 Ịhụya Chineke lv-IB  Nọrọnụ nỊhụya ChinekePeeji Mbụ na nke Ndị Bipụtara Akwụkwọ AEbe E Si Nweta Foto: Peeji nke 134: Mixaage fotostock Peeji nke 201:  bilderloungeTips RFage fotostockA naghị ere akwụkwọ a ere. O so nọrụ ịkụzi Baịbụl a na-arụ nụwa dum nke e ji onyinye si ndị mmadụ nobi akwado.Ị chọọ inye onyinye, biko gaa na Ọ gwụkwala ma è gosiri nsụgharị ọzọ, amaokwu Baịbụl ndị e dere nakwụkwọ a sitere na Baịbụl e ji asụsụ Igbo a na-ede noge a dee, ya bụ,Baịbụl NsọNsụgharị Ụwa Ọhụrụ nke Akwụkwọ NsọNke E Biri na 2012Igbo lv-IB 2008Watch Tower Bible and Tract Society of PennsylvaniaIsiokwu Ndị Dị nIme Akwụkwọ AAkwụkwọ Ozi Si nAka Òtù Na-achị IsiEzi Onye Hụrụ Jehova nAnya:Jizọs sịrị: Ị ga-amara eziokwu ahụ, eziokwu ahụ ga-emekwa ka i nwere onwe gị. Jọn 8:32 Ihe ahụ o kwuru na-agba ume nke ukwuu! Nezie, e nwere ike ịmara eziokwu ahụ, ọbụna noge ikpeazụ a dị oké egwu, mgbe ụgha juru ebe niile. 2 Timoti 3:1 Ì chetara mgbe mbụ ị ghọtara eziokwu ahụ a kọwara nOkwu Chineke? Ọ tọrọ gị ụtọ nezie!Otú ọ dị, ọ bụ ezie na ọ dị mkpa ka anyị nweta ezi ihe ọmụma nke eziokwu ahụ ma na-akọrọ ya ndị ọzọ mgbe niile, anyị aghaghị ịna-eme ihe eziokwu ahụ na-ekwu. Ọ bụrụ na anyị chọrọ ime otú ahụ, anyị kwesịrị ịnọrọ nịhụya Chineke. Gịnị ka ọ pụtara? Ihe Jizọs kwuru nabalị ikpeazụ tupu ya anwụọ zara ajụjụ ahụ. Ọ gwara ndịozi ya kwesịrị ntụkwasị obi, sị: Ọ bụrụ na unu edebe ihe m nyere niwu, unu ga-anọgide nịhụya m, dị nnọọ ka m debere ihe Nna m nyere niwu wee nọgide nịhụya ya. Jọn 15:10.Buru nuche na Jizọs nọgidere nịhụya Chineke site nidebe ihe Nna ya nyere niwu. Otú ahụ ka anyị kwesịkwara ime taa. Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịnọrọ nịhụya Chineke, anyị kwesịrị ịna-eme ihe eziokwu ahụ na-ekwu ná ndụ anyị na-ebi kwa ụbọchị. Jizọs kwuru notu abalị ahụ, sị: Ọ bụrụ na unu maara ihe ndị a, unu ga-enwe obi ụtọ ma ọ bụrụ na unu ana-eme ha.Jọn 13:17.Anyị nwere ezigbo olileanya na akwụkwọ a ga-enyere gị aka ịnọgide na-eme ihe eziokwu ahụ na-ekwu eme ná ndụ gị, si otú ahụ nọrọ nịhụya Chineke . . . nke na-eduga ná ndụ ebighị ebi.Jud 21.1 Nke a Bụ Ihe Ịhụ Chineke nAnya Pụtara1, 2. Gịnị na-akpali gị ịhụ Jehova Chineke nanya?Ị HỤRỤ Chineke nanya? Ọ bụrụ na ị rarala ndụ gị nye Jehova Chineke, gị na ya ana-enwekwa mmekọrịta, nezie ị ga-eji obi gị dum zaa eeihe ị zara zikwara ezi! Anyị kwesịrị ịhụ Jehova nanya. Anyị hụrụ Chineke nanya nihi na ọ hụrụ anyị nanya. Baịbụl kwuru, sị: Ma anyị onwe anyị nwere ịhụya, nihi na Jehova bu ụzọ hụ anyị nanya.1 Jọn 4:19.2Jehova bu ụzọ gosi anyị ịhụya ya. O nyere anyị ebe obibi mara mma nke bụ ụwa. Ọ na-egbo mkpa anụ ahụ anyị na mkpa ihe onwunwe anyị. Matiu 5:43-48 Karịsịa, ọ na-egbo mkpa ime mmụọ anyị. O nyere anyị Okwu ya bụ Baịbụl. Ọ gwakwara anyị ka anyị na-ekpeku ya ekpere, kwekwa anyị nkwa na ya ga na-aza ekpere anyị, na-enyekwa anyị mmụọ nsọ ya nke ga na-enyere anyị aka. Abụ Ọma 65:2;Luk 11:13 Nke ka nke, o zitere Ọkpara ya ọ kacha hụ nanya ka ọ bụrụ Onye Mgbapụta ga-agbapụta anyị ná mmehie na ọnwụ. Jehova egosiwo anyị ịhụya dị ukwuu!Jọn 3:16;Ndị Rom 5:8.3. a Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịnọgide nịhụya Chineke, gịnị ka anyị ga-eme? b Olee ajụjụ dị mkpa anyị kwesịrị ichebara echiche, oleekwa ebe anyị ga-ahụ azịza ya?3Jehova chọrọ ka anyị na-erite uru nịhụya ya ruomgbe ebighị ebi. Otú ọ dị, ọ bụ anyị ka ọ dịịrị ikpebi ma ànyị ga-eme otú ahụ ma ọ bụ na anyị agaghị eme. Okwu Chineke na-agba anyị ume, sị: Nọrọnụ nịhụya Chineke . . . nke na-eduga ná ndụ ebighị ebi. Jud 21 Okwu ahụ bụ nọrọnụ gosiri na anyị ga na-agbalịsi ike ma ọ bụrụ na anyị chọrọ ịnọgide nịhụya Chineke. Anyị kwesịrị igosi na anyị hụrụ Chineke nanya nihi ịhụya ọ hụrụ anyị. Ya mere, ajụjụ dị mkpa anyị ga-echebara echiche bụ Olee otú m nwere ike isi gosi na m hụrụ Chineke nanya? Anyị ga-ahụ azịza ya nihe Jọn onyeozi kwuru site nike mmụọ nsọ. O kwuru, sị: Nke a bụ ihe ịhụ Chineke nanya pụtara, ka anyị na-edebe ihe o nyere niwu; ma ihe o nyere niwu adịghị arọ. 1 Jọn 5:3 Anyị kwesịrị ịtụle nke ọma ihe ihe a o kwurupụtara, nihi na anyị chọrọ igosi Chineke na anyị hụrụ ya nanya nke ukwuu.NKE A BỤ IHE ỊHỤ CHINEKE NANYA PỤTARA4, 5. a Gịnị ka okwu ahụ bụ ịhụ Chineke nanya pụtara? b Kọwaa otú ịhụ Jehova nanya si malite ịdị gị nobi.4Ịhụ Chineke nanyagịnị ka Jọn onyeozi bu nobi mgbe o dere okwu ndị ahụ? Ihe Jọn na-ekwu banyere ya abụghị ịhụya Chineke nwere nebe anyị nọ, kama, ọ na-ekwu banyere ịhụya anyị nwere nebe Chineke nọ. Ì nwere ike icheta mgbe ịhụ Jehova nanya malitere ịdị gị nobi?Nraranye na baptizim na-egosi na mmadụ amalitela iji obi ya dum na-erubere Jehova isi ná ndụ ya5Chetụgodị echiche banyere mgbe ị malitere ịmụ eziokwu banyere Jehova na nzube ya, gị amalite inwe okwukwe. Ị ghọtara mgbe ahụ na ọ bụ ezie na mgbe a mụrụ gị, ị bụ onye mmehie nke ya na Chineke na-adịghị ná mma, Jehova si naka Kraịst mepeere gị ụzọ ị ga-esi nweta izu okè ahụ Adam tụfuru, na ụzọ ị ga-esi nweta ndụ ebighị ebi. Matiu 20:28;Ndị Rom 5:12,18 Ị malitere ịghọta na ọ bụ àjà dị ukwuu ka Jehova chụrụ mgbe o zitere Ọkpara ya ọ kacha hụ nanya ka ọ nwụọ nihi gị. O ruru gị nobi. I wee malite inwe ịhụya nebe Chineke nọ, bụ onye hụrụ gị nanya nke ukwuu otú ahụ.1 Jọn 4:9, 10.6. Olee otú e si egosi ezi ịhụya, gịnịkwa ka i mere nihi ịhụya ị hụrụ Chineke?6Otú ọ dị, naanị ihe ịhụya ahụ dị gị nobi gosiri bụ na ị malitela inwe ezi ịhụya nebe Jehova nọ. Ịhụya anaghị adị mmadụ naanị nobi; a naghịkwa ekwu ya naanị nọnụ. Inwe ezi ịhụya nebe Chineke nọ abụghị naanị ịsị, Ahụrụ m Jehova nanya. Dị ka okwukwe, ihe e ji amata ezi ịhụya bụ ihe ọ kpaliri mmadụ ime. Jems 2:26 E kwuo ya kpọmkwem, otú anyị ga-esi egosi na anyị nwere ịhụya bụ imere onye anyị hụrụ nanya ihe ga-adị ya mma. Nihi ya, mgbe ịhụya i nwere nebe Jehova nọ gbanyere mgbọrọgwụ nobi gị, o mere ka ị chọọ ibi ndụ nkega-adị Nna gị nke eluigwe mma. Ị bụ Onyeàmà e mere baptizim? Ọ bụrụ na ị bụ, ezigbo ịhụya ahụ na ntụkwasị obi i nwere nebe Chineke nọ mere ka i mee mkpebi kasị mkpa ị ga-eme ná ndụ gị. Ị raara onwe gị nye Jehova na ị ga-eme uche ya. I gosikwara ya site nịbụ onye e mere baptizim. Ndị Rom 14:7, 8 Otu nime ụzọ anyị ga-esi emezu nkwa a dị mkpa anyị kwere Jehova bụ ihe ọzọ Jọn onyeozi kwuru.ANYỊ NA-EDEBE IHE O NYERE NIWU7. Olee ụfọdụ nime ihe Chineke nyere niwu, gịnịkwa ka idebe ha pụtara?7Jọn kọwara ihe ịhụ Chineke nanya pụtara: Anyị na-edebe ihe o nyere niwu. Olee ihe Chineke nyere niwu? Jehova nyere anyị iwu dị iche iche a kapịrị ọnụ site nOkwu ya bụ Baịbụl. Dị ka ihe atụ, ọ sịrị anyị emela ihe ndị dị ka ịṅụbiga mmanya okè, ịkwa iko, ikpere arụsị, izu ohi, na ịgha ụgha. 1 Ndị Kọrịnt 5:11;6:18;10:14;Ndị Efesọs 4:28;Ndị Kọlọsi 3:9 Idebe ihe Chineke nyere niwu pụtara ibi ndụ kwekọrọ nụkpụrụ ndị doro anya o nyere na Baịbụl banyere omume ọma.8, 9. Olee otú anyị pụrụ isi mata ihe dị Jehova mma ọbụna nebe iwu Baịbụl na-ekwughị ihe ọ bụla kpọmkwem? Nye ihe atụ.8Otú ọ dị, ọ bụrụ na anyị chọrọ ime ihe dị Jehova mma, ihe anyị ga-eme abụghị naanị irube isi nihe o kwuru bụ iwu ya. Jehova ejighị iwu ga-eduzi ihe niile anyị na-eme ná ndụ kwa ụbọchị kee anyị agbụ. Ya mere, kwa ụbọchị, anyị pụrụ ịhụ ọtụtụ ihe iwu Baịbụl na-ekwughị ihe ọ bụla banyere ha. Nihe ndị dị otú ahụ, olee otú anyị ga-esi mata ihe ga-adị Jehova mma? Nime Baịbụl, e nwere ọtụtụ ihe na-eme ka ihe bụ echiche Chineke doo anya. Ka anyị na-amụ Baịbụl, anyị na-amata ihe Jehova hụrụ nanya na ihe ọ kpọrọ asị. Abụ Ọma 97:10;Ilu 6:16-19 Anyị na-aghọta àgwà na omume na-atọ ya ụtọ. Ka anyị na-amụkwu banyere àgwà Jehova na ụzọ ya, otú ahụ ka anyị ga-enwekwu ike ime ka echiche ya na-eduzimkpebi anyị nakwa ihe anyị na-eme. Ya mere, ọbụna mgbe a na-enweghị iwu a kapịrị ọnụ Baịbụl nyere, anyị nwere ike ịghọta ihe uche Jehova bụ.Ndị Efesọs 5:17.9Dị ka ihe atụ, ọ dịghị iwu Baịbụl nyere nke sịrị ka anyị ghara ile vidio ma ọ bụ TV ebe a na-egosi ime ihe ike jọgburu onwe ya ma ọ bụ mmekọahụ rụrụ arụ. Ma, ọ bụ na anyị ekwesịghị ịma na ile ihe ndị ahụ adịghị mma, ọ bụrụgodị na ọ dịghị iwu ọ bụla sịrị ka anyị ghara ile ha? Anyị ma otú Jehova si ele ihe ndị ahụ anya. Okwu ya gwara anyị hoo haa, sị: Mkpụrụ obi Jehova kpọrọ onye ọ bụla nke hụrụ ime ihe ike nanya asị. Abụ Ọma 11:5 Baịbụl kwukwara, sị: Chineke ga-ekpe ndị na-akwa iko na ndị bụ di ma ọ bụ nwunye na-akwa iko ikpe. Ndị Hibru 13:4 Ọ bụrụ na anyị echebara okwu ndị ahụ si nike mmụọ nsọ echiche, anyị pụrụ ịghọta nụzọ doro anya ihe bụ uche Jehova. Ọ bụ ya mere anyị ji kpebie na anyị agaghị ele TV ebe a na-egosi ụdị omume ndị ahụ nezoghị ihe ọ bụla ezo, bụ ihe Chineke anyị kpọrọ asị. Anyị ma na ọ ga-adị Jehova mma ma ọ bụrụ na anyị ezere omume retọrọ eretọ, nke ụwa a na-agbalị igosi ndị mmadụ, na-asị na ọ bụ ntụrụndụ dị mma.10, 11. Gịnị mere anyị ji kpebie irubere Jehova isi mgbe niile, oleekwa ụdị isi anyị na-erubere ya?10Olee isi ihe mere anyị ji edebe ihe Chineke nyere niwu? Gịnị mere anyị ji kpebie ibi ndụ kwa ụbọchị nụzọ kwekọrọ nihe anyị ma na ọ bụ otú Chineke si eche echiche? Ihe mere anyị ji kpebie ime otú ahụ abụghị naanị ka a ghara inye anyị ntaramahụhụ ma ọ bụ ka anyị zere ihe ndị leghaara iwu Chineke anya na-eji aka ha ekotere onwe ha. Ndị Galeshia 6:7 Kama nke ahụ, anyị ghọtara na irubere Jehova isi bụ ohere anyị ga-eji gosi na anyị hụrụ ya nanya. Otú ahụ o si anụ nwatakịrị ọkụ nobi ime ihe ga-adị nna ya mma, otú ahụ ka anyị chọrọ isi na-eme ihe dị Jehova mma. Abụ Ọma5:12 Ọ bụ Nna anyị. Anyị hụkwara ya nanya. Ọ dịghị ihe na-eme ka anyị nwee ọṅụ ma ọ bụ afọ ojuju dị ukwuu karịa ịma na otú anyị si ebi ndụ ga-eme ka anyị nweta ihu ọma Jehova.Ilu 12:2.11Ya mere, isi anyị na-erubere Chineke abụghị ihe na-esighị anyị nobi; anyị adịghịkwa erubere ya isi naanị nihe ole na ole.Anyị adịghị ahọrọ mgbe anyị ga-erubere ya isi, ya bụ, irube isi naanị mgbe ọ dị anyị mma ma ọ bụ mgbe irube isi na-agaghị esiri anyị ike. Kama nke ahụ, anyị na-esi nobi anyị erube isi. Ndị Rom 6:17 Anyị kwetara ihe ọbụ abụ so dee Baịbụl kwuru, bụ onye dere, sị: Ihe i nyere niwu, bụ nke m hụrụ nanya, ga na-atọ m ụtọ. Abụ Ọma 119:47 Nezie, anyịhụrụirubere Jehova isinanya. Anyị ghọtara na ọ bụ ya ka anyị kwesịrị iji obi anyị dum na-erubere isi nihe niile. Nke ahụ bụkwa ihe ọ chọrọ ka anyị na-eme. Diuterọnọmi 12:32 Ihe Okwu Jehova kwuru banyere Noa ka anyị chọrọ ka Jehova kwuo banyere anyị. Nna ochie ahụ nke kwesịrị ntụkwasị obi gosiri na ọ hụrụ Chineke nanya site nirubere ya isi ruo ọtụtụ iri afọ. Baịbụl kwuru banyere ya, sị: Noa wee mee dị ka ihe niile Chineke nyere ya niwu si dị. O mere nnọọ otú ahụ.Jenesis 6:22.12. Gịnị ga-eme ka isi anyị na-erube mee ka obi Jehova ṅụrịa?12Olee otú obi na-adị Jehova ma anyị jiri obi anyị dum na-erubere ya isi? Okwu ya kwuru na obi ya na-aṅụrị ma anyị na-eme otú ahụ. Ilu 27:11 Ọ bụrụ na anyị erube isi, ọ ga-eme ka obi Ọkaakaa Onyenwe eluigwe na ụwa ṅụrịa nezie? Ee, ọ ga-eme ka ọ ṅụrịae nwekwara ezi ihe kpatara ya! Jehova kere anyị, kwe ka anyị na-ahọrọ ihe anyị chọrọ ime. Nke a pụtara na anyị nwere ikike ikpebi ihe anyị ga-eme; anyị nwere ike ikpebi irubere Chineke isi, ma ọ bụkwanụkpebie inupụrụ ya isi. Diuterọnọmi 30:15, 16,19, 20 Ọ bụrụ na anyị ekpebie iji obi anyị dum na-erubere Jehova isi, ọ bụrụkwa na anyị ekpebie ime otú ahụ nihi na anyị ji obi anyị dum hụ Chineke nanya, anyị ga-eme ka obi tọọ Nna anyị nke eluigwe ụtọ nke ukwuu, meekwa ka o nwee ọṅụ. Ilu 11:20 Ọ pụtakwara na anyị ahọrọla ụzọ ndụ nke kacha mma.IHE O NYERE NIWU ADỊGHỊ ARỌ13, 14. Gịnị mere a ga-eji kwuo na ihe Chineke nyere niwu adịghị arọ? Olee ihe atụ e nwere ike iji kọwaa ya?13Jọn onyeozi gwara anyị ihe ga-eme ka obi sie anyị ike nke ukwuu nihe Jehova chọrọ ka anyị na-eme: Ihe o nyere niwu adịghị arọ. Otú e si dee okwu Grik a sụgharịrị arọ na1 Jọn 5:3bụ ịnyị arọ.Otú e si sụgharịa ya na Baịbụl ọzọ bụ: Idebezu iwu Chineke nile adịghị enye nsogbu. Baịbụlụ Nsọnke International Bible Society Ihe Jehova chọrọ ka anyị na-eme abụghị ihe ezi uche na-adịghị na ya ma ọ bụ ihe dị arọ. Iwu ya abụghị ihe ụmụ mmadụ na-ezughị okè na-enweghị ike idebe.14Dị ka ihe atụ, otu ezigbo enyi gị gwara gị ka ị bịa nyere ya aka mgbe ọ chọrọ ịkwapụ ebe o bi. E nwere ọtụtụ igbe a ga-ebu. Ụfọdụ nime ha dị mfe nke na ha agaghị esiri otu onye ike obubu. Ma, ndị ọzọ dị arọ nke na ọ bụ mmadụ abụọ ga-enwe ike ibu ha. Enyi gị agwa gị igbe ndị ọ chọrọ ka i buru. Ọ ga-agwa gị ka i buru igbe ndị ọ ma na ị gaghị ebuli? Ee e. Ọ gaghị achọ ka i merụọ onwe gị ahụ nebe ị na-agbalị ka naanị gị buru igbe ndị ahụ. Notu aka ahụ, Chineke anyị bụ onye nwere ịhụya na obiọma agwaghị anyịka anyị debe iwu ndị siri ike bụ ndị anyị na-agaghị enwe ike idebe. Diuterọnọmi 30:11-14 Ọ dịghị mgbe ọ ga-agwa anyị ka anyị buru ibu arọ dị otú ahụ. Jehova ma adịghị ike anyị, nihi na ya onwe ya maara nnọọ otú e si kpụọ anyị, ọ na-echeta na anyị bụ ájá.Abụ Ọma 103:14.15. Gịnị mere obi ga-eji sie anyị ike na ihe Jehova nyere niwu bụ maka ọdịmma anyị?15Ihe Jehova nyere niwu adịghị arọ ma ọlị; o nyere ya maka ọdịmma anyị. Aịzaya 48:17 Ọ bụ ya mere Mozis ji gwa ndị Izrel oge ochie, sị: Jehova nyere anyị iwu ka anyị debe ụkpụrụ ndị a niile, ịtụ egwu Jehova bụ Chineke anyịka o wee dịrị anyị mma mgbe niile,ka anyị wee dịrị ndụ dị ka anyị dị taa. Deuterọnọmi 6:24 Obi kwesịkwara isi anyị ike na ihe Jehova bu nobi nye anyị iwu ya bụ ka ọ dịrị anyị mma ruo ogologo ogeọbụna ruo mgbe ebighị ebi. Nezie, ọ dị ihe mere anyị ga-eji nwee obi abụọ? Jehova bụ Chineke nke nwere amamihe na-enweghị nsọtụ. Ndị Rom 11:33 Ya mere, ọ ma ihe ga-akacha baara anyị uru. Jehova bụkwa ịhụya nonwe ya. 1 Jọn 4:8 Ịhụya bụ isi sekpụ ntị nàgwà ya. Ọ bụ ihe na-emetụta ihe niile ọ na-ekwu na ihe niile ọ na-eme. Ọ bụ ebe iwu niile o nyere ndị ohu ya dabeere.16. Nagbanyeghị otú ụwa a rụrụ arụ si akpa ike nahụ ndị mmadụ, nagbanyeghịkwa ihe na-agụkarị anụ ahụ anyị na-ezughị okè, gịnị mere anyị ga-eji nwee ike irube isi mgbe niile?16Nke a apụtaghị na irubere Chineke isi bụ ihe dị mfe. Anyị aghaghị ịlụso ụwa a rụrụ arụ ọgụ, ya bụ, ụwa nke dị naka ajọ onye ahụ. 1 Jọn 5:19 Anyị aghaghịkwa ịlụso anụ ahụ anyị na-ezughị okè ọgụ, ya bụ, anụ ahụ nke na-achọkarị ka anyị mebie iwu Chineke. Ndị Rom 7:21-25 Ma, ịhụya anyị nwere nebe Chineke nọ pụrụ ime ka anyị merie. Jehova na-agọzi ndị chọrọ igosi na ha hụrụ ya nanya site nirubere ya isi. Ọ na-ewere mmụọ nsọ ya nye ndị na-erubere ya isi dị ka onye na-achị achị. Ọrụ 5:32 Mmụọ ahụ na-amịpụta mkpụrụ ndị magburu onwe ha nime anyị,ya bụ, àgwà ndị pụrụ inyere anyị aka irubere Chineke isi mgbe niile.Ndị Galeshia 5:22, 23.17, 18. a Gịnị ka anyị ga-atụle nakwụkwọ a? Mgbe anyị na-atụle ya, gịnị ka anyị kwesịrị iburu nuche? b Gịnị ka anyị ga-eleba anya nIsi nke Abụọ?17Nakwụkwọ a, anyị ga-eleba anya nụkpụrụ dị iche iche Jehova nyere na iwu ndị o nyere banyere omume ọma, tinyere ọtụtụ ihe ndị ọzọ na-egosi ihe bụ uche ya. Ka anyị na-eleba anya nihe ndị a, anyị kwesịrị iburu ihe ụfọdụ dị mkpa nuche. Ka anyị cheta na Jehova anaghị amanye anyị ka anyị rube isi niwu ya nakwa nụkpụrụ ya; ọ chọrọ ka isi anyị na-erubere ya si anyị nala ala obi. Ka anyị ghara ichefu na Jehova na-agwa anyị ka anyị na-ebi ndụ nụzọ ga-eme ka anyị nweta ngọzi dị ukwuu ugbu a, nwetakwa ndụ ebighị ebi nọdịnihu. Ka anyị mara na isi anyị ji obi anyị dum na-erubere Jehova bụ ohere na-enweghị atụ anyị ga-eji gosi ya na anyị hụrụ ya nanya nke ukwuu.18Iji nyere anyị aka ịmata ihe dị iche nihe ziri ezi na ihe na-ezighị ezi, Jehova nyere anyị akọnuche nihi ịhụya ya. Ma, ọ bụrụ na akọnuche anyị ga-abụ ezigbo ihe nduzi, e kwesịrị ịzụ ya azụ, dị ka a ga-atụle nIsi nke Abụọ.2 Olee Otú Ị Ga-esi Na-enwe Ezi Akọnuche?1, 2. Ọ bụrụ na ị chọrọ ịga ebe ị na-agatụbeghị, gịnị mere o ji dị ezigbo mkpa ka i gee onye na-ezi gị ụzọ ntị, oleekwa otú a ga-esi jiri onye ahụ tụnyere akọnuche?OTU ọkwọ ụgbọ mmiri kwọọrọ ụgbọ mmiri ya gafee ebe e nwere ebili mmiri noké osimiri; otu onye ji ụkwụ gafee ala ịkpa nke na-enweghị ihe dị ya; otu ọkwọ ụgbọelu kwọọrọ ụgbọelu ya gafee urukpuru nke dị na mbara igwe. Ị ma ihe jikọrọ mmadụ atọ a? Onye ọ bụla nime ha nwere ike inwe nnukwu nsogbu ma ọ bụrụ na o nweghị ihe ga-eduzi ya ma ọ bụ onye ga-ezi ya ụzọ.2Ka e were ya na ị chọrọ ịga ebe ị na-agatụbeghị. Gị akpọrọ onye ị tụkwasịrị obi nke gatụrụla ebe ahụ. Ọ bụrụ na ụzọ ebe ahụ doro ya anya nke ọma, ọ ga-ezi gị ụzọ. Ị gaghịkwa efu ụzọ ma ọ bụrụ na i gee ya ntị. E nwere ike iji onye ahụ tụnyere ezigbo onyinye Chineke nyere anyị, ya bụ, akọnuche. Jems 1:17 Anyị ga-efu ụzọ kpamkpam ma ọ bụrụ na anyị enweghị akọnuche. Ọ bụrụ na anyị ekwe ka ọ na-edu anyị, o nwere ike ime ka anyị chọta ụzọ dị mma ná ndụ ma nọsie ike na ya. Ya mere, ka anyị tụlee ihe akọnuche bụ, na otú o si arụ ọrụ. Anyị tụlechaa ya, anyị ga-atụle: 1 Otú anyị ga-esi zụọ akọnuche anyị, 2 ihe mere anyị kwesịrị iji na-echeta akọnuche ndị ọzọ, nakwa 3 otú ezi akọnuche si eweta ngọzi.IHE AKỌNUCHE BỤ, NA OTÚ O SI ARỤ ỌRỤ3. Olee otú e si dee okwu e si sụgharịta akọnuche nasụsụ Grik, oleekwa ihe pụrụ iche mmadụ nwere nke ahụ na-akọwa?3Na Baịbụl, otú e si dee okwu e si sụgharịta akọnuchenasụsụ Grik bụ mmadụ ịma ihe o mere. Anyị adịghị ka ihe ndị ọzọ Chineke kere eke nọ nụwa nihi na Chineke kenyere anyị ihe na-eme ka anyị mara onwe anyị. Anyị nwere ike ịkwụsị leruo onwe anyị anya, mara ma ànyị na-eme ihe ziri ezi. Akọnuche anyị na-arụ ọrụ dị ka ihe na-agba àmà, ma ọ bụ ihe na-ekpe ikpe, nke dị nime anyị. Ọ na-enyocha ihe ndị anyị na-eme, àgwà anyị, na ihe ndị anyị kpebiri ime. O nwere ike ime ka anyị mee mkpebi dị mma ma ọ bụ dọọ anyị aka ná ntị ka anyị ghara ime mkpebi na-adịghị mma. Anyị mechaa, o nwere ike ịja anyị mma maka ime mkpebi dị mma ma ọ bụ pịa anyị ụtarị maka ime mkpebi na-adịghị mma.4, 5. a Olee otú anyị si mara na Adam na Iv nwere akọnuche, gịnịkwa mere mgbe ha leghaara iwu Chineke anya? b Olee ihe atụ ndị na-egosi na ndị kwesịrị ntụkwasị obi tupu oge Ndị Kraịst ji akọnuche ha rụọ ọrụ?4E kenyere ihe a nime nwoke na nwaanyị ná mmalite. Adam na Iv gosiri na ha nwere akọnuche. Ihere nke mere ha mgbe ha mehiere gosiri na nke ahụ bụ eziokwu. Jenesis 3:7, 8 Ọ dị mwute na akọnuche ha nke nyere ha nsogbu mgbe ahụ enweghịzi uru ọ baara ha. Ha kpachaara anya leghara iwu Chineke anya. Ha si otú a kpachara anya kpebie ịbụ ndị nnupụisi, ndị na-emegide Jehova Chineke. Ebe ha bụ ndị zuru okè, ha ma ihe ha na-eme. Ha enweghịkwa ike ịlaghachikwuru Chineke.5Ọtụtụ ndị mmadụ na-ezughị okè emeghị ka Adam na Iv. Ha na-ege akọnuche ha ntị. Dị ka ihe atụ, nwoke ahụ kwesịrị ntụkwasị obi bụ Job sịrị: Ejidesiwo m ezi omume m aka ike, agaghịkwa m ahapụ ya; ọ dịghị ụbọchị ndụ m ọ bụla obi m ga-ata m ụta maka ya.Job 27:6Nezie, Job bụ nwoke na-akpachara anya nihe ọ na-eme. Ọ na-ege akọnuche ya ntị nke ọma. O kwere ka ọ na-eduzi ihe ndị ọ na-eme na mkpebi ndị ọ na-eme. Ọ bụ ya mere o ji jiri obi ya dum kwuo na akọnuche ya adịghị enye ya nsogbu, na ọ dịghịkwa apịa ya ụtarị. Ihere adịghịkwa eme ya nihi ihe o mere. Legodị ihe dị iche nebe Job na Devid nọ. Mgbe Devid na-akwanyereghị Sọl, bụ eze Jehova tere mmanụ, ùgwù, obi Devid nọ na-apịa ya ụtarị mgbe e mesịrị. 1 Samuel 24:5 Akọnuche Devid nke mara ya ikpe baara ya uru, nihi na ọ kụziiri ya na o kwesịghị itinye aka nụdị mkparị dị otú ahụ ọzọ.6. Gịnị na-egosi na akọnuche bụ onyinye e nyere mmadụ niile?6Ọ bụ naanị ndị ohu Jehova ka e nyere akọnuche? Tụlee ihe Pọl onyeozi ji ike mmụọ nsọ kwuo: Mgbe ọ bụla ndị mba ọzọ, ndị na-enweghị iwu, sitere nọmụmụ na-eme ihe ndị dị niwu, ndị a, ọ bụ ezie na ha enweghị iwu, ha bụụrụ onwe ha iwu. Ọ bụ ha bụ ndị na-egosi na e dere isi ihe dị niwu ahụ nobi ha, ebe akọnuche ha so ha na-agba àmà, nechiche nke ha kwa, ha bụ ndị a na-ebo ebubo ma ọ bụ ọbụna ndị a na-agọpụ. Ndị Rom 2:14, 15 Ihe a dị nime anyị nke na-agbara anyị àmà nwere ike ime ka ọbụna ndị na-amatụdịghị iwu Jehova mee ihe kwekọrọ nụkpụrụ Chineke mgbe ụfọdụ.7. Nihi gịnị ka akọnuche nwere ike iji hie ụzọ mgbe ụfọdụ?7Otú ọ dị, akọnuche nwere ike ihie ụzọ mgbe ụfọdụ. Nihi gịnị? Chee echiche banyere ihe atụ ahụ anyị nyere na mbụ. Ọ bụrụ na o nwere otú ebe ahụ si gbagwojuo onye na-ezi gị ụzọ anya, o nwere ike idufu gị. Ọ bụrụkwa na ị na-arụ ya ụka, jụ iso ụzọ o ziri gị ma tinye isi nebe masịrị gị, i nwere ike ifu ụzọ. Notu aka ahụ, ọ bụrụ na anyị na-emekarị ihe akọnuche anyị na-achọghị nihi na anyị na-achọ naanị ọdịmma onwe anyị, akọnuche anyị nwere ike iduhie anyị. Ọ bụrụkwa na anyị ejighị Okwu Chineke na-eduzi onwe anyị, o nwere ike isiri anyị ike ịmata ihe dị iche niheziri ezi na ihe na-ezighị ezi mgbe anyị na-eme ọtụtụ ihe dị mkpa. Nezie, ọ dị mkpa ka mmụọ nsọ Jehova na-eduzi anyị iji mee ka akọnuche anyị na-arụ ọrụ nke ọma. Pọl dere, sị: Akọnuche m so m na-agba àmà nime mmụọ nsọ. Ndị Rom 9:1 Otú ọ dị, olee otú anyị ga-esi jide naka na ọ bụ mmụọ nsọ Jehova na-eduzi akọnuche anyị? Ọ bụ site nịzụ ya azụ.OTÚ A GA-ESI ZỤỌ AKỌNUCHE8. a Olee otú obi nwere ike isi metụta akọnuche, gịnịkwa ka anyị ga-akacha lebara anya ná mkpebi ndị anyị na-eme? b Nihi gịnị ka inwe ezi akọnuche na-ejighị bụrụ naanị ihe ga-ekpebi ma ihe Onye Kraịst mere ò ziri ezi? Gụọ ihe e dere nala ala peeji.8Olee otú ị ga-esi mee mkpebi metụtara akọnuche? O yiri ka naanị ihe ụfọdụ ndị na-eme bụ, ha nyochaa onwe ha, ha atụlee otú ha si ele ihe anya, kpebizie ihe ha ga-eme. Ha mechaa, ha nwere ike ikwu, sị, Akọnuche m adịghị ama m ikpe. Ihe nwere ike ịgụsi obi anyị agụụ ike, ọbụna mee ka akọnuche anyị hie ụzọ. Baịbụl kwuru, sị: Obi dị aghụghọ karịa ihe ọ bụla ọzọ, o sikwara ike njite. Ònye pụrụ ịmara ya? Jeremaya 17:9 Nihi ya, ihe na-agụ obi anyị ekwesịghị ịbụ ihe kacha mkpa anyị ga-echebara echiche. Kama nke ahụ, ihe mbụ anyị ga-echebara echiche bụ ihe na-atọ Jehova Chineke ụtọ.9. Gịnị bụ ịtụ egwu Chineke, olee otú ịtụ egwu Chineke ga-esi metụta akọnuche anyị?9Ọ bụrụ na anyị ejiri akọnuche a zụrụ azụ mee mkpebi, mkpebi anyị ga-egosi na anyị na-atụ egwu Chineke,ọ bụghị ime ihe anyị chọrọ. Tụlee otu ezigbo ihe atụ. Gọvanọ ahụ kwesịrị ntụkwasị obi bụ Nehemaya nwere ikike ịna ndị bi na Jeruselem ego na ụtụ isi. Ma, o meghị otú ahụ. Nihi gịnị? Ime ihe na-adịghị Jehova mma site nimegbu ndị Chineke amasịtụdịghị ya. Ọ sịrị: Mụ onwe m emeghị otú ahụ nihi egwu Chineke. Nehemaya 5:15 Ezi ịtụ egwu Chineke dị oké mkpa, ya bụ, mmadụ iji obi ya dum na-atụ egwu ka ya ghara ime ihe na-adịghị Nna anyị nke eluigwe mma. Isi otú ahụ na-asọpụrụ Chineke ma na-atụ egwu ya ga-eme ka anyị si nOkwu ya nweta nduzi mgbe anyị chọrọ ime mkpebi.10, 11. Olee ụkpụrụ Baịbụl ndị metụtara ịṅụ mmanya na-aba nanya, oleekwa otú anyị ga-esi nweta nduzi Chineke iji mee ka anyị tinye ha nọrụ?10Dị ka ihe atụ, tụlee ihe banyere mmanya na-aba nanya. Mkpebi ọtụtụ nime anyị ga-eme ma anyị gaa ebe e nwere nnọkọ oriri na ọṅụṅụ bụ: M ga-aṅụ mmanya na-aba nanya ka ọ bụ na m gaghị aṅụ? Nke mbụ, anyị kwesịrị ịmụta ihe anyị ga-eme. Olee ụkpụrụ Baịbụl ndị metụtara okwu ahụ? Baịbụl adịghị akatọ ịṅụ mmanya otú o kwesịrị. Ọ na-eto Jehova maka mmanya o nyere ụmụ mmadụ. Abụ Ọma 104:14, 15 Otú ọ dị, Baịbụl na-akatọ ịṅụbiga mmanya ókè na iri oriri oké mkpọtụ. Luk 21:34;Ndị Rom 13:13 Ebe ọ gụnyere mmehie ndị ọzọ dị oké njọ, dị ka ụdị ịkwa iko niile, ka ọ gụnyekwara ịṅụbiga mmanya ókè.1 Ndị Kọrịnt 6:9, 10.11Ụkpụrụ ndị dị otú ahụ na-azụ akọnuche Onye Kraịst ma na-eme ka ọ mara ihe o kwesịrị ime. Ya mere, mgbe anyị chọrọ ikpebi ma ànyị ga-aṅụ mmanya na-aba nanya nebe e nwere nnọkọ, anyị kwesịrị ịjụ onwe anyị ajụjụ ndị dị ka:Olee ụdị nnọkọ a ga-enwe? À ga-emebiga ihe ókè na ya, nke ga-eme ka ọ ghọọ oriri oké mkpọtụ? Olee ebe m nwere nsogbu? Mmanya na-aba nanya ọ na-agụ m agụụ? Ò riela m ahụ? Èji m ya edi nsogbu m? Ọ bụ ya na-enyere m aka ime ihe? Àna m enwe njide onwe onye ka m ghara ịṅụbiga ya ókè? Ka anyị na-atụgharị uche nụkpụrụ Baịbụl dị iche iche nakwa najụjụ ndị ha na-akpali anyị ịjụ, anyị kwesịrị ikpe ekpere maka nduzi Jehova. Abụ Ọma 139:23, 24 Ọ bụrụ na anyị na-eme nke a, anyị na-akpọku Jehova ka o jiri mmụọ nsọ ya na-eduzi anyị. Anyị na-azụkwa akọnuche anyị ka ọ na-erube isi nụkpụrụ Chineke. Otú ọ dị, o nwere ihe ọzọ anyị kwesịrị ịtụle nke ọma mgbe anyị na-eme mkpebi.GỊNỊ MERE ANYỊ JI KWESỊ ICHETA AKỌNUCHE NDỊ ỌZỌ?Akọnuche e ji Baịbụl zụọ ga-enyere gị aka ikpebi ma ị ga-aṅụ mmanya na-aba nanya ma ọ bụ na ị gaghị aṅụ12, 13. Olee ihe ndị mere otú akọnuche Ndị Kraịst si arụ ọrụ ji dị iche iche, oleekwa ihe anyị kwesịrị ime nihi ya?12Mgbe ụfọdụ, o nwere ike ịtụ gị nanya na e nwere ọdịiche dị ukwuu nụzọ dị iche iche akọnuche Ndị Kraịst si arụ ọrụ. Otu onye nwere ike ile otu omume ma ọ bụ otu omenala anya dị ka ihe na-ezighị ezi; ọ dị onye nke ọzọ mma. Ọ hụghịkwa ihe mere ọ ga-eji katọọ ya. Dị ka ihe atụ, nihe metụtara izukọ na-aṅụ mmanya, mmadụ na ndị enyi ya ole na ole ịnọ na-aṅụ mmanya ná mgbede nwere ike ịdị otu onye mma; ime otú ahụ nwere ike ịdị onye nke ọzọ njọ. Nihi gịnị ka e ji nwee echiche dị iche iche otú ahụ, oleekwa otú ha kwesịrị isi metụta mkpebi anyị?13Ọ dị ọtụtụ ihe mere ndị mmadụ ji eme ihe dị iche nihe ibe ha na-eme. Ihe ndị mere mgbe ndị mmadụ na-eto dị nnọọ iche iche. Dị ka ihe atụ, ụfọdụ ma nke ọma ihe ndị na-ezighị ezi ha gbasoro mgba noge gara agaikekwe, ọ rara ha ezigbo ahụ. 1 Ndị Eze 8:38, 39 Ndị dị otú ahụ nwere ike ịkpachara nnọọ anya nihe banyere mmanya, ma ọ bụrụ na ọ bụ ya ka ha gbasoro mgba. Ọ bụrụ na onye dị otú ahụ abịana nke gị, akọnuche ya nwere ike ime ka ọ jụ mmanya i nyere ya. Ọ ga-ewe gị iwe? Ị ga-enyewe ya nsogbu? Ee e. Ma ị ma ihe mere o ji jụ ma ọ bụ na ị maghị, ịhụya ị hụrụ nwanna ahụ ga-eme ka ị ghara inye ya nsogbu. O nwere ike ịbụ na ọ chọghị ịgwa gị mgbe ahụ ihe mere o ji jụ.14, 15. Na gịnị ka akọnuche ndị nọ nọgbakọ na narị afọ mbụ na-abụghị otu, gịnị ka Pọl tụrụ aro ka ha mee?14Pọl onyeozi ma na e nwere ụzọ dị iche iche akọnuche Ndị Kraịst si duzie ha na narị afọ mbụ. Ihe oriri e ji chụọrọ arụsị àjà noge ahụ na-enye ụfọdụ Ndị Kraịst nsogbu nobi. 1 Ndị Kọrịnt 10:25 Akọnuche Pọl emeghị ka ọ jụ ihe oriri ndị dị otú ahụ e mechara na-ere nahịa. Pọl weere ya na ọ dịghị ihe arụsị bụ; o nweghị otú ọ ga-esi bụrụ arụsị nwe ihe oriri Jehova kere, nke o doro anya na ọ bụ Jehova nwe. Otú ọ dị, Pọl ghọtara na otú ndị ọzọ si lee okwu ahụ anya dị iche notú o si lee ya anya. O nwere ike ịbụ na ụfọdụ kpeere arụsị nke ukwuu tupu ha aghọọ Ndị Kraịst. Ha na-ewere na ihe ọ bụla nwere otú o si metụta arụsị, ọbụna noge gara aga, ezighị ezi. Olee otú Pọl si dozie okwu ahụ?15Pọl sịrị: Ma anyị ndị siri ike kwesịrị iburu adịghị ike nke ndị na-esighị ike, ọ bụghịkwa ịdị na-eme ihe na-amasị anyị onwe anyị. Nihi na ọbụna Kraịst emeghị ihe masịrị onwe ya. Ndị Rom 15:1,3 Pọl kwuru na anyị kwesịrị ibute ọdịmma nke ụmụnna anyị ụzọ, dị nnọọ ka Kraịst mere. Mgbe Pọl na-ekwu ihe yiri ya, ọ sịrị na ya agaghị eri anụ ma ọlị ma ọ bụrụ na ọ ga-eme ka atụrụ dị oké ọnụ ahịa, nke Kraịst nyere ndụ ya maka ya, sụọ ngọngọ.1 Ndị Kọrịnt 8:13;10:23, 24,31-33.16. Gịnị mere ndị akọnuche ha na-adịghị anabata ihe ụfọdụ ji kwesị ịghara ikpe ndị akọnuche ha dị iche na nke ha ikpe?16Naka nke ọzọ, ndị akọnuche ha na-adịghị anabata ihe ụfọdụ ekwesịghị ịkatọ ndị ọzọ, na-ekwu ka mmadụ niile lewe ihe a ga-ahapụrụ akọnuche anya otú ha onwe ha si ele ya anya. Ndị Rom 14:10 Nezie, akọnuche anyị kwesịrị ịbụihe anyị ga-eji na-ekpe onwe anyị ikpe, ọ bụghị ihe anyị ga-eji na-ekpe ndị ọzọ ikpe. Cheta ihe Jizọs kwuru: Kwụsịnụ ikpe ikpe, ka a ghara ikpe unu ikpe. Matiu 7:1 Ndị niile nọ nọgbakọ ekwesịghị ise okwu nihi ihe a ga-ahapụrụ akọnuche mmadụ. Kama nke ahụ, anyị kwesịrị ịchọ otú anyị ga-esi mee ka e nwee ịhụya na ịdị notu, otú anyị ga-esi na-ewuli ibe anyị elu, ọ bụghị ime ihe ga-egbu mmụọ ha.Ndị Rom 14:19.OTÚ EZI AKỌNUCHE SI EWETA NGỌZIEzi akọnuche nwere ike iduzi anyị na njem nke ndụ, meekwa ka anyị nwee ọṅụ na obi iru ala17. Gịnị mere akọnuche ọtụtụ ndị taa?17Pita onyeozi dere, sị: Nweenụ ezi akọnuche. 1 Pita 3:16 Akọnuche nke dị ọcha nanya Jehova Chineke bụ nnukwu ngọzi. Ọ dịghị ka akọnuche nke ọtụtụ ndị taa. Pọlkọwara ndị akọnuche ha dị ka ihe a dara ígwè ọkụ. 1 Timoti 4:2 Ígwè e ji ada ihe ọkụ na-adasi ahụ, meekwa ka ọ ghara inwe mmetụta. Ọtụtụ ndị nwere akọnuche nwụrụ anwụ, ya bụ, akọnuche e mebiri emebi. Akọnuche dị otú ahụ anakwaghị enwe mmetụta, ọ dịghịzi adọ onye nwe ya aka ná ntị. Ọ nakwaghị ama ya ikpe, ma ọ bụ mee ka ihere mee ya, ma ọ bụkwanụ mee ka ihe ọjọọ o mere wute ya. O yiri ka obi ọ dị ọtụtụ ndị ụtọ taa nihi na akọnuche ha adịkwaghị ama ha ikpe.18, 19. a Olee uru mmadụ inwe obi amamikpe na ihu ihere bara? b Gịnị ka anyị ga-eme ma ọ bụrụ na akọnuche anyị ka na-apịa anyị ụtarị nihi mmehie ndị anyị mere noge gara aga, ma chegharịa?18Neziokwu, obi amamikpe nwere ike ịbụ ụzọ akọnuche anyị si agwa anyị na anyị emeela ihe na-ezighị ezi. Mgbeamamikpe dị otú ahụ mere ka onye mmehie chegharịa, e nwere ike ịgbaghara ọbụna mmehie kacha njọ. Dị ka ihe atụ, Eze Devid mere mmehie dị oké njọ, ma ihe kacha mee ka a gbaghara ya bụ ezigbo nchegharị o nwere. Asị ọ kpọrọ mmehie o mere na mkpebi o kpebisiri ike irube isi niwu Jehova malite noge ahụ gawa mere ka ọ hụ na Jehova dị mma, dịkwa njikere ịgbaghara mmehie. Abụ Ọma 51:1-19;86:5 Otú ọ dị, gịnị ka anyị ga-eme ma ọ bụrụ na obi anyị ka na-amasi anyị ikpe ike, ihere aka na-emekwa anyị mgbe anyị chegharịchara, mgbe a gbaghachaara anyị?19Mgbe ụfọdụ, akọnuche nwere ike inyebiga onye mere mmehie nsogbu ókè, na-apịa ya ụtarị mgbe ogologo oge gachara, mgbe nsogbu dị otú ahụ na-enweghịzi uru ọ bara. Mgbe ihe dị otú ahụ mere, anyị kwesịrị ịgwa obi ahụ nke na-ama anyị ikpe na Jehova karịrị ụzọ niile mmadụ si ele ihe anya. Anyị kwesịrị ikwere na ọ hụrụ anyị nanya, nabatakwa mgbaghara ọ gbaghaara anyị, dị nnọọ ka anyị na-agba ndị ọzọ ume ime. 1 Jọn 3:19, 20 Naka nke ọzọ, akọnuche dị ọcha na-eme ka mmadụ nwee udo nke obi, ahụ iru ala, na nnukwu ọṅụ nke dị ụkọ nụwa a. Ọtụtụ ndị, bụ ndị mere mmehie dị oké njọ noge gara aga, enwetala ahụ iru ala dị otú ahụ. Ha nwekwara ezi akọnuche taa ka ha na-ejere Jehova ozi.1 Ndị Kọrịnt 6:11.20, 21. a Gịnị ka akwụkwọ a ga-enyere gị aka ime? b Ebe anyị bụ Ndị Kraịst, olee otú anyị si nwere onwe anyị, ma, olee otú anyị kwesịrị isi jiri ya na-eme ihe?20E bipụtara akwụkwọ a ka o nyere gị aka inweta ọṅụ ahụ, ka i nwee ezi akọnuche ruo mgbe oge ikpeazụ a nke usoro ihe Setan jupụtara ná nsogbu ga-agafe. Otú ọ dị, ọ gaghị akọwacha iwu niile na ụkpụrụ niile dị na Baịbụl bụ ndị i kwesịrị ichebara echiche ma tinye nọrụ nọnọdụ ndị a na-enwe kwa ụbọchị. Atụkwala anya na a ga-enwe iwu ga-asị gị mee nke a ma ọ bụ nke ọzọ nihe ndị a ga-ahapụrụ akọnuche mmadụ. E bipụtara akwụkwọ a ka o nyere gị akaịzụ akọnuche gị, meekwa ka ị mara ihe i kwesịrị ime site nịmụta otú ị ga-esi na-eme Okwu Chineke ná ndụ ị na-ebi kwa ụbọchị. Iwu nke Kraịst adịghị ka Iwu Mozis. Ọ na-agwa ndị nọ nokpuru ya ka ha na-erubere akọnuche ha na ụkpụrụ Baịbụl isi karịa iwu e dere ede. Ndị Galeshia 6:2 Ya mere, Jehova mere ka Ndị Kraịst nwere onwe ha nụzọ na-enweghị atụ. Otú ọ dị, Okwu ya na-echetara anyị ka anyị ghara inwere onwe anyị ruo nókè nke iji ya na-ekpuchi ihe ọjọọ. 1 Pita 2:16 Kama nke ahụ, nnwere onwe dị otú ahụ na-enye anyị ohere magburu onwe ya igosi na anyị hụrụ Jehova nanya.21Ọ bụrụ na ị tụlee otú kacha mma ị ga-esi na-eme ihe Baịbụl kwuru ma kpee ekpere banyere ya, ọ bụrụkwa na ị na-eme ihe i kpebiri, ị ga-anọgide na-eme ihe dị mkpa ị malitere ime mgbe mbụ ị matara Jehova. Ị ga na-azụ ikike nghọta gị site niji ya eme ihe. Ndị Hibru 5:14 Akọnuche gị nke e ji Baịbụl zụọ ga-abụrụ gị ngọzi nụbọchị niile nke ndụ gị. Dị ka onye na-ezi mmadụ ụzọ, akọnuche gị ga na-enyere gị aka ime mkpebi ndị ga-adị Nna gị nke eluigwe mma. Nke a bụ ụzọ e ji naka nke ga-eme ka ị nọrọ nịhụya Chineke.3 Hụ Ndị Chineke Hụrụ nAnya nAnya1-3. a Olee eziokwu doro anya Baịbụl kwuru? b Olee otú anyị ga-esi họrọ ndị enyi ga-eme ka anyị na-eme ihe ọma?E NWERE ike ikwu na ndị mmadụ na-eme ka ákwà; ákwà na-amịrị mmiri dị nebe a wụnyere ya. Ọ naghị esi ike ma ọlị ịmụta àgwà nke ndị anyị na ha na-akpachi anya, tinyere ụkpụrụ ha na omume ha, ọbụna mgbe anyị na-achọghị ịmụta ha.2Baịbụl kwuru eziokwu doro anya mgbe ọ sịrị: Onye ya na ndị maara ihe na-eje ije ga-ama ihe, ma ihe agaghị agaziri onye ya na ndị nzuzu na-emekọ ihe. Ilu 13:20 Ihe ilu a na-ekwu abụghị naanị mmadụ na mmadụ imekọ ihe ugboro ole na ole. Okwu ahụ bụ mmadụ na mmadụ ije ije pụtara mkpakọrịta na-aga nihu nihu.Otu akwụkwọ e ji eme nnyocha na Baịbụl kwuru banyere amaokwu a, sị: Mmadụ na mmadụ ije ije gosiri na ha abụọ hụrụ ibe ha nanya, na-akpachikwa anya. Ọ bụ na i kwetaghị na anyị na-eṅomikarị ndị anyị hụrụ nanya? Nezie, ebe ọ bụ na obi anyị na-adịkarị nebe ndị anyị hụrụ nanya nọ, anyị na-amụtakarị àgwà hama ọ bụ àgwà ọma ma ọ bụ àgwà ọjọọ.3Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịnọrọ nịhụya Chineke, ọ dị mkpa ka ndị anyị ga-emeta enyi bụrụ ndị ga-eme ka anyị na-eme ihe ọma. Olee otú anyị ga-esi mee otú ahụ? E kwuo ya ná nkenke, otú anyị ga-esi mee ya bụ ịhụ ndị Chineke hụrụnanya nanya, ime ka ndị enyi ya bụrụ ndị enyi anyị. Chegodị echiche. Ọ dị ndị enyi anyị ga-enweta ga-adị mma karịa ndị enyi nwere àgwà dị iche iche Jehova chọrọ ka ndị enyi ya nwee? Ya mere, ka anyị leba anya nụdị ndị Chineke hụrụ nanya. Ọ bụrụ na anyị eburu echiche Jehova nuche nke ọma, ọ ga-adịkwuru anyị mfe ịhọrọ ndị enyi kwesịrị ekwesị.NDỊ CHINEKE HỤRỤ NANYA4. Gịnị mere Jehova ji nwee ikike ịhọrọ ndị ọ chọrọ ka ha bụrụ ndị enyi ya, gịnịkwa mere Jehova ji kpọọ Ebreham enyi m?4Nihe banyere ịbụ enyi, Jehova na-ahọ ndị ha na ya ga-abụ enyi ahọ. Ọ bụ na o nweghị ikike ime otú ahụ? A sị ka e kwuwe, ọ bụ Ọkaakaa Onyenwe eluigwe na ụwa. Mmadụ ịbụ enyi ya bụ ihe ùgwù kacha ihe ùgwù niile. Ya mere, ole ndị ka ọ na-ahọrọ ka ha bụrụ ndị enyi ya? Ndị Jehova na-akpa nso bụ ndị tụkwasịrị ya obi, ndị nwere okwukwe siri ike nebe ọ nọ. Dị ka ihe atụ, chee echiche banyere nna ochie ahụ bụ Ebreham, bụ nwoke a ma ama nihi okwukwe pụrụ iche o nwere. Ọ dịghị ihe ga-ele okwukwe nna mmadụ ule karịa ịgwa ya ka o were nwa ya nwoke chụọ àjà.Nagbanyeghị nke ahụ, Ebreham chọrọ ịchụ Aịzik nàjà, nihi na o nwere okwukwe siri ike na Chineke nwere ike ịkpọlite ya ọbụna site ná ndị nwụrụ anwụ. Ndị Hibru 11:17-19 Nihi okwukwe na nrubeisi dị otú ahụ Ebreham nwere, Jehova ji ịhụya kpọọ ya enyi m.Aịzaya 41:8;Jems 2:21-23.5. Olee otú Jehova si ele ndị guzosiri ike nebe ọ nọ ma na-erubere ya isi anya?5Jehova na-ele ezigbo nrubeisi anya dị ka ihe dị oké mkpa. Ndị ọ hụrụ nanya bụ ndị guzosiri ike nebe ọ nọ karịa nebe ndị ọzọ niile nọ. 2 Samuel 22:26 Dị ka anyịhụrụnIsi nke Mbụnakwụkwọ a, ndị kpebiri irubere Jehova isi nihi na ha hụrụ ya nanya na-eme ka obi tọọ ya ụtọ nke ukwuu.Ilu 3:32kwuru, sị: Ya na ndị na-eme ihe neziokwu na-enwe mmekọrịta chiri anya. Jehova ji obi ọma na-akpọ ndị guzosiri ike ma na-eme ihe ọ chọrọ òkù: Ha nwere ike ịbụ ndị ọbịa nụlọikwuu ya, ya bụ, ịbụ ndị ọ nabatara ka ha na-efe ya ofufe, na-ekpekukwa ya ekpere mgbe ọ bụla.Abụ Ọma 15:1-5.6. Olee otú anyị ga-esi gosi na anyị hụrụ Jizọs nanya, oleekwa otú obi na-adị Jehova nebe ndị hụrụ Ọkpara ya nanya nọ?6Ndị ọzọ Jehova hụrụ nanya bụ ndị hụrụ Jizọs nanya, ya bụ, Ọkpara ọ mụrụ naanị ya. Jizọs kwuru, sị: Ọ bụrụ na onye ọ bụla hụrụ m nanya, ọ ga-edebe okwu m, Nna m ga-ahụkwa ya nanya, anyị ga-abịakwutekwa ya wee mee ka ebe obibi anyị dị nebe ọ nọ. Jọn 14:23 Olee otú anyị ga-esi gosi na anyị hụrụ Jizọs nanya? Nezie, ọ bụ site nidebe ihe o nyere niwu, tinyere ọrụ ikwusa ozi ọma na ime ka ndị mmadụ bụrụ ndị na-eso ụzọ ya. Matiu 28:19, 20;Jọn 14:15,21 Anyị na-egosikwa na anyị hụrụ Jizọs nanya ma ọ bụrụ na anyị na-esochi nzọụkwụ ya anya, na-eṅomi ya nokwu anyị nakwa nomume anyị ruo nókè o kwere anyị bụ ụmụ mmadụ na-ezughị okè omume. 