAN NA-EBO GỊ14, 15. Olee ebubo Setan boro ndị niile na-efe Chineke?14I nwere ike ịmụta ezigbo ihe nihe mere Job. Taa, Setan na-ebo anyị ebubo na anyị na-efe Jehova nihi ihe ndị ọ na-emere anyị. NaJob 2:4, Setan kwuru, sị:Ihe ọ bụlammadụnwere ka ọ ga-enye nọnọdụ mkpụrụ obi ya. Ọ pụtara na Setan na-ebommadụ niilena-efe Jehova ebubo na ha na-efe Jehova nihi ihe ndị ọ na-emere ha. Ọ bụghị naanị Job ka o boro ebubo a. Ọtụtụ narị afọ Job nwụchara, Setan ka nọ na-akparị Jehova ma na-ebo ndị ohu ya ebubo. Ọ bụ ya mere Jehova ji kwuonIlu 27:11, sị: Mara ihe, nwa m, wee mee ka obi m ṅụrịa, ka m wee zaa onye na-akwa m emo ma ọ bụ onye na-akparị m okwu.15I nwere ike ịhọrọ irubere Jehova isi ma bụrụ ezigbo enyi ya, si otú ahụ mee Setan onye ụgha. Ọ bụrụgodị na ị ga-agbanwe àgwà gị ka ị bụrụ enyi Chineke,gbanwee ya nihi na ọ bụ ihe kacha mma ị ga-eme. Ọ bụghị ihe e ji egwu egwu. Setan kwuru na nsogbu bịara gị,ịga-akwụsị ife Chineke. Ọ na-emegharị anyị anya ka anyị kwụsị ife Chineke. Olee otú o si eme ya?16. a Olee ụzọ dị iche iche Setan si eme ka ndị mmadụ ghara ife Jehova? b Olee otú Ekwensu nwere ike isi mee ka gịnwa ghara ife Jehova?16Setan na-esi nụzọ dị iche iche eme ka anyị ghara ịbụ enyi Chineke. Ọ na-agbọ ụja dị ka ọdụm na-ebigbọ ebigbọ, na-achọ onye ọ ga-eripịa. 1 Pita 5:8 Ya ejula gị anya ma ndị enyi gị, ndị ezinụlọ unu, ma ọ bụ ndị ọzọ chọọ ka ị kwụsị ịmụ Baịbụl na ime ihe dị mma. O nwere ike ịdị gị ka ọ bụ Ekwensu na-alụso gị ọgụ.Jọn 15:19, 20 Setan na-emekwa onwe ya ka o yie mmụọ ozi nke ìhè. O nwere ike chọọ ịghọgbu anyị ka anyị nupụrụ Jehova isi. 2 Ndị Kọrịnt 11:14 Ụzọ ọzọ Setan si eme ka anyị kwụsị ife Jehova bụ ime ka anyị chee na anyị agaghị efeli Jehova.Ilu 24:10.RUBERE JEHOVA ISI17. Gịnị mere anyị ji erubere Jehova isi?17Mgbe ọ bụla anyị rubeere Jehova isi, anyị na-eme Setan onye ụgha. Gịnị ga-enyere anyị aka irubere Jehova isi? Baịbụl kwuru, sị: Jiri obi gị dum na mkpụrụ obi gị dum na ike gị dum hụ Jehova bụ Chineke gị nanya. Diuterọnọmi 6:5 Ihe mere anyị ji erubere Jehova isi bụ na anyị hụrụ ya nanya. Ka anyị na-ahụkwu Jehova nanya, anyị ga-achọ ime ihe niileọ gwara anyị mee. Jọn onyeozi dere, sị: Nke a bụ ihe ịhụ Chineke nanya pụtara, ka anyị na-edebe ihe o nyere niwu; ma ihe o nyere niwu adịghị arọ.1 Jọn 5:3.18, 19. a Olee ihe ụfọdụ Jehova gwara anyị na ha adịghị mma? b Olee otú anyị si mara na Jehova anaghị agwa anyị mee ihe anyị na-agaghị emeli?18Ma, gịnị bụ ihe ụfọdụ Jehova gwara anyị na ha adịghị mma? E depụtara ụfọdụ nime ha nigbe isiokwu ya bụ Kpọọ Ihe Jehova Kpọrọ Asị Asị. I lee ha anya elu elu, i nwere ike iche na ụfọdụ nime ha adịchaghị njọ. Ma, mgbe ị gụrụ amaokwu Baịbụl ndị dị nokpuru ha ma chebara ha echiche, ị ga-ahụ na irube isi niwu ndị ahụ Jehova nyere dị mma. I nwekwara ike ịchọpụta na i kwesịrị ịgbanwe otú i si ebi ndụ. Nagbanyeghị na ime otú ahụ anaghị adịcha mfe, ọ bụrụ na i jisie ike gbanwee ya, obi ga-eru gị ala, obi atọọkwa gị ụtọ nihi na ị bụ ezigbo enyi Chineke.Aịzaya 48:17, 18 Olee otú anyị si mara na anyị ga-agbanweli otú anyị si ebi ndụ?19Jehova anaghị agwa anyị mee ihe anyị na-agaghị emeli. Diuterọnọmi 30:11-14 Ebe ọ bụ ezigbo enyi anyị, ọ ma anyị karịa otú anyị ma onwe anyị. Ọ ma ebe anyị na-eme nke ọma na ebe anyị na-anaghị emecha nke ọma. Abụ Ọma 103:14 Pọl onyeozi gwara anyị, sị: Chineke kwesịrị ntụkwasị obi, ọ gaghịkwa ekwe ka a nwaa unu gabiga ihe unu pụrụ idi, kama mgbe ọnwụnwa bịara, ọ ga-emere unu ụzọ mgbapụ, ka unu wee nwee ike idi ya. 1 Ndị Kọrịnt 10:13 Obi kwesịrị isi anyị ike na Jehova ga-enye anyị ike anyị ga-eji na-eme ihe dị mma. Ọ ga-enye gị ike karịrị ike nkịtị ka i nwee ike idi nsogbu ndị nwere ike ịbịara gị. 2 Ndị Kọrịnt 4:7 Mgbe Jehova nyechaara Pọl aka noge ọ nọ ná nsogbu, Pọl kwuru, sị: Nihe niile, enwere m ike site naka onye ahụ nke na-enye m ike.Ndị Filipaị 4:13.MỤTA ỊNA-EME IHE DỊ CHINEKE MMA20. Olee àgwà ndị i kwesịrị ịna-akpa? Gịnị mere i ji kwesị ịna-akpa ha?20Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịbụ enyi Jehova, anyị ga-akwụsị ime ihe Jehova sịrị na ha adịghị mma. Ma, e nwere ihe ndị ọzọ anyị ga-eme. Ndị Rom 12:9 Ndị enyi Chineke na-eme ihe dị Chineke mma. E kwuru ụfọdụ nime hanAbụ Ọma 15:1-5. Gụọ ya.Ndị enyi Jehova na-akpa àgwà ka ya. Ihe e ji mara ha bụ ịhụya, ọṅụ, udo, ogologo ntachi obi, obiọma, ịdị mma, okwukwe, ịdị nwayọọ, na njide onwe onye.Ndị Galeshia 5:22, 23.21. Olee otú ị ga-esi mụta ịkpa àgwà ndị dị Chineke mma?21Olee otú ị ga-esi mụta ịkpa àgwà ọma ndị ahụ? Ihe ga-enyere gị aka bụ ịna-amụ Baịbụl kwa ụbọchị, si otú ahụ mata ihe ndị dị Jehova mma. Aịzaya 30:20, 21 Ka ị na-amụ Baịbụl, ị ga-ahụkwu Jehova nanya, ịhụya ahụ ga-emekwa ka ị chọọ irubere ya isi.22. Gịnị ka Jehova ga-emere gị ma i rubere ya isi?22Ịgbanwe àgwà gị dị ka iyipụ efe ochie ma yiri nke ọhụrụ. Baịbụl kwuru na i kwesịrị iyipụ mmadụ ochie ma yiri mmadụ ọhụrụ. Ndị Kọlọsi 3:9, 10 Nagbanyeghị na o nwere ike isiri anyị ike, ma ọ bụrụ na anyị agbanwee àgwà anyị ma na-erubere Jehova isi, o kwere anyị nkwa na ọ ga-akwụ anyị ụgwọ ọrụ dị ukwuu. Abụ Ọma 19:11 Nihi ya, na-erubere Jehova isi ma mee Setan onye ụgha. Na-efe Jehova, ọ bụghị nihi ihe ọ ga-emere gị nọdịnihu, kama, nihi na i ji obi gị niile hụ ya nanya. I mee otú ahụ, ị ga-abụ ezigbo enyi Chineke.13 Jiri Ndụ Kpọrọ Ihe1. Ònye nyere anyị ndụ?JEHOVA bụ Chineke dị ndụ. Jeremaya 10:10 Ọ bụ ya kere anyị, nyekwa anyị ndụ. Baịbụl sịrị: Ọ bụ gị kere ihe niile, ọ bụkwa nihi uche gị ka ha ji dịrị, ọ bụkwa ya mere e ji kee ha. Mkpughe 4:11 O doro anya na Jehova chọrọ ka anyị dịrị ndụ. Ndụ bụ onyinye dị oké ọnụ ahịa o nyere anyị.GụọAbụ Ọma 36:9.2. Olee ihe anyị ga-eme ka ihe gaziere anyị ná ndụ?2Jehova na-enye anyị ihe ndị na-enyere anyị aka ịdị ndụ, dị ka nri na mmiri. Ọrụ Ndịozi 17:28 E wepụkwa na o nyere anyị ihe ndị a, ọ chọrọ ka ndụ na-atọ anyị ụtọ. Ọrụ Ndịozi 14:15-17 Ma, ọ bụrụ na anyị chọrọ ka ihe gaziere anyị ná ndụ, anyị kwesịrị ịna-erube isi niwu Chineke.Aịzaya 48:17, 18.OTÚ CHINEKE SI ELE NDỤ ANYA3. Gịnị ka Jehova mere mgbe Ken gburu Ebel?3Baịbụl na-akụziri anyị na ndụ anyị na nke ndị ọzọ dị oké ọnụ ahịa nanya Jehova. Dị ka ihe atụ, mgbe Ken, nwa Adam na Iv, wesara nwanne ya nwoke nke ọ tọrọ, bụ Ebel, oké iwe, Jehova dọrọ Ken aka ná ntị ka ọ kwụsị iwe ahụ ọ na-ewe. Ma, Ken egeghị Jehova ntị. O were iwe dị ọkụ nke na ọ wakporo Ebel nwanne ya wee gbuo ya. Jenesis 4:3-8 Jehova tara Ken ahụhụ nihi na o gburu Ebel. Jenesis 4:9-11 Ihe a na-egosi na iwe na ịkpọasị jọgburu onwe ha nihi na ha nwere ike ime ka anyị jiri obi ọjọọ na-emeso ndị ọzọ ihe. Onye na-eme otú a agaghị adị ndụ ebighị ebi.Gụọ1 Jọn 3:15.Ọ bụrụna anyị chọrọ ịna-eme ihe dị Jehova mma, anyị kwesịrị ịna-ahụ mmadụ niile nanya.1 Jọn 3:11, 12.4. Olee ihe otu nime iwu Chineke nyere ụmụ Izrel na-akụziri anyị gbasara ndụ o nyere anyị?4Ka ọtụtụ puku afọ gachara, Jehova gosiri na ndụ dị oké ọnụ ahịa nanya ya mgbe o nyere Mozis Iwu Iri ahụ. Otu nime iwu ahụ bụ: Egbula ọchụ. Diuterọnọmi 5:17 Noge ahụ, a na-egbukwa onye ọ bụla ma ụma gbuo mmadụ.5. Olee otú Chineke si ele ite ime anya?5Olee otú Chineke si ele ite ime anya? Ndụ nwa e bu nafọ dịdị oké ọnụ ahịa nanya Jehova. NIwu ahụ Jehova nyere ụmụ Izrel, ọ sịrị na ọ bụrụ na mmadụ emerụọ nwaanyị di ime ahụ, nwa o bu nafọ anwụọ, a ga-egbu onye ahụ.GụọỌpụpụ 21:22, 23;Abụ Ọma 127:3. Ihe a na-akụziri anyị na ite ime dị njọ.Gụọ ihenke 28 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.6, 7.  Olee otú anyị si egosi Jehova na ndụ dị oké ọnụ ahịa nanya anyị?6Olee otú anyị ga-esi egosi Jehova na ndụ anyị na nke ndị ọzọ dị oké ọnụ ahịa nanya anyị? Otú anyị ga-esi eme ya bụ ịghara ịna-eme ihe ọ bụla nwere ike ịkpa ndụ anyị ma ọ bụ nke ndị ọzọ aka ọjọọ. Nihi ya, anyị ekwesịghị ịna-aṅụ sịga ma ọ bụ na-akpọ ụtaba ma ọ bụkwanụ na-aṅụ ọgwụ ọjọọ nihi na ihe ndị a ga-emerụ anyị ahụ. Ha nwekwara ike igbu anyị.7Ọ bụ Chineke nyere anyị ndụ anyị dị, nyekwa anyị ahụ anyị. Anyị kwesịkwara iji ha na-eme ihe otú Chineke si chọọ. Ọ bụ ya mere anyị ji kwesị ịna-elekọta ahụ anyị nke ọma. Ọ bụrụ na anyị anaghị elekọta ya, anyị agaghị adị ọcha nanya Chineke. Ndị Rom 6:19;12:1;2 Ndị Kọrịnt 7:1 Anyị enweghị ike ife Jehova, bụ onye nyere anyị ndụ, ma ọ bụrụ na anyị anaghị ele ndụ anyadị ka ihe dị oké ọnụ ahịa. Ọ bụ eziokwu na o nwere ike isi ezigbo ike ịkwụsị àgwà ndị nwere ike imerụ anyị ahụ, ma Jehova ga-enyere anyị aka ma ọ bụrụ na anyị na-agba mbọ ịkwụsi ya nihi na anyị ma na ndụ dị oké ọnụ ahịa.8. Gịnị ka anyị ga-eme iji hụ na anyị ejighị ndụ anyị ma ọ bụ nke ndị ọzọ na-egwuri egwu?8Anyị amụtala na ndụ bụ onyinye dị oké ọnụ ahịa. Obi siri Jehova ike na anyị agaghị anwa anwa jiri ndụ anyị ma ọ bụ nke ndị ọzọ na-egwuri egwu. Otú anyị si akwọ ụgbọala, otú anyị si agba ọgba tum tum, ma ọ bụ ihe ọzọ a na-agba agba, kwesịrị igosi na anyị ejighị ndụ egwu egwu. Anyị ekwesịghị ịna-egwu ụdị egwuregwu ndị na-emerụ ahụ. Abụ Ọma 11:5 Anyị na-agbakwa mbọ hụ na ihe ndị nwere ike imerụ mmadụ ahụ adịghị nebe anyị bi. Jehova nyere ụmụ Izrel iwu, sị: Ọ bụrụ na ị na-ewu ụlọ ọhụrụ, rụnye ihe nrụbichi nelu ụlọ gị, ka i wee ghara ime ka ikpe ọbara ma ụlọ gị nihi na mmadụ nwere ike isi na ya dapụ.Diuterọnọmi 22:8.9. Olee otú anyị kwesịrị isi na-emeso ụmụ anụmanụ ihe?9Otú anyị si emeso ụmụ anụmanụ ihe gbasadịrị Jehova. Ọ sịrị na anyị nwere ike igbu anụmanụ rie ma ọ bụkwanụ si na ya mepụta uwe. Ọ kwadokwara ka anyị gbuo anụmanụ na-achọ imerụ anyị ahụ. Jenesis 3:21;9:3;Ọpụpụ 21:28 Mana, anyị ekwesịghị ịrụsa ụmụ anụmanụ arụrụala ma ọ bụ igbu ha naanị maka egwuregwu.Ilu 12:10.NDỤ DỊ OKÉ ỌNỤ AHỊAAnyị ekwesịghị igbu nwa e bu nafọAnyị ekwesịghị ịkpọ mmadụ ibe anyị asịAnyị ekwesịghị ịṅụ sịga, ịkpọ ụtaba, ma ọ bụ ịṅụ ọgwụ ọjọọJIRI NDỤ KPỌRỌ IHE NIHI NA Ọ DỊ NSỌ10. Olee otú anyị si mara na ọbara bụ ndụ?10Ọbara dị nsọ nanya Jehova nihi na ọbara bụ ndụ. Mgbe Ken gbuchara Ebel nwanne ya, Jehova gwara Ken, sị: Ọbara nwanne gị si nala na-etiku m. Jenesis 4:10Ọbara Ebel bụ ndụ ya, Jehova takwara Ken ahụhụ nihi na o gburu Ebel. Mgbe Iju Mmiri e nwere noge Noa gachara, Jehova gosikwara ọzọ na ọbara bụ ndụ. Jehova gwara Noa na ezinụlọ ya na ha nwere ike iri anụ. Ọ sịrị ha: Anụ ọ bụla na-agagharị agagharị nke dị ndụ pụrụ ịbụrụ unu ihe oriri. Dị ka m nyere unu ahịhịa ndụ, m na-enye unu ha niile. Ma, e nwere otu ihe Jehova nyere ha iwu ka ha ghara iri. Ọ sịrị: Ma unu erikọtala anụ na mkpụrụ obi yaọbara ya.Jenesis 1:29;9:3, 4.11. Olee iwu Chineke nyere mba Izrel banyere ọbara?11Mgbe Jehova gwachara Noa ka ọ ghara iri ọbara, ihe dị ka narị afọ asatọ agaa, o nyekwara ụmụ Izrel otu iwu ahụ. Ọ sịrị ha: Onye ọ bụla netiti ụmụ Izrel ma ọ bụ onye mbịarambịa nke bi dị ka ọbịa netiti unu nke nwụdere anụ ọhịa ma ọ bụ anụ ufe a na-eri eri mgbe ọ na-achụ nta ga-eme ka ọbara ya gbapụsịa, ọ ga-ekpochikwa ya ájá. Ọ gwakwara ha, sị: Unu erila ọbara. Levitikọs 17:13, 14 Jehova ka chọrọ ka ndị na-efe ya na-ele ọbara anya ka ihe dị nsọ. Ha nwere ike iri anụ, ma ha ekwesịghị iri ọbara ya. Ọ bụrụ na ha egbuo anụ ha chọrọ iri, ha kwesịrị ịwụpụ ọbara ya nala.12. Olee otú Ndị Kraịst si ele ọbara anya?12Afọ ole na ole Jizọs nwụchara, ndịozi ya na ndị okenye ọgbakọ Ndị Kraịst dị na Jeruselem zukọrọ leba anya niwu ahụ e nyere ụmụ Izrel ka ha mara ndị nke Ndị Kraịst ka kwesịrị ịna-edebe.GụọỌrụ Ndịozi 15:28, 29;21:25. Jehova nyeere ha aka ịghọta na ọbara ka dị oké ọnụ ahịa nanya ya nakwa na ha ka kwesịrị ịna-ele ya anya ka ihe dị nsọ. Ndị Kraịst oge mbụ ahụ erighị ọbara, ha aṅụghịkwa ya aṅụ. Ha erighịkwa anụ ọbara ya na-agbapụghị nke ọma. Ọ bụrụ na ha erie ya, ọ bụ ihe ọjọọ otú ahụ ikpere arụsị ma ọ bụ ịkwa iko bụ.Malite noge ahụ, ezigbo Ndị Kraịst na-ajụ iri ọbara ma ọ bụ ịṅụ ya aṅụ. Taakwanụ? Jehova ka chọkwara ka anyị na-ele ọbara anya ka ihe dị nsọ.13. Gịnị mere Ndị Kraịst anaghị ekwe ka a mịnye ha ọbara?13Ọ pụtaziri na Ndị Kraịst ekwesịghị ikwe ka a mịnye ha ọbara? Ee, ọ bụ ihe ọ pụtara. Jehova nyere anyị iwu ka anyị ghara iri ọbara ma ọ bụ ịṅụ ya aṅụ. Ọ bụrụ na dọkịta sịrị gị aṅụla mmanya, ị ga-eji ndụdụ gbanye ya nakwara gị? Ị gaghị anwa ya anwa. Otú ahụ ka ọ dịkwa iwu ahụ Chineke nyere anyị ka anyị ghara iri ọbara. Anyị ekwesịghị ikwe ka a mịnye anyị ọbara.Gụọ ihenke 29 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.14, 15. Olee otú Onye Kraịst ga-esi egosi na ya ji ndụ kpọrọ ihe nakwa na ya na-erubere Jehova isi?14Gịnị ka anyị ga-eme ma onye dọkịta sị na anyị ga-anwụ ma ọ bụrụ na anyị ekweghị ka a mịnye anyị ọbara? Onye ọ bụla nime anyị ga-ekpebi ma ọ ga-erubere Chineke isi niwu ahụ o nyere gbasara ọbara. Ndị Kraịst ji ndụ Chineke nyere ha kpọrọ ezigbo ihe, nihi ya, anyị ga-agba mbọ chọọ ma è nwere ụzọ ọzọ dị iche e nwere ike isi gwọọ anyị ọrịa. Ma, anyị agaghị ekwe ka a mịnye anyị ọbara.15Anyị na-agba mbọ na-ahụ na ahụ siri anyị ike. Mana, nihi na ndụ dị oké ọnụ ahịa nanya Chineke, anyị agaghị ekwe ka a mịnye anyị ọbara. Ihe ka anyị mkpa bụ irubere Jehova isi, ọ bụghị ịchọwa otú anyị ga-esi nọtụkwuo ndụ ma si otú ahụ nupụrụ ya isi. Jizọs sịrị: Onye ọ bụla nke chọrọ ịzọpụta mkpụrụ obi ya ga-atụfu ya; ma onye ọ bụla nke tụfuru mkpụrụ obi ya nihi m ga-achọta ya. Matiu 16:25 Anyị chọrọ irubere Jehova isi nihi na anyị hụrụ ya nanya. Ọ ma ihe ga-akacha abara anyị uru. Anyị na-ewerekwa ndụ ka ihe dị oké ọnụ ahịa na ihe dị nsọ otú ahụ Jehova si were ya.Ndị Hibru 11:6.16. Gịnị mere ndị ohu Chineke ji erubere ya isi?16Ezigbo ndị ohu Chineke kpebisiri ike idebe iwu ya nihe gbasara ọbara. Ha anaghị eri ọbara. Ha anaghịkwa ekwe ka a mịnye ha ọbara.Ma, ha ga-ekwe ka e si nụzọ ọzọ zọọ ha ndụ. Obi siri ha ike na Onye kere ndụ na ọbara ma ihe ga-akacha abara ha uru. Ì kweere na ọ ma ihe ga-akacha abara gị uru?NAANỊ OTU IHE JEHOVA KWADORO KA E JIRI ỌBARA MEE17. NIzrel oge ochie, olee otu ihe e ji ọbara mee nke Jehova kwadoro?17NIwu ahụ Chineke nyere Mozis, Jehova gwara ụmụ Izrel, sị: Mkpụrụ obi nke anụ ahụ dị nọbara ya, mụ onwe m emewo ka ọ bụrụ maka ebe ịchụàjà ka unu were ya na-ekpuchiri mkpụrụ obi unu mmehie, nihi na ọ bụ ọbara na-ekpuchi mmehie. Levitikọs 17:11 Noge ochie, ọ bụrụ na ụmụ Izrel emee mmehie, ha nwere ike ịchụ anụmanụ nàjà ma gwa onye nchụàjà ka ọ wụsatụ ọbara anụmanụ ahụ nelu ebe ịchụàjà. Ọ bụ otú ahụ ka ha si arịọ Jehova mgbaghara. Ihe a bụ naanị otu ihe Jehova kwadoro ka ụmụ Izrel jiri ọbara mee.18. Gịnị ka àjà Jizọs chụrụ ga-eme ka anyị nwee ike inweta?18Mgbe Jizọs bịara nụwa, o nyere ndụ ya, ma ọ bụ ọbara ya, ka e nwee ike ịgbaghara anyị mmehie anyị. E jikwa ihe ahụ o mere dochie iwu ahụ kwuru ka a na-achụ anụmanụ nàjà. Matiu 20:28;Ndị Hibru 10:1 Ndụ Jizọs bara ezigbo uru nke na mgbe Jehova kpọlitechara ya nọnwụ, ya agaa eluigwe, Jehova nweziri ike ime ka ụmụ mmadụ niile nwee ohere ịdị ndụ ebighị ebi.Jọn 3:16;Ndị Hibru 9:11, 12;1 Pita 1:18, 19.Olee otú ị ga-esi egosi na i ji ndụ na ọbara kpọrọ ihe?19. Gịnị ka anyị kwesịrị ime ma ọ bụrụ na anyị chọrọ ka aka anyị dịrị ọcha nebe ọbara mmadụ niile dị?19Anyị na-ekele Jehova maka ndụ o nyere anyị. Onyinye a enweghị atụ. Anyị kwesịkwara ịna-agwa ndị mmadụ na ọ bụrụ na ha enwee okwukwe na Jizọs, ha ga-adị ndụ ebighị ebi. Anyị hụrụ ndị mmadụ nanya. Anyị ga-emekwa ihe niile anyị nwere ike ime iji kụziere ha ihe ga-eme ka ha nweta ndụ. Ezikiel 3:17-21 Ọ bụzi mgbe ahụ ka anyị ga-enwe ike ikwu ihe Pọl onyeozi kwuru. Ọ sịrị: Aka m dị ọcha nebe ọbara mmadụ niile dị, nihi na ahapụghị m ịgwa unu nzube niile nke Chineke. Ọrụ Ndịozi 20:26, 27 Ọ bụrụ na anyị na-agwa ndị ọzọ banyere Jehova nakwa otú ndụ si dị oké ọnụ ahịa nanya ya, anyị si otú ahụ egosi na anyị ji ndụ kpọrọ ihe.14 Ezinụlọ Unu Ga-enweli Obi Ụtọ1, 2. Olee otú Jehova chọrọ ka ezinụlọ niile si na-ebi?Ọ BỤ Jehova Chineke jikọrọ di na nwunye mbụ. Baịbụl gwara anyị na o kere nwaanyị mbụ ma kpọrọ ya kpọtara di ya. Ihe a tọgburu Adam atọgbu, nke mere na ọ sịrị: Ehee! Onye a bụ ọkpụkpụ nke si nọkpụkpụ m na anụ ahụ nke si nanụ ahụ m. Jenesis 2:22, 23 Ihe a gosiri na Jehova chọrọ ka di na nwunye na-enwe obi ụtọ.2Ọ dị mwute na ọtụtụ ezinụlọ anaghị enwe obi ụtọ. Ma, e nwere ọtụtụ ihe dị na Baịbụl ga-enyere mmadụ niile aka ka ihe na-aga nke ọma nezinụlọ ha, ha niile ana-enwekwa obi ụtọ.Luk 11:28.IHE CHINEKE CHỌRỌ KA DI NA-EME3, 4. a Olee otú di kwesịrị isi na-emeso nwunye ya ihe? b Gịnị mere o ji dị mkpa ka di na nwunye na-agbaghara ibe ha?3Baịbụl sịrị na di kwesịrị ịhụ nwunye ya nanya, na-akwanyekwara ya ùgwù. Ime otú a ga-egosi na ọ bụ ezigbo di. BikogụọNdị Efesọs 5:25-29.Onye bụ di kwesịrị ịna-emeso nwunye ya ihe mgbe niile otú ga-egosi na ọ hụrụ ya nanya. Ọ ga na-eme ike ya niile iji hụ na ihe ọjọọ emeghị ya. Ọ ga na-elekọta ya, ọ gaghịkwa eme ihe ga-emerụ ya ahụ.4Gịnịkwanụ ka di kwesịrị ime ma nwunye ya mejọọ ihe? Baịbụl gwara ndị bụ di, sị:Na-ahụnụnwunye unu nanya, unu ewesola ha oké iwe. Ndị Kọlọsi 3:19 Ndị bụ di, chetanụ na ununwa na-emejọkwa ihe. Ọ bụrụkwa na ị chọrọ ka Chineke gbaghara gị, gịnwa kwesịkwara ịna-agbaghara nwunye gị. Matiu 6:12,14, 15Ọ bụrụ na di na nwunye dịcha njikere ịgbaghara ibe ha, ọ ga-eme ka ha na-enwe obi ụtọ nezinụlọ ha.5. Gịnị mere di ji kwesị ịna-akwanyere nwunye ya ùgwù?5Jehova chọrọ ka di na-akwanyere nwunye ya ùgwù. Di kwesịrị ịna-echebara ihe ndị na-akpa nwunye ya echiche. Ndị bụ di ekwesịghị iji ihe a gwurie egwu. Jehova nwere ike ọ gaghị anụ ekpere onye bụ di ma ọ bụrụ na ọ naghị emeso nwunye ya ihe otú dị mma. 1 Pita 3:7 Ọ bụ ndị hụrụ Jehova nanya ka Jehova ji kpọrọ ihe. Jehova ejighị ụmụ nwoke kpọrọ ihe karịa ụmụ nwaanyị. Kama, o ji onye ọ bụla hụrụ ya nanya kpọrọ ihe.6. Gịnị ka di na nwunye ịbụ otu anụ ahụ pụtara?6Jizọs kọwara na di na nwunye abụkwaghị anụ ahụ abụọ, kama ha bụotu.Matiu 19:6 Ha ekwesịghị ịhapụ ibe ha, e nweghịkwa onye nke ga-anwa anwa gbawa nèzí. Ilu 5:15-21;Ndị Hibru 13:4 Ndị bụ di na nwunye kwesịrị ịna-egbo ibe ha mkpa agụụ mmekọahụ. Ha agaghịkwa achọwa naanị ọdịmma onwe ha nokwu a. 1 Ndị Kọrịnt 7:3-5 Onye bụ di kwesịrị ịna-echeta na ọ dịghị onye kpọtụworoanụ ahụ yaasị;kama ọ na-azụ ya, na-elekọtakwa ya.O kwesịrị ịhụ nwunye ya nanya, jirikwa ya kpọrọ ihe. Ọ na-atọgbu nwaanyị atọgbu ma di ya jiri obiọma na-emeso ya ihe, hụkwa ya nanya.Ndị Efesọs 5:29.IHE CHINEKE CHỌRỌ KA NWUNYE NA-EME7. Gịnị mere ezinụlọ ọ bụla ji kwesị inwe onye bụ isi ya?7Ezinụlọ ọ bụla kwesịrị inwe onye bụ isi ya, onye ga na-eduzi ya ka ndị niile nọ na ya nwee ike ịna-emekọ ihe ọnụ. Ná1 Ndị Kọrịnt 11:3, Baịbụl sịrị: Kraịst bụ isi nke nwoke ọ bụla; nwoke bụkwa isi nke nwaanyị; Chineke bụkwa isi nke Kraịst.8. Olee otú nwaanyị ga-esi gosi na ya na-akwanyere di ya ùgwù nke ukwuu?8O nweghị di na-anaghị emejọ ihe. Mana, ọ bụrụ na nwaanyị akwadoo mkpebi ndị di ya na-eme, jirikwa obi ya niile na-eme ka ihe na-aga nke ọma, ọ ga-abara ndị niile nọ nezinụlọ ha uru. 1 Pita 3:1-6 Baịbụl sịrị: Onye bụ nwunye kwesịrị ịdị na-akwanyere di ya ùgwù nke ukwuu. Ndị Efesọs 5:33 Ọ bụrụkwanụ na nwoke na nwunye ya anaghị ekpe otu okpukpe? Nwaanyị ahụ ka kwesịkwara ịna-akwanyere di ya ùgwù nke ukwuu. Baịbụl sịrị: Unu ndị bụ nwunye, doonụ onwe unu nokpuru di unu, ka e wee rite ha nuru nekwughị okwu ọ bụla site nomume nwunye ha, ma ọ bụrụ na ụfọdụ nime ha adịghị erube isi nokwu Chineke, ebe ha ji anya ha hụ omume unu nke dị ọcha, ya nankwanye ùgwù dị ukwuu.1 Pita 3:1, 2 Ọ bụrụ na nwunye ana-akpa àgwà dị mma, o nwere ike ime ka di ya ghọta ihe mere o ji kwere ihe ndị o kweere, hapụkwa inye ya nsogbu.9. Gịnị ka nwaanyị kwesịrị ime ma ọ bụrụ na ihe o chere dị iche nihe di ya chọrọ ime? b Olee ndụmọdụ e nyere ndị nwunye naTaịtọs 2:4, 5?9Gịnị ka onye bụ nwunye kwesịrị ime ma ọ bụrụ na ihe o chere dị iche nihe di ya chọrọ ime? O kwesịrị iji obi umeala kwuo ihe yanwa chere. Dị ka ihe atụ, e nwere mgbe Sera kwuru ihe na-amasịghị Ebreham, ma Jehova gwara Ebreham, sị: Gee ntị nolu ya. Jenesis 21:9-12 Ọ na-esi ike di bụ Onye Kraịst ekpebie ka e mee ihe megidere ihe Baịbụl kwuru. Nihi ya, nwunye ya kwesịrị ịkwado ya. Ọrụ Ndịozi 5:29;Ndị Efesọs 5:24 Ezigbo nwaanyị na-elekọta ezinụlọ ya nke ọma.GụọTaịtọs 2:4, 5.Ọ bụrụ na di ya na ụmụ ha ahụ otú o si arụsi ọrụ ike ka ihe dịrị ha ná mma, ha ga-ahụkwu ya nanya, na-akwanyekwukwara ya ùgwù.Ilu 31:10,28.Olee ihe Sera mere nke ndị bụ nwunye kwesịrị iṅomi?10. Gịnị ka Baịbụl kwuru gbasara di na nwunye ikewa nakwa ịgba alụkwaghịm?10Mgbe ụfọdụ, di na nwunye na-eji ọkụ ọkụ ekpebi ikewa ma ọ bụ ịgba alụkwaghịm. Ma, ihe Baịbụl kwuru bụ na nwunye ekwesịghị ịhapụ di ya, nakwa na di ekwesịghịkwa ịhapụ nwunye ya. 1 Ndị Kọrịnt 7:10, 11 E nwere nsogbu ụfọdụ siri ezigbo ike nwere ike ime ka di na nwunye kpebie ikewa. Ma, ha kwesịrị ilezi anya tupu ha emee ụdị mkpebi a. Gịnịkwanụ banyere ịgba alụkwaghịm? Baịbụl sịrị na naanị ihe nwere ike ime ka di ma ọ bụ nwunye gbaa ibe ya alụkwaghịm bụ ma otu nime ha kwaa iko.Matiu 19:9.IHE CHINEKE CHỌRỌ KA NDỊ MỤRỤ ỤMỤ NA-EMEOnye ọ bụla nọ nezinụlọ nwere ihe ọ ga-amụta naka Jizọs11. Gịnị ka e kwesịrị ịna-emere ụmụ karịchaa ihe ọ bụla ọzọ?11Ndị mụrụ ụmụ, na-ewepụtanụ ezigbo oge ka unu na ụmụ unu na-anọrị. Unu dị ụmụ unu mkpa, unu kwesịkwara ịna-akụziri ha banyere Jehova karịa ihe ọ bụla ọzọ.Diuterọnọmi 6:4-9.12. Gịnị ka ndị mụrụ ụmụ kwesịrị ime iji chebe ụmụ ha?12Ihe ọjọọ juru nụwa Setan a na-akakwu njọ. E nwekwara ụfọdụ ndị ga-achọ ime ụmụ anyị ihe ọjọọ, nweekwa ndị ga-achọ imebi ha. Ọ na-esiri ụfọdụ ndị mụrụ ụmụ ike ịgwa ụmụ ha ihe gbasara mmekọahụ. Ma, ndị mụrụ ụmụ kwesịrị ịdọ ụmụ ha aka ná ntị banyere ndị na-emetọ ụmụaka, kụziekwara ha otú ha ga-esi ezere ha. Ndị nne na nna, chebenụ ụmụ unu.1 Pita 5:8.13. Olee otú ndị mụrụ ụmụ kwesịrị isi na-akụziri ụmụ ha ihe?13Ọ bụ ọrụ ndị mụrụ ụmụ ịkụziri ụmụ ha otú hakwesịrị isi na-akpa àgwà. Olee otú ị ga-esi akụziri ụmụ gị ihe a? Ọzụzụ ị na-enye ụmụ gị ga-abara ha uru. Ma, i kwesịghị iji iwe na obi ọjọọ na-adọ ha aka ná ntị. Jeremaya 30:11 Nihi ya, enyela ụmụ gị ntaramahụhụ mgbe iwe ji gị. Okwu gị ekwesịghị ịdị ka ebe e ji mma agha maa mmadụ. Ụdị okwu a ga-agbawa ụmụ gị obi. Ilu 12:18 Kụziere ụmụ gị ka ha ghọta ihe mere ha ga-eji na-erube isi.Ndị Efesọs 6:4;Ndị Hibru 12:9-11; gụọ ihenke 30 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.IHE CHINEKE CHỌRỌ KA ỤMỤ NA-EME14, 15. Gịnị mere ụmụ ji kwesị ịna-erubere ndị mụrụ ha isi?14Jizọs rubeere Nna ya isi mgbe niile, ma mgbe ọ na-adịrịghị ya mfe ime otú ahụ. Luk 22:42;Jọn 8:28, 29 Jehova chọkwara ka ụmụ na-erubere ndị mụrụ ha isi.Ndị Efesọs 6:1-3.15Ụmụ, ọ bụrụgodị na unu chere na ọ ga-esiri unu ike irubere ndị mụrụ unu isi, chetanụ na obi ga-atọ Jehova na nne na nna unu ụtọ ma ọ bụrụ na unu ana-erube isi.Ilu 1:8;6:20;23:22-25.Gịnị ga-enyere ndị na-eto eto aka ime ihe dị Chineke mma ma ọ bụrụ na a nwaa ha ọnwụnwa?16. a Olee otú Setan si anwa ndị na-eto eto ọnwụnwa ka ha mee ihe ọjọọ? b Gịnị mere o ji dị mkpa ka ọ bụrụ ndị hụrụ Jehova nanya ka ị ga-emete enyi?16Ekwensu nwere ike iji ndị enyi unu na ụmụaka ndị ọzọ nwaa unu ka unu mee ihe ọjọọ. Ọ ma na ọ ga-esiri unu ike ịjụ ime ihe ndị enyi unu ga-achọ ka unu mee. Dị ka ihe atụ, ada Jekọb bụ Daịna metere ndị na-ahụghị Jehova nanya enyi. Nsogbu ihe ahụ o mere kpataara ya na ndị ezinụlọ ya abụghị ihe e ji ọnụ ekwu. Jenesis 34:1, 2 Ọ bụrụ na ndị enyi gị abụghị ndị hụrụ Jehova nanya, ha nwere ike ịnwa gị ka i mee ihe Jehova kpọrọ asị. Nke ahụ ga-akpataragị na ndị ezinụlọ gị obi mgbawa, wutekwa Jehova. Ilu 17:21,25 Ọ bụ ya mere o ji dị mkpa ka ọ bụrụ ndị hụrụ Jehova nanya ka ị ga-emete enyi.1 Ndị Kọrịnt 15:33.EZINỤLỌ UNU GA-ENWELI OBI ỤTỌ17. Olee ihe onye ọ bụla nọ nezinụlọ kwesịrị ịna-eme?17Ọ bụrụ na mmadụ niile nọ nezinụlọ na-eme ihe Chineke kwuru, ha ga-agbara ọtụtụ nsogbu ọsọ. Nihi ya, ọ bụrụ na ị bụ di, na-emeso nwunye gị ihe otú ga-egosi na ị hụrụ ya nanya. Ọ bụrụ na ị bụ nwaanyị, na-akwanyere di gị ùgwù, na-erubekwara ya isi. Na-eme ka nwaanyị ahụ e kwuru okwu yanIlu 31:10-31. Ọ bụrụ na ị bụ nne ma ọ bụ nna, na-akụziri ụmụ gị ka ha hụ Chineke nanya. Ilu 22:6 Ọ bụrụ na ị bụ nna, na-eduzi ezinụlọ gị nke ọma. 1 Timoti 3:4, 5;5:8 Unu ndị bụ ụmụ, na-eruberenụ ndị mụrụ unu isi. Ndị Kọlọsi 3:20 Chetanụ na onye ọ bụla nọ nezinụlọ nwere ike imejọ ihe. Ọ bụ ya mere unu ji kwesị ịdị umeala nobi, na-arịọkwa ibe unu mgbaghara ma unu mejọọ ihe. Ihe Jehova chọrọ ka onye ọ bụla nọ nezinụlọ na-eme dị nime Baịbụl.15 Otú E Kwesịrị Isi Na-efe Chineke1. Ònye kwesịrị ịgwa anyị otú anyị kwesịrị isi na-efe Chineke?IHE FỌRỌ OBERE ka ọ bụrụ okpukpe niile na-ekwu na ihe ha na-akụzi banyere Chineke bụ eziokwu. Mana, o nweghị otú ihe a ha na-ekwu ga-esi bụrụ eziokwu ebe okpukpe dị iche iche na-akụzi ihe dị iche iche banyere onye Chineke bụ nakwa otú anyị kwesịrị isi na-efe ya. Olee otú anyị ga-esi amata otú e kwesịrị isi na-efe Chineke? Ọ bụ naanị Jehova ga-agwali anyị otú anyị kwesịrị isi na-efe ya.2. Olee otú ị ga-esi mata otú i kwesịrị isi na-efe Chineke?2Jehova enyela anyị Baịbụl ka anyị nwee ike ịmata otú anyị kwesịrị isi na-efe ya. Nihi ya, mụọ Baịbụl, Jehova ga-enyekwara gị aka ịmụta ihe ọ na-akụzi, nihi na ọ hụrụ gị nanya neziokwu.Aịzaya 48:17.3. Gịnị ka Chineke chọrọ ka anyị na-eme?3Ụfọdụ ndị na-ekwu na okpukpe niile dị Chineke mma. Ma, ọ bụghị