1 Pita 2:21 Mgbe ndị mmadụ na-agbalịsi ike iso nzọụkwụ Kraịst nihi na ha hụrụ Ọkpara Jehova nanya, Jehova na-enwe obi ụtọ.7. Gịnị mere anyị ji kwesị inwe ndị enyi bụ ndị enyi Jehova?7Okwukwe, ikwesị ntụkwasị obi, nrubeisi, na ịhụ Jizọs na iwu ya nanya bụ ụfọdụ nime àgwà Jehova chọrọ ka ndị enyi Ya nwee. Onye ọ bụla nime anyị kwesịrị ịjụ onwe ya, sị: Ndị mụ na ha na-akpachi anya hà nwere àgwà ndị ahụ na ụkpụrụ ndị ahụ? Ọ bụ ndị enyi Jehova ka m metara enyi? Anyị kwesịrị ime otú ahụ. Ndị na-amụta àgwà Chineke ma jiri ịnụ ọkụ nobi na-ekwusa ozi ọma Alaeze ahụ ga-abara anyị uru, mee ka anyị na-ebi ndụ kwekọrọ ná mkpebi anyị mere ime ihe dị Chineke mma.Gụọ igbe dị napeeji nke 29, bụ Gịnị Ka Ezi Enyi Pụtara?GỊNỊ KA EZI ENYI PỤTARA?Ụkpụrụ:Ezi enyi nwere ịhụya mgbe niile, ọ bụkwa nwanne a mụrụ maka oge nsogbu.Ilu 17:17.Ajụjụ ụfọdụ ị ga-ajụ onwe gịNdị enyi m hà bụ ndị enyi Jehova na Jizọs?Jọn 15:14,16;Jems 2:23.Ndị enyi m hà na-enyere m aka ịmụta àgwà ọma?1 Ndị Kọrịnt 15:33.Ndị enyi m hà hụrụ m nanya nke ga-eme ka ha gbazie m ma ọ bụrụ na ọ dị mkpa?Abụ Ọma 141:5;Ilu 27:6.Gịnị ka okwu m na omume m na-egosi banyere ụdị enyi m bụ nebe ndị ọzọ nọ?Ilu 12:18;18:24;1 Jọn 3:16-18.ỊMỤTA IHE NIHE ATỤ DỊ NA BAỊBỤL8. Gịnị masịrị gị ná mmekọrịta a Neomi na Rut? b ụmụ okorobịa Hibru atọ ahụ? ch Pọl na Timoti?8NAkwụkwọ Nsọ, e nwere ọtụtụ ihe atụ na-egosi otú ndị mmadụ si rite uru nihi ịhọrọ ndị enyi dị mma. I nwere ike ịgụ banyere mmekọrịta Neomi na Rut nwunye nwa ya nwere, na nke ụmụ okorobịa Hibru atọ ndị bụ nnu na mmanụ na Babịlọn, nakwa nke Pọl na Timoti nwere. Rut 1:16;Daniel 3:17, 18;1 Ndị Kọrịnt 4:17;Ndị Filipaị 2:20-22 Ma, ka anyị leba anya nihe atụ ọzọ pụrụ iche, ya bụ, enyi Devid na Jọnatan bụ.9, 10. Gịnị mere Devid na Jọnatan ji bụrụ enyi?9Baịbụl kwuru na mgbe Devid gbuchara Golayat, e kekọtara mkpụrụ obi Jọnatan na mkpụrụ obi Devid, Jọnatan wee hụ ya nanya dị ka mkpụrụ obi nke ya. 1 Samuel 18:1 Nagbanyeghị na Jọnatan tọrọ Devid nke ọma, otú ahụ ka ha abụọ si malite ịbụ enyi nke yiri ụdọ a na-enweghị ike ịdọbi adọbi ruo mgbe Jọnatan nwụrụ nọgbọ agha.2 Samuel 1:26 Gịnị mere ka mmekọrịta ndị enyi abụọ a sie ike otú ahụ?10Ihe mere ka mmekọrịta Devid na Jọnatan sie ike bụ ịhụya ha nwere nebe Chineke nọ, tinyere otú ha si kpebisie ike ikwesị ntụkwasị obi mgbe niile nebe ọ nọ. Otú ha si kpebisie ike ime ihe dị Chineke mma mere ka obi ha abụọ bụrụ otu. Onye ọ bụla nime ha na-akpa àgwà nke mere ka ibe ya hụ ya nanya. O doro anya na Jọnatan nwere mmasị nobi ike na ịnụ ọkụ nobi onye ahụ na-eto eto gosiri, bụ onye lụrụ ọgụ maka aha Jehova natụghị egwu. O dokwara anya na Devid na-akwanyere nwoke ahụ tọrọ ya ùgwù, bụ onye ji obi ya dum na-akwado ndokwa Jehova, na-ebute ọdịmmaDevid ụzọ nachọghị ọdịmma nke onwe ya. Dị ka ihe atụ, chee echiche banyere ihe mere notu oge mgbe Devid dara mbà nobi, mgbe ọ ghọrọ onye gbara ọsọ ndụ nala ịkpa ka ọ gbanahụ Eze Sọl iwe ji, nke bụ onye ọjọọ, bụrụkwa nna Jọnatan. Jọnatan guzosiri ike nebe Devid nọ nụzọ pụrụ iche. O biliri gakwuru Devid . . . ka o wee mee ka o nwee ike nebe Chineke nọ. 1 Samuel 23:16 Chee echiche otú obidị Devid mgbe ezigbo enyi ya bịara nyere ya aka, gbaakwa ya ume!11. Nihe atụ Jọnatan na Devid, gịnị ka ị mụtara banyere ịbụ enyi?11Gịnị ka anyị mụtara nihe atụ Jọnatan na Devid? Ihe pụrụ iche anyị mụtara bụ na anyị ghọtara na àgwà kacha mkpa ndị enyi kwesịrị inwe bụ iji mmekọrịta ha na Chineke kpọrọ ihe. Ọ bụrụ na ndị anyị na ha na-akpachi anya bụ ndị anyị na ha kweere notu ihe, ndị anyị na ha na-eso otu ụkpụrụ omume, ndị chọkwara ikwesị ntụkwasị obi nebe Chinekenọ, anyị nwere ike ịgbarịta ibe anyị ume site nikwu ihe anyị chere, otú obi dị anyị, ma ọ bụ ịkọ ahụmahụ ndị ga-eme ka okwukwe anyị sikwuo ike. Ndị Rom 1:11, 12 Anyị ga-enweta ndị enyi dị otú ahụ ji mmekọrịta ha na Chineke kpọrọ ihe netiti ndị anyị na ha na-efe Chineke. Ma, nke a ọ pụtara na onye ọ bụla nke na-abịa ọmụmụ ihe nỤlọ Nzukọ Alaeze bụ onye anyị na ya kwesịrị ịna-akpakọrịta? Mbanụ, ọ bụchaghị otú ahụ.OTÚ ANYỊ GA-ESI HỌRỌ NDỊ ANYỊ NA HA GA NA-AKPACHI ANYA12, 13. a Gịnị mere anyị ji kwesị ịhọ ndị anyị na ha na-akpakọrịta ahọ ọbụna netiti Ndị Kraịst ibe anyị? b Olee nsogbu ọgbakọ ụfọdụ nwere na narị afọ mbụ? Gịnị ka Pọl dọsiri ha aka ná ntị ike ka ha mee nihi ya?12Ọbụna nime ọgbakọ, anyị kwesịrị ịhọ ndị anyị na ha na-akpa ahọ ma ọ bụrụ na anyị chọrọ ka ha na-eme ka mmekọrịta anyị na Chineke sikwuo ike. Nke a ò kwesịrị iju anyị anya? Mba. Ụfọdụ Ndị Kraịst nwere ike ịnọ ogologo oge tupu ha aghọọ ndị tozuru okè nụzọ ime mmụọ, dị nnọọ ka mkpụrụ osisi ụfọdụ ndị dị nelu osisi na-anọ ogologo oge tupu ha achaa. Nihi ya, nọgbakọ ọ bụla, e nwere ma Ndị Kraịst ka bụ ndị ọhụrụ ma ndị tozuru okè nụzọ ime mmụọ. Ndị Hibru 5:126:3 Nezie, anyị na-enwere ndị ọhụrụ ma ọ bụ ndị na-adịghị ike ndidi, hụkwa ha nanya, nihi na anyị chọrọ inyere ha aka ito eto nụzọ ime mmụọ.Ndị Rom 14:1;15:1.13E nwere ike inwe mgbe ụfọdụ anyị kwesịrị ilezi anya nihe banyere ndị anyị na ha na-akpakọrịta. O nwere ike ịbụ na ụfọdụ ndị na-akpa àgwà na-ekwesịghị ekwesị. Ndị ọzọ nwere ike na-ebu iwe nobi, ma ọ bụ na-emekarị mkpesa. Ọgbakọ ụfọdụ ndị dị na narị afọ mbụ O.A. nwere ụdị nsogbu ahụ. Nagbanyeghị na ihe ka ọtụtụ nime ndị nọ nọgbakọ dị iche iche noge ahụ kwesịrị ntụkwasị obi, ụfọdụ nime ha akpaghị àgwà kwesịrị ekwesị. Ebe ọ bụ na ụfọdụ ndị nọ nọgbakọ Kọrịnt anabataghị ozizi ụfọdụ nke Ndị Kraịst, Pọlonyeozi dọrọ ọgbakọ Kọrịnt aka ná ntị, sị: Unu ekwela ka e duhie unu. Mkpakọrịta ọjọọ na-emebi àgwà ọma. 1 Ndị Kọrịnt 15:12,33 Pọl dọrọ Timoti aka ná ntị na ọbụna netiti Ndị Kraịst ibe ya, e nwere ike inwe ụfọdụ ndị na-adịghị eme omume kwesịrị ekwesị. Ọ gwara Timoti ka o zere ndị ahụ, ka ya na ha ghara ịkpachi anya.2 Timoti 2:20-22.14. Olee otú anyị ga-esi eme ihe Pọl kwo nye ịdọ aka ná ntị ndị ahụ o nyere banyere ndị anyị na ha ga na-akpa?14Olee otú anyị ga-esi mee ihe Pọl kwo nye ịdọ aka ná ntị ndị ahụ? Ọ bụ site nizere onye ọ bụla nwere ike imebi àgwà ọma anyịma nime ọgbakọ ma nèzí. 2 Ndị Tesalonaịka 3:6, 7,14 Anyị aghaghị ichebe mmekọrịta anyị na Jehova. Cheta na dị ka ákwà, anyị na-amịrị àgwà ndị ezigbo enyi anyị na-akpa, tinyere ihe ha na-eme. Anyị agaghị awụnye ákwà nime mmanya gbara ụka, buru nobi na ọ bụ mmiri ka ọ ga-amịrị. Notu aka ahụ, ọ bụrụ na anyị na ndị na-eme omume ọjọọ na-akpa, anyị ekwesịghị iburu nobi na anyị ga-amụta omume ọma.1 Ndị Kọrịnt 5:6.Ị ga-enweta ndị enyi dị mma netiti ndị gị na ha na-efe Chineke15. Gịnị ka ị ga-eme ka i nwee ike imeta ndị enyi nọgbakọ, bụ ndị ji mmekọrịta ha na Chineke kpọrọ ihe?15Obi dị anyị ụtọ na a naghị achọ ndị enyi na-akpa àgwà ọma achọ netiti ndị anyị na ha na-efe Chineke. Abụ Ọma 133:1 Nọgbakọ, olee otú ị ga-esi nweta ndị enyi ji mmekọrịta ha na Chineke kpọrọ ihe? Ka ị na-amụta àgwà Chineke na ụzọ ya, o doro anya na ndị ọzọ obi gị na ha bụ otu ga na-akpa gị nso. O nwekwara ike ịdị mkpa ka i mee ihe ụfọdụ iji bute ụzọ nimeta ndị enyi ọhụrụ. Gụọ igbe dị napeeji nke 30, bụ Otú Anyị Si Meta Ezi Ndị Enyi. Chọọ ndị na-akpa ụdị àgwà ndị ị chọrọ ka ị na-akpa. Soro ndụmọdụ Baịbụl ahụ bụ meghee obi gị, ya bụ, imeta ndị enyi bụ ndị kwere ekwe ibe gị nagbanyeghị agbụrụ ha, mba ha, ma ọ bụ omenala ha. 2 Ndị Kọrịnt 6:13;1 Pita 2:17 Ahọrọla naanị ndị gị na ha bụ ọgbọ. Cheta na Jọnatan tọrọ Devid nke ọma. Ọtụtụ ndị tọrọ gị nwere ike iji ahụmahụ na amamihe dị ukwuu ha nwere mee ka enyi gị na ha bụ na-atọ ụtọ.OTÚ ANYỊ SI META EZI NDỊ ENYIMgbe mbụ, o siiri m ike imeta ndị enyi nọgbakọ. Ma, achọpụtara m na ije ozi ọma mgbe niile nyeere m aka ịmụta àgwà ndị dị ka ndidi, ntachi obi, na ịhụya nke na-eme ka mmadụ chụọ onwe ya nàjà. Ka m na-amụta àgwà ndị a, achọpụtara m na ndị nwere ụdị àgwà ndị a na-akpa m nso. Enweela m ọtụtụ ezi ndị enyi ugbu a.Shivani.M kpere ekpere ka m nwee ike imeta ndị enyi nime ọgbakọ. Ma, ruo ogologo oge, echere m na a zaghị ekpere m. Nikpeazụ, m chọpụtara na o nweghị ezigbo mgbalị m na-eme imeta ndị enyi. Anaghị m agakwuru ndị mmadụ. Ma, kemgbe m malitere ime ihe kwekọrọ nekpere m, achọpụtala m nezie na Jehova azala ekpere m.Ryan.MGBE E NWERE NSOGBU16, 17. Ọ bụrụ na Onye Kraịst ibe anyị emee ihe wutere anyị nụzọ ọ bụla, gịnị mere na anyị ekwesịghị ịhapụ ọgbakọ?16Ebe ọ bụ na ndị nọ nọgbakọ bụ ụdị mmadụ dị iche iche, ndị a zụlitekwara nụzọ dị iche iche, e nwere ike inwe nsogbu mgbe mgbe. Onye kwere ekwe ibe anyị nwere ike kwuo ihe ma ọ bụ mee ihe ga-ewute anyị. Ilu 12:18 Mgbe ụfọdụ, ihe na-akpata nsogbu bụ àgwà dị iche iche ndị mmadụ nwere, nghọtahie, ma ọ bụ obi abụghị otu. Ànyị ga-asụ ngọngọ nihi nsogbu ndị ahụ, wee hapụ ọgbakọ? Anyị agaghị eme otú ahụ ma ọ bụrụ na anyị hụrụ Jehova nanya nezie, hụkwa ndị ọ hụrụ nanya nanya.17Ebe ọ bụ na Jehova bụ Onye kere anyị na Onye ji ndụ anyị, anyị kwesịrị ịhụ ya nanya, jirikwa obi anyị dum na-efe ya ofufe. Mkpughe 4:11 Anyị kwesịkwara iji obi anyị dum na-akwado ọgbakọ o ji na-arụ ọrụ. Ndị Hibru 13:17Ya mere, ọ bụrụ na Onye Kraịst ibe anyị emee ihe wutere anyị, ma ọ bụ mee ihe anyị na-atụghị anya ya nụzọ ọ bụla, anyị agaghị ahapụ ọgbakọ iji gosi na iwe na-ewe anyị. Anyị agaghịdị echetụ echiche ime otú ahụ. Ọ bụghị Jehova kpasuru anyị iwe. Ịhụya anyị nwere nebe Jehova nọ ga-eme ka anyị ghara ịgbakụta ya na ndị ya azụ!Abụ Ọma 119:165.18. a Gịnị ka anyị ga-eme iji mee ka udo dịrị nọgbakọ? b Olee ngọzi ndị anyị ga-enweta ma ọ bụrụ na anyị agbaghara ndị ọzọ mgbe e nwere ezi ihe mere anyị ga-eji mee otú ahụ?18Ịhụya anyị nwere nebe Ndị Kraịst ibe anyị nọ na-eme ka anyị na-eme ihe ga-eme ka udo dịrị nọgbakọ. Jehova adịghị atụ anya ka ndị ọ hụrụ nanya bụrụ ndị zuru okè. Anyị kwesịkwara iṅomi ya. Ịhụya ga-eme ka anyị nwee ike ileghara obere ihe ha mejọrọ anya, cheta na anyị niile bụ ndị na-ezughị okè, na anyị na-emejọkwa ihe. Ilu 17:9;1 Pita 4:8 Ịhụya ga-enyere anyị aka ịna-agbaghara ibe anyị kpamkpam. Ndị Kọlọsi 3:13 Ọ naghị adị mfe mgbe niile iso ndụmọdụ a. Ọ bụrụ na anyị ekwe ka iwe na-achị anyị, anyị nwere ike buru iwe nobi, ma eleghị anya, na-eche na o nwere otú iwe anyị si enye onye ahụ mejọrọ anyị ntaramahụhụ. Ma, nezie, ibu iwe nobi ga-emebiri anyị ihe. Ịgbaghara ndị ọzọ mgbe e nwere ezi ihe mere anyị ga-eji mee otú ahụ ga-ewetara anyị ngọzi dị ukwuu. Luk 17:3, 4 Ọ ga-eme ka obi ruo anyị ala, meekwa ka udo dịrị nọgbakọ. Nke ka nke, ọ ga-echebe mmekọrịta anyị na Jehova.Matiu 6:14, 15;Ndị Rom 14:19.MGBE ANYỊ NA MMADỤ NA-AGAGHỊ AKPAKỌRỊTA19. Olee mgbe ụfọdụ o nwere ike ịdị mkpa ka anyị na mmadụ ghara ịkpakọrịta?19Mgbe ụfọdụ, a na-agwa anyị ka anyị na onye nọbu nọgbakọ ghara ịkpakọrịta. Ọ na-abụkarị mgbe a chụpụrụ onye na-emebi iwu Chineke nke jụrụ ichegharị, ma ọ bụkwanụ mgbe mmadụ jụrụ okwukwe Ndị Kraịst site nịkụzi ozizi ụgha ma ọ bụ site nikewapụ onwe ya nọgbakọ. OkwuChineke gwara anyị hoo haa ka anyị na ndị dị otú ahụ kwụsị ịdị na-akpakọ.1 Ndị Kọrịnt 5:11-13;2 Jọn 9-11 O nwere ike ịbụ ihe siri ezigbo ike izere onye bụbu enyi anyị ma ọ bụ nwanne anyị ma eleghị anya. Ànyị ga-eguzosi ike, gosi na anyị na-asọpụrụ Jehova na iwu ezi omume ya karịa ihe ọ bụla ọzọ? Cheta na Jehova anaghị eji ịsọpụrụ ya na irubere ya isi egwuri egwu ma ọlị.20, 21. a Gịnị mere ịchụpụ mmadụ nọgbakọ ji bụrụ ndokwa na-egosi ịhụya? b Gịnị mere o ji dị mkpa ka anyị jiri amamihe na-ahọrọ ndị anyị na ha na-akpa?20Ịchụpụ mmadụ nọgbakọ bụ nezie ndokwa ịhụya Jehova mere. Nihi gịnị? Ịchụpụ onye mmehie nke na-ekweghị echegharị na-egosi na anyị hụrụ aha nsọ Jehova nanya, hụkwa Jehova nonwe ya na iwu ya nanya. 1 Pita 1:15, 16 Ịchụpụ onye dị otú ahụ na-eme ka ọgbakọ dịrị ọcha. A na-echebe ndị kwesịrị ntụkwasị obi nọ nọgbakọ ka ha ghara ịmụta àgwà ọjọọ nke ndị gbara isi akwara na-eme mmehie. Ọ ga-eme ka obi sie ha ike mgbe ha na-efe Chineke na ọgbakọ bụ ebe e nwere nchebe nụwa ọjọọ a. 1 Ndị Kọrịnt 5:7;Ndị Hibru 12:15, 16 Ịdọ aka ná ntị ahụ siri ike a dọrọ onye ahụ mere ihe ọjọọ na-egosi na a hụrụ ya nanya. O nwere ike iru ya nahụ, mee ka anya doo ya, meekwa ka o mee ihe o kwesịrị ime iji laghachikwute Jehova.Ndị Hibru 12:11.21O doro anya na ndị anyị na ha na-akpachi anya nwere ike ime ka anyị mụta ihe ọma ma ọ bụ ihe ọjọọ. Ya mere, ọ dị mkpa ka anyị jiri amamihe na-ahọrọ ndị anyị na ha na-akpa. Ọ bụrụ na anyị emeta ndị enyi bụ ndị enyi Jehova, ọ bụrụ na anyị ahụ ndị Chineke hụrụ nanya nanya, ndị ga-agba anyị gburugburu bụ ndị enyi kacha mma mmadụ nwere ike inwe. Ihe anyị ga-amụta naka ha ga-enyere anyị aka ibi ndụ nke ga-eme ka anyị mezuo mkpebi anyị mere ime ihe dị Jehova mma.4 Gịnị Mere Anyị Ji Kwesị Ịsọpụrụ Ndị Isi?1, 2. a Olee ọgụ anyị na obi anyị na-alụ nihe banyere ịsọpụrụ ndị isi? b Olee ajụjụ ndị anyị ga-atụle?Ị HỤTỤLA ihe nwatakịrị na-eme ma a sị ya mee ihe ọ na-achọghị ime? I lee ya anya nihu, i nwere ike ịmata na ya na obi ya na-alụ ọgụ. Ọ nụrụ ihe nna ya kwuru, marakwa na o kwesịrị irubere nna ya isi. Ma ọchọghịirube isi ugbu a. Ọgụ ahụ ya na obi ya na-alụ na-egosi ihe na-eme anyị niile mgbe ụfọdụ.2Ịsọpụrụ ndị isi anaghị adịrị anyị mfe mgbe niile. Ọ na-esiri gị ike mgbe ụfọdụ ịsọpụrụ ndị ị nọ nokpuru ha? Ọ bụrụ otú ahụ, ọ bụghị naanị gị ka ọ na-esiri ike. Anyị bi noge o yiri ka ọtụtụ mmadụ anaghị asọpụrụ ndị isi. Nagbanyeghị nke ahụ, Baịbụl na-ekwu na anyị kwesịrị ịsọpụrụ ndị na-achị anyị. Ilu 24:21 Nezie, ime otú ahụ dị ezigbo mkpa ma ọ bụrụ na anyị chọrọ ịnọrọ nịhụya Chineke. Ya mere, e nwere ajụjụ ndị anyị kwesịrị ịjụ. Gịnị mere o nwere ike iji siere anyị nnọọ ike ịsọpụrụ ndị isi? Gịnị mere Jehova ji chọọ ka anyị na-asọpụrụ ndị isi, gịnịkwa ga-enyere anyị aka irube isi na nke a? Nikpeazụ, olee ihe ndị anyị ga-eme iji na-asọpụrụ ndị isi?IHE MERE O JI ESIRI ANYỊ IKE3, 4. Olee otú mmehie na ezughị okè si malite, gịnị mere ezughị okè ji eme ka ịsọpụrụ ndị isi na-esiri anyị ike?3Ka anyị tụlee ná nkenke ihe abụọ mere ịsọpụrụ ndị isi nwere ike iji na-esiri anyị ike. Nke mbụ, anyị ezughị okè; nkeabụọ, ndị mmadụ na-achị anyị ezughị okè. Mmehie na ezughị okè mmadụ malitere noge dị anya gara aga, mgbe Adam na Iv nupụụrụ Chineke isi nogige Iden. Ya mere, mmehie malitere mgbe e nupụrụ isi. Ruo taa, mmụọ nke nnupụisi dị anyị nọbara.Jenesis 2:15-17;3:1-7;Abụ Ọma 51:5;Ndị Rom 5:12.4Ebe anyị bụ ndị mmehie, ọ naghị ara ọtụtụ nime anyị ahụ ịdị nganga na mpako. Ma, ịdị umeala nobi bụ àgwà dị ụkọ nke anyị kwesịrị ịrụsi ọrụ ike ịmụta ma na-enwe mgbe niile. Nagbanyeghị na anyị ejeerela Chineke ozi ruo ọtụtụ afọ, anyị nwere ike itinye aka nomume isi ike na mpako. Dị ka ihe atụ, chee echiche banyere Kora, bụ onye ji ikwesị ntụkwasị obi soro ndị Jehova gabiga ọtụtụ ihe isi ike. Ma, inwetakwu ikike gụrụ ya agụụ, nke mere ka o jiri ịka anya duru ndị mmadụ nupụrụ Mozis isi, bụ onye dị umeala nobi karịa mmadụ niile dị ndụ mgbe ahụ. Ọnụ Ọgụgụ 12:3;16:1-3 Cheekwa echiche banyere Eze Ọzaya, bụ onye mpako mere ka ọ banye nụlọ nsọ Jehova ma jee ozi dị nsọ nke naanị ndị nchụàjà na-eje. 2 Ihe E Mere 26:16-21 E nyere ndị dị otú ahụ ezigbo ntaramahụhụ nihi nnupụisi. Ma, ihe nlereanya na-adịghị mma ha setịpụrụ bụ ihe ncheta baara anyị niile uru. Anyị kwesịrị ịlụso mpako ọgụ, bụ ihe na-eme ka ịsọpụrụ ndị isi na-esiri anyị ike.5. Olee otú ndị mmadụ na-ezughị okè sirila jiri ikike ha nwere mee ihe nụzọ na-ekwesịghị ekwesị?5Naka nke ọzọ, ndị na-ezughị okè bụ ndị na-achị achị na-eme ka ọ na-esiri ndị mmadụ ike nke ukwuu ịsọpụrụ ha. Obi tara ọtụtụ nime ha mmiri. Ha na-eme mpụ, ma ọ bụ na-achị naka ike. Nezie, akụkọ ihe mere eme na-egosi na ndị mmadụ na-eji ikike ha nwere eme ihe nụzọ na-ekwesịghị ekwesị. Ekliziastis 8:9 Dị ka ihe atụ, Sọl bụ ezigbo mmadụ nke dị umeala nobi mgbe Jehova họọrọ ya ka ọ bụrụ eze. Otú ọ dị, ọ malitere ịdị mpako, nwewekwa anyaụfụ; nke mere ka ọ malite ịkpagbu Devid bụ nwoke kwesịrị ntụkwasị obi. 1 Samuel 9:20, 21;10:20-22;18:7-11 Ka oge na-aga,Devid ghọrọ otu nime ezigbo ndị eze chịrị Izrel. Ma, o ji ikike o nwere mee ihe nụzọ na-ekwesịghị ekwesị mgbe ọ naara Yuraya onye Het nwunye ya ma ziga nwoke ahụ aka ya dị ọcha nihu agha ka e gbuo ya. 2 Samuel 11:1-17 Nezie, ezughị okè na-eme ka ọ na-esiri ndị mmadụ ike iji ikike ha mee ihe nụzọ kwesịrị ekwesị. Ihe na-aka njọ ma ọ bụrụ na ndị na-achị achị adịghị asọpụrụ Jehova. Mgbe otu onye ọnụ na-eru nokwu nọchịchị Britain kọwachara otú ndị poopu Katọlik ụfọdụ si na-akpagbu ndị mmadụ nebe niile, o dere, sị: Ike na-emebi mmadụ, ike a na-akparaghị ókè na-emebikwa mmadụ nụzọ a na-akparaghị ókè. Ka anyị buru otú ụmụ mmadụ sirila jiri ikike ha nwere mee ihe nụzọ na-ekwesịghị ekwesị nuche tụlee ajụjụ bụ: Gịnị mere anyị ji kwesị ịsọpụrụ ndị isi?GỊNỊ MERE ANYỊ JI KWESỊ ỊSỌPỤRỤ NDỊ ISI?6, 7. a Gịnị ka ịhụya anyị nwere nebe Jehova nọ ga-akpali anyị ime, ọ bụkwa nihi gịnị? b Olee àgwà na-egosi na mmadụ na-edo onwe ya nokpuru onye ọzọ, oleekwa otú anyị ga-esi egosi na anyị nwere àgwà ahụ?6Ihe kacha nime ihe niile mere anyị ji kwesị ịsọpụrụ ndị isi bụ ịhụya, ya bụ, ịhụya anyị nwere nebe Jehova nọ, ịhụya anyị nwere nebe mmadụ ibe anyị nọ, tinyere ịhụya anyị nwere nebe anyị onwe anyị nọ. Anyị kwesịrị ime ka obi Jehova ṅụrịa nihi na anyị hụrụ ya nanya karịa onye ọ bụla ọzọ. Ilu 27:11;Mak 12:29, 30 Anyị ma na a mara ọchịchị ya aka nụwa, ya bụ, oruru o ruuru ya ịchị eluigwe na ụwa, mgbe ahụ e nupụụrụ ya isi nIden. Anyị makwa na ihe ka ọtụtụ nụmụ mmadụ na-akwado Setan ma jụ ọchịchị Jehova. Obi dị anyị ụtọ ịkwado Jehova. Mgbe ọ bụla anyị gụrụ ọmarịcha ihe e dere náMkpughe 4:11, ọ na-emetụ anyị nobi. Ọ na-eme ka anyị ghọta nke ọma na ọ bụ Jehova ka o ruuru ịchị eluigwe na ụwa! Anyị na-akwado ọbụbụeze Jehova, na-anabata ọchịchị ya ná ndụ anyị na-ebi kwa ụbọchị.7Inye ya nsọpụrụ dị otú ahụ pụtara nrubeisi nakwa ihekarịrị nrubeisi. Anyị na-adị njikere irubere Jehova isi nihi na anyị hụrụ ya nanya. Otú ọ dị, e nwere mgbe ụfọdụ irubere ya isi ga-esiri anyị nnọọ ike. Noge ndị dị otú ahụ, anyị onwe anyị, dị ka nwatakịrị ahụ anyị kwuru okwu ya ná mmalite, kwesịrị ido onwe anyị nokpuru Jehova. Anyị ga-echeta na Jizọs mere uche Nna ya, ọbụna mgbe o yiri ka ime otú ahụ siiri ya nnọọ ike. Ọ gwara Nna ya, sị, Ka uche gị mee, ọ bụghị nke m.Luk 22:42.8. a Gịnị ka ido onwe anyị nokpuru Jehova pụtara taa, gịnịkwa na-egosi otú Jehova si ele nke ahụ anya? b Gịnị ga-enyere anyị aka ịnụ ndụmọdụ ma nara ịdọ aka ná ntị? Gụọigbe dị na peeji nke 46-47.8Otú ọ dị, Jehova adịghị esi neluigwe agwa anyị okwu taa; ọ na-eji Okwu ya na ndị mmadụ na-anọchite anya ya nụwa agwa anyị okwu. Ya mere, anyị na-egosi na anyị na-edo onwe anyị nokpuru Jehova site nirubere ndị mmadụ isi, bụ ndị o mere ka anyị nọrọ nokpuru ha ma ọ bụkwanụ ndị o kwere ka anyị nọrọ nokpuru ha. Ọ bụrụ na anyị enupụrụ ndị ahụ isidị ka ihe atụ, site nịjụ ndụmọdụ na mgbazi sitere nAkwụkwọ Nsọ ha na-enye anyịanyị ga-akpasu Chineke iwe. Mgbe ụmụ Izrel tamuru ntamu megide Mozis ma nupụrụ ya isi, Jehova weere ya na ọ bụ ya ka ha mehiere.Ọnụ Ọgụgụ 14:26, 27.9. Gịnị mere ịhụya anyị nwere nebe mmadụ ibe anyị nọ ga-eji kpalie anyị ịsọpụrụ ndị isi? Nye ihe atụ.9Anyị na-asọpụkwara ndị isi nihi na anyị hụrụ mmadụ ibe anyị nanya. Gịnị mere o ji dị otú ahụ? Ka e were ya na ị bụ otu nime ndị agha. Ọganihu nke ndị agha ahụ nakwa ndụ ha nwere ike ịdabere notú onye agha nke ọ bụla si edo onwe ya nokpuru ndị isi, notú o si asọpụrụ ha, nakwa notú o si erubere ha isi. Ọ bụrụ na ị na-agba ndị agha ibe gị mgba okpuru site ninupụ isi, ha niile nwere ike ịnọ nihe ize ndụ. Nezie, ndị agha na-emebisị ihe nụwa taa. Otú ọ dị, Jehova nwere ndị agha na-eme naanị ihe dị mma. Baịbụl kpọrọ Chineke Jehova nke ụsụụ ndị agha ọtụtụ ugboro. 1 Samuel 1:3 Ọ bụ Ọchịagha nke ụsụụ ndị mmụọ ozi dịike. Mgbe ụfọdụ, Jehova na-eji ndị ohu ya nọ nụwa atụnyere ụsụụ ndị agha. Ezikiel 37:1-10 Ọ bụrụ na anyị enupụrụ ndị Jehova mere ka anyị nọrọ nokpuru ha isi, ọ bụ na anyị adịghị etinye ndị agha ime mmụọ ibe anyị nihe ize ndụ? Ọ bụrụ na Onye Kraịst enupụrụ ndị okenye a họpụtara ahọpụta isi, ọ ga-emetụta ndị ọzọ nọ nọgbakọ. 1 Ndị Kọrịnt 12:14,25, 26 Mgbe nwatakịrị nupụrụ isi, nnupụisi ahụ nwere ike imetụta ndị ezinụlọ ya niile. Ya mere, anyị na-egosi na anyị hụrụ mmadụ ibe anyị nanya site ninwe mmụọ nrubeisi na mmụọ nsọpụrụ.10, 11. Olee otú ọchịchọ ziri ezi anyị nwere ime ihe ga-abara anyị uru ga-esi mee ka anyị na-erubere ndị isi isi?10Anyị na-asọpụkwara ndị isi nihi na ime otú ahụ bụ maka ọdịmma anyị. Mgbe ọ bụla Jehova gwara anyị ka anyị na-asọpụrụ ndị isi, ọ na-ekwukarị uru ndị anyị ga-erite nime otú ahụ. Dị ka ihe atụ, ọ gwara ndị bụ ụmụ ka ha na-asọpụrụ nne ha na nna ha ka ha wee dị ogologo ndụ, biekwandụ obi ụtọ. Diuterọnọmi 5:16;Ndị Efesọs 6:2, 3 Jehova gwara anyị ka anyị na-asọpụrụ ndị okenye ọgbakọ nihi na ọ bụrụ na anyị emeghị otú ahụ, anyị ga-emebi mmekọrịta anyị na ya. Ndị Hibru 13:7,17 Ọ gwakwara anyị ka anyị na-erubere ndị ọchịchị isi nihi na ime otú ahụ ga-echebe anyị.Ndị Rom 13:4.11Ọ bụ na i kwetaghị na anyị ịmara ihe mere Jehova ji chọọ ka anyị na-erube isi ga-enyere anyị aka ịsọpụrụ ndị isi? Ka anyị tụlezie otú anyị ga-esi na-asọpụrụ ndị isi nebe atọ dị mkpa ná ndụ.IRUBE ISI NEZINỤLỌ12. Gịnị bụ ọrụ Jehova nyere onye bụ di na nna nezinụlọ, oleekwa otu ọ ga-esi na-arụ ọrụ ahụ?12Ọ bụ Jehova malitere ezinụlọ. Ebe ọ bụ Chineke nke na-eme ihe nusoro, ọ haziri ezinụlọ ka ọ na-aga nke ọma. 1 Ndị Kọrịnt 14:33 O nyere onye bụ di na nna ikike ịbụ onyeisi ezinụlọ. Di ga na-asọpụrụ Onyeisi ya, bụ Kraịst Jizọs, site niṅomi otú Jizọs si achị ọgbakọ ya. Ndị Efesọs 5:23 Ya mere, di ekwesịghị ileghara ọrụ ya anya, kama, ọ ga na-arụsi ya ike; o kwesịghịkwa iji aka ike na-achị ma ọ bụ bụrụ onye obi tara mmiri, kama, o kwesịrị ịbụ onye nwere ịhụya, ezi uche, na obiọma. O kwesịrị iburu nuche na o nwere onye ọ nọ nokpuru yana ikike Jehova karịrị nke ya.Nna bụ Onye Kraịst na-eṅomi otú Kraịst si achị isi13. Olee otú onye bụ nwunye na nne ga-esi na-arụ ọrụ ya nụzọ dị Jehova mma?13Onye bụ nwunye na nne bụ onye inyeaka di ya ma ọ bụ onye na-eme ka di ya zuo ezu. E nyekwara ya onwe ya ikike nezinụlọ, nihi na Baịbụl kwuru okwu banyere iwu nne gị. Ilu 1:8 Otú ọ dị, ikike e nyere di ya karịrị nke ya. Onye Kraịst bụ nwunye na-asọpụrụ ikike di ya site ninyere ya aka ka ọ na-arụ ọrụ ya dị ka onyeisi ezinụlọ. Ọ dịghị eleda di ya anya, na-achị ya, ma ọ bụ na-eweghara ọrụ ya. Kama nke ahụ, ọ na-akwado ya ma na-erubere ya isi. Mgbe di ya mere mkpebi na-adịghị ya mma, o nwere ike iji nkwanye ùgwù kwuo ihe o chere, ma o kwesịrị ịkwado mkpebi ahụ. Ọ bụrụ na di ya abụghị onye kwere ekwe, o nwere ike ịna-enwe ọnwụnwa. Nagbanyeghị nke ahụ, di ya nwere ike ịchọ ife Jehova ma ọ bụrụ na ọ na-asọpụrụ ya.1 Pita 3:1.14. Olee otú ụmụaka ga-esi wetara nne ha na nna ha ọṅụ, wetakwara Jehova ọṅụ?14Ụmụaka na-eme ka obi dị Jehova ụtọ ma ọ bụrụ na hana-erubere nne ha na nna ha isi. Ha na-ewetakwara nne ha na nna ha nsọpụrụ na ọṅụ. Ilu 10:1 Nezinụlọ nke e nwere naanị nne ma ọ bụ nna, ụmụaka kwesịkwara ịsọpụrụ nne ha ma ọ bụ nna ha, nihi na nkwado na nrubeisi ha dị nne ha ma ọ bụ nna ha mkpa nọnọdụ ahụ karị. A na-enwe ezigbo udo na ọṅụ dị ukwuu nezinụlọ mmadụ niile na-arụ ọrụ Chineke nyere ha. Nke a na-ewetara Onye ezinụlọ niile si naka ya, bụ Jehova Chineke, nsọpụrụ.Ndị Efesọs 3:14, 15.IRUBE ISI NỌGBAKỌ15. a Nọgbakọ, olee otú anyị ga-esi egosi na anyị na-asọpụrụ ikike Jehova? b Olee ụkpụrụ ndị nwere ike ime ka anyị na-erubere ndị na-edu ndú isi? Gụọigbe dị na peeji nke 48-49.15Jehova họpụtara Ọkpara ya ka ọ bụrụ Onye na-achị ọgbakọ Ndị Kraịst. Ndị Kọlọsi 1:13 Jizọs nyekwara ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi, onye nwekwara uche ọrụ igbo mkpa ime mmụọ nke ndị Chineke nọ nụwa. Matiu 24:45-47 Òtù Na-achị Isi nke Ndịàmà Jehova na-anọchite anya ohu ahụ. Dị ka ọ dị nọgbakọ Ndị Kraịst na narị afọ mbụ, taa, Òtù Na-achị Isi na-enye ndị okenye ntụziaka na ndụmọdụ nonwe ha ma ọ bụkwanụ site naka ndị nnọchiteanya ha, dị ka ndị nlekọta na-ejegharị ejegharị. Ọ bụ Jehova ka anyị na-erubere isi mgbe anyị na-asọpụrụ ndị okenye ọgbakọ.Ndị Hibru 13:17.16. Olee otú o si bụrụ na ọ bụ mmụọ nsọ na-ahọpụta ndị okenye?16Ndị okenye na ndị ohu na-eje ozi ezughị okè. Ha na-emehie ihe dị ka anyị onwe anyị. Nagbanyeghị nke ahụ, ha bụ onyinye nụdị mmadụ, ya bụ, onyinye e nyere ọgbakọ iji nyere ha aka mee ka mmekọrịta ha na Chineke sie ike. Ndị Efesọs 4:8 Ọ bụ mmụọ nsọ na-ahọpụta ndị okenye. Ọrụ 20:28 Olee otú nke a si bụrụ eziokwu? Nihi na ha na-ebu ụzọ eme ihe ndị e ji ike mmụọ nsọ dee nOkwu Chineke tupu ha eruo eru ịbụ ndị a họpụtara. 1 Timoti 3:1-7,12;Taịtọs 1:5-9 Ihe ọzọkwa bụ na ndị okenye bụ ndị na-atụlema nwanna ò ruru eru ịbụ okenye na-ekpesi ekpere ike ka mmụọ nsọ Jehova duzie ha.17. Olee ihe mere ụmụnna nwaanyị ji ekpuchi isi ha mgbe ụfọdụ ma ha na-arụ ọrụ nọgbakọ?17Nọgbakọ, o nwere mgbe ụfọdụ ndị okenye na ndị ohu na-eje ozi na-agaghị anọ ya ịrụ ọrụ ha, dị ka iduzi nzukọ maka ozi ubi. Ya dịrị otú ahụ, ụmụnna ndị ikom e mere baptizim nwere ike ịrụ ọrụ ndị dị otú ahụ. Ọ bụrụ na ha anọghị, ụmụnna nwaanyị ndị ruru eru nwere ike ịrụ ọrụ ndị dị otú ahụ. Otú ọ dị, nwanna nwaanyị kwesịrị ikpuchi isi ya mgbe ọ na-arụ ọrụ nwanna nwoke e mere baptizim kwesịrị ịrụ.1 Ndị Kọrịnt 11:3-10 Ime otú ahụ abụghị iweda ndị inyom ala. Kama nke ahụ, ọ na-enye ha ohere irube isi ná ndokwa Jehova mere maka ịbụisi, ma nezinụlọ ma nọgbakọ.ỊSỌPỤRỤ NDỊ ỌCHỊCHỊ18, 19. a Olee otú ị ga-esi akọwa ụkpụrụ ndị ahụ dị náNdị Rom 13:1-7? b Olee otú anyị si asọpụrụ ndị ọchịchị?18Ezi Ndị Kraịst na-eso ụkpụrụ ahụ dị náNdị Rom 13:1-7. Ọ bụrụ na ị gụọ ebe ahụ, ị ga-ahụ na ndị ọchịchị e kwuru okwu ha bụ ndị mmadụ na-achị achị. Ebe ọ bụ na Jehova kwere ka ndị ọchịchị a na-achị, ha na-eme ihe ndị dị mkpa. Ha na-eme ka e nwetụ udo. Ha na-arụkwa ọrụ ndị dị mkpa. Anyị na-asọpụrụ ndị ọchịchị a site nidebe iwu ha nyere. Anyị kwesịrị ijide naka na anyị na-atụ ụtụ isi ọ bụla ha chọrọ ka anyị na-atụ, na-edejupụta akwụkwọ ọ bụla ha chọrọ ka anyị dejupụta, na-erubekwa isi niwu ọ bụla metụtara anyị, ezinụlọ anyị, ọrụ anyị, ma ọ bụ ihe onwunwe anyị. Otú ọ dị, anyị ekwesịghị irubere ndị ọchịchị isi ma ọ bụrụ na ha agwa anyị ka anyị mee ihe na-adịghị Chineke mma. Kama nke ahụ, anyị ga-ekwu ihe ahụ ndịozi oge ochie kwuru, ya bụ: Anyị aghaghị irubere Chineke isi dị ka onye na-achịachị karịa mmadụ.Ọrụ 5:28, 29; gụọ igbe dị na peeji nke 42, bụ Olee Onye M Ga-erubere Isi?OLEE ONYE M GA-ERUBERE ISI?Ụkpụrụ:Jehova bụ Onyeikpe anyị, Jehova bụ Onye na-enye anyị iwu, Jehova bụ Eze anyị.Aịzaya 33:22.Ajụjụ ụfọdụ ị ga-ajụ onwe gịGịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na a gwa m ka m mebie ụkpụrụ Jehova?Matiu 22:37-39;26:52;Jọn 18:36.Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na e nye m iwu ka m kwụsị idebe iwu Jehova?Ọrụ 5:27-29;Ndị Hibru 10:24, 25.Olee ihe ga-enyere m aka irubere ndị isi isi? Ndị Rom 13:1-4;1 Ndị Kọrịnt 11:3;Ndị Efesọs 6:1-3.19Anyị na-asọpụkwara ndị ọchịchị site nịkpaso ndị ọzọ àgwà ọma. Mgbe ụfọdụ, anyị nwere ike ịbịa nihu ndị ọchịchị. Pọl onyeozi bịara nihu ndị ọchịchị dị ka Eze Herọd Agrịpa na Gọvanọ Festọs. Ọ dịghị onye nime ha bụ ezigbo mmadụ, ma Pọl kwanyeere ha ùgwù mgbe ọ na-agwa ha okwu. Ọrụ 26:2,25 Anyị kwesịrị iṅomi ihe nlereanya Pọl gosiri, ma onye ahụ ọ bụ onye ọchịchị dị elu ma ọ bụ onye uwe ojii. Ụmụ akwụkwọ bụ Ndị Kraịst kwesịkwara ịsọpụrụ ndị nkụzi ha, tinyere ndị isi ụlọ akwụkwọ ha na ndị na-arụ ọrụ nụlọ akwụkwọ ha. Nezie, ndị anyị ga na-asọpụrụ ekwesịghị ịbụ naanị ndị okpukpe anyị dị mma; anyị kwesịkwara ịsọpụrụ ndị na-emegide Ndịàmà Jehova. Nezie, ndị na-ekweghị ekwe kwesịrị ịhụ na anyị na-asọpụrụ ndị ọzọ.Ndị Rom 12:17, 18;1 Pita 3:15.20, 21. Olee ụfọdụ nime ngọzi ndị a na-enweta nịsọpụrụ ndị ọchịchị nụzọ kwesịrị ekwesị?20Ka anyị na-asọpụrụ mmadụ niile. Pita onyeozi dere, sị: Sọpụrụnụ ụdị mmadụ niile. 1 Pita 2:17 Ọ bụrụ na ndị mmadụ achọpụta na anyị na-enye ha ezigbo nsọpụrụ, ha nwere ike inwe nnọọ mmasị nebe anyị nọ. Cheta na àgwà a dị ezigbo ụkọ taa. Ịsọpụrụ ndị mmadụ bụ otu nime ụzọ anyị si erube isi niwu Jizọs nyere, ya bụ: Meenụ ka ìhè unu na-enwu nebe ndị mmadụ nọ, ka ha wee hụ ọrụ ọma unu wee nye Nna unu nọ neluigwe otuto.Matiu 5:16.21Nụwa a nọ nọchịchịrị, a na-adọta ndị nwere ezi obi nìhè ime mmụọ. Ya mere, ọ bụrụ na anyị na-erube isi nezinụlọ, nọgbakọ, na-asọpụkwara ndị ọchịchị, o nwere ike ime ka ndị ụfọdụ malite inwe mmasị nìhè ahụ, meekwa ka ha soro anyị jewe ije na ya. Nke a bụ nnọọ atụmanya magburu onwe ya! Ma ọ bụrụgodị na ha emeghị otú ahụ, otu ihe doro anya bụ na nsọpụrụ anyị na-asọpụrụ ndị mmadụ na-atọ Jehova Chineke ụtọ. Ọ na-enyekwara anyị aka ịnọrọ nịhụya ya. Ò nwere uru karịrị nke ahụ?5 Otú Anyị Ga-esi Anọpụ Iche nỤwa1. Nabalị ikpeazụ mgbe Jizọs bụ mmadụ nụwa, gịnị ka o kwusiri okwu ya ike?NABALỊ ikpeazụ mgbe Jizọs bụ mmadụ nụwa, o gosiri na o bu ndị na-eso ụzọ ya nobi, chọọkwa ka ọ dịrị ha mma nọdịnihu. O kpedịrị ya nekpere, sị Nna ya: Ihe m na-arịọ gị abụghị ka ị kpọpụ ha nụwa, kama ka i chee ha nche nihi ajọ onye ahụ. Ha abụghị nke ụwa, dị nnọọ ka m na-abụghị nke ụwa. Jọn 17:15, 16 Narịrịọ a Jizọs si nala ala obi ya rịọ Nna ya, o gosiri na ọ hụrụ ndị na-eso ụzọ ya nanya nke ukwuu, gosikwa na okwu ahụ o bu ụzọ gwa ụfọdụ nime ha nabalị ahụ dị mkpa, nke bụ: Unu abụghị nke ụwa. Jọn 15:19 O doro anya na ọ dị Jizọs oké mkpa ka ndị na-eso ụzọ ya nọpụ iche nụwa!2. Gịnị bụ ụwa ahụ Jizọs kwuru okwu ya?2Ụwa ahụ Jizọs kwuru okwu ya bụ ụmụ mmadụ niile ha na Chineke na-adịghị ná mma, bụ ndị Setan na-achị. Ha bụkwa ndị mmụọ mpako na nke ịchọ ọdịmma onwe onye naanị, nke si naka Setan, mere ka ha bụrụ ohu. Jọn 14:30;Ndị Efesọs 2:2;1 Jọn 5:19 Nezie, ịbụ enyi ụwa ahụ bụ ịbụ onye iro Chineke. Jems 4:4 Ma, olee otú ndị niile chọrọ ịnọrọ nịhụya Chineke ga-esi nọrọ nụwa ma nọpụ iche? Anyị ga-atụle ụzọ ise, ya bụ, site nịkwadosi Alaeze Chineke nke dị naka Kraịst ike netinyeghị aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị ụwa, site niguzogide mmụọ nke ụwa, site niyi uwe kwesịrị ekwesị na iji ejiji kwesịrị ekwesị, sitenilegide anya notu ebe, nakwa site niyiri ihe agha ime mmụọ anyị.ỊKWADOSI ALAEZE CHINEKE IKE NA ỊNỌPỤ ICHE3. a Olee otú Jizọs si lee ndọrọ ndọrọ ọchịchị e nwere noge ya anya? b Olee ihe mere a ga-eji kwuo na ndị na-eso ụzọ Jizọs e tere mmanụ bụ ndị nnọchiteanya? Kwuokwa ihe e dere nala ala peeji.3Kama itinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke oge ya, Jizọs lekwasịrị anya nikwusa banyere Alaeze Chineke, nke bụ ọchịchị dị neluigwe nke ọ ga-abụ Eze ya nọdịnihu. Daniel 7:13, 14;Luk 4:43;17:20, 21 Ya mere, mgbe Jizọs nọ nihu onye Rom bụ Gọvanọ Pọntiọs Paịlet, ọ sịrị: Alaeze m abụghị nke ụwa a. Jọn 18:36 Ndị na-eso ụzọ ya kwesịrị ntụkwasị obi ṅomiri ihe nlereanya ya site nịkwadosi Kraịst na Alaeze ya ike, sitekwa nikwusara ụwa Alaeze ahụ. Matiu 24:14 Pọl onyeozi dere, si: Ya mere, anyị bụ ndị nnọchiteanya nọ nọnọdụ Kraịst, dị ka à ga-asị na Chineke na-arịọsi arịrịọ ike site nọnụ anyị. Dị ka ndị nọ nọnọdụ Kraịst, anyị na-arịọ, sị: Meenụ ka unu na Chineke dị ná mma.2 Ndị Kọrịnt 5:20.4. Olee otú ezi Ndị Kraịst niile sirila gosi na ha na-akwadosi Alaeze Chineke ike? Gụọigbe dị na peeji nke 52.4Ebe ọ bụ na ndị nnọchiteanya na-anọchite anya ọchịchị mba ọzọ ma ọ bụ obodo ọzọ, ha anaghị etinye aka nihe a na-eme nobodo ebe ha na-eje ozi; ha na-anọpụ iche. Otú ọ dị, ndị nnọchiteanya na-akwado ọchịchị obodo nke ha na-anọchite anya ya. Otú ahụ ka ndị na-eso ụzọ Kraịst e tere mmanụ na-eme, bụ ndị ikike ha nwere dị ka ndị amaala dị neluigwe. Ndị Filipaị 3:20 Neziokwu, nihi ịnụ ọkụ nobi ha ji na-ekwusa Alaeze Chineke, ha enyerela ọtụtụ nde atụrụ ọzọ nke Kraịst aka ka ha na Chineke dị ná mma. Jọn10:16;Matiu 25:31-40 E nwere ike ikwu na atụrụ ọzọ ahụ bụ ndị ozi Kraịst nịkwado ụmụnna Jizọs e tere mmanụ. Dị ka otu ìgwè atụrụ dị notu nke na-ekwusa Alaeze Mesaya ahụ, ìgwè abụọ ahụ anaghị etinye aka ma otu ma otu na ndọrọ ndọrọ ọchịchị ụwa.Aịzaya 2:2-4.5. Olee otú ọgbakọ Ndị Kraịst si dị iche nIzrel oge ochie, oleekwa otú Ndị Kraịst si egosi na ha dị iche?5Ihe mere ezi Ndị Kraịst ji anọpụ iche abụghị naanị nihi na ha na-akwadosi Kraịst ike. Anyị adịghị ka ndị Izrel oge ochie, bụ ndị nwere ala Chineke nyere ha, kama, anyị bụ òtù ụmụnna nọ nụwa dum. Matiu 28:19;1 Pita 2:9 Ya mere, ọ bụrụ na anyị ana-akwado òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị dị nebe anyị bi, anyị agaghị enweli nkwuwa okwu nikwusa ozi Alaeze ahụ, anyị ga-emebikwa ịdị notu Ndị Kraịst anyị. 1 Ndị Kọrịnt 1:10 Ihe ọzọkwa bụ na noge agha, ọ ga-eme ka anyị na-alụso ndị kwere ekwe ibe anyị ọgụ, bụ ndị e nyere anyị iwu ka anyị hụ nanya. Jọn 13:34, 35;1 Jọn 3:10-12 Ọ bụ ya bụ isi ihe mere Jizọs ji gwa ndị na-eso ụzọ ya ka ha ghara ịlụ agha. Ọ gwadịrị ha ka ha na-ahụ ndị iro ha nanya.Matiu 5:44;26:52; gụọ igbe dị na peeji nke 55, bụ: Àna M Anọpụ Iche?6. Olee otú nrara ị raara onwe gị nye Chineke si emetụta mmekọrịta gị na Siza?6Ebe anyị bụ ezi Ndị Kraịst, anyị raara ndụ anyị nye Chineke, ọ bụghị mmadụ ọ bụla, òtù ụmụ mmadụ, ma ọ bụ mba ọ bụla.Ndị Kọrịnt nke Mbụ 6:19, 20sịrị: Ọ bụghịkwa unu nwe onwe unu, nihi na e ji ihe dị oké ọnụ ahịa zụta unu. 1 Ndị Kọrịnt 6:19, 20 Nihi ya, ka ndị na-eso ụzọ Jizọs na-enye Siza ihe ruuru ya, ya bụ, nsọpụrụ, ụtụ isi, na nrubeisi a kpaara ókè, ha na-enye Chineke ihe Chineke. Mak 12:17;Ndị Rom 13:1-7 Ihe ndị ahụ ha na-enye Chineke bụ ma ofufe ha, ma iji mkpụrụ obi ha dum hụ ya nanya, ma iji obi ha dum na-erubere ya isi. Ọ bụrụ na ọ dị mkpa, ha na-adị njikere ịnwụ nihi Chineke.Luk 4:8;10:27;Ọrụ 5:29;Ndị Rom 14:8.NDỊ KRAỊST OGE MBỤ NỌPỤRỤ ICHEAkụkọ ihe mere eme na-egosi nnọọ na Ndị Kraịst oge mbụ etinyeghị aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị nakwa nagha. Akwụkwọ bụ Mmalite nke Iso Ụzọ Kraịst nke dị nasụsụ Bekee sịrị: Ndị mbụ soro ụzọ Kraịst kpachapụrụ anya nke ọma ka itinye aka ọ bụla nọchịchị ghara ịgụ ha agụụ. Akwụkwọ ọzọ kwuru ihe yiri ya, sị: A na-aghọtahiekarị Ndị Kraịst oge mbụ, ndị na-achị ndị mba ọzọ eleghị ha anya ọma. . . . Ndị Kraịst ekweghị eme ihe ụfọdụ a chọrọ ka ụmụ amaala Rom na-eme. . . . Ha anaghị ekwe anara ọkwá ọchịchị.Otu ọkà mmụta okpukpe bụ Peter Meinhold kwuru banyere Ndị Kraịst oge mbụ na ịbụ onye agha, sị: Ndị mmadụ ghọtara na ọ gaghị ekwe mmadụ omume ịbụ Onye Kraịst ma bụrụ onye agha. Nihe otu onye nke na-ede ihe banyere okpukpe bụ Jonathan Dymond dere, nke ọ kpọrọ Ịchọpụta Ma Agha Ọ Dabara Adaba nỤkpụrụ Ndị Kraịst, o kwuru na ruo ọtụtụ afọ mgbe ọnwụ Jizọs gachara, ndị na-eso ụzọ Ya ekweghị aga agha; nagbanyeghị ihe ga-esi na ya pụta, ma ọ bụ nkọcha, ịtụ mkpọrọ, ma ọ bụ ọnwụ. Dymond kwukwara, sị: Ihe ndị a bụ eziokwu doro anya. Onye ọzọ na-ede banyere okpukpe dere, sị: Ọ bụ naanị mgbe e metọrọ Iso Ụzọ Kraịst ka Ndị Kraịst malitere ịbụ ndị agha.IGUZOGIDE MMỤỌ NKE ỤWA7, 8. Gịnị bụ mmụọ nke ụwa, oleekwa otú mmụọ ahụ si arụ ọrụ nime mmadụ?7Ụzọ ọzọ Ndị Kraịst si anọpụ iche nụwa bụ siteniguzogide mmụọ ya na-adịghị mma. Pọl dere, sị: Anyị natara, ọ bụghị mmụọ nke ụwa, kama mmụọ nke si na Chineke. 