ihe Jizọs kụziiri anyị. Ọ sịrị: Ọ bụghị onye ọ bụla nke na-asị m, Onyenwe anyị, Onyenwe anyị, ga-aba nalaeze eluigwe, kama ọ bụ onye na-eme uche Nna m. Ihe a gosiri na ọ dị mkpa ka anyị mata ihe bụ uche Chineke, na-emekwa ya. Ma, ihe a abụghị obere okwu nihi na Jizọs sịrị na ndị na-anaghị erubere Chineke isi dị ka ndị omekome. Ọ sịrị na ha bụ ndị ọrụ mmebi iwu.Matiu 7:21-23.4. Gịnị ka Jizọs kwuru banyere ime uche Chineke?4Jizọs eburula ụzọ gwa anyị na ihe ga-esiwere anyị ike ma anyị chọọ ime uche Chineke. Ọ sịrị: Sinụ nọnụụzọ ámá dị warara banye; nihi na okporo ụzọ nke na-eduba ná mbibi sara mbara ma dị obosara, ndị na-esikwa na ya abanye dị ọtụtụ; ma ọnụ ụzọ ámá nke na-eduba ná ndụ dị warara, okporo ụzọ ya dịkwa mkpagide, ndị na-achọta ya dịkwa ole na ole. Matiu 7:13, 14 Ụzọ ahụ dị mkpagide, ya bụ, otú e kwesịrị isi na-efe Chineke, na-eduga ná ndụ ebighị ebi. Ụzọ ahụ dị obosara, ya bụ, otú a na-ekwesịghị isi na-efe Chineke, na-eduga nọnwụ. Ma, o nweghị onye Jehova chọrọ ka ọ nwụọ. Ọ na-enye onye ọ bụla ohere ịmụta gbasara ya.2 Pita 3:9.OTÚ E KWESỊRỊ ISI NA-EFE CHINEKE5. Olee otú i nwere ike isi mata ndị na-efe Chineke otú kwesịrị ekwesị?5Jizọs sịrị na anyị nwere ike ịmata ndị na-efe Chineke otú kwesịrị ekwesị. Anyị ga-amata ndị a ma ọ bụrụ na anyị eleruo ihe ha kweere nakwa ihe ha na-eme anya. Jizọs sịrị: Unu ga-amata ha site ná mkpụrụ ha. O kwukwara, sị: Osisi ọma ọ bụla na-amị ezi mkpụrụ. Matiu 7:16, 17 Nke a apụtaghị na ndị na-efe Chineke zuru okè. Kama, ihe ọ na-ekwu bụ na ndị ohu Chineke na-agba mbọ mgbe niile ịna-eme ihe ziri ezi. Ugbu a, ka anyị lee ihe ndị ga-enyere anyị aka ịmata ndị na-efe Chineke otú kwesịrị ekwesị.6, 7. Gịnị mere o ji bụrụ Baịbụl ga-ekwu otú e kwesịrị isi efe Chineke? Gịnị ka ihe Jizọs mere na-akụziri anyị?6Anyị kwesịrị ịna-efe Chineke otú Baịbụl kwuru ka e si na-efe ya.Baịbụl sịrị: Akwụkwọ Nsọ dum si nike mmụọ nsọ Chineke, ọ bara uru iji ya zie ihe, iji ya dọọ mmadụ aka ná ntị, iji ya mee ka ihe guzozie, na iji ya nye ọzụzụ nezi omume, ka onye nke Chineke wee ruo eru nụzọ zuru ezu, bụrụ onye a kwadebere nụzọ zuru ezu ịrụ ezi ọrụ niile. 2 Timoti 3:16, 17 Pọl onyeozi degaaraNdị Kraịst akwụkwọ ozi, sị ha: Mgbe unu natara okwu Chineke, bụ nke unu nụrụ nọnụ anyị, unu nabatara ya, ọ bụghị dị ka okwu ụmụ mmadụ, kama, dị nnọọ ka ọ bụ neziokwu, dị ka okwu Chineke. 1 Ndị Tesalonaịka 2:13 Ihe niile ezigbo ndị na-efe Chineke na-eme si nOkwu Chineke bụ Baịbụl. Ha esighị nechiche ụmụ mmadụ, nomenala, ma ọ bụ nihe ọ bụla ọzọ.7Ihe niile Jizọs kụziri si nOkwu Chineke.GụọJọn 17:17.Ọtụtụ ugboro, o kwughachiri ihe dị nAkwụkwọ Nsọ. Matiu 4:4,7,10 Ezigbo ndị ohu Chineke na-eṅomi Jizọs. Ihe niile ha na-akụzi sikwa na Baịbụl.8. Gịnị ka Jizọs kụziiri anyị banyere ife Jehova?8Ọ bụ naanị Jehova ka anyị kwesịrị ịna-efe.Abụ Ọma 83:18kwuru, sị: Gị onwe gị, onye aha gị bụ Jehova, ọ bụ naanị gị bụ Onye Kasị Elu nụwa niile. Jizọs chọrọ ka ndị mmadụ mara kpọmkwem onye ezi Chineke ahụ bụ, ọ kụzikwaara ndị mmadụ aha Chineke.GụọJọn 17:6.Jizọs sịrị: Ọ bụ Jehova bụ Chineke gị ka ị na-aghaghị ife ofufe, ọ bụkwa naanị ya ka ị na-aghaghị ijere ozi dị nsọ. Matiu 4:10 Nihi ya, anyị bụ ndị ohu Chineke na-eme ka Jizọs. Ọ bụ naanị Jehova ka anyị na-efe ofufe. Anyị na-akpọ ya aha ya, na-akụziri ya ndị ọzọ, na-agwakwa ha ihe Chineke ga-emere anyị.9, 10. Olee otú anyị si egosi ibe anyị na anyị hụrụ ha nanya?9Anyị kwesịrị iji obi anyị niile hụ ndị ọzọ nanya.Jizọs kụziiri ndị na-eso ụzọ ya ka ha hụ ibe ha nanya.GụọJọn 13:35.Anyị na-eme otú a nagbanyeghị ebe onye nke ọ bụla si, omenala ndị ebe ha, nakwa ma onye ahụ ọ bụ ogbenye ma ọ bụ ọgaranya. Ịhụya anyị nwere nebe ibe anyị nọ na-eme ka anyị dịrị notu ka ndị otu nne ji. Ndị Kọlọsi 3:14 Ọ bụ ya mere anyịanaghị aga agha, anyị anaghịkwa egbu mmadụ ibe anyị. Baịbụl sịrị: Ụmụ Chineke na ụmụ Ekwensu pụtara ìhè site nihe a: Onye ọ bụla nke na-adịghị eme ezi omume esiteghị na Chineke, onye na-ahụghị nwanna ya nanya esiteghịkwa na Ya. O kwukwara, sị: Anyị kwesịrị ịhụ ibe anyị nanya; ọ bụghị dị ka Ken, onye sitere najọ onye ahụ wee gbuo nwanne ya.1 Jọn 3:10-12;4:20, 21.10Anyị na-eji oge anyị, ike anyị, na ihe ndị anyị nwere enyere ibe anyị aka, na-agbakwa ha ume. Ndị Hibru 10:24, 25 Anyị na-eme ihe ọma nebe mmadụ niile nọ.Ndị Galeshia 6:10.11. Gịnị mere anyị ji kweta na Jizọs bụ ụzọ e si agakwuru Chineke?11Anyị kwesịrị ịna-erubere Jizọs isi nihi na ọ bụ ya bụ ụzọ e si agakwuru Chineke.Baịbụl sịrị: Nzọpụta adịghịkwa nonye ọ bụla ọzọ, nihi na aha ọzọ adịghị nokpuru eluigwe nke e nyere ụmụ mmadụ, nke a ga-eji zọpụta anyị. Ọrụ Ndịozi 4:12 NIsi nke Isenakwụkwọ a, a gwara anyị na Jehova zitere Jizọs ka o nye ndụ ya ka ọ bụrụ ihe mgbapụta maka ụmụ mmadụ ndị na-erubere Chineke isi. Matiu 20:28 Jehova ahọpụtala Jizọs ka ọ bụrụ Eze ga-achị ụwa. Ọ bụ ya mere Baịbụl ji na-agwa anyị na anyị kwesịrị irubere Jizọs isi ma ọ bụrụ na anyị chọrọ ịdị ndụ ebighị ebi.GụọJọn 3:36.12. Gịnị mere na anyị anaghị etinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị?12Anyị ekwesịghị itinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị.Jizọs etinyeghị aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Mgbe a na-ekpe ya ikpe, ọ gwara onye ọchịchị ndị Rom bụ Paịlet, sị: Alaeze m abụghị nke ụwa a.GụọJọn 18:36.Anyị na-eme ka Jizọs. Ọ bụ Alaeze Chineke nke dị neluigwe ka anyị na-akwado. Ọ bụ ya mere na nagbanyeghị obodo anyị bi, anyị anaghị etinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ma, Baịbụl nyere anyị iwu kaanyị na-erubere ndị ọchịchị isi. Ndị Rom 13:1 Anyị na-erube isi niwu na-achị mba anyị bi na ya. Mana, ọ bụrụ na iwu ndị ọchịchị emegide iwu Chineke, anyị na-eme ka ndịozi Jizọs, bụ ndị sịrị: Anyị aghaghị irubere Chineke isi dị ka onye na-achị achị karịa mmadụ.Ọrụ Ndịozi 5:29;Mak 12:17.13. Gịnị ka anyị na-ekwusa gbasara Alaeze Chineke?13Anyị kweere na ọ bụ naanị Alaeze Chineke ga-akwụsị nsogbu niile juru nụwa.Jizọs sịrị na a ga-ekwusa ozi ọma Alaeze Chineke nụwa niile.GụọMatiu 24:14.E nweghị ọchịchị mmadụ nwere ike imere anyị ihe Alaeze Chineke ga-emere anyị. Abụ Ọma 146:3 Jizọs kụziiri anyị ka anyị na-ekpe ekpere maka Alaeze Chineke mgbe ọ sịrị: Ka alaeze gị bịa. Ka uche gị meekwa nụwa, dị ka ọ na-eme neluigwe. Matiu 6:10 Baịbụl gwara anyị na Alaeze Chineke ga-ebibi ọchịchị niile nke ụmụ mmadụ, nakwa na naanị ya ga-adịru mgbe ebighị ebi.Daniel 2:44.14. Olee ndị i kweere na ọ bụ ha na-efe Chineke otú kwesịrị ekwesị?14Ị mụchaa ihe ndị a anyị kwurula gbasara ha, jụọ onwe gị, sị: Ole ndị ka ihe ha na-akụzi si na Baịbụl? Olee ndị na-agwa ndị ọzọ banyere aha Chineke? Olee ndị hụrụ ibe ha nanya neziokwu, kwetakwa na Chineke zitere Jizọs ka ọ zọpụta anyị? Olee ndị na-anaghị etinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị? Olee ndị na-ekwusa na ọ bụ naanị Alaeze Chineke ga-akwụsịli nsogbu anyị? Ọ bụ naanị Ndịàmà Jehova.Aịzaya 43:10-12.GỊNỊ KA Ị GA-EME?15. Gịnị ka anyị kwesịrị ime ma ọ bụrụ na anyị chọrọ ife Chineke otú dị ya mma?15Mmadụ ikwere na Chineke dị ezughị. Ndị mmụọ ọjọọ kwedịrị na Chineke dị, mana ha anaghị erubereya isi. Jems 2:19 Ọ bụrụ na anyị chọrọ ife Chineke otú dị ya mma, anyị ga-ekwere na ọ dị, na-emekwa ihe o kwuru.16. Gịnị mere anyị ji kwesị ịjụ okpukpe ụgha?16Anyị kwesịrị ịjụ okpukpe ụgha ma ọ bụrụ na anyị chọrọ ife Chineke otú dị ya mma. Aịzaya onye amụma dere, sị: Sinụ netiti ya pụọ, debenụ onwe unu ọcha. Aịzaya 52:11;2 Ndị Kọrịnt 6:17 Ọ bụ ya mere anyị ji kwesị ịjụ ihe ọ bụla nwere ihe jikọrọ ya na okpukpe ụgha.17, 18. Gịnị bụ Babịlọn Ukwu ahụ, gịnịkwa mere anyị ji kwesị ịjụ ya ozugbo?17Gịnị bụ okpukpe ụgha? Ọ bụ okpukpe ọ bụla na-akụziri ndị mmadụ ife Chineke otú Okwu ya na-akwadoghị ka e si na-efe ya. Baịbụl kpọrọ okpukpe ụgha niile Babịlọn Ukwu ahụ. Mkpughe 17:5 Gịnị mere o ji kpọọ ya aha ahụ? Mgbe Iju Mmiri nke oge Noa gachara, ọtụtụ ihe okpukpe ụgha na-akụzi malitere nobodo Babịlọn. Ozizi ụgha ndị ahụ gazuru ụwa niile. Dị ka ihe atụ, ndị biri na Babịlọn fere ọtụtụ chi atọ nime otu. Taa kwa, ọtụtụ okpukpe na-akụzi na Chineke bụ Atọ nIme Otu. Ma, Baịbụl mere ka o doo anya na e nwere naanị otu ezi Chineke, bụ Jehova, nakwa na Jizọs bụ Ọkpara ya. Jọn 17:3 Ndị biri na Babịlọn kwekwaara na e nwere ihe dị nime mmadụ na-adịrị ndụ na-aga ma onye ahụ nwụọ, nakwa na ihe ahụ nwere ike ịta ahụhụ nọkụ ala mmụọ. Mana, ihe a abụghị eziokwu.Gụọ ihenke 14,nke 17, na nke 18, e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.18Chineke ebuola amụma na a ga-ebibi okpukpe ụgha niile noge na-adịghị anya. Mkpughe 18:8 Ị hụlanụ ihe mere mmadụ ji kwesị ịgbapụ nokpukpe ụgha negbughị oge? Jehova Chineke chọrọ ka ị gbapụ ozugbo, mgbe oge ka dị.Mkpughe 18:4.Ị ga-eso notu ezinụlọ zuru ụwa ọnụ ma ọ bụrụ na i soro ndị Jehova na-efe ya19. Ọ bụrụ na i kpebie ife Jehova, olee otú ọ ga-esi elekọta gị?19Ọ bụrụ na i kpebie ịhapụ okpukpe ụgha bịa fewe Jehova, ụfọdụ nime ndị enyi gị ma ọ bụ ndị ezinụlọ gị nwere ike ha agaghị aghọta ihe mere i ji mee ụdị mkpebi ahụ. Ha nwedịrị ike ime ka ihe siwere gị ike. Mana, Jehova agaghị ahapụ gị. Ị ga-abịazi soro notu ezinụlọ zuru ụwa ọnụ, ebe e nwere ọtụtụ nde mmadụ hụrụ ibe ha nanya neziokwu. Ị ga-enwekwa olileanya ịdị ndụ ebighị ebi nime ụwa ọhụrụ Chineke. Mak 10:28-30 Ikekwe, ụfọdụ ndị enyi gị ahụ nakwa ndị ezinụlọ gị na-emegide gị nihi na i kpebiri ife Jehova ga-emecha kpebiekwa ịmụ Baịbụl.20. Gịnị mere o ji dị mkpa ka anyị fewe Chineke otú kwesịrị ekwesị?20Noge na-adịghị anya ugbu a, Chineke ga-ekpochapụ ihe ọjọọ niile, Alaeze ya ga-achịwakwa ụwa. 2 Pita 3:9,13 Oge ahụ ga-amagbu onwe ya. Onye ọ bụla ga na-efe Jehova otú Jehova si chọọ ka anyị si na-efe ya. Nihi ya, ọ dị mkpa ka i mee ihe ugbu a ma fewe Chineke otú kwesịrị ekwesị.16 Kpebie Ife Chineke Otú Ọ Chọrọ1, 2. Olee ajụjụ ndị i kwesịrị ịjụ onwe gị, gịnịkwa mere o ji dị mkpa ka ị jụọ onwe gị ajụjụ ndị a?KEMGBE ị mụwara Baịbụl, ị mụtala na ọtụtụ ndị sị na ha na-efe Chineke na-akụzi ma ọ bụ na-eme ihe ndị Chineke kpọrọ asị. 2 Ndị Kọrịnt 6:17 Ọ bụ ya mere Jehova ji gwa anyị ka anyị si nokpukpe ụgha, ya bụ Babịlọn Ukwu ahụ, pụta. Mkpughe 18:2,4 Gịnị ka ị ga-eme? Onye ọ bụla nime anyị ga-ekpebi ihe ọ ga-eme. Anyị ga-ajụkwa onwe anyị, sị, M chọrọ ife Chineke otú ọ chọrọ ka m si na-efe ya, ka m chọrọ ịna-efe ya otú m sibu na-efe ya?2Ọ bụrụ na ị hapụla okpukpe ụgha ị nọbu na ya, ihe i mere dị mma. Mana, o nwere ike ịbụ na ọ ka nwere ihe ụfọdụ, ma ọ bụ ememme ụfọdụ, okpukpe ụgha na-eme ị ka na-eme. Ka anyị lebatụ anya nụfọdụ nime ha ma hụ ihe mere o ji dị mkpa ka anyị na-ele ha anya otú Jehova si ele ha.IHE OYIYI NA IFE NDỊ NNA OCHIE NWỤRỤ ANWỤ3. a Gịnị mere o nwere ike iji siere ụfọdụ ndị ike ịkwụsị iji ihe oyiyi na-efe Chineke? b Gịnị ka Baịbụl kwuru banyere iji ihe oyiyi na-efe Chineke?3Ụfọdụ ndị ejirila ihe oyiyi, ihe a pịrị apị, na ihe a kpụrụ akpụ na-efe Chineke kemgbe ọtụtụ afọ. Ọ bụrụ na ị na-eme ihe ndị a, o nwere ike ịdị gị ka mmadụ agaghị efeli Chineke ma o jighi ha. I nwedịrị ike iche na ọ dị njọ ma ọ bụrụ na mmadụ anaghị eji ihe oyiyi efe Chineke. Mana, cheta na ọ bụ Jehova ga-agwa anyị otú anyị kwesịrị isi na-efe ya. Baịbụl gwara anyị hoo haa na Jehova achọghị ka anyị jiri ihe oyiyi na-efe ya ofufe.GụọỌpụpụ 20:4, 5;Abụ Ọma 115:4-8;Aịzaya 42:8;1 Jọn 5:21.4. a Gịnị mere na anyị ekwesịghị ife ndị nna nna anyị hà nwụrụ anwụ ofufe? b Gịnị mere Jehova ji gwa ndị ohu ya ka ha ghara ịchọ otú ha na ndị nwụrụ anwụ ga-esi na-ekwurịta okwu?4Ụfọdụ na-eme ihe niile ha nwere ike ime iji mee ka obi dị ndị nna ha ochie nwụrụ anwụ mma. Ha nwedịrị ike ịna-efe ha ofufe. Mana, anyị amụtala na ndị nwụrụ anwụ enweghị ike inyere anyị aka, ha enweghịkwa ike imerụ anyị ahụ. E nweghị ebe ọzọ ha dị ndụ. Nke bụ eziokwu bụ na mmadụ ịchọ otú ọ ga-esi agwa ndị nwụrụ anwụ okwu nwere ike itinye ya ná nsogbu, nihi na ozi ọ bụla yiri ka ò si naka onye ikwu mmadụ nwụrụ anwụ si naka ndị mmụọ ọjọọ. Ọ bụ ya mere Jehova ji gwa ụmụ Izrel ka ha ghara ịjụ ndị nwụrụ anwụ ase, ma ọ bụkwanụ fee ndị mmụọ ọjọọ nụdị ọ bụla.Diuterọnọmi 18:10-12; gụọ ihenke 26nanke 31 e dere ná ngwụcha akwụkwọ a.5. Gịnị nwere ike inyere gị aka ịkwụsị iji ihe oyiyi na-efe Chineke, kwụsịkwa ife ndị nna ochie gị hà nwụrụ anwụ ofufe?5Gịnị ga-enyere gị aka ịkwụsị iji ihe oyiyi na-efe Chineke ma ọ bụkwanụ ịkwụsị ife ndị nna gị ochie nwụrụ anwụ ofufe? I kwesịrị ịna-agụ Baịbụl, na-echemikwa echiche gbasara otú Jehova si ele ihe ndị ahụ anya. O weere ha ka ihe arụ, ma ọ bụ ihe na-asọ oyi. Diuterọnọmi 27:15 Na-ekpegara Jehova ekpere kwa ụbọchị ka o nyere gị aka ịna-ele ihe anya otú o si ele ya, nakwa ka o nyere gị aka ịna-efe ya ofufe otú o si chọọ. Aịzaya 55:9 Ka obi sie gị ike na Jehova ga-enyere gị aka ịkata obi bibie ihe ọ bụla gbasara okpukpe ụgha i nwere.ÀNYỊ KWESỊRỊ ỊGBA KRISMAS?6. Gịnị mere e ji wepụta Disemba 25 ka ọ bụrụ ụbọchị ncheta ọmụmụ Jizọs?6Krismas bụ otu nime ememme ndị a kacha eme nụwa niile. Ọtụtụ ndị chekwara na ọ bụ ememme e ji echeta mgbe a mụrụ Jizọs. Ma nke bụ eziokwu bụ na e nwere ihejikọrọ Krismas na ndị ọgọ mmụọ. Otu akwụkwọ kwuru na ndị Rom na-ekpere arụsị na-eme ememme ha ji echeta ụbọchị ọmụmụ anyanwụ na Disemba 25. Ndị isi chọọchị chọrọ ka e nwekwuo ọtụtụ ndị ọgọ mmụọ ga-aghọ Ndị Kraịst. Nihi ya, ha kpebiri imewe ememme ncheta ọmụmụ Jizọs na Disemba 25 nagbanyeghị na ọ bụghị ụbọchị ahụ ka a mụrụ ya. Luk 2:8-12 Ndị na-eso ụzọ Jizọs agbaghị Krismas. Otu akwụkwọ a na-akpọSacred Origins of Profound Thingskwuru na nime narị afọ abụọ a mụchara Jizọs, ọ dịghị onye maara kpọmkwem mgbe a mụrụ ya, ọ bụkwa mmadụ ole na ole chọdịrị ịma. Ọ bụ mgbe Jizọs nwụchara, ọtụtụ narị afọ agafee, ka a malitere ịgba Krismas.7. Gịnị mere ezigbo Ndị Kraịst anaghị agba Krismas?7Ọtụtụ ndị taa ma na Krismas na ihe dị iche iche a na-eme na ya, dị ka oriri oké mkpọtụ na inye onyinye, si naka ndị ọgọ mmụọ. Dị ka ihe atụ, nỊngland na nebe ụfọdụ nAmerịka, e nwere mgbe e tiri iwu sị onye agbakwala Krismas nihi na ọ bụ ememme ndị na-ekpere arụsị. A tara onye ọ bụla gbara Krismas noge ahụ ahụhụ. Mana, ka oge na-aga, ndị mmadụ bidokwara gbawa Krismas. Gịnị mere ezigbo Ndị Kraịst anaghị agba Krismas? Ọ bụ nihi na ha chọrọ ime ihe dị Chineke mma nihe ọ bụla ha na-eme.ÀNYỊ KWESỊRỊ IME EMEMME ỤBỌCHỊ ỌMỤMỤ?8, 9. Gịnị mere Ndị Kraịst oge mbụ emeghị ememme ụbọchị ọmụmụ?8Ememme ọzọ ọtụtụ ndị na-eme bụ ememme ụbọchị ọmụmụ. Ndị Kraịst hà kwesịrị ịna-eme ememme ụbọchị ọmụmụ? Ọ bụ ndị na-anaghị efe Jehova mere ememme ụbọchị ọmụmụ abụọ e kwuru okwu ha na Baịbụl. Jenesis 40:20;Mak 6:21 E ji ememme ụbọchị ọmụmụ asọpụrụ chi ụgha dị iche iche. Akwụkwọ a na-akpọTheWorld Book Encyclopediakwuru na ọ bụ ya mere Ndị Kraịst oge mbụ ji lee ememme ụbọchị ọmụmụ mmadụ anya ka omenala ndị ọgọ mmụọ.9Ndị Rom na Ndị Grik oge ochie kweere na e nwere mmụọ na-abịa eleta mmadụ ma a mụọ ya, nakwa na mmụọ a ga na-echebe onye ahụ noge niile onye ahụ dị ndụ. Akwụkwọ a na-akpọThe Lore of Birthdayskwuru na ndị na-abụghị Ndị Kraịst noge ahụ na-eme ememme ncheta ọmụmụ nihi na ha chere na ọ ga-eme ka chi nwe ụbọchị a mụrụ mmadụ na-echebe onye ahụ.10. Gịnị mere Ndị Kraịst nke oge a ekwesịghị ịna-eme ememme ụbọchị ọmụmụ?10Ì chere na Jehova na-akwado ememme ndị nwere ihe jikọrọ ha na okpukpe ụgha? Aịzaya 65:11, 12 Mba, ọ naghị akwado ha. Ọ bụ ya mere na anyị adịghị eme ememme ụbọchị ọmụmụ ma ọ bụkwanụ nke ụbọchị ọ bụla nwere ihe jikọrọ ya na okpukpe ụgha.Ò NWERE IHE O MERE?11. Gịnị mere ụfọdụ ndị ji eme ememme ụfọdụ? Gịnị kwesịrị ịkacha gịnwa mkpa?11Ụfọdụ ndị ma na Krismas na ụfọdụ ememme ndị ọzọ bụ ememme ndị ọgọ mmụọ, ma ha ka na-eme ha. Ha weere ya na oge ememme ndị a bụ nnọọ ezigbo ohere ha na ndị ezinụlọ ha ga-eji nọrịa. Ọ bụ otú a ka ọ dị gịnwa? Ọ bụghị ihe ọjọọ ma i wepụta oge ka gị na ndị ezinụlọ gị nọrịa. Ọ bụ Jehova kere ezinụlọ, ọ chọkwara ka anyị na ndị ezinụlọ anyị dịrị ná mma. Ndị Efesọs 3:14, 15 Mana, ihe kwesịrị ịbụ mkpa anyị karịchaa bụ ime ka anyị na Jehova dịrị ná mma kama ịna-eme ememme ndị okpukpe ụgha ka ọ bụrụkwa na anyị na-emeta ndị ikwu anyị mma. Ọ bụ ihe a mere Pọl onyeozi ji sị: Na-achọpụtanụ ihe dị Onyenwe anyị mma.Ndị Efesọs 5:10.12. Gịnị mere Jehova anaghị akwado ememme ụfọdụ?12Ọtụtụ ndị chere na ebe ememme si bido adịchaghị mkpa. Mana, Jehova echeghị otú ahụ. Ọ naghị akwado ememme ndị si naka ndị ọgọ mmụọ ma ọ bụ ememme ndị e ji eto mmadụ ma ọ bụ mba. Dị ka ihe atụ, ndị Ijipt nwere ọtụtụ ememme ha ji efe chi ụgha ha dị iche iche. Mgbe ụmụ Izrel si nIjipt pụọ, ha ṅomitere otu nime ememme ndị ahụ ma kpọọ ya ememme a na-emere Jehova. Ma Jehova tara ha ahụhụ nihi ihe ahụ ha mere. Ọpụpụ 32:2-10 Dị ka Aịzaya onye amụma kwuru, anyị ekwesịghị imetụ ihe na-adịghị ọcha aka.GụọAịzaya 52:11.JIRI OBIỌMA NA-EMESO NDỊ ỌZỌ IHE13. Olee ajụjụ ndị nwere ike ịna-abata gị nobi ma ọ bụrụ na i kpebie ịkwụsị iso eme ememme ụfọdụ?13I kpebie ịkwụsị ime ememme ụfọdụ, e nwere ajụjụ ụfọdụ nwere ike ịbata gị nobi. Dị ka ihe atụ: Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na ndị mụ na ha na-arụ ọrụ ajụọ m ihe mere na mụ anaghị eso agba Krismas? Gịnị ka m kwesịrị ime ma ọ bụrụ na mmadụ enye m onyinye noge Krismas? Gịnị ka m kwesịrị ime ma ọ bụrụ na di m ma ọ bụ nwunye m achọọ ka m soro mee ememme ụfọdụ? Olee otú m ga-esi mee ka ọ ghara ịna-ewute ụmụ m na ha esoghị eme ememme ụfọdụ, ma ọ bụkwanụ na e meereghị ha ememme ụbọchị ọmụmụ ha?14, 15. Olee ihe i nwere ike ime ma ọ bụrụ na mmadụ ekelee gị otú e si ekele noge ememme, ma ọ bụkwanụ nye gị onyinye?14Ọ dị mkpa ka anyị jiri amamihe mara ihe anyị ga-ekwu ma ọ bụ ihe anyị ga-eme ma e nwee ihe ọ bụla biliterenụ nokwu a. Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na mmadụ ekelee gị otú e si ekele noge ememme, i kwesịghị ịgba ya nkịtị. I nwere ike ịsị onye ahụ, Ndeewo. Ma, ọ bụrụ na onye ahụ ka nwere ihe ọ chọrọ ịmatakwu, i nwere ike ime ka ọ mata ihe mere na ị naghị eme ememme ahụ. Mana, hụna i ji obiọma na amamihe na-ekwu okwu mgbe niile, na-akwanyekwara ndị mmadụ ùgwù. Baịbụl kwuru, sị: Ka okwu unu dịrị namara mgbe niile, ka ọ bụrụ ihe e ji nnu mee ka ọ dị ụtọ, ka unu wee mara otú unu kwesịrị isi azaghachi onye ọ bụla. Ndị Kọlọsi 4:6 I nwere ike ime ka onye ahụ ghọta na ọ bụghị na gị na ndị ọzọ ịnọkọ na inye onyinye anaghị amasị gị, kama na ọ bụ naanị na ị chọghị ime ihe ndị a noge ememme ahụ.15Gịnịkwanụ ka ị ga-eme ma ọ bụrụ na mmadụ enye gị onyinye? Ọ bụghị nihe niile ka Baịbụl kpọrọ okwu aha. Mana, Baịbụl sịrị na anyị kwesịrị inwe ezi akọnuche nihe niile. 1 Timoti 1:18, 19 O nwere ike ịbụ na onye na-enye gị onyinye ahụ amaghị na ị naghị eme ememme ahụ, nweekwa ike ya asị gị, Ama m na unu anaghị eme ememme a, ma achọrọ m inye gị ihe a. Ma ọ ma ma ọ maghị, i nwere ike ikpebi ma ị ga-anara onyinye ahụ ma ọ bụ na ị gaghị anara. Ma, hụ na ihe ọ bụla i kpebiri ime bụ ihe ka ga-eme ka i nwee akọnuche dị ọcha. Anyị agaghị achọ ime ihe ọ bụla ga-eme ka anyị na Jehova ghara ịdịkwa ná mma.OTÚ Ị GA-ESI EMESO NDỊ EZINỤLỌ GỊNdị na-efe Jehova na-enwe obi ụtọ16. Gịnị ka ị ga-eme ma ọ bụrụ na e nwee ememme ndị ezinụlọ gị chọrọ ime?16Gịnị ka ị ga-eme ma e nwee ememme ndị ezinụlọ gị chọrọ ime? Agala ka gị na ha sewe okwu. Cheta na ha nweere onwe ha ikpebi ihe ha chọrọ ime. Jiri obiọma na-emeso ha ihe, na-akwanyekwara ha ùgwù otú ị ga-achọ ka hanwa na-akwanyere gị.GụọMatiu 7:12.Mana, ọ bụrụ na ezinụlọ gị achọọ ka gị na ha nọrịa noge ememme ahụ, gịnị ka ị ga-eme? Tupu i kpebie ihe ị ga-eme, kpegara Jehova ekpere ka o nyere gị aka ime mkpebi dị mma. Chebara okwu ahụ echiche, meekwa nchọnchọ gbasara ya. Cheta na i kwesịrị ịna-eme ihe dị Jehova mma mgbe niile.17. Olee ihe ndị i nwere ike ime ka obi ghara ịna-ajọ ụmụ gị njọ na ha esoghị ndị ọzọ na-eme ememme?17Olee ihe ndị ị ga na-emere ụmụ gị ka obi ghara ịna-ajọ ha njọ ma ha hụ ka ndị ọzọ na-eme ememme? Mgbe ụfọdụ, meere ha ihe ga-egosi na i jighị ha egwu egwu. I nwekwara ike inye ha onyinye ha na-atụghị anya ya. Onyinye kacha mma i kwesịrị inye ụmụ gị bụ iwepụta oge ka gị na ha na-anọrị nakwa igosi ha na ị hụrụ ha nanya.NA-EFE CHINEKE OTÚ O SI CHỌỌ18. Gịnị mere anyị ga-eji na-aga ọmụmụ ihe?18Anyị kwesịrị isepụ aka nokpukpe ụgha na nememme ya dị iche iche ma ọ bụrụ na anyị chọrọ ime ihe ga-adị Jehova mma. Ma, anyị kwesịkwara ịna-efe Chineke otú o si chọọ. Olee otú anyị ga-esi eme ya? Otu nime ihe anyị kwesịrị ime bụ ịna-agachi ọmụmụ ihe Ndị Kraịst anya.GụọNdị Hibru 10:24, 25.Ọmụmụ ihe bụ otu nime ụzọ ndị anyị si efe Chineke otú o si chọọ. Abụ Ọma 22:22;122:1 Anyị nwekwara ike ịgbarịta ibe anyị ume mgbe anyị gara ọmụmụ ihe.Ndị Rom 1:12.19. Olee ihe mere o ji dị mkpa ka ị na-agwa ndị ọzọ gbasara eziokwu ndị ị mụtarala na Baịbụl?19Ihe ọzọ ị ga-eme iji gosi na ị chọrọ ife Chineke otú o si chọọ bụ ịna-agwa ndị ọzọ ihe ị mụtara na Baịbụl. Ihe ọjọọ ndị na-eme nụwa na-ewute ọtụtụ ndị. O nwere ike ịbụ na ị ma ụfọdụ ndị ihe ndị a na-ewute. Kọọrọ ha gbasara ọmarịcha ihe ndị ị na-atụ anya ha nọdịnihu. Ka ị na-abịa ọmụmụ ihe Ndị Kraịst ma na-akọrọ ndị ọzọ banyere eziokwu dị na Baịbụl, ị ga-ahụ na ọ gaghịzi na-agụ gị agụụ ịnọ nokpukpe ụgha ma ọ bụ iso na-eme ememme ya dị iche iche. Nke bụ eziokwu bụ na ị ga na-enwe obi ụtọ, Jehova ga-agọzikwa mbọ ị na-agba ma ọ bụrụ na ị nọgide na-efe ya otú o si chọọ.Malakaị 3:10.17 Chineke Meere Anyị Ihe Ọma Kwe Ka Anyị Na-ekpegara Ya EkpereOnye kere eluigwe na ụwa chọrọ ka anyị na-ekpegara ya ekpere.Abụ Ọma 115:151, 2. Gịnị mere i kwesịrị iji were ikpe ekpere ka ihe ọma pụrụ iche Chineke meere anyị? Gịnịkwa mere anyị kwesịrị iji mata ihe Baịbụl kwuru gbasara ekpere?ỤWA anyị a dị ezigbo ntakịrị ma e jiri ya tụnyere mbara igwe. Nanya Jehova, bụ Onye kere eluigwe na ụwa, mba niile dị ka ntakịrị mmiri si na bọket tapụ. Abụ Ọma 115:15;Aịzaya 40:15 Ma,Abụ Ọma 145:18, 19kwuru, sị: Jehova nọ ndị niile na-akpọku ya nso, bụ ndị niile na-akpọku ya neziokwu. Ọ ga-emere ndị na-atụ egwu ya ihe na-agụ ha, ọ ga-anụkwa mkpu enyemaka ha na-eti. Ò nwere ihe ọma ka nke a? Jehova, bụ Onye Okike nke pụrụ ime ihe niile, chọrọ ka anyị na ya dịrị ná mma, ọ chọkwara ka anyị na-ekpegara ya ekpere. Neziokwu, Jehova meere anyị ihe ọma pụrụ iche kwe ka onye ọ bụla nime anyị na-ekpegara ya ekpere.2Ma, naanị ihe ga-eme ka Jehova za ekpere anyị bụ ikpe ya otú ọ chọrọ. Olee otú Jehova chọrọ ka anyị si na-ekpegara ya ekpere? Ka anyị lee ihe Baịbụl kwuru gbasara ekpere.GỊNỊ MERE ANYỊ KWESỊRỊ IJI NA-EKPEGARA JEHOVA EKPERE?3. Gịnị mere i kwesịrị iji na-ekpegara Jehova ekpere?3Jehova chọrọ ka anyị na-ekpegara ya ekpere. Olee otú anyị si mara? BikogụọNdị Filipaị 4:6, 7.Ị hụrụ ihe Chineke gwara anyị mee? Ihe gbasara gị na-emetụ Ọkaakaa eluigwe na ụwa nobi, ọ chọkwara ka ị na-akọrọ ya obi gị na nsogbu ndị ị na-enwe.4. Olee otú ikpegara Jehova ekpere mgbe niile ga-esi eme ka gị na ya dịrị ná mma?4Anyị na Jehova ga na-adịkwu ná mma ma anyị na-ekpegara ya ekpere. Ezigbo ndị enyi ga na-adịkwu ná mma ma ha na-agwa ibe ha otú obi dị ha na ihe na-echegbu ha. Ọ bụkwa otú ọ na-adị ma anyị na-ekpegara Jehova ekpere. Ọ gwara anyị uche ya na Baịbụl, gwakwa anyị ihe ndị ọ ga-eme nọdịnihu. I nwekwara ike ịna-akọrọ ya otú obi dị gị mgbe niile. Ị na-eme otú a, gị na Jehova ga na-adịkwu ná mma.Jems 4:8.GỊNỊ KA ANYỊ GA-EME KA CHINEKE NỤ EKPERE ANYỊ?5. Olee otú anyị si mara na Jehova anaghị anụ ekpere niile?5Jehova ọ na-anụ ekpere niile? Mba. Noge Aịzaya onye amụma, Jehova gwara ụmụ Izrel, sị: Ọ bụ ezie na unu na-ekpe ọtụtụ ekpere, adịghị m ege ntị; aka unu jupụtara nọbara. Aịzaya 1:15 Ọ bụrụ na anyị akpacharaghị anya, anyị nwere ike ime ihe ga-eme ka anyị na Jehova ghara ịdị ná mma, ya akwụsịkwa ige ntị nekpere anyị.6. Gịnị mere okwukwe ji dị ezigbo mkpa? Olee otú ị ga-esi egosi na i nwere okwukwe?6Ọ bụrụ na anyị chọrọ ka Jehova nụ ekpere anyị, anyị ga-enwerịrị okwukwe na ya. Mak 11:24. Pọl onyeozi kwuru, sị: Ọ bụrụkwa na okwukwe adịghị, ọ gaghị ekwe omume ime ihe dị ya ezi mma, nihi na onye na-abịaru Chineke nso aghaghị ikwere na ọ dị adị, na ọ bụkwa onye na-akwụ ndị na-achọsi ya ike ụgwọ ọrụ. Ndị Hibru 11:6 Ihe ga-egosi na anyị nwere okwukwe abụghị naanị ikwu ya nọnụ. Kama, anyị ga na-erubere Jehova isi kwa ụbọchị.GụọJems 2:26.7. a Gịnị mere anyị kwesịrị iji na-eweda onwe anyị ala ma na-akwanyere Jehova ùgwù mgbe anyị na-ekpegara ya ekpere? b Olee ihe ga-egosi na anyị si nala ala obi anyị na-ekpe ekpere?7Anyị kwesịkwara iweda onwe anyị ala ma kwanyere Jehova ùgwù mgbe anyị na-ekpegara ya ekpere. Gịnị mere anyị ji kwesị ime otú ahụ? Anyị na-akwanyere eze ma ọ bụ onyeisi ala ùgwù ma anyị gwawa ya okwu. Ma, Jehova bụ Chineke, Onye Pụrụ Ime Ihe Niile. Ọ bụ na anyị ekwesịghị ịna-akwanyere ya ùgwù ma weda onwe anyị ala karị ma anyị gwawa ya okwu? Jenesis 17:1;Abụ Ọma 138:6 Anyị kwesịrị isi nala ala obi anyị na-ekpegara Jehova ekpere, ọ bụghị ịna-ekwughachi ihe anyị bu nisi.Matiu 6:7, 8.8. Anyị rịọ Jehova ka o meere anyị ihe, gịnị ọzọ ka anyị kwesịrị ime?8Ihe ọzọ anyị ga-eme tupu a za ekpere anyị bụ ime ihe niile anyị nwere ike ime iji gosi na anyị chọrọ ka ihe anyị na-arịọ mee. Dị ka ihe atụ, anyị rịọ Jehova ka o nye anyị nri ụbọchị, anyị ekwesịghị ịfanye aka nụkwụ, na-eche ka Jehova nye anyị nri. Anyị ga-agba mbọ chọta ihe anyị ga-arụ ka anyị nwee ike ịkpa afọ anyị. Matiu 6:11;2 Ndị Tesalonaịka 3:10 Ọ bụrụkwa na anyị arịọ Jehova ka o nyere anyị aka ịkwụsị ihe ọjọọ anyị na-eme, anyị kwesịrị izere ihe ọ bụla ga-eme ka ihe ọjọọ ahụgụwa anyị agụụ. Ndị Kọlọsi 3:5 Ka anyị lebazie anya ugbu a najụjụ ụfọdụ a na-ajụ gbasara ekpere.AJỤJỤ ỤFỌDỤ A NA-AJỤ GBASARA EKPERE9. Ònye ka anyị kwesịrị ikpegara ekpere? Gịnị kaJọn 14:6na-akụziri anyị banyere otú anyị ga-esi na-ekpe ekpere?9Ònye ka anyị kwesịrị ikpegara ekpere?Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya ka ha na-ekpegara Nna anyị nke bi neluigwe ekpere. Matiu 6:9 Jizọs kwukwara, sị: Ọ bụ m bụ ụzọ na eziokwu na ndụ. Ọ dịghị onye na-abịakwute Nna m ma ọ bụghị site na mụ. Jọn 14:6 Ihe a o kwuru pụtara na anyị kwesịrịikpegaraJehova ekperenahaJizọs. Gịnị ka ikpe ekpere naha Jizọs pụtara? Ọ bụrụ na anyị chọrọ ka Jehova za ekpere anyị, anyị kwesịrị igosi na anyị na-akwanyere Jizọs ùgwù maka ọrụ pụrụ iche Jehova nyere ya. Anyị mụtara na Jizọs bịara nụwa ka ọ gbapụta anyị naka mmehie na ọnwụ. Jọn 3:16;Ndị Rom 5:12 Jehova ahọpụtakwala Jizọs ka ọ bụrụ Nnukwu Onye Nchụàjà na Onyeikpe.Jọn 5:22;Ndị Hibru 6:20.I nwere ike ikpe ekpere noge ọ bụla10. Ò nwere otú pụrụ iche anyị kwesịrị ịnọ mgbe anyị na-ekpe ekpere? Kọwaa.10Ò nwere otú pụrụ iche anyị kwesịrị ịnọ mgbe anyị na-ekpe ekpere?Mba. Jehova agwaghị anyị ka anyị sekpuru ala, ma ọ bụ nọrọ ọdụ, ma ọ bụkwanụ guzoro ọtọ ma anyị kpewe ekpere. Ihe ndị a kọrọ na Baịbụl gosiri na anyị nwere ike ịnọ otú ọ bụla ga-egosi na anyị na-akwanyere Jehova ùgwù kpegara ya ekpere. 1 Ihe E Mere 17:16;Nehemaya 8:6;Daniel 6:10;Mak 11:25 Ihe ka Jehova mkpa abụghị otú anyị si nọrọ mgbe anyị na-ekpe ekpere, kama, ọ bụ ka anyị gosi na anyị na-akwanyere ya ùgwù ma anyị na-ekpe ekpere. Anyị nwere ike ikpegara Jehova ekpere nebe ọ bụla anyị nọ nakwa noge ọ bụla, ma nụtụtụ ma nehihie ma nabalị. Anyị nwere ikeikpepụta ekpere anyị ekpepụta ma ọ bụkwanụ kpee ya nime obi anyị. Ọ bụrụgodị na ndị nọ anyị nso anụghị ihe anyị kwuru mgbe anyị na-ekpe ekpere, Jehova ga-anụ ya.Nehemaya 2:1-6.11. Olee ihe ụfọdụ anyị nwere ike ịrịọ Jehova nekpere?11Olee ihe ụfọdụ anyị nwere ike ịrịọ Jehova nekpere?Anyị nwere ike ịrịọ Jehova ihe ọ bụla na-emegideghị uche ya. Baịbụl kwuru, sị: Ihe ọ bụla nke anyị rịọrọ ya dị ka uche ya si dị, ọ na-anụ olu anyị. 1 Jọn 5:14 Ànyị nwere ike ịrịọ Chineke ihe ndị na-akpa anyị? Ee. Mgbe anyị na-ekpegara Jehova ekpere, anyị kwesịrị ịgwa ya okwu ka ezigbo enyi anyị. Anyị nwere ike ịgwa Jehova ihe ọ bụla dị anyị nobi. Abụ Ọma 62:8 Anyị nwere ike ịrịọ ya ka o nye anyị mmụọ nsọ ya ka anyị nwee ike ịna-eme ihe dị mma. Luk 11:13 Anyị nwekwara ike ịrịọ Jehova ka o nye anyị amamihe anyị ga-eji mee mkpebi ndị dị mma, nakwa ka o nye anyị ike idi nsogbu ndị na-abịara anyị. Jems 1:5 Anyị kwesịrị ịrịọ Chineke ka ọ gbaghara anyị mmehie anyị. Ndị Efesọs 1:3,7 Anyị kwesịkwara ịna-ekpe ekpere maka ndị ọzọ, ma ndị ezinụlọ anyị ma ụmụnna anyị.Ọrụ Ndịozi 12:5;Ndị Kọlọsi 4:12.12. Olee ihe kacha mkpa anyị kwesịrị ịna-ekpe nekpere?12Olee ihe kacha mkpa anyị kwesịrị ịna-ekpe nekpere?Ọ bụ ihe ndị gbasara Jehova na uche ya. Anyị kwesịrị isi nala ala obi anyị kelee ya maka ihe niile o meere anyị. 1 Ihe E Mere 29:10-13 Mgbe Jizọs nọ nụwa, ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya ihe ha ga-ekpe nekpere.GụọMatiu 6:9-13.Ọ gwara ha ka ha buru ụzọ na-arịọ ka e doo aha Chineke nsọ. Ọ gwaziri ha ka ha na-arịọ ka Alaeze Chineke bịa nakwa ka e mee uche Jehova nụwa niile. Ọ bụ mgbe ọ gwachara ha ka ha na-arịọ maka ihe ndị a dị ezigbo mkpa ka ọ gwaziri ha ka ha na-arịọ maka ihe ndị na-akpaha. Anyị buru ụzọ na-arịọ maka ihe ndị gbasara Jehova na uche ya, anyị na-egosi na ọ bụ ihe kacha anyị mkpa.13. Olee otú ekpere anyị kwesịrị itoru nogologo?13Olee otú ekpere anyị kwesịrị itoru nogologo?Baịbụl agwaghị anyị. Ọ bụ ihe anyị chọrọ ịgwa Chineke ga-ekpebi otú ekpere anyị ga-aha. Dị ka ihe atụ, anyị nwere ike ikpe ekpere dị nkenke tupu anyị eriwe nri, ma kpee nke toro ogologo ma anyị kelewe Jehova maka ihe ndị o meere anyị, ma ọ bụkwanụ ma anyị gwawa ya mkpa anyị.1 Samuel 1:12,15 Anyị ekwesịghị ịna-ekpe ogologo ekpere iji gosi ndị ọzọ na anyị ma ekpe ekpere, dị ka ụfọdụ ndị mere noge Jizọs. Luk 20:46, 47 Anyị sí otú ahụ na-ekpe ekpere, ọ gaghị amasị Jehova. Ihe Jehova chọrọ bụ ka anyị si nala ala obi anyị na-ekpegara ya ekpere.14. Ugboro ole ka anyị kwesịrị ikpe ekpere nụbọchị? Gịnịkwa ka nke a na-akụziri anyị banyere Jehova?14Ugboro ole ka anyị kwesịrị ikpe ekpere nụbọchị?Jehova gwara anyị ka anyị na-agwa ya okwu mgbe niile. Baịbụl kwuru ka anyị na-ekpe ekpere mgbe niile, ka anyị nọgidesie ike nekpere, nakwa ka anyị na-ekpe ekpere nakwụsịghị akwụsị. Matiu 26:41;Ndị Rom 12:12;1 Ndị Tesalonaịka 5:17 Jehova dị njikere ige anyị ntị mgbe ọ bụla. Anyị kwesịrị ịna-ekele ya kwa ụbọchị maka otú o si hụ anyị nanya ma na-enye anyị ihe ndị dị anyị mkpa. Anyịnwekwara ike ịrịọ ya ka ọ na-eduzi anyị, na-enye anyị ike ma na-akasi anyị obi. Ọ bụrụ neziokwu na anyị weere ya na ọ bụ ihe ọma ka Jehova meere anyị kwe ka anyị na-ekpegara ya ekpere, anyị ga na-ekpegara ya ekpere mgbe niile.15. Gịnị mere anyị kwesịrị iji kwee amen ná ngwụcha ekpere?15Gịnị mere anyị kwesịrị iji kwee amen ná ngwụcha ekpere?Amen pụtara ka ọ dị otú ahụ. Anyị sị amen ma anyị kpechaa ekpere, anyị na-egosi na ekpere anyị si anyị nobi. Abụ Ọma 41:13 Ekpere ndị e dere na Baịbụl gosiri na anyị kwee amen nobi anyị ma ọ bụ kwepụta ya ekwepụta mgbe onye ọzọ duru anyị nekpere, anyị na-egosi na anyị kwetara ihe onye ahụ kpere nekpere.1 Ihe E Mere 16:36;1 Ndị Kọrịnt 14:16.OTÚ CHINEKE SI AZA ANYỊ EKPERE16. Jehova ọ na-aza anyị ekpere neziokwu? Gịnị mere i ji zaa otú ahụ?16Jehova ọ na-aza anyị ekpere neziokwu? Ee, ọ na-aza. Baịbụl kpọrọ ya Onye na-anụ ekpere. Abụ Ọma 65:2 Jehova na-anụ ma na-aza ekpere ọtụtụ nde mmadụ ji obi ha niile na-ekpegara ya. E nwere ụzọ dị iche iche o si aza anyị ekpere.17. Olee otú Jehova si eji ndị mmụọ ozi na ndị ohu ya nọ nụwa aza ekpere anyị?17Jehova na-eji ndị mmụọ ozi ya na ndị ohu ya nọ nụwa aza anyị ekpere. Ndị Hibru 1:13, 14 E nweela ọtụtụ ndị rịọrọ Chineke ka o nyere ha aka ịghọta Baịbụl, obere oge, Onyeàmà Jehova abịa nụlọ ha zie ha ozi ọma. Baịbụl kwuru ihe gosiri na ndị mmụọ ozi so na-ezisa ozi ọma nụwa niile.GụọMkpughe 14:6.Ọtụtụ nime anyị enweekwala oge anyị rịọrọ Jehova ka o gbooro anyị otu mkpa anyị nwere, obere oge, otu nwanna nwoke ma ọ bụ nwanna nwaanyị abịa gbooro anyị mkpa ahụ.Ilu 12:25;Jems 2:16.Anyị rịọ Jehova ka o nyere anyị aka, o nwere ike isi naka ụmụnna anyị nyere anyị aka18. Olee otú Jehova si eji Baịbụl na mmụọ nsọ ya aza anyị ekpere?18Jehova na-ejikwa mmụọ nsọ ya aza anyị ekpere. Anyị nwee nsogbu, rịọ Jehova ka o nyere anyị aka, o nwere ike iji mmụọ nsọ ya nyere anyị aka ịma ihe anyị ga-eme, meekwa ka anyị nweta ike anyị ga-eji die nsogbu ahụ. 2 Ndị Kọrịnt 4:7 Jehova na-ejikwa Baịbụl aza anyị ekpere. Ọ na-ejikwa ya enyere anyị aka ime mkpebi dị mma. Anyị gụọ Baịbụl, anyị nwere ike ịgụta amaokwu ndị ga-enyere anyị aka. Anyị gaa ọmụmụ ihe, Jehova nwekwara ike ime ka otu nime ụmụnna ndị ga-aza ajụjụ kwuo ihe ga-enyere anyị aka, ma ọ bụkwanụ mee ka otu okenye gwa anyị otu ihe Baịbụl kwuru nwere ike inyere anyị aka.Ndị Galeshia 6:1.19. Olee ihe anyị kwesịrị icheta ma ọ bụrụ na ọ dị anyị ka Jehova azaghị ekpere anyị?19Ma mgbe ụfọdụ, o nwere ike ịdị anyị ka Jehova ọ na-egbu oge ịza anyị ekpere. Cheta na Jehova ma oge kacha mma ọ ga-aza ekpere anyị, marakwa otú kacha mma ọ ga-esi aza ya. Ọ ma ihe dị anyị mkpa. O nwere ike ịbụ na anyị kwesịrị ịna-arịọ ya ihe ahụ dị anyị mkpa ruo oge ụfọdụ iji gosi na anyị chọsiri ike ka o meere anyị ya nakwa na anyị nwere okwukwe na ọ ga-emere anyị ya. Luk 11:5-10 Mgbe ụfọdụ, Jehova nwere ike ịza ekpere anyị ma anyị agaghị ama. Dị ka ihe atụ, anyị nwere ike ịna-arịọ Chineke ka o nyere anyị aka ná nsogbu anyị nọ na ya. Ma, kama iwepụ nsogbu ahụ, ya enye anyị ike anyị ga-eji na-edi ya.GụọNdị Filipaị 4:13.20. Gịnị mere anyị kwesịrị iji na-ekpegara Jehova ekpere mgbe niile?20Jehova meere anyị ihe ọma pụrụ iche kwe ka anyị na-ekpegara ya ekpere. Obi kwesịrị isi anyị ike na ọ ga-aza ekpere anyị. Abụ Ọma 145:18 Ọ bụrụ na anyị esi nala ala obi anyị na-ekpegara Jehova ekpere mgbe niile, anyị na ya ga na-adịkwu ná mma.18 M Kwesịrị Inyefe Chineke Onwe M, E Meekwa M Baptizim?1. Olee ihe i nwere ike ịna-eche ugbu a ọ fọrọ obere ka ị mụchaa akwụkwọ a?Ị MỤTALA ọtụtụ ihe bụ eziokwu kemgbe i ji akwụkwọ a na-amụ Baịbụl. Ị mụtala na Chineke kwere anyị nkwa na anyị ga-adị ndụ ebighị ebi, mụta ihe na-eme mmadụ ma ọ nwụọ, mụtakwa na a ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ nọnwụ. Ekliziastis 9:5;Luk 23:43;Jọn 5:28, 29;Mkpughe 21:3, 4 O nwere ike ịbụ na ị malitela ịga ọmụmụ ihe Ndịàmà Jehova, chọpụtakwa na ọ bụhanwa na-efe Chineke otú ọ chọrọ. Jọn 13:35 O nwekwara ike ịbụ na gị na Jehova amalitela ịdị ná mma, gị ekpebiekwa ife ya. I nweziri ike ịna-eche ihe i kwesịrị ime iji na-efe Chineke otú ọ chọrọ.2. Gịnị mere otu nwoke onye Itiopia ji chọọ ka e mee ya baptizim?2Ọ bụ otu ihe ahụ ka otu nwoke onye Itiopia nọ na-eche. Nwoke a dịrị ndụ noge Jizọs. Obere oge a kpọlitechara Jizọs nọnwụ, Filip, onye na-eso ụzọ Jizọs, ziri nwoke a ozi ọma. Filip nyeere ya aka ịghọta na ọ bụ Jizọs bụ Mesaya ahụ. Ihe a Filip kụziiri nwoke a ruru ya nobi nke na ọ gwara Filip ozugbo, sị: Lee! Mmiri; gịnị na-egbochi ime m baptizim?Ọrụ Ndịozi 8:26-36.3. a Olee iwu Jizọs nyere ndị na-eso ụzọ ya? b Olee otú e kwesịrị isi mee mmadụ baptizim?3Baịbụl kwuru hoo haa na ọ bụrụ na ị chọrọ ife Jehova, i kwesịrị ime baptizim. Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: Gaanụ mee ndị mba niile ka ha bụrụ ndị na-eso ụzọ m.Na-eme ha baptizim.Matiu 28:19 Jizọs nonwe ya mere baptizim. Otú e si mee ya baptizim bụ imikpu ya nime mmiri, ọ bụghị ifesa ya mmiri nisi. Matiu 3:16 Otú e si emekwa Onye Kraịst baptizim taa bụ imikpu ya nime mmiri.4. Gịnị ka ndị ọzọ ga-amata ma i mee baptizim?4Ọ bụ mgbe i mere baptizim ka ndị ọzọ ga-amata neziokwu na ị chọrọ ịbụ enyi Chineke nakwa na ị chọrọ ife ya. Abụ Ọma 40:7, 8 I nweziri ike ịna-eche gbasara ihe ị ga-eme ka e nwee ike ime gị baptizim.ỊMATA UCHE CHINEKE NA INWE OKWUKWE5. a Gịnị ka ị ga-eburịrị ụzọ mee tupu e mee gị baptizim? b Gịnị mere i kwesịrị iji na-aga ọmụmụ ihe Ndịàmà Jehova?5Tupu e mee gị baptizim, ịga-amatarịrịonyeJehova na Jizọs bụ. Baịbụl a ị na-amụ emeekwala ka ị matawa ha.GụọJọn 17:3.Ma, ọ bụghị ebe okwu biri. Baịbụl kwuru na i kwesịrị ijupụta nezi ihe ọmụma nke uche Jehova. Ndị Kọlọsi 1:9 Ihe ị ga-amụta nọmụmụ ihe niile Ndịàmà Jehova na-enwe ga-enyere gị aka ka gị na Jehova na-adịkwu ná mma. Ọ bụ otu nime ihe mere i kwesịrị iji na-agachi ọmụmụ ihe ndị a anya.Ndị Hibru 10:24, 25.Ị ga-amụrịrị Baịbụl tupu e mee gị baptizim6. Olee otú ị ga-amataru ihe dị na Baịbụl tupu e mee gị baptizim?6Ma, Jehova anaghị atụ anya ka ị matachaa ihe niile dị na Baịbụl tupu e mee gị baptizim. Ọ tụghị anya ka nwoke Itiopia ahụ matachaa ihe niile tupu e mee ya baptizim. Ọrụ Ndịozi 8:30, 31 Anyị niile ga na-amụtakwu gbasara Chineke ruo mgbe ebighị ebi. Ekliziastis 3:11 Ma tupu e mee gị baptizim, i kwesịrị ịma, ma ọ dịghị ihe ọzọ, ihe ndị dị mfe Baịbụl na-akụzi, kwetakwa na ha bụ eziokwu.Ndị Hibru 5:12.7. Olee otú Baịbụl ị na-amụ sirila nyere gị aka?7Baịbụl kwuru, sị: Ọ bụrụ na okwukwe adịghị, ọ gaghị ekwe omume ime ihe dị Chineke ezi mma. Ndị Hibru 11:6 Ọ pụtara na ị ga-enwerịrị okwukwe tupu e mee gị baptizim. Baịbụl kwuru na mgbe ndị na-eso ụzọ Jizọs nọ na-ezi ozi ọma na Kọrịnt noge ochie, ụfọdụ ndị nụrụ ya malitere ikwere nakwa ịbụ ndị e mere baptizim. Ọrụ Ndịozi 18:8 Baịbụl ị na-amụ enyekwarala gị aka inweokwukwena Chineke ga-emezu nkwa ndị o kwere nakwa na àjà Jizọs ji ndụ ya chụọ ga-eme ka a napụta anyị naka mmehie na ọnwụ.Jọshụa 23:14;Ọrụ Ndịozi 4:12;2 Timoti 3:16, 17.NA-AKỌRỌ NDỊ ỌZỌ IHE Ị NA-AMỤTA NA BAỊBỤL8. Gịnị ga-eme ka ọ gụwa gị agụụ ịkọrọ ndị ọzọ ihe ị na-amụta?8Ka ị na-amụta ọtụtụ ihe na Baịbụl ma na-ahụ otú o si abara gị uru, okwukwe gị ga-esikwu ike.