1 Ndị Kọrịnt 2:12 Ọ gwara ndị Efesọs, sị: Unu jere ije na ha notu mgbe dị ka . . . ụwa a si dị, dị ka onye na-achị ikike nke ikuku si chọọ, bụ mmụọ nke na-arụ ọrụ ugbu a nime ụmụ nnupụisi.Ndị Efesọs 2:2, 3.8Ikuku nke ụwa a, ma ọ bụ mmụọ ya, bụ ikike a na-adịghị ahụ anya nke na-eme ka ndị mmadụ na-enupụrụ Chineke isi, na-emekwa ka ha na-eso ọchịchọ nke anụ ahụ na ọchịchọ nke anya. 1 Jọn 2:16;1 Timoti 6:9, 10 Ihe mere ikike nke mmụọ a ji na-akpa ike bụ na ọ na-amasị anụ ahụ na-eme mmehie. Ọ dị aghụghọ, sie ike nguzogide, jupụtakwa ebe niile dị ka ikuku. Ihe ọzọkwa bụ na ọ na-arụ ọrụ nime mmadụ site nime ka onye ahụ jiri nwayọọ nwayọọ na-amụta àgwà ndị na-adịghị Chineke mma, dị ka ịchọ ọdịmma onwe onye, mpako, oké ọchịchọ, mmadụ inwe ọchịchọ ime ihe ọ bụla masịrị ya nakwa nnupụisi.E kwuo ya ná nkenke, mmụọ nke ụwa na-eji nwayọọ nwayọọ eme ka mmadụ na-azụlite àgwà Ekwensu nobi ya.Jọn 8:44;Ọrụ 13:10;1 Jọn 3:8,10.9. Olee ụzọ ụfọdụ mmụọ nke ụwa nwere ike isi bata nuche anyị nakwa nobi anyị?9Mmụọ nke ụwa ò nwere ike ịgbanye mgbọrọgwụ nobi gị nakwa nuche gị? Ee, ọ ga-eme otú ahụ ma ọ bụrụ na ị kwụsị iche nche. Ilu 4:23 Ọ na-ejikarị nwayọọ nwayọọ amalite ịkpa ike, ikekwe site naka ndị enyi ndị nwere ike iyi ezigbo mmadụ, ma nezie, ha ahụghị Jehova nanya. Ilu 13:20;1 Ndị Kọrịnt 15:33 I nwekwara ike inweta mmụọ ahụ na-adịghị mma site nịgụ akwụkwọ na-ekwesịghị ekwesị, ikiri ihe ndị na-akpali agụụ mmekọahụ nỊntanet, ịgụ ihe ndị si nezi ofufe dapụ dere nỊntanet, ntụrụndụ na-adịghị mma, na egwuregwu a na-asọ oké mpi na hanezie, sitenaka onye ọ bụla ma ọ bụ ihe ọ bụla nke na-egosi echiche Setan ma ọ bụ ụwa ya.10. Olee otú anyị ga-esi eguzogide mmụọ nke ụwa?10Olee otú anyị ga-esi eguzogide mmụọ nke ụwa a dị aghụghọ, ma nọrọ nịhụya Chineke? Ọ bụ naanị site niji ndokwa niile Jehova mere maka ofufe ya kpọrọ ihe, nakwa site nikpe ekpere mgbe niile ka o nye anyị mmụọ nsọ. Jehova ka ma Ekwensu ma ụwa ọjọọ nke Setan na-achị.1 Jọn 4:4 Ya mere, ọ dị oké mkpa ka anyị na-ekpeku Jehova ekpere mgbe niile!ÀNA M ANỌPỤ ICHE?Ụkpụrụ:Alaeze m abụghị nke ụwa a.Jọn 18:36.Ajụjụ ụfọdụ ị ga-ajụ onwe gịOlee otú m ga-esi akọwara mmadụ na ikele ọkọlọtọ bụ ikpere arụsị?Ọpụpụ 20:4, 5;1 Jọn 5:21.Mgbe m na-akọwa ihe mere na agaghị m eso mee ememme ụfọdụ nke mba, olee otú m ga-esi akwanyere ndị mụ na ha na-anọghị notu okpukpe ùgwù?1 Pita 3:15.Olee ihe ndị mere m ji kpebie na agaghị m akwado òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị ọ bụla ma ọ bụkwanụ rụọ ụdị ọrụ agha ọ bụla?Jọn 13:34;1 Jọn 3:10-12.IYI UWE NA IJI EJIJI KWESỊRỊ EKWESỊ11. Olee otú mmụọ nke ụwa sirila bata nejiji?11Ihe a na-ahụ anya nke na-egosi ụdị mmụọ na-achị mmadụ bụ uwe ya, ejiji ya, na ịdị ọcha ya. Nọtụtụ mba, ọtụtụ ndị anaghị eji ejiji kwesịrị ekwesị, nke mere ka otu onye nke na-ekwu okwu na televishọn kwuo na mgbe na-adịghị anya, ọ ga-esi ike ịmata ndị bụ ndị akwụna. Otu ihe e dere nakwụkwọ akụkọ sịrị na ọbụna ụmụ agbọghọ ndị na-erubeghị afọ iri na ụma amụtala ụdị ejiji a, ya bụ, ọ na-afọ nke nta ka ha gbara ọtọ, ha na-emebigakwa ihe ókè. Ejiji ọzọ na-ewu ewu bụ iji ejiji ka ndị ara, nke na-egosi mmụọ nke nnupụisi nakwa mmadụ akwanyereghị onwe ya na ndị ọzọ ùgwù.12, 13. Olee ụkpụrụ ndị anyị kwesịrị iso niyi uwe na niji ejiji?12Ebe anyị bụ ndị ohu Jehova, anyị kwesịrị ịdị mma nanya, nke pụtara iji ezigbo ejiji kwesịrị ekwesị, nakwa nke kwesịrị ihe anyị na-eme. Ejiji anyị na-eji mgbe niile kwesịrị igosi imeru ihe nókè na uche zuru okè, nke kwesịrị onye ọ bụla na-ekwupụta na ya na-asọpụrụ Chineke ma na-arụ ezi ọrụ, ma ọ bụ nwoke ma ọ bụ nwaanyị. Nezie, ihe kacha anyị mkpa abụghị ime ka ndị mmadụ lewe anyị, kama ọ bụ ka anyị nọrọ nịhụya Chineke. 1 Timoti 2:9, 10;Jud 21 Nezie, anyị chọrọ ka ezigbo ejiji anyị bụrụ mmadụ zoro ezo nke dị nime obi . . . , nke bara uru nke ukwuu nanya Chineke.1 Pita 3:3, 4.13Ka anyị burukwa nobi na ụdị uwe anyị na-eyi na ụdị ejiji anyị na-eji nwere ike imetụta otú ndị ọzọ si ele ezi ofufe anya. Okwu Grik e si sụgharịta imeru ihe nókè, mgbe a na-ekwu banyere omume ọma, pụtara nsọpụrụ, ịtụ egwu, na ịkwanyere echiche nke ndị ọzọ ùgwù. Nihi ya, anyịkwesịrị ichebara akọnuche ndị ọzọ echiche karịa ikike anyị chere na anyị nwere iji ejiji masịrị anyị. Nke ka nke, anyị kwesịrị iwetara Jehova na ndị ya otuto, meekwa ka ndị mmadụ mata na anyị bụ ndị ozi Chineke, na-eme ihe niile iji nye Chineke otuto.1 Ndị Kọrịnt 4:9;10:31;2 Ndị Kọrịnt 6:3, 4;7:1.Ejiji m ọ na-ewetara Jehova otuto?14. Nihe banyere iji ejiji na ịdị ọcha, olee ajụjụ ndị anyị kwesịrị ịjụ onwe anyị?14Uwe anyị, ejiji anyị, na ịdị ọcha anyị dị mkpa mgbe anyị nọ nozi ọma ma ọ bụ na-aga ọmụmụ ihe Ndị Kraịst karịa mgbe ọ bụla ọzọ. Jụọ onwe gị, sị: Ejiji m na ịdị ọcha m ọ na-eme ka ndị mmadụ na-ele m anya ọjọọ? Ọ na-emenye ndị ọzọ ihere? M na-ewere ikike m nwere iji ejiji masịrị m dị ka ihe dị mkpa karịa iru eru inwe ihe ùgwù ije ozi nọgbakọ?Abụ Ọma 68:6;Ndị Filipaị 4:5;1 Pita 5:6.15. Gịnị mere Okwu Chineke enyeghị anyị iwu niile banyere otú anyị ga-esi na-eyi uwe, otú ejiji anyị ga na-adị, na otú anyị ga-esi na-edebe onwe anyị ọcha?15Baịbụl enyeghị Ndị Kraịst iwu niile banyere ụdị uwe ha ga na-eyi, otú ejiji ha ga na-adị, na otú ha ga-esi na-edebe onwe ha ọcha. Jehova achọghị ịnapụ anyị ikike anyị nwere ịhọrọ ihe anyị ga-eme ma ọ bụ iji ọgụgụ isi anyị na-eche echiche. Kama nke ahụ, ọ chọrọ ka anyị bụrụ ndị tozuru okè, ndị na-echebara ụkpụrụ Baịbụl echiche, nakwa ndịzụworo ikike nghọta ha azụ, site niji ya eme ihe, ịmata ihe dị iche nihe ziri ezi na ihe na-ezighị ezi. Ndị Hibru 5:14 Nke ka nke, ọ chọrọ ka ịhụya na-eduzi anyị, ya bụ, ịhụ Chineke na ndị agbata obi anyị nanya. Mak 12:30, 31 Nime ohere ahụ o nyere anyị, e nwere ụzọ dị nnọọ iche iche anyị ga-esi na-eyi uwe, na-ejikwa ejiji. E nwere ike ịhụ nke a netiti ndị Jehova yi uwe dị iche iche, ndị na-enwekwa ọṅụ, nagbanyeghị ebe ha zukọtara nụwa.ILEGIDE ANYA OTU EBE16. Olee otú mmụọ nke ụwa si emegide ozizi Jizọs, oleekwa ajụjụ ndị anyị kwesịrị ịjụ onwe anyị?16Mmụọ nke ụwa dị aghụghọ, ọ na-emekwa ka ọtụtụ nde mmadụ na-atụkwasị ego na ihe onwunwe obi iji nweta obi ụtọ. Otú ọ dị, Jizọs sịrị: Ọbụna mgbe mmadụ nwere ọtụtụ ihe, ihe o nwere adịghị eme ka ọ dị ndụ. Luk 12:15 Ọ bụ ezie na Jizọs akwadoghị ka mmadụ na-ataonwe ya ahụhụ, ọ kụziri na ndị maara mkpa ime mmụọ ha na ndị legidere anya otu ebe, ya bụ, ndị nwere ezi obi ma lekwasị anya ná mmekọrịta ha na Chineke, ga-enweta ndụ na ezigbo obi ụtọ. Matiu 5:3;6:22, 23 Jụọ onwe gị, sị: Neziokwu, m kwetara ihe Jizọs kụziri, ka nna ụgha ọ na-emegharị m anya? Jọn 8:44 Gịnị ka ihe m na-ekwu, ihe mgbaru ọsọ m, ihe m na-ebute ụzọ, na otú m si ebi ndụ na-egosi?Luk 6:45;21:34-36;2 Jọn 6.17. Kwuo ụfọdụ nime uru ndị na-elegide anya otu ebe na-erite.17Jizọs sịrị: A na-egosi na amamihe ziri ezi site nọrụ ya. Matiu 11:19 Chee echiche banyere ụfọdụ nime uru ndị na-elegide anya otu ebe na-erite. Ha na-enweta ezigbo ume nozi Alaeze. Matiu 11:29, 30 Ha na-ezere nchegbu na-enweghị isi na ọdụ, si otú ahụ na-ezere iche oké echiche na inwe obi mgbawa. 1 Timoti 6:9, 10 Ebe ọ bụ na afọ juru ha nihi inwe ihe ndị dị mkpa ná ndụ, ha na-enwekwu oge ha na ndị ezinụlọ ha na Ndị Kraịst ibe ha ga-eji na-anọrị. O nwere ike ime ka ha na-ehikwu ụra nke ọma. Ekliziastis 5:12 Ha na-enweta ọṅụ ka ukwuu a na-enweta ninye ihe. Ha na-enye ihe nụzọ ọ bụla kwere ha omume. Ọrụ 20:35 Ha na-ejupụta nolileanya, nweekwa obi iru ala na afọ ojuju. Ndị Rom 15:13;Matiu 6:31, 32 Ngọzi ndị a enweghị atụ nezie!ỊCHỊRỊ EKIKE AGHA ZURU EZU18. Olee otú Baịbụl si kọwaa onye iro anyị, atụmatụ ya, na ụdị mgba anyị na-agba?18A na-echebekwa ndị nọgidere nịhụya Chineke ka Setan ghara ime ka ha kwụsị ife Chineke. Setan chọrọ ime ka Ndị Kraịst ghara inweta ndụ ebighị ebi, ọ bụghị naanị obi ụtọ. 1 Pita 5:8 Pọl sịrị: Anyị nwere mgba, ọ bụghị megide ọbara na anụ ahụ, kama megide ọchịchị, megide ikike, megide ndị na-achị ụwa nke ọchịchịrị a, megide ìgwè ndị mmụọ ọjọọ nebe ndị dị neluigwe. Ndị Efesọs 6:12 Okwu ahụ bụ mgba pụtara na ọgụ anyị na-alụ abụghịọgụ a na-anọ nebe dị anya alụ, ya bụ, nke a na-anọ nebe zoro ezo alụ, kama ọ bụ ọgụ i jide m, mụ ejide gị. Ihe ọzọkwa bụ na okwu ndị ahụ bụ ọchịchị, ikike, na ndị na-achị ụwa gosiri na ọgụ ndị mmụọ ọjọọ na-alụso anyị bụ nke e leziri nnọọ anya hazie.19. Kọwaa ekike agha ime mmụọ Onye Kraịst nwere.19Otú ọ dị, anyị ga-enweli mmeri nagbanyeghị na anyị bụ ndị na-ezughị okè, ndị na-adịghịkwa ike. Olee otú anyị ga-esi eme ya? Ọ bụ site nịchịrị ekike agha zuru ezu nke si naka Chineke. Ndị Efesọs 6:13Ndị Efesọs 6:14-18kọwara ekike agha ahụ, sị: Ya mere, guzosienụ ike, werenụ eziokwu kee úkwù unu, yirinụ ihe mgbochi obi bụ ezi omume, yirikwanụ akpụkpọ ụkwụ bụ ngwá ọrụ nke ozi ọma nke udo nụkwụ unu. Karịsịa ihe niile, burunụ ọta ukwu bụ okwukwe, nke unu ga-eji nwee ike imenyụ akụ ụta niile na-ere ọkụ nke ajọ onye ahụ. Narakwanụ okpu agha ma ọ bụ olileanya bụ nzọpụta, na mma agha nke mmụọ nsọ, ya bụ, okwu Chineke, ka unu ji ụdị ikpe ekpere ọ bụla na ụdị ịrịọsi arịrịọ ike ọ bụla na-anọgide nekpere noge niile nime mmụọ nsọ.20. Olee otú ọgụ anyị na-alụ si dị iche na nke ndị agha nkịtị?20Ebe ọ bụ Chineke nyere anyị ekike agha ime mmụọ ahụ, o nweghị ihe ga-eme ka ọ ghara ichebe anyị, ma ọ bụrụ na anyị eyiri ya mgbe niile. Ndị Kraịst adịghị ka ndị agha nkịtị, bụ ndị na-eme ha lụchaa agha, ha echere ruo mgbe ọzọ agha ga-ada, kama ha nọ nọgụ ọnwụ na ndụ nke na-agaghị akwụsị akwụsị ruo mgbe Chineke ga-ebibi ụwa Setan, tụbakwa ndị mmụọ ọjọọ niile nime abis. Mkpughe 12:17;20:1-3 Nihi ya, adala mbà ma ọ bụrụ na gị na adịghị ike na ọchịchọ na-ezighị ezi na-alụ ọgụ, nihi na anyị niile ga-etipụta ahụ anyị ọnyá ma ọ bụrụ na anyị chọrọ ikwesị ntụkwasị obi nebe Jehova nọ mgbe niile. 1 Ndị Kọrịnt 9:27 Neziokwu, ọ bụ mgbe anyịkwụsịrịịgba mgba ka anyị ga-aba ná nsogbu!21. Gịnị naanị ga-eme ka anyị merie nagha ime mmụọ anyị na-alụ?21Ọzọkwa, anyị agaghị enweli mmeri nọgụ a ma anyị dabere nike aka anyị. Ọ bụ ya mere Pọl ji chetara anyị na ọ dị mkpa ka anyị na-ekpeku Jehova ekpere noge niile nime mmụọ nsọ. Anyị kwesịkwara ige Jehova ntị site nịmụ Okwu ya, na anyị na ndị agha ibe anyị ịna-akpakọrịta mgbe niile, nihi na anyị anaghị alụ ọgụ a naanị anyị! Faịlimọn 2;Ndị Hibru 10:24, 25 Ọ bụghị naanị na ndị kwesịrị ntụkwasị obi nụzọ ndị a niile ga-enwe mmeri, kamakwa, ha ga-enwe ike ịgbachitere ihe ha kweere ma ọ bụrụ na a jụọ ha ajụjụ.DỊRỊ NJIKERE ỊGBACHITERE IHE I KWEERE22, 23. a Gịnị mere anyị ga-eji dị njikere mgbe niile ịgbachitere ihe anyị kweere, olee ajụjụ ndị anyị kwesịrị ịjụ onwe anyị? b Gịnị ka anyị ga-atụle nIsi nke Isii?22Jizọs sịrị: Unu abụghị nke ụwa . . . , ọ bụ ya mere ụwa ji kpọọ unu asị. Jọn 15:19 Ya mere, Ndị Kraịst aghaghị ịdị njikere mgbe niile ịgbachitere ihe ha kweere, jirikwa obi dị nwayọọ na nkwanye ùgwù na-eme otú ahụ. 1 Pita 3:15 Jụọ onwe gị, sị: M ghọtara ihe mere Ndịàmà Jehova ji eme ihe dị iche mgbe ụfọdụ nihe ndị ọzọ na-eme? Ọ bụrụ na ihe ịma aka dị otú ahụ abịara m, obi ọ ga-esi m ike na ihe Baịbụl na ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi kwuru ziri ezi? Matiu 24:45;Jọn 17:17 Nihe banyere ime ihe ziri ezi nanya Jehova, m ga-adị njikere ịdị iche ma jiri ya na-akpa nganga?Abụ Ọma 34:2;Matiu 10:32, 33.23Ma, a na-esikarị ụzọ aghụghọ dị iche iche ele ọchịchọ anyị nwere ịnọpụ iche nụwa ule. Dị ka ihe atụ, anyị kwuru na mbụ na Ekwensu na-agbalị iji ntụrụndụ ụwa araba ndị ohu Jehova nụwa. Olee otú anyị ga-esi na-ahọrọ ntụrụndụ dị mma nke ga-eme ka anyị nweta ume nakwa akọnuche dị ọcha? Ọ bụ ihe anyị ga-atụlenIsi nke Isii.6 Otú Anyị Ga-esi Na-ahọrọ Ntụrụndụ Dị Mma1, 2. Olee ihe anyị kwesịrị ime nihe banyere ntụrụndụ?KA E were ya na ị chọrọ ịta mkpụrụ osisi na-atọ ụtọ, ma gị ahụ na o nwere ebe rere ere. Gịnị ka ị ga-eme? Ị chọọ, i nwere ike ịtacha mkpụrụ osisi ahụ, ma ebe dị mma ma ebe ahụ mebiri emebi; i nwere ike ịtụfu mkpụrụ osisi ahụ dum, ma ebe dị mma ma ebe ahụ mebiri emebi; ma ọ bụkwanụ, gị ebepụ ebe ahụ mebiri emebi, tazie ebe dị mma. Olee nke ị ga-eme?2E nwere ike ikwu na ntụrụndụ yiri mkpụrụ osisi ahụ. Mgbe ụfọdụ, i nwere ike ịchọ ịtụrụtụ ndụ, ma gị achọpụta na ọtụtụ nime ntụrụndụ ndị e nwere ugbu a rụrụ arụ, reekwa ere. Ya mere, gịnị ka ị ga-eme? Ụfọdụ ndị nwere ike ịnabata ihe na-adịghị mma, ma na-atụrụ ụdị ndụ ọ bụla e nwere nụwa a. Ndị ọzọ nwere ike izere ntụrụndụ niile iji hụ na ha etinyeghị aka nihe ọjọọ ọ bụla. Ndị ọzọ nwere ike ilezi anya zere ntụrụndụ na-adịghị mma ma mgbe ụfọdụ soro nwee ntụrụndụ dị mma. Olee ntụrụndụ i kwesịrị ịhọrọ iji nọrọ nịhụya Chineke?3. Gịnị ka anyị ga-atụle ugbu a?3Ọtụtụ nime anyị ga-ahọrọ nke atọ ahụ. Anyị ghọtara na ọ dị mma inwe ntụrụndụ, ma anyị chọrọ inwe naanị ntụrụndụ dị mma. Ya mere, anyị kwesịrị ịtụle otú anyị ga-esi amata ntụrụndụ dị mma na nke na-adịghị mma. Ma, ka anyị burugodị ụzọ tụlee otú ntụrụndụanyị na-ahọrọ nwere ike isi metụta ofufe anyị na-efe Jehova.NA-EMENỤ IHE NIILE IJI NYE CHINEKE OTUTO4. Olee otú nrara anyị raara onwe anyị nye Chineke kwesịrị isi emetụta ntụrụndụ anyị na-ahọrọ?4O nwere mgbe otu Onyeàmà merela agadi, nke e mere baptizim nafọ 1946, kwuru, sị: Emere m ka ọ bụrụ iwu na m ga-anọ mgbe ọ bụla a na-ekwu okwu baptizim, geekwa ntị nke ọma, dị ka à ga-asị na ọ bụ m ka a na-aga ime baptizim. Nihi gịnị? O kwuru, sị, Iburu nraranye m nuche mgbe niile bụ ihe dị mkpa nke na-enyere m aka ikwesị ntụkwasị obi. O doro anya na ị ga-ekweta ihe ahụ o kwuru. Icheta na i kwere Jehova nkwa na ị ga-eji ndụ gị niile jeere ya ozi ga-eme ka ị na-atachi obi. Ekliziastis 5:4;Ndị Hibru 10:7 Nezie, ịtụgharị uche ná nrara ị raara onwe gị nye Chineke ga-emetụta ọ bụghị naanị otú i si ele ozi Ndị Kraịst anya, kamakwa, otú i si ele ihe niile ọzọ a na-eme ná ndụ anya, ma ntụrụndụ. Mgbe Pọl onyeozi na-edegara Ndị Kraịst nọ noge ya akwụkwọ, o mere ka eziokwu ahụ doo anya, sị: Ma ùnu na-eri ihe ma ùnu na-aṅụ ihe ọṅụṅụ ma ùnu na-eme ihe ọ bụla ọzọ, na-emenụihe niileiji nye Chineke otuto.1 Ndị Kọrịnt 10:31.5. Olee otúLevitikọs 22:18-20si enyere anyị aka ịghọta ịdọ aka ná ntị ahụ dị náNdị Rom 12:1?5Ihe niile ị na-eme ná ndụ na-emetụta ofufe ị na-efe Jehova. Nakwụkwọ ozi Pọl degaara Ndị Rom, o kwuru okwu gbara ọkpụrụkpụ iji mee ka ndị kwere ekwe ibe ya ghọta na nke a bụ eziokwu. Ọ gbara ha ume, sị: Nyefeenụ Chineke ahụ unu dị ka àjà dị ndụ, dị nsọ, nke dị Chineke mma, ya bụ, ozi dị nsọ site nike iche echiche unu. Ndị Rom 12:1 Ahụ gị bụ ma uche gị ma obi gị ma ike gị. Ị na-eji ihe a niile ejere Chineke ozi. Mak 12:30 Pọl kwuru na ozi ahụ e ji mkpụrụ obi dum na-eje bụ àjà. O nwere ihe okwu ahụ bụ àjà na-adọ aka ná ntị ya. NIwu Mozis, Chineke anaghị anabata àjà na-adịghị mma. Levitikọs 22:18-20 Otú ahụkwa, ọ bụrụ na ihe ọ bụla emetọọ àjà ime mmụọ Onye Kraịst na-achụ, Chineke agaghị anabata ya. Ma, olee otú nke ahụ nwere ike isi mee?6, 7. Olee otú Onye Kraịst nwere ike isi metọọ ahụ ya, gịnịkwa ka o nwere ike ịkpatara ya?6Pọl dụrụ Ndị Kraịst nọ na Rom ọdụ, sị: Unu enyefekwala akụkụ ahụ unu naka mmehie. Pọl gwakwara ha ka ha mee ka omume niile nke ahụ nwụọ. Ndị Rom 6:12-14;8:13 Nakwụkwọ ozi ahụ o dere, o bularị ụzọ kwuo ihe ụfọdụ ndị bụ omume nke ahụ. Baịbụl kwuru banyere ụmụ mmadụ na-emehie emehie, sị:Ọnụha jupụtara nịbụ ọnụ.Ụkwụha dị ngwa ịwụfu ọbara. Ha adịghị atụ egwu Chineke.Ndị Rom 3:13-18 Onye Kraịst ga-emerụ ahụ ya ma ọ bụrụ na o jiri akụkụ ahụ ya na-eme mmehie ndị dị otú ahụ. Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na Onye Kraịst akpachara anya taa na-ele ihe rụrụ arụ, dị ka ihe ndị na-akpali agụụ mmekọahụ ma ọ bụ ime ihe ike jọgburu onwe ya, ọ na-enyefe anya ya naka mmehie,sikwa otú ahụ na-emerụ ahụ ya dum. Ofufe ọ bụla ọ na-efe Chineke ga-abụ àjà na-adịkwaghị nsọ, nke Chineke na-anaghị anabata. Diuterọnọmi 15:21;1 Pita 1:14-16;2 Pita 3:11 Nke ahụ bụ inweta ụsụ ahịa dị ukwuu nihi itinye aka ná ntụrụndụ na-adịghị mma!7O doro anya na ntụrụndụ Onye Kraịst họọrọ nwere ike ịkpatara ya oké nsogbu. Nihi ya, anyị kwesịrị ịhọrọ ntụrụndụ nke ga-eme ka àjà anyị na-achụrụ Chineke ka mma, ọ bụghị nke ga-emetọ ya. Ka anyị tụlezie otú anyị ga-esi achọpụta ụdị ntụrụndụ dị mma na nke na-adịghị mma.KPỌỌNỤ IHE ỌJỌỌ ASỊ8, 9. a Olee ụzọ abụọ e nwere ike ikwu na ntụrụndụ dị? b Olee ụdị ntụrụndụ ndị anyị na-ezere, nihi gịnịkwa?8E nwere ike ikwu na ntụrụndụ dị ụzọ abụọ. Otu bụ ntụrụndụ nke Ndị Kraịst ga-ezere kpamkpam; nke ọzọ abụrụ ntụrụndụ nke Ndị Kraịst nwere ike họrọ ma ọ bụ jụ. Ka anyị burugodị ụzọ leba anya na nke mbụ ahụ, ya bụ, ntụrụndụ nke Ndị Kraịst ga-ezere.9Dị ka anyị kwurunIsi nke Mbụ, ihe a na-eme ná ntụrụndụ ụfọdụ bụ ihe Baịbụl kwuru hoo haa na ọ dịghị mma. Dị ka ihe atụ, chee echiche banyere Ịntanet, fim, TV, na egwú, bụ ndị na-egosi ebe a na-arụ ụrụ, ebe a na-eme ihe ndị mmụọ ọjọọ, ebe a na-egosi ndị gba ọtọ, ma ọ bụ egwú ndị na-akwado omume rụrụ arụ ndị jọgburu onwe ha. Ebe ọ bụ na ihe a na-eme ná ntụrụndụ ndị rụrụ arụ dị otú ahụ megidere ụkpụrụ Baịbụl ma ọ bụ iwu ya, ezi Ndị Kraịst kwesịrị izere ihe ndị ahụ nagbanyeghị na a na-egosi ha dị ka ihe dị mma. Ọrụ 15:28, 29;1 Ndị Kọrịnt 6:9, 10;Mkpughe 21:8 Ọ bụrụ na ị jụ ntụrụndụ dị otú ahụ na-adịghị mma, ị na-egosi Jehova na ị kpọrọ ihe ọjọọ asị nezie, na ị na-esikwa nihe ọjọọ wezụga onwe gị mgbe niile. Ọ ga-egosikwa na i nwere okwukwena-abụghị nke ihu abụọ.Ndị Rom 12:9;Abụ Ọma 34:14;1 Timoti 1:5.10. Olee echiche dị ize ndụ ụfọdụ ndị nwere banyere ntụrụndụ, nihi gịnịkwa?10Ma, ụfọdụ ndị nwere ike iche na ile ihe ntụrụndụ ndị na-egosi omume rụrụ arụ enweghị ihe o mere. Ha na-eche, sị, Enwere m ike ile ya na fim ma ọ bụ na TV, ma, agaghị m eme ụdị ihe ahụ. Mmadụ iche otú ahụ bụ ịghọgbu onwe ya, ọ dịkwa ize ndụ. Jeremaya 17:9 Ọ bụrụ na ọ na-atọ anyị ụtọ ile ihe Jehova sịrị na ọ dịghị mma, ànyị kpọrọ ihe ọjọọ asị nezie? Ile ebe a na-eme omume ọjọọ kwa mgbe kwa mgbe ga-emebi echiche anyị. Abụ Ọma 119:70;1 Timoti 4:1, 2 Ime otú ahụ nwere ike imetụta ihe anyị na-eme ma ọ bụ otú anyị si ele omume ọjọọ nke ndị ọzọ anya.11. Olee otúNdị Galeshia 6:7si bụrụ eziokwu nihe banyere ntụrụndụ?11Ihe ahụ emeela ụfọdụ ndị nezie. Ụfọdụ Ndị Kraịst emeela omume rụrụ arụ nihi na ha na-elekarị ihe ntụrụndụ na-adịghị mma. Ahụhụ ha tara kụziiri ha na mkpụrụ ọ bụla mmadụ na-agha, ọ bụ ya ka ọ ga-aghọrọ. Ndị Galeshia 6:7 Ma, e nwere ike izere mkpụrụ ọjọọ dị otú ahụ. Ọ bụrụ na i lezie anya kụọ mkpụrụ dị mma nobi gị, ị ga-eji obi ụtọ ghọrọ mkpụrụ dị mma ná ndụ gị.Gụọ igbe dị na peeji nke 67, bụ Olee Ụdị Ntụrụndụ M Kwesịrị Ịhọrọ?OLEE ỤDỊ NTỤRỤNDỤ M KWESỊRỊ ỊHỌRỌ?Ụkpụrụ:Kpọọnụ ihe ọjọọ asị, jidesienụ ezi ihe ike.Ndị Rom 12:9.Obi ọ ga-adị Chineke ụtọ . . .ma ọ bụrụ na ihe a na-agụ negwú m na-ege na-eme ka ọ na-esiri m ike iche echiche banyere ihe dị ọcha?1 Ndị Kọrịnt 6:9, 10.ma ọ bụrụ na mụ amụta okwu na omume rụrụ arụ nke ndị m hụrụ na fim ndị m họọrọ ile?Luk 6:40.ma ọ bụrụ na mụ ekpebie igwu egwuregwu vidio nke ga-achọ ka m na-eme ka onye na-eme ihe ike ma ọ bụ onye na-eme omume rụrụ arụ?Abụ Ọma 11:5,7.ma ọ bụrụ na ihe m na-ekwusara ndị ọzọ ka ha na-eme abụghị ihe m ji eduzi onwe m ná ntụrụndụ m na-ahọrọ?Ndị Rom 2:21.IHE MMADỤ GA-EJI ỤKPỤRỤ BAỊBỤL KPEBIE12. Olee otúNdị Galeshia 6:5si gbasa ntụrụndụ, olee ihe kwesịrị iduzi anyị nikpebi ihe anyị ga-eme?12Ka anyị leba anya ugbu a nụdị ntụrụndụ nke abụọ, ya bụ, ụdị ntụrụndụ Okwu Chineke na-ekwughị hoo haa na ọ dịghị mma, ma ọ sịghịkwanụ kpọmkwem na ọ dị mma. Mgbe Onye Kraịst ọ bụla na-ahọrọ ụdị ntụrụndụahụ, o kwesịrị iji aka ya kpebie ihe ọ maara dị mma. Ndị Galeshia 6:5 Otú ọ dị, mgbe anyị chọrọ ikpebi ụdị ihe ahụ, anyị nwere ihe ga-eduzi anyị. Baịbụl nwere ụkpụrụ ma ọ bụ eziokwu dị mkpa ndị ga-eme ka anyị ghọta ihe bụ uche Jehova nokwu ahụ. Ọ bụrụ na anyị echebara ụkpụrụ ndị ahụ echiche, anyị ga-aghọta ihe uche Jehova bụ nihe niile, ọbụna nihe banyere ntụrụndụ anyị na-ahọrọ.Ndị Efesọs 5:17.13. Gịnị ga-eme ka anyị zere ntụrụndụ na-adịghị Jehova mma?13O doro anya na nghọta Ndị Kraịst niile nwere banyere ntụrụndụ abụghị otu. Ndị Filipaị 1:9 Ihe ọzọkwa bụ na Ndị Kraịst maara na ntụrụndụ masịrị otu onye nwere ike ọ gaghị amasị onye ọzọ. Ya mere, a gaghị atụ anya na Ndị Kraịst niile ga-ahọrọ otu ụdị ntụrụndụ. Nagbanyeghị nke ahụ, ọ bụrụ na anyị ejiri ụkpụrụ Chineke na-eduzi uche anyị na obi anyị mgbe niile, ọ ga na-anụ anyị ọkụ nobi mgbe niile izere ụdị ntụrụndụ ọ bụla na-adịghị Jehova mma.Abụ Ọma 119:11,129;1 Pita 2:16.14. a Olee ihe anyị kwesịrị ichebara echiche mgbe anyị na-ahọrọ ntụrụndụ? b Olee otú anyị ga-esi ebute Alaeze Chineke ụzọ ná ndụ anyị?14Mgbe ị na-ahọrọ ntụrụndụ, o nwere ihe ọzọ dị mkpa ị ga-echebara echiche, ya bụ, oge gị. Ọ bụ ezie na ụdị ntụrụndụ ị na-ahọrọ na-egosi ihe dị gị mma, otú ị na-etinyeru oge na ya na-egosi ihe i weere na ọ bụ ihe kacha gị mkpa. Nezie, ihe kacha Ndị Kraịst mkpa bụ ihe metụtara ofufe Chineke. Matiu 6:33 Gịnịzi ka ị ga-eme iji jide naka na ị na-ebute ihe metụtara Alaeze Chineke ụzọ ná ndụ gị? Pọl onyeozi sịrị: Na-echesinụ nche ike ka otú unu si na-eje ije ghara ịdị ka ndị na-amaghị ihe kama dị ka ndị maara ihe, na-azụtara onwe unu oge kwesịrị ekwesị. Ndị Efesọs 5:15, 16 Neziokwu, ikpebisi ike na ị gaghị etinyebiga oge ókè ná ntụrụndụ ga-eme ka i nwee oge ị ga-eji na-eme ihe ndị ka mkpa, ya bụ, ihe ndị ga-eme ka mmekọrịta gị na Chineke ka mma.Ndị Filipaị 1:10.15. Gịnị mere anyị ji kwesị ịgbara nsogbu ọsọ mgbe anyị na-ahọrọ ntụrụndụ?15Mgbe anyị na-ahọrọ ntụrụndụ, anyị kwesịkwara ịgbara nsogbu ọsọ. Gịnị ka nke ahụ pụtara? Chee echiche ọzọ banyere ihe atụ ahụ e ji mkpụrụ osisi mee. Ọ bụrụ na ị chọghị ịta ebe ahụ rere ere, ebe ị ga-ebepụ abụghị naanị ebe ahụ mebiri emebi, kamakwa, gburugburu ya. Notu aka ahụ, anyị kwesịrị ịgbara nsogbu ọsọ mgbeanyị na-ahọrọ ntụrụndụ. Ihe Onye Kraịst maara ihe na-ezere abụghị naanị ntụrụndụ a ma nke ọma na o megidere ụkpụrụ Baịbụl, kamakwa, ọ na-ezere ụdị ntụrụndụ ndị a na-enyo enyo ma ọ bụ ndị yiri ka hà ga-emebi mmekọrịta ya na Chineke. Ilu 4:25-27 Isochi ndụmọdụ dị nOkwu Chineke anya ga-enyere gị aka ime otú ahụ.IHE Ọ BỤLA NKE DỊ ỌCHAMgbe anyị na-ahọrọ ntụrụndụ, ime ihe Baịbụl kwuru ga-eme ka anyị ghara imebi mmekọrịta anyị na Chineke16. a Olee otú anyị ga-esi egosi na anyị na-ele omume ọma anya otú Jehova si ele ya anya? b Olee otú ime ihe Baịbụl kwuru ga-esi bụrụ ụzọ i si ebi ndụ?16Mgbe ezi Ndị Kraịst na-ahọrọ ntụrụndụ, ihe mbụ ha na-eme bụ ichebara ihe bụ uche Jehova echiche. Baịbụl na-agwa anyị echiche Jehova na ụkpụrụ ya. Dị ka ihe atụ, Eze Sọlọmọn depụtara ihe dị iche iche Jehova kpọrọ asị, ihe ndị dị ka ire na-agha ụgha, na aka na-awụfu ọbara nke na-emeghị ihe ọjọọ, obi nke na-echepụta ihe ọjọọ, ụkwụ nke na-eme ngwa ịgbaga nihe ọjọọ. Ilu 6:16-19 Olee otú echiche Jehova kwesịrị isi emetụta echiche gị? Ọbụ abụ gbara ume, sị: Unu ndị hụrụ Jehova nanya, kpọọnụ ihe ọjọọ asị. Abụ Ọma 97:10 Ntụrụndụ ndị ị na-ahọrọ kwesịrị igosi na ị kpọrọ ihe Jehova kpọrọ asị asị nezie. Ndị Galeshia 5:19-21 Burukwa nuche na ihe na-egosi ụdị onye ị bụ nezie bụ ihe ị na-eme mgbe naanị gị nọ, ọ bụghị naanị ihe ị na-eme mgbe gị na ndị ọzọ nọ. Abụ Ọma 11:4;16:8 Ya mere, ọ bụrụ na i ji obi gị dum chọọ ka ihe niile ị na-eme ná ndụ na-egosi na ị na-eleomume ọma anya otú Jehova si ele ya anya, ị ga na-ahọrọ ntụrụndụ ndị kwekọrọ nụkpụrụ Baịbụl mgbe niile. Ime otú ahụ ga-abụ ụzọ i si ebi ndụ.2 Ndị Kọrịnt 3:18.17. Tupu anyị ahọrọ ntụrụndụ, olee ajụjụ ndị anyị kwesịrị ịjụ onwe anyị?17Olee ihe ọzọ ị ga-eme iji jide naka na ị ga na-eme ihe kwekọrọ notú Jehova si eche echiche mgbe ị na-ahọrọ ntụrụndụ? Jụọ onwe gị, sị, Olee otú ihe a ga-esi emetụta m, oleekwa otú ọ ga-esi emetụta mmekọrịta mụ na Chineke? Dị ka ihe atụ, tupu gị ekpebie ma ị ga-ele fim e wetaara gị, jụọ onwe gị, sị, Olee otú ihe dị na fim a ga-esi emetụta akọnuche m? Ka anyị leba anya nụkpụrụ ndị ga-abara anyị uru nokwu a.18, 19. a Olee otú ụkpụrụ ahụ dị náNdị Filipaị 4:8ga-esi enyere anyị aka ịmata ma ntụrụndụ anyị ọ dị mma? b Olee ụkpụrụ ndị ọzọ ga-enyere gị aka ịhọrọ ntụrụndụ dị mma? Gụọ ihe e dere nala ala peeji.18Otu nime ụkpụrụ ndị dị mkpa bụ nke ahụ dị náNdị Filipaị 4:8, nke sịrị: Ihe ọ bụla nke bụ eziokwu, ihe ọ bụla nke dị mkpa, ihe ọ bụla nke ziri ezi, ihe ọ bụla nke dị ọcha, ihe ọ bụla nke na-akpali ịhụya, ihe ọ bụla nke a na-ekwu okwu ọma banyere ya, omume ọma ọ bụla dịnụ na ihe ọ bụla dịnụ nke kwesịrị otuto,na-echebaranụ ihe ndị a echiche.Nezie, Pọl anaghị ekwu banyere ntụrụndụ, kama ọ na-ekwu banyere ihe anyị na-atụgharị nuche, nke kwesịrị ịbụ ihe dị Chineke mma. Abụ Ọma 19:14 Ma, e nwere ike iji ụkpụrụ dị nokwu Pọl kọwaa ihe banyere ntụrụndụ. Olee otú a ga-esi akọwa ya?19Jụọ onwe gị, sị, Fim, egwuregwu vidio, ma ọ bụ ụdị ntụrụndụ ndị ọzọ m na-ahọrọ hà na-eme ka m na-eche banyere ihe ọ bụla nke dị ọcha? Dị ka ihe atụ, mgbe i lechara fim, olee ihe ndị ị hụrụ na fim ahụ ndị ị na-eche banyere ha mgbe niile? Ọ bụrụ na ha dị mma, zie ezie, na-emekwa ka ahụ ruo gị ala, mara na ntụrụndụ ahụ kwesịrị ekwesị. Otú ọ dị, ọ bụrụ na fim ahụ i lere na-emeka ị na-eche banyere ihe na-adịghị ọcha, mara na ntụrụndụ ahụ adịghị mma, ọ na-akpatakwa nsogbu. Matiu 12:33;Mak 7:20-23 Nihi gịnị? Ọ bụ nihi na iche banyere omume rụrụ arụ ga-eme ka obi ghara iru gị ala, mebie akọnuche gị e ji Baịbụl zụọ, nweekwa ike imebi mmekọrịta gị na Chineke. Ndị Efesọs 5:5;1 Timoti 1:5,19 Ebe ọ bụ na ntụrụndụ dị otú ahụ ga-akpatara gị nsogbu, kpebisie ike izere ya.Ndị Rom 12:2 Mee dị ka ọbụ abụ, bụ onye kpekuru Jehova ekpere, sị: Mee ka anya m ghara ịhụ ihe na-abaghị uru.Abụ Ọma 119:37.Tupu Ndị Kraịst ahọrọ ụdị ntụrụndụ ọ bụla, ha na-ajụ onwe ha, sị,Olee otú ọ ga-esi emetụta mmekọrịta mụ na Chineke?Olee otú ọ ga-esi emetụta m?Olee otú ọ ga-esi emetụta ndị ọzọ?NA-ACHỌ ỌDỊMMA NKE NDỊ ỌZỌ20, 21. Olee otú1 Ndị Kọrịnt 10:23, 24si gbasa ịhọrọ ntụrụndụ dị mma?20Pọl kwuru otu nime ụkpụrụ Baịbụl ndị anyị kwesịrị ichebara echiche mgbe anyị na-ekpebi ihe anyị ga-eme. Ọ sịrị: Iwu kwadoro ihe niile; ma ọ bụghị ihe niile na-ewuli elu. Ka onye ọ bụla na-achọ, ọ bụghị uru nke ya, kama nke onye nke ọzọ. 1 Ndị Kọrịnt 10:23, 24 Olee otú ụkpụrụ ahụ si gbasa ịhọrọ ntụrụndụ dị mma? I kwesịrị ịjụ onwe gị, sị, Olee otú ntụrụndụ m na-ahọrọ ga-esi emetụta ndị ọzọ?21Akọnuche gị nwere ike ikwe ka ị na-enwe ụdị ntụrụndụ i weere na ọ bụ ihe iwu kwadoro, ma ọ bụ na ọ dị mma. Otú ọ dị, ọ bụrụ na ị chọpụta na ọ dịghị Ndị Kraịst ndị ọzọ mma, bụ ndị akọnuche ha na-anaghị ekwe ka ha mee ihe ụfọdụ, i nwere ike ikpebi ịhapụ ya. Nihi gịnị? Ọ bụ nihi na ị chọghị imehie ụmụnna gịma ọ bụkwanụ imehie Kraịst, dị ka Pọl kwurusite nime ka o siere Ndị Kraịst ibe gị ike karị ikwesị ntụkwasị obi nebe Chineke nọ. Buru ndụmọdụ ahụ nuche, nke bụ: Unu abụlaihe ịsụ ngọngọ. 1 Ndị Kọrịnt 8:12;10:32 Ndụmọdụ ahụ Pọl nyere na-egosi ichebara ndị ọzọ echiche, amamihe dịkwa na ya. Ezi Ndị Kraịst taa na-anabata ya site nizere ntụrụndụ nke nwere ike ịbụ ihe iwu kwadoro, ma bụrụ nke na-adịghị ewuli elu.Ndị Rom 14:1;15:1.22. Gịnị mere Ndị Kraịst ji anabata echiche dị iche iche nihe mmadụ kwesịrị ikpebiri onwe ya?22Ma, e nwere ihe ọzọ e kwesịrị ilebara anya nihe banyere ịchọ ọdịmma nke ndị ọzọ. Onye Kraịst nke akọnuche ya na-anaghị ekwe ka o mee ihe Ndị Kraịst ibe ya na-eme ekwesịghị isi ọnwụ na ndị niile nọ nọgbakọ Ndị Kraịst ga na-eme ihe o chere bụ ntụrụndụ kwesịrị ekwesị. Ọ bụrụ na o mee otú ahụ, ọ ga-adị ka ọkwọ ụgbọala nke siri ọnwụ na ndị ọkwọ ụgbọala ndị ọzọ niile ha na ya na-agba notu okporo ụzọ ga na-agba otú ọ chọrọ isi na-agba. Ikwu ụdị ihe ahụ adịghị mma. Nihi inwe ịhụya Ndị Kraịst, onye akọnuche ya na-anaghị ekwe mee ihe ụfọdụ kwesịrị ịkwanyere Ndị Kraịst ibe ya ùgwù, bụ ndị otú ha si ele ntụrụndụ anya dị iche notú o si ele ya anya, ma ya abụrụ nke na-emebighị ụkpụrụ Ndị Kraịst. Ọ ga-esi otú ahụ mee ka mmadụ niile mara na o nwere ezi uche.Ndị Filipaị 4:5;Ekliziastis 7:16.23. Olee otú ị ga-esi achọpụta ma ntụrụndụ ị na-ahọrọ ọ dị mma?23E gbuo ya nkenke, olee otú ị ga-esi achọpụta ma ntụrụndụ ị na-ahọrọ ọ dị mma? Zere ụdị ntụrụndụ ọ bụla nke na-egosi omume rụrụ arụ nezoghị ihe ọ bụla ezo, ya bụ, ihe Okwu Chineke kwuru hoo haa na ọ dịghị mma. Soro ụkpụrụ Baịbụl ndị e nwere ike iji kọwaa ụdị ntụrụndụ ndị ahụ Baịbụl na-ekwughị ihe ọ bụla banyere ha. Zere ntụrụndụ nke ga-emebi akọnuche gị, kpebiekwa ịhapụ ụdị ntụrụndụ ndị nwere ike inye akọnuche ndị ọzọ nsogbu, karịsịa nke Ndị Kraịst ibe gị. Kpebisie ike ime otú ahụ ma wetara Chineke otuto. Ọ ga-emekwa ka gị na ezinụlọ gị nọrọ nịhụya ya.7 Ì Ji Ndụ Kpọrọ Ihe Otú Chineke Ji Ya Kpọrọ Ihe?1, 2. Gịnị bụ onyinye Chineke nyere anyị nke bara oké uru taa, gịnịkwa mere o ji baa uru?NNA anyị nke eluigwe nyere anyị ihe bara oké uru, ya bụ, ndụ o nyere anyị nke mere anyị ji bụrụ ụmụ mmadụ nwere ọgụgụ isi, ndị nwere ike iṅomi àgwà ya. Jenesis 1:27 Nihi onyinye ahụ bara oké uru o nyere anyị, anyị nwere ike ịtụgharị uche nụkpụrụ Baịbụl. Ọ bụrụ na anyị ejiri ụkpụrụ Baịbụl na-ekpebi ihe anyị ga-eme, anyị ga-aghọ ndị tozuru okè nụzọ ime mmụọ, ndị hụrụ Jehova nanya, ndị zụworo ikike nghọta ha azụ . . . ịmata ihe dị iche nihe ziri ezi na ihe na-ezighị ezi.Ndị Hibru 5:14.2Ịtụgharị uche nụkpụrụ Baịbụl dị oké mkpa taa, nihi na ụwa a adịla mgbagwoju anya nke na ọ gaghị ekwe omume inwe iwu ndị ga-akọwa ihe a ga-eme nọnọdụ niile a na-enwe ná ndụ. Otu ihe atụ dabara adaba bụ nkà mmụta ọgwụ na ahụ ike, nke ka nke, nihe metụtara ihe e ji irighiri ihe ndị dị nọbara mepụta nakwa otú e si eji ọbara agwọ ọrịa. Ihe a bụ okwu dị ndị niile chọrọ irubere Jehova isi oké mkpa. Ma, ọ bụrụ na anyị ghọtara ụkpụrụ Baịbụl ndị metụtara okwu ahụ, anyị kwesịrị ime mkpebi ndị dị mma, ndị akọnuche anyị ga-anabata, ndị ga-emekwa ka anyị nọrọ nịhụya Chineke. Ilu 2:6-11 Chee echiche banyere ụfọdụ nime ụkpụrụ ndị a.NDỤ NA ỌBARA DỊ NSỌ3, 4. Olee mgbe mbụ Akwụkwọ Nsọ kwuru na ọbara dị nsọ, oleekwa ụkpụrụ ndị ọ dabeere na ha?3Mgbe mbụ Jehova kwuru ihe jikọrọ ndụ na ọbara, nakwaotú ha si dị nsọ, bụ mgbe Ken gbuchara Ebel. Chineke sịrị Ken, Gee ntị! Ọbara nwanne gị si nala na-etiku m. Jenesis 4:10 Notú Jehova si ele ihe anya, ọbara Ebel nọchiri anya ndụ ya, nke e wepụrụ nike. Ya mere, e nwere ike ikwu na ọbara Ebel tikuru Chineke ka ọ bọọrọ ya ọbọ.Ndị Hibru 12:24.4Mgbe Iju Mmiri oge Noa gachara, Chineke nyere ndị mmadụ ikike iri anụ, ma ọ bụghị ọbara ya. Chineke sịrị: Unu erikọtala anụ na mkpụrụ obi yaọbara ya. M ga-ajụkwa ajụjụ ọbara unu bụ mkpụrụ obi unu. Jenesis 9:4, 5 Iwu a gbasara ụmụ Noa niile, rute noge anyị a. Ọ na-egosi na okwu ahụ Chineke gwara Ken bụ eziokwu, ya bụ, na ọbara nọchiri anya mkpụrụ obi, ma ọ bụ, ndụ nke ihe niile e kere eke. Iwu ahụ na-egosikwa neziokwu na Jehova, bụ Isi Iyi nke ndụ, ga-eme ka mmadụ niile ndị na-eji ndụ na ọbara egwuri egwu zaa ya ajụjụ.Abụ Ọma 36:9.5, 6. Olee otú Iwu Mozis si gosi na ọbara dị nsọ, dịrịkwa oké ọnụ ahịa? Gụọigbe dị na peeji nke 78.5E mere ka eziokwu abụọ ndị a dị oké mkpa doo anya nIwu Mozis.Levitikọs 17:10, 11kwuru, sị: Ma onye ọ bụla nke . . . riri ụdị ọbara ọ bụla, m ga-eche ihu m megide mkpụrụ obi ahụ riri ọbara, m ga-ebipụ ya netiti ndị ya. Nihi na mkpụrụ obi nke anụ ahụ dị nọbara ya, mụ onwe m emewo ka ọ bụrụ maka ebe ịchụàjà ka unu were ya na-ekpuchiri mkpụrụ obi unu mmehie, nihi na ọ bụ ọbara na-ekpuchi mmehie site ná mkpụrụ obi nke dị nime ya.Gụọ igbe dị na peeji nke 76, bụ Ike Ọbara Nwere Ikpuchi Mmehie.IKE ỌBARA NWERE IKPUCHI MMEHIENOkwu Chineke, ọbara na ndụ bụ otu ihe. Ya mere, nIzrel oge ochie, kama ịma onye mere mmehie nke chegharịrị echegharị ikpe nihi na o mebiri iwu Jehova, onye ahụ nwere ike iji anụmanụ chụọrọ Chineke àjà nebe ịchụàjà. Levitikọs 4:27-31 Àjà ahụ ọ chụrụ na-ekpuchiri ya mmehie ya, kama ọ bụ naanị mgbe ahụ.Dị ka e si kwuo ya na Baịbụl, mkpuchi mmehie pụtara ịgbanwere ihe ma ọ bụ ikwuchi ihe, otú ahụ a na-eji okwuchi ite kwesịrị ekwesị ekwuchi ite. Nezie, ọ dịghị anụmanụ nke nwere ike ikpuchi mmehie mmadụ kpamkpam. Otú ọ dị, àjà ndị e ji anụmanụ chụọ bụ ihe atụ àjà mkpuchi mmehie zuru okè nke gaje ịbịa.Ndị Hibru 10:1,4.A chụrụ àjà mkpuchi mmehie ahụ site niji ahụ Jizọs Kraịst chụọ àjà naanị otu ugboro. Ndị Hibru 10:10 Ọbara Kraịst nke dị oké ọnụ ahịa dị ka nke nwa atụrụ na-enweghị mmerụ, nke na-enweghịkwa ntụpọ nọchiri anya ndụ zuru okè o nwere mgbe ọ bụ mmadụ. Ya na ndụ ahụ Adam tụfuru bụ nnọọ otu ihe. 1 Pita 1:19 Ya mere, nụzọ magburu onwe ya nke na-egosi ịhụya, Jehova kpere ikpe ziri ezi ma mee ka o kwe anyị omume inweta nnapụta nke na-adịru mgbe ebighị ebi.Ndị Hibru 9:11, 12;Jọn 3:16;Mkpughe 7:14.6E gbuo anụ, ma é jighị ọbara ya chụọ àjà, a na-awụsa ya nala. Nihi ya, e nwere ike ikwu na e si otú ahụ nyeghachiOnye nwe ndụ ndụ ahụ. Diuterọnọmi 12:16;Ezikiel 18:4 Ma, cheta na a gwaghị ndị Izrel ka ha mee ihe na-agaghị ekwe ha omume iji hụ na ha wepụchara ọbara niile dị nanụ ha chọrọ iri. Ọ bụrụhaala na e gbuziri anụ ahụ egbuzi, gbupụkwa ya ọbara, onye Izrel nwere ike iji akọnuche dị ọcha rie ya, nihi na a kwanyerela Onye nyere ndụ ùgwù kwesịrị ya.7. Olee otú Devid si kwanyere ọbara ùgwù dị ka ihe dị nsọ?7Devid, bụ nwoke obi Chineke nabatara, ghọtara ihe mere Chineke ji nye iwu ahụ o nyere banyere ọbara. Ọrụ 13:22 Notu oge, mgbe mmiri na-agụsi ya ike, mmadụ atọ nime ndị ikom ya wabara nebe ndị iro ha mara ụlọikwuu, sere mmiri notu olulu mmiri, butere ya Devid. Gịnị ka Devid mere? Ọ sịrị: M ga-aṅụ ọbara ndị ikom ndị tinyere mkpụrụ obi ha nihe ize ndụ gaa seta mmiri? Devid lere mmiri ahụ anya dị ka ọbara ndụ nke ndị ikom ahụ. Ya mere, nagbanyeghị na mmiri na-agụ ya, ọ wụpụụrụ ya Jehova.2 Samuel 23:15-17.8, 9. Chineke ọ gbanwere otú o si ele ndụ na ọbara anya mgbe a malitere ọgbakọ Ndị Kraịst? Kọwaa.8Nihe dị ka puku afọ abụọ na narị anọ Chineke nyechara Noa iwu ahụ, nakwa nihe dị ka otu puku afọ na narị ise e hiwechara ọgbụgba ndụ Iwu ahụ, Jehova nyere òtù na-achị isi nke ọgbakọ Ndị Kraịst oge mbụ mmụọ nsọ ide, sị: Ọ dị mmụọ nsọ mma, dịkwa anyị onwe anyị mma ka anyị ghara ịtụkwasịkwuru unu ibu arọ, ma e wezụga ihe ndị a dị mkpa, ya bụ, ịdị na-ezere ihe e ji chụọrọ arụsị àjà, na ọbara na anụ a nyagburu anyagbu na ịkwa iko.