Ịkọrọ ndị ọzọ ihe ị na-amụtaga-abịa gụwa gị agụụ. Jeremaya 20:9;2 Ndị Kọrịnt 4:13 Ma ònye ka i kwesịrị ịkọrọ ya?Okwukwe i nwere kwesịrị ime ka ọ gụwa gị agụụ ịkọrọ ndị ọzọ ihe ị na-amụta9, 10. a Olee ndị i nwere ike ibido kọwara ihe ị na-amụta na Baịbụl? b Gịnị ka i kwesịrị ime ma ị chọọ iso ọgbakọ na-aga ozi ọma?9Ụfọdụ ndị i nwere ike ịkọrọ ihe ị na-amụta bụ ndị ezinụlọ unu, ndị enyi gị, ndị agbata obi gị, ma ọ bụ ndị gị na ha na-arụkọ ọrụ. Ma, jiri obiọma na-akọrọ ha ya. Ị ga-emecha ruo eruo iso ọgbakọ na-aga ozi ọma. Mgbe ọ bụla ọ gụwara gị agụụ iso ọgbakọ na-aga ozi ọma, gwa Onyeàmà Jehova na-akụziri gị Baịbụl. Ọ bụrụ na o chere na i ruru eru, ya abụrụkwa na ị na-eme ihe Baịbụl kwuru, gị na ya na ndị okenye abụọ nọ nọgbakọ ị nọ na ya ga-anọkọ ma kparịta ya.10Gịnị ka unu ga-akparịta ná nnọkọ ahụ? Ndị okenye abụọ ahụ ga-ajụ gị ihe ụfọdụ iji chọpụta ma ị ghọtala ihe ndị dị mfe Baịbụl na-akụzi nakwa ma ì kweere na ha. Ha ga-achọpụtakwa ma ị na-ebi ndụ otú Baịbụl kwuru kwa ụbọchị nakwa ma ị chọrọ neziokwu ịbụ Onyeàmà Jehova. Gị na ha kparịtawa ihe ndị a, atụla ụjọ nihi na ọrụ ha bụ ịna-elekọta gị na ndị niile nọ nọgbakọ. Ọrụ Ndịozi 20:28;1 Pita 5:2, 3 Unu kparịtachaa, ndị okenye ahụ ga-agwa gị ma ì ruru eru ibido iso ọgbakọ na-aga ozi ọma.11. Gịnị mere i kwesịrị iji mee mgbanwe ụfọdụ tupu i bido iso ọgbakọ na-aga ozi ọma?11Ndị okenye ahụ nwekwara ike ịgwa gị mgbanwe ụfọdụ i kwesịrị ime tupu i bido iso ọgbakọ na-aga ozi ọma. Gịnị mere i kwesịrị iji mee mgbanwe ndị ahụ? Ọ bụ nihi na anyị na-anọchite anya Jehova mgbe anyị na-agwa ndị ọzọ gbasara ya, anyị kwesịkwara ịna-akpa àgwà ga-eme ka ndị ọzọ na-akwanyere ya ùgwù.1 Ndị Kọrịnt 6:9, 10;Ndị Galeshia 5:19-21.CHEGHARỊA MA CHIGHARỊA12. Gịnị mere mmadụ niile kwesịrị iji chegharịa?12E nwekwara ihe ọzọ i kwesịrị ime tupu e mee gị baptizim. Pita onyeozi sịrị:Chegharịanụ,chigharịakwanụ ka e wee hichapụ mmehie unu. Ọrụ Ndịozi 3:19 Gịnị ka ọ pụtara ma a sị na mmadụ echegharịala? Ọ pụtara na onye ahụ akwaala ụta maka ihe ọjọọ ọ bụla o mere. Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na ị na-akwabu iko, i kwesịrị ichegharị. Ọ bụrụgodị na kemgbe a mụrụ gị, ị na-agbasi mbọ ike na-eme ihe dị mma, ị ka kwesịkwara ichegharị, nihi na anyị niile na-eme mmehie, kwesịkwa ịna-arịọ Chineke ka ọ gbaghara anyị.Ndị Rom 3:23;5:12.13. Gịnị ka mmadụ ga-eme ya abụrụ na o chigharịala?13Ọ bụ ị kwaa ụta maka ihe ọjọọ i mere, okwu ebie? Mba. Pita kwuru na i kwesịkwaraichigharị.Ọ pụtara na ị ga-akwụsị àgwà ọjọọ ọ bụla ị na-akpabu ma bido kpawa àgwà ọma. Ka e were ya na ị na-aga otu ebe ị na-agatụbeghị mbụ. Ka ị na-aga, gị achọpụta na ụzọ i si abụghị ụzọ e si aga ebe ahụ. Gịnị ka ị ga-eme? O doro anya na ị ga-akwụsị, tụgharịa, ma gawa nụzọ e si aga ebe ahụ ị chọrọ ịga.Otú ahụkwa ka ọ dị na Baịbụl ị na-amụ. Ka ị na-amụ ya, i nwere ike ịchọpụta na o nwere àgwà ụfọdụ ma ọ bụ ihe ụfọdụ ị na-eme i kwesịrị ịkwụsị ime. Jiri obi gị niile chigharịa, ya bụ, kwụsị ihe ndị ahụ na-adịghị mma ị na-eme ma bido mewe ihe ndị dị mma.NYEFEE JEHOVA ONWE GỊÌ kwela Jehova nkwa na ị ga-efe ya?14. Olee otú ị ga-esi enyefe Chineke onwe gị?14Ihe ọzọ dị mkpa ị ga-eme tupu e mee gị baptizim bụinyefeJehova onwe gị. Otú ị ga-esi eme ya bụ ikpe ekpere kwe ya nkwa na ị ga na-efe naanị ya, nakwa na ị ga na-eme uche ya mgbe niile.Diuterọnọmi 6:15.15, 16. Gịnị ga-eme ka mmadụ chọọ inyefe Chineke onwe ya?15E nwere ike iji mmadụ ikwe Jehova nkwa na ya ga-efe naanị ya tụnyere mmadụ ikwe onye ọ hụrụ nanya nkwa ọlụlụ. Were ya na nwoke na nwaanyị na-akpa maka ọlụlụ. Ka ha abụọ nọ na-akpa, nke nwoke amatakwuo nke nwaanyị, hụ ya nanya ma chọọ ịlụ ya. Nagbanyeghị na mmadụ ịbụ nwoke ji nwaanyị abụghị obere ihe, nwoke ahụ ga-eji obi ya niile kweta ịlụ ya nihi na ọ hụrụ ya nanya.16Ka ị na-amụtakwu gbasara Jehova, ị bịara na-ahụkwu ya nanya, chọọkwa iji ike gị niile na-ejere ya ozi. Ọ bụ ya mere ị ga-eji kpee ekpere kwe Jehova nkwa na ị ga na-ejere ya ozi. Baịbụl kwuru na onye ọ bụla chọrọ iso ụzọ Jizọs ga-ajụrịrị onwe ya. Mak 8:34 Gịnị ka mmadụ ịjụ onwe ya pụtara? Ọ pụtara na ihe ga-akacha onye ahụ mkpa ná ndụ bụ irubere Jehova isi. Ime uche Jehova kwesịrị ịdị gị mkpa karịa ime uche gị.Gụọ1 Pita 4:2.KA OBI SIE GỊ IKE NA Ị GA-EMEZULI NKWA I KWERE17. Gịnị mere ụfọdụ ndị achọghị inyefe Jehova onwe ha?17Ụfọdụ ndị achọghị inyefe Jehova onwe ha nihi na obi esighị ha ike na ha kwe ya nkwa ijere ya ozi, na ha ga-emezuli nkwa ha. Ha na-asị na ha achọghị imechu Jehova ihu. Ha nwekwara ike ịna-eche na ọ bụrụ na ha enyefeghị Jehova onwe ha, ha agaghị aza ya ajụjụ ihe ọjọọ ha mere.18. Gịnị ga-enyere gị aka ka ị ghara ịtụwa ụjọ na ị ga-emechu Jehova ihu?18Ebe ọ bụ na ị hụrụ Jehova nanya, i kwesịghị ịtụwa ụjọ na ị ga-emechu ya ihu. Nihi gịnị? Ọ bụ nihi na ị ga-eme ihe niile i nwere ike ime iji mezuo nkwa i kwere ya. Ekliziastis 5:4;Ndị Kọlọsi 1:10 Ị gaghị na-eche na ime uche Jehova siri ezigbo ike. Jọn onyeozi dere, sị: Nke a bụ ihe ịhụ Chineke nanya pụtara, ka anyị na-edebe ihe o nyere niwu; ma ihe o nyere niwu adịghị arọ.1 Jọn 5:3.19. Olee ihe mere obi ga-eji sie gị ike inyefe Jehova onwe gị?19Ọ bụghị iwu na ị ga-ezu okè tupu i nyefee Jehova onwe gị. Ọ naghị atụ anya ka i mee ihe ị na-agaghị emeli. Abụ Ọma 103:14 Ọ ga-enyere gị aka ime ihe dị mma. Aịzaya 41:10 Jiri obi gị dum tụkwasị Jehova obi, ọ ga-emekwa ka ụzọ gị kwụrụ ọtọ.Ilu 3:5, 6.IKWUPỤTA OKWUKWE GỊ NIHU ỌHA MAKA NZỌPỤTA20. Gịnị ọzọ ka i kwesịrị ime ma i nyefechaa Chineke onwe gị?20Ì chere na i jikerela inyefe Jehova onwe gị? O nwere ihe ọzọ i kwesịrị ime ma i nyefechaa Jehova onwe gị. I kwesịrịime baptizim.21, 22. Olee otú ị ga-esi kwupụta okwukwe gị nihu ọha?21Gwa onye na-ahaziri ndị okenye ọrụ nọgbakọ unu na i nyefeela Jehova onwe gị nakwa na ị chọrọ ka e mee gị baptizim. Ọ ga-ahọpụtazi ndị okenye gị na ha ga-atụleghachi ihe ndị dị mfe Baịbụl na-akụzi. Ha chọpụta na i ruru eru ime baptizim, ha ga-agwa gị ka i jikere ime baptizim ná mgbakọ ọzọ unu ga-aga.Ná mgbakọ ahụ, a ga-ekwu okwu a ga-eji akọwa ihe baptizim pụtara. Onye ga-ekwu okwu ahụ ga-ajụzi ndị chọrọ ime baptizim ajụjụ abụọ. Ị zaa Ee najụjụ ndị ahụ, i kwupụtala okwukwe gị nihu ọha.Ndị Rom 10:10.22A ga-emezi gị baptizim. A ga-emikpu gị nime mmiri. Baptizim a ga-eme gị ga-egosi onye ọ bụla nai nyefeela Jehova onwe gị nakwa na ị bụzi Onyeàmà Jehova.IHE BAPTIZIM A GA-EME GỊ PỤTARA23. Gịnị ka ime mmadụ baptizim naha nke Nna na nke Ọkpara na nke mmụọ nsọ pụtara?23Jizọs kwuru na a ga-eme ndị na-eso ụzọ ya baptizim naha nke Nna na nke Ọkpara na nke mmụọ nsọ.GụọMatiu 28:19.Gịnị ka ihe a o kwuru pụtara? Ọ pụtara na onye a ga-eme baptizim ghọtara na Jehova bụ Ọkaakaa eluigwe na ụwa, ghọta ọrụ Jizọs na-arụ iji mezuo nzube Chineke, ghọtakwa otú Chineke si eji mmụọ nsọ ya emezu uche ya.Abụ Ọma 83:18;Matiu 28:18;Ndị Galeshia 5:22, 23;2 Pita 1:21.I mee baptizim, i gosila ndị ọzọ na ị chọrọ ime uche Chineke24, 25. a Gịnị ka baptizim nọchiri anya ya? b Gịnị ka anyị ga-amụta nisiokwu ikpeazụ nakwụkwọ a?24O nwere ihe dị ezigbo mkpa baptizim nọchiri anya ya. E mikpuo gị nime mmiri, ọ pụtara na ị nwụọla notú i sibu ebi ndụ ma ọ bụ na ị hapụla ndụ ị na-ebibu. Í si ná mmiri pụta, ọ pụtara na ị ga-ebidozi biwe ndụ ọhụrụ, na-emezi uche Chineke. Si mgbe ahụ gawa, ị ga na-efezi Jehova. Chetakwa na ọ bụghị mmadụ, ma ọ bụ òtù, ma ọ bụkwanụ ihe ọ bụla ọzọ ka i nyefere onwe gị. Ọ bụ Jehova ka i nyefere onwe gị.25Ugbu a i nyefere Chineke onwe gị, gị na ya ga-adịzi nezigbo mma. Abụ Ọma 25:14 Ma, ọ pụtaghị na a ga-azọpụta gị naanị nihi na i meela baptizim. Pọl onyeozi dere, sị: Jirinụ egwu na ịma jijiji na-eme ihe ga-ewetara unu nzọpụta. Ndị Filipaị 2:12 Baptizim bụ naanị mbido. Ma, olee otú ị ga-esi nọrọ Jehova nso? A zara ajụjụ a nisiokwu ikpeazụ nakwụkwọ a.19 Nọrọ Jehova Nso1, 2. Ònye ga-echebe anyị taa?WEREGODỊ ya na ị na-aga nụzọ otu ụbọchị, ifufe efewe, ihu ígwé agbajie, àmụmà egbuwe, égbè eluigwe ana-agba. Obere oge, ezigbo mmiri ebido zowe, gị ebido legharịwa anya ka ị mara ma ị ga-ahụ ebe ị ga-agbaba. O doro anya na obi ga-atọ gị ezigbo ụtọ ma i mechaa hụ ụlọ siri ike ị ga-agbaba nime ya.2Ebe niile na-agba ghara ghara taa. Ihe na-akazi njọ kwa ụbọchị. I nwere ike ịna-eche otú a ga-esi echebe gị. Otu ọbụ abụ só dee Baịbụl kwuru, sị: M ga-asị Jehova: Ị bụ ebe mgbaba m na ebe m e wusiri ike, Chineke m, onye m ga-atụkwasị obi. Abụ Ọma 91:2 Neziokwu, Jehova ga-echebeli anyị taa, o kwekwala nkwa ime ka nsogbu anyị niile bie nọdịnihu.3. Olee ihe anyị ga-eme ma anyị chọọ ka Jehova chebe anyị?3Olee otú Jehova ga-esi echebe anyị? O nwere ike inyere anyị aka ịma ihe anyị ga-eme ma nsogbu bịara anyị. Ọ dịkwa ike karịa onye ọ bụla ga-achọ ịkpatara anyị nsogbu. Ọ bụrụgodị na ọdachi dakwasịrị anyị ugbu a, obi kwesịrị isi anyị ike na Jehova ga-eme ka anyị nwere onwe anyị nọdịnihu. Baịbụl gwara anyị ka anyị nọrọ nịhụya Chineke. Jud 21 Anyị kwesịrị ịnọ Jehova nso ma ọ bụrụ na anyị chọrọ ka o nyere anyị aka ma ihe siere anyị ike. Ma, olee otú anyị ga-esi nọrọ ya nso?HỤ JEHOVA NANYA OTÚ O SI HỤ GỊ NANYA4, 5. Olee ihe ndị Jehova merela iji gosi na ọ hụrụ anyị nanya?4Ọ bụrụ na anyị amata otú Jehova hụruru anyịnanya, ọ ga-enyere anyị aka ịnọ ya nso. Chegodị gbasara ihe ọma niile Jehova meere anyị. O nyere anyị ụwa a mara mma, nyekwa anyị ọtụtụ ọmarịcha osisi na anụmanụ ndị dị nime ya. Ọ bụkwa ya na-enye anyị nri dị ụtọ anyị na-eri nakwa mmiri dị ọcha anyị na-aṅụ. Jehova ejirikwala Baịbụl gwa anyị aha ya na ọmarịcha àgwà ndị o nwere. Ihe ọma kachanụ o meere anyị, nke gosikwara na ọ hụrụ anyị nanya, bụ izite Ọkpara ya ọ hụrụ nanya, bụ Jizọs, nụwa ka o jiri ndụ ya chụọ àjà maka anyị. Jọn 3:16 Ọ bụkwa àjà ahụ ọ chụrụ mere ka anyị nwee olileanya na ihe ga-adịrị anyị mma nọdịnihu.5Jehova ehiwela otu ọchịchị a na-akpọ Alaeze Mesaya. Alaeze a dị neluigwe, ọ ga-emekwa ka ahụhụ niile anyị na-ata kwụsị noge na-adịghị anya. Alaeze a ga-eme ka ụwa ghọọ paradaịs, udo adịrị ebe niile, onye ọ bụla ana-enwekwa obi ụtọ ruo mgbe ebighị ebi. Abụ Ọma 37:29 Ihe ọzọ Jehova mere iji gosi na ọ hụrụ anyị nanya bụ na ọ gwara anyị otú kacha mma anyị ga-esi na-ebi ndụ ugbu a, ya abaara anyị uru. Ọ gwakwara anyị ka anyị na-ekpegara ya ekpere, ọ dịkwa njikere mgbe ọ bụla ịnụ ekpere anyị. Jehova egosila na ọ hụrụ onye ọ bụla nime anyị nanya.6. Olee ihe i kwesịrị imere Jehova maka otú o si hụ gị nanya?6Olee ihe i kwesịrị imere Jehova maka otú a o si hụ gị nanya? Na-ekele ya maka ihe ọma niile o meere gị. Ọ dị mwute na ọtụtụ ndị taa anaghị ekele onye meere ha ihe ọma. Ọ bụkwa otú ọ dị noge Jizọs. O nwere mgbe Jizọs gwọrọ ndị ekpenta iri, ma ọ bụnaanị otu onyebịara kelee ya. Luk 17:12-17 Anyị kwesịrị ịna-eme ka nwoke ahụ kelere Jizọs. Anyị kwesịrị ịna-ekele Jehova mgbe niile.7. Olee otú anyị kwesịrị ịhụru Jehova nanya?7Anyị kwesịkwara igosi na anyị hụrụ Jehova nanya. Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya ka ha jiri obi ha dum, mkpụrụ obi ha dum, na uche ha dum hụ Jehova nanya.GụọMatiu 22:37.Gịnị ka ihe a ọ gwara ha pụtara?8, 9. Olee otú anyị ga-esi gosi Jehova na anyị hụrụ ya nanya?8Ọ bụ anyị kwuo na anyị hụrụ Jehova nanya, okwu ebie? Mba. Ọ bụrụ na anyị ji obi anyị dum, mkpụrụ obi anyị dum, na uche anyị dum hụ Jehova nanya, anyị ga na-eme ihe ndị gosiri na anyị hụrụ ya nanya. Matiu 7:16-20 Baịbụl kwuru hoo haa na ọ bụrụ na anyị hụrụ Chineke nanya, anyị ga-edebe iwu ya. Idebe iwu Chineke ò siri ike? Mba. Ihe Jehova nyere niwu adịghị arọ.Gụọ1 Jọn 5:3.9Anyị ga na-enwe obi ụtọ, obi ana-erukwa anyị ala ma anyị na-erubere Jehova isi. Aịzaya 48:17, 18 Ma, olee ihe ga-enyere anyị aka ịnọ Jehova nso? Ka anyị chọpụta.NA-ABỊARUKWU JEHOVA NSO10. Gịnị mere i kwesịrị iji na-amụtakwu gbasara Jehova?10Olee otú i si ghọọ enyi Jehova? Baịbụl ị na-amụ enyerela gị aka ịmatakwu Jehova, gị na ya abịakwa dịrị ná mma. Adịm ná mma gị na ya kwesịrị ịdị ka ọkụ ị na-achọghị ka ọ nyụọ. Otú ahụ i si esonye nkụ nọkụ ka ọ na-enwu, ka i kwesịkwara isi na-amụtakwu gbasara Jehova ka gị na ya nwee ike ịna-adịkwu ná mma.Ilu 2:1-5.Otú ahụ i si esonye nkụ nọkụ ka ọ na-enwu, ka i kwesịrị isi na-eme ka gị na Jehova na-adịkwu ná mma11. Olee otú ihe ị na-amụta na Baịbụl na-adị gị?11Ka ị na-amụkwu Baịbụl, ị ga-amụta ọtụtụ ihe ga-eru gị nobi. Legodị ihe mmadụ abụọ na-eso ụzọ Jizọs kwuru gbasara otú obi dị ha mgbe Jizọs nọ na-akọwara ha ụfọdụ amụma ndị dị na Baịbụl. Ha sịrị: Ọ bụ na obi ekporoghị anyị ọkụ mgbe ọ nọ na-agwa anyị okwu nokporo ụzọ, mgbe ọ nọ na-akọwara anyị Akwụkwọ Nsọ nke ọma?Luk 24:32.12, 13. a Olee ihe nwere ike ime ịhụya anyị nwere nebe Chineke nọ? b Olee otú anyị ga-esi eme ka ịhụya anyị nwere nebe Jehova nọ ghara ịjụ oyi?12O nwere ike ịbụ na mgbe i bidoro ịghọta ihe dị na Baịbụl, o ruru gị nnọọ nobi otú ahụ o ruru ndị na-eso ụzọ Jizọs. O mere ka ị matakwuo Jehova ma hụ ya nanya. I kwesịghị ikwe ka ịhụya a jụọ oyi.Matiu 24:12.13Ebe gị na Chineke bụzi enyi, i kwesịrị ịgba mbọ mee ka unu na-adịkwu ná mma. I kwesịrị ịna-amụtakwu gbasara Jehova na Jizọs, na-echebara ihe ndị ị na-amụta echiche, na-echekwa gbasara otú ị ga-esi na-eme ha. Jọn 17:3 Mgbe ị na-agụ Baịbụl ma ọ bụ mgbe ị na-amụ ya, jụọ onwe gị, sị: Gịnị ka ebe a m gụrụ na-akụziri m gbasara Jehova Chineke? Gịnị ka m mụtara mere m ji kwesị iji obi m dum na mkpụrụ obi m dum hụ ya nanya?1 Timoti 4:15.14. Olee otú ikpe ekpere ga-esi eme ka anyị na-ahụkwu Jehova nanya?14Ọ bụrụ na gị na enyi gị na-ekwurịta okwu mgbe ọ bụla, ọ ga-eme ka unu na-adịkwu ná mma. Ọ bụrụkwa na anyị ana-ekpegara Jehova ekpere mgbe niile, anyị na ya ga na-adịkwu ná mma.Gụọ1 Ndị Tesalonaịka 5:17.