Ọrụ 15:28, 29.9O doro anya na òtù na-achị isi nke oge ahụ ghọtara na ọbara dị nsọ, nakwa na iji ya eme ihe na-ezighị ezi bụ ihe ọjọọ otú ahụ ikpere arụsị ma ọ bụ ịkwa iko bụkwa ihe ọjọọ. Ezi Ndị Kraịst taa ghọtakwara ya otú ahụ. Ihe ọzọkwa bụ na ebe ha na-eji ụkpụrụ Baịbụl ekpebi ihe ha na-eme, ha na-eme ihe dị Jehova mma mgbe ha na-ekpebi ihe metụtara ihe a ga-eji ọbara eme.IJI ỌBARA AGWỌ ỌRỊAOlee otú m ga-esi akọwara dọkịta ihe m kpebiri banyere iji irighiri ihe ndị si nọbara agwọ m ọrịa?10, 11. a Olee otú Ndịàmà Jehova si ele mmịnye ọbara anya, tinyere ịmịnye isi ihe ndị dị nọbara? b Olee ihe ụfọdụ metụtara ọbara nke Ndị Kraịst nwere ike inwe echiche dị iche iche banyere ha?10Ndịàmà Jehova ghọtara na izere . . . ọbara pụtara na ha agaghị ekwe ka a mịnye ha ọbara, ha agaghịkwa enye ọbara ha ka a mịnye ya onye ọzọ, ma ọ bụ chekwaa ya kaa mịnyeghachi ya nahụ ha. Nihi ùgwù ha na-akwanyere iwu Chineke, ha anaghị ekwe ka a mịnye ha ihe anọ bụ isi dị nọbara, ya bụ, mkpụrụ ndụ na-acha uhie uhie, mkpụrụ ndụ na-acha ọcha, mkpụrụ ndụ nke na-eme ka ọbara kwụsị ịgba, na mkpụrụ ndụ bụ mmiri dị nọbara.11Taa, a na-ekerisị ihe anọ ndị a ma nweta irighiri ihe ndị si nọbara ndị a na-eji agwọ ọrịa nụzọ dị iche iche. Onye Kraịst ò kwesịrị ikwe ka a mịnye ya irighiri ihe ndị ahụ? Ò kwesịrị iwere ha dị ka ọbara? Onye ọ bụla ga-ekpebi ihe ọ ga-eme nokwu a. Otú ahụkwa ka onye ọ bụla ga-ekpebi ihe ọ ga-eme nihe banyere ụzọ ndị ọzọ e si e ji ọbara a na-echekwaghị echekwa agwọ ọrịa. Ụzọ ndị ahụ bụ: ịmịpụta ọbara nahụ mmadụ ma mechaa mịnyeghachi ya, ịgwa ọbara mmadụ agwa, na ichete ọbara mmadụ, zaa ya ma mịnyeghachi ya onye ahụ nahụ.Gụọisiokwu dị na peeji nke 215-218.12. Olee otú anyị kwesịrị isi ele ihe ndị a ga-ahapụrụ akọnuche anya, gịnịkwa ka anyị kwesịrị ime banyere ha?12E kwuo na ihe a bụ ihe mmadụ ga-ekpebiri onwe ya, ọ pụtara na ihe anyị kpebiri ime agbasaghị Jehova? Mbanụ, nihi na o nwere nnọọ mmasị nihe anyị na-eche na nihe anyị chọrọ ime. Ilu 17:3;21:2;24:12 Ya mere, mgbe anyị kpechara ekpere banyere ya, chọọkwa nchọnchọ banyere ụdị ọgwụ anyị ga-aṅụ, ma ọ bụ banyere otú a ga-esi agwọ anyị, anyị kwesịrị ige akọnuche anyị e ji Baịbụl zụọ ntị. Ndị Rom 14:2,22, 23 Nezie, ndị ọzọ ekwesịghị ịmanye anyị ime ihe akọnuche ha gwara ha, anyị ekwesịghịkwa ịjụ ha, sị, Ọ bụrụ na ọ bụ gị, gịnị ka ị ga-eme? Nụdị ihe ahụ, Onye Kraịst ọ bụla ga-ebu ibu nke ya.Ndị Galeshia 6:5;Ndị Rom 14:12; gụọ igbe dị na peeji nke 81, bụ M Na-ewere Ọbara Dị Ka Ihe Dị Nsọ?M NA-EWERE ỌBARA DỊ KA IHE DỊ NSỌ?Ụkpụrụ:Na-ezere . . . ọbara.Ọrụ 15:20.Ajụjụ ụfọdụ ị ga-ajụ onwe gịOlee otú m ga-esi akọwa ihe dị iche nihe anọ bụ isi dị nọbara na irighiri ihe ndị dị nọbara?Gịnị mere m ga-eji kpebiere onwe m ma m ga-ekwe ka a mịnye m irighiri ihe ndị dị nọbara ma ọ bụ nabata ụzọ ndị ọzọ a ga-esi ewere ọbara m gwọọ m ọrịa ma ọ bụ jụchaa ha niile?Ndị Rom 12:2;Ndị Galeshia 6:5.Olee otú m ga-esi akọwara dọkịta m ihe mere m ga-eji kwe ka a mịnye m irighiri ihe ndị si nọbara ma ọ bụ ihe mere m ji jụ ya?Ilu 13:16.IWU JEHOVA NA-EGOSI NA Ọ BỤ NNA NKE HỤRỤ ANYỊ NANYA13. Gịnị ka iwu na ụkpụrụ Jehova na-egosi banyere onye ọ bụ? Nye ihe atụ.13Iwu na ụkpụrụ ndị dị na Baịbụl na-egosi na Jehova bụ Ome Iwu nke maara ihe nakwa Nna nke hụrụ anyị nanya, bụ onye chọsiri ike ka ihe dịrị ụmụ ya mma. Abụ Ọma 19:7-11 Nagbanyeghị na e nyeghị iwu ahụ bụ na-ezere . . . ọbara ka ọ bụrụ ihe ga-ekwu otú a ga-esi enwe ahụ ike, ọ na-echebe anyị ka anyị ghara inweta nsogbu ndị a na-enweta ná mmịnye ọbara. Ọrụ 15:20 Neziokwu, ọtụtụ ndị dọkịta ndị ma nke a na-akọ na-ekwu na ịwa mmadụ ahụ namịnyeghị ya ọbara bụ ụzọ kacha mma e si agwọ ọrịa noge anyị a. Nebe ezi Ndị Kraịst nọ, ụdị okwu ahụ na-egosi na Jehova nwere amamihe a na-enweghị ike ịghọtacha aghọtacha, bụrụkwa Nna nke hụrụ anyị nanya.Aịzaya 55:9;Jọn 14:21,23.14, 15. a Olee iwu ndị gosiri na Chineke hụrụ ndị ya nanya? b Olee otú ị ga-esi egosi na ị ghọtara ihe mere e ji nye iwu ndị ga-eme ka mmadụ ghara imerụ ahụ?14Nọtụtụ iwu Chineke nyere ndị ya nIzrel oge ochie, o gosiri na ọ chọrọ ka ihe dịrị ha mma. Dị ka ihe atụ, ọ gwara ha ka ha rụnye ihe nrụbichi nelu ụlọ ha, ka a ghara inwe ihe ọghọm, ebe ọ bụ na a na-anọkarị nelu ụlọ eme ọtụtụ ihe. Diuterọnọmi 22:8;1 Samuel 9:25, 26;Nehemaya 8:16;Ọrụ 10:9 Chineke nyekwara iwu ka a ghara ịhapụ ehi ndị na-asọ mpi ka ha na-agagharị. Ọpụpụ 21:28, 29 Mmadụ ileghara iwu ndị ahụ anya na-egosi na onye ahụ anaghị echebara ọdịmma ndị ọzọ echiche. O nwekwara ike ime ka ikpe ọbara ma ya.15Olee otú ị ga-esi egosi na ị ghọtara ihe mere e ji nye iwu ndị ahụ? Ọ gaghị adị mma ma i chee echiche banyere ụgbọala gị, otú i si anya ụgbọala, banyere ụmụ anụmanụ gị, ụlọ gị, ebe ị na-arụ ọrụ, na ntụrụndụ ndị ị na-ahọrọ? Nobodo ụfọdụ, ihe kacha akpata ọnwụ ndị na-eto eto bụ ihe mberede, nke na-abụkarị nihi iji ndụ ha egwuri egwu. Otú ọ dị, ndị na-eto eto ndị chọrọ ịnọrọ nịhụya Chineke na-eji ndụ akpọrọ ihe. Ha anaghịkwa egwu egwuregwu ndị ga-emerụ mmadụ ahụ. Ha anaghị eche echiche iberiibe bụ na o nweghị ihe ga-eme onye na-eto eto. Kama nke ahụ, oge ntorobịa ha na-atọ ha ụtọ nihi na ha na-ezere ọdachi na-enweghị isi na ọdụ.Ekliziastis 11:9, 10.16. Olee ụkpụrụ Baịbụl ndị metụtara isikwopụ afọ ime? Gụọ ihe e dere nala ala peeji.16Ọbụna ndụ nke nwa e bu nafọ dị oké ọnụ ahịa nanya Chineke. NIzrel oge ochie, ọ bụrụ na mmadụ emerụọ nwaanyị dị ime ahụ, nwaanyị ahụma ọ bụnwa ya anwụọ nihi ya, Chineke na-ele onye ahụ anya dị ka onye gburu mmadụ, onye ahụ ga-ejikwa mkpụrụ obi ya kwụọ ụgwọ mkpụrụ obi ahụ.Ọpụpụ 21:22, 23 Ya mere, chee echiche otú obi na-adị Jehova mgbe ọ hụrụ ọtụtụ ụmụ e bu nafọ ndị a kpachaara anya na-esikwopụ kwa afọ, ya bụ, ọtụtụ ụmụ ọhụrụ ndị a na-egbu nihi ịchọ ọdịmma onwe onye naanị na ime omume rụrụ arụ.17. Olee otú ị ga-esi akasi mmadụ obi, ma ọ bụrụ na onye ahụ sikwopụrụ afọ ime tupu ya amụta ụkpụrụ Chineke?17Otú ọ dị, gịnị ka anyị ga-ekwu banyere nwaanyị sikwopụrụ afọ ime tupu ya amụta eziokwu Baịbụl? Ọ pụtara na Chineke enweghị ike imere ya ebere? Mbanụ! Neziokwu, onye ji obi ya dum chegharịa kwesịrị inwe obi ike na Jehova ga-agbaghara ya nihi àjà Jizọs ji ọbara ya chụọ. Abụ Ọma 103:8-14;Ndị Efesọs 1:7 Nezie, Kraịst nonwe ya sịrị: Ọ bụghị ndị ezi omume ka m bịara ịkpọ, kama ọ bụ ndị mmehie, ka ha wee chegharịa.Luk 5:32.ZERE ỊKPỌ MMADỤ ASỊ NOBI GỊ!18. Olee otú Baịbụl si mee ka a mata ihe bụ isi na-akpata ịwụfu ọbara?18E wezụga na anyị ekwesịghị imerụ ndị ọzọ ahụ, Jehova chọrọ ka anyị wepụ ihe ahụ na-akpata mwụfu ọbara nobi anyị, ya bụ, ịkpọasị. Jọn onyeozi dere, sị: Onye ọ bụla nke kpọrọ nwanna ya asị bụ ogbu mmadụ. 1 Jọn 3:15 Ọ bụghị naanị na onye ahụ kpọrọ nwanna ya asị, kama ọ na-adị ya ka nwanna ya ahụ nwụọ. Asị ọ kpọrọ onye ahụ nwere ike ime ka o jiri obi ọjọọ na-ekwutọ ya ma ọ bụ na-ebo ya ebubo ụgha ndị ọ ga-abụ, ha bụrụ eziokwu, Chineke kwesịrị ikpe onye ahụ ikpe. Levitikọs 19:16;Diuterọnọmi 19:18-21;Matiu 5:22 Ọ dị oké mkpa na anyị ga-agbalịsi ike wepụ iwe ọ bụla nwere ike ịdị nobi anyị!Jems 1:14, 15;4:1-3.19. Olee otú onye na-eji ụkpụrụ Baịbụl ebi ndụ si eleAbụ Ọma 11:5naNdị Filipaị 4:8, 9anya?19Ndị ji ndụ kpọrọ ihe dị ka Jehova ji ya kpọrọ ihe, ndị chọkwara ka ha nọrọ nịhụya Chineke, na-ezere ụdị ime ihe ike niile.Abụ Ọma 11:5kwuru, sị: Mkpụrụ obi Jehova kpọrọ onye ọ bụla nke hụrụ ime ihe ike nanya asị. Ihe amaokwu Baịbụl ahụ na-agwa anyị abụghị naanị àgwà Chineke; ọ bụ ụkpụrụ anyị kwesịrị iji na-ebi ndụ. Ọ na-eme ka ndị hụrụ Chineke nanya ghara itinye aka nụdị ntụrụndụ ọ bụla nke nwere ike ime ka ime ihe ike gụwa ha agụụ. Otú ahụkwa, okwu ahụ bụ na Jehova bụ Chineke nke udo na-eme ka ndị ohu ya na-eche naanị banyere ihe na-akpali ịhụya,ihe bụ omume ọma, ihe a na-ekwu okwu ọma banyere ya, na ihe kwesịrị otuto, bụ ihe ndị ga-eme ka e nwee udo.Ndị Filipaị 4:8, 9.ANỌLA NÒTÙ IKPE ỌBARA MARA20-22. Gịnị ka Ndị Kraịst kpebiri ime nihe gbasara ụwa, nihi gịnịkwa?20Nanya Chineke, ikpe ọbara mara ụwa Setan dum. Ọchịchị ya dị iche iche, nke Akwụkwọ Nsọ ji anụ ọhịa mee ihe atụ ya, egbuola ọtụtụ nde mmadụ, ma ọtụtụ ndị ohu Jehova. Daniel 8:3, 4,20-22;Mkpughe 13:1, 2,7, 8 Azụmahịa na nkà mmụta sayensị na ọchịchị anụ ọhịa ndị a jikọrọ aka na-akpụpụta ngwá agha ndị jọgburu onwe ha, bụ ndị ha ji na-akpa nnukwu ego. Ọ bụ nnọọ eziokwu na ụwa dum dị naka ajọ onye ahụ!1 Jọn 5:19.21Ndị na-eso ụzọ Jizọs abụghị nke ụwa, ha anaghịkwa etinye aka ma otu ma otu na ndọrọ ndọrọ ọchịchị nakwa nagha, nihi ya, ikpe ọbara amaghị onye ọ bụla nime ha maọ bụ nzukọ ha.Jọn 15:19;17:16 Ebe ha na-eṅomi Kraịst, ha anaghị alụ ọgụ mgbe ndị ọzọ na-akpagbu ha. Kama nke ahụ, ha na-egosi na ha hụrụ ndị iro ha nanya, na-ekpekwa ekpere nihi ha.Matiu 5:44;Ndị Rom 12:17-21.22Nke ka nke, ezi Ndị Kraịst na-ezere ihe ọ bụla ga-ejikọ ha na Babịlọn Ukwu ahụ, bụ alaeze ụwa nke okpukpe ụgha, nke kacha bụrụ ndị ikpe ọbara mara. Okwu Chineke sịrị: A hụrụ ọbara ndị amụma na nke ndị nsọ na nke ndị niile e gburu nụwa nime ya. Nihi ya, a dọrọ anyị aka ná ntị, sị: Ndị nke m, sinụ nime ya pụta.Mkpughe 17:6;18:2,4,24.23. Gịnị ka isi na Babịlọn Ukwu ahụ pụta pụtara?23Mmadụ isi na Babịlọn Ukwu ahụ pụta apụtaghị naanị na onye ahụ emeela ka a kagbuo aha ya nakwụkwọ okpukpe ọ nọbu. Ọ pụtakwara na ọ ga-akpọ omume ọjọọ niile asị, bụ ndị okpukpe ụgha na-anabata ma ọ bụ na-akwado, ya bụ, ihe ndị dị ka omume rụrụ arụ, itinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, na iji anyaukwu na-achụ akụnụba. Abụ Ọma 97:10;Mkpughe 18:7,9,11-17 Omume ndị a na-akpatakarị ịwụfu ọbara!24, 25. Gịnị ga-eme ka Chineke meere onye chegharịrị echegharị nke ikpe ọbara mara ebere, olee otú e si mee ihe atụ ya noge Baịbụl?24Mgbe anyị na-amalitebeghị ife ezi ofufe, onye ọ bụla nime anyị nwere otú o si kwadoo ụwa Setan, nke mere na e nwere ike ikwu na ikpe ọbara mara anyị mgbe ahụ. Otú ọ dị, ebe ọ bụ na anyị gbanwere omume anyị, nwee okwukwe nàjà mgbapụta ahụ Kraịst chụrụ, rarakwa onwe anyị nye Chineke, Chineke meere anyị ebere, na-echebekwa anyị nụzọ ime mmụọ. Ọrụ 3:19 Noge Baịbụl, e ji obodo mgbaba mee ihe atụ nchebe dị otú ahụ.Ọnụ Ọgụgụ 35:11-15;Diuterọnọmi 21:1-9.25Olee ndokwa e mere nihe banyere obodo mgbaba ahụ? Ọ bụrụ na onye Izrel egbuo mmadụ namaghị ama, ọ ga-agbaga notu obodo mgbaba. Mgbe ndị ikpe ruru eru lebachara anya nokwu ahụ, onye ahụ gburu mmadụ namaghị ama ga-ebi nobodo mgbaba ahụ ruo mgbe nnukwu onye nchụàjànwụrụ. Mgbe ahụ ka ọ ga-enwe ike ibi ebe ọzọ. Ọ bụ ihe magburu onwe ya nke na-egosi na Chineke nwere obi ebere, na o jikwa ndụ ndị mmadụ kpọrọ ihe nke ukwuu! Taa, ihe ya na obodo mgbaba oge ochie ndị ahụ yiri bụ ndokwa Chineke ji àjà mgbapụta ahụ Kraịst chụrụ mee, nke ga-echebe anyị ka anyị ghara ịnwụ nihi imebi iwu Chineke namaghị ama, ya bụ, iwu ya nke kwuru na ndụ na ọbara dị nsọ. Ì ji ndokwa ahụ kpọrọ ihe? Olee otú ị ga-esi egosi na i ji ya kpọrọ ihe? Otu ụzọ bụ ịkpọ ndị ọzọ ka ha soro gị banye nobodo mgbaba ihe atụ ahụ, nke ka nke, nihi oké mkpagbu ahụ nke na-abịa nike nike.Matiu 24:21;2 Ndị Kọrịnt 6:1, 2.JIRI NDỤ KPỌRỌ IHE SITE NIKWUSA OZI ALAEZE26-28. Olee otú ọnọdụ anyị taa si yie nke Ezikiel onye amụma, oleekwa otú anyị ga-esi nọrọ nịhụya Chineke?26Ọnọdụ ndị Chineke noge anyị a na-echetara anyị ọnọdụ onye amụma oge ochie bụ Ezikiel, onye Jehova nyere ọrụ ịbụ onye nche nke na-agwa ụlọ Izrel ihe Chineke kwuru. Chineke sịrị: Ị ga-anụkwa okwu nọnụ m ma dọọ ha aka ná ntị dị ka m gwara gị. Ọ bụrụ na Ezikiel eleghara ọrụ ya anya, ọbara ndị a ga-egbu mgbe Chineke ga-ekpe Jeruselem ikpe ga-adị ya nisi. Ezikiel 33:7-9 Ma, Ezikiel rubere isi, ikpe ọbara amaghịkwa ya.27Taa, ọgwụgwụ nke ụwa Setan dum eruwela. Nihi ya, Ndịàmà Jehova weere ya na ọ bụ ma ọrụ dịịrị ha ma ihe ùgwù ikwusa ụbọchị Chineke ga-abọ ọbọ nakwa ozi Alaeze Chineke. Aịzaya 61:2;Matiu 24:14 Ì so na-arụsi ọrụ ahụ dị mkpa ike? Pọl onyeozi ji ọrụ e nyere ya ikwusa ozi ọma kpọrọ ihe. Ọ bụ ya mere o ji sị: Aka m dị ọcha nebe ọbara mmadụ niile dị, nihi na ahapụghị m ịgwa unu nzube niile nke Chineke. Ọrụ 20:26, 27 Nke ahụ bụ ezi ihe nlereanya anyị ga-eṅomi!28Nezie, ọ bụrụ na anyị ga-anọrọ nezi ịhụya Jehova nwere dị ka nna, ihe anyị ga-eme abụghị naanị iwere ndụ na ọbara otú Jehova si were ya. Anyị kwesịkwara ịdị ọcha ma ọ bụ ịdị nsọ nanya ya, dị ka anyị ga-ahụnIsi nke Asatọ.8 Chineke Hụrụ Ndị Na-adị Ọcha nAnya1-3. a Gịnị mere nne ji achọ ka nwa ya dịrị ọcha? b Gịnị mere Jehova ji chọọ ka ndị na-efe ya na-adị ọcha, gịnịkwa ga-eme ka anyị chọọ ịdị ọcha?CHEE echiche banyere otu nne na-ejikere nwa ya nke chọrọ ịpụ apụ. Ọ sara ya ahụ ma hụ na uwe ya dị ọcha. Ọ ma na ezigbo ịdị ọcha dị mkpa maka ahụ ike nwa ya. Ọ ghọtakwara na otú nwa ya dị ga-eme ka e too ndị mụrụ ya ma ọ bụ kọchaa ha.2Jehova, bụ Nna anyị nke eluigwe, chọrọ ka ndị ohu ya dị ọcha. Okwu ya sịrị: Ị ga-egosi onye na-edebe onwe ya ọcha na ị dị ọcha.Abụ Ọma 18:26 Jehova hụrụ anyị nanya; ọ makwana ịdị ọcha ga-abara anyị uru. Ọ na-achọkwa ka anyị bụ Ndịàmà ya na-eme ihe ndị mmadụ ga-eji na-eto ya. Nezie, ịdị ọcha anyị na omume ọma anyị ga-ewetara Jehova na aha nsọ ya otuto, ọ bụghị nkọcha.Ezikiel 36:22;1 Pita 2:12.3Ihe na-akpali anyị ịdị ọcha bụ na anyị ma na Chineke hụrụ ndị na-adị ọcha nanya. Anyị chọrọ ka otú anyị si ebi ndụ na-ewetara ya otuto nihi na anyị hụrụ ya nanya. Anyị chọkwara ịnọrọ nịhụya ya. Ya mere, ka anyị tụlee ihe mere o ji dị mkpa ka anyị na-adị ọcha, ihe ịdị ọcha pụtara, na otú anyị ga-esi na-adị ọcha. Ịtụle ihe ndị ahụ ga-enyere anyị aka ịhụ ma ọ dị ebe ndị anyị kwesịrị imezikwu ihe.GỊNỊ MERE ANYỊ JI KWESỊ ỊNA-ADỊ ỌCHA?4, 5. a Olee isi ihe mere anyị ji kwesị ịna-adị ọcha? b Olee otú e si ahụ ịdị ọcha Jehova nihe ndị o kere eke a na-ahụ anya?4Otu nime ụzọ Jehova si na-edu anyị bụ igosi anyị ihe nlereanya. Nihi ya, Okwu ya na-agba anyị ume ka anyị ghọọ ndị na-eṅomi Chineke. Ndị Efesọs 5:1 Isi ihe mere anyị ji kwesị ịna-adị ọcha bụ na Jehova, bụ Chineke anyị na-efe, dị ọcha ma dị nsọ nụzọ niile.Levitikọs 11:44, 45.5A na-ahụ ịdị ọcha Jehova nihe ndị o kere eke a na-ahụ anya, dịkwa ka a na-ahụ ọtụtụ àgwà ya na ụzọ ya nihe ndị o kere eke. Ndị Rom 1:20 E kere ụwa ka ọ bụrụ ebe obibi dị ọcha maka mmadụ. Jehova kere ihe ndị na-eme ka ikuku na mmiri na-adị ọcha. Ụmụ nje ụfọdụ na-arụ ọrụ dị ka ngalaba na-azacha ihe, ha na-agbanwe ihe ha zapụtara nikuku na mmiri ka ọ ghara imerụ ihe ndị dị ndụ ahụ. Ndị ọkà mmụta sayensị ejirila ụmụ nje ndị ahụ a na-adịghị ahụ anya mee ka ebe mmanụ gbawara nosimiri dịrị ọcha, tinyere ihe ndị ọzọ ndị mmadụ metọrọ nihi anyaukwu na ịchọ ọdịmma onwe ha. O doro anya na ịdị ọcha dị Onye kere ụwa mkpa. Jeremaya 10:12 O kwesịkwara ịdị anyị mkpa.6, 7. Olee otú Iwu Mozis si kwusie ike na Jehova chọrọ ka ndị na-efe ya na-adị ọcha?6Ihe ọzọ mere anyị ji kwesị ịna-adị ọcha bụ na Jehova, bụEze anyị kacha elu, chọrọ ka ndị na-efe ya na-adị ọcha. NIwu ahụ Jehova nyere ndị Izrel, e jikọtara ịdị ọcha na ofufe. Iwu ahụ kwuru na nỤbọchị Mkpuchi Mmehie, nnukwu onye nchụàjà ga-asa ahụ ugboro abụọ, ọ bụghị naanị otu ugboro. Levitikọs 16:4,23, 24 Iwu ahụ kwuru ka ndị nchụàjà na-eje ozi saa ụkwụ ha na aka ha tupu ha achụọrọ Jehova àjà. Ọpụpụ 30:17-21;2 Ihe E Mere 4:6 Iwu ahụ kwukwara ụzọ ihe iri asaa ga-eme ka mmadụ bụrụ onye na-adịghị ọcha nanụ ahụ nakwa onye rụrụ arụ ife ofufe. Mgbe onye Izrel bụ onye na-adịghị ọcha, o nweghị ike iso fee ofufe, mgbe ụfọdụ, a ga-egbu ya ma o soro fee ofufe. Levitikọs 15:31 Onye ọ bụla nke jụrụ ime ihe iwu kwuru ka o mee iji dị ọcha, nke gụnyere ịsa ahụ ya na uwe ya, a ga-ebipụ ya netiti ọgbakọ Izrel.Ọnụ Ọgụgụ 19:17-20.7Ọ bụ ezie na anyị anọghị nokpuru Iwu Mozis, ọ na-enyere anyị aka ịghọta otú Chineke si ele ihe anya. O doro anya na Iwu ahụ kwusiri ike na Chineke chọrọ ka ndị na-efe ya na-adị ọcha. Jehova agbanwebeghị. Malakaị 3:6 Ọ gaghị anabata ofufe anyị ọ gwụla ma ọ dị ọcha ma bụrụ nke a na-emerụghị emerụ. Jems 1:27 Nihi ya, anyị kwesịrị ịmata ihe ọ chọrọ ka anyị mee nihe banyere ịdị ọcha.IHE ỊDỊ ỌCHA NANYA CHINEKE PỤTARA8. Olee ụzọ dị iche iche Jehova chọrọ ka anyị na-adị ọcha?8Nime Baịbụl, ihe ịdị ọcha pụtara abụghị naanị ịdị ọcha nanụ ahụ. Ịdị ọcha nanya Chineke metụtara ihe niile anyị na-eme ná ndụ. Jehova chọrọ ka anyị na-adị ọcha nụzọ anọ bụ isi, ya bụ, nofufe anyị, nomume anyị, nechiche anyị, nakwa nanụ ahụ anyị. Ka anyị tụlee ihe nke ọ bụla nime ha pụtara.9, 10. Gịnị ka ife ofufe dị ọcha pụtara, gịnịkwa ka ezi Ndị Kraịst na-ezere?9Ofufe dị ọcha.E kwuo ya nụzọ dị mfe, ife ofufe dị ọcha pụtara na anyị agaghị agwakọta ezi ofufe na ofufe ụgha. Mgbe ndị Izrel hapụrụ Babịlọn lawa Jeruselem, a gwara haka ha gee ntị na ndụmọdụ nke si nike mmụọ nsọ bụ: Sinụ nebe ahụ pụọ, unu emetụla ihe na-adịghị ọcha aka; . . . debenụ onwe unu ọcha. Aịzaya 52:11 Isi ihe mere ndị Izrel ji na-alaghachi nobodo ha bụ ịmaliteghachi ofufe Jehova. Ofufe ha kwesịrị ịdị ọcha, nke pụtara na a gaghị eji ozizi ọ bụla nke ndị Babịlọn merụọ ya, tinyere omume ha na omenala okpukpe ha.10Taa, anyị bụ Ndị Kraịst ga-akpachara anya ka a ghara iji ofufe ụgha merụọ anyị. 1 Ndị Kọrịnt 10:21 Anyị kwesịrị ịkpachara anya na nke a, nihi na okpukpe ụgha gbara anyị gburugburu. Nọtụtụ obodo, omenala ndị mmadụ, ihe ha na-eme nakwa ememme ha dị iche iche sitere nozizi okpukpe ụgha, dị ka echiche ahụ bụ na ọ dị ihe dị nime mmadụ nke na-adịghị anwụ anwụ ma mmadụ nwụọ. Ekliziastis 9:5, 6,10 Ezi Ndị Kraịst na-ezere omenala ndị metụtara ihe okpukpe ụgha kweere.Anyị agaghị ekwe ka ndị ọzọ mee ka anyị mebie ụkpụrụ Baịbụl nyere maka ofufe dị ọcha.Ọrụ 5:29.11. Gịnị ka ime omume dị ọcha pụtara, gịnịkwa mere o ji dị mkpa na omume anyị ga-adị ọcha?11Omume dị ọcha.Ime omume dị ọcha pụtara izere ụdị mmekọahụ ọ bụla rụrụ arụ. Ndị Efesọs 5:5 Ọ dị mkpa ka omume anyị na-adị ọcha. Dị ka anyị ga-ahụnIsi nke Itoolunakwụkwọ a, ọ bụrụ na anyị chọrọ ịnọrọ nịhụya Chineke, anyị aghaghị ịgbara ịkwa iko ọsọ. Ndị na-akwa iko na-achọghị ichegharị agaghị eketa alaeze Chineke. 1 Ndị Kọrịnt 6:9, 10,18 Nanya Chineke, ndị dị otú ahụ so ná ndị rụrụ arụ nihi omume ruru unyi ha na-eme. Ọ bụrụ na ha agbanweghị omume ọjọọ ha, òkè ha ga-abụ . . . ọnwụ nke abụọ.Mkpughe 21:8.12, 13. Olee ihe jikọrọ ihe mmadụ bu nobi na omume ya, oleekwa otú anyị ga-esi mee ka echiche anyị na-adị ọcha?12Echiche dị ọcha.Ihe mmadụ bu nobi ka ọ na-eme. Ọ bụrụ na anyị ana-eche ihe ọjọọ nuche anyị nakwa nobianyị, anyị nwere ike itinye aka nomume na-adịghị ọcha ugbu a ma ọ bụ mgbe e mechara. Matiu 5:28;15:18-20 Ma, ọ bụrụ na anyị ana-eche ihe ziri ezi nuche anyị, ọ ga-eme ka anyị na-eme omume dị ọcha. Ndị Filipaị 4:8 Olee otú anyị ga-esi mee ka echiche anyị na-adị ọcha? Otu nime ihe anyị kwesịrị izere bụ ụdị ntụrụndụ ọ bụla nke nwere ike imebi echiche anyị.Ihe ọzọ bụ na anyị ga na-eche ihe ziri ezi nuche anyị site nịmụ Okwu Chineke mgbe niile.Abụ Ọma 19:8, 9.13Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịnọrọ nịhụya Chineke, ọ dị mkpa ka ofufe anyị, omume anyị, nakwa echiche anyị na-adị ọcha. A kọwara ụdị ịdị ọcha ndị a nke ọma nisiokwu ndị ọzọ dị nakwụkwọ a. Ugbu a, ka anyị tụlee ụzọ nke anọ anyị kwesịrị ịdị ọcha, ya bụ,ịdị ọcha nanụ ahụ.OLEE OTÚ ANYỊ GA-ESI NA-ADỊ ỌCHA NANỤ AHỤ?14. Gịnị mere o ji bụrụ na ịdị ọcha nanụ ahụ abụghị ihe gbasara naanị anyị?14Ịdị ọcha nanụ ahụ pụtara idebe ahụ anyị na ebe anyị bi ọcha. Ịdị ọcha dị otú ahụ ọ bụ ihe gbasara naanị anyị, nenweghị onye ọzọ ọ gbasara? Ọ bụghị otú ahụ ka ndị na-efe Jehova kwesịrị isi lee ya anya. Dị ka anyị kwuru na mbụ, ihe mere ịdị ọcha nanụ ahụ anyị ji gbasa Jehova abụghị naanị na ọ ga-abara anyị uru, kamakwa o nwere ike ime ka ndị mmadụ too ya ma ọ bụ kọchaa ya. Chee echiche banyere ihe atụ ahụ anyị nyere ná mmalite. Ọ bụrụ na ị hụ nwata na-erukarị unyi ma ọ bụ na-adị nkịkara, ọ bụ na ọ gaghị eme ka i chewe banyere ụdị nne na nna o nwere? Anyị achọghị ka ihe ọ bụla metụtara ejiji anyị ma ọ bụ otú anyị si ebi ndụ wetara Nna anyị nke eluigwe nkọcha, ma ọ bụ mee ka ndị mmadụ ghara ige ntị nozi ọma anyị na-ekwusa. Okwu Chineke sịrị: Anyị adịghị eme ihe ịsụ ngọngọ nụzọ ọ bụla, ka e wee ghara ịhụta mmejọ nozi anyị; kama, nụzọ niile, anyịna-eme ka a mata anyị dị ka ndị ozi Chineke. 2 Ndị Kọrịnt 6:3, 4 Ya mere, olee otú anyị ga-esi na-adị ọcha nanụ ahụ?15, 16. Gịnị ka ezigbo ịdị ọcha pụtara, oleekwa otú uwe anyị kwesịrị ịdị?15Idebe onwe anyị na ejiji anyị ọcha.Ọ bụ ezie na omenala mba dị iche iche abụghị otu, ebe ndị mmadụ bi abụghịkwa otu, ọtụtụ mgbe, ọ ga-ekwe anyị omume inweta ncha na mmiri ga-ezuru anyị ịsa ahụ mgbe niile, iji mee ka anyị na ụmụ anyị na-adị ọcha. Ezigbo ịdị ọcha pụtara na anyị ga na-eji ncha na mmiri akwọ aka tupu anyị erie nri ma ọ bụ metụ ihe oriri aka, nakwa mgbe anyị jechara mposi, mgbe anyị sachara nwatakịrị ahụ ma ọ bụ mgbe anyị gbanwechara ákwà a wara ya. Iji ncha na mmiri kwọọ aka nwere ike igbochi ọrịa, zọọkwa mmadụ ndụ. O nwekwara ike ime ka anyị ghara ibunye ndị ọzọ ụmụ nje ndị na-akpata ọrịa, si otú ahụ mee ka ha zere ọrịa ndị na-akpata afọ ọsịsa. Ná mba ebe ndị mmadụna-enweghị ezigbo ebe a na-anyụ nsị, e nwere ike ili nsị nala, otú ahụ ndị Izrel oge ochie mere.Diuterọnọmi 23:12, 13.16Anyị kwesịkwara ịsa uwe anyị mgbe niile iji mee ka ọ dị ọcha, dịkwa mma nanya. Ọ pụtaghị na uwe Onye Kraịst ga-adịrịrị oké ọnụ ma ọ bụ bụrụ nke na-ewu ewu, kama, o kwesịrị ịdị ọcha, dịkwa mma nanya. 1 Timoti 2:9, 10 Nagbanyeghị ebe anyị nọ, anyị chọrọ ka ejiji anyị na-achọ ozizi Onye Nzọpụta anyị, bụ Chineke, mma.Taịtọs 2:10.17. Gịnị mere ebe anyị bi na ihe anyị nwere ji kwesị ịna-adị ọcha ma na-adị mma nanya?17Ebe anyị bi na ihe anyị nwere.O nwere ike ịbụ na ebe anyị bi amaghị oké mma, ma o kwesịrị ịdị ọcha, dịkwa mma nanya otú ike kwere anyị. Otú ahụkwa, ọ bụrụ na anyị na-eji ụgbọala anyị aga ọmụmụ ihe nakwa ozi ọma, anyị kwesịrị ịgbalịsi ike ka ime ya na ahụ ya na-adị ọcha. Ka anyị ghara ichefu na ọ bụrụ na ebe anyị bi na ihe anyị nwere adịrị ọcha, ọ ga na-agbara ndị ọzọ àmà. A sị ka e kwuwe, anyị na-akụziri ndị mmadụ na Jehova bụ Chineke nke dị ọcha, na ọ ga-ebibi ndị na-ebibi ụwa, nakwa na Alaeze ya ga-eme ka ụwa anyị a ghọọ paradaịs noge na-adịghị anya. Mkpughe 11:18;Luk 23:43 Nezie, anyị chọrọ ka otú ebe anyị bi na ihe anyị nwere dị mee ka ndị ọzọ mata na ọbụna ugbu a, anyị na-amụta ịdị ọcha a ga-eji na-ebi nụwa ọhụrụ ahụ na-abịanụ.Ịdị ọcha nanụ ahụ pụtara idebe ahụ anyị na ebe obibi anyị ọcha18. Olee otú anyị ga-esi egosi na anyị na-akwanyere Ụlọ Nzukọ Alaeze anyị ùgwù?18Ebe anyị na-anọ efe Chineke.Ịhụya anyị hụrụ Jehova na-eme ka anyị na-akwanyere Ụlọ Nzukọ Alaeze anyị ùgwù, nke bụ ebe anyị na-anọ efe ezi ofufe nobodo anyị bi. Ọ bụrụ na ndị ọhụrụ abịa nỤlọ Nzukọ Alaeze, anyị chọrọ ka ha na-ele ebe anyị na-anọ amụ ihe anya ọma. Ọ bụrụ na anyị chọrọ ime ka Ụlọ Nzukọ Alaeze anyị na-ama mma, anyị ga na-azacha ya ma na-arụzi ya. Ọ bụrụ na anyị na-akwanyere Ụlọ Nzukọ Alaeze anyị ùgwù, anyị ga na-agbalịsi ike idebe ya ọcha. Ọ bụ ihe ùgwù ma ọ bụrụ na anyị ewepụta oge anyị soro na-azacha ebe anyị na-anọ efe Chineke, tinyere ịrụzi ya na idoziya. 2 Ihe E Mere 34:10 Otú ahụ ka ọ dịkwa mgbe anyị zukọtara nỤlọ Mgbakọ ma ọ bụ nebe ọzọ maka inwe mgbakọ ukwu ma ọ bụ mgbakọ nta.ZERE ÀGWÀ NA OMUME NDỊ NA-EMERỤ MMADỤ19. Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịdị ọcha nanụ ahụ, gịnị ka anyị kwesịrị izere, oleekwa otú Baịbụl ga-esi enyere anyị aka izere ya?19Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịdị ọcha nanụ ahụ, anyị kwesịrị izere àgwà na omume ndị na-emerụ mmadụ, ndị dị ka ịṅụ sịga, ịṅụbiga mmanya okè, ịṅụ ọgwụ ike ma ọ bụ ihe na-akpaghasị uche. Baịbụl akpọghị aha àgwà na omume niile na-adịghị ọcha na ndị rụrụ arụ e nwere nebe niile taa, ma o kwuru ụkpụrụ ndị ga-enyere anyị aka ịmata otú Jehova si ele ihe ndị dị otú ahụ anya. Ebe ọ bụ na anyị ma otú Jehova si ele ihe anya, ịhụya anyị hụrụ ya ga-akpali anyị ime ihe dị ya mma. Ka anyị leba anya nụkpụrụ ise ndị dị nAkwụkwọ Nsọ.20, 21. Olee ụdị omume Jehova chọrọ ka anyị zere, oleekwa ezigbo ihe mere anyị ga-eji gee ya ntị?20Ebe anyị nwere nkwa ndị a, ndị m hụrụ nanya, ka anyị sachapụ onwe anyị mmerụ niile nke anụ ahụ na nke mmụọ, wee mee ka ịdị nsọ anyị zuo okè negwu Chineke.2 Ndị Kọrịnt 7:1 Jehova chọrọ ka anyị zere omume ndị ga-emerụ anụ ahụ anyị, omume ndị ga-emebi mmụọ anyị, ma ọ bụ otú anyị si eche echiche. Ya mere, anyị aghaghị izere omume ndị na-eri mmadụ ahụ bụ ndị a ma na ha na-emebi anụ ahụ na uche mmadụ.21Baịbụl kwuru ezigbo ihe mere anyị ga-eji sachapụ onwe anyị mmerụ niile. Cheta na ihe2 Ndị Kọrịnt 7:1bụ ụzọ kwuo bụ: Ebe anyị nwere nkwa ndị a. Olee nkwa ndị ọ bụ? Dị ka e kwuru namaokwu ndị bu ụzọ, Jehova kwere nkwa, sị: M ga-akpọbatakwa unu. M ga-abụkwara unu nna. 2 Ndị Kọrịnt 6:17, 18 Cheedị echiche: Jehova kwere nkwa na ya ga-echebe gị ma hụ gị nanya dị ka nna si ahụ nwa ya nwoke ma ọ bụ nwa ya nwaanyị nanya. Ma Jehova ga-emezu nkwa ndịahụ ma ọ bụrụhaala na i zere mmerụ nke anụ ahụ na nke mmụọ. Nihi ya, ọ ga-abụ ihe nzuzu ma i kwe ka àgwà ma ọ bụ omume ọ bụla rụrụ arụ mee ka gị na Jehova ghara inwe ezigbo mmekọrịta chiri anya otú ahụ!22-25. Olee ụkpụrụ Akwụkwọ Nsọ ndị ga-enyere anyị aka izere àgwà na omume ndị na-adịghị ọcha?22Jiri obi gị dum na mkpụrụ obi gị dum na uche gị dum hụ Jehova bụ Chineke gị nanya.Matiu 22:37 Jizọs kwuru na ọ bụ iwu a kacha iwu niile. Matiu 22:38 Jehova kwesịrị ka anyị hụ ya nanya otú ahụ. Ọ bụrụ na anyị chọrọ iji obi anyị dum na mkpụrụ obi anyị dum na uche anyị dum hụ ya nanya, anyị aghaghị izere omume ndị nwere ike ime ka anyị nwụchuo ọnwụ ma ọ bụ mee ka ikike iche echiche Chineke nyere anyị ghara ịrụ ọrụ nke ọma.23Jehova na-enye mmadụ niile ndụ na ume na ihe niile.Ọrụ 17:24, 25 Ndụ bụ onyinye Chineke nyere anyị. Anyị hụrụ Onye nyere anyị ya nanya. Nihi ya, anyị kwesịrị ịkwanyere onyinye ahụ ùgwù. Anyị na-ezere àgwà ma ọ bụ omume ọ bụla nke nwere ike imebi ahụ ike anyị, nihi na anyị ghọtara na ime omume ndị dị otú ahụ ga-egosi na anyị anaghị akwanyere ndụ e nyere anyị ùgwù ma otu ma otu.Abụ Ọma 36:9.24Hụ onye agbata obi gị nanya dị ka onwe gị.Matiu 22:39 Àgwà na omume ndị na-adịghị ọcha na-emetụtakarị ma onye na-eme ya ma ndị nọ ya nso. Dị ka ihe atụ, ikuru anwụrụ ọkụ sịga nwere ike imerụ ndị na-anaghị aṅụ sịga ahụ. Onye na-emerụ ndị nọ ya nso ahụ na-emebi iwu Chineke nyere, nke bụ na anyị kwesịrị ịhụ ndị agbata obi anyị nanya. Onye ahụ na-egosi na ọ hụghị Chineke nanya, ọ bụ ezie na ọ na-ekwu na ya hụrụ ya nanya.1 Jọn 4:20, 21.25Na-edo onwe gị nokpuru ọchịchị na ikike dị iche iche, na-erubekwara ha isi dị ka ndị na-achị achị.Taịtọs 3:1 Nọtụtụ obodo, inwe ọgwụ ụfọdụ ma ọ bụ ịṅụ ha aṅụ bụ imebi iwu. Ebe anyị bụ Ndị Kraịst, anyị ekwesịghị inwe ọgwụ ndị a machibidoro iwu ma ọ bụ ṅụọ ha.Ndị Rom 13:1.26. a Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịnọrọ nịhụya Chineke, gịnị ka anyị kwesịrị ime? b Gịnị mere ịdị ọcha nanya Chineke ji bụrụ ụzọ kacha mma anyị ga-esi bie ndụ?26Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịnọrọ nịhụya Chineke, anyị kwesịrị ịdị ọcha, ọ bụghị naanị nihe ole na ole, kamakwa nihe niile. O nwere ike ọ gaghị adịcha mfe ịhapụ àgwà na omume ndị na-emerụ mmadụ na izere ha, ma a na-eme ya eme.Nezie, e nweghị ụzọ ọzọ ka mma anyị nwere ike isi bie ndụ, nihi na Jehova na-akụziri anyị otú anyị ga-esi abara onwe anyị uru mgbe niile. Aịzaya 48:17 Nke ka nke, ọ bụrụ na anyị ana-adị ọcha mgbe niile, anyị ga-enweta obi ụtọ nihi na anyị ma na anyị na-ewetara Chineke anyị otuto, bụ onye anyị hụrụ nanya, sikwa otú ahụ nọrọ nịhụya ya.9 Gbaara Ịkwa Iko Ọsọ1, 2. Olee otú Belam si mee atụmatụ iwetara ndị Jehova nsogbu?ONYE na-egbu azụ gara ebe ọ na-egbutekarị azụ. O nwere ụdị azụ o bu nobi igbute. O tinyere ihe ga-arata azụ na nko azụ ma tụba ya nime mmiri. Noge na-adịghị anya, eriri nko azụ ahụ bịara sie ya ike naka. Osisi e kegidere eriri ahụ arọọkwa. Ya adọọ eriri ahụ ka ọ dọpụta azụ o gbutere. Ọ mụmụrụ ọnụ ọchị, nihi na ọ ma na ya tinyere ezigbo ihe e ji arata azụ.2Nafọ 1473 T.O.A., otu nwoke aha ya bụ Belam chesiri echiche ike banyere ihe ọ ga-eji arata ndị mmadụ. Ma, ndị ọ chọrọ ịrata bụ ndị Chineke, ndị mara ụlọikwuu ha na Mbara Ọzara Moab, nke dị nso nAla Nkwa ahụ. Belam sịrị na ya bụ onye amụma Jehova, ma, nezie, ọ bụ onye anyaukwu e goro ka ọ bụọ ndị Izrel ọnụ. Otú ọ dị, Jehova mere ka ihe Belam meliri bụrụ naanị ịgọzi ndị Izrel. Ebe ọ bụ na Belam kpebisiri ike ịnata ụgwọ ọrụ ya, o chere na ya nwere ike ime ka Chineke bụọ ndị ya ọnụ, ma ọ bụrụ na a nwata ha ime mmehie jọgburu onwe ya. Ebe Belam bu ihe dị otú ahụ nobi, o ji ụmụ agbọghọ Moab anya na-acha ọkụ mere ihe ọ ga-eji arata ha.Ọnụ Ọgụgụ 22:1-7;31:15, 16;Mkpughe 2:14.3. Olee otú Belam nweruru ihe ịga nke ọma natụmatụ ya?3Atụmatụ ahụ ọ dabara adaba? Ee, ọ dabatụrụ. Ọ ratara ọtụtụ iri puku ndị ikom Izrel, ha na ndị inyom Moab enweemmekọahụ rụrụ arụ. Ha malitere ife chi ndị Moab, nke gụnyere Bel nke Piọ na-asọ oyi, bụ chi ọmụmụ, ma ọ bụ chi mmekọahụ. Nihi ya, iri puku ndị Izrel abụọ na puku anọ nwụrụ mgbe ọ fọrọ nnọọ ntakịrị ka ha banye nAla Nkwa ahụ. Nke ahụ bụ ọdachi dị egwu!Ọnụ Ọgụgụ 25:1-9.4. Gịnị mere e ji rata ọtụtụ puku ndị Izrel ime omume rụrụ arụ?4Gịnị kpatara ọdachi ahụ? Ọtụtụ ndị Izrel malitere inwe ajọ obi site nịhapụ Jehova, bụ Chineke ahụ nke napụtara ha nIjipt, nye ha nri nala ịkpa, ma durute ha nọnụ ọnụ ala nkwa ahụ nenweghị ọkọ kọrọ ha. Ndị Hibru 3:12 Pọl onyeozi chetara ihe ahụ merenụ, ma dee, sị: Ka anyị ghara ịna-akwa iko, dị ka ụfọdụ nime ha kwara iko, puku iri abụọ na atọ nime ha wee nwụọ notu ụbọchị.1 Ndị Kọrịnt 10:8.5, 6. Gịnị mere ihe Baịbụl kọrọ banyere mmehie ndị Izrel na Mbara Ọzara Moab ji baara anyị uru taa?5Ndị Chineke taa, bụ ndị ọ fọrọ ntakịrị ka ha banye nala nkwa ka ukwuu, nwere ọtụtụ ihe dị mkpa ha ga-amụta nakụkọ ahụ dị nỌnụ Ọgụgụ. 1 Ndị Kọrịnt 10:11 Dị ka ihe atụ, ara mmekọahụ nke na-agba ụwa taa yiri nke ahụ gbarandị Moab oge ochie, ọ bụ naanị na o zuziri ebe niile. Ihe ọzọ bụ na, kwa afọ a na-eji omume rụrụ arụ arata ọtụtụ puku Ndị Kraịst, bụ otu ihe ahụ e ji rata ndị Izrel. 2 Ndị Kọrịnt 2:11 Ụfọdụ ndị nọ netiti ndị Chineke taa na-eduhie ndị ọzọ nọgbakọ Ndị Kraịst site niṅomi Zimraị bụ onye kara obi kpọrọ nwaanyị Midian bata nebe ndị Izrel mara ụlọikwuu, banye nụlọikwuu nke ya.Ọnụ Ọgụgụ 25:6,14;Jud 4.6Ị ghọtara na ị nọ na mbara ọzara Moab nke oge a? Ị na-ahụ ụgwọ ọrụ gị nihu gị, nke bụ ụwa ọhụrụ ahụ ị tụwara anya ya kemgbe? Ọ bụrụ otú ahụ, mee ihe niile i nwere ike ime ka ị nọrọ nịhụya Chineke site nirube isi niwu bụ: Gbaara ịkwa iko ọsọ.1 Ndị Kọrịnt 6:18.Otú Mbara Ọzara Moab dịGỊNỊ BỤ ỊKWA IKO?7, 8. Gịnị bụ ịkwa iko, olee otú ndị na-akwa iko si aghọrọ mkpụrụ ha kụrụ?7Na Baịbụl, ịkwa iko Grik,porneiʹa pụtara mmekọahụ na-ezighị ezi a na-enwe netiti ndị na-abụghị di na nwunye otú Akwụkwọ Nsọ si kwuo. Ọ gụnyere ịkwa iko nke ndị lụrụ di ma ọ bụ nwunye, ịgba akwụna, mmekọahụ nke ndị na-alụghị di ma ọ bụ nwunye, nakwa isi nọnụ ma ọ bụ notule enwe mmekọahụ, mmadụ ịdịda onye na-abụghị di ya ma ọ bụ nwunye ya aka nihe o ji bụrụ nwoke ma ọ bụ nwaanyị. Ọ pụtakwara nwoke na nwoke nakwa nwaanyị na nwaanyị ime omume ndị dị otú ahụ, tinyere idina anụmanụ.8Ihe Akwụkwọ Nsọ kwuru doro nnọọ anya, ya bụ, ndị na-akwa iko enweghị ike ịnọgide nọgbakọ Ndị Kraịst. Ha agaghịkwa enweta ndụ ebighị ebi. 1 Ndị Kọrịnt 6:9;Mkpughe 22:15 Ihe ọzọ bụ na ọbụna ugbu a, ha na-akpatara onwe ha nsogbu, dị ka ịbụ ndị a na-atụkwasịghị obi, mmadụ ire ùgwù ya, esemokwu di na nwunye, obi amamikpe, ime ọkwà, ọrịa, na ọbụna ọnwụ. Ndị Galeshia 6:7, 8 Gịnị meremmadụ ga-eji etinye isi nụzọ nsogbu juru na ya? Ọ dị mwute na mgbe ọtụtụ ndị na-etinye aka nihe mbụ na-eduba nihe ọjọọ, ha anaghị eche echiche ihe ga-esi na ya pụta. Ihe dị otú ahụ na-abụkarị ikiri ihe na-akpali agụụ mmekọahụ.IHE NA-AKPALI AGỤỤ MMEKỌAHỤ BỤ IHE MBỤ NA-EDUBA NỊKWA IKO9. Ọ bụ eziokwu na ikiri ihe na-akpali agụụ mmekọahụ enweghị ihe o mere, dị ka ụfọdụ kwuru? Kọwaa.9Nọtụtụ obodo, ihe na-akpali agụụ mmekọahụ na-adị nebe a na-ere akwụkwọ akụkọ, negwú, nakwa na televishọn. O jupụtakwara nỊntanet.Ọ bụ eziokwu na o nweghị ihe o mere, dị ka ụfọdụ kwuru? Mbanụ! Ndị na-ekiri ihe na-akpali agụụ mmekọahụ nwere ike ịghọ ndị igbo onwe onye agụụ mmekọahụ riri ahụ, ha na-echekwa banyere agụụ mmekọahụ na-eme ihere, nke nwere ike ime ka mmekọahụ rie mmadụ ahụ, meekwa ka ọ na-enwe ọchịchọ rụrụ arụ, kpatakwa oké esemokwu netiti di na nwunye, ọbụna ịgba alụkwaghịm.Ndị Rom 1:24-27;Ndị Efesọs 4:19 Otu onye nke na-eme nchọpụta ji ịbụ onye mmekọahụ riri ahụ tụnyere ọrịa kansa. Ọ sịrị: Ọ na-aka njọ ma na-agbasa agbasa. Ọ naghị ala ngwa ngwa. Ọ na-esikwa ike ngwọta.Ọ dị mma ịnọ naanị nebe na-ezoghị ezo nụlọ na-achọ ihe nỊntanet10. Olee ụzọ ndị anyị nwere ike isi mee ihe e kwuru naJems 1:14, 15? Gụọkwaigbe dị na peeji nke 10110Chee echiche banyere ihe e dere naJems 1:14, 15, nke sịrị: A na-anwa onye ọ bụla mgbe ọchịchọ nke aka ya rapụtara ya wee rafuo ya. Mgbe ọchịchọ ahụ tụụrụ ime,ọ na-amụpụta mmehie; mgbe e mechara mmehie, ọ na-amụpụta ọnwụ. Ya mere, ọ bụrụ na ọchịchọ ọjọọ abata gị nobi, gbalịa wepụ ya ngwa ngwa! Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na ị hụ ihe na-akpali agụụ mmekọahụ na mberede, wepụ anya gị ngwa ngwa, ma ọ bụ, gbanyụọ kọmputa ahụ, ma ọ bụkwanụ gị agbanwee ihe ị na-ele na TV. Mee ihe ọ bụla i kwesịrị ime iji zere inwe ọchịchọ rụrụ arụ tupu ya erie gị isi ma merie gị!Matiu 5:29, 30.11. Mgbe anyị na ọchịchọ na-ezighị ezi na-alụ ọgụ, olee otú anyị ga-esi egosi na anyị tụkwasịrị Jehova obi?11Chineke ma anyị karịa otú anyị ma onwe anyị. O nwekwara ezigbo ihe mere o ji gbaa anyị ume, sị: Meenụ ka akụkụ ahụ unu ndị dị nelu ụwa nwụọ nihe banyere ịkwaiko, adịghị ọcha, agụụ mmekọahụ, ọchịchọ ọjọọ, na anyaukwu, nke bụ ikpere arụsị. Ndị Kọlọsi 3:5 Neziokwu, ime otú ahụ nwere ike isi ike. Ma, cheta na anyị nwere Nna bi neluigwe, Onye hụrụ anyị nanya, Onye nwere ndidi, Onye anyị nwekwara ike ịkpọku. Abụ Ọma 68:19 Ya mere, kpọkuo ya ozugbo ọchịchọ ọjọọ batara gị nuche. Kpee ekpere ka o nye gị ike karịrị ike nkịtị. Meekwa ka uche gị dịrị nihe ndị ọzọ.2 Ndị Kọrịnt 4:7;1 Ndị Kọrịnt 9:27; gụọ igbe dị napeeji nke 104, bụ Olee Otú M Ga-esi Akwụsị Àgwà Ọjọọ?12. Gịnị bụ obi anyị, gịnịkwa mere anyị ga-eji chebe ya?12Sọlọmọn bụ nwoke maara ihe dere, sị: Karịa ihe niile ọzọ a ga-eche nche, chebe obi gị, nihi na ọ bụ na ya ka isi iyi nke ndụ si apụta. Ilu 4:23 Obi anyị bụ ihe anyị bụ nime, ya bụ, ụdị mmadụ anyị bụ nanya Chineke. Ihe ga-ekpebikwa ma ànyị ga-enweta ndụ ebighị ebi ma ọ bụ na anyị agaghị enweta abụghị otú ndị ọzọ si ele anyị anya, kama ọ bụ otú Chineke si ele obi anyị anya. Okwu a doro anya. Ọ bụghịkwa ihe egwuregwu. Job bụ nwoke kwesịrị ntụkwasị obi na anya ya gbara ndụ, ka ọ ghara ile nwaanyị anya ọjọọ. Job 31:1 Nke ahụ bụụrụ anyị ezi ihe nlereanya! Otu ọbụ abụ mere ihe ahụ Job mere. O kpere ekpere, sị: Mee ka anya m ghara ịhụ ihe na-abaghị uru.Abụ Ọma 119:37.OTÚ M SI NWETA IKE IME OMUME DỊ ỌCHAOtu nwa okorobịa kwuru, sị: Mgbe m bụ onye na-eto eto, ile ihe na-akpali agụụ mmekọahụ na igbo onwe m agụụ mmekọahụ riri m ahụ. Ndị enyi m nụlọ akwụkwọ weere ya dị ka ihe e ji ama onye na-eto eto. Ma o mebiri akọnuche m, meekwa ka m malite ibi ndụ rụrụ arụ. Emechara m chọpụta na aghọọlara m ọchịchọ m ohu. Otú ọ dị, Jehova na ọgbakọ ya nyeere m aka imeri àgwà ndị ahụ na-adịghị ọcha. Ugbu a, ana m akpachara anya nụdị onye mụ na ya na-akpa, ebe m maara na ndị ọzọ nwere ike ime ka m mụta ihe ọma ma ọ bụ ihe ọjọọ. Achọpụtala m na ihe ga-eme ka m ghara ịlaghachi nàgwà ọjọọ ndị ahụ bụ ikpe ekpere mgbe niile na ịmụ Baịbụl mgbe niile. Kama ịghọrọ ọchịchọ anụ ahụ ohu, enwere m ihe ùgwù ịbụ onye ọsụ ụzọ oge niile ugbu a.IHE NZUZU DAỊNA MERE13. Ònye bụ Daịna, gịnị mere o ji bụrụ na ụdị ndị enyi ọ họọrọ bụ izuzu nzuzu?13Dị ka anyị hụrụnIsi nke Atọ, ndị enyi anyị nwere ike ime ka anyị mụta ihe ọma ma ọ bụ ihe ọjọọ. Ilu 13:20;1 Ndị Kọrịnt 15:33 Dị ka ihe atụ, chee echiche banyere Daịna, bụ ada nna ochie ahụ bụ Jekọb. Jenesis 34:1 Nagbanyeghị ezigbo ọzụzụ e nyere Daịna, o zuzuuru gaa mee ụmụ agbọghọ Ke enyi. Dị ka ndị Moab, a ma ndị Ke ama na ha na-eme omume rụrụ arụ. Levitikọs 18:6-25 Daịnayiri anụ oriri nebe ndị ikom Ke nọ, gụnyere Shikem, bụ onye a kasị asọpụrụ nezinụlọ nna ya.Jenesis 34:18, 19.14. Olee otú ụdị ndị enyi Daịna họọrọ si kpata ọdachi?14Ma eleghị anya, Daịna ebughị mmekọahụ nobi mgbe ọ hụrụ Shikem. Ma, Shikem mere ihe ọtụtụ nime ndị Ke weere dị ka ihe ziri ezi mgbe agụụ mmekọahụ malitere ịgụ ha. Lịka lịka ọ bụla Daịna gbara mgbe oge gaferela abaghị uru ọ bụla, nihi na Shikem kpọọrọ ya ma merụọ ya. O yiri ka Shikem mechara hụ Daịna nanya, ma nke ahụ agbanweghị ihe o mere ya. Jenesis 34:1-4 Ọ bụghị naanị Daịna tara ahụhụ si na ya pụta. Ụdị ndị enyi ọ họọrọ mere ka o wetara ezinụlọ ha dum ihere na nkọcha.Jenesis 34:7,25-31;Ndị Galeshia 6:7, 8.15, 16. Olee otú anyị ga-esi enweta ezi amamihe? Gụọkwaigbe dị na peeji nke 109.15Ọ bụrụ na ọ dị ihe dị mkpa Daịna mụtara, ọ mụtara ya mgbe o tinyechara aka nọkụ. Ndị hụrụ Jehova nanya mana-erubere ya isi ekwesịghị itinye aka nọkụ tupu ha amụta ihe ná ndụ. Ebe ọ bụ na ha na-ege Chineke ntị, ha kpebiri na ha na ndị maara ihe ga na-eje ije. Ilu 13:20a Ya mere, ha na-aghọta ụzọ dum nke ihe dị mma, na-ezerekwa nsogbu na ihe mgbu na-enweghị isi na ọdụ.Ilu 2:6-9;Abụ Ọma 1:1-3.16Ndị niile amamihe Chineke na-agụ agụụ na-enweta ya.Otú ahụkwa ka ndị na-egosi na amamihe Chineke na-agụ ha agụụ na-enweta ya, nihi na ha na-ekpesi ekpere ike maka ya, na-amụchikwa Okwu Chineke na akwụkwọ ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi na-ebipụta anya. Matiu 24:45;Jems 1:5 Ihe ọzọ dị mkpa bụ ịdị umeala nobi, nke ha na-egosi site nịdị njikere ige ntị na ndụmọdụ Akwụkwọ Nsọ. 2 Ndị Eze 22:18, 19 Dị ka ihe atụ, Onye Kraịst nwere ike ikweta na obi ya dị aghụghọ, bụrụkwa ihe siri ike njite. Jeremaya 17:9 Ma mgbe o ruru nomume, ọ na-adị umeala nobi ịnabata ndụmọdụ a kapịrị ọnụ na enyemaka e ji ịhụya nye ya?17. Kọwaa ihe nwere ike ime nezinụlọ, gosikwa otú nna na nwa ya nwaanyị nwere ike isi tụgharịa uche nokwu ahụ.17Chee echiche banyere ihe atụ a. Otu nna ekweghị ka nwa ya nwaanyị soro otu nwa okorobịa bụ Onye Kraịst kpapụ nenweghị onye ọzọ so ha. Nwa agbọghọ ahụ agwa nna ya, sị: Papa, ị tụkwasịghị m obi? Ọ dịghị ihe ọjọọ ọ bụla anyị ga-eme! O nwere ike ịbụ na ọ hụrụ Jehova nanya, burukwa nobi ime ihe ziri ezi, ma ọ na-eje ije namamihe Chineke? Ọ na-agbara ịkwa iko ọsọ? Ka ò zuzuuru na-atụkwasị obi nobi nke ya? Ilu 28:26 I nwere ike icheta ụkpụrụ ndị ọzọ ga-enyere nna ahụ na nwa ya nwaanyị aka ịtụgharị uche nokwu ahụ.GụọIlu 22:3;Matiu 6:13;26:41.OLEE OTÚ M GA-ESI AKWỤSỊ ÀGWÀ ỌJỌỌ?