Ọ bụ ihe ọma pụrụ iche ka Nna anyị nke eluigwe meere anyị kwe ka anyị na-ekpegara ya ekpere. Anyị kwesịrị isi nala ala obi anyị na-ekpegara ya ekpere. Abụ Ọma 62:8 Anyị ekwesịghị ịna-ekpe ekpere anyị bu nisi, kama, anyị kwesịrị ịna-agwa Chineke obi anyị. Ọ bụrụ na anyị anọgide na-amụ Baịbụl, na-esikwa nala ala obi anyị ekpegara Chineke ekpere, anyị ga na-ahụkwu ya nanya.NA-AKỌRỌ NDỊ ỌZỌ GBASARA JEHOVA15, 16. Olee otú i si were ikwusa ozi ọma?15Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịnọ Jehova nso, anyị kwesịrị ịna-akọrọ ndị ọzọ ihe anyị na-amụta. Ịkọrọ ndị ọzọ gbasara Jehova bụ ihe ùgwù pụrụ iche. Luk 1:74 Jizọs kwuru na ezigbo Ndị Kraịst niile kwesịrị ịna-ekwusa ozi ọma Alaeze Chineke. Ì bidola ikwusa ozi ọma?Matiu 24:14;28:19, 20.16Pọl onyeozi weere ikwusa ozi ọma ka ọrụ pụrụ iche. Ọ kpọrọ ya akụ. 2 Ndị Kọrịnt 4:7 Ịkọrọ ndị ọzọ gbasara Jehova na nzube ya bụ ọrụ kacha mkpa ị ga-arụ. Ọ bụ otu ụzọ i si efe Jehova, o jikwa ihe ị na-emere ya kpọrọ ihe. Ndị Hibru 6:10 Ikwusa ozi ọma ga-abara ma gị ma ndị ị na-ekwusara ya uru, nihi na ọ ga-eme ka gị na ha bịarukwuo Jehova nso, meekwa ka unu nwee ike inweta ndụ ebighị ebi.Gụọ1 Ndị Kọrịnt 15:58.Ò nwere ọrụ ọzọ ị ga na-arụ nweta ihe ọma ndị a?17. Gịnị mere ikwusa ozi ọma ji dị ezigbo mkpa?17Ikwusa ozi ọma dị ezigbo mkpa ugbu a nihi na oge adịghịzi. Anyị kwesịrị iji ịnụ ọkụ nobi na-ekwusa okwu Chineke. 2 Timoti 4:2 Ndị mmadụ kwesịrị ịnụ gbasara Alaeze Chineke. Baịbụl kwuru, sị: Oké ụbọchị Jehova dị nso. Ọ dị nso, o jikwa oké ọsọ na-abịa. Ọgwụgwụ ụwa a agaghị anọ ọdụ ya abịa. Zefanaya 1:14;Habakọk 2:3 Neziokwu, obere oge ugbu a, Jehova ga-ebibi ụwa ọjọọ Setan. Ma tupu ya ebibie ya, e kwesịrị ịgwa ndị mmadụ gbasara ya ka ha nwee ike ikpebi ma hà ga-efe Jehova.18. Gịnị mere anyị na ezigbo Ndị Kraịst ibe anyị kwesịrị iji na-efekọ Jehova ọnụ?18Jehova chọrọ ka anyị na ezigbo Ndị Kraịst ibe anyị na-efekọ ya ọnụ. Baịbụl sịrị: Ka anyị na-echebara ibe anyị echiche iji kpalie ịhụya na ịrụ ezi ọrụ, ka anyị ghara ịhapụ nzukọ anyị, dị ka ụfọdụ ndị na-emekarị, kama ka anyị na-agbarịta ibe anyị ume, na-emekwa otú ahụ karị, ka anyị na-ahụ ụbọchị ahụ ka ọ na-eru nso. Ndị Hibru 10:24, 25 Anyị kwesịrị ịna-eme ike anyị niile ka anyị ghara ịhapụ ọmụmụ ihe anyị ọ bụla. Anyị gaa ọmụmụ ihe, anyị na-agbarịta ibe anyị ume, na-emekwa ka okwukwe onye ọ bụla nime anyị sikwuo ike.19. Olee ihe ga-enyere anyị aka ịhụ ụmụnna anyị nanya?19Ị na-aga ọmụmụ ihe, ị ga-ahụ ndị hụrụ gị nanya ga-enyere gị aka ịna-efe Jehova. Ị ga-ahụ ụmụnna ndị nwoke na ndị nwaanyị, ma ụmụaka ma ndị agadi, ndị ji obi ha dum na-efe Chineke ka gịnwa. Ha ezughị okè otú ahụ gịnwa na-ezughị. Ha mejọọ gị, gbaghara ha.GụọNdị Kọlọsi 3:13.Na-elekwasị anya nàgwà ọma ndị ụmụnna gị nwere. Ọ ga-eme ka ị hụ ha nanya, meekwa ka ị bịarukwuo Jehova nso.NDỤ NKE BỤ NDỤ NEZIE20, 21. Gịnị bụ ndụ ahụ nke bụ ndụ nezie?20Jehova chọrọ ka ndị niile ya na ha dị ná mma na-ebi ndụ otú ga-akacha abara ha uru. Baịbụl gwara anyị na ndụ anyị ga-adị nọdịnihu ga-adị ezigbote iche ná ndụ anyị na-adị taa.Jehova chọrọ ka ị dị ndụ ahụ nke bụ ndụ nezie. Ị ga-achọ ịdị?21Nọdịnihu, anyị agaghịzi na-adị ndụ naanị afọ iri asaa ma ọ bụ iri asatọ, kama, anyị ga-adị ndụ ebighị ebi. Ụwa niile ga-aghọ paradaịs. Anyị agaghịzi na-arịa ọrịa, udo ga-adị ebe niile, anyị ga na-enwekwa obi ụtọ mgbe niile. Ọ bụ ya ka Baịbụl kpọrọ ndụ ahụ nke bụ ndụ nezie. Jehova kwere nkwa inye anyị ndụ a nke bụ ndụ nezie. Ma, anyị ga-emerịrị ike anyị niile ugbu a iji jidesie ya aka ike.1 Timoti 6:12,19.22. a Olee otú anyị ga-esi jidesie aka ike ná ndụ ahụ nke bụ ndụ nezie? b Gịnị mere na o nweghị otú anyị ga-agbaru ná mbọ, a sị na e kwesịrị iji ndụ ebighị ebi kwụọ anyị ụgwọ?22Olee otú anyị ga-esi jidesie aka ike ná ndụ ahụ nke bụ ndụ nezie? Anyị ga na-arụ ọrụ ọma, bụrụkwa ọgaranya nezi ọrụ. 1 Timoti 6:18 Ọ pụtara na anyị ga na-eme ihe anyị na-amụta na Baịbụl. Ma, ọ bụghị mbọ anyị gbara ga-eme ka anyị nweta ndụ ahụ nke bụ ndụ nezie. O nweghị otú anyị ga-agbaru ná mbọ, a sị na e kwesịrị iji ndụ ebighị ebi kwụọ anyị ụgwọ. Ọ bụ onyinye Jehova na-enye ndị ji obi ha niile na-efe ya, bụrụkwa otu nime ụzọ o si egosi anyị obiọma ya na-erughịrị anyị. Ndị Rom 5:15 Nna anyị nke eluigwe chọsiri ike inye ndị ji obi ha niile na-efe ya onyinye a.23. Gịnị mere i kwesịrị iji mee ezigbo mkpebi ugbu a?23Jụọ onwe gị, sị, Àna m efe Chineke otú ọ chọrọ? Ọ bụrụ na ị chọpụta na ọ ka nwere ebe i kwesịrị imezikwu ihe ná ndụ gị, mezie ya ozugbo. Anyị tụkwasị Jehova obi ma na-agbasi mbọ ike na-erubere ya isi, Jehova ga-echebeanyị. Ọ ga-echebe ndị ya niile mgbe ọ ga-ebibi ụwa Setan. Jehova ga-eme ka anyị biri na Paradaịs ruo mgbe ebighị ebi otú ahụ o kwere anyị ná nkwa. O doro anya na ị ga-adị ndụ nke bụ ndụ nezie ma i mee ezigbo mkpebi ugbu a.Ihe E Dere ná Ngwụcha Akwụkwọ A1 JEHOVAJehova bụ aha Chineke. Aha ahụ pụtara Ọ Na-eme Ka Ọ Bụrụ. Ọ pụtara na Jehova ga-emeli ihe ọ bụla ọ chọrọ ime. Ọ bụkwa ya kere ihe niile.Nasụsụ Hibru, ọ bụ mkpụrụ akwụkwọ anọ ka e ji ede aha Chineke. Nasụsụ Igbo, mkpụrụ akwụkwọ anọ ahụ bụ YHWH ma ọ bụ JHVH. Mgbe e dere Akwụkwọ Nsọ Hibru, aha Chineke pụtara ihe fọrọ obere ka ọ bụrụ ugboro puku asaa. Ndị dị iche iche na-esi otú ha si asụ asụsụ akpọ aha ahụ bụ Jehova.Isi nke 1, para. nke 152 BAỊBỤL SI NIKE MMỤỌ NSỌ CHINEKEỌ bụ uche Chineke ka e dere na Baịbụl. Ma, o ji ndị mmadụ dee ya. E nwere ike iji otú Chineke si jiri ndị mmadụ dee Baịbụl tụnyere ebe ọchụnta ego gwara odeakwụkwọ ya ka o deere ya akwụkwọ ozi. Ọ bụghị uche odeakwụkwọ ahụ dị nakwụkwọ ozi ahụ, kama ọ bụ nke ọchụnta ego ahụ. Chineke ji mmụọ nsọ ya duzie ndị dere Baịbụl ka ha nwee ike ide uche ya. E nwere ụzọ dị iche iche o si jiri mmụọ nsọ ya duzie ha. Mgbe ụfọdụ, o mere ka ha hụ ihe ndị ha ga-ede na Baịbụl nọhụụ ma ọ bụkwanụ rọọ ha ná nrọ.Isi nke 2, para. nke 53 NDỤMỌDỤ BAỊBỤLNdụmọdụ Baịbụl bụ okwu ndị gbara ọkpụrụkpụ na-akụziri anyị ihe ndị na-abara anyị uru ná ndụ. Dị ka ihe atụ, Baịbụl kwuru na mkpakọrịta ọjọọ na-emebi àgwà ọma. Ihe a Baịbụl kwuru na-egosi na ụdị ndị anyị na ha na-akpa nwere ike ime ka anyị kpawa àgwà ọma ma ọ bụ àgwà ọjọọ. 1 Ndị Kọrịnt 15:33 Baịbụl kwukwara, sị: Mkpụrụ ọ bụla mmadụ na-agha ka ọ ga-aghọrọ. Ihe a o kwuru pụtara na onye ọ bụla ga-anata ụgwọ ihe o mere.Ndị Galeshia 6:7.Isi nke 2, para. nke 124 AMỤMAAmụma bụ ozi si naka Chineke. O nwere ike iji ya gwa ụmụ mmadụ ihe ọ chọrọ ime, kụziere ha ụdị àgwà ọ chọrọ ka ha na-akpa, nye ha iwu, ma ọ bụkwanụ jiri ya kwuo ihe ọ ga-eme ndị na-emebi iwu. O nwekwara ike iji ya kwuo ihe ga-eme nọdịnihu. Ọtụtụ amụma e buru na Baịbụl emezuola.Isi nke 2, para. nke 135 AMỤMA NDỊ E BURU GBASARA MESAYAAmụma niile e buru gbasara Mesaya ahụ mezuru nisi Jizọs. Gụọ igbe bụ Amụma Ndị E Buru Gbasara Mesaya.Isi nke 2, para. nke 17, na ihe e dere nala ala peeji.AMỤMA NDỊ E BURU GBASARA MESAYAIHE MERENỤAMỤMAMMEZU YAA mụrụ ya nebo JudaJenesis 49:10Luk 3:23-33Nwa agbọghọ na-amaghị nwoke mụrụ yaAịzaya 7:14Matiu 1:18-25O si nezinụlọ Eze DevidAịzaya 9:7Matiu 1:1,6-17Jehova kwuru na ọ bụ Ọkpara yaAbụ Ọma 2:7Matiu 3:17Ọtụtụ ndị ekweghị na ọ bụ MesayaAịzaya 53:1Jọn 12:37, 38O ji ịnyịnya ibu banye na JeruselemZekaraya 9:9Matiu 21:1-9Ezigbo enyi ya raara ya nyeAbụ Ọma 41:9Jọn 13:18,21-30A raara ya nye ma nara mkpụrụ ego ọlaọcha iri atọZekaraya 11:12Matiu 26:14-16Ọ gbara nkịtị mgbe a na-ebo ya ebuboAịzaya 53:7Matiu 27:11-14E fere nza maka uwe yaAbụ Ọma 22:18Matiu 27:35A kwara ya emo mgbe a kpọgidere ya nelu osisiAbụ Ọma 22:7, 8Matiu 27:39-43O nweghị ọkpụkpụ ya ọ bụla a gbajiriAbụ Ọma 34:20Jọn 19:33,36E liri ya nebe a na-eli ndị ọgaranyaAịzaya 53:9Matiu 27:57-60A kpọlitere ya nọnwụAbụ Ọma 16:10Ọrụ Ndịozi 2:24,27A kpọlitere ya nọnwụ ya alaa eluigwe nọrọ naka nri ChinekeAbụ Ọma 110:1Ọrụ Ndịozi 7:55, 566 OTÚ JEHOVA CHỌRỌ KA ỤWA DỊRỊNá mmalite, Jehova chọrọ ka ụwa bụrụ paradaịs, ebe ụmụ mmadụ hụrụ ya nanya ga-ebi. Ọ gbanwebeghị ihe ahụ o bu nobi. Noge na-adịghị anya, ọ ga-ewepụ nsogbu niile juru nụwa ma mee ka ndị niile na-erubere ya isi dị ndụ ruo mgbe ebighị ebi.Isi nke 3, para. nke 17 SETAN BỤ EKWENSUSetan bụ mmụọ ozi mbụ nupụụrụ Chineke isi. Ihe mere e ji akpọ ya Setan, nke pụtara Onye Mmegide, bụ nihi na ọ na-ama Jehova aka. A na-akpọkwa ya Ekwensu, nke pụtara Onye Nkwutọ. Ihe mere e ji akpọ ya aha a bụ maka na ọ na-aghagide Chineke ụgha ma na-eduhie ndị mmadụ.Isi nke 3, para. nke 48 NDỊ MMỤỌ OZIJehova kere ndị mmụọ ozi ọtụtụ afọ tupu ya ekee ụwa. O kere ha ka ha biri neluigwe. E nwere ihe karịrị otu narị nde ndị mmụọ ozi. Daniel 7:10 Nke ọ bụla nime ha nwere aha. Ha dị umeala nobi, ha anaghịkwa achọ ka e fee ha ofufe. Ha nwere ọkwá dị iche iche, na-arụkwa ọrụ dị iche iche. Ụfọdụ nime ọrụ ndị ha na-arụ bụ ịnọ nso nocheeze Chineke na-ejere ya ozi, izi ndị mmadụ ozi si naka Chineke, ichebe ndị Chineke nụwa, ime ndị nupụụrụ Chineke isi ihe ọ chọrọ ka e mee ha, na ịkwado ozi ọma a na-ekwusa nụwa. Abụ Ọma 34:7;Mkpughe 14:6;22:8, 9 Nọdịnihu, ha na Jizọs ga-ebuso ndị iro Chineke agha nagha Amagedọn.Mkpughe 16:14,16;19:14, 15.Isi nke 3, para. nke 5;Isi nke 10, para. nke 19 MMEHIEMmehie bụ ihe ọ bụla anyị nwere ike iche nechiche ma ọ bụ mee nke megidere uche Chineke. Mmehie na-eme ka anyị na Chineke ghara ịdị ná mma. Ọ bụ ya mere o ji nye anyị iwu na ndụmọdụ ndị na-enyere anyị aka ịghara ịma ụma na-eme mmehie. Ná mmalite, ihe niile Chineke kere zuru okè. Ma, mgbe Adam na Iv nupụụrụ Chineke isi, ha ghọrọ ndị na-ezughị okè. Ha kara nká ma mechaa nwụọ. Anyịnwa na-akakwa nká ma na-anwụ anwụ nihi na anyị ketara mmehie naka Adam.Isi nke 3, para. nke 7;Isi nke 5, para. nke 310 AMAGEDỌNAmagedọn bụ agha Chineke ga-eji bibie ụwa Setan na ndị ọjọọ juru na ya.Isi nke 3, para. nke 13;Isi nke 8, para. nke 18ALAEZE CHINEKEAlaeze Chineke bụ ọchịchị Jehova hiwere neluigwe. Ọ bụ Jizọs Kraịst bụ Eze Alaeze ahụ. Jehova ga-eji Alaeze ahụ wepụ nsogbu niile juru nụwa a. Ọ bụ Alaeze a ga-achị ụwa niile.Isi nke 3, para. nke 1412 JIZỌS KRAỊSTChineke bu ụzọ kee Jizọs tupu ya ekee onye ọ bụla ọzọ ma ọ bụ ihe ọ bụla ọzọ. Jehova zitere ya nụwa ka ọ nwụọ maka mmehie mmadụ niile. Ndị mmadụ mechara gbuo Jizọs ma Jehova kpọlitere ya nọnwụ. Ugbu a, ọ bụzi Eze Alaeze Chineke neluigwe.Isi nke 4, para. nke 213 AMỤMA GBASARA IZU IRI ASAABaịbụl buru amụma gbasara mgbe Mesaya ga-abịa. Ọ ga-abịa mgbe oge Baịbụl kpọrọ izu iri isii na itoolu gwụchara. Oge ahụ bidoro nafọ 455 T.O.N.K. ma gwụchaa nafọ 29.Olee otú anyị si mara na oge ahụ gwụchara nafọ 29? Izu iri isii na itoolu ahụ malitere nafọ 455 T.O.N.K. Ọ bụ nafọ ahụ ka Nehemaya laghachiri Jeruselem ma malite iwughachi ya. Daniel 9:25;Nehemaya 2:1,5-8 Ọ bụrụ na mmadụ anụ otu ọnwa, ihe ga-agbata ya nobi bụ abalị iri atọ. Notu aka ahụ, otu izu pụtara ụbọchị asaa. Ma izu ndị ahụ e kwuru okwu ha namụma ahụ abụghị izu ụbọchị asaa nkịtị. Izu nke ọ bụla bụ afọ asaa ma e jiri ihe Baịbụl kwuru gụọ ya, ya bụ, otu ụbọchị maka otu afọ. Ọnụ Ọgụgụ 14:34;Ezikiel 4:6 Ọ pụtara na izu iri isii na itoolu ahụ bụ narị afọ anọ na iri asatọ na atọ, ya bụ, iri isii na itoolu e ji asaa mụbaa. Ọ bụrụ na anyị amalite nafọ 455 T.O.N.K. gụọ narị afọ anọ na iri asatọ na atọ, ọ ga-ebute anyị nafọ 29. Ọ bụ nafọ ahụ ka e mere Jizọs baptizim, ya aghọọ Mesaya.Luk 3:1, 2,21, 22.Amụma ahụ kwukwara gbasara otu izu ọzọ, ya bụ, afọ asaa ọzọ. Ọ bụ nime afọ asaa ahụ, ya bụ, nafọ 33, ka a ga-egbu Mesaya ahụ. Nafọ 36, e bidokwara ikwusara ndị niile ọzọ na-abụghị ndị Juu ozi ọma Alaeze Chineke.Daniel 9:24-27.Isi nke 4, para. nke 714 OZIZI ATỌ NIME OTUBaịbụl kwuru na ọ bụ Jehova kere ihe niile nakwa na o kere Jizọs tupu ya ekee ihe ọ bụla ọzọ ma ọ bụ onye ọ bụla ọzọ. Ndị Kọlọsi 1:15, 16 Jizọs abụghị Chineke Pụrụ Ime Ihe Niile. O nweghịkwa mgbe o kwuru na ya na Chineke hà. O kwuru, si: Nna m ka m ukwuu. Jọn 14:28;1 Ndị Kọrịnt 15:28 Ma, ụfọdụ okpukpe na-akụzi na Chineke bụ Atọ nIme Otu, ya bụ, Chineke Nna, Chineke Ọkpara, na Chineke mmụọ nsọ. Ma, nke bụ eziokwu bụ na okwu ahụ bụ Atọ nIme Otu adịghị na Baịbụl. Ọ bụ ozizi ụgha.Mmụọ nsọ bụ ike Chineke ji arụ ọrụ. A naghị ahụ ya anya, o jikwa ya eme ihe ọ bụla ọ chọrọ ime. Ọ bụghị onye. Dị ka ihe atụ, Baịbụl kwuru na Ndị Kraịst oge mbụjupụtarana mmụọ nsọ, Jehova ekwuokwa, sị: Mga-awụkwasịmmụọ m nahụ ụdị anụ ahụ ọ bụla.