Ụkpụrụ:Unu ndị hụrụ Jehova nanya, kpọọnụ ihe ọjọọ asị.Abụ Ọma 97:10.Ajụjụ ụfọdụ ị ga-ajụ onwe gịM na-ezere ihe ndị nwere ike ime ka m nwee ọchịchọ na-ezighị ezi?Matiu 5:27, 28.M na-atụgharị uche nihe ndị ga-esi nime ihe na-ezighị ezi pụta?Ilu 22:3.Olee kpọmkwem ihe m dị njikere ime iji merie àgwà ọjọọ m?Matiu 5:29, 30.M dị njikere ịgwa nne m ma ọ bụ nna m ma ọ bụkwanụ Onye Kraịst tozuru okè bụ enyi m nsogbu m na-enwe?Ilu 1:8, 9;Ndị Galeshia 6:1, 2.Olee otú m ga-esi egosi na m tụkwasịrị Jehova obi ka o nye m ike na amamihe m ga-eji merie àgwà ọjọọ?Ilu 3:5, 6;Jems 1:5.JOSEF GBAARA ỊKWA IKO ỌSỌ18, 19. Olee ọnwụnwa a nwara Josef, oleekwa otú o si merie ya?18Otu nwa okorobịa mara mma nke hụrụ Chineke nanya ma gbaara ịkwa iko ọsọ bụ Josef, onye otu nna ji ya na Daịna. Jenesis 30:20-24 Mgbe Josef bụ nwata, o ji anya ya hụ ihe si na nzuzu nwanne ya nwaanyị zuzuru pụta. O doro anya na ihe ndị ahụ Josef hụrụ na ọchịchọ o nwere ịnọrọ nịhụya Chineke chebere ya mgbe ọtụtụ afọ gachara, mgbe nwunye nna ya ukwu gbalịrị ịrata ya nIjipt site nụbọchị ruo nụbọchị. Nezie, ebe ọ bụ na Josef bụ ohu,o nweghị ike ịgba arụkwaghịm ma laa! Ọ ga-eji amamihe na obi ike na-emeso nwaanyị ahụ ihe. O mere otú ahụ site nịsị nwunye Pọtịfa mba ugboro ugboro, gbaakwara ya ọsọ nikpeazụ.Jenesis 39:7-12.19Chegodị echiche: A sị na Josef bu ụzọ na-eche banyere nwaanyị ahụ ma ọ bụ mụrụ anya na-arọ nrọ mgbe niile banyere mmekọahụ, ọ gaara enwe ike ikwesị ntụkwasị obi? Ikekwe, ọ garaghị eme otú ahụ. Kama ịna-eche echiche banyere ihe ọjọọ, Josef ji mmekọrịta ya na Jehova kpọrọ ihe, nke o gosiri nokwu ọ gwara nwunye Pọtịfa. Ọ sịrị nwaanyị ahụ: Ọ dịghị ihe ọ bụla nna m ukwu gbochiri m inweta ma e wezụga gị, nihi na ị bụ nwunye ya. Olee otú m ga-esi mee oké ihe ọjọọ a wee mehie Chineke?Jenesis 39:8, 9.20. Olee otú Jehova si gbanwee ọnọdụ Josef?20Cheedị ụdị ọṅụ Jehova nwere mgbe ọ hụrụ ka nwa okorobịa bụ Josef kwesịrị ntụkwasị obi kwa ụbọchị, ọ bụ ezie na ọ nọghị nso nebe ezinụlọ ya nọ. Ilu 27:11 Mgbe e mechara, Jehova gbanwere ọnọdụ Josef, nke mere ka a kpọpụta ya nụlọ mkpọrọ ma mee ya onyeisi na onye na-elekọta nri nIjipt! Jenesis 41:39-49 Ihe ahụ e kwurunAbụ Ọma 97:10bụ nnọọ eziokwu, ya bụ, Unu ndị hụrụ Jehova nanya, kpọọnụ ihe ọjọọ asị. Ọ na-eche mkpụrụ obi nke ndị na-eguzosi ike nebe ọ nọ nche; ọ na-anapụta ha naka ndị ajọ omume!21. Olee otú otu nwa okorobịa bụ Onye Kraịst notu obodo dị nAfrica si kwụsie ike nomume ọma?21Notu aka ahụ taa, ọtụtụ ndị ohu Chineke na-egosi na ha kpọrọ ihe ọjọọ asị, hụkwa ezi ihe nanya. Emọs 5:15 Otu nwa okorobịa bụ Onye Kraịst notu obodo dị nAfrica kwuru na mgbe ha na-ele ule mgbakọ na mwepụ, otu nwa agbọghọ bụ nwa klas ha gwara ya nasọghị anya na ọ bụrụ na o nyere ya aka, na ya na ya ga-enwe mmekọahụ. Ọ sịrị, M jụrụ ihe ahụ ọ gwara m ozugbo. Site nikwesị ntụkwasị obi mgbe niile, o mere ka a na-akwanyere m ùgwù, nke bụ ihe dị oké ọnụ ahịa karịa ọlaọcha na ọlaedo. Nezie, mmehie nwere ike ịtọ ụtọ ruo nwa oge, ma obi ụtọ nwa oge ahụ na-ewetakarị ihe mgbu dị ukwuu. Ndị Hibru 11:25 Ihe ọzọ bụ na o nweghị ihe ọ bụ ma e were ya tụnyere obi ụtọ ebighị ebi a ga-enweta nihi irubere Jehova isi.Ilu 10:22.NABATA ENYEMAKA NKE CHINEKE EBERE NA-ENYE22, 23. a Ọ bụrụ na Onye Kraịst emee mmehie dị oké njọ, gịnị mere o ji bụrụ na nke ya agwụbeghị? b Olee enyemaka onye mere ihe ọjọọ nwere ike inweta?22Ebe anyị bụ ndị na-ezughị okè, anyị niile na-alụ ọgụ ka agụụ anụ ahụ anyị ghara ịchị anyị, nakwa ka anyị na-eme ihe ziri ezi nanya Chineke. Ndị Rom 7:21-25 Jehova maara ọgụ a anyị na-alụ, ọ na-echeta na anyị bụ ájá. Abụ Ọma 103:14 Ma, mgbe ụfọdụ, Onye Kraịst nwere ike ime mmehie dị oké njọ. Ọ pụtara na nke ya agwụla? Mbanụ! Nezie, onye ahụ mere ihe ọjọọ nwere ike ịghọrọ mkpụrụ ọjọọ ọ kụrụ, dị ka Eze Devid. Nagbanyeghị nke ahụ, Chineke dịkwa njikere mgbe niile ịgbaghara ndị mmehie ha mere wutere, ha ekwupụta ya.Abụ Ọma 86:5;Jems 5:16;Ilu 28:13.23Chineke jikwa obiọma nye ọgbakọ Ndị Kraịst onyinye nụdị mmadụ, ya bụ, ndị ọzụzụ atụrụ tozuru okè nọgbakọ, bụ ndị ruru eru ma dị njikere inyere anyị aka. Ndị Efesọs 4:8,12;Jems 5:14, 15 Ihe ha bu nobi bụ inyere onye ahụmere ihe ọjọọ aka ka ya na Chineke dịghachi ná mma, dịkwa ka onye amamihe ahụ kwuru, ka o nweta ezi uche nke ga-eme ka ọ ghara ime mmehie ahụ ọzọ.Ilu 15:32.NWETA EZI UCHE24, 25. a Olee otú nwa okorobịa ahụ a kọwaranIlu 7:6-23si gosi na ya enweghị uche? b Olee otú anyị ga-esi enweta ezi uche?24Baịbụl kwuru okwu banyere ndị na-enweghị uche nakwa ndị na-enweta ezi uche. Ilu 7:7 Nihi aghọtachaghị nke a na-akọ nOkwu Chineke nakwa enwechaghị ahụmahụ nozi Chineke, onye na-enweghị uche nwere ike ọ gaghị enwe nghọta na ezi uche. Dị ka nwa okorobịa ahụ a kọwaranIlu 7:6-23, e nwere ike ịrata ya ngwa ngwa, ya emee mmehie dị oké njọ. Otú ọ dị, onye na-enweta ezi uche na-echebara ụdị mmadụ ọ bụ echiche site nikpe ekpere na ịmụ Okwu Chineke mgbe niile. Ruo nókè ezughị okè ya kwere ya, ọ na-eme ka echiche ya, ọchịchọ ya, uche ya, na ihe mgbaru ọsọ ya ná ndụ daba adaba nihe dị Chineke mma. Nihi ya, ọ hụrụ mkpụrụ obi nke ya nanya, ma ọ bụ na-ewetara onwe ya ngọzi, ọ ga-enwetakwa ihe ọma.Ilu 19:8.25Jụọ onwe gị, sị: M kwenyesiri ike na iwu Chineke ziri ezi? Ò doro m anya na irube isi niwu ndị ahụ ga-eme ka m nweta obi ụtọ kasị ukwuu? Abụ Ọma 19:7-10;Aịzaya 48:17, 18 Ọ bụrụ na o dochaghị gị anya, lebara ya anya. Tụgharịa uche nihe ga-esi nileghara iwu Chineke anya pụta. Detụkwa Jehova ire ma hụ na ọ dị mma site niji eziokwu ahụ na-ebi ndụ, sitekwa niche ihe dị mma, ya bụ, ihe bụ eziokwu, ihe ziri ezi, ihe dị ọcha, ihe na-akpali ịhụya, na omume ọma. Abụ Ọma 34:8;Ndị Filipaị 4:8, 9 Ka obi sie gị ike na, ka ị na-emekwu otú ahụ, ị ga-ahụkwu Chineke nanya, hụkwa ihe ndị ọ hụrụ nanya nanya, meekwa ka ị kpọọ ihe ndị ọ kpọrọ asị asị. Josef abụghị onye zuru okè. Ma, ọ gbaara ịkwa iko ọsọ nihi na o kwere ka Jehova zụọ ya ruo ọtụtụ afọ ma mee ka o nwee uche. Ọ dị mma ka i mee otú ahụ o mere.Aịzaya 64:8.26. Olee isiokwu dị mkpa anyị ga-atụle nIsi nke Iri na nke Iri na Otu?26Onye kere anyị nyere anyị akụkụ ahụ e ji amụta nwa, ọ bụghị ka anyị jiri ya na-egwuri egwu iji nweta obi ụtọ nkịtị, kama ọ bụ ka e jiri ya mụta nwa, jirikwa ya gosi ịhụya nalụmdi na nwunye. Ilu 5:18 A ga-atụle otú Chineke si ele alụmdi na nwunye anyanIsi nke Iri na nke Iri na Otu.10 Alụmdi na Nwunye Bụ Onyinye Chineke Nwere Ịhụya Nyere Anyị1, 2. a Nihe gbasara ndị lụrụ di na nwunye ọhụrụ, gịnị ka anyị nwere ike iche echiche banyere ya mgbe ụfọdụ? b Olee ajụjụ ndị anyị ga-atụle nIsi nke Iri a?Ọ NA-ATỌ gị ụtọ ịga agbamakwụkwọ? Ọ na-atọ ọtụtụ ndị ụtọ, nihi na ememme ndị dị otú ahụ na-atọ ezigbo ụtọ. Ị ga-ahụ nwoke na nwaanyị chọrọ ịgba akwụkwọ ebe ha yi uwe mara mma. I lee ha anya nihu, ị ga-ahụ na obi dị ha ụtọ. Nụbọchị ahụ, ha na-achị naanị ọchị, ya eyie ka ha agaghị enwe nsogbu ọ bụla nọdịnihu.2Nagbanyeghị nke ahụ, o doro anya na alụmdi na nwunye nọ nọgba aghara taa nọtụtụ ụzọ. Ọ bụ ezie na anyị na-atụ anya ka ihe dịrị ndị lụrụ di na nwunye ọhụrụ mma, anyị nwere ike iche echiche mgbe ụfọdụ, sị: À ga-enwe obi ụtọ nalụmdi na nwunye a? Alụmdi na nwunye a ọ ga-adịgide? Azịza nke ajụjụ ndị ahụ ga-adabere ma di na nwunye ahụ hà tụkwasịrị Chineke obi ma na-eji ndụmọdụ o nyere banyere alụmdi na nwunye na-ebi ndụ. Ilu 3:5, 6 Ha kwesịrị ime otú ahụ ma ọ bụrụ na ha ga-anọrọ nịhụya Chineke. Ka anyị lekwasị anya ugbu a notú Baịbụl si zaa ajụjụ anọ ndị a: Gịnị mere ị ga-eji lụọ di ma ọ bụ nwunye? Ọ bụrụ na ị chọrọ ịlụ di ma ọ bụ nwunye, ònye ka ị ga-alụ? Olee otú ị ga-esi akwadebe maka ịlụ di ma ọ bụ nwunye? Gịnị ga-enyere di na nwunye aka ịna-enwe obi ụtọ nalụmdi na nwunye ha?GỊNỊ MERE E JI ALỤ DI MA Ọ BỤ NWUNYE?3. Gịnị mere o ji bụrụ ihe na-abaghị uru ịlụ di ma ọ bụ nwunye nihi ihe na-enweghị isi na ọdụ?3Ụfọdụ ndị kweere na ọ bụ ịlụ di ma ọ bụ nwunye ga-eme ka mmadụ nwee obi ụtọna mmadụ agaghị enwe obi ụtọ ma ọ bụ ọṅụ ná ndụ ya, ọ gwụla ma ọ lụrụ di ma ọ bụ nwunye. Nke ahụ bụ okpookpo ụgha! Jizọs, bụ nwoke na-alụghị nwaanyị, kwuru na alụghị di ma ọ bụ nwunye bụ onyinye. Ọ gbakwara ndị ga-emeli ya ume ka ha mee otú ahụ. Matiu 19:11, 12 Pọl onyeozi kwukwara uru alụghị di ma ọ bụ nwunye bara. 1 Ndị Kọrịnt 7:32-38 Ma Jizọs ma Pọl enyeghị iwu ka mmadụ nọrọ nalụghị di ma ọ bụ nwunye; nezie, ịmachibido ịlụ di na nwunye iwu so nozizi ndị mmụọ ọjọọ. 1 Timoti 4:1-3 Nagbanyeghị nke ahụ, alụghị di ma ọ bụ nwunye na-eme ka mmadụ nwee ohere buru ibu ijere Jehova ozi nenweghị ihe ga-adọpụ ya uche. Nihi ya, ọ gaghị abara mmadụ uru ịlụ di ma ọ bụ nwunye nihi ihe na-enweghị isi na ọdụ, di ka ịlụ nihi na ndị ọgbọ ya alụọla.4. Olee ntọala ezigbo alụmdi na nwunye na-atọ maka ịzụlite ụmụaka?4Naka nke ọzọ, è nwere ezi ihe mere anyị ga-eji lụọ di ma ọ bụ nwunye? Ee. Alụmdi na nwunye bụkwa onyinye Chineke nwere ịhụya nyere anyị. Jenesis 2:18 Nihi ya, ọ bara uru, nweekwa ike ime ka mmadụ nweta obi ụtọ. Dị ka ihe atụ, ezigbo alụmdi na nwunye bụ ntọala kasị mma maka ndụ ezinụlọ. Ụmụaka chọrọ ezigbo ebe obibi na nne na nna ndị ga-azụlite ha, hụ ha nanya, nye ha ọzụzụ ma duzie ha. Abụ Ọma 127:3;Ndị Efesọs 6:1-4 Ma, ịzụlite ụmụaka abụghị naanị ihe mere mmadụ ga-eji lụọ di ma ọ bụ nwunye.5, 6. a Dị ka e kwuru nEkliziastis 4:9-12, olee ụfọdụ uru ndị a na-ahụ anya mmadụ na mmadụ ịbụ ezigbo enyi bara? b Olee otú alụmdi na nwunye si yie ụdọ atọ a tụkọtara ọnụ?5Chee echiche banyere amaokwu Baịbụl isiokwu a dabeere na ya nakwa ihe a na-ekwu maka ya, nke bụ: Abụọ dị mma karịa otu, nihi na ha nwere ezi ụgwọ ọrụ maka ịrụsi ọrụ ike ha. Nihi na ọ bụrụ na otu nime ha adaa, onye nke ọzọ pụrụ ikulite ibe ya. Ma olee otú ọ ga-adịrị otu onye nke ọ bụnaanị ya, bụ onye dara mgbe a na-enweghị onye ọzọ ga-ekulite ya? Ọ bụrụkwa na mmadụ abụọ edinakọọ, ahụ ga-ekporo ha ọkụ; ma olee otú ahụ ga-esi kporo naanị otu onye ọkụ? Ọ bụrụkwa na mmadụ pụrụ imeri onye ọ bụ naanị ya, mmadụ abụọ gbakọrọ aka pụrụ iguzogide ya. Ụdọ atọ a tụkọtara ọnụ, a pụghị ịdọbi ya ngwa ngwa.Ekliziastis 4:9-12.6Isi ihe a na-ekwu banyere ya nebe ahụ bụ uru ịbụ enyi bara. Nezie, ọ dịghị ịbụ enyi karịrị alụmdi na nwunye. Dị ka amaokwu ndị ahụ gosiri, njikọ ahụ nwere ike ime ka mmadụ nweta enyemaka, nkasi obi na nchebe. Alụmdi na nwunye na-esi ike karịchaa ma ọ bụrụ na ọ bụghị njikọ nke naanị mmadụ abụọ. Dị ka amaokwu Baịbụl a si kwuo, e nwere ike ịdọbi ụdọ abụọ a tụkọtara ọnụ. Ma, ọ ga-esi ike karị ịdọbi ụdọ atọ a tụkọtara ọnụ. Ọ bụrụ na ime ihe dị Jehova mma bụ ihe dị di na nwunye oké mkpa, alụmdi na nwunye ha ga-adị ka ụdọ atọ ahụ a tụkọtara ọnụ. Jehova bụ onye nke atọ nalụmdi na nwunye ahụ, nihi ya, ọ ga-esi nnọọ ike.7, 8. a Olee ndụmọdụ Pọl dere maka Ndị Kraịst na-alụbeghị di ma ọ bụ nwunye, bụ ndị ha na agụụ mmekọahụ na-alụ? b Olee otú Baịbụl si gosi na alụmdi na nwunye abụghị agwọ e ji akpụka mma egbu?7Ọ bụ naanị nalụmdi na nwunye ka mmadụ nwere ike inwe mmekọahụ kwesịrị ekwesị nke na-agụ ya. Nalụmdi na nwunye, a na-ele mmekọahụ anya nezie dị ka ihe na-enye obi ụtọ. Ilu 5:18 Mgbe onye na-alụbeghị di ma ọ bụ nwunye gaferela ihe Baịbụl kpọrọ oge ntoju ntorobịa, ya bụ, mgbe agụụ mmekọahụ na-amalite ịgụsi ya ike, o nwere ike ịbụ na ya na agụụ mmekọahụ ka na-alụ. Ọ bụrụ na o jideghị onwe ya, agụụ dị otú ahụ nwere ike iduba ya nomume na-adịghị ọcha ma ọ bụ nomume na-ezighị ezi. E nyere Pọl ike mmụọ nsọ ide ndụmọdụ a maka ndị na-alụbeghị di ma ọ bụ nwunye, sị: Ọ bụrụ na ha enweghị njide onwe onye, ka ha lụọ di ma ọ bụ nwunye, nihi na ọ ka mma ịlụ di ma ọ bụ nwunye kama ịbụ onye agụụ mmekọahụ na-agụgbu.1 Ndị Kọrịnt 7:9,36;Jems 1:15.8Nagbanyeghị ihe mere mmadụ ji kpebie ịlụ di ma ọ bụnwunye, o kwesịrị ịma na ọ bụghị agwọ e ji akpụka mma egbu. Dị ka Pọl si kwuo ya, ndị lụrụ di na nwunye ga-enwe mkpagbu nanụ ahụ ha. 1 Ndị Kọrịnt 7:28 Ndị lụrụ di na nwunye na-enwe nsogbu ndị na-alụghị di na nwunye na-anaghị enwe. Ma, ọ bụrụ na ị lụọ di ma ọ bụ nwunye, olee otú ị ga-esi belata nsogbu ị ga-enwe nalụmdi na nwunye ma nwetakwuo obi ụtọ? Otu nime ihe ị ga-eme bụ ịsa anya na mmiri họrọ onye ị ga-alụ.OLEE OTÚ Ị GA-ESI AMATA ONYE GA-ABỤ EZIGBO DI MA Ọ BỤ NWUNYE?9, 10. a Olee ihe atụ Pọl ji gosi nsogbu mmadụ ga-enwe ma ọ lụọ onye na-ekweghị ekwe? b Gịnị ka ileghara ndụmọdụ Chineke nyere anya ka anyị ghara ịlụ onye na-ekweghị ekwe na-akpatakarị?9E nyere Pọl ike mmụọ nsọ ide ụkpụrụ dị mkpa onye na-achọ onye ọ ga-alụ kwesịrị iso. O dere, sị: Unu na ndị na-ekweghị ekwe ekekọtala onwe unu, nke bụ nkekọ na-ekwekọghị ekwekọ. 2 Ndị Kọrịnt 6:14 Ihe o ji mee ihe atụ ahụ bụ ihe a na-eme nịkọ ugbo. Ọ bụrụ na e jikọta anụmanụ abụọ na-ahaghị nibu na nike na-akọ ugbo, ha abụọ ga-ahụsi anya. Notu aka ahụ, o doro anya na ọ bụrụ na e jikọta onye kwere ekwe na onye na-ekweghị ekwe nalụmdi na nwunye, ọ ga-abụ ọgụ na mgba. Ọ bụrụ na otu nime ha achọọ ịnọrọ nịhụya Jehova, ma onye nke ọzọ achọdịghị ịma, ihe ha na-ebute ụzọ ná ndụ agaghị abụ otu, o nwere ike ime ka ahụ na-agbakasị ha. Ọ bụ ya mere Pọl ji gbaa Ndị Kraịst ume ka ha lụọ naanị nime Onyenwe anyị.1 Ndị Kọrịnt 7:39.10Mgbe ụfọdụ, Ndị Kraịst na-alụbeghị di ma ọ bụ nwunye na-ekpebi na nkekọ na-ekwekọghị ekwekọ ga-aka owu na-ama ha ugbu a mma. Ụfọdụ na-ekpebi ileghara ndụmọdụ Baịbụl anya ma gaa lụọ onye na-anaghị efe Jehova. Mgbe mgbe, ọ na-aghọ ha ahịa. Ndị dị otú ahụ na-aga lụọ ndị ha na ha na-enweghị ike ikwurịta ihe kacha mkpa ná ndụ. Owu nke na-ama ha mgbe ha lụchara nwere ike ịkarị nnọọ nke na-ama ha mgbe ha na-alụbeghị di ma ọ bụ nwunye. Ọ bụ ihe obi ụtọ na e nwere ọtụtụ puku Ndị Kraịst na-alụbeghị di ma ọ bụnwunye tụkwasịrị obi na ndụmọdụ Chineke nyere nokwu a ma nọsie ike na ya. Abụ Ọma 32:8 Ọ bụ ezie na ha na-atụ anya na otu ụbọchị, ha ga-alụ di ma ọ bụ nwunye, ha na-anọ nalụghị di ma ọ bụ nwunye ruo mgbe ha ga-achọta onye ha ga-alụ netiti ndị na-efe Jehova Chineke.11. Olee ihe ga-enyere gị aka ịsa anya na mmiri chọta onye ị ga-alụ? Gụọigbe dị na peeji nke 114.11Nezie, ọ bụghị onye ọ bụla bụ ohu Jehova ga-abụ ezigbo di ma ọ bụ nwunye. Ọ bụrụ na ị chọrọ ịlụ di ma ọ bụ nwunye, chọọ onye àgwà ya na ihe mgbaru ọsọ ime mmụọ ya na nke gị bụ otu, onye hụkwara Chineke nanya otú ị hụrụ ya. Ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi ebipụtala ọtụtụ akwụkwọ kọwara isiokwu a. Ọ ga-abakwara gị uru ma i jiri ekpere tụlee ndụmọdụ Akwụkwọ Nsọ dị otú ahụ ma kwe ka o duzie gị mgbe ị na-eme mkpebi a dị mkpa.Abụ Ọma 119:105.12. Olee omenala e nwere nọtụtụ mba, oleekwa ihe atụ dị na Baịbụl ga-eduzi anyị?12Nọtụtụ mba, ọ bụ omenala na ọ bụ nne na nna ga-achọtara nwa ha onye ọ ga-alụ. Nomenala ndị ahụ, ndị mmadụ kweere na ọ bụ nne na nna nwere amamihe na ahụmahụ a na-eji eme ụdị mkpebi ahụ dị mkpa karịa ụmụ ha. Mmadụ ịlụ onye ndị mụrụ ya chọtaara ya na-enwekarị ihe ịga nke ọma, dị ka e mere noge Baịbụl. Ndị nne na nna, bụ ndị nwere ike ịhọtara nwa ha onye ọ ga-alụ taa, kwesịrị ịmụta ihe nihe atụ Baịbụl nyere banyere Ebreham, bụ onye zigara ohu ya ka ọ chọtara Aịzik nwaanyị. Ihe bụ mkpa Ebreham abụghị ego na ọkwá. Kama nke ahụ, ọ gbalịsiri ike ịchọtara Aịzik nwunye netiti ndị na-efe Jehova.Jenesis 24:3,67.OLEE ÀGWÀ M NA-ATỤ ANYA KA ONYE M CHỌRỌ ỊLỤ NWEE?Ụkpụrụ:Ha abụọ ga-abụ otu anụ ahụ.Matiu 19:5.Ajụjụ ụfọdụ ị ga-ajụ onwe gịGịnị mere o ji dị mkpa ka mmadụ gafee oge ntoju ntorobịa tupu ya alụọ di ma ọ bụ nwunye?1 Ndị Kọrịnt 7:36;13:11;Matiu 19:4, 5.Ọ bụ ezie na etoruola m ịlụ di ma ọ bụ nwunye, olee otú m ga-esi erite uru nịnọtụkwu nalụghị di ma ọ bụ nwunye?1 Ndị Kọrịnt 7:32-34,37, 38.Ọ bụrụ na mụ ekpebie ịlụ di ma ọ bụ nwunye, gịnị mere o ji dị mkpa ka onye m ga-alụ bụrụ onye jeerela Jehova ozi nikwesị ntụkwasị obi ruo ọtụtụ afọ? 1 Ndị Kọrịnt 7:39.Olee otú amaokwu Baịbụl ndị a ga-esi enyere nwanna nwaanyị aka ịmata àgwà onye ọ ga-alụ kwesịrị inwe?Abụ Ọma 119:97;1 Timoti 3:1-7.Olee otúIlu 31:10-31ga-esi enyere nwanna nwoke aka iji amamihe họrọ onye ọ ga-alụ?OLEE OTÚ Ị GA-ESI KWADEBE MAKA ALỤMDI NA NWUNYE GA-ENWE IHE ỊGA NKE ỌMA?13-15. a Olee otú ụkpụrụ dịnIlu 24:27ga-esi enyere nwa okorobịa na-eche echiche ịlụ nwaanyị aka? b Gịnị ka nwa agbọghọ ga-eme iji jikere maka ịlụ di?13Ọ bụrụ na ị na-echesi echiche ike banyere ịlụ di ma ọ bụ nwunye, i kwesịrị ịjụ onwe gị, sị, M jikerela nezie? Ihe bụ azịza ya adabereghị naanị nihe i bu nobi banyere ịhụya, mmekọahụ, mkpakọrịta nwoke na nwaanyị, ma ọ bụ ịzụ ụmụ. Kama nke ahụ, e nwere ihe mgbaru ọsọ onye ga-abụ di ma ọ bụ nwunye kwesịrị ichebara echiche.14Nwa okorobịa nke na-achọ onye ọ ga-alụ kwesịrị iche echiche nke ọma banyere ụkpụrụ bụ: Kwadebe ọrụ gị nèzí, kwadebekwara ya onwe gị nubi. E mesịa, wulitekwa ezinụlọ gị. Ilu 24:27 Olee ihe nke a pụtara? Noge ochie, ọ bụrụ na nwoke chọrọ iwulite ezinụlọ ya, ma ọ bụ inwe ezinụlọ site nịlụ nwaanyị, o kwesịrị ịjụ onwe ya, sị, M jikerela ilekọta nwunye m na ụmụ ọ bụla anyị nwere ike ịmụta ka oge na-aga? Ọ ga-ebu ụzọ rụọ ọrụ, lekọta ubi ya, ma ọ bụ ihe ọ kụrụ. Otú ahụkwa ka ọ dị taa. Nwoke nke chọrọ ịlụ nwaanyị kwesịrị ịkwadebe maka ọrụ dịịrị ya. Ọ bụrụhaala na ahụ dị ya, o kwesịrị ịna-arụ ọrụ. Okwu Chineke gosiri na nwoke na-adịghị egboro ezinụlọ ya mkpa anụ ahụ na nke ime mmụọ ha, nke na-adịghịkwa eme ka obi dị ha mma, jọkarịrị onye na-ekweghị ekwe ná njọ!1 Timoti 5:8.15Notu aka ahụ, nwaanyị nke kpebiri ịlụ di ekwerela ịrụ ọtụtụ ọrụ dị oké mkpa dịịrị onye bụ nwunye. Baịbụl kwuru okwu ọma banyere ụfọdụ nkà na àgwà nwunye kwesịrị inwe ka ọ na-enyere di ya aka ma na-elekọta ezinụlọ ya. Ilu 31:10-31 Ndị nwoke na ndị nwaanyị bụ ndị ji ọsọ gbaba nalụmdi na nwunye nebughị ụzọ kwadebe maka ịrụ ọrụ ndị dị nịlụ di na nwunye na-achọ naanị ọdịmma onwe ha, nihi na ha echeghị echiche banyere ihe ha ga-emere onye ha ga-alụ. Ma, nke ka nke, ndị chọrọ ịlụ di ma ọ bụ nwunye kwesịrị ijikere irube isi nụkpụrụ Chineke.16, 17. Olee ụkpụrụ Akwụkwọ Nsọ ndị na-akwadebe ịlụ di ma ọ bụ nwunye kwesịrị ịtụgharị uche na ha?16Ijikere maka ịlụ di ma ọ bụ nwunye pụtara ịtụgharị uche nọrụ Chineke nyere di na nwunye. Nwoke kwesịrị ịmata ihe ịbụ onyeisi nezinụlọ Ndị Kraịst pụtara. Ọrụ a enyeghị ya ikike ịchị ọchịchị aka ike. Kama nke ahụ, o kwesịrị iṅomi otú Jizọs si abụ onyeisi. Ndị Efesọs 5:23 Notu aka ahụ, nwaanyị bụ Onye Kraịst kwesịrị ịghọta ọrụ dị ùgwù Chineke nyere nwunye. Ọ ga-adị njikere ịnọ nokpuru iwu nke di ya? Ndị Rom 7:2 Ọ nọrọlarị nokpuru iwu Jehova na nke Kraịst. Ndị Galeshia 6:2 Ikike di ya nwere nezinụlọ nọchiri anya iwu ọzọ. Ò nwere ike ịkwado nwoke na-ezughị okè ma na-erubere ya isi mgbe a sịrị ya nọrọ nokpuru ya? Ọ bụrụ na ọ gaghị adị ya mma ime otú ahụ, ọ ga-akara ya mma ka ọ ghara ịlụ di.17Ihe ọzọ bụ na di na nwunye kwesịrị ịdị njikere igbo mkpa pụrụ iche nke onye ọ bụla nime ha nwere. Ndị Filipaị 2:4 Pọl dere, sị: Ka onye ọ bụla nime unu hụ nwunye ya nanya dị ka ọ hụrụ onwe ya nanya; naka nke ọzọ, onye bụ nwunye kwesịrị ịdị na-akwanyere di ya ùgwù nke ukwuu. Site nike mmụọ nsọ, Pọl ghọtara na mkpa pụrụ iche nwoke nwere bụ ka nwunye ya na-akwanyere ya ùgwù nke ukwuu. Mkpa pụrụ iche nwaanyị nwekwara bụ ka di ya hụ ya nanya.Ndị Efesọs 5:21-33.Noge ndị chọrọ ịlụ di na nwunye ji ele àgwà ibe ha, ọtụtụ nime ha na-eji amamihe akpọta ndị ga na-eso ha akpapụ18. Gịnị mere ndị chọrọ ịlụ di na nwunye kwesịrị iji jide onwe ha mgbe ha ka na-akpa akpa?18Ya mere, oge ndị chọrọ ịlụ di na nwunye ji ele àgwà ibe ha abụghị naanị oge ha ga-eji na-atụrụ ndụ. Ọ bụ oge nwoke na nwaanyị ga-eji mụta otú ha ga-esi na-emeso ibe ha ihe nụzọ kwesịrị ekwesị, iji hụ ma hà kwesịrị ịlụ. Ọ bụkwa oge ha kwesịrị ijide onwe ha! O nwere ike ịgụsi ha agụụ ike igosi ibe ha ịhụya nụzọ pụrụ ichea sị ka e kwuwe, agụụ dị otú ahụ bụ ihe e bu pụta ụwa. Otú ọ dị, ndị hụrụ ibe ha nanya nezie ga-ezere omume ọ bụla nwere ike imebi ofufe onye ha hụrụ nanya na-efe Chineke. 1 Ndị Tesalonaịka 4:6 Nihi ya, ọ bụrụ na gị na onye ị chọrọ ịlụ na-akpa, jide onwe gị; àgwà dị otú ahụ ga-abara gị uru ná ndụ gị niile, ma ị lụọla di ma ọ bụ nwunye ma ọ bụ na ị lụbeghị.OLEE OTÚ Ị GA-ESI MEE KA ALỤMDI NA NWUNYE GỊ DỊGIDE?19, 20. Gịnị kwesịrị ịbụ ihe dị iche notú Onye Kraịst si ele alụmdi na nwunye anya na otú ọtụtụ ndị si ele ya anya nụwa taa? Nye ihe atụ.19Ọ bụrụ na ndị chọrọ ịlụ di ma ọ bụ nwunye chọrọ ka alụmdi na nwunye ha dịgide, ha kwesịrị ile nkwa ọlụlụ anya nụzọ ziri ezi. Ma nakwụkwọ ọgụgụ ma na fim, ihe a na-ejikarị emechi akụkọ di na nwunye bụ ebe ha nwere obi ụtọ. Ọ na-agụkwa ndị mmadụ agụụ ka ha nweekwa obi ụtọ otú ahụ. Ma, neziokwu, alụmdi na nwunye abụghị akụkọ a na-emechi emechi; ọ bụ mmalite, ya bụ, ịmalite ihe Jehova bu nobi ka ọ dịgide. Jenesis 2:24 Ọ dị mwute na ọ bụghị otú ahụ ka ọtụtụ ndị si ele ya anya nụwa taa. Nobodo ụfọdụ, ndị mmadụ na-ekwu banyere alụmdi na nwunye dị ka eriri e ji kee ngwugwu. Ma eleghị anya, ha agaghị aghọta na ihe atụ ahụ kọwara nnọọ otú ọtụtụ ndị si ele alụmdi na nwunye anya. Nihi gịnị? Ọ bụ ezie na ezigbo eriri e ji kee ihe kwesịrị ijide ihe e ji ya kee, ihe ọzọ dị mkpa e ji mara eriri e ji kee ngwugwu bụ na ọ na-adị mfe ike ya naịtọpụya.20Ọtụtụ ndị taa na-ele alụmdi na nwunye anya dị ka ihe na-anọ nwa oge. Ha na-abanye na ya negbughị oge nihi na ha chere na ọ ga-egboro ha mkpa ha, ma, ha na-atụ anya na ha ga-enwe ike isi na ya gbapụta ozugbo o yiri ka ò siela ike. Ma, cheta ihe atụ Baịbụl na-eji akọwa njikọ dị ka alụmdi na nwunye, ya bụ, ụdọ. A na-arụ ụdọ ma ọ bụ eriri ndị a rụnyere nụgbọ mmiri ndị nwere ákwà ifufe ka ha dịgide, ka ha ghara ịtọpụ atọpụ, ọbụna mgbe e nwere oké ifufe na-akpa ezigbo ike. Notu aka ahụ, Chineke mere alụmdi na nwunye ka ọ dịgide. Cheta na Jizọs sịrị: Ihe Chineke kekọtara, mmadụ ọ bụla atọsala ya. Matiu 19:6 Ọ bụrụ na ị lụọ di ma ọ bụ nwunye, i kwesịrị ile alụmdi na nwunye anya otú ahụ. Iji alụmdi na nwunye kpọrọ ihe otú ahụ ọ na-eme ka ọ ghọọ ibu arọ? Mba.21. Olee otú di na nwunye kwesịrị isi na-ele ibe ha anya, gịnịkwa ga-enyere ha aka ime otú ahụ?21Di na nwunye kwesịrị ịna-ele ibe ha anya nụzọ ziri ezi.Ọ bụrụ na onye ọ bụla nime ha agbalịsie ike na-elekwasị anya nàgwà ọma na mgbalị onye nke ọzọ na-eme, alụmdi na nwunye ha ga-abụ ihe na-enye ọṅụ na ihe na-eme ka ahụ ruo ha ala. Ọ bara uru ka mmadụ na-elekwasị anya otú ahụ nebe di ya ma ọ bụ nwunye ya na-ezughị okè na-eme nke ọma? Jehova anaghị ele anyị anya dị ka ndị zuru okè, ma anyị tụkwasịrị ya obi na ọ ga na-ele anyị anya ọma. Ọbụ abụ jụrụ, sị: A sị na ọ bụ njehie ka ị na-ele, Jaa, Jehova, ònye pụrụ iguzo? Abụ Ọma 130:3 Di na nwunye kwesịrị ịna-ele ibe ha anya ọma otú ahụ, na-agbaghakwara ibe ha.Ndị Kọlọsi 3:13.22, 23. Olee otú Ebreham na Sera si setịpụrụ ndị bụ di na nwunye taa ezi ihe nlereanya?22E nwere ike inwetakwu obi ụtọ nalụmdi na nwunye ka ọ na-anọ ọtụtụ afọ. Baịbụl gwara anyị otú alụmdi na nwunye Ebreham na Sera dị mgbe ha mere agadi. Ọtụtụ ihe isi ike na nsogbu bịaara ha ná ndụ ha. Chegodị otú ọ dịịrị Sera, bụ nwaanyị dị ihe dị ka afọ iri isii na ụma, ịhapụ ebe ahụ ruru ya ala ha bi nobodo Ọọ nke nwere akụnụba, ma gaa na-ebi nụlọikwuu ruo mgbe ọ nwụrụ. Ma, o doro onwe ya nokpuru di ya. Ebe ọ bụ ezigbo onye inyeaka Ebreham na onye na-eme ka o zuo ezu, o ji nkwanye ùgwù nyere ya aka nime ka mkpebi ya gaa siriri werere. Ùgwù ọ na-akwanyere di ya abụghị nke elu ọnụ. Ọbụna nobi ya, ọ na-akpọ di ya onyenwe ya. Jenesis 18:12;1 Pita 3:6 Ùgwù ọ na-akwanyere Ebreham si ya nobi.23Nezie, nke ahụ apụtaghị na obi Ebreham na nke Sera na-abụ otu mgbe niile. Ọ dị mgbe Sera tụrụ aro wutere nnọọ Ebreham. Ma, Ebreham ji obi umeala gee nwunye ya ntị nihi ihe Jehova gwara ya. Nke ahụ mechara wetara ezinụlọ ha ngọzi. Jenesis 21:9-13 Ndị bụ di na nwunye taa, ma ndị lụrụ kemgbe ọtụtụ afọ, nwere ike ịmụta ihe dị ukwuu naka di na nwunye a na-asọpụrụ Chineke.24. Olee ụdị alụmdi na nwunye na-ewetara Jehova Chineke nsọpụrụ, nihi gịnịkwa?24Nọgbakọ Ndị Kraịst, e nwere ọtụtụ puku alụmdi na nwunye na-enwe obi ụtọ, ya bụ, alụmdi na nwunye ebe nwunye na-akwanyere di ya ùgwù nke ukwuu, ebe di hụrụ nwunye ya nanya ma na-akwanyere ya ùgwù, ha abụọ ejiri otu obi na-ebute ime uche Jehova ụzọ nihe niile ha na-eme. Ọ bụrụ na i kpebie ịlụ di ma ọ bụ nwunye, saa anya na mmiri họrọ onye ị ga-alụ, kwadebe nke ọma maka ịlụ di ma ọ bụ nwunye, gbalịsie ike ka alụmdi na nwunye gị bụrụ nke udo na ịhụya dị na ya iji wetara Jehova Chineke nsọpụrụ. I mee otú ahụ, alụmdi na nwunye gị ga-enyere gị aka nezie ịnọrọ nịhụya Chineke.11 Ka Alụmdi na Nwunye Bụrụ Ihe Kwesịrị Nsọpụrụ1, 2. Olee ajụjụ anyị ga-atụle, nihi gịnịkwa?Ị LỤỌLA di ma ọ bụ nwunye? Ọ bụrụ na ị lụọla, alụmdi na nwunye gị ọ na-eme gị obi ụtọ, ka ùnu na-enwe nsogbu ndị tara akpụ? Ịhụya unu ọ jụọla oyi? Ị na-edi alụmdi na nwunye gị, kama inwe obi ụtọ na ya? Ọ bụrụ otú ahụ, o nwere ike ịbụ na ọ na-ewute gị na obi ụtọ ị na-enwebu nalụmdi na nwunye gị efunyụọla anya. Ebe ị bụ Onye Kraịst, ị chọrọ nezie ka alụmdi na nwunye gị na-ewetara Jehova bụ Chineke ị hụrụ nanya otuto. Nihi ya, ọnọdụ ị nọ na ya ugbu a nwere ike ịna-echu gị ụra ma na-agbawa gị obi. Nagbanyeghị nke ahụ, biko, echela na ọnọdụ gị enweghị ngwọta.2Taa, e nwere ọtụtụ di na nwunye bụ Ndị Kraịst bụ ndị o nwere mgbe ha na-aza na ha lụrụ di na nwunye, ma ha na-eme ihe iche iche. Nagbanyeghị nke ahụ, ha mere ka alụmdi na nwunye ha sie ike. I nwekwara ike inwetakwu obi ụtọ nalụmdi na nwunye gị. Olee otú ị ga-esi eme ya?BỊARUKWUO CHINEKE NA ONYE Ị LỤRỤ NSO3, 4. Gịnị mere di na nwunye ga-eji nọrọ ibe ha nso ma ọ bụrụ na ha na-agbalịsi ike ịbịarukwu Chineke nso? Nye ihe atụ.3Gị na di gị ma ọ bụ nwunye gị ga-abịarukwu ibe unu nso ma ọ bụrụ na unu na-agbalịsi ike ịbịarukwu Chineke nso. Nihi gịnị? Chee echiche banyere ihe atụ a: Ka e were ya na otu nwoke na otu nwaanyị chọrọ ịrịgo nọnụ ọnụ otu ugwu. Nke nwoke si notu akụkụ ugwu ahụ, nke nwaanyị esi nakụkụya nke ọzọ. Ha abụọ amalite ịrị ugwu ahụ. Ná mmalite, ha abụọ ga-anọ ibe ha nebe dị ezigbo anya. Ma, ka onye ọ bụla nime ha na-agbalị ịrịgo nọnụ ọnụ ugwu ahụ, ha abụọ ga na-abịaru ibe ha nso. Ị ghọtara ihe ihe atụ a na-akụzi?4E nwere ike iji otú i si na-agbalịsi ike ijere Jehova ozi tụnyere mgbalị a na-etinye nịrị ugwu. Ebe ọ bụ na ị hụrụ Jehova nanya, e nwere ike ikwu na ị na-agbalịsi ike ịrị ugwu. Otú ọ dị, ọ bụrụ na gị na di gị ma ọ bụ nwunye gị na-eme ihe iche iche, o yiri ka onye ọ bụla nime unu ò si nakụkụ dị iche na-arị ugwu ahụ. Ma, gịnị ga-eme ma unu rịrị ugwu ahụ na-aga? Neziokwu, unu abụọ agaghị anọ ibe unu nso ná mmalite. Nagbanyeghị nke ahụ, ka unu na-agbalịkwu ịbịaru Chineke nso, na-arịgokwu nugwu ihe atụ ahụ, otú ahụ ka gị na di gị ma ọ bụ nwunye gị ga-anọkwu ibe unu nso. Nezie, ịbịarukwuChineke nso bụ isi ihe ga-eme ka gị na di gị ma ọ bụ nwunye gị nọrọ ibe unu nso. Ma, olee otú unu ga-esi eme ya?Ọ bụrụ na i jiri ihe ọmụma Baịbụl mee ihe, ọ ga-eme ka alụmdi na nwunye gị sie ike5. a Olee otu nime ụzọ mmadụ ga-esi bịarukwuo Jehova na di ma ọ bụ nwunye ya nso? b Olee otú Jehova si ele alụmdi na nwunye anya?5E nwere ike ikwu na otu nime ụzọ dị mkpa unu abụọ ga-esi na-arị ugwu ahụ bụ irube isi na ndụmọdụ Okwu Chineke nyere di na nwunye. Abụ Ọma 25:4;Aịzaya 48:17, 18 Ya mere, chee echiche banyere otu ndụmọdụ doro anya Pọl onyeozi nyere. Ọ sịrị: Ka alụmdi na nwunye bụrụ ihe kwesịrị nsọpụrụ netiti mmadụ niile. Ndị Hibru 13:4 Gịnị ka ọ pụtara? Okwu ahụ bụ kwesịrị nsọpụrụ pụtara ihe e ji kpọrọ ihe ma ọ bụ ihe bara oké uru. Otú ahụ ka Jehova si ele alụmdi na nwunye anya, ya bụ, o ji ya kpọrọ ihe dị ka ihe bara oké uru.IHE GA-AKPALI GỊ BỤ EZIGBO ỊHỤNANYA I NWERE NEBE JEHOVA NỌ6. Gịnị ka ihe ndị ọzọ Pọl kwuru mgbe o nyere ndụmọdụ banyere alụmdi na nwunye na-egosi, gịnịkwa mere o ji dị mkpa ka i buru ya nuche?6Nezie, ebe gị na di gị ma ọ bụ nwunye gị bụ ndị ohu Chineke, unuamatalana alụmdi na nwunye dị oké ọnụ ahịa, dịrịkwa nsọ. Ọ bụ Jehova malitere alụmdi na nwunye. Matiu 19:4-6 Otú ọ dị, ọ bụrụ na i nwere nsogbu ugbu a nalụmdi na nwunye gị, ihe ga-akpali gị na di gị ma ọ bụ nwunye gị iji ịhụya na nkwanye ùgwù na-emeso ibe unu ihe abụghị naanị ịmata na alụmdi na nwunye bụ ihe kwesịrị nsọpụrụ. Gịnịzi ga-akpali gị ime otú ahụ? Buru nobi nke ọma otú Pọl si kwuo okwu banyere ịsọpụrụ alụmdi na nwunye. Ọ sịghị, alụmdi na nwunyebụihe kwesịrị nsọpụrụ; kama, ọ sịrị,kaalụmdi na nwunyebụrụihe kwesịrị nsọpụrụ. Ihe Pọl na-akọwa abụghị ihe ọ hụrụ ndị mmadụ na-eme; ọ bụ ndụmọdụ ka ọ na-enye.Iburu nke ahụ nuche nwere ike inyere gị aka ịhụihe ọzọ ga-akpali gị ime ka ị maliteghachi iji di gị ma ọ bụ nwunye gị kpọrọ ihe. Nihi gịnị?7. a Olee iwu ndị dị nAkwụkwọ Nsọ anyị na-erube isi na ha, nihi gịnị? b Olee ihe ọma na-esi nirube isi apụta?7Chetụdị echiche banyere otú i si ele iwu ndị ọzọ e nyere nAkwụkwọ Nsọ anya, dị ka iwu ime ndị na-eso ụzọ ma ọ bụ ndụmọdụ izukọta maka ofufe. Matiu 28:19;Ndị Hibru 10:24, 25 Nezie, irube isi niwu ndị ahụ nwere ike isi ike mgbe ụfọdụ. Ndị ị na-ezi ozi ọma nwere ike ghara inwe mmasị, ma ọ bụ, ọrụ ị na-arụ nwere ike ime ka ike gwụ gị, nke ga-eme ka ịga ọmụmụ ihe bụrụ ọgụ na mgba. Nagbanyeghị nke ahụ, ị ka na-ezisa ozi ọma Alaeze Chineke, na-agakwa ọmụmụ ihe Ndị Kraịst. Ọ dịghị onye ga-akwụsịli gịọbụnadị Setan! Nihi gịnị? Nihi na ezigbo ịhụya i nwere nebe Jehova nọ na-akpali gị irube isi niwu ya. 1 Jọn 5:3 Olee ihe ọma na-esi na ya apụta? Ịga ozi ọma na ịga ọmụmụ ihe na-eme ka obi ruo gị ala, na-emekwa ka i nwee ezigbo ọṅụ nihi na ị ma na ị na-eme uche Chineke. Otú ahụ obi na-adị gị na-eme ka i nwee ume. Nehemaya 8:10 Gịnị ka ihe a na-akụziri anyị?8, 9. a Gịnị ga-eme ka anyị rube isi na ndụmọdụ bụ ka alụmdi na nwunye bụrụ ihe kwesịrị nsọpụrụ, nihi gịnịkwa? b Olee ihe abụọ anyị ga-atụle ugbu a?8Dị nnọọ ka ezigbo ịhụya i nwere nebe Chineke nọ na-eme ka ị na-erube isi niwu o nyere ka a na-ekwusa ozi ọma ma na-aga ọmụmụ ihe nagbanyeghị ihe isi ike, otú ahụ ka ịhụya i nwere nebe Jehova nọ ga-eme ka ị na-erube isi na ndụmọdụ Akwụkwọ Nsọ bụ ka alụmdi na nwunye gị bụrụ ihe kwesịrị nsọpụrụ, ọbụna mgbe o yiri ka ò siri ike. Ndị Hibru 13:4;Abụ Ọma 18:29;Ekliziastis 5:4 Ihe ọzọkwa bụ na, dị nnọọ ka otú i si na-agbalịsi ike ikwusa ozi ọma na ịga ọmụmụ ihe na-eme ka ị na-enweta ọtụtụ ngọzi Chineke, otú ahụ ka Jehova ga-ahụ otú i si na-agbalịsi ike ime ka alụmdi na nwunye gị bụrụ ihe kwesịrị nsọpụrụ, ọ ga-agọzikwa gị.1 Ndị Tesalonaịka 1:3;Ndị Hibru 6:10.9Ya mere, olee otú ị ga-esi eme ka alụmdi na nwunye gị bụrụ ihe kwesịrị nsọpụrụ? I kwesịrị izere omume nwere ike imebi alụmdi na nwunye gị. I kwesịkwara ime ihe ndị ga-eme ka alụmdi na nwunye gị bụrụ a kwaa a kwụrụ.ZERE OKWU NA OMUME NDỊ NA-EMEBI ALỤMDI NA NWUNYE10, 11. a Olee omume ndị na-emebi alụmdi na nwunye? b Olee ajụjụ anyị na di anyị ma ọ bụ nwunye anyị kwesịrị ịtụle?10Otu nwaanyị bụ Onye Kraịst kwuru noge gara aga, sị: Ekpekuru m Jehova ekpere ka o nye m ike m ga-eji die ya. Die gịnị? O kwuru, sị: Di m na-eji ọnụ apịa m ụtarị. Ọ bụ eziokwu na o nweghị ebe o merụrụ m ahụ, ma okwu ọjọọ ọ na-agwa m mgbe niile na-agbawa m obi. Ọ na-asị m, Ị bụ akpa nsogbu! ma ọ bụ O nweghị uru ị bara! Nwaanyị a kwuru ihe dị oké mkpa e kwesịrị ichebara echiche, ya bụ, okwu mkparị di na nwunye na-agwa ibe ha.11Ọ dị nnọọ mwute ma ọ bụrụ na di na nwunye bụ Ndị Kraịst na-agwa ibe ha okwu ọjọọ, na-akpata obi mgbawa nke na-anaghị adị mfe ngwọta! O doro anya na alụmdi na nwunye e ji okwu ọjọọ mara ekwesịghị nsọpụrụ. Olee otú alụmdi na nwunye gị dị? Otu nime ụzọ ị ga-esi chọpụta bụ iji obi umeala jụọ di gị ma ọ bụ nwunye gị, sị, Olee otú okwu m na-agwa gị na-adị gị nobi? Ọ bụrụ na di gị ma ọ bụ nwunye gị echee na ọtụtụ mgbe okwu gị na-agbawa ya obi, i kwesịrị ịgbanwe àgwà gị iji mee ka alụmdi na nwunye gị ka mma.Ndị Galeshia 5:15;Ndị Efesọs 4:31.12. Olee otú ofufe mmadụ na-efe Chineke ga-esi bụrụ ihe efu nanya Chineke?12Buru nobi na otú i si eji ire gị agwa di gị ma ọ bụ nwunye gị okwu na-emetụta mmekọrịta gị na Jehova. Baịbụl kwuru, sị: Ọ bụrụ na onye ọ bụla chere na ya na-efe Chineke nụzọ ziri ezi ma ọ dịghị achịkwa ire ya, kama na-aghọgbu obi ya, ụdị ofufe onye a na-efe bụ ihe efu. Jems 1:26 Okwu gị adịghị iche nofufe ị na-efe Chineke. Baịbụl akwadoghị echiche ahụbụ na ihe ọ bụla nke mere nezinụlọ mmadụ adịghị ihe o mere ma ọ bụrụhaala na onye ahụ sịrị na ya na-efe Chineke. Biko, aghọgbula onwe gị. Ihe a abụghị okwu egwuregwu. 1 Pita 3:7 O nwere ike ịbụ na i nwere nkà ma na-anụ ọkụ nobi, ma ọ bụrụ na ị kpachara anya na-agwa di gị ma ọ bụ nwunye gị okwu na-agbawa obi, ị na-emebi alụmdi na nwunye gị, Chineke nwekwara ike ile ofufe ị na-efe ya anya dị ka ihe efu.13. Olee otú mmadụ nwere ike isi mee ka obi gbawaa di ya ma ọ bụ nwunye ya?13Di na nwunye kwesịkwara ilezi anya ka ha ghara isi nụzọ ndị ọzọ na-eme ihe ga na-agbawa ibe ha obi. Chegodị echiche banyere ihe atụ abụọ a: Otu nne naanị ya na-azụ ụmụ na-akpọkarị otu nwanna nwoke lụrụ nwaanyị nọ nọgbakọ ya nekwe ntị ka ọ tụọrọ ya aro, ha na-anọte aka ná mkparịta ụka ha; otu nwanna nwoke na-alụbeghị nwaanyị na otu nwanna nwaanyị lụrụ di na-arụ kwa izu ruo ogologo oge ma ha gaa ozi ọma. O nwere ike ịbụ na mmadụ abụọ a bụ ndị lụrụ di na nwunye nihe atụ abụọ a enweghị ihe ọjọọ ha bu nobi; nagbanyeghị nke ahụ, olee otú omume ha si emetụta di ha ma ọ bụ nwunye ha? Otu nwunye nke nọ nụdị ọnọdụ ahụ sịrị: Ọ na-ewute m ịhụ na di m na nwanna nwaanyị ọzọ nọ nọgbakọ anyị na-akpachi anya. Ọ na-adị m ka abaghị m uru.14. a Olee ọrụ dịịrị di na nwunye e kwuru banyere ya naJenesis 2:24? b Olee ajụjụ anyị kwesịrị ịjụ onwe anyị?14O doro anya na ihe ahụ na-ewute ma nwaanyị ahụ ma ndị ọzọ nọ nụdị ọnọdụ ahụ nalụmdi na nwunye ha. Di ha ma ọ bụ nwunye ha na-eleghara ndụmọdụ bụ isi Chineke nyere di na nwunye anya, nke bụ: Nwoke ga-ahapụ nna ya na nne ya weerapara nahụ nwunye ya.Jenesis 2:24 Nezie, ndị lụrụ di na nwunye ka ga na-akwanyere nne ha na nna ha ùgwù; otú ọ dị, Chineke kwuru na onye mbụ ha ga-elebara anya bụ di ha ma ọ bụ nwunye ha. Notu aka ahụ, Ndị Kraịst hụrụ ndị kwere ekwe ibe ha nanya nke ukwuu; ma, onye mbụ ha kwesịrị ịhụ nanya bụ di ha ma ọ bụ nwunye ha. Nihi ya, mgbe Ndị Kraịst bụ di ma ọ bụ nwunye na ndịkwere ekwe ibe ha na-akpachi anya gabiga ókè, karịsịa ha na ndị na-abụghị nwoke ma ọ bụ nwaanyị ibe ha, ha na-akpata nsogbu nalụmdi na nwunye ha. Ọ ga-abụ ya kpatara nsogbu unu na-enwe nalụmdi na nwunye unu? Jụọ onwe gị, sị, M na-ewepụtara di m ma ọ bụ nwunye m oge m kwesịrị iwepụtara ya nezie, na-elebara ya anya ma na-ahụ ya nanya otú m kwesịrị ịhụ ya?15. Dị ka e kwuru naMatiu 5:28, gịnị mere Ndị Kraịst lụrụ di ma ọ bụ nwunye na onye na-abụghị di ma ọ bụ nwunye ha na-ekwesịghị ịkpachi anya gabiga ókè?15Ndị Kraịst bụ di ma ọ bụ nwunye, ndị ha na ndị na-abụghị nwoke ma ọ bụ nwaanyị ibe ha na-akpachi anya gabiga ókè, na-akpatara onwe ha nsogbu necheghị echiche. Ọ dị mwute ikwu na ụfọdụ Ndị Kraịst bụ di ma ọ bụ nwunye enweela mmasị na-ezighị ezi nebe ndị na-abụghị nwoke ma ọ bụ nwaanyị ibe ha ha na ha na-akpachi anya gabiga ókè nọ. Matiu 5:28 Nihi ya, mmasị dị otú ahụ ha nwere emeela ka ha mee omume na-emebikwu alụmdi na nwunye ha. Chee echiche ihe Pọl onyeozi kwuru banyere nke a.KA IHE NDINA ALỤMDI NA NWUNYE GHARA ỊBỤ IHE E MERỤRỤ EMERỤ16. Olee iwu Pọl nyere banyere alụmdi na nwunye?16Ozugbo Pọl nyechara ndụmọdụ ka alụmdi na nwunye bụrụ ihe kwesịrị nsọpụrụ, ọ dọkwara aka ná ntị, sị: Ka ihe ndina alụmdi na nwunye gharakwa ịbụ ihe e merụrụ emerụ, nihi na Chineke ga-ekpe ndị na-akwa iko na ndị bụ di ma ọ bụ nwunye na-akwa iko ikpe. Ndị Hibru 13:4 Pọl kpọrọ mmekọahụ ihe ndina alụmdi na nwunye. Mmekọahụ dị otú ahụ abụghị ihe e merụrụ emerụ, nke o ji abụ omume rụrụ arụ, ma ọ bụrụ na ọ bụ naanị di na nwunye nwere ya. Ya mere, Ndị Kraịst na-ege ntị nokwu ahụ e si nike mmụọ nso kwuo, nke bụ: Ṅụrịa ọṅụ nihi nwunye ị lụrụ nokorobịa.Ilu 5:18.17. a Gịnị mere Ndị Kraịst ekwesịghị ịmụta otú ụwa si ele ịkwa iko nke ndị lụrụ di na nwunye anya? b Olee otú anyị ga-esi soro ihe nlereanya Job setịpụrụ?17Ndị ha na onye na-abụghị di ha ma ọ bụ nwunye ha na-enwe mmekọahụ anaghị akwanyere iwu Chineke nyere banyere omume ọma ùgwù ma otu ma otu. Neziokwu, ọtụtụ ndị taa na-ewere ịkwa iko nke ndị lụrụ di na nwunye dị ka ihe na-adịghị njọ. Ma, otúndịọzọ si ele ịkwa iko nke ndị lụrụ di na nwunye anya ekwesịghị ịgbanwe otú Ndị Kraịst si ele yaanya. Ha ghọtara na nikpeazụ, ọ bụChinekega-ekpe ndị na-akwa iko na ndị bụ di ma ọ bụ nwunye na-akwa iko ikpe, ọ bụghị mmadụ. Ndị Hibru 10:31;12:29 Nihi ya, ezi Ndị Kraịst na-ele ịkwa iko anya otú Jehova si ele ya anya. Ndị Rom 12:9 Cheta na nna ochie bụ Job sịrị: Mụ na anya m agbawo ndụ. Job 31:1 Nezie, iji zere ọbụna ihe ọ bụla nke nwere ike ime ka mmadụ kwaa iko, ezi Ndị Kraịst na-achịkwa anya ha, ha anaghịkwa ele nwoke ma ọ bụ nwaanyị na-abụghị di ha ma ọ bụ nwunye ha anya gabiga ókè.Gụọisiokwu dị na peeji 219-221.18. a Olee otú ịkwa iko nke ndị lụrụ di na nwunye jọruru ná njọ nanya Jehova? b Olee otú ịkwa iko nke ndị lụrụ di na nwunye na ikpere arụsị si yie?18Olee otú ịkwa iko nke ndị lụrụ di na nwunye jọruru ná njọ nanya Jehova? Iwu Mozis na-enyere anyị aka ịghọta otú Jehova si ele ịkwa iko nke ndị lụrụ di na nwunye anya. NIzrel, ịkwa iko nke ndị lụrụ di na nwunye na ikpere arụsị so nihe ọjọọ ndị ọ bụ mmadụ mee, e gbuo ya. Levitikọs 20:2,10 Olee otú ha abụọ si yie? Onye Izrel nke kpeere arụsị emebiela ọgbụgba ndụ ya na Jehova. Notu aka ahụ, onye Izrel nke lụrụ di ma ọ bụ nwunye ma kwaa iko emebiela ọgbụgba ndụ ya na di ya ma ọ bụ nwunye ya gbara. Mmadụ abụọ ahụ ghọrọ aghụghọ. Ọpụpụ 19:5, 6;Diuterọnọmi 5:9;Malakaị 2:14 Ya mere, ha abụọ mere ihe jọgburu onwe ya nanya Jehova, bụ Chineke nke kwesịrị ntụkwasị obi.Abụ Ọma 33:4.19. Gịnị nwere ike ime ka di ma ọ bụ nwunye kpebisikwuo ike na ya agaghị akwa iko, nihi gịnịkwa?19Nezie, Ndị Kraịst anọghị nokpuru Iwu Mozis. Ma, ọ bụrụ na Ndị Kraịst echeta na ịkwa iko nke ndị lụrụ di na nwunye bụ ihe jọgburu onwe ya nIzrel oge ochie, ọ ga-eme ka ha kpebisikwuo ike na ha agaghị eme ya. Nihi gịnị? Chee echiche banyere ihe atụ a: Ị ga-anọkata banye nụlọ chọọchị, gbuo ikpere nala nihu ihe a kpụrụ akpụ ma kpee ekpere? Ị ga-asị, Mbanụ! Ma, ị ga-achọ ime ya ma ọ bụrụ na e nye gị ego buru ibu? Ị ga-asịkwa, Tụfịakwa! Nezie, ọ na-asọ ezi Onye Kraịst oyi ichetụdịechiche imejọ Jehova site nikpere arụsị. Notu aka ahụ, o kwesịrị ịsọ Ndị Kraịst oyi ichetụdị echiche imejọ Chineke ha bụ Jehova, nakwa di ha ma ọ bụ nwunye ha, site nịkwa ikonagbanyeghị ihe e nwere ike iji nwaa ha ọnwụnwa. Abụ Ọma 51:1,4;Ndị Kọlọsi 3:5 Anyị ekwesịghị ime ihe ga-eme ka Setan ṅụrịa ọṅụ ma anyị emechuo Jehova ihu nke ukwuu, merụọkwa alụmdi na nwunye dị nsọ.OTÚ Ị GA-ESI MEE KA ALỤMDI NA NWUNYE GỊ SIKWUO IKE20. Olee ihe na-eme nụfọdụ alụmdi na nwunye? Nye ihe atụ.20E wezụga izere omume na-emebi alụmdi na nwunye, olee ihe ndị ị ga-eme iji na-akwanyere di gị ma ọ bụ nwunye gị ùgwù? Iji zaa ajụjụ ahụ, were ya na alụmdi na nwunye bụ ụlọ. Werekwa ya na okwu ọma, omume ọma, na ihe ndị na-egosi na mmadụ na-akwanyere di ya ma ọ bụ nwunye ya ùgwù bụ ihe ndị e ji achọ ụlọ mma. Ọ bụrụ na unu na-akpachi anya, alụmdi na nwunye unu yiri ụlọ e ji ihe dị iche iche chọọ mma, nke mere ka ọ maa mma ma na-eme ka ahụ ruo mmadụ ala. Ọ bụrụ na ịhụya unu ajụwala oyi, ihe ndị ahụ e ji chọọ ya mma ga-eji nwayọọ nwayọọ funyụọ anya ma mee ka alụmdi na nwunye unu ghara ịma mma, dị ka ụlọ a na-achọghị mma. Ebe ọ bụ na ị chọrọ irube isi niwu Chineke nke bụ ka alụmdi na nwunye bụrụ ihe kwesịrị nsọpụrụ, ọ ga-emetụ gị nobi imezi alụmdi na nwunye gị. A si ka e kwuwe, e kwesịrị imezi ihe dị oké ọnụ ahịa nakwa ihe kwesịrị nsọpụrụ. Olee otú ị ga-esi eme ya? Okwu Chineke sịrị: A ga-eji amamihe wulite ezinụlọ, a ga-ejikwa nghọta mee ka o guzosie ike. A ga-ejikwa ihe ọmụma mee ka ihe dị oké ọnụ ahịa na ihe ọma niile bara uru jupụta nime ime ụlọ. Ilu 24:3, 4 Chee echiche otú ihe a e kwuru si gbasa alụmdi na nwunye gị.21. Olee otú anyị ga-esi jiri nwayọọ nwayọọ mee ka alụmdi na nwunye anyị sie ike? Gụọigbe dị na peeji nke 131.21Ụfọdụ nime ihe dị oké ọnụ ahịa na-adị nezinụlọ nwere obi ụtọ bụ àgwà ndị dị ka ezi ịhụya, ịtụ egwu Chineke, na okwukwe siri ike. Ilu 15:16, 17;1 Pita 1:7 Ihe ndị a na-emeka alụmdi na nwunye sie ike. Ma, ị ghọtaraihee ji mee ka ihe dị oké ọnụ ahịa jupụta nụlọ ahụ e kwuru banyere yanIlu 24:3, 4? Ọ bụ ihe ọmụma. Nezie, ọ bụrụ na e jiri ihe ọmụma dị na Baịbụl mee ihe, ọ ga-agbanwe otú ndị mmadụ si eche echiche ma mee ka ha hụ ibe ha nanya. Ndị Rom 12:2;Ndị Filipaị 1:9 Nihi ya, mgbe ọ bụla gị na di gị ma ọ bụ nwunye gị nọkọrọ ọnụ ma jiri nwayọọ gụọ otu ebe na Baịbụl, dị ka mgbe unu na-agụ ihe mmụta dịịrị ụbọchị, ma ọ bụ isiokwu si na Baịbụl e dere nỤlọ Nchema ọ bụ naTeta!banyere alụmdi na nwunye, ọ dị nnọọ ka ùnu na-atụle ihe mara mma e nwere ike iji chọọ ụlọ unu mma. Ọ bụrụ na ịhụya ị hụrụ Jehova emee ka i rube isi na ndụmọdụ ahụ unu ka tụlechara nalụmdi na nwunye unu, ọ dị nnọọ ka ùnu na-ewebata ihe e ji achọ ụlọ mma nime ime ụlọ unu. Ọ ga-eme ka alụmdi na nwunye unu maa mma otú ọ maburu, na-atọkwa ụtọ otú ọ na-atọbu.22. Olee obi ụtọ anyị ga-enwe ma ọ bụrụ na anyị agbalịsie ike ime ihe anyị kwesịrị ime iji mee ka alụmdi na nwunye anyị sie ike?22Nezie, iji nwayọọ nwayọọ weghachi ihe ndị ga-eme ka alụmdi na nwunye gị maa mma nwere ike iwe oge buru ibu na ezigbo mgbalị. Ma, ọ bụrụ na ị na-agbalịsi ike ime ihe i kwesịrị ime, ị ga-enwe ezigbo obi ụtọ ịmara na ị na-erube isi niwu Baịbụl bụ: Ninye ibe unu nsọpụrụ, na-ebutenụ ụzọ. Ndị Rom 12:10;Abụ Ọma 147:11 Nke ka nke bụ na otú i si na-agbalịsi ike ime ka alụmdi na nwunye gị bụrụ ihe kwesịrị nsọpụrụ ga-eme ka ị nọrọ nịhụya Chineke.12 Na-ekwu Okwu Dị Mma Maka Iwuli Mmadụ Elu1-3. a Olee otu nime onyinye Jehova nyere anyị, oleekwa otú e nwere ike isi jiri ya mebie ihe? b Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịnọrọ nịhụya Chineke, gịnị ka anyị kwesịrị iji onyinye ikwu okwu na-eme?Ọ BỤRỤ na i nyere onye ị hụrụ nanya onyinye, olee otú obi ga-adị gị ma ọ kpachara anya mebie ya? Ka e were ya na i nyere ya ụgbọala, gị emechaa chọpụta na ọ nyara ya ka onye ara, merụọ ndị ọzọ ahụ. Ọ bụ na iwe agaghị ewe gị?2Ikwu ihe a na-aghọta aghọta bụ onyinye si naka Jehova, bụ Onye na-enye ezi onyinye ọ bụla na onyinye ọ bụla zuru okè. Jems 1:17 Onyinye a nke mere ka ụmụ mmadụ dị iche nanụmanụ na-eme ka anyị nwee ike ịgwa ndị ọzọ otú obi dị anyị, ọ bụghị naanị ihe anyị chere. Otú ọ dị, dị ka ụgbọala, e nwere ike iji onyinye ikwu okwu mebie ihe. Ọ ga-ewe Jehova ezigbo iwe ma ọ bụrụ na anyị ekwuo okwu necheghị echiche, mee ka ọ gbawaa ndị ọzọ obi ma wute ha!3Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịnọrọ nịhụya Chineke, anyị kwesịrị iji onyinye ikwu okwu na-eme ihe Onye nyere anyị ya chọrọ ka anyị jiri ya na-eme. Jehova gwara anyị hoo haa ụdị okwu na-adị ya mma. Okwu ya sịrị: Ka okwu rere ure ghara isi unu nọnụ pụta, kama nke ahụ, ka ọ bụrụ okwu dị mma maka iwuli elu dị ka ọ pụrụ ịdị mkpa, ka o wee mee ka ndị na-anụ ya nweta ihe dị mma. NdịEfesọs 4:29 Ka anyị tụlee ihe mere anyị kwesịrị iji kpachara anya notú anyị si ekwu okwu, ụdị okwu anyị kwesịrị izere, nakwa otú anyị ga-esi na-ekwu okwu dị mma maka iwuli elu.IHE MERE ANYỊ KWESỊRỊ IJI NA-AKPACHARA ANYA NIHE ANYỊ NA-EKWU4, 5. Olee otú ilu ụfọdụ dị na Baịbụl si kọwaa ike okwu na-akpa?4Otu nime ihe mere anyị ga-eji na-akpachara anya nihe anyị na-ekwu bụ naokwu na-akpa ike.Ilu 15:4sịrị: Ire dị jụụ bụ osisi nke ndụ, ma ọ bụrụ na ọ gbagọrọ agbagọ, ọ na-eweta nkụda mmụọ.Otú ahụ mmiri si eme ka osisi na-akpọnwụ akpọnwụ dịghachi ndụ, otú ahụ ka okwu ọma e ji ire dị jụụ kwuo nwere ike ịgba ndị a gwara ya ume. Naka nke ọzọ, okwu ọjọọ e ji ire gbagọrọ agbagọ kwuo nwere ike igbu mmụọ ndị ọzọ. Nezie, okwu anyị na-ekwu nwere ike imerụ mmadụ ahụ ma ọ bụ gwọọ mmadụ.Ilu 18:21.5Ilu ọzọ kọwakwuru otú okwu si akpa ike, sị: E nwere onye na-ekwu okwu necheghị echiche dị ka ebe e ji mma agha maa mmadụ, ma ire ndị maara ihe na-agwọ ọrịa. Ilu 12:18 Okwu e kwuru necheghị echiche nwere ikeịgbawa mmadụ obi ma mebie mmekọrịta mmadụ na ibe ya. À gwatụla gị okwu gbawara gị obi dị ka ebe e ji mma agha maa mmadụ? Otu ilu ahụ kwukwara ihe ọma e nwere ike iji ire mee, sị: Ire ndị maara ihe na-agwọ ọrịa. Okwu onye nwere amamihe Chineke chere echiche kwuo nwere ike ime ka obi ruo onye a gwara okwu gbawara ya obi ala ma mezie mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Ì nwere ike icheta mgbe a gwara gị okwu ọma mere ka obi ruo gị ala? Ilu 16:24 Ebe anyị maara na okwu anyị na-ekwu na-akpa ike, anyị kwesịrị nezie ịgwa ndị ọzọ okwu ga-agba ha ume, ọ bụghị okwu ga-egbu mmụọ ha.Okwu ọma na-eme ka ahụ ruo mmadụ ala6. Gịnị mere ịchịkwa ire anyị ji bụrụ ọgụ na mgba?6Otú ọ sọkwara anyị gbalịa, anyị enweghị ike ịchịkwa ire anyị kpamkpam. Ya mere, ihe nke abụọ mere anyị ga-eji na-akpachara anya notú anyị si ekwu okwu bụ:Mmehie na ezughị okè na-eme ka anyị jiri ire anyị kwuo okwu na-ezighị ezi.Ihe anyị na-ekwu na-esi anyị nobi, ọchịchọ obi mmadụ jọkwara njọ. Jenesis 8:21;Luk 6:45 Nihi ya, ịchịkwa ire anyị bụ ọgụ na mgba. Jems 3:2-4 Ọ bụ ezie na anyị enweghị ike ịchịkwa ire anyị kpamkpam, anyị nwere ike ịna-agbalịsi ike imezikwu otú anyị si eji ire anyị ekwu okwu. Otú ahụ onye chọrọ igwuru mmiri na-agbago ná mmiri na-asọ asọ ga-ejisi ike ka mmiri ghara iburu ya na-agbada agbada, otú ahụ ka anyị ga na-alụso ọchịchọ mmehie ọgụ ka anyị ghara iji ire anyị na-ekwu ihe na-ezighị ezi.7, 8. Nihi gịnị ka anyị ga-eji zaa Jehova ajụjụ nihi ihe anyị na-ekwu?7Ihe nke atọ mere anyị ga-eji na-akpachara anya notú anyị si ekwu okwu bụ naanyị ga-aza Jehova ajụjụ nihi ihe anyị kwuru.Otú anyị si eji ire anyị ekwu okwu na-emetụta mmekọrịta anyị na ndị kwere ekwe ibe anyị nakwa adịm ná mma nke anyị na Jehova.Jems 1:26sịrị: Ọ bụrụ na onye ọ bụla chere na ya na-efe Chineke nụzọ ziri ezi ma ọ dịghị achịkwa ire ya, kama na-aghọgbu obi ya, ụdị ofufeonye a na-efe bụ ihe efu.Dị ka anyị hụrụnIsi nke Iri na Otu, okwu anyị adịghị iche nofufe anyị na-efe Chineke. Ọ bụrụ na anyị achịkwaghị ire anyịjiri ya na-ekwu okwu ọjọọ na-agbawa obio nwere ike ime ka ọrụ niile anyị na-arụ dị ka Ndị Kraịst bụrụ ihe efu nanya Chineke. Nke ahụ ọ bụghị ihe anyị kwesịrị ichebara echiche?Jems 3:8-10.8O doro anya na anyị nwere ezi ihe mere anyị ga-eji na-akpachara anya ka anyị ghara iji onyinye ikwu okwu na-eme ihe na-ezighị ezi. Tupu anyị eleba anya nụdị okwu ọma ndị na-ewuli mmadụ elu, ka anyị tụlee okwu ezi Onye Kraịst na-ekwesịghị ikwu ma otu ma otu.OKWU NKE NA-EGBU MMỤỌ9, 10. a Olee ụdị okwu a na-anụ kwa ụbọchị nụwa taa? b Gịnị mere anyị ji kwesị izere okwu rụrụ arụ? Gụọkwa ihe e dere nala ala peeji.9Okwu rụrụ arụ.Ịkpọ iyi, okwu rere ure, na ụdị okwu rụrụ arụ ndị ọzọ bụ ihe a na-anụ kwa ụbọchị nụwa taa. Ọtụtụ ndị na-ekwu okwu rụrụ arụ iji mesie okwu ha ike ma ọ bụ nihi na ha amaghị otú ha ga-esi kọwaa ihe ha chọrọ ikwu. Ndị na-eme ihe ọchị na-ekwukarị okwu rụrụ arụ banyere mmekọahụ iji mee ka ndị mmadụ chịa ọchị. Otú ọ dị, okwu rụrụ arụ abụghị ihe ọchị. Nihe dị ka puku afọ abụọ gara aga, Pọl onyeozi e nyere ike mmụọ nsọ dụrụ ọgbakọ dị na Kọlọsi ọdụ ka ha wepụ okwu rụrụ arụ. Ndị Kọlọsi 3:8 Pọl gwara ọgbakọ dị nEfesọs na okwu rụrụ arụ so nihe a na-ekwesịghị ịkpọtụdị aha netiti ezi Ndị Kraịst.Ndị Efesọs 5:3, 4.10Okwu rụrụ arụ na-ewe Jehova iwe. Ọ na-ewekwa ndị hụrụ ya nanya iwe. Nezie, ịhụya anyị hụrụ Jehova na-eme ka anyị ghara ikwu okwu rụrụ arụ. Mgbe Pọl na-ekwu ihe ndị bụ ọrụ nke anụ ahụ, ọ kpọrọ adịghị ọcha aha,nke gụnyere okwu na-adịghị ọcha. Ndị Galeshia 5:19-21 Ihe a abụghị okwu e ji egwuri egwu. E nwere ike ịchụpụ mmadụ nọgbakọ ma ọ bụrụ na a dụọ ya ọdụ ugboro ugboro, ya aka na-ekwu okwu rụrụ arụ ma ọ bụ okwu na-akwado omume rụrụ arụ, okwu na-eweda mmadụ ala, nakwa okwu na-emetọ mmadụ.11, 12. a Gịnị bụ asịrị, olee otú o nwere ike isi bụrụ nke na-emebi ihe? b Gịnị mere ndị na-efe Jehova ga-eji zere ikwu okwu nkwutọ?11Asịrị nke na-emebi ihe, nkwutọ.Ndị mmadụ na-ekwukarị banyere ndị ọzọ na ihe na-eme ná ndụ ha. Ọ bụ ihe niile e kwuru banyere ndị mmadụ dị njọ? Mba, ma ọ bụrụ na anyị na-ekwurịta ihe na-anaghị emebi aha mmadụ, na-akọ akụkọ bara uru, dị ka ịkọ banyere onye a ka mere baptizim eme ma ọ bụ onye e kwesịrị ịgba ume. Ndị Kraịst na narị afọ mbụ nwere ezigbo mmasị nọdịmma nke Ndị Kraịst ibe ha, ha kọkwaara ibe ha akụkọ kwesịrị ekwesị banyere ndị kwere ekwe ibe ha. Ndị Efesọs 6:21, 22;Ndị Kọlọsi 4:8, 9 Otú ọ dị, ikwu banyere ndị ọzọ nwere ike imebi ihe ma ọ bụrụ na ihe e kwuru bụ ụgha ma ọ bụ na a kọsara ihe mmadụ na-achọghị ka ndị ọzọ mara. Nke kacha njọ bụ na o nwere ike iduga ná nkwutọ, bụ nke na-emebikarị ihe. Nkwutọ bụ ikwu ihe na-abụghị eziokwu. . . nke na-emebi aha mmadụ. Dị ka ihe atụ, ndị Farisii ji obi ọjọọ kwutọọ Jizọs iji mebie aha ya. Matiu 9:32-34;12:22-24 Nkwutọ na-akpatakarị esemokwu.Ilu 26:20.12Jehova anaghị ele ndị ji onyinye ikwu okwu emebi aha ndị ọzọ ma ọ bụ na-akpata nkewa anya ọma. Ọ kpọrọ ndị na-akpata esemokwu netiti ụmụnne asị. Ilu 6:16-19 Okwu Grik e si sụgharịta onye nkwutọ bụdiaʹbolos,nke bụkwa ihe a na-akpọ Setan. Ọ bụ Ekwensu, bụ onye ọjọọ nke na-ekwutọ Chineke. Mkpughe 12:9, 10 Neziokwu, anyị kwesịrị izere okwu ndị ga-eme ka a kpọọ anyị Ekwensu. E kwesịghị ikwu okwu nkwutọ na-akpata ọrụ nke anụ ahụ ndị dị ka esemokwu na nkewa nọgbakọ. Ndị Galeshia 5:19-21 Nihi ya, tupu gị akọọ akụkọ ị nụrụ banyere onye ọzọ, jụọ onwe gị, sị: Akụkọ a ọ bụ eziokwu? Ọ dị mma ka m kọọrọ ya onye ọzọ? Ọ bara uru ka m kọsawa ya?1 Ndị Tesalonaịka 4:11.13, 14. a Olee otú okwu mkparị si emetụta ndị a gwara ya? b Gịnị bụ nkwutọ, gịnị mere o ji bụrụ na onye nkwutọ na-etinye onwe ya ná nsogbu?13Okwu mkparị.Dị ka anyị kwuru na mbụ, okwu nwere ike imebi ihe. Neziokwu, nihi ezughị okè, anyị niile na-ekwu okwu mgbe ụfọdụ ma kwaa mmakwaara. Otú ọ dị, Baịbụl dọrọ aka ná ntị ka anyị ghara ikwu ụdị okwu a na-ekwesịghị ikwu nezinụlọ Ndị Kraịst ma ọ bụ nọgbakọ. Pọl dụrụ Ndị Kraịst ọdụ, sị: Wepụnụ obi ilu niile na iwe na ọnụma na iti mkpu na okwu mkparị . . . netiti unu. Ndị Efesọs 4:31 Otú Baịbụl ndị ọzọ si sụgharịa okwu mkparị bụ nkwulu, ịkọ ọnụ, na okwu ọjọọ. Okwu mkparịnke gụnyere ikwu okwu nke na-eweda mmadụ ala na ikwu okwu nkatọ mgbe niilenwere ike imebi ùgwù ndị ọzọ ma mee ka ha chee na ha abaghịzi uru. Okwu mkparị na-aka ewute ụmụaka ngwa ngwa nihi na obi akabeghị ha, ha na-ekwerekwa ihe ọ bụla a gwara ha.Ndị Kọlọsi 3:21.14Baịbụl ji okwu ndị gbara ọkpụrụkpụ katọọ ikwujọ mmadụ, ya bụ, iji okwu mkparị, okwu nlelị, ma ọ bụ okwu ọjọọ emebi aha ndị ọzọ. Onye na-ekwu okwu ndị dị otú ahụ mgbe niile na-etinye onwe ya ná nsogbu, nihi na e nwere ike ịchụpụ onye nkwutọ nọgbakọ ma ọ bụrụ na ọ kwụsịghị ya, nagbanyeghị mgbalị e mere ugboro ugboro inyere ya aka ịgbanwe. Ọ bụrụ na ọ hapụghị omume ọjọọ ahụ, ngọzi Alaeze ahụ agaghị eru ya aka. 1 Ndị Kọrịnt5:11-13;6:9, 10 Nihi ya, o doro anya na o nweghị otú anyị ga-esi nọrọ nịhụya Chineke ma ọ bụrụ na anyị na-ekwu okwu rụrụ arụ, okwu ụgha, ma ọ bụ okwu ọjọọ. Ụdị okwu ahụ na-egbu mmụọ mmadụ.ỤDỊ OKWU NA-EWULI MMADỤ ELU15. Olee ụdị okwu dị mma maka iwuli elu?15Olee otú anyị ga-esi jiri onyinye ikwu okwu na-eme ihe Onye nyere anyị ya chọrọ ka anyị jiri ya na-eme? Cheta na Okwu Chineke gbara anyị ume ka anyị na-ekwu okwu dị mma maka iwuli elu. Ndị Efesọs 4:29 Obi na-atọ Jehova ụtọ mgbe anyị kwuru okwu ndị na-ewuli ndị ọzọ elu, okwu na-agba ha ume, na okwu na-eme ka obi sie ha ike. Ikwu ụdị okwu ndị ahụ chọrọ ka anyị chee echiche nke ọma. Baịbụl enyeghị anyị iwu ndị a kapịrị ọnụ banyere okwu anyị ga na-ekwu; o depụtaghịkwa ụdị okwu dị ọcha niile anyị ga na-ekwu. Taịtọs 2:8 Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịna-ekwu okwu dị mma maka iwuli elu, anyị kwesịrị iburu nobi ihe atọ dị mkpa e ji mara okwu na-ewuli elu: Ọ na-adị ọcha, ọ na-abụ eziokwu, ọ na-abụ okwu ọma. Ka anyị buru ihe ndị a nobi tụlee ihe atụ ole na ole ndị na-egosi okwu na-ewuli elu.Gụọ igbe dị na peeji nke 140, bụ Ihe M Na-ekwu Ọ Na-ewuli Mmadụ Elu?IHE M NA-EKWU Ọ NA-EWULI MMADỤ ELU?Ụkpụrụ:Ka okwu unu dịrị namara mgbe niile.Ndị Kọlọsi 4:6.Ajụjụ ụfọdụ ị ga-ajụ onwe gịOlee mgbe ikpeazụ m jara mmadụ mma nihi ihe o mere?1 Ndị Kọrịnt 11:2;Mkpughe 2:1-3.M na-akwanyere ndị ọzọ ùgwù site nịsị biko nakwa i meela?Jenesis 13:14;Jọn 11:41.Mgbe mụ na ndị ọzọ na-akparịta ụka, m na-ekwukarị banyere onwe m, ka m na-enwe mmasị nihe ndị ọzọ chere na otú obi dị ha?Ndị Filipaị 2:3, 4;Jems 1:19.M na-eji ihe m ma banyere ndị ọzọ ewuli ha elu, ka m na-eji ya egbu mmụọ ha?Ilu 15:1, 2.Olee otú m si ele ikwu okwu rụrụ arụ anya, gịnịkwa ka otú m si ele ya anya na-egosi banyere ihe dị m nobi?Luk 6:45;Jems 3:10, 11.16, 17. a Gịnị mere anyị kwesịrị iji na-aja ndị ọzọ mma? b Olee mgbe anyị nwere ike ịja ndị mmadụ mma nọgbakọ? nezinụlọ anyị?16Ịja mma nke si nobi.Ma Jehova ma Jizọs ghọtara na ikwu okwu ịja mma dị mkpa. Matiu 3:17;25:19-23;Jọn 1:47 Ebe anyị bụ Ndị Kraịst, anyị kwesịkwara ịja ndị ọzọ ezigbo mma. Nihi gịnị?Ilu 15:23sịrị: Lee nnọọ ka okwu e kwuru noge ya si dị mma! Jụgodị onwe gị, sị: Olee otú obi na-adị m ma mmadụ jiri obi ya dum jaa mụ mma? Ọ bụ na ọ naghị eme m obi ụtọ, gbaakwa m ume? Nezie, ọ bụrụ na mmadụ ejiri obi ya dum jaa gị mma, ọ ga-emeka ị mara na onye ahụ hụrụ ihe ọma i mere, na ọ na-eche banyere gị, nakwa na mgbalị i tinyere mee ihe ahụ efughị ọhịa. Mma dị otú ahụ a jara gị ga-eme ka obi sie gị ike, gbaakwa gị ume ịrụsikwu ọrụ ike noge ọzọ. Ebe mmaa jaragị na-adị gị mma, ọ bụ na i kwesịghị ịgbalịsi ike ka ịna-ajandị ọzọ mma?Matiu 7:12.17Mụta ịhụ ihe ọma ndị ọzọ mere, ma jaa ha mma. Nọgbakọ, i nwere ike ige okwu tọrọ gị ụtọ nọmụmụ ihe, hụ onye na-eto eto na-agbalị iru ihe mgbaru ọsọ ya, ma ọ bụkwanụ hụ agadi nke na-abịachi ọmụmụ ihe anya nagbanyeghị nsogbu nke ime agadi. Ezigbo mma ị jara ndị dị otú ahụ nwere ike iru ha nobi, meekwa ka ha kpebisie ike ife Chineke. Nezinụlọ, di na nwunye kwesịrị ịja ibe ha ezigbo mma, gosikwa na obi dị ha ụtọ. Ilu 31:10,28 Ọ na-atọkwa ụmụaka ụtọ karịsịa mgbe ha ghọtara na a hụrụ ihe ọma ha mere nakwa na e ji ha kpọrọ ihe. Otú ahụ anwụ na mmiri na-eme ka ihe a kụrụ akụ na-eto, otú ahụkwa ka ịja mma na okwu ọma na-eme ka obi ruo nwatakịrị ala. Ndị nne na nna, gbalịanụ ka unu na-aja ụmụ unu mma mgbe ha kpara ezi àgwà ma rụsie ọrụ ike. Ịja mma dị otú ahụ nwere ike ịgba ụmụ unu ume, mee ka obi sie ha ike, meekwa ka ha gbalịsikwuo ike ime ihe ziri ezi.18, 19. Gịnị mere anyị kwesịrị iji gbalịsie ike ịkasi ndị kwere ekwe ibe anyị obi, olee otú anyị ga-esi mee ya?18Nkasi obi na ngụgụ obi.Jehova na-echebara ndị ọ na-enweghị ka ọ hà ha na ndị e gburu mmụọ ha echiche. Aịzaya 57:15 Okwu ya gbara anyị ume ka anyị na-akasirịta ibe anyị obi, nakwa ka anyị na-agụgụ mkpụrụ obi dara mbà. 1 Ndị Tesalonaịka 5:11,14 Anyị kwesịrị inwe obi ike na Chineke na-ahụ mgbalị anyị na-etinye ịkasi ndị kwere ekwe ibe anyị obi, bụ ndị obi na-adịghị mma, obi na-atọkwa ya ụtọ.Obi na-atọ Jehova ụtọ mgbe anyị gwara ndị ọzọ okwu ga-ewuli ha elu19Otú ọ dị, olee ihe i nwere ike ikwu iji wulieOnye Kraịst ibe gị dara mbà nobi elu? Echela na ị ga-edozirịrị nsogbu ahụ. Ọtụtụ mgbe, ntakịrị okwu anyị gwara ha na-akacha abara ha uru. Mee ka obi sie onye ahụ dara mbà nobi ike na ị hụrụ ya nanya, na ị na-echebakwara ya echiche. Gwa ya na ị chọrọ ka i kpeere ya ekpere; i nwere ike ịrịọ Jehova ka o nyere onye ahụ aka ịghọta na ndị ọzọ hụrụ ya nanya nke ukwuu, na Chineke hụkwara ya nanya. Jems 5:14, 15 Mee ka obi sie ya ike na ọ dị mkpa nọgbakọ, na ọgbakọ ejighị ya egwuri egwu. 1 Ndị Kọrịnt 12:12-26 Gụọrọ ya otu amaokwu Baịbụl ga-agba ya ume iji mee ka obi sie ya ike na ihe banyere ya na-emetụ Jehova nobi nezie. Abụ Ọma 34:18;Matiu 10:29-31 O doro anya na iwepụta ezigbo oge gwa onye dara mbà nobi okwu ọma, na ịgwa ya okwu si gị nobi ga-eme ka ọ mara na unu hụrụ ya nanya, jirikwa ya kpọrọ ihe.Ilu 12:25.20, 21. Olee ihe ndị na-eme ka ndụmọdụ baa uru?20Ndụmọdụ nke bara uru.Ebe anyị bụ ndị na-ezughị okè, ndụmọdụ dị anyị niile mkpa mgbe niile. Baịbụl gbara anyị ume, sị: Nụrụ ndụmọdụ, narakwa ịdọ aka ná ntị, ka i wee mara ihe nọdịnihu gị. Ilu 19:20 Ọ bụghị naanị ndị okenye na-enye ndị ọzọ ndụmọdụ. Ndị nne na nna na-enye ụmụ ha ndụmọdụ. Ndị Efesọs 6:4 Ụmụnna nwaanyị tozuru okè nwere ike inye ụmụ agbọghọ ndụmọdụ.Taịtọs 2:3-5 Ịhụya anyị hụrụ ndị ọzọ ga-eme ka anyị chọọ inye mmadụ ndụmọdụ nke na-agaghị egbu mmụọ ya. Gịnị ga-enyere anyị aka inye ụdị ndụmọdụ ahụ? Ka anyị leba anya nụzọ ihe atọ na-eme ka ndụmọdụ bakwuo uru: àgwà onye nyere ya na ihe o bu nobi, ihe mere o ji nye ndụmọdụ ahụ, nakwa otú o si nye ya.21Ndụmọdụ bara uru dabeere nonye nyere ya. Jụọ onwe gị, sị, Olee mgbe ndụmọdụ na-adịrị m mfe ịnabata? Ọ ga-adịrị gị mfe ịnabata ndụmọdụ ma ọ bụrụ na ị ghọta na onye na-enye gị ndụmọdụ ahụ na-echebara gị echiche, na o bughị iwe nobi, nakwa na o bughị ihe ọjọọ nobi. Ya mere, mgbe ị na-enye ndị ọzọ ndụmọdụ, ọ bụghị otu ihe ahụ ka i kwesịrị ime? Ndụmọdụ bara uru na-adaberekwa nOkwu Chineke. 2 Timoti 3:16 Ma ànyị na-ekwu kpọmkwem ihe Baịbụl kwuru ma ọ bụ na anyị anaghị ekwu, ndụmọdụ ọ bụla anyị na-enye kwesịrị ịdabere nAkwụkwọ Nsọ. Nihi ya, ndị okenye kwesịrị ịkpachara anya ka ha ghara ịmanye ndị ọzọ ime ihe ha chere; ha ekwesịghịkwa ịrọgharị ihe Akwụkwọ Nsọ kwuru, iji mee ka o yie ka Baịbụl ọ kwadoro ihe ha chere. Ndụmọdụ na-akakwa aba uru ma ọ bụrụ na e nye ya nụzọ ziri ezi. Ndụmọdụ e ji obiọma nye na-aka adị mfe nnabata, meekwa ka onye e nyere ya ghara iche na a kparịrị ya.Ndị Kọlọsi 4:6.22. Gịnị ka i kpebisiri ike iji onyinye ikwu okwu na-eme?22Nezie, okwu bụ onyinye bara uru Chineke nyere anyị. Ịhụya anyị hụrụ Jehova kwesịrị ime ka anyị jiri onyinye ahụ na-eme ihe ziri ezi, ọ bụghị ihe na-ezighị ezi. Ka anyị cheta na okwu anyị na-agwa ndị ọzọ na-akpa ikeo nwere ike iwuli ha elu ma ọ bụ gbuo mmụọ ha. Nihi ya, ka anyị gbalịsie ike iji onyinye a na-eme ihe Chineke chọrọ ka anyị jiri ya na-eme, ya bụ, iwuli mmadụ elu. Ọ ga-eme ka okwu anyị na-agba ndị nọ anyị gburugburu ume, meekwa ka anyị nọrọ nịhụya Chineke.13 Ememme Ndị Na-adịghị Chineke Mma1. Olee ụdị ndị Jehova na-adọta ka ha bịakwute ya, gịnịkwa mere ha ga-eji lezie anya ịmata ihe dị Chineke mma?JIZỌS sịrị: Ndị na-efe ezi ofufe ga-efe Nna m nime mmụọ na neziokwu, nihi na, nezie, Nna m na-achọ ka ndị dị otú ahụ fee ya ofufe. Jọn 4:23 Mgbe Jehova chọtara ndị dị otú ahụdị ka ọ chọtara gịọ na-adọta ha ka ha bịakwute ya na Ọkpara ya. Jọn 6:44 Nke ahụ bụ ezigbo ihe ùgwù! Otú ọ dị, ndị hụrụ eziokwu Baịbụl nanya aghaghị ịna-achọpụta ihe dị Onyenwe anyị mma, nihi na Setan bụ aka ochie nịghọ aghụghọ.Ndị Efesọs 5:10;Mkpughe 12:9.2. Kọwaa otú Jehova si ele ndị na-agbalị ịgwakọta ezi okpukpe na okpukpe ụgha anya.2Chee echiche banyere ihe mere nebe dị nso nUgwu Saịnaị mgbe ndị Izrel gwara Erọn ka o meere ha chi. Erọn kwetara, kpụọrọ ha nwa ehi ọlaedo ma kwuo ihe gosiri na nwa ehi ahụ nọchiri anya Jehova. Ọ sịrị: E nwere ememme a ga-emere Jehova echi. Ọ bụ na Jehova achọghị ịma banyere ngwakọta a ha gwakọtara ezi okpukpe na okpukpe ụgha? Mbanụ. O gburu ihe dị ka puku mmadụ atọ bụ ndị kpeere arụsị. Ọpụpụ 32:1-6,10,28 Gịnị ka anyị kwesịrị ịmụta nihe a? Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịnọrọ nịhụya Chineke, anyị agaghị emetụ ihe na-adịghị ọcha aka. Anyị ga-akpachakwara ezigbo anya ka anyị ghara iji ihe ọ bụla rụrụ arụ metọọ eziokwu ahụ.Aịzaya 52:11;Ezikiel 44:23;Ndị Galeshia 5:9.3, 4. Gịnị mere anyị kwesịrị iji gee ntị nke ọma nụkpụrụ Baịbụl mgbe anyị na-atụle omenala na ememme ndị a na-eme taa?3Ndịozi gbochiri Ndị Kraịst oge mbụ ịnabata ozizi nke ndị si nezi ofufe dapụ. Ma ọ dị mwute na mgbe ha nwụchara, ndị sịrị na ha bụ Ndị Kraịst malitere ịnabata omenala na ememme ndị na-ekpere arụsị. Ndị ahụ ahụghịkwa eziokwu Baịbụl nanya. Ha nabatakwara ụbọchị nsọ nke ndị na-ekpere arụsị, kpọzie ya nke Ndị Kraịst. 2 Ndị Tesalonaịka 2:7,10 Ka ị na-atụle ụfọdụ ememme ndị a, ị ga-ahụ otú ha si egosi mmụọ nke ụwa, kama igosi mmụọ nke Chineke. E nwere ihe ndị e ji mara ememme niile ndị ụwa na-eme: Ha na-atọ anụ ahụ ụtọ, na-akwadokwa ozizi okpukpe ụgha nakwa mgbaasịbụ ihe ndị e ji mara Babịlọn Ukwu ahụ.Mkpughe 18:2-4,23 Burukwa nuche na Jehova nonwe ya hụrụ ememme okpukpe ụgha ndị ahụ jọgburu onwe ha, bụ ebe e si nweta ọtụtụ omenala ndị a na-eme taa. O doro anya na ememme ndị ahụ adịghị Chineke mma taa. Ihe kacha dịrị anyị mkpa ó kwesịghị ịbụ otú o si ele ihe anya?2 Jọn 6, 7.4Ebe anyị bụ ezi Ndị Kraịst, anyị ma na e nwere ememme ndị na-adịghị Jehova mma. Ma, anyị kwesịrị ikpebisi ike nobi anyị na ọ dịghị ihe ga-ejikọ anyị na ememme ndị ahụ. Ịtụle ihe mere ememme ndị ahụ ji akpasu Jehova iwe ga-eme ka anyị kpebisikwuo ike izere ihe ọ bụla ga-eme ka anyị ghara ịnọrọ nịhụya Chineke.KRISMAS BỤ OFUFE ANYANWỤ A GỤGHARỊRỊ AHA5. Gịnị mere obi ga-eji sie anyị ike na a mụghị Jizọs nabalị iri abụọ na ise nọnwa iri na abụọ?5Baịbụl ekwughị na e meere Jizọs ememme ncheta ọmụmụ. Neziokwu, anyị amaghị kpọmkwem ụbọchị a mụrụ ya. Ma, o doro anyị anya na a mụghị ya nabalị iri abụọ na ise nọnwairi na abụọ, bụ oge oyi na-atụ nobodo a mụrụ ya.Ihe mere anyị ji kwuo otú ahụ bụ na Luk dere na mgbe a mụrụ Jizọs, e nwere ndị ọzụzụ atụrụ ndị bi nọhịa na-azụ atụrụ ha. Luk 2:8-11 Ọ bụrụ na ha na-ebi nọhịa noge niile nafọ, ọ gaaraghị adị mkpa ikwu ya. Otú ọ di, ebe ọ bụ na mmiri na-ezokarị na Betlehem noge oyi, snoo ana-adakwa, a na-edebe atụrụ nụlọ. Nihi ya, ndị na-azụ atụrụ agaaraghị ebi nọhịa. Ihe ọzọ bụ na Josef na Meri gara Betlehem nihi na Siza Ọgọstọs nyere iwu ka e deba aha ndị mmadụ nakwụkwọ. Luk 2:1-7 O yitụghị ka Siza ọ ga-agwa ndị ahụ ọchịchị Rom na-ewe iwe ka ha gaa nobodo ha noge ahụ oyi na-atụsi ike.6, 7. a Olee ebe ọtụtụ nime ihe ndị a na-eme na Krismas si? b Gịnị bụ ihe dị iche nonyinye a na-enye noge Krismas na onyinye Ndị Kraịst na-enyerịta ibe ha?6Krismas esighị nAkwụkwọ Nsọ, kama o si nememme ndị na-ekpere arụsị noge ochie, dị ka nke ndị Rom a na-akpọ Saturnalia, bụ ememme a na-emere chi ọrụ ubi a na-akpọ Saturn. Otú ahụkwa, otu akwụkwọ ndị Katọlik New Catholic Encyclopedia kwuru na dị ka ndị na-efe chi agha a na-akpọ Mithra si chee, abalị iri abụọ na ise nọnwa iri na abụọ bụ ụbọchị a mụrụ chi anyanwụ a na-apụghị imeri emeri. Ha na-emekwa ememme ncheta ọmụmụ ya nụbọchị ahụ. Akwụkwọ ahụ kwukwara na Krismas malitere mgbe ofufe chi anyanwụ na-ewu ewu nobodo Rom, nihe dị ka narị afọ atọ mgbe Kraịst nwụchara.Ezi Ndị Kraịst na-enye ndị mmadụ onyinye nihi na ha hụrụ ha nanya7Noge ndị na-ekpere arụsị na-eme ememme ahụ, ha na-enyerịta ibe ha onyinye ma na-eri oriri, nke bụ ihe ndị na-agba Krismas na-eme taa. Otú ọ dị, ọtụtụ nime onyinye ndị a na-enye taa noge Krismas na ndị e nyere noge ochie adabaghị nihe Baịbụl kwuru ná2 Ndị Kọrịnt 9:7, nke bụ: Ka onye ọ bụlanye dị ka o kpebiri nobi ya, ọ bụghị ná mwute ma ọ bụ ná mmanye, nihi na Chineke hụrụ onye na-eji obi ụtọ enye ihe nanya. Ezi Ndị Kraịst na-enye ndị mmadụ onyinye nihi na ha hụrụ ha nanya. Ha anaghị ebu otu ụbọchị nobi enye onyinye. Ha anaghịkwa atụ anya ka ndị ha nyere onyinye nyekwa ha onyinye. Luk 14:12-14;Ọrụ 20:35 Obi dịkwa ha nnọọ ụtọ na a tọpụla ha ná ndụ gbalụ gbalụ Krismas na-akpatara ha, nakwa na ha enwerela onwe ha noké ụgwọ ọtụtụ ndị na-eji noge ahụ.Matiu 11:28-30;Jọn 8:32.8. Ndị na-agụ kpakpando hà nyere Jizọs onyinye nụbọchị a mụrụ ya? Kọwaa.8Ma, ụfọdụ ndị nwere ike ịjụ, sị, Ọ bụ na ndị na-agụ kpakpando enyeghị Jizọs onyinye nụbọchị a mụrụ ya? Mbanụ. Onyinye ha nyere Jizọs bụ ụzọ ha si sọpụrụ ya dị ka onye pụrụ nnọọ iche. Nke ahụ bụ omenala e ji mara ndị biri noge Baịbụl. 1 Ndị Eze 10:1, 2,10,13;Matiu 2:2,11 Neziokwu, ọ bụdịghịnabalị ahụ a mụrụ Jizọs ka ha bịara. Mgbe ha bịara, Jizọs abụghịzi nwa ọhụrụ e nyiwere nihe e ji etinye nri anụ ụlọ, kama ọ nọọla ọtụtụ ọnwa. Ha hụkwara ya nụlọ.M KWESỊRỊ ISO MEE EMEMME A?Ụkpụrụ:Sinụ netiti ha pụọ, kewapụnụ onwe unu, ka Jehova sịrị, kwụsịkwanụ imetụ ihe na-adịghị ọcha aka; m ga-akpọbatakwa unu.2 Ndị Kọrịnt 6:17.Ajụjụ ụfọdụ ị ga-ajụ onwe gị banyere ememme ma ọ bụ omenala a ma amaÒ sitere nihe a na-eme nokpukpe ụgha ma ọ bụ ná nkụzi ha, nke gụnyere mgbaasị?Aịzaya 52:11;1 Ndị Kọrịnt 4:6;2 Ndị Kọrịnt 6:14-18;Mkpughe 18:4.Ọ na-eto mmadụ, òtù, ma ọ bụ ihe e ji mara mba, nụzọ na-ezighị ezi?Jeremaya 17:5-7;Ọrụ 10:25, 26;1 Jọn 5:21.Ọ na-ebuli otu mba ma ọ bụ agbụrụ elu karịa ndị ọzọ?Ọrụ 10:34, 35;17:26.Ọ na-egosi mmụọ nke ụwa, bụ nke na-emegide mmụọ nsọ Chineke?1 Ndị Kọrịnt 2:12;Ndị Efesọs 2:2.M soro mee ya, ọ ga-eme ka ndị ọzọ sụọ ngọngọ?Ndị Rom 14:21.M kpebie na m gaghị eso eme ya, olee otú m ga-esi eji nkwanye ùgwù akọwara ndị ọzọ ihe mere m ji jụ ime ya?Ndị Rom 12:1, 2;Ndị Kọlọsi 4:6.Amaokwu Akwụkwọ Nsọ ndị a nwere ike inye aka nịza ajụjụ banyere ememme ndị a ma ama:Ndị Izrel na-ekwesịghị ntụkwasị obi na ndị mba ọzọ wee na-emekọ ihe, ha wee mụta ihe ha na-eme.Abụ Ọma 106:35.Onye kwesịrị ntụkwasị obi nihe kasị nta kwesịkwara ntụkwasị obi noké ihe, onye bụ onye ajọ omume nihe kasị nta bụkwa onye ajọ omume noké ihe.Luk 16:10.Unu abụghị nke ụwaJọn 15:19.Unu apụghị ịdị na-eri na tebụl Jehova, na-erikwa na tebụl ndị mmụọ ọjọọ.1 Ndị Kọrịnt 10:21.Oge gafere agafe ezuworo unu ịrụzu ihe ndị mba ọzọ na-achọ, mgbe unu jere ije nomume rụrụ arụ, nagụụ ihe ọjọọ, nịṅụ oké mmanya, noriri oké mkpọtụ, nịma aka nịṅụ mmanya, na nikpere arụsị jọgburu onwe ya.1 Pita 4:3.IHE BAỊBỤL KWURU BANYERE ỤBỌCHỊ ỌMỤMỤ9. Gịnị mere noge ememme ncheta ọmụmụ abụọ Baịbụl kọrọ akụkọ ha?9Nagbanyeghị na ndị mmadụ na-aṅụrị ọṅụ ma a mụọ nwa ọhụrụ, o nweghị ebe Baịbụl kwuru na onye fere Chineke mere ememme ncheta ụbọchị a mụrụ ya. Abụ Ọma 127:3 Ndị dere Baịbụl hà chefuru ya echefu? Mbanụ. Baịbụl gwara anyị mmadụ abụọ mere ememme ụbọchị ọmụmụ ha, ya bụ, Fero eze Ijipt na Herọd Antipas. Jenesis 40:20-22;Mak 6:21-29 Otú ọ dị, Baịbụl ekwughị okwu ọma banyere ememme ncheta abụọ ahụ, nke ka nke, nke Herọd, bụ ụbọchị e gbupụrụ Jọn isi.10, 11. Olee otú Ndị Kraịst oge mbụ si lee ememme ụbọchị ọmụmụ anya, nihi gịnịkwa?10Otu akwụkwọ The World Book Encyclopedia kwuru, sị: Ndị Kraịst oge mbụ lere ememme ncheta ọmụmụ nke onye ọ bụla anya dị ka omenala ndị na-ekpere arụsị. Dị ka ihe atụ, ndị Grik oge ochie kweere na onye ọ bụla nwere mmụọ na-echebe ya, nke na-abịa nụbọchị a mụrụ onye ahụ ma na-eche ya nche mgbe e mechara. Otu akwụkwọ a kpọrọ Nkụzi Omenala Banyere Ụbọchị Ọmụmụ nke dị nasụsụ Bekee kwuru na mmụọ ahụ na chi nke ụbọchị a mụrụ onye ahụ na-enwe mmekọrịta dị omimi. Kemgbe ụwa, e jikọrọ ememme ụbọchị ọmụmụ na ịgụ kpakpando na iji kpakpando akọ ọdịnihu.ỤBỌCHỊ NSỌ NA OFUFE SETANỌ dị nnọọ mma ịmara na ụbọchị a mụrụ mmadụ bụ ụbọchị kacha mkpa nokpukpe a na-akpọ ofufe Setan. Nihi gịnị? Nihi na ndị okpukpe a kweere na mmadụ ọ bụla bụ chi nonwe ya ma ọ bụrụ na ọ chọọ iwere onwe ya otú ahụ. Nihi ya, mmadụ ime ememme ụbọchị ọmụmụ ya bụ ime ememme ụbọchị a mụrụ chi. Nezie, ọtụtụ ndị anaghị ele ya anya otú ahụ. Otú ọ dị, otu akwụkwọ nke a kpọrọ Nkụzi Omenala Banyere Ụbọchị Ọmụmụ nke dị nasụsụ Bekee kwuru, sị: Ụbọchị ememme ndị ọzọ na-eme ka obi tọọ ndị mmadụ ụtọ, ma ememme ụbọchị ọmụmụ na-ebu mmadụ isi.