Ọrụ Ndịozi 2:1-4,17.Isi nke 4, para. nke 12;Isi nke 15, para. nke 1715 OBEGịnị mere ezigbo Ndị Kraịst anaghị eji obe efe Chineke?Kemgbe ụwa, ndị okpukpe ụgha na-eji obe efe ofufe. Noge ochie, ndị ọgọ mmụọ ndị na-eme ememme mmekọahụ nakwa ndị na-efe ihe ndị e kere eke na-eji obe efe ofufe. Malite noge Kraịst nwụchara ruo ihe dị ka narị afọ atọ, Ndị Kraịst ejighị obe fee ofufe. Ka oge na-aga, otu eze chịrị Rom aha ya bụ Constantine mere ka obe bụrụ ihe bụ isi ndị kpọrọ onwe ha Ndị Kraịst ji efe ofufe. Ihe mere o ji mee ihe a bụ ka ndị ọgọ mmụọ nabata okpukpe ndị ahụ kpọrọ onwe ha Ndị Kraịst. Ma nke bụ eziokwu bụ na o nweghị ihe ọ bụla jikọrọ Jizọs Kraịst na obe. Akwụkwọ bụNew Catholic Encyclopediakwuru, sị: Ma ndị dịrị ndụ tupu oge Ndị Kraịst ma ndị na-abụghị Ndị Kraịst jicha obe fee ofufe.Jizọs anwụghị nelu obe. Okwu Grik a sụgharịrị obe pụtara osisi kwụ ọtọ. Akwụkwọ a na-akpọThe Companion Biblekwuru na o nweghị ihe ọ bụla gosiri na okwu Grik ahụdị nAgba Ọhụrụ pụtara ogwe osisi abụọ a kụkọtara ọnụ. Jizọs nwụrụ nelu otu osisi kwụ ọtọ.Jehova achọghị ka anyị jiri obe ma ọ bụ ihe ọ bụla yiri obe na-efe ya ofufe.Ọpụpụ 20:4, 5;1 Ndị Kọrịnt 10:14.Isi nke 5, para. nke 12NCHETA ỌNWỤ JIZỌSJizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya ka ha na-echeta ọnwụ ya. Ha na-echeta ọnwụ ya kwa afọ nabalị iri na anọ nọnwa Naịsan. Ọ bụ ụbọchị ahụ ka ụmụ Izrel jibu eme Ememme Ngabiga. Ndị Kraịst mewe Ncheta Ọnwụ Jizọs, ha na-ebugharị achịcha bụ ihe na-anọchi anya ahụ Jizọs. Ha na-ebugharịkwa mmanya bụ ihe na-anọchi anya ọbara ya. Ọ bụ ndị ga-eso Jizọs chịa neluigwe na-ata achịcha ma na-aṅụ mmanya ahụ. Ndị nwere olileanya iketa ndụ ebighị ebi nụwa na-anọkwa ya ma a na-echeta ọnwụ Jizọs. Ma ha anaghị eso ata achịcha ma ọ bụ ṅụọ mmanya ahụ.Isi nke 5, para. nke 2117 MKPỤRỤ OBINaBaịbụl NsọNsụgharị Ụwa Ọhụrụ nke Akwụkwọ Nsọ,okwu ahụ bụ mkpụrụ obi pụtara 1 mmadụ, 2 anụmanụ, ma ọ bụkwanụ 3 ndụ mmadụ ma ọ bụ ndụ anụmanụ. Ka anyị lee ebe ụfọdụ gosiri na ọ pụtara ihe ndị ahụ:Mmadụ.Nụbọchị Noa, mmadụ ole na ole, ya bụ, mkpụrụ obi asatọ, gafere mmiri ahụ nenweghị ihe mere ha. 1 Pita 3:20 Namaokwu Baịbụl a, mkpụrụ obi bụ ndị mmadụ, ya bụ, Noa na nwunye ya, ụmụ ha atọ, na ndị nwunye ha.Anụmanụ.Chineke wee sị: Ka mmiri nupụta ìgwè mkpụrụ obi dị ndụ, ka anụ ufe na-efegharịkwa nelu ụwa nihu mbara eluigwe. Chineke wee sị: Ka ala wepụta mkpụrụ obi dị ndụ nụdị ha dị iche iche, anụ ụlọ na anụ ndị ọzọ na-agagharị agagharị na anụ ọhịa nke ụwa nụdị ya dị iche iche. O wee dị otú ahụ.Jenesis 1:20,24.Ndụ mmadụ ma ọ bụ ndụ anụmanụ.Jehova gwara Mozis, sị: Ndị niile na-achụ nta mkpụrụ obi gị anwụwo. Ọpụpụ 4:19 Mgbe Jizọs nọ nụwa, o kwuru, sị: Abụ m onye ọzụzụ atụrụ ọma; onye ọzụzụ atụrụ ọma na-atọgbọ mkpụrụ obi ya nihi atụrụ ya.Jọn 10:11.Ihe ọzọ bụ na ọ bụrụ na a sị na mmadụ ji mkpụrụ obi ya dum mee ihe, ọ pụtara na onye ahụ ji obi ya niile na ike ya niile mee ihe ahụ. Matiu 22:37;Diuterọnọmi 6:5 E nwekwara ike ikwu na ihe na-agụ mmadụ ma ọ bụ anụmanụ agụụ bụ mkpụrụ obi ya ka ọ na-agụ. E nwedịrị ike ịkpọ onye nwụrụ anwụ ma ọ bụ anụmanụ nwụrụ anwụ mkpụrụ obi nwụrụ anwụ.Ọnụ Ọgụgụ 6:6;Ilu 23:2;Aịzaya 56:11;Hagaị 2:13.Isi nke 6, para. nke 5;Isi nke 15, para. nke 1718 MMỤỌNaBaịbụl NsọNsụgharị Ụwa Ọhụrụ nke Akwụkwọ Nsọ,okwu Hibru na okwu Grik a sụgharịrị mmụọ nwere ike ịpụta ihe dị iche iche. Ma, ha niile pụtara ihe a na-anaghị ahụ anya, dị ka ikuku ma ọ bụ ume ụmụ mmadụ na ụmụ anụmanụ na-eku. Okwu Hibru na okwu Grik ahụ nwekwara ike ịpụta ndị bụ mmụọ ma ọ bụkwanụ mmụọ nsọ, nke bụ ike Chineke ji arụ ọrụ. Baịbụl ekwughị na e nwere ihe dị mmadụ nahụ nke na-esi nahụ ya pụọ ma gaa dịrị ndụ ebe ọzọ ma onye ahụ nwụọ.Ọpụpụ 35:21;Abụ Ọma 104:29;Matiu 12:43;Luk 11:13.Isi nke 6, para. nke 5;Isi nke 15, para. nke 1719 GEHENAGehena bụ aha otu ndagwurugwu dị na Jeruselem ebe a na-akpọ ihe e kpofuru ekpofu ọkụ. Noge Jizọs, o nweghị ihe gosiri na a na-atụba mmadụ ma ọ bụ anụmanụ nebe ahụ iji taa ya ahụhụ. Nihi ya, Gehena abụghị ebe a na-anaghị ahụ anya a kwanyere ọkụ nke a na-atụba ndị nwụrụ anwụ ka ha nọrọ na-ata ahụhụ ruo mgbe ebighị ebi.Mgbe Jizọs kwuru na e nwere ndị a ga-atụba na Gehena, ihe ọ na-ekwu bụ na a ga-ebibi ndị ahụ kpamkpam, ha agharazie ịnọ ndụ.Matiu 5:22;10:28.Isi nke 7, para. nke 2020 EKPERE ONYENWE ANYỊEkpere Onyenwe Anyị bụ ekpere Jizọs ji kụziere ndị na-eso ụzọ ya otú ha ga-esi na-ekpe ekpere. A na-akpọkwa ya ekpere Nna Anyị nke Bi nEluigwe. Nekpere ahụ, Jizọs gwara anyị ka anyị na-ekpe ekpere, sị:Ka e doo aha gị nsọIhe ọ pụtara bụ na anyị chọrọ ka e mee ihe ga-egosi na ebubo niile a na-ebo Jehova abụghị eziokwu. O bụrụ na e doo aha Chineke nsọ, ndị niile bí neluigwe na ndị niile bí nụwa ga na-asọpụrụ aha ya.Ka alaeze gị bịaIhe ọ pụtara bụ na anyị chọrọ ka Alaeze Chineke bibie ụwa ọjọọ Setan, chịwa ụwa, meekwa ka ụwa ghọọ paradaịs.Ka uche gị meekwa nụwaIhe ọ pụtara bụ na anyị chọrọ ka ihe Chineke bu nobi kee ụwa a mezuo, ka ndị na-erubere ya isi zuo okè, birikwa na paradaịs ruo mgbe ebighị ebi. Ị manụ na ọ bụ ihe Chineke bu nobi maka ụmụ mmadụ mgbe o kere ha.Isi nke 8, para. nke 221 IHE MGBAPỤTAJehova ji Ọkpara ya napụta ụmụ mmadụ naka mmehie na ọnwụ. Ihe mgbapụta ahụ bụ ụgwọ a ga-akwụ iji mee ka anyị zuo okè otú Adam zuru tupu ya enupụrụ Chineke isi. Ọ bụkwa ya ga-eme ka anyị na Jehova dịghachi ná mma. Chineke zitere Jizọs nụwa ka ọ nwụọ maka mmehie anyị. Nihi ọnwụ ahụ Jizọs nwụrụ, onye ọ bụla nime anyị nwere ike ịdị ndụ ebighị ebi ma zuo okè.Isi nke 8, para. nke 21;Isi nke 9, para. nke 1322 GỊNỊ MERE AFỌ 1914 JI BỤRỤ AFỌ PỤRỤ ICHE?Amụma dị naDaniel isi anọmere ka anyị ghọta na Chineke ga-eme ka Alaeze ya malite ịchị nafọ 1914.Amụma ahụ:Jehova mere ka Nebukadneza rọọ otu nnukwu osisi e gbuturu egbutu ná nrọ. Mgbe e gbutuchara ya, e kere úkwù ya agbụ ígwè na agbụ ọla kọpa ka ọ ghara ipu ome ruo oge asaa. Oge asaa ahụ gachaa, osisi ahụ ga-amalite ito ọzọ.Daniel 4:1,10-16.Ihe amụma ahụ pụtara:Osisi ahụ nọchiri anya ọchịchị Chineke. Jehova ji ndị eze nọ na Jeruselem chịa ụmụ Izrel ọtụtụ afọ. 1 Ihe E Mere 29:23 Ma, Chineke mere ka ndị eze ahụ kwụsị ịchị ndị ya mgbe ha malitere inupụrụ ya isi. E bibiri Jeruselem nafọ 607 T.O.N.K. Ọ bụkwa nafọ ahụ ka oge asaa ahụ malitere. 2 Ndị Eze 25:1,8-10;Ezikiel 21:25-27 Ọ bụkwa oge asaa ahụ ka Jizọs na-ekwu okwu ya mgbe o kwuru na ndị mba ọzọ ga-azọ Jeruselem ụkwụ, ruo mgbe oge a kara aka nke ndị mba ọzọ ga-ezu. Luk 21:24 Ihe ahụ Jizọs kwuru gosiri na oge asaa ahụ agwụghị mgbe ahụ ọ nọ nụwa. Jehova kwukwara na ya ga-ahọpụta eze ọzọ ná ngwụcha oge asaa ahụ. Ọ bụ Jizọs bụ eze ọhụrụ ahụ. Ọ bụkwa ọchịchị ya ka a ga-eji gọzie ụmụ mmadụ ruo mgbe ebighị ebi.Luk 1:30-33.Otú oge asaa ahụ hà:Oge asaa ahụ bụ puku afọ abụọ, narị afọ ise na iri abụọ. Ọ bụrụ na anyị amalite nafọ 607 T.O.N.K. gụọ puku afọ abụọ, narị afọ ise na iri abụọ, ọ ga-ebute anyị nafọ 1914. Ọ bụ nafọ ahụ ka Jehova mere Jizọs eze neluigwe ka ọ malite ịchị Alaeze ya.Olee otú anyị si nweta puku afọ abụọ, narị afọ ise na iri abụọ? Baịbụl kwuru na oge atọ na ọkara bụ otu puku ụbọchị na narị ụbọchị abụọ na iri isii. Mkpughe 12:6,14 Nihi ya, oge asaa ga-abụ oge atọ na ọkara ahụ ụzọ abụọ, ya bụ, puku ụbọchị abụọ na narị ụbọchị ise na iri abụọ. Puku ụbọchị abụọ na narị ụbọchị ise na iri abụọ ahụ pụtara puku afọ abụọ na narị afọ ise na iri abụọ ma e jiri ihe Baịbụl kwuru gụọ ya, ya bụ, otu ụbọchị maka otu afọ.Ọnụ Ọgụgụ 14:34;Ezikiel 4:6.Isi nke 8, para. nke 2323 MAỊKEL ONYEISI NDỊ MMỤỌ OZIBaịbụl kwuru na e nwere naanị otu onye bụ onyeisi ndị mmụọ ozi. Aha ya bụ Maịkel.Daniel 12:1;Jud 9.Maịkel bụ ọchịagha ndị mmụọ ozi Chineke.Mkpughe 12:7kwuru, sị: Maịkel na ndị mmụọ ozi ya busoro dragọn ahụ na ndị mmụọ ozi ya agha. Ihe akwụkwọ Mkpughe kwuru gosiri na ọ bụ Jizọs bụ ọchịagha ndị mmụọ ozi. Nihi ya, Maịkel bụ aha ọzọ a na-akpọ Jizọs.Mkpughe 19:14-16.Isi nke 9, para. nke 424 OGE IKPEAZỤOge ikpeazụ bụ oge ọtụtụ ihe dị egwu ga na-eme nụwa tupu Alaeze Chineke ebibie ụwa Setan. Ihe ọzọ Baịbụl kpọrọ oge a bụ ọgwụgwụ usoro ihe a nakwa ọnụnọ nke Nwa nke mmadụ. Matiu 24:3,27,37 Mgbe oge ikpeazụ a malitere bụ mgbe Alaeze Chineke malitere ịchị neluigwe nafọ 1914. Ọ ga-agwụkwa mgbe a ga-ebibi ụwa Setan nagha Amagedọn.2 Timoti 3:1;2 Pita 3:3.Isi nke 9, para. nke 525 MBILITE NỌNWỤChineke nwere ikike ịkpọlite ndị nwụrụ anwụ nọnwụ. O nwere mmadụ itoolu Baịbụl gwara anyị na a kpọlitere nọnwụ. Ịlaịja, Ịlaịsha, Jizọs, Pita, na Pọl kpọlitechara ndị mmadụ nọnwụ. Ọ bụ Chineke nyere ha ike ha ji rụọ ọrụ ebube ahụ. Jehova kwere nkwa na ya ga-akpọlite ma ndị ezi omume ma ndị ajọ omume ka ha biri nụwa. Ọrụ Ndịozi 24:15 Baịbụl kwukwara na o nwere ndị a ga-akpọlite nọnwụ, ha agaa eluigwe. Ndị a bụ ndị Chineke họọrọ ka ha soro Jizọs chịa nAlaeze ya.Jọn 5:28, 29;11:25;Ndị Filipaị 3:11;Mkpughe 20:5, 6.Isi nke 9, para. nke 1326 IME MGBAASỊ MA Ọ BỤ IFE NDỊ MMỤỌ ỌJỌỌ OFUFEOnye ọ bụla na-aga ajụ dibịa afa ase ma ọ bụ sí nụzọ ọ bụla ọzọ na-ajụ ndị mmụọ ase na-eme mgbaasị. Omume a jọgburu onwe ya. Ihe mere ndị mmadụ na-eji aga ajụ ndị dibịa afa ase bụ na ha kweere na mmadụ nwụọ ya aghọọ mmụọ malite kpawa ike. Ndị mmụọ ọjọọ na-emekwa ka ndị mmadụ nupụwara Chineke isi. Ndị na-eji kpakpando akọ ihe ga-eme nọdịnihu, ndị na-eme majik, ndị na-eme anwansi, ndị na-ata amusu, na ndị kweere nkwenkwe ụgha dị iche iche socha ná ndị na-eme mgbaasị. Ọtụtụ akwụkwọ, fim, na egwú dị iche iche na-eme ka ime mgbaasị na anwansi yie ihe na-eme obi ụtọ na ihe ọ na-enweghị ihe o mere. Ihe ọtụtụ ndị na-eme ma ndị mmadụ nwụọ na-egosi na ha na-efe ndị mmụọ ọjọọ. Ha na-achụrụ ndị nwụrụ anwụ àjà, na-eme oké oriri nolili ozu, na-akwa ozu ugboro abụọ, na-agba mkpe, na-amụkwara ozu anya abalị. Ndị mmadụ na-aṅụkarị ọgwụ ọjọọ mgbe ọ bụla ha chọrọ ka ha na ndị mmụọ ọjọọ mekọọ ihe.Ndị Galeshia 5:20;Mkpughe 21:8.Isi nke 10, para. nke 10;Isi nke 16, para. nke 427 Ọ BỤ JEHOVA KWESỊRỊ ỊCHỊ ELUIGWE NA ỤWAJehova bụ Chineke Pụrụ Ime Ihe Niile. Ọ bụkwa ya kere ihe niile. Mkpughe 15:3 Nihi ya, ọ bụ ya nwe ihe niile. O nweghịkwa onye ọzọ kwesịrị ịchị eluigwe na ụwa ma e wezụga ya. Abụ Ọma 24:1;Aịzaya 40:21-23;Mkpughe 4:11 Jehova meere ihe niile o kere iwu na-achị ha. Ọ bụkwa ya ka ọ dịịrị ịhọrọ onye ọ chọrọ ka ọ chịwa. Anyị na-egosi na anyị na-akwado ọchịchị Chineke ma ọ bụrụ na anyị hụrụ ya nanya ma na-erubere ya isi.1 Ihe E Mere 29:11.Isi nke 11, para. nke 1028 ITE IMEIte ime bụ mmadụ ịkpachara anya gbuo nwa e bu nafọ. Ọ naghị abụ ihe e mere namaghị ama, ọ bụghịkwa ihe na-eme nahụ nwaanyị dị ime na-akpata ya. Nwaanyị tụrụ ime, nwa ọ dị ime ya abụghị akụkụ ahụ ya. Nwa ahụ nọ nakpa nwa bụ mmadụ ọzọ nọọrọ onwe ya.Isi nke 13, para. nke 529 MMỊNYE ỌBARAMmịnye ọbara pụtara ịmịnye mmadụ ọbara onye ọzọ ma ọ bụkwanụ ịmịnye mmadụ ọbara ya a mịpụtara dowe na friji ma ọ bụ nebe ọzọ. Ọ pụtakwara ịmịnye mmadụ ihe anọ bụ isi dị nọbara. Ihe anọ ndị ahụ bụ mmiri dị nọbara, mkpụrụ ndụ na-acha uhie uhie, mkpụrụ ndụ na-acha ọcha, na mkpụrụ ndụ nke na-eme ka ọbara kwụsị ịgba.Isi nke 13, para. nke 1330 ỊDỌ AKA NÁ NTỊNa Baịbụl, ịdọ aka ná ntị apụtaghị naanị ịta mmadụ ahụhụ. Kama, ọ pụtakwara ịkụziri mmadụ ihe, inye ya ntụziaka, nakwa ịgbazi ya. Jehova anaghị eji iwe na obi ọjọọ adọ mmadụ aka ná ntị. Ilu 4:1, 2 Ndị nne na nna kwesịrị ịmụta ihe notú Jehova si adọ mmadụ aka ná ntị. Ọ na-adọ mmadụ aka ná ntị otú ga-eru onye ahụ nobi, nke ga-eme ka ọ na-agụ onye ahụ agụụ ka ọ na-adọ ya aka ná ntị. Ilu 12:1 Jehova hụrụ ndị ya nanya, na-akụzikwara ha ihe. Ọ na-enye ha ndụmọdụ ndị na-enyere ha aka ịjụ ozizi ụgha. Ihe ndị ọ na-akụziri ha na-enyekwara ha aka irubere ya isi. Mgbe ndị nne na nna na-adọ ụmụ ha aka ná ntị, ha kwesịrị ime ka ha ghọta ihe mere ha ji kwesị ịna-erube isi. Ha kwesịkwara iji oge ahụ na-akụziri ha otú ha ga-esi hụ Jehova nanya nakwa otú ha ga-esi na-eme ihe Baịbụl kwuru.Isi nke 14, para. nke 1331 NDỊ MMỤỌ ỌJỌỌA naghị ahụ ndị mmụọ ọjọọ anya. Ha nwere ike karịrị nke mmadụ. Ndị mmụọ ọjọọ bụbu ndị mmụọ ozi Chineke. Ma, ha ghọrọ ndị mmụọ ọjọọ na ndị iro Chineke mgbe ha nupụụrụ ya isi. Jenesis 6:2;Jud 6 Ha si otú ahụ soro Ekwensu na-enupụrụ Jehova isi.Diuterọnọmi 32:17;Luk 8:30;Ọrụ Ndịozi 16:16;Jems 2:19.Isi nke 16, para. nke 4 