Ụbọchị ọzọ kacha dịrị nsọ na kalenda ndị na-efe Setan ofufe bụ nke Walpurgis Night na nke Halloween. Otu akwụkwọ ọkọwa okwu kwuru na Walpurgis Night pụtara abalị na-abọta Ụbọchị Ndị Ọrụ, bụ mgbe e kweere na ndị amoosu na-ezukọ notu ebe ha kara aka.11Ihe mere ndị ohu Chineke noge ochie emeghị ememme ncheta ọmụmụ abụghị naanị na o si nomenala ndị na-ekpere arụsị nakwa naka ndị mmụọ ọjọọ, kama o yiri ka ọ bụ nihi iwu Chineke. Gịnị mere anyị ji kwuo otú ahụ? Ndị ohu Chineke noge ochie bụ ndị ikom na ndị inyom dị umeala nobi, ndị na-echeghị na ọmụmụ a mụrụ ha nụwa dị oké mkpa imere ya ememme ncheta.Maịka 6:8;Luk 9:48 Kama nke ahụ, ha nyere Jehova otuto ma kelee ya maka ndụ dị oké ọnụ ahịa o nyere ha.Abụ Ọma 8:3, 4;36:9;Mkpughe 4:11.12. Gịnị ga-eme ka ụbọchị anyị nwụrụ ka ụbọchị a mụrụ anyị mma?12Chineke na-echeta ndị niile nwụrụ nikwesị ntụkwasị obi. Ọ ga-akpọlitekwa ha nọdịnihu. Job 14:14, 15Ekliziastis 7:1sịrị: Ezi aha dị mma karịa ezigbo mmanụ, ụbọchị ọnwụ mmadụ dịkwa mma karịa ụbọchị a mụrụ ya. Ezi aha anyị bụ aha ọma anyị meere onwe anyị nebe Chineke nọ nihi ozi anyị ji ikwesị ntụkwasị obi jeere ya. Ka anyị buru nobi na ihe e nyere Ndị Kraịst iwu ka ha na-echeta abụghị ọmụmụ Jizọs kama ọ bụnaanị ọnwụ ya, nihi na aha magburu onwe ya o meere onwe ya ga-eme ka a zọpụta anyị.Luk 22:17-20;Ndị Hibru 1:3, 4.ISTA BỤ OFUFE CHI ỌMỤMỤ A GỤGHARỊRỊ AHA13, 14. Olee ebe omenala ndị a na-eji agba Ista si?13Ọ bụ ezie na a na-asị na Ista bụ ememme e ji echeta mbilite nọnwụ Kraịst, ọ malitere nokpukpe ụgha nezie. Aha ahụ bụ Ista sitere nokwu bụ Eostre, ma ọ bụ Ostara, nke bụ aha chi nwaanyị chi ọbụbọ na nke oge opupu ihe ubi nke ndị Germany biri nEngland noge ochie. Olee otú e si malite iji àkwá na ewi eme ememme Ista? Otu akwụkwọ nkà ihe ọmụma Encyclopædia Britannica kwuru na ọ dịla anya a na-eji àkwá eme ihe atụ ndụ ọhụrụ na mbilite nọnwụ. O kwukwara na ọ dịla anya a na-eji ùrúrù na ewi eme ihe atụ ọmụmụ. Nihi ya, Ista bụ nezie ememme chi ọmụmụ nke a gụgharịrị ememme ncheta mbilite nọnwụ Kraịst.14Jehova ọ ga-akwado ka e jiri ememme chi ọmụmụ na-asọ oyi na-echeta mbilite nọnwụ Ọkpara ya? Tụfịakwa! 2 Ndị Kọrịnt 6:17, 18 Nezie, a sị ka e kwuwe, Akwụkwọ Nsọ enyeghị iwu ka a na-eme ememme ncheta mbilite nọnwụ Jizọs. Ya mere, ime ememme ncheta mbilite nọnwụ ya bụ nnupụisi ma ya fọdụkwa ịgụ ya Ista.EMEMME HALLOWEEN ADỊTỤDỊGHỊ NSỌ15. Olee ebe ememme Halloween si, oleekwa ihe e nwere ike ikwu banyere ụbọchị a họọrọ ime ememme ahụ?15Ihe ọzọ a na-akpọ ememme Halloween bụ Abalị Ndị Nsọ Niile. Ihe e ji mara ya bụ ndị amoosu na ihe na-emenye mmadụ ụjọ. Ihe e ji achọ ebe a na-anọ eme ya mma bụ ngwongwo na ngwongwo ndị na-abaghị uru. Ọ bụ ndị Celt, ndị biri naBritain na Ireland noge ochie, malitere ememme ahụ. Mgbe ọ bụla ọnwa ji gbazuo tupu chi abalị mbụ nọnwa iri na otu abọọ, ha na-eme ememme Samhain, nke pụtara Ngwụsị Oge Okpomọkụ. Ha kweere na noge ememme Samhain, a na-ewepụ ihe gbochiri ndị mmụọ na ndị mmadụ ịna-emekọrịta ihe, mezie ka ndị mmụọ ọma na ndị mmụọ ọjọọ na-akpagharị nụwa. Ha kwekwaara na mkpụrụ obi ndị nwụrụ anwụ na-alọta ụlọ, ndị ezinụlọ ha na-edewekwara ha ihe oriri na ihe ọṅụṅụ iji mee ka obi dị ha mma. Ya mere, taa, mgbe ụmụaka jiri ejiji ka ndị mmụọ ma ọ bụ ndị amoosu, na-aga site nụlọ ruo nụlọ na-emenye ndị mmadụ ụjọ ma ọ bụrụ na e nyeghị ha ihe, ha na-eme ememme Samhain namaghị ama.DEBE AGBAMAKWỤKWỌ GỊ ỌCHA16, 17. a Mgbe di na nwunye bụ Ndị Kraịst na-ejikere ịgba akwụkwọ, gịnị mere o ji dị mkpa ka ha jiri ụkpụrụ Baịbụl tụlee omenala obodo ha banyere agbamakwụkwọ? b Olee ihe Ndị Kraịst kwesịrị ịtụle nihe banyere omenala ndị dị ka ịwụsa osikapa na ihe ndị yiri ya nala?16Noge na-adịghị anya, a gakwaghị anụ olu nwoke na-alụ nwaanyị ọhụrụ na nke nwaanyị a na-alụ ọhụrụ nime Babịlọn Ukwuu Ahụ ọzọ. Mkpughe 18:23 Nihi gịnị? Otu nime ihe kpatara ya bụ mgbaasị ọ na-eme, nke nwere ike imerụ alụmdi na nwunye malite nụbọchị a gbara akwụkwọ.Mak 10:6-9.17Omenala obodo dị iche iche. Omenala ụfọdụ ndị yiri ka hà dị mma nwere ike isi nomenala ndị Babịlọn, bụ ndị a sịrị na ha ga-ewetara ndị lụrụ di na nwunye ọhụrụ ma ọ bụ ndị ọbịa ha ịhụ ọma. Aịzaya 65:11 Otu nime omenala ndị ahụ bụ ịwụsa osikapa ma ọ bụ ihe ndị yiri ya nala. O nwere ike ịbụ na ihe mere ha ji awụsa ihe ndị ahụ nala bụ na ha kweere na nri ahụ ga-eme ka obi jụrụ ndị mmụọ ọjọọ ma mee ka ha ghara imerụ di na nwunye ahụ ahụ. Ọzọkwa, kemgbe ụwa, ihe ndị e jikọtara ha na osikapa nụzọ dị omimi bụ ọmụmụ, obi ụtọ, na ogologo ndụ. O doro anya na ndị niile chọrọ ịnọrọ nịhụya Chineke ga-ajụ omenala ndị dị otú ahụ rụrụ arụ.2 Ndị Kọrịnt 6:14-18.18. Olee ụkpụrụ Baịbụl ndị kwesịrị iduzi ma di na nwunye na-ejikere ịgba akwụkwọ ma ndị ha kpọrọ òkù?18Ndị ohu Jehova na-ezerekwa omume ndị ụwa ndị nwere ike ime ka agbamakwụkwọ na oriri agbamakwụkwọ mebie ùgwù Ndị Kraịst, ma ọ bụ nye akọnuche ụfọdụ ndị nsogbu. Dị ka ihe atụ, ha na-ezere ikwu okwu mkparị ndị na-egbu mmụọ mmadụ ma ọ bụ okwu gbasara mmekọahụ rụrụ arụ. Ha na-ezerekwa ikwu okwu njakịrị ndị nwere ike imenye ma ndị ahụ lụrụ di na nwunye ọhụrụ ma ndị ọzọ ihere. Ilu 26:18, 19;Luk 6:31;10:27 Ha na-ezerekwa oriri agbamakwụkwọ na-efu oké ego, nke bụ oké ngosi nke ihe mmadụ ji ebi ndụ, kama igosi imeru ihe nókè. 1 Jọn 2:16 Ọ bụrụ na ị na-ejikere ịgba akwụkwọ, echefukwala na Jehova chọrọ ka ụbọchị ahụ pụrụ iche bụrụ ụbọchị ọ ga-abụ, mgbe ọ bụla i chetara ya, obi atọọ gị ụtọ, kama ịkwa mmakwaara.ỊṄỤ MMANYA IJI GỌỌRỌ MMADỤ ỌFỌÒ NWERE IHE JIKỌRỌ YA NA OKPUKPE?19, 20. Gịnị ka otu akwụkwọ na-abụghị nke okpukpe kwuru banyere otú ịṅụ mmanya iji gọọrọ mmadụ ọfọ si malite, gịnịkwa mere Ndị Kraịst anaghị eme omenala ahụ?19Ịṅụ mmanya iji gọọrọ mmadụ ọfọ bụ ihe a na-emekarị nagbamakwụkwọ nakwa nememme ndị ọzọ. Otu akwụkwọ e bipụtara nafọ 1995 nke kwuru banyere mmanya na-aba nanya na omenala kwuru, sị: O nwere ike ịbụ na ịṅụ mmanya iji gọọrọ mmadụ ọfọ bụ ihe na-agbasaghị okpukpe. O yiri ka ò sitere nàjà a na-achụrụ chi dị iche iche noge ochie, nke a na-anọ na ya atụrụ ha ihe dị nsọ nala . . . iji rịọ ha arịrịọ ma na-ekwu ihe ndị dị ka nye anyị ogologo ndụ! ma ọ bụ nye anyị ahụ ike!20Neziokwu, o nwere ike ịbụ na ọtụtụ ndị echeghị na o nwere ihe jikọrọ ịṅụ mmanya iji gọọrọ mmadụ ọfọ na okpukpe ma ọ bụ nkwenkwe ụgha. Nagbanyeghị nke ahụ, e nwere ike ile omenala ahụ bụ ibuli iko mmanya elu anya dị ka arịrịọ a na-arịọeluigwe, ya bụ, ndị mmụọ, iji nweta ngọzi. Otú ha si arịọ ya megidere ihe Akwụkwọ Nsọ kwuru.Jọn 14:6;16:23.UNU NDỊ HỤRỤ JEHOVA NANYA, KPỌỌNỤ IHE ỌJỌỌ ASỊ21. Olee ememme ndị a ma ama Ndị Kraịst ga-ezere nagbanyeghị na o nwere ike ịbụ na o nweghị ihe jikọrọ ha na okpukpe, nihi gịnịkwa?21Ụfọdụ mba na-akwado ememme oriri na nkwari a na-eme kwa afọ, ya bụ, ememme ndị a na-agba egwú rụrụ arụ na ha, ndị e nwekwara ike iji na-akwado nwoke idina nwoke na nwaanyị idina nwaanyị. Ihe ndị a na-egosi na omume ọma na-anwụ nike nike nụwa a. Babịlọn Ukwu ahụ sikwa ụzọ dị iche iche na-akwado ya. Onye hụrụ Jehova nanya ò kwesịrị ịga ememme dị otú ahụ ma ọ bụ lee ya na TV? Ọ bụrụ na o mee otú ahụ, ọ na-egosi na ọ kpọrọ ihe ọjọọ asị nezie? Abụ Ọma 1:1, 2;97:10 Ọ ka mma iṅomi ọbụ abụ, bụ onye kpere ekpere, sị: Mee ka anya m ghara ịhụ ihe na-abaghị uru!Abụ Ọma 119:37.22. Olee mgbe Onye Kraịst nwere ike iji akọnuche ya kpebie ma ọ ga-eso eme ememme ma ọ bụ na ọ gaghị eso?22Nụbọchị ndị ụwa na-eme ememme ha, Onye Kraịst ga-akpachapụ anya nihe ọ na-eme, ka ọ ghara ime ka ndị ọzọ chewe na o so na-eme ya. Pọl dere, sị: Ma ùnu na-eri ihe ma ùnu na-aṅụ ihe ọṅụṅụ ma ùnu na-eme ihe ọ bụla ọzọ, na-emenụ ihe niile iji nye Chineke otuto.1 Ndị Kọrịnt 10:31; gụọ igbe dị na peeji nke 158-159, bụ Iji Amamihe Eme Mkpebi. Otú ọ dị, ọ bụrụ na omenala ma ọ bụ ememme enweghị ihe jikọrọ ya na okpukpe ụgha, ndọrọ ndọrọ ọchịchị ma ọ bụ ịhụ mba nanya, ọ bụrụkwa na o megideghị ụkpụrụ Baịbụl, Onye Kraịst nwere ike ikpebi ma ọ ga-eme ya ma ọ bụ na ọ gaghị eme ya. Ọ ga-echebakwara ihe ndị ọzọ ga-ekwu echiche, ka ọ ghara ime ka ha sụọ ngọngọ.NA-ETO CHINEKE NOKWU ỌNỤ NAKWA NOMUME23, 24. Olee otú anyị nwere ike isi gbaa ezi àmà banyere ụkpụrụ ezi omume Jehova?23Ọtụtụ ndị na-ewere ụbọchị ndị a na-eji eme ememmeụfọdụ a ma ama dị ka oge kacha mma ha na ndị ikwu na ibe ha ga-anọrị. Nihi ya, ọ bụrụ na mmadụ echee na mkpebi anyị mere nke dabeere na Baịbụl adịghị mma, anyị ga-emeda obi kọwaara ya na Ndịàmà Jehova anaghị eji nnọkọ dị mma nke ndị ikwu na ibe egwuri egwu. Ilu 11:25;Ekliziastis 3:12, 13;2 Ndị Kọrịnt 9:7 Ọ na-atọ anyị ụtọ ka anyị na ndị anyị hụrụ nanya na-anọrị noge ndị ọzọ nafọ. Ma, nihi ịhụya anyị hụrụ Chineke na ụkpụrụ ezi omume ya, anyị achọghị iji omenala ndị na-ewe ya iwe mebie nnọkọ obi ụtọ ndị dị otú ahụ.Gụọ igbe dị napeeji nke 156, bụ Ezi Ofufe Na-eweta Ezigbo Ọṅụ.EZI OFUFE NA-EWETA EZIGBO ỌṄỤJehova bụ Chineke obi ụtọ, ọ chọkwara ka ndị ohu ya na-enwe obi ụtọ. 1 Timoti 1:11 Amaokwu Akwụkwọ Nsọ ndị a gosiri na nke ahụ bụ eziokwu:Onye obi dị mma na-eri oriri mgbe niile.Ilu 15:15.Amatawo m na ọ dịghị ihe dịịrị ha mma karịa ịṅụrị ọṅụ na ime ihe ọma noge ndụ ha; nakwa ka onye ọ bụla na-eri ihe, na-aṅụ ihe ọṅụṅụ, na-ahụkwa ihe ọma nihi ịrụsi ọrụ ike ya niile. Ọ bụ onyinye Chineke.Ekliziastis 3:12, 13.Ma onye na-emesapụ aka enyewo ndụmọdụ ka e mesapụ aka; ọ ga-ebilikwa ọtọ ịkwado mmesapụ aka.Aịzaya 32:8.Bịakwutenụ m, unu niile ndị na-adọgbu onwe unu nọrụ na ndị e boro ibu dị arọ, m Jizọs ga-emekwa ka unu nweta ume. . . . Nihi na yok m adịghị egbu mgbu, ibu m dịkwa mfe.Matiu 11:28,30.Unu ga-amarakwa eziokwu ahụ, eziokwu ahụ ga-emekwa ka unu nwere onwe unu.Jọn 8:32.Ka onye ọ bụla nye dị ka o kpebiri nobi ya, ọ bụghị ná mwute ma ọ bụ ná mmanye, nihi na Chineke hụrụ onye na-eji obi ụtọ enye ihe nanya.2 Ndị Kọrịnt 9:7.Mkpụrụ nke mmụọ nsọ bụ ịhụya, ọṅụ, udo, . . . obiọma, ịdị mma.Ndị Galeshia 5:22.Mkpụrụ nke ìhè ahụ bụ ụdị ịdị mma ọ bụla na ụdị ezi omume ọ bụla na ụdị eziokwu ọ bụla.Ndị Efesọs 5:9.24Ụfọdụ Ndịàmà enweela ihe ịga nke ọma niji isi nke iri na isii nakwụkwọGịnị nEzie Ka Bible Na-akụzi?zaa ajụjụ ndị nwere ezi obi jụrụ. Ma, cheta na ihe anyị bu nobi bụ ime ka ndị mmadụ bata neziokwu, ọ bụghị imeri narụmụka. Nihi ya, na-akwanyere ndị mmadụ ùgwù, na-adị umeala nobi, ka okwu gị dịrịkwa namara mgbe niile, ka ọ bụrụ ihe e ji nnu mee ka ọ dị ụtọ.Ndị Kọlọsi 4:6.25, 26. Olee otú ndị nne na nna ga-esi enyere ụmụ ha aka ime ka okwukwe ha sie ike, meekwa ka ha hụkwuo Jehova nanya?25Ebe anyị bụ ndị ohu Jehova, a kụzierela anyị ihe nke ọma. Anyị ma ihe mere anyị ji kwere nihe ụfọdụ, na-emekwa ha, marakwa ihe mere anyị ji ajụ ihe ndị ọzọ. Ndị Hibru 5:14 Ya mere, ndị nne na nna, kụzierenụ ụmụ unu ichebara ụkpụrụ Baịbụl echiche. Ọ bụrụ na unu emee otú ahụ, unu ga-eme ka okwukwe ha sie ike, nyekwara ha aka iji Akwụkwọ Nsọ zaa ndị jụrụ ha ajụjụ banyere ihe ha kweere ajụjụ ha, unu ga-emekwa ka obi sie ha ike na Jehova hụrụ ha nanya.Aịzaya 48:17, 18;1 Pita 3:15.26Ndị niile na-efe Chineke nime mmụọ na eziokwu anaghị ezere naanị ememme ndị na-esiteghị nAkwụkwọ Nsọ, kama ha na-agbalịsi ike ime ihe neziokwu nihe niile ha na-eme ná ndụ. Taa, ọtụtụ ndị na-ele ime ihe neziokwu anya dị ka ihe a na-anaghị eme eme. Ma, dị ka anyị ga-ahụnisiokwu ọzọ,ụzọ Chineke kacha mma mgbe niile.14 Na-eme Ihe nEziokwu nIhe Niile1, 2. Gịnị mere o ji atọ Jehova ụtọ ma ọ hụ na anyị na-agbalịsi ike ime ihe neziokwu? Nye ihe atụ.KA E were ya na otu nwaanyị na nwa ya nwoke si ebe ha gara ịzụ ihe na-apụta. Nwatakịrị ahụ akwụsị na mberede ma gbarụọ ihu. O ji nwa bebi o wetara nebe ahụ ha gara ịzụ ihe. O chefuru idewe ya ebe o wetara ya, chefuokwa ịgwa nne ya ka ọ zụtara ya nwa bebi ahụ. Ya ebewe ákwá arịrị ka nne ya nyere ya aka. Nne ya emeda ya obi ma kpọrọ ya gaghachi ebe ahụ ha zụrụ ihe ka o dewe nwa bebi ahụ ma rịọ onye nwe ya arịrịọ. Ihe ahụ o mere tọrọ nne ya ụtọ nke ukwuu. Nihi gịnị?2Ndị nne na nna na-enwekarị obi ụtọ ịhụ ka ụmụ ha na-amụta na ime ihe neziokwu bara uru. Otú ahụ ka obi na-atọkwa Nna anyị nke eluigwe bụ Chineke nke eziokwu ụtọ. Abụ Ọma 31:5 Ka ọ na-ahụ na anyị ji nwayọọ nwayọọ na-aghọ Ndị Kraịst tozuru okè, obi na-atọ ya ụtọ ịhụ ka anyị na-agbalịsi ike ime ihe neziokwu. Ebe ọ bụ na anyị chọrọ ime ihe na-atọ ya ụtọ ma nọrọ nịhụya ya, anyị na-ekwu ihe ahụ Pọl onyeozi kwuru, nke bụ: Anyị chọrọ ka anyị na-eme ihe neziokwu nihe niile. Ndị Hibru 13:18 Ka anyị leba anya nihe anọ bụ isi nwere ike ime ka ime ihe neziokwu na-esiri anyị nnọọ ike mgbe ụfọdụ. E mechaa, anyị atụlee ngọzi ndị anyị ga-enweta nihi ime ihe neziokwu.ỊGWA ONWE ANYỊ EZIOKWU3-5. a Olee otú Okwu Chineke si dọọ aka ná ntị banyere mmadụ ịghọgbu onwe ya? b Gịnị ga-enyere anyị aka ịgwa onwe anyị eziokwu?3Nsogbu mbụ anyị ga-agbalị imeri bụ ịmụta ịgwa onwe anyị eziokwu. Ebe anyị bụ ndị na-ezughị okè, ọ dị mfe anyị ịghọgbu onwe anyị. Dị ka ihe atụ, Jizọs gwara Ndị Kraịst nọ na Leodisia na ha na-aghọ onwe ha aghụghọ nihi na ha chere na ha bụ ọgaranya, ebe ha bụ nezie ndị ogbenye na ndị kpuru ìsì na ndị gba ọtọ nụzọ ime mmụọ, ya bụ, na e kwesịrị imere ha ebere. Mkpughe 3:17 Aghụghọ ha na-aghọ onwe ha mere ka ọnọdụ ha ka njọ.4I nwere ike icheta na Jems bụ onye na-eso ụzọ Jizọs dọrọ aka ná ntị, sị: Ọ bụrụ na onye ọ bụla chere na ya na-efe Chineke nụzọ ziri ezi ma ọ dịghị achịkwa ire ya, kama na-aghọgbu obi ya, ụdị ofufe onye a na-efe bụ ihe efu. Jems 1:26 Ọ bụrụ na anyị echee na anyị nwere ike iji ire anyị na-ekwu ihe na-ezighị ezi ma buru nobi na anyị na-efe Jehova ezi ofufe, ihe ọ pụtara bụ na anyị na-aghọgbu obi anyị. Ofufe anyị na-efe Jehova ga-abụ ihe efu, ya bụ, ihe furu ọhịa. Gịnị ga-eme ka anyị ghara ịdaba nọnọdụ ọjọọ dị otú ahụ?5Notu ebe ahụ, Jems ji eziokwu nke Okwu Chineke tụnyere enyo. Ọ dụrụ anyị ọdụ ka anyị na-enyocha iwu Chineke nke zuru okè ma na-eme mgbanwe ndị kwesịrị ekwesị. Jems 1:23-25 Baịbụl ga-enyere anyị aka ịgwa onwe anyị eziokwu ma mee ka anyị hụ ebe anyị ga-emezi ihe. Abụ Ákwá 3:40;Hagaị 1:5 Anyị nwekwara ike ikpeku Jehova ekpere, rịọ ya ka o nyochaa anyị ma nyere anyị aka ịhụ ebe ndị anyị na-emejọ ma mezie ha. Abụ Ọma 139:23, 24 Emeghị ihe neziokwu bụ nsogbu na-esi ike nchọpụta, anyị kwesịkwara ile ya anya otú Nna anyị nke eluigwe si ele ya anya.Ilu 3:32kwuru, sị: Onye aghụghọ bụ ihe arụ nanya Jehova, ma ya na ndị na-eme ihe neziokwu na-enwe mmekọrịta chiri anya. Jehova ga-enyere anyị aka iche echiche otú o si eche na ịhụ onwe anyị otú o si ahụ anyị. Chetana Pọl kwuru, sị: Anyịchọrọka anyị na-eme ihe neziokwu nihe niile. Anyị enweghị ike izu okè ugbu a, ma nezie, ọ na-agụsi anyị agụụ ike ịna-eme ihe neziokwu, anyị na-achọsikwa ike ime otú ahụ.IME IHE NEZIOKWU NEZINỤLỌIme ihe neziokwu ga-eme ka anyị ghara ime omume anyị ga-achọ izochi6. Gịnị mere di na nwunye ji kwesị ịna-agwa ibe ha eziokwu, oleekwa nsogbu ha ga-esi otú ahụ gbaara ọsọ?6Ime ihe neziokwu kwesịrị ịbụ ihe e ji mara ezinụlọ Ndị Kraịst. Nihi ya, di na nwunye kwesịrị ịna-agwa ibe ha eziokwu. Nalụmdi na nwunye Ndị Kraịst, e kwesịghị inwe àgwà ọjọọ ndị dị ka ịchụ nwoke ma ọ bụ ịchụ nwaanyị, ime enyi nzuzo nỊntanet ma ọ bụ ile foto ndị gba ọtọ nụdị ya ọ bụla. Ụfọdụ Ndị Kraịst bụ di ma ọ bụ nwunye emeela omume ọjọọ dị otú ahụ ma zochiere ya di ha ma ọ bụ nwunye ha. Ihe ahụ bụ emeghị ihe neziokwu. Buru nobi ihe Eze Devid kwesịrị ntụkwasị obi kwuru, nke bụ: Mụ na ndị ụgha adịghị anọkọ; mụ na ndị na-ezochi ihe ha bụ adịghị akpakọrịta. Abụ Ọma 26:4 Ọ bụrụ na ị lụọla di ma ọ bụ nwunye, emekwala omume ga-eme ka i zochiwere di gị ma ọ bụ nwunye gị ihe ị bụ!7, 8. Olee ihe atụ ndị dị na Baịbụl ga-enyere ụmụntakịrị aka ịmụta uru ime ihe neziokwu bara?7Mgbe ndị nne na nna na-akụziri ụmụ ha uru ime ihe neziokwu bara, ha kwesịrị iji ihe atụ ndị dị na Baịbụl. Mgbe ha na-akụziri ha banyere ndị na-emeghị ihe neziokwu, ha nwere ike ịkọrọ ha banyere Ekan, bụonye zuru ohi ma gbalịa izochi ya; Gehezaị, bụ onye ghara ụgha nihi akpịrị ogologo; nakwa Judas, bụ onye zuru ohi ma jiri obi ọjọọ ghaa ụgha iji rara Jizọs nye.Jọshụa 6:17-19;7:11-25;2 Ndị Eze 5:14-16,20-27;Matiu 26:14, 15;Jọn 12:6.8Mgbe ha na-akụziri ha banyere ndị mere ihe neziokwu, ha nwere ike ịkọrọ ha banyere Jekọb, bụ onye gwara ụmụ ya ka ha weghachi ego ha hụrụ nakpa ha nihi na o chere na e chefuru ego ahụ echefu; Jefta na ada ya nwaanyị, bụ onye mezuru nkwa nna ya kwere nagbanyeghị na o furu ya oké ihe; nakwa Jizọs, bụ onye ji obi ike kọwaa onwe ya nihu ndị ọjọọ bịara ijide ya iji mezuo amụma ma chebe ndị enyi ya. Jenesis 43:12;Ndị Ikpe 11:30-40;Jọn 18:3-11 Ihe atụ ole na ole ndị a nwere ike ime ka ndị nne na nna nweta ihe ọmụma bara uru dị nOkwu Chineke nke ga-enyere ha aka ịkụziri ụmụ ha ime ihe neziokwu, jirikwa ya kpọrọ ihe.9. Gịnị ka ndị nne na nna kwesịrị izere ma ọ bụrụ na ha chọrọ isetịpụrụ ụmụ ha ihe nlereanya nime ihe neziokwu, gịnịkwa mere ihe nlereanya dị otú ahụ ji dị mkpa?9Isi otú ahụ akụzi ihe chọrọ ka ndị nne na nna rụọ ọrụ dị mkpa. Pọl onyeozi jụrụ, sị: Gị onye na-akụziri onye ọzọ ihe, ị dịghị akụziri onwe gị? Gị onye na-ekwusa Ezula ohi, ị na-ezu ohi? Ndị Rom 2:21 Ụfọdụ ndị nne na nna na-emegharị ụmụ ha anya site nịkụziri ha ka ha na-eme ihe neziokwu ma ha onwe ha ana-aghọ aghụghọ. Ha nwere ike ịkpịrị ihe, kwuo okwu aghụghọ ndị na-egosi na ihe ha mere dị mma, ya bụ, okwu ndị dị ka, Ha ma na ndị mmadụ ga-ewere ihe a, ma ọ bụ, Ihe a bụ obere ụgha. O nweghị ihe o mere. Nezie, ohi bụ ohi, nagbanyeghị otú ihe e zuru hà. Ụgha bụ ụgha, nagbanyeghị ihe a na-ekwu mgbe ahụ ma ọ bụ otú ụgha ahụ hà.Luk 16:10 Ọ naghị ara ụmụaka ahụ ịchọpụta ihu abụọ, o nwekwara ike ime ka ha mụta ihe ọjọọ. Ndị Efesọs 6:4 Otú ọ dị, ọ bụrụ na ha amụta imeihe neziokwu naka ndị nne na nna ha, mgbe ha tolitere, o nwere ike ime ka ha na-eto Jehova nụwa a na-anaghị eme ihe neziokwu.Ilu 22:6.IME IHE NEZIOKWU NỌGBAKỌ10. Nihe banyere ikwu eziokwu mgbe anyị na ụmụnna anyị nọ, olee ihe ndị anyị kwesịrị iburu nobi?10Anyị na Ndị Kraịst ibe anyị imekọ ihe mgbe niile ga-eme ka anyị na-amụta ime ihe neziokwu. Dị ka anyị mụtaranIsi nke Iri na Abụọ, anyị kwesịrị ịkpachara anya notú anyị si eji onyinye ikwu okwu eme ihe, nke ka nke, mgbe anyị nọ nebe ụmụnna anyị ndị nwoke na ndị nwaanyị nọ. Ọ naghị ara ahụ mkparịta ụka nkịtị aghọọ asịrị, ma ọ bụkwanụ nkwutọ! Ọ bụrụ na anyị akọọ akụkọ anyị na-amaghị ma ò mere eme, o nwere ike ime ka anyị na-akọsa ụgha. Nihi ya, ọ ka mma ka anyị chịkwaa egbugbere ọnụ anyị. Ilu 10:19 Naka nke ọzọ, o nwere ike ịbụ na anyị ma na akụkọ ahụ bụ eziokwu, ma ọ pụtaghị na anyị kwesịrị ịkọrọ ya ndị ọzọ. Dị ka ihe atụ, o nwere ike ịbụ na ihe ahụ agbasaghị anyị, ma ọ bụkwanụ, ya abụrụ na ọ dịghị mma ịkọrọ ya ndị ọzọ. 1 Ndị Tesalonaịka 4:11 Ụfọdụ ndị nwere ọnụ ọjọọ, na-asị na ọ bụ ikwu eziokwu, ma anyị kwesịrị ịna-ekwu okwu ọma ma ọ bụ okwu dị namara mgbe niile.Ndị Kọlọsi 4:6.11, 12. a Olee otú ụfọdụ ndị mere mmehie dị oké njọ si eme ka nsogbu ha ka njọ? b Olee ụfọdụ ụgha Setan na-agha banyere mmehie dị oké njọ, oleekwa otú anyị ga-esi ezere ha? ch Olee otú anyị ga-esi na-agwa nzukọ Jehova eziokwu?11Ọ dị oké mkpa na anyị ga na-agwa ndị na-edu ndú nọgbakọ eziokwu. Ụfọdụ ndị, bụ ndị mere mmehie dị oké njọ, na-eme ka nsogbu ha ka njọ site nịgbalị izochi mmehie ha ma na-aghara ndị okenye ụgha mgbe ha jụrụ ha ajụjụ banyere ya. Ndị dị otú ahụ na-amalite ibi ndụ ihu abụọ, na-eme ka à ga-asị na ha na-efe Jehova ma na-aṅụ mmehie dị oké njọ ka mmiri. Nezie, ibi ụdị ndụ ahụ ga-eme ka a na-enyo ihe niile ha na-eme enyo. Abụ Ọma 12:2 Ndị ọzọ na-agwatụ ndị okenye eziokwu ma zochie ihe ndị dị mkpa. Ọrụ 5:1-11 Ihe na-akpata emeghị ihe neziokwu dị otú ahụ bụ ikwere nụgha Setan na-agbasa.Gụọ igbe dị na peeji nke 164-165, bụ Ụgha Setan Na-agha Banyere Mmehie Ndị Dị Oké Njọ.ỤGHA SETAN NA-AGHA BANYERE MMEHIE NDỊ DỊ OKÉ NJỌNihe banyere mmehie ndị dị oké njọ, e nwere ụgha ndị jọgburu onwe ha Setan chọrọ ka i kwere. Ọ bụ ihe obi ụtọ na Ndị Kraịst maara atụmatụ aghụghọ Ekwensu. Ndị Efesọs 6:11 Ka anyị leba anya natọ nime ha.E nwere ike izochi mmehie.Neziokwu, Jehova na-ahụ ihe niile anyị na-eme. Ihe niile gba ọtọ, gherekwa oghe nanya onye ahụ anyị ga-aza ajụjụ. Ndị Hibru 4:13 Ebe Jehova ma mmehie ahụ anyị mere, ebe anyị ga-azakwa ya ajụjụ, gịnị mere anyị ga-eji mee ka mmehie anyị ka njọ site nizochiri ya ndị ohu ya bụ mmadụ?Gụọkwa2 Samuel 12:12.E nweghị ike ịtụkwasị ndị okenye obi, nihi ya, agwala ha ihe ọ bụla.Eze Ehab bụ onye ọjọọ kpọrọ Ịlaịja onye iro m. 1 Ndị Eze 21:20 Ebe Ịlaịja bụ onye amụma Jehova nIzrel, o nwere ike inyere Ehab aka ka a gbaghara ya mmehie ya. Nọgbakọ Ndị Kraịst, Jizọs họpụtara ndị okenye ka ha bụrụ onyinye nụdị mmadụ. Ndị Efesọs 4:8 Nagbanyeghị na ha bụ ndị na-ezughị okè, ha na-eche mkpụrụ obi anyị nche, ya bụ, ha na-eme ka okwukwe anyị sie ike, na-emekwa ka ihe dịrị anyị mma nofufe anyị na-efe Chineke. Ndị Hibru 13:17 Ha abụghị ndị iro anyị, kama, ha bụ ndị Jehova ji enyere anyị aka.Ọ bụrụ na i nyere enyi gị aka zochie mmehie ya, ị na-echebe ya.Nke bụ eziokwu bụ na ọ bụrụ na anyị enyere onye mmehie aka zochie mmehie ya, anyị na-egbu ya egbu. Mmehie ndị dị oké njọ na-egosi na mmekọrịta onye ahụ na Chineke enweela ezigbo nsogbu; izochi ha dị ka izochiri dọkịta ma ọrụ otú ahụ si eme gị. Jems 5:14, 15 O nwere ike ịbụ na onye ahụ mere mmehie na-atụ ụjọ ka a ghara ịdọ ya aka ná ntị; ma ịdọ ya aka ná ntị na-egosi na Jehova hụrụ ya nanya, o nwekwara ike ichebe ya. Ilu 3:12;4:13 Ihe ọzọ bụ na onye mere mmehie na-achọghị ichegharị nwere ike ịghọrọ ndị ọzọ nọ nọgbakọ ọnyà. Ị chọrọ ime ka ndị ọzọ mụta àgwà ọjọọ ahụ dubara ya ná mmehie? Levitikọs 5:1;1 Timoti 5:22 Ọ bụrụ na ị chọghị, hụ na onye ahụ mere ihe ọjọọ kọọrọ ya ndị okenye ọgbakọ.12Ọ dịkwa mkpa ịgwa nzukọ Jehova eziokwu mgbe anyị na-edejupụta akwụkwọ. Dị ka ihe atụ, mgbe anyị na-ede akụkọ ozi ubi, anyị kwesịrị ịkpachara anya ka anyị ghara ịgha ụgha. Otú ahụkwa ka anyị kwesịrị ime mgbe anyị na-edejupụta akwụkwọ maka ihe ùgwù ije ozi, anyị ekwesịghị ịgha ụgha banyere ahụ ike anyị ma ọ bụ ihe ọ bụla a jụrụ anyị banyere onwe anyị.Ilu 6:16-19.13. Olee otú anyị ga-esi na-eme ihe neziokwu ma ọ bụrụ na anyị na-arụrụ nwanna ọrụ ma ọ bụ na nwanna na-arụrụ anyị ọrụ?13Anyị kwesịkwara ịgwa ụmụnna anyị eziokwu mgbe anyị na ha na-emekọ ihe ego. Mgbe ụfọdụ, nwanna na nwanna nwere ike imekọ ihe ego. Ha kwesịrị ịkpachara anya ka ha ghara ikwu banyere ya mgbe ha bịara ọmụmụ ihe nỤlọ Nzukọ Alaeze ma ọ bụ mgbe ha nọ nozi ọma. O nwekwara ike ịbụ na nwanna na-arụrụ nwanna ọrụ. Ọ bụrụ na nwanna na-arụrụ anyị ọrụ, anyị ga-akpachara anya ka anyị na-eme ihe neziokwu mgbe anyị na-emeso ya ihe, na-akwụ ya ụgwọ noge, na-akwụ ya ihe anyị na ya kwekọrịtara, nakwa ihe iwu kwuru ka a na-enye ndị ọrụ. 1 Timoti 5:18;Jems 5:1-4 Naka nke ọzọ, ọ bụrụ na anyị na-arụrụ nwanna ọrụ, anyị kwesịrị ịrụ ọrụ ruru ego ole ọ ga-akwụ anyị. 2 Ndị Tesalonaịka 3:10 Anyị ekwesịghị ịtụ anya ka ọ na-emenyere anyị nihi na ọ bụ nwanna, dị ka à ga-asị na iwu ji ya inye anyị oge ezumike, ego mmachi akpa ma ọ bụ ihe ndị ọzọ a na-enyeghị ndị ọrụ ndị ọzọ.Ndị Efesọs 6:5-8.14. Ọ bụrụ na nwanna na nwanna jikọrọ aka na-achụ nta ego, gịnị ka ha kwesịrị ilezi anya mee, nihi gịnịkwa?14Ọ bụrụkwanụ na anyị na nwanna jikọrọ aka na-achụ nta ego, ikekwe, ya abụrụ ịgbazinye ego? Baịbụl kwuru ihe dị mkpa ma baa uru anyị kwesịrị ime: Dee ihe niile ede! Dị ka ihe atụ, mgbe Jeremaya zụrụ otu ibé ala, o dere akwụkwọ ala ahụ ụzọ abụọ, nwee ndị akaebe, ma dewe ya nebe ihe na-agaghị eme ya, a dịghị ama ama. Jeremaya 32:9-12; gụọkwaJenesis 23:16-20. Mgbe anyị na ụmụnna anyị na-emekọ ihe ego, ịsa anya na mmiri dee ihe niile ede, bịanye aka na ya ma nwee ndị akaebe bịanyere aka na ya apụtaghị na anyị atụkwasịghị ụmụnna anyị obi. Kama nke ahụ, ọ na-enye aka igbochi nghọtahie, emeghị ihe e kwuru, na ihe ndị nwere ike ịkpata esemokwu. Ndị Kraịst ọ bụla ha na ibe ha na-emekọ ihe ego kwesịrị iburu nobi na ọ dịghị ihe ego ọ bụla kwesịrị imebi ịdị notu na udo nke ọgbakọ.1 Ndị Kọrịnt 6:1-8.IME IHE NEZIOKWU MGBE ANYỊ NA NDỊ ỤWA NA-EMEKỌ IHE15. Olee otú Jehova si ele ịghọ aghụghọ nachụmnta ego anya, oleekwa otú Ndị Kraịst si ele omume dị otú ahụ ndị mmadụ na-eme anya?15Ọ bụghị naanị nọgbakọ ka Onye Kraịst kwesịrị ịna-eme ihe neziokwu. Pọl sịrị: Anyị chọrọ ka anyị na-eme ihe neziokwu niheniile.Ndị Hibru 13:18 Mgbe anyị na ndị ụwa na-emekọ ihe ego, Onye kere anyị chọrọ ka anyị na-eme ihe neziokwu. Naanị nakwụkwọ Ilu, e nwere ebe anọe kwuru okwu banyere ihe ọtụtụ adịgboroja. Ilu 11:1;16:11;20:10,23 Noge ochie, ndị mmadụ na-ejikarị ihe ọtụtụ atụ ngwá ahịa a zụrụ azụ nakwa ego a ga-eji azụ ya. Ndị ahịa na-anaghị eme ihe neziokwu na-eji ụzọ ihe ọtụtụ abụọ, nke zuru ezu na nke na-ezughị ezu ha ga-eji na-aghọgbu ndị ahịa ha.Jehova kpọrọ omume dị otú ahụ asị! Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịnọrọ nịhụya ya, anyị ga-ezere ụdị aghụghọ niile a na-aghọ nachụmnta ego kpamkpam.16, 17. Olee ụdị emeghị ihe neziokwu e nwere nụwa taa, oleekwa ihe Ndị Kraịst kpebisiri ike ime?16Ọ naghị eju anyị anya ịhụ na ọtụtụ mmadụ anaghị eme ihe neziokwu nihi na ọ bụ Setan na-achị ụwa a. Kwa ụbọchị, e nwere ike ịnwa anyị ọnwụnwa ịghọ aghụghọ. Mgbe ndị mmadụ na-ede akwụkwọ ha ji achọ ọrụ, ha na-aghakarị ụgha banyere onwe ha, mepụta asambodo adịgboroja, ma ọ bụ ghaa ụgha banyere otú ha nweruru ahụmahụ nọrụ. Ndị mmadụ na-aghakwa ụgha mgbe ha na-edejupụta akwụkwọ ka e nye ha ikike ịgafe mba ọzọ, mgbe ha na-edejupụta akwụkwọ ụtụ isi, akwụkwọ ịnshọransị na akwụkwọ ndị ọzọ, iji nweta ihe ha chọrọ. Ọtụtụ ụmụ akwụkwọ na-aghọ aghụghọ ule, ma ọ bụkwanụ mgbe ha na-ede edemede ụlọ akwụkwọ, ha nwere ike ịga nỊntanet dere ihe onye ọzọ dere, mee ka à ga-asị na ọ bụ ha dere ya nonwe ha. Ndị mmadụ na-enyekwa ndị isi ọrụ na-arụrụ aka aka azụ iji nweta ihe ha chọrọ. Anyị ma na ụdị ihe ndị a ga na-eme nụwa a ebe ọ bụ na ọtụtụ ndị bụ ndị hụrụ naanị onwe ha nanya, ndị hụrụ ego nanya, . . . ndị na-adịghị ahụ ezi ihe nanya.2 Timoti 3:1-5.17Ezi Ndị Kraịst kpebisiri ike na ha agaghị eme ụdị omume ndị ahụ. Ihe mere ọ na-eji esi ike mgbe ụfọdụ ime ihe neziokwu bụ na ndị na-anaghị eme ihe neziokwu yiri kaihe ọ na-agara ha nke ọma nụwa a, ha ana-eritekwa uru. Abụ Ọma 73:1-8 Ka ọ dịgodị, ihe nwere ike ịna-esiri Ndị Kraịst ike nihi na ha chọrọ ịna-eme ihe neziokwu niheniile. Ime ihe neziokwu ọ bara uru? À na-ajụkwa nke ahụ ajụ? Nihi gịnị? Olee ngọzi mmadụ ga-enweta nime ihe neziokwu?NGỌZI NDỊ A NA-ENWETA NIME IHE NEZIOKWU18. Gịnị mere inwe aha ọma nihi ime ihe neziokwu ji baa oké uru?18Ọ dịghị ihe bara uru ná ndụ karịa ime ihe neziokwu, na ịbụ onye e nwere ike ịtụkwasị obi. Gụọ igbe dị na peeji nke 167, bụ M Na-eme Ihe nEziokwu Mgbe Niile? Cheedị echiche, onye ọ bụla nwere ike ịmụta àgwà ahụ! Ọ dabereghị na nkà gị, akụnụba gị, otú ị dị, ọnọdụ gị ma ọ bụ ihe ndị ọzọ ị na-enweghị ike ịgbanwe agbanwe. Ezi aha bụ akụ, ma ọtụtụ ndị enweghị ya. Ọ dị ụkọ. Maịka 7:2 Ụfọdụ ndị nwere ike ịkwa gị emo nihi ime ihe neziokwu, ma o nwere ike ịdị ndị ọzọ mma, meekwa ka ha na-atụkwasị gị obi ma na-akwanyere gị ùgwù. Ọtụtụ nime Ndịàmà Jehova achọpụtala na ime ihe neziokwu abaarala ha uru nọrụ ha. Mgbe a chụrụ ndị ọrụ na-anaghị eme ihe neziokwu nọrụ, a chụghị ha, ha enwetakwala ọrụ mgbe a chọsiri ndị ọrụ na-eme ihe neziokwu ike nụlọ ọrụ.M NA-EME IHE NEZIOKWU MGBE NIILE?Ụkpụrụ:Jehova, ònye ga-abụ ọbịa nụlọikwuu gị? . . . Ọ bụ onye na-eje ije nụzọ na-enweghị ntụpọ, onye na-eme ezi omume, onye na-ekwukwa eziokwu nobi ya.Abụ Ọma 15:1, 2.Ajụjụ ụfọdụ ị ga-ajụ onwe gịGịnị mere o ji dị mkpa ka m na-ekwu eziokwu mgbe niile?Ilu 6:16, 17.Olee otú m ga-esi ahapụ okwu ụgha mgbe m na-edejupụta akwụkwọ, dị ka akwụkwọ ule, akwụkwọ ụtụ isi, ma ọ bụ akwụkwọ ndị ọchịchị chọrọ ka m dejupụta?Ndị Efesọs 4:25;Aịzaya 28:15;Matiu 22:17-21;Ndị Rom 13:1-7.Olee otú omume m na okwu ọnụ m si egosi na m bụ onye ọrụ na-eme ihe neziokwu?Ilu 11:1;Ndị Efesọs 4:28;Ndị Kọlọsi 3:9, 10.Ọ bụrụ na mụ amụta ịhụ ego nanya, olee otú ọ ga-esi emebi mgbalị m na-eme ime ihe neziokwu?Abụ Ọma 37:21;1 Timoti 6:9, 10.19. Olee otú ime ihe neziokwu ga-esi emetụta akọnuche anyị nakwa mmekọrịta anyị na Jehova?19Ma ọ ga-eme ka i rite ụdị uru ahụ ma ọ bụ na ọ gaghị eme, ị ga-achọpụta na ime ihe neziokwu na-eweta ngọzi ka ukwuu. Ọ ga-eme ka i nwee akọnuche dị ọcha. Pọl dere, sị: Anyị kwenyesiri ike na anyị nwere akọnuche ziri ezi. Ndị Hibru 13:18 Ihe ọzọkwa bụ na Nna anyị nke eluigwe nke nwere ịhụya na-ahụ àgwà ọma gị, ọ hụkwara ndị na-eme ihe neziokwu nanya. Abụ Ọma 15:1, 2;Ilu 22:1 Nezie, ime ihe neziokwu ga-enyere gị aka ịnọrọ nịhụya Chineke, ọ dịghịkwa ụgwọ ọrụ karịrị ya. Ka anyị leba anya nisiokwu ọzọ yiri ya, ya bụ, otú Jehova si ele ọrụ anya.15 Na-ahụ Ihe Ọma nIhi Ịrụsi Ọrụ Ike Gị1-3. a Olee otú ọtụtụ ndị si ele ọrụ ha anya? b Olee otú Baịbụl si ele ọrụ anya, oleekwa ajụjụ ndị anyị ga-atụle nisiokwu a?ỌTỤTỤ ndị nụwa taa na-ewere ya na ọrụ bụ ịta ahụhụ. Ha cheta ogologo oge ha na-anọ nọrụ na-anaghị atọ ha ụtọ, ịga ọrụ kwa ụbọchị ana-agwụ ha ike. Gịnị ga-enyere ndị dị otú ahụ aka inwe mmasị nọrụ ha, nweekwa obi ụtọ na ọṅụ na ya?2Baịbụl kwuru okwu ọma banyere ịrụsi ọrụ ike. O kwuru na ọrụ na ihe a na-arụpụta na ya bụ onyinye Chineke. Sọlọmọn dere, sị: Ka onye ọ bụla na-eri ihe, na-aṅụ ihe ọṅụṅụ, na-ahụkwa ihe ọma nihi ịrụsi ọrụ ike ya niile. Ọ bụ onyinye Chineke. Ekliziastis 3:13 Jehova hụrụ anyị nanya ma buru ọdịmma anyị nobi mgbe niile. Ọ chọrọ ka anyị na-enwe obi ụtọ nọrụ anyị, chọọkwa ka anyị na-ekpori ndụ nihe anyị rụpụtara. Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịnọrọ nịhụya ya, anyị kwesịrị ịna-ele ihe anya otú o si ele ya anya, na-elekwa ọrụ anya otú o si ele ya anya.Ekliziastis 2:24;5:18.3Nisiokwu a, anyị ga-eleba anya najụjụ anọ, ya bụ, Olee otú anyị ga-esi na-ahụ ihe ọma nihi ịrụsi ọrụ ike anyị? Olee ụdị ọrụ ezi Ndị Kraịst na-ekwesịghị ịrụ? Olee otú anyị ga-esi hazie ọrụ ego anyị ka ọ ghara imegide ofufe anyị na-efe Chineke? Olee ọrụ kacha mkpa anyị kwesịrị ịrụ? Ma, ka anyị burugodị ụzọ leba anya niheatụ abụọ nke ndị kacha arụ ọrụ neluigwe na nụwa, ya bụ, Jehova Chineke na Jizọs Kraịst.ONYE ỌRỤ KACHA ELU NA ONYE ỌKÀ ỌRỤ4, 5. Olee otú Baịbụl si gosi na Jehova bụ onye ọrụ na-arụpụta ihe?4Jehova bụ Onye Ọrụ kacha elu.Jenesis 1:1kwuru, sị: Ná mmalite, Chineke kere eluigwe na ụwa. Mgbe Chineke kechara ihe niile nụwa, o kwuru na ihe ọ rụrụ dị nnọọ mma. Jenesis 1:31 Nke ahụ pụtara na ihe niile ọ rụrụ nụwa tọrọ ya ụtọ. O doro anya na Jehova, bụ Chineke onye obi ụtọ, nwere ezigbo ọṅụ nihi na ọ bụ onye ọrụ na-arụpụta ihe.1 Timoti 1:11.5Chineke anyị nke na-arụsi ọrụ ike na-arụ ọrụ mgbe niile. Mgbe ogologo oge gachara e kechara ụwa na ihe niile dị nime ya, Jizọs sịrị: Nna m anọwo na-arụ ọrụ ruo ugbu a. Jọn 5:17 Gịnị ka Nna ya nọ na-arụ kemgbe ahụ? O bi neluigwe na-eduzi ụmụ mmadụ ma na-elekọta ha. O keela ihe ọhụrụ, ya bụ, Ndị Kraịst e ji mmụọ nsọ tee mmanụ, bụ ndị ha na Jizọs ga-emecha chịa neluigwe. 2 Ndị Kọrịnt 5:17 Ọ nọ kemgbe na-arụsi ọrụ ike iji hụ na o mezuru ihe o zubere maka ụmụ mmadụ, ya bụ na ndị hụrụ ya nanya ga-enweta ndụ ebighị ebi nụwa ọhụrụ. Ndị Rom 6:23 O doro anya na Jehova na-enwe obi ụtọ nihi ihe a rụrụla nọrụ ahụ. Ọtụtụ nde mmadụ anabatala ozi Alaeze ahụ. Chineke na-adọta ha, ha agbanwee ndụ ha ka ha nọrọ nịhụya ya.Jọn 6:44.6, 7. Olee otú Jizọs si bụrụ onye a ma ama nịrụsi ọrụ ike?6A ma Jizọs ama dị ka onye na-arụsi ọrụ ike. Tupu ya abịa nụwa bụrụ mmadụ, ọ bụ onye ọkà ọrụ nke Chineke nike ihe niile neluigwe na nelu ụwa. Ilu 8:22-31;Ndị Kọlọsi 1:15-17 Mgbe Jizọs bịara nụwa, ọ nọ na-arụsi ọrụ ike. Mgbe ọ bụ nwata, ọ mụrụ aka ọrụ, nkemere e ji mara ya dị ka ọkwá nkà.Mak 6:3 Ọrụ a bụ ọrụ ike nke chọrọ nkà dị iche ichenke ka nke, ebe ọ bụ na e nweghị ígwè e ji awa osisi, ebe a na-ere osisi, na ngwá ọrụ na-eji eletrik arụ ọrụ. Jiri anya nke uche gị hụ ebe Jizọs na-aga inweta osisi ọ ga-eji arụ ọrụma eleghị anya, ebe ọ na-egbutusị osisi ma kwara ha na-aga ebe ọ bụla ọ na-arụ ọrụ. Jirikwa anya nke uche gị hụ ebe ọ na-arụ ụlọebe ọ na-akwa osisi ma na-akụnye ha nelu ụlọ, ebe ọ na-arụ ibo ụzọ, nakwa ebe ọ na-arụ oche na ihe ndị ọzọ. O doro anya na Jizọs nwetara obi ụtọ a na-enweta niji nkà arụsi ọrụ ike.7Jizọs bụ ezi onye ọrụ rụsiri ọrụ ike nozi ya. Ọ rụsiri ọrụ a dị mkpa ike ruo afọ atọ na ọkara. Ebe ọ bụ na ọ chọrọ izi ọtụtụ mmadụ ozi ọma, ọ rụsiri ọrụ ike, na-ebili nisi ụtụtụ ma rụrụ ọrụ ya ruo nabalị. Luk 21:37, 38;Jọn 3:2 Ọ gara site nobodo ukwu ruo nobodo ukwu, sitekwa nobodo nta ruo nobodo nta, na-ekwusa ma na-ezisa ozi ọma alaeze Chineke. Luk 8:1 Jizọs ji ụkwụ gaa ọtụtụ narị kilomita nokporo ụzọ dị uzuzu uzuzu, na-ezi ndị mmadụ ozi ọma.8, 9. Olee otú Jizọs si hụ ihe ọma nịrụsi ọrụ ike ya?8Jizọs ọ hụrụ ihe ọma nịrụsi ọrụ ike nozi ya? Ee! Ọ kụrụ mkpụrụ nke eziokwu Alaeze, mee ka e nwee ubi chara acha maka iwe ihe ubi. Ịrụ ọrụ Chineke mere ka Jizọs nweta ume na afọ ojuju nke na ọ dị njikere ịhapụ nri iji hụ na ọ rụchara ya. Jọn 4:31-38 Cheedị echiche banyere obi ụtọ o nwere mgbe o jechara ozi ya nụwa, o nweziri ike ịgwa Nna ya neziokwu, sị: Emewo m ka ị dị ebube nụwa, ebe ọ bụ na arụchaala m ọrụ i nyere m ka m rụọ.Jọn 17:4.9Nezie, Jehova na Jizọs bụ ihe atụ kacha ná ndị hụrụihe ọma nịrụsi ọrụ ha ike. Ịhụya anyị hụrụ Jehova na-akpali anyị ịghọ ndị na-eṅomi Chineke. Ndị Efesọs 5:1 Ịhụya anyị hụrụ Jizọs na-eme ka anyị sochie nzọụkwụ ya anya. 1 Pita 2:21 Nihi ya, ka anyị lebazie anya notú anyị ga-esi na-ahụ ihe ọma nịrụsi ọrụ ike anyị.OTÚ ANYỊ GA-ESI NA-AHỤ IHE ỌMA NỊRỤSI ỌRỤ IKE ANYỊIme ihe Baịbụl kwuru ga-enyere gị aka ịhụ ihe ọma nọrụ ị na-arụsi ike10, 11. Gịnị ga-enyere anyị aka ịmụta ile ọrụ anyị anya otú kwesịrị ekwesị?10Ezi Ndị Kraịst nwere ike ịrụ ọrụ ego. Anyị chọrọ inweta obi ụtọ na ọṅụ nọrụ anyị. Ma nke ahụ nwere ike isiri anyị nnọọ ike ma ọ bụrụ na ọrụ ego anyị na-arụ anaghị atọ anyị ụtọ. Olee otú ọ ga-esi kwe anyị omume ịhụ ihe ọma nọrụ anyị nọnọdụ dị otú ahụ?11Site nịmụta ile ọrụ anya otú kwesịrị ekwesị.Mgbe ụfọdụ, anyị enweghị ike ịgbanwe ọnọdụ anyị, ma anyị nwere ike ịgbanwe àgwà anyị. Ịtụgharị uche notú Chineke si ele ọrụ anya ga-enyere anyị aka ịmụta ile ọrụ anya otú kwesịrị ekwesị. Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na ị bụ onyeisi ezinụlọ, cheta na nagbanyeghị otú ọrụ gị si yie ihe a na-eleda anya, ọ na-enyere gị aka igbo mkpa ezinụlọ gị. Nihi ya, igboro ndị ị hụrụ nanya mkpa ha abụghị obere ihe nanya Chineke. Okwu ya kwuru na onye na-anaghị egboro ezinụlọ ya mkpa ha jọkarịrị onye na-ekweghị ekwe ná njọ. 1 Timoti 5:8 Ọ bụrụ na ị ghọta na ọrụ gị bụ ụzọ i si arụ ọrụ dịịrị gị, ya bụ, na ọ na-eme ka ị na-arụ ọrụ Chineke nyere gị, ọ ga-enyere gị aka inweta obi ụtọ na ọṅụ nọrụ gị, nke o nwere ike ịbụ na ndị gị na ha na-arụkọ ọrụ enweghị.12. Olee uru ndị anyị ga-erite nịrụsi ọrụ ike na nime ihe neziokwu nọrụ anyị?12Site nịrụsi ọrụ ike na ime ihe neziokwu.Ịrụsi ọrụ ike na ịmụta otú anyị ga-esi na-arụ ọrụ anyị nke ọma ga-ewetaraanyị ọtụtụ ngọzi. Ndị na-ewe mmadụ nọrụ anaghị eji ndị ọrụ na-arụsi ọrụ ike ma nwee nkà egwuri egwu. Ilu 12:24;22:29 Ebe anyị bụ ezi Ndị Kraịst, anyị kwesịrị ịna-eme ihe neziokwu nebe anyị na-arụ ọrụ, ya bụ na anyị agaghị ezu ego onye anyị na-arụrụ ọrụ, ngwá ọrụ ya ma ọ bụ oge ya. Ndị Efesọs 4:28 Dị ka anyị hụrụnIsi nke Iri na Anọ, ime ihe neziokwu na-aba uru. E nwere ike ịtụkwasị onye ọrụ a ma na ọ na-eme ihe neziokwu obi. Ma onye anyị na-arụrụ ọrụ ọ hụrụ na anyị na-arụsi ọrụ ike ma ọ bụ na ọ hụghị, anyị ga-enwe obi ụtọ a na-enweta ninwe akọnuche ziri ezi. Obi ga-atọkwa anyị ụtọ nihi na anyị ma na anyị na-eme ihe dịChineke anyị bụ onye anyị hụrụ nanya mma.Ndị Hibru 13:18;Ndị Kọlọsi 3:22-24.13. Olee ihe àgwà ọma anyị na-akpa nebe anyị na-arụ ọrụ nwere ike ịrụpụta?13Site nịghọta na omume anyị nwere ike inye Chineke otuto.Ọ bụrụ na anyị na-akpa ezi àgwà e ji mara Ndị Kraịst nebe anyị na-arụ ọrụ, ndị ọzọ ga-ahụrịrị ya. Gịnị ga-esi nime ya pụta? Anyị nwere ike isi otú ahụ chọọ ozizi Onye Nzọpụta anyị, bụ Chineke, mma nihe niile. Taịtọs 2:9, 10 Nezie, omume ọma anyị nwere ike ime ka ndị ọzọ hụ na otú anyị si efe Chineke dị mma, mee ka ha nwekwuo mmasị na ya. Chegodị echiche otú obi ga-adị gị ma ọ bụrụ na onye gị na ya na-arụkọ ọrụ natara eziokwu ahụ nihi àgwà ọma ị na-akpa nebe ị na-arụ ọrụ! Nke ka nke, cheedị echiche: Ọ dị ihe ga-aka aba uru karịa ịma na àgwà ọma anyị na-ewetara Jehova otuto, na-emekwa ka obi ya ṅụrịa ọṅụ?Ilu 27:11;1 Pita 2:12.IJI NGHỌTA NA-AHỌRỌ ỌRỤ ANYỊ GA-ARỤ14-16. Mgbe anyị na-ekpebi ihe gbasara ọrụ anyị ga-arụ, olee ajụjụ ndị dị mkpa anyị kwesịrị ichebara echiche?14Baịbụl ekwughị ihe niile banyere ọrụ dị mma na ọrụ na-adịghị mma. Nke a apụtaghị na anyị ga na-arụ ụdị ọrụ ọ bụla nagbanyeghị ihe a na-arụ na ya. Akwụkwọ Nsọ ga-enyere anyị aka ịhọrọ ọrụ bara uru na nke ziri ezi ga-adị Chineke mma, nyekwara anyị aka izere ọrụ na-agaghị adị ya mma. Ilu 2:6 Mgbe anyị chọrọ ikpebi ihe gbasara ọrụ anyị ga-arụ, e nwere ajụjụ abụọ dị mkpa anyị ga-elebara anya.15Nke mbụ,ọrụ a ọ ga-eme ka m mee ihe Baịbụl kwuru na ọ dịghị mma?O doro anya na Okwu Chineke kwuru na izu ohi, ịgha ụgha, na ikpere arụsị adịghị mma. Ọpụpụ 20:4;Ọrụ 15:29;Ndị Efesọs 4:28;Mkpughe 21:8 Anyị ga-ajụ ọrụ ọ bụla ga-eme ka anyị mee ihe ndị dị otú ahụ.Nihi ịhụya anyị hụrụ Jehova, anyị agaghị arụ ọrụ ga-eme ka anyị mebie iwu Chineke.1 Jọn 5:3.16Nke abụọ,ịrụ ọrụ a ọ ga-eme ka anyị mee omume ọjọọ ma ọ bụ mee ka anyị gbaa ndị ọzọ ume ịmụta ime ya?Dị ka ihe atụ, ịrụ ọrụ dị ka onye na-anabata ndị ọbịa nụlọ ọrụ abụghị ihe ọjọọ. Ọ bụrụkwanụ na e nyere Onye Kraịst ụdị ọrụ ahụ nụlọ ọgwụ na-ete ime? Nezie, ọrụ ya agaghị abụ inyere dọkịta aka ite ndị mmadụ ime. Nagbanyeghị nke ahụ, ọrụ ọ na-arụ ebe ahụ kwa ụbọchịọ naghị akwado ime ahụ ụlọ ọgwụ ahụ na-ete ndị mmadụnke bụkwanụ ihe megidere Okwu Chineke? Ọpụpụ 21:22-24 Ebe anyị hụrụ Jehova nanya, anyị achọghị ime ihe ga-ejikọ anyị na omume megidere Akwụkwọ Nsọ.17. a Olee ihe ndị anyị ga-echebara echiche mgbe anyị na-ekpebi ihe gbasara ọrụ? Gụọigbe dị na peeji nke 177. b Olee otú akọnuche anyị ga-esi enyere anyị aka ime mkpebi ndị ga-adị Chineke mma?17Ọ bụrụ na anyị emeda obi chee echiche banyere azịza nke ajụjụ abụọ ndị ahụ dị mkpa a jụrụ na paragraf nke 15 na nke 16, anyị ga-enwe ike ịza ọtụtụ ajụjụ a na-ajụ banyere ọrụ. E nwekwara ihe ndị ọzọ anyị kwesịrị ichebara echiche mgbe anyị na-ekpebi ọrụ anyị ga-arụ.Anyị agaghị atụ anya na ohu ahụ kwesịrị ntụkwasịobi ga-agwa anyị ihe anyị ga-eme nọnọdụ niile. Ebe a ka nghọta dị anyị mkpa. Dị ka anyị mụrụnIsi nke Abụọ, anyị kwesịrị ịzụ akọnuche anyị site nịmụta otú anyị ga-esi na-eme ihe Okwu Chineke kwuru ná ndụ anyị na-ebi kwa ụbọchị. Ọ bụrụ na anyị esi otú ahụ zụọ ikike nghọta anyị site niji ya eme ihe, akọnuche anyị ga-enyere anyị aka ime mkpebi ga-adị Chineke mma, meekwa ka anyị nọrọ nịhụya ya.Ndị Hibru 5:14.M KWESỊRỊ ỊNARA ỌRỤ AHỤ?Ụkpụrụ:Na-emenụ ihe niile iji nye Chineke otuto.1 Ndị Kọrịnt 10:31.Ajụjụ ụfọdụ ị ga-ajụ onwe gịIhe ndị m ga-arụ nọrụ ahụ hà bụ ihe Okwu Chineke kwuru na ha adịghị mma?Ọpụpụ 20:13-15.Ịrụ ọrụ ahụ ọ ga-eme ka m na-eme ihe na-adịghị Chineke mma nụzọ ọ bụla?Mkpughe 18:4.Ọrụ ahụ ọ ga-abara ọhaneze uru nemegideghị ihe Akwụkwọ Nsọ kwuru?Ọrụ14:16, 17.Olee otú ndị ọzọ ga-esi ele ọrụ ahụ anya; ọ ga-enye akọnuche ha nsogbu? Ndị Rom 14:19-22.Ọ bụrụ na mụ ahapụ ezinụlọ m gaa rụwa ọrụ ná mba ọzọ, olee otú obi ga-adị ha, oleekwa otú ọ ga-esi emetụta mmekọrịta ha na Chineke?Ndị Efesọs 5:286:4.INWE ECHICHE ZIRI EZI BANYERE ỌRỤ18. Gịnị mere na ọ dịghị mfe ime ka ọrụ anyị ghara imegide ozi anyị na-ejere Chineke?18Ime ka ọrụ anyị ghara imegide ozi anyị na-ejere Chineke adịghị mfe noge ikpeazụ a, bụ mgbe e nwere oge dị oké egwu, nke tara akpụ. 2 Timoti 3:1 Ịchọta ọrụ na ịnọgide na ya nwere ike isi ezigbo ike. Ebe anyị bụ ezi Ndị Kraịst, anyị ma na ịrụsi ọrụ ike ga-eme ka anyị nwee ike igboro ezinụlọ anyị mkpa ha. Ma ọ bụrụ na anyị akpacharaghị anya, nsogbu a na-enwe nụlọ ọrụ ma ọ bụ àgwà ịhụ ihe onwunwe nanya e ji mara ụwa, nke mmadụ nwere ike ịmụta, ga-egbochi anyị ijere Chineke ozi. 1 Timoti 6:9, 10 Ka anyị leba anya notú anyị ga-esi mee ka ọrụ anyị ghara imegide ozi anyị na-ejere Chineke, ya bụ, ịchọpụta ihe ndị ka mkpa.Ndị Filipaị 1:10.19. Gịnị mere Jehova ji kwesị ka anyị tụkwasị ya obi kpamkpam, gịnịkwa ka ntụkwasị obi dị otú ahụ ga-enyere anyị aka izere?19Tụkwasị Jehova obi kpamkpam.Ilu 3:5, 6 Ó kwesịghị ka anyị tụkwasị ya obi otú ahụ? A sị ka e kwuwe, ihe banyere anyị na-emetụ ya nobi. 1 Pita 5:7 Ọ ma mkpa anyị karịa anyị, aka ya adịghịkwa mkpụmkpụ. Abụ Ọma 37:25 Ya mere, anyị kwesịrị ige ntị mgbe Okwu ya na-echetara anyị, sị: Ka ụzọ ndụ unu bụrụ nke ịhụya ego na-adịghị na ya, ka unu nọ na-enwe afọ ojuju nihe ndị dị ugbu a. Nihi na Chineke ekwuwo, sị:M gaghị ahapụ gị ma ọlị, m gaghịkwa agbahapụ gị ma ọlị. Ndị Hibru 13:5 Ọtụtụ ndị ozi oge niile nwere ike ịgba akaebe na Chineke na-egboro ndị ohu ya mkpa ha. Ọ bụrụ na anyị atụkwasị Jehova obi na ọ ga-egboro anyị mkpa anyị, anyị agaghị echegbubiga onwe anyị ókè banyere igbo mkpa ezinụlọ anyị. Matiu 6:25-32 Anyị agaghị ekwe ka ọrụ anyị na-arụ mee ka anyị leghara ihemetụtara ofufe Chineke anya, dị ka ịga ozi ọma na ịga ọmụmụ ihe.Matiu 24:14;Ndị Hibru 10:24, 25.20. Gịnị ka ilegide anya otu ebe pụtara, oleekwa otú ị ga-esi mee otú ahụ?20Legide anya otu ebe.Matiu 6:22, 23 Ilegide anya otu ebe na-eme ka anyị ghara ibi ndụ gbalụ gbalụ. Onye Kraịst ilegide anya otu ebe pụtara na ọ ga-elegide otu ihe anya, ya bụ, ime uche Chineke. Ọ bụrụ na anyị lekwasịrị anya nebe kwesịrị ekwesị, anyị agaghị ekwe ka inweta ọrụ a na-akwụ ego buru ibu na ya nakwa ibi ndụ okomoko bụrụ mkpa anyị. Anyị agaghịkwa eji oge anyị niile na-achụ ihe ọgbara ọhụrụ na ihe kacha mma, bụ ihe ndị na-akpọsa ngwá ahịa na-agbalị ime ka anyị kweta na anyị agaghị enwe obi ụtọ ma ọ bụrụ na anyị enwetaghị ha. Olee otú ị ga-esi elegide anya otu ebe? Zere ikoro ụgwọ na-enweghị isi na ọdụ. Emela ka ndụ gị nọrọ ná nsogbu nihi ihe onwunwe ndị ga-ewe gị oké oge ilekọta. Gee ntị na ndụmọdụ Baịbụl bụ ka ihe oriri na uwe ju gị afọ. 1 Timoti 6:8 Gbalịsie ike ka ị ghara ibi ndụ gbalụ gbalụ.21. Gịnị mere anyị ji kwesị ibute ihe ndị ka mkpa ụzọ, gịnịkwa ka anyị kwesịrị ibute ụzọ ná ndụ anyị?21Bute ihe ime mmụọ ụzọ ma nọgide na ya.Ebe ọ bụ na anyị enweghị ike ime ihe niile anyị chọrọ ime ná ndụ, anyị kwesịrị ibute ihe ndị ka mkpa ụzọ. Ma ọ bụghị ya, ihe ndị na-adịghị mkpa nwere ike iri oge bara uru anyị nwere, mee ka anyị leghara ihe ndị ka mkpa anya. Gịnị ka anyị kwesịrị ibute ụzọ ná ndụ anyị? Ihe bụ mkpa ọtụtụ ndị nụwa bụ ịgụ oké akwụkwọ iji nweta ọrụ na-enye ezigbo ego nụwa ochie a. Ma, Jizọs gbara ndị na-eso ụzọ ya ume ka ha buru ụzọ na-achọ alaeze ahụ. Matiu 6:33 Nezie, ebe anyị bụ ezi Ndị Kraịst, anyị na-ebute Alaeze Chineke ụzọ ná ndụ anyị. Otú anyị si ebi ndụ, ya bụ, ihe ndị anyị na-ahọrọ, ihe mgbaru ọsọ anyị, na ihe ndị anyị na-eme, kwesịrị igosi na ihe metụtaraAlaeze ahụ na ime uche Chineke dị anyị mkpa karịa ichegbu onwe anyị maka ihe onwunwe na ihe ụwa.ENWEELA M OBI ỤTỌ NA ỌṄỤ NÁ NDỤ NIHI MKPEBI M MEREEmere m nke ọma nagụmakwụkwọ m, nke mere ka m nweta ohere ịgụ akwụkwọ nefu notu ụlọ akwụkwọ ndị nkịtị a ma ama na New York City. Nna m mere ka m degara mahadum dị iche iche a ma ama akwụkwọ maka ịgụkwu akwụkwọ. Ụfọdụ nime ha nyere m ohere ịgụ akwụkwọ. E nyekwara m ohere ịgụ akwụkwọ nefu notu mahadum a kacha mara amara na United States. Otú ọ dị, nihi ihe abụọ, ajụrụ m ịga. Eji m anya nke uche hụ na ọ ga-aghọrọ m ọnyà ịhapụ ụlọ anyị gaa biri nụlọ akwụkwọ. Achọsikwara m ike ịghọ onye ọsụ ụzọ.Arụọla m ọrụ ọsụ ụzọ oge niile ihe karịrị afọ iri abụọ ugbu a. Ejeela m ozi oge niile nụdị dị iche ichema ije ozi nebe mkpa ka ukwuu ma iso na-arụ Ụlọ Nzukọ Alaeze ma inyere ụmụnna ndị ọdachi dakwasịrị aka. Ugbu a, obi dị m ụtọ ịnọ nìgwè ji asụsụ mba ọzọ amụ ihe na New York City.Mgbe m chetara afọ ndị m ji jee ozi oge niile, ana m ahụ otú Chineke sirila gọzie m. Enweela m obi ụtọ na ọṅụ ná ndụ nihi mkpebi m mere. O nweghị ihe m ga-eji atụnyere ahụmahụ m nwere na ndị enyi m nwetara.Zenaida.ỊRỤSI ỌRỤ IKE NOZI ỌMAAnyị ga-egosi na anyị hụrụ Jehova nanya ma ọ bụrụ na anyị ewere ikwusa ozi ọma dị ka ihe kacha mkpa ná ndụ anyị22, 23. a Olee ọrụ bụ isi ezi Ndị Kraịst na-arụ, oleekwa otú anyị ga-esi egosi na ọrụ a dị anyị mkpa? Gụọigbe dị na peeji nke 180. b Gịnị ka i kpebiri ime nihe gbasara ọrụ ego?22Ebe anyị ma na anyị bi ná ngwụcha ngwụcha mgbe ikpeazụ, anyị kwesịrị ilekwasị anya nọrụ bụ isi e ji mara ezi Ndị Kraịst, ya bụ, ikwusa ozi ọma na ime ka ndị mmadụ bụrụ ndị na-eso ụzọ Jizọs. Matiu 24:14;28:19, 20 Dị ka Jizọs bụ Onye Nlereanya anyị, anyị chọrọ ịrụsi ọrụ a e ji azọpụta ndụ ike. Olee otú anyị ga-esi egosi na ọrụ a dị anyị mkpa? Ọtụtụ ndị Chineke bụ ndị nkwusa ọgbakọ, ndị ji obi ha dum na-ekwusa ozi ọma ahụ. Ụfọdụ ahaziela ihe ha na-arụ ka ha nwee ike ịbụ ndị ọsụ ụzọ ma ọ bụ ndị ozi ala ọzọ. Ọtụtụ ndị nne na nna, bụ ndị ma uru inwe ihe mgbaru ọsọ ime mmụọ bara, agbaala ụmụ ha ume ịbanye nozi oge niile. Ndị nkwusa Alaeze na-anụ ọkụ nobi hà na-ahụ ihe ọma nọrụ ha na-arụsi ike nozi ọma? À na-ajụkwa nke ahụ ajụ? Iji obi dum na-ejere Jehova ozi bụ ụzọ kacha mma ị ga-esi na-enweta ọṅụ, obi ụtọ na ọtụtụ ngọzi ná ndụ.Ilu 10:22.23Ọtụtụ nime anyị na-eji ọtụtụ awa arụ ọrụ ego anyị ji egboro ezinụlọ anyị mkpa ha. Cheta na Jehova chọrọ ka anyị na-ahụ ihe ọma nọrụ anyị na-arụsi ike. Ọ bụrụ na anyị emee ka echiche anyị na omume anyị kwekọọ nechiche Chineke nakwa nụkpụrụ ya, anyị ga-enweta obi ụtọ nọrụ anyị. Nihi ya, ka anyị kpebisie ike na anyị agaghị ekwe ka ọrụ ego anyị dọpụ uche anyị nọrụ bụ isi anyị na-arụ, ya bụ, ikwusa ozi ọma Alaeze Chineke. Ọ bụrụ na anyị ebute ọrụ a ụzọ ná ndụ anyị, anyị na-egosi na anyị hụrụ Jehova nanya, anyị ga-esikwa otú ahụ nọrọ nịhụya ya.16 Na-eguzogide Ekwensu na Atụmatụ Aghụghọ Ya1, 2. Ole ndị ka oge baptizim na-atọ ụtọ?Ọ BỤRỤ na i jeerela Jehova ozi ruo ọtụtụ afọ, o nwere ike ịbụ na ị nụla ọtụtụ okwu baptizim ná mgbakọ anyị dị iche iche. Nagbanyeghị ugboro ole ị nọrọla mgbe a na-ekwu okwu baptizim, o nwere ike ịbụ na ọ na-emetụ gị nahụ mgbe ọ bụla ị hụrụ ndị nọ noche ihu nụlọ mgbakọ ka ha biliri ọtọ iji gosi na ha chọrọ ka e mee ha baptizim. Mgbe ahụ, obi na-atọ ndị niile na-ege ntị ụtọ, ha ejiri obi ha dum kụọ aka. Anya mmiri ọṅụ nwere ike iju gị nanya ka ị na-ahụ ìgwè ndị ọzọ dị oké ọnụ ahịa ndị kpebirila ịkwado Jehova. Oge ndị dị otú ahụ na-atọ anyị ezigbo ụtọ!2Ọ bụ ezie na anyị na-ahụ ka a na-eme ndị mmadụ baptizim ugboro ole na ole nafọ ná mgbakọ, ndị mmụọ ozi na-ahụ ya ọtụtụ ugboro karịa anyị. Chegodị echiche banyere ọṅụ dị ukwuu na-adị neluigwe ka ha na-ahụ ka puku kwuru puku mmadụ na-esonyere nzukọ Jehova kwa izu nụwa dum! Luk 15:7,10 O doro anya na obi na-atọ ndị mmụọ ozi ụtọ ịhụ ka a na-eme ọtụtụ ndị ọhụrụ baptizim!Hagaị 2:7.EKWENSU NA-EJEGHARỊ DỊ KA ỌDỤM NA-EBIGBỌ EBIGBỌ3. Gịnị mere Setan ji na-ejegharị dị ka ọdụm na-ebigbọ ebigbọ, gịnịkwa ka ọ chọrọ ime?3Otú ọ dị, e nwere ndị mmụọ na-anaghị enwe obi ụtọmgbe ha hụrụ ndị a na-eme baptizim. Ọ na-afụ Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya ụfụ nobi mgbe ha hụrụ ka puku kwuru puku mmadụ na-agbakụta ụwa a rụrụ arụ azụ. A sị ka e kwuwe, Setan turu ọnụ na ihe mere ndị mmadụ ji ejere Jehova ozi abụghị nihi na ha hụrụ ya nanya nezie. O tukwara ọnụ na ọ dịghị mmadụ ọ bụla ga-ekwesị ntụkwasị ma ule tara akpụ bịara ya. Job 2:4, 5 Mgbe ọ bụla mmadụ kpebiri ịrara onwe ya nye Jehova, o gosila na Setan ghara ụgha. Ọ na-adị ka à na-agba Setan aka ntị ọtụtụ puku ugboro kwa izu nafọ. Ka a sịkwa ihe mere o ji na-ejegharị dị ka ọdụm na-ebigbọ ebigbọ, na-achọ onye ọ ga-eripịa! 1 Pita 5:8 Ọ na-agụsi ọdụm a agụụ ike iripịa anyị nụzọ ime mmụọ, mee ka anyị mebie mmekọrịta anyị na Chineke ma ọ bụkwanụ mee ka anyị ghọọ ndị iro Chineke.Abụ Ọma 7:1, 2;2 Timoti 3:12.Mgbe ọ bụla mmadụ raara onwe ya nye Jehova, e mee ya baptizim, ọ na-egosi na Setan bụ onye ụgha4, 5. a Olee ihe abụọ dị mkpa Jehova napụrụ Setan ike ime? b Gịnị kwesịrị ime ka obi sie ezi Onye Kraịst ike?4Ọ bụ ezie na anyị nwere onye iro dị obi ọjọọ, anyị ekwesịghị ịtụ ụjọ. Nihi gịnị? Nihi na ọ dị ihe abụọ dị mkpa Jehova napụrụ ọdụm a na-ebigbọ ebigbọ ike ime. Olee ihe abụọ ọ bụ? Nke mbụ bụ na Jehova buru amụma na oké ìgwè mmadụ bụ ezi Ndị Kraịst ga-alanahụ oké mkpagbu ahụ na-abịanụ. Mkpughe 7:9,14 Amụma Chineke buru ga-emezurịrị. Nihi ya, Setan nonwe ya ma na ya enweghị ike ịrata ndị Chineke niile.5Ihe otu nime ndị kwesịrị ntụkwasị obi nebe Chineke nọ noge ochie kwuru mere ka anyị ghọta ihe ọzọ mere Setan enweghị ike ịrata ndị Chineke niile. Azaraya onye amụma gwara Eze Esa, sị: Jehova ga-anọnyere unu ma ọ bụrụhaala na unu adịnyere ya. 2 Ihe E Mere 15:2;1 Ndị Kọrịnt 10:13 Ọtụtụ ihe atụ ndị dị na Baịbụl na-egosi na noge ochie, Setan eripịalighị ohu Chineke ọ bụla nke nọ Chineke nso mgbe niile. Ndị Hibru 11:4-40 Taa, Onye Kraịst ọ bụla nke nọ Chineke nso ga-eguzogideli Ekwensu ma merie ya. Neziokwu, Okwu Chineke mesiri anyị obi ike, sị: Na-eguzogidenụ Ekwensu, ọ ga-agbapụkwa nebe unu nọ.Jems 4:7.ANYỊ NWERE MGBA . . . MEGIDE ÌGWÈ NDỊ MMỤỌ ỌJỌỌ6. Olee otú Setan si alụso Onye Kraịst ọ bụla ọgụ?6Setan enweghị ike imeri nọgụ ihe atụ ahụ, ma o nwere ike iripịa onye ọ bụla nime anyị ma ọ bụrụ na onye ahụ amụghị anya. Setan ma na ya nwere ike iripịa anyị ma ọ bụrụ na ya emee ka mmekọrịta anyị na Jehova ghara isi ike. Olee otú Setan si agbalị ime ya? Site nịlụsosi anyị ọgụ ike, site nịlụso anyị ọgụ notu notu, nakwa site naghụghọ ya. Ka anyị tụlee ụzọ atọ a bụ isi Setan si alụso anyị ọgụ.7. Gịnị mere Setan ji na-alụsosi ndị Jehova ọgụ ike?7Ịlụsosi anyị ọgụ ike.Jọn onyeozi kwuru, sị: Ụwa dumdị naka ajọ onye ahụ. 1 Jọn 5:19 O ji ihe ahụ o kwuru dọọ ezi Ndị Kraịst niile aka ná ntị. Ebe ọ bụ na Setan eripịaala ụmụ mmadụ niile na-anaghị asọpụrụ Chineke nụwa a, o lekwasịziri ndị ọ na-enwetabeghị anya ma na-alụsosi ha ọgụ ike, ya bụ, ndị Jehova. Maịka 4:1;Jọn 15:19;Mkpughe 12:12,17 Ọ na-ewe oké iwe nihi na ọ ma na oge fọọrọ ya dị ntakịrị. Ya mere, ọ na-alụsosi anyị ọgụ ike. Taa, anyị na-atụ anya ọgụ ikpeazụ ọ ga-eji obi ọjọọ lụso anyị iji mebie mmekọrịta anyị na Chineke. Nihi ya, karịa mgbe ọ bụla ọzọ, anyị kwesịrị ịmata ihe oge nyere ugbu a, iji mata ihe anyị kwesịrị ime.1 Ihe E Mere 12:32.8. Gịnị ka Pọl onyeozi bu nuche mgbe o kwuru na anyị nwere mgba anyị na ndị mmụọ ọjọọ na-agba?8Ịgbaso anyị mgba notu notu.Pọl onyeozi dọrọ Ndị Kraịst ibe ya aka ná ntị, sị: Anyị nwere mgba . . . megide ìgwè ndị mmụọ ọjọọ nebe ndị dị neluigwe. Ndị Efesọs 6:12 Gịnị mere Pọl ji kpọọ ya mgba? Nihi na ọ pụtara ọgụ i jide m mụ ejide gị, na ọgụ a na-alụ ihu na ihu. Nihi ya, ihe Pọl na-eme ka anyị ghọta nihe ahụ o kwuru bụ na onye ọ bụla nime anyị na ndị mmụọ ọjọọ na-agba mgba. Ma ànyị bi ná mba ebe ndị mmadụ kweere na ndị mmụọ ọjọọ dị ma ọ bụ na anyị ebighị, anyị kwesịrị icheta na mgbe anyị raara onwe anyị nye Jehova, e nwere ike ikwu na anyị abanyela nọgbọ mgba ahụ. Ma ọ dịghị ihe ọzọ, malite mgbe Onye Kraịst ọ bụla raara onwe ya nye Chineke, o nweghị ike ịgbanahụ mgba ahụ. Ka a sịkwa ihe mere Pọl ji gbaa Ndị Kraịst nọ nEfesọs ume ugboro atọ ka ha guzosie ike!Ndị Efesọs 6:11,13, 14.9. a Gịnị mere Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya ji eji atụmatụ aghụghọ dị iche iche agbalị ịrata ndị mmadụ? b Gịnị mere Setan ji agbalị imebi echiche anyị, oleekwa otú anyị ga-esi eguzogide mgbalị ya? Gụọigbe dị na peeji nke 192-193. ch Olee atụmatụ aghụghọ ya anyị ga-eleba anya ugbu a?9Atụmatụ aghụghọ.Pọl gbara Ndị Kraịst ume ka ha guzogide atụmatụ aghụghọ Setan. Ndị Efesọs 6:11 Ghọtana okwu Pọl gosiri na atụmatụ Setan dị ọtụtụ. Ndị mmụọ ọjọọ na-esi ụzọ aghụghọ dị iche iche alụso anyị ọgụiji rata anyị. Ụfọdụ Ndị Kraịst eguzosiela ike mgbe otu ọnwụnwa bịaara ha. Ma ka oge na-aga, ha dara mgbe ụdị ọnwụnwa ọzọ bịaara ha. Nihi ya, Ekwensu na ndị mmụọ ọjọọ ya na-eleru omume onye ọ bụla nime anyị anya ka ha mata ebe anyị na-adịghị ike. Ha na-elekwasịzi anya nebe ọ bụla anyị na-adịghị ike ma lụso anyị ọgụ ka ha mebie mmekọrịta anyị na Chineke. Ma, obi dị anyị ụtọ na anyị maara ọtụtụ ụzọ Ekwensu si alụso anyị ọgụ, nihi na Baịbụl kọwara ụzọ ndị ahụ. 2 Ndị Kọrịnt 2:11 Nakwụkwọ a, anyị ebula ụzọ leba anya naghụghọ ya ndị dị ka ịhụ ihe onwunwe nanya, mkpakọrịta ọjọọ, na mmekọahụ rụrụ arụ. Ugbu a, ka anyị leba anya natụmatụ aghụghọ ọzọ nke Setan, ya bụ, mgbaasị.IME MGBAASỊ BỤ ỊGHỌ AGHỤGHỌ10. a Gịnị bụ mgbaasị? b Olee otú Jehova si ele mgbaasị anya, oleekwa otú i si ele ya anya?10Ime mgbaasị bụ mmadụ na ndị mmụọ ọjọọ imekọ ihe. Ụzọ ụfọdụ e si eme mgbaasị bụ ịgba afa, ime anwansi, ịkọ ndị ọzọ ọgwụ, na ịjụ ndị nwụrụ anwụ ase. Dị ka anyị ma nke ọma, Jehova weere mgbaasị dị ka ihe rụrụ arụ. Diuterọnọmi 18:10-12;Mkpughe 21:8 Ebe ọ bụ na anyị kwesịrị ịkpọ ihe ọjọọ asị, anyị agaghị echetụdị nechiche anyị na ndị mmụọ ọjọọ ịkpakọrịta. Ndị Rom 12:9 Nke ahụ ga-abụ ịgba Nna anyị nke eluigwe bụ Jehova mgba okpuru nezie!11. Gịnị mere ọ ga-eji bụrụ na Setan enwetala ezigbo mmeri ma o mee ka anyị tinye aka ná mgbaasị? Nye ihe atụ.11Otú ọ dị, Setan kpebisiri ike ime ka ụfọdụ nime anyị tinye aka ná mgbaasị nihi na ọ ma na ime otú ahụ bụ ịgba Jehova mgba okpuru. Mgbe ọ bụla Setan mere ka Onye Kraịst tinye aka ná mgbaasị, o nwetala ezigbo mmeri. Nihi gịnị? Chee echiche banyere ihe atụ a: Ọ bụrụ na e meeka onye agha hapụ ndị agha ibe ya, gbawa ha mgba okpuru ma sonyere ndị agha ọzọ bụ ndị iro, obi ga-atọ onyeisi ndị agha ahụ bụ ndị iro ụtọ. O nwere ike iji onye agha ahụ mere ihe ngosi ọ ga-eji na-akparị onyeisi ndị agha nke ọzọ. Otú ahụkwa, ọ bụrụ na Onye Kraịst etinye aka ná mgbaasị, ọ pụtara na ọ kpachaara anya hapụ Jehova ma mee Setan onyeisi ya. Chegodị echiche obi ụtọ Setan ga-enwe iji onye hapụrụ Jehova mere ihe ngosi o nwetara nagha! Ọ dị onye ọ bụla nime anyị chọrọ ka Ekwensu nweta ụdị mmeri ahụ? Tụfịakwa! Anyị abụghị ndị sabo.IJI AJỤJỤ EME KA E NWEE OBI ABỤỌ12. Olee ụzọ Setan si eme ka anyị gbanwee otú anyị si ele mgbaasị anya?12Ọ bụrụhaala na anyị kpọrọ mgbaasị asị, Setan agaghị ejili ya nweta anyị. Nihi ya, ọ ma na tupu ya enweta anyị, na ya ga-agbanwe echiche anyị. Olee otú o si eme ya? Ọ na-achọ ụzọ ọ ga-esi megharịa Ndị Kraịst anya ka ụfọdụ nime ha chewe na ihe ọma bụ ihe ọjọọ, na ihe ọjọọ bụ ihe ọma. Aịzaya 5:20 Iji mee otú ahụ, Setan na-ejikarị otu nime ụzọ ndị ọ na-eji enweta ndị mmadụ kemgbe ụwa, ya bụ, iji ajụjụ eme ka e nwee obi abụọ.13. Olee otú Setan sirila jiri ajụjụ gbalịa ime ka e nwee obi abụọ?13Legodị otú Setan si jụọ ajụjụ noge ochie. NIden, ọ jụrụ Iv, sị: Ọ bụ eziokwu na Chineke sịrị unu erila mkpụrụ si nosisi ọ bụla dị nubi a? Noge Job, mgbe ndị mmụọ ozi nwere nzukọ neluigwe, Setan jụrụ, sị:Ọ bụ nefuka Job na-atụ egwu Chineke? Mgbe Jizọs malitere ije ozi nụwa, Setan mara Kraịst aka, sị:Ọ bụrụ na ị bụọkpara Chineke, gwa nkume ndị a ka ha ghọọ achịcha. Legodị! Na nke Jizọs, Setan asọghị anya ịkwa Jehova emo site nikwughachi okwu Jehova kwuru nihe dị ka izu isii tupu mgbe ahụ, sị: Onye abụỌkpara m, onye m hụrụ nanya, onye ihe ya masịrị m!Jenesis 3:1;Job 1:9;Matiu 3:17;4:3.14. a Olee otú Setan na-esi eji atụmatụ ya eme ka ndị mmadụ nwewe obi abụọ banyere mgbaasị? b Gịnị ka anyị ga-eleba anya ugbu a?14Taa, Ekwensu na-eji ihe yiri ya agbalị ime ka ndị mmadụ nwee obi abụọ ma mgbaasị ọ bụ ihe ọjọọ. Ọ dị mwute na o meela ka ụfọdụ Ndị Kraịst nwewe obi abụọ. Ha amalitela iche na ụdị mgbaasị ụfọdụ adịchaghị njọ. E nwere ike ikwu na ha na-eche, sị,Ọ bụ eziokwu na ọ bụ ihe ọjọọ?2 Ndị Kọrịnt 11:3 Olee otú anyị ga-esi nyere ndị dị otú ahụ aka ịgbanwe echiche ha? Olee ihe anyị ga-eme ka atụmatụ Setan ghara inweta anyị? Iji saa ajụjụ ndị a, ka anyị leba anya nebe abụọ Setan jirila aghụghọ webata mgbaasị na ha, ya bụ, ntụrụndụ na ịgwọ ọrịa.IJI ỌCHỊCHỌ ANYỊ NA MKPA ANYỊ ESIRI ANYỊ ỌNYÀ15. a Olee otú ọtụtụ ndị si ele mgbaasị anya nala Bekee? b Olee otú echiche ndị ụwa banyere mgbaasị sirila megharịa ụfọdụ Ndị Kraịst anya?15Nala Bekee, ọ dịchaghị ihe ndị mmadụ ji anwansi, amoosu na ụdị mgbaasị ndị ọzọ kpọrọ. Na fim, nakwụkwọ, nihe a na-egosi na TV, nakwa negwuregwu kọmputa, a na-eme ka ime mgbaasị yie ihe egwuregwu, ihe ziri ezi, na ihe na-enweghị ihe o mere. Ụfọdụ fim na akwụkwọ ndị kọrọ akụkọ banyere ime anwansi eriela ndị mmadụ isi ma mee ka ha nwee òtù na-akwado ya. O doro anya na ndị mmụọ ọjọọ emeela ka ndị mmadụ leghara nsogbu ndị ime anwansi na-akpata anya. Nke ahụ ò metụtala Ndị Kraịst? Ee, o metụtala otú ụfọdụ ndị si eche echiche. Olee otú o sirila metụta echiche ha? Dị ka ihe atụ, mgbe otu Onye Kraịst lechara otu fim metụtara ime anwansi, ọ sịrị, Elere m fim ahụ, maemeghịm mgbaasị. Gịnị mere echiche dị otú ahụ ji dị ize ndụ?16. Gịnị mere o ji dị njọ ịhọrọ ntụrụndụ ndị metụtara anwansi?16Ọ bụ ezie na e nwere ihe dị iche nime mgbaasị na ile ya ele, nke ahụ apụtaghị na ile mgbaasị enweghị iheo mere. Nihi gịnị? Chegodị echiche: Okwu Chineke kwuru na Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya enweghị ike ịma ihe dị anyị nobi.Nihi ya, dị ka anyị kwuru ná mmalite, ndị mmụọ ọjọọ na-eleru anya ala nihe ndị anyị na-eme, ma ụdị ntụrụndụ na-amasị anyị, iji mata ihe anyị na-eche na ebe anyị na-anaghị eme nke ọma nofufe Chineke. Ọ bụrụ na àgwà Onye Kraịst egosi na fim ma ọ bụ akwụkwọ ndị metụtara ịgba afa, ịkọ ọgwụ, omume onye mmụọ ọjọọ ji ma ọ bụ ihe ọzọ metụtara ndị mmụọ ọjọọ na-atọ ya ụtọ, ọ na-akpọ ndị mmụọ ọjọọ òkù. Ihe ọ pụtara bụ na ọ na-egosi ha ebe ọ na-anaghị emezi emezi! Ihe ndị mmụọ ọjọọ ga-eme bụ isi ebe ahụ o gosiri ha lụsosie ya ọgụ ike ruo mgbe ha meriri ya. Nezie, e nwere ụfọdụ ndị ntụrụndụ metụtara anwansi mere ka ha malite inwe mmasị ná mgbaasị. O meela ka ha mewe mgbaasị.Ndị Galeshia 6:7.Rite uru nenyemaka Jehova mgbe ị na-arịa ọrịa17. Olee atụmatụ aghụghọ nke Setan nwere ike iji siere ndị na-arịa ọrịa ọnyà?17Mmasị anyị nwere ná ntụrụndụ abụghị naanị ihe Setan ji esiri anyị ọnyà, kama ọ na-ejikwa ịgwọ ọrịa esiri anyị ọnyà. Olee otú o si eme ya? Onye Kraịst ọrịa ya na-ekweghị ala ala nagbanyeghị mgbalị niile o mere ịgwọ ya nwere ike ịda mbà nobi. Mak 5:25, 26 Nke ahụ nwere ike inye Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya ohere magburu onwe ya isiri onye ahụ ọnyà. Ha ma nke ọma na Okwu Chineke dọrọ anyị aka ná ntị ka anyị ghara ịchọ enyemaka nke ndị na-eme ajọ ihe. Aịzaya 31:2 Iji mee ka Onye Kraịst ghara irube isi naka ná ntị ahụ Baịbụl dọrọ, ndị mmụọ ọjọọ nwere ike ịnwa onye ọrịa ahụ itinye aka nọgwụ ndị metụtara ime anwansi ma ọ bụ mgbaasị nihi amaghị ihe ọzọ ọ ga-eme. Ime otú ahụ jọgburu onwe ya. Ọ bụrụ na ndị mmụọọjọọ ejiri atụmatụ aghụghọ ahụ rata onye ọrịa ahụ, ọ ga-eme ka mmekọrịta ya na Chineke ghara isi ike. Olee otú nke ahụ ga-esi eme?18. Olee otú e si achọpụta ọrịa, na otú e si agwọ ọrịa, nke Onye Kraịst kwesịrị izere, nihi gịnịkwa?18Jehova dọrọ ndị Izrel malitere ime anwansi aka ná ntị, sị: Mgbe unu gbasara ọbụ aka unu, m na-ewepụ anya m nebe unu nọ. Ọ bụ ezie na unu na-ekpe ọtụtụ ekpere, adịghị m ege ntị. Aịzaya 1:13,15 Nezie, anyị chọrọ izere ihe ọ bụla nwere ike ime ka Chineke ghara ige ntị nekpere anyị, na ihe nwere ike ime ka Jehova kwụsị inyere anyị aka, nke ka nke, mgbe anyị na-arịa ọrịa. Abụ Ọma 41:3 Nihi ya, ọ bụrụ na e nwere ihe gosiri na otú a ga-esi chọpụta ihe ezi Onye Kraịst na-arịa ma ọ bụ otú a ga-esi gwọọ ya ọrịa metụtara mgbaasị, o kwesịrị ịjụ ya.Matiu 6:13 Ya jụ ya, obi ga-esi ya ike na Jehova ga na-akwado ya.Gụọ igbe dị na peeji nke 194, bụ Ọ Bụ Mgbaasị nEziokwu?Ọ BỤ MGBAASỊ NEZIOKWU?Ụkpụrụ:Ọrụ nke anụ ahụ pụtara ìhè, ha bụ . . . ime mgbaasị, . . . nkewa, inwe òtù . . . Ndị na-eme ihe ndị dị otú ahụ agaghị eketa alaeze Chineke. Ndị Galeshia 5:19-21.Ajụjụ ụfọdụ ị ga-ajụ onwe gịỌ dị ihe jikọrọ omenala ọ bụla m na-eme na ihe okpukpe ụgha kweere?2 Ndị Kọrịnt 6:16, 17.Ò nwere otú ihe ọ bụla m nwere si metụta ime mgbaasị?Ọrụ 19:19.Ọ dị ihe jikọrọ ọgwụ ọ bụla m na-anara na ime anwansi?Levitikọs 19:26.EBE A NA-AKỌSA AKỤKỌ BANYERE NDỊ MMỤỌ ỌJỌỌ19. a Gịnị ka Ekwensu mere ka ọtụtụ mmadụ kweta banyere ike ya? b Olee akụkọ ezi Ndị Kraịst kwesịrị izere?19Ọtụtụ ndị bi nala Bekee anaghị atụcha ike Setan ụjọ,ma ndị bi ná mba ndị ọzọ nụwa na-atụ ya ụjọ. Ná mba ndị ahụ, Ekwensu emeela ka ọtụtụ ndị kweta na ya nwere ike karịa otú o nwere nezie. Ụfọdụ ndị na-atụ ndị mmụọ ọjọọ egwu nihe niile ha na-eme nụbọchị. A na-akọkarị akụkọ banyere ike ndị mmụọ ọjọọ na-akpa. A na-ejikarị obi ụtọ akọ akụkọ ndị ahụ; ha na-atọkwa ndị mmadụ ụtọ. Ànyị kwesịrị iso na-akọsa ụdị akụkọ ahụ? Mbanụ. Ndị na-efe ezi Chineke anaghị akọsa ụdị akụkọ ahụ nihi ihe abụọ dị mkpa.20. Olee otú mmadụ nwere ike isi na-akọsa ụgha Setan namaghị ama?20Ihe mbụ mere anyị agaghị eso na-akọsa ụdị akụkọ ahụ bụ na ọ bụrụ na mmadụ ana-akọsa ike ndị mmụọ ọjọọ na-akpa, onye ahụ na-akwado ọrụ Setan. Nihi gịnị? Okwu Chineke kwuru na Setan nwere ike ịrụ ọrụ dị ike, ma ọ dọrọ aka ná ntị na ọ na-eji ihe ịrịba ama ụgha na aghụghọ eduhie ndị mmadụ. 2 Ndị Tesalonaịka 2:9, 10 Ebe Setanbụ onyeisi nduhie, ọ ma otú ọ ga-esi enweta obi ndị nwere mmasị ná mgbaasị, marakwa otú ọ ga-esi eme ka ha kweta ihe ndị na-abụghị eziokwu. Ndị dị otú ahụ nwere ike iji obi ha dum kwere na o nwere ihe ha hụrụ na ihe ha nụrụ. Ha nwekwara ike na-akọrọ ya ndị mmadụ dị ka ọ bụ eziokwu. Ka oge na-aga, a na-etinye akụkọ ndị ahụ nnu na ose, ka ha na-esi naka fere naka. Ọ bụrụ na Onye Kraịst ana-akọsa akụkọ ndị ahụ, ọ pụtara na ọ na-eme uche Ekwensu, bụ nna ụgha. Ọ ga na-akọsa ụgha Setan.Jọn 8:44;2 Timoti 2:16.21. Olee ihe anyị kwesịrị ịna-ekwu okwu banyere ya?21Ihe nke abụọ bụ na ọ bụrụgodị na Onye Kraịst na ndị mmụọ ọjọọ mekọrọ ihe noge gara aga, o kwesịghị ịna-akọrọ Ndị Kraịst ibe ya akụkọ ndị dị otú ahụ mgbe niile. Nihi gịnị? A dụrụ anyị ọdụ, sị: Na-elegidenụ anya nebe Onye Nnọchiteanya Ukwu na Onye Mmezu nke okwukwe anyị nọ, bụ Jizọs. Ndị Hibru 12:2 Nezie, anyị kwesịrị ilegide anya nebe Kraịst nọ, ọ bụghị nebe Setan nọ. O doro anya na mgbe Jizọs nọ nụwa, ọ kọọrọghị ndị na-eso ụzọ ya akụkọ banyere ndị mmụọ ọjọọ nagbanyeghị na o nwere ike ịkọrọ ha ọtụtụ ihe banyere ihe Setan ga-emeli na ihe ọ na-agaghị emeli. Kama nke ahụ, Jizọs lekwasịrị anya nikwusa Alaeze Chineke. Ya mere, ebe anyị na-eṅomi Jizọs na ndịozi ya, anyị kwesịrị ịna-ekwu banyere ihe ndị dị ebube nke Chineke.Ọrụ 2:11;Luk 8:1;Ndị Rom 1:11, 12.22. Olee otú anyị ga-esi na-eme ka ọṅụ na-adị neluigwe?22Neziokwu, Setan na-eji atụmatụ aghụghọ dị iche iche, nke gụnyere mgbaasị, agbalị imebi mmekọrịta anyị na Jehova. Otú ọ dị, ọ bụrụ na anyị akpọọ ihe ọjọọ asị ma jidesie ezi ihe ike, anyị agaghị enye Ekwensu ohere imebi mkpebi anyị mere ịjụ ụdị mgbaasị niile. Ndị Efesọs 4:27 Chegodị echiche ọṅụ dị ukwuu ga-adị neluigwe ma ọ bụrụ na anyị ana-eguzosi ike megide atụmatụ aghụghọ nke Ekwensu ruo mgbe Ekwensu na-agaghị adịkwa!Ndị Efesọs 6:11.17 Iwuli Onwe Unu Elu nOkwukwe Unu nke Kasị Nsọ1, 2. Olee ọrụ iwu ụlọ ihe atụ ị na-arụ, gịnịkwa mere otú i si rụọ ọrụ ahụ ji dị oké mkpa?KA E were ya na ị na-arụsi ọrụ ike nụlọ ị na-ewu. Ọ dịtụla anya ị malitere iwu ụlọ ahụ, ị ga-arụkwa ya ọtụtụ afọ. Ka ọ dị ugbu a, ọrụ ahụ siri ike ma na-enye obi ụtọ. Mee elu mee ala, i kpebisiri ike na ị gaghị akwụsị ya nihi na otú i si rụọ ya ga-emetụta ndụ gị, metụtakwa ọdịnihu gị. Nihi gịnị? Nihi na ọ bụ gị bụ ụlọ ahụ ị na-ewu!2Jud, bụ onye na-eso ụzọ Jizọs, kwusiri okwu ike na anyị kwesịrị iwuli onwe anyị elu. Mgbe ọ gbara Ndị Kraịst ume ka ha nọrọ nịhụya Chineke, o kwukwara ihe ga-enyere ha aka ime ya notu ebe ahụ, sị: Site niwuli onwe unu elu nokwukwe unu nke kasị nsọ. Jud 20, 21 Olee ụzọ ụfọdụ ị ga-esi ewuli onwe gị elu ma mee ka okwukwe gị sikwuo ike, nke ga-eme ka ị nọrọ nịhụya Chineke? Ka anyị leba anya nụzọ ihe atọ ga-eme ka i wulie okwukwe gị elu.NA-EWUSI OKWUKWE I NWERE NIWU EZI OMUME JEHOVA IKE3-5. a Olee echiche na-ezighị ezi banyere iwu Jehova Setan chọrọ ime ka i nwee? b Olee otú anyị kwesịrị isi na-ele iwu Chineke anya, oleekwa otú o kwesịrị isi emetụta otú anyị si ele ihe anya? Nye ihe atụ.3Nke mbụ bụ na anyị kwesịrị iwusi okwukwe anyị nwere niwu Chineke ike. Kemgbe ị mụwara akwụkwọ a, ị mụọla banyere ọtụtụ iwu ezi omume Jehova nyere. Olee otú i si ele ha anya? Setan chọrọ iduhie gị ka i chee na iwu Jehova,ụkpụrụ ya na ntụziaka ya na-eke mmadụ agbụ, na-emekpọkwa mmadụ ọnụ. O ji ụzọ aghụghọ ahụ na-arụ ala kemgbe o ji ya duhie mmadụ nIden. Jenesis 3:1-6 Ọ ga-eji ya duhie gị? Ọ dabeere notú i si ele ihe anya.4Dị ka ihe atụ: Ka e were ya na ị na-akpagharị notu ebe mara mma a na-edebe anụ ọhịa, gị ahụ otu ebe a gbachiri ogige dị elu nebe ahụ. Ebe ahụ a gbachiri ogige mara ezigbo mma. Na mbụ, i nwere ike ile ogige ahụ anya ọjọọ dị ka ihe gbochiri gị ịbanye nebe ahụ. Ma, mgbe i lebara anya nebe ahụ, gị ahụ ọdụm dị egwu nọ notu akụkụ na-achọ ihe ọ ga-eri! Mgbe ahụ ka ọ ga-edo gị anya na ihe mere e ji gbachie ebe ahụ ogige bụ ka e chebe ndị mmadụ. È nwere onye yiri anụ ọjọọ na-eri mmadụ nke na-edè gị ugbu a? Okwu Chineke dọrọ aka ná ntị, sị: Nweenụ uche ziri ezi, na-echenụ nche. Onye mmegide unu, bụ Ekwensu, na-ejegharị dị ka ọdụm na-ebigbọ ebigbọ, na-achọ onye ọ ga-eripịa.1 Pita 5:8.5Setan yiri anụ ọjọọ na-eri mmadụ. Ebe ọ bụ na Jehova achọghị ka anyị ghọọrọ Setan anụ oriri, O nyere anyị iwu ndị ga-echebe anyị ka ajọ onye ahụ ghara iji ọtụtụ atụmatụ aghụghọ ya rata anyị. Ndị Efesọs 6:11 Nihi ya, mgbe ọ bụla anyị na-atụgharị uche niwu Chineke, anyị kwesịrị ile iwu ndị ahụ anya dị ka ihe gosiri na Nna anyị nke eluigwe hụrụ anyị nanya. Ọ bụrụ na anyị elee iwu Chineke anya otú ahụ, ha ga-ewetara anyị ọṅụ na nchebe. Jems bụ onye na-eso ụzọ Jizọs dere, sị: Onye na-enyocha iwu ahụ zuru okè nke na-eweta nnwere onwe, onye nọgidekwara nime ya, ga-enwe obi ụtọ nime ya eme.Jems 1:25.6. Olee ụzọ kacha mma ị ga-esi eme ka okwukwe i nwere niwu ezi omume Chineke na ụkpụrụ ya sie ike? Nye ihe atụ.6Irube isi niwu Chineke bụ ụzọ kacha mma anyị ga-esi mee ka okwukwe anyị nwere nebe Onye na-enye anyị iwu nọ sie ike, meekwa ka okwukwe anyị nwere namamihe dị niwu ya sie ike. Dị ka ihe atụ, otu nime iwu nke Kraịst bụ iwu ahụ Jizọs nyere ka anyị kụziere ndị ọzọ ihe niile o nyereniwu. Ndị Galeshia 6:2;Matiu 28:19, 20 Ndị Kraịst na-ejikwa iwu ahụ e nyere ha ka ha na-ezukọta ọnụ maka ife Chineke na inwe mkpakọrịta na-ewuli elu akpọrọ ihe. Ndị Hibru 10:24, 25 Otu nime iwu Chineke bụ ndụmọdụ ahụ bụ ka anyị si nobi anyị na-ekpeku Jehova ekpere mgbe niile. Matiu 6:5-8; 1 Tesalonaịka 5:17 Ka anyị na-erube isi niwu ndị ahụ nihe niile anyị na-eme, anyị ga-aghọta nke ọma na ha bụ nduzi Chineke ji ịhụya nye anyị. Irube isi na ha na-ewetara anyị obi ụtọ na ọṅụ nke anyị na-agaghị enweta nebe ọ bụla ọzọ nụwa a jupụtara ná nsogbu. Ka ị na-atụgharị uche nuru i riterela nirube isi niwu Chineke, ọ naghị eme ka okwukwe i nwere na ha sikwuo ike?7, 8. Olee otú Okwu Chineke si eme ka obi sie ndị na-atụ ụjọ na ha agaghị edebe iwu Chineke ruo ọtụtụ afọ ike?7Ụfọdụ ndị na-atụ ụjọ mgbe ụfọdụ na ọ ga-esi ike idebe iwu Jehova ruo ọtụtụ afọ. Ha na-atụ ụjọ na ha nwere ike ịda iwu Chineke. Ọ bụrụ na ị na-eche otú ahụ, cheta na Jehova kwuru, sị: Mụ onwe m, Jehova, bụ Chineke gị, Onye na-akụziri gị otú ị ga-esi baara onwe gị uru, Onye na-eme ka i jee ije nụzọ i kwesịrị iso. A sị nnọọ na ị ga-aṅa ntị nihe m nyere niwu! Mgbe ahụ, udo gị ga-adị nnọọ ka osimiri, ezi omume gị ga-adịkwa ka ebili mmiri nke oké osimiri. Aịzaya48:17, 18 Ọ dịtụla mgbe ị kwụsịrị chee echiche banyere otú okwu ndị ahụ si agba anyị ume?8Ihe Jehova na-echetara anyị ebe ahụ bụ na anyị ga-erite uru ma anyị na-erubere ya isi. O kwere nkwa inye anyị ngọzi abụọ ma anyị na-eme otú ahụ. Nke mbụ bụ na udo anyị ga-adị ka osimiri, ya bụ, ọ ga-adị jụụ, ju eju, ọ gaghịkwa agwụ agwụ. Nke abụọ bụ na ezi omume anyị ga-adị ka ebili mmiri. Ọ bụrụ na ị nọ nakụkụ osimiri, na-ele ebe ebili mmiri na-amali ma na-amada, o doro anya na ị ga-aghọta na ọ gaghị akwụsị akwụsị. Ị ma na ebili mmiri ahụ ga na-eme mgbe niile ma na-erute nakụkụ osimiri ahụ ruo mgbe ebighị ebi. Jehova kwuru na ezi omume gị ga-adị otú ahụ. Ọ bụrụ na ị na-agbalịsi ike ikwesị ntụkwasị obi nebe Chineke nọ, ọ gaghị ekwe ka ị daa! Abụ Ọma 55:22 Ọ bụ na nkwa ndị dị otú ahụ na-enye obi ụtọ anaghị eme ka okwukwe i nwere nebe Jehova nọ sie ike, meekwa ka ị tụkwasị iwu ezi omume ya obi?JISIE IKE RUO NTOZU OKÈ9, 10. a Gịnị mere ntozu okè ji bụrụ ihe mgbaru ọsọ magburu onwe ya Ndị Kraịst kwesịrị iru? b Olee otú ime ihe mmụọ nsọ chọrọ si eme ka anyị nweta ọṅụ?9A kọwara ihe nke abụọ ga-enyere gị aka iwuli okwukwe gị elu nokwu ndị a e dere nike mmụọ nsọ, bụ: Ka anyị jisie ike ruo ntozu okè. Ndị Hibru 6:1 Ntozu okè bụ ihe mgbaru ọsọ magburu onwe ya Onye Kraịst kwesịrị iru. Ntozu okè adịghị ka izu okè nke ndị mmadụ na-enweghị ike iru ugbu a, kama ọ bụ ihe mgbaru ọsọ anyị nwere ike iru ugbu a. Ihe ọzọ bụ na Ndị Kraịst na-enwekwu ọṅụ nijere Jehova ozi ka ha na-eru ntozu okè. Nihi gịnị?10Onye Kraịst tozuru okè bụ onye ji mmekọrịta ya na Chineke kpọrọ ihe. Ọ na-ele ihe anya otú Jehova si ele ya anya. Jọn 4:23 Pọl dere, sị: Ndị na-eme ihe anụ ahụ chọrọ na-atụkwasị uche ha nihe anụ ahụ, ma ndị na-eme ihe mmụọ nsọ chọrọ na-atụkwasị uche ha nihe mmụọ nsọ. NdịRom 8:5 Ime ihe anụ ahụ chọrọ anaghị eweta ọṅụ, nihi na ọ na-achọ naanị ọdịmma onwe ya, ọ naghị elepụ anya nihu, ọ na-elekwasị anya nakụnụba. Ime ihe mmụọ nsọ chọrọ na-eweta ọṅụ, nihi na o lekwasịrị anya nebe Jehova nọ, bụ Chineke onye obi ụtọ. 1 Timoti 1:11 Onye ji mmekọrịta ya na Chineke kpọrọ ihe na-adị njikere ime ihe dị Jehova mma, na-aṅụrịkwa ọṅụ mgbe ọnwụnwa bịara. Nihi gịnị? Ọnwụnwa na-enye anyị ohere igosi na Setan bụ onye ụgha. Ọ na-eme ka anyị mụta ikwesị ntụkwasị obi, na-emekwa ka obi tọọ Nna anyị nke eluigwe ụtọ.Ilu 27:11;Jems 1:2, 3.11, 12. a Gịnị ka Pọl kwuru banyere ikike nghọta nke Onye Kraịst, gịnịkwa ka okwu e si sụgharịta ọzụzụ pụtara? b Olee otú a ga-esi azụ ahụ mmadụ ka o nwee ike ime egwuregwu mmega ahụ?11Onye chọrọ iji ofufe Chineke kpọrọ ihe ma bụrụ onye tozuru okè ga-azụ onwe ya azụ. Chee echiche ihe amaokwu Baịbụl a kwuru: Nri siri ike dịịrị ndị tozuru okè, ndị zụworo ikike nghọta ha azụ, site niji ya eme ihe, ịmata ihe dị iche nihe ziri ezi na ihe na-ezighị ezi. Ndị Hibru 5:14 Mgbe Pọl kwuru na anyị ga-azụ ikike nghọta anyị azụ, o yiri ka okwu Grik o ji dee ya ọ bụ okwu ndị Grik na-ekwukarị na narị afọ mbụ mgbe ha na-eme egwuregwu mmega ahụ, nihi na e nwere ike ikwu na okwu ahụ pụtara inweta ọzụzụ dị ka onye na-eme egwuregwu mmega ahụ. Ugbu a, chee echiche banyere ihe ọzụzụ dị otú ahụ pụtara.Onye na-eme egwuregwu mmega ahụ na-amụ ya amụ12Mgbe a mụrụ anyị, a zụghị ahụ anyị azụ. Dị ka ihe atụ, nwa ọhụrụ enweghị ike idebe aka ya na ụkwụ ya otu ebe. Nihi ya, ọ na-agba ụkwụ ya na aka ya lịka lịka, ọbụna kụọ onwe ya aka nihu, ya ewute ya ma ju ya anya. Ka ọ na-agba lịka lịka, ọ na-azụ ahụ ya nwayọọ nwayọọ. Nwatakịrị ahụ na-amụta igbe igbe, ịga ije, na ịgba ọsọ.Gịnịkwanụ banyereonye na-eme egwuregwu mmega ahụ? Mgbe ị hụrụ ya ka o ji obi ụtọ na-efeli elu ma na-atụgharị nelu nadaghị ada, ọ ga-edo gị anya na ọ zụrụ ahụ ya azụ ruo ọtụtụ afọ ka o nwee ike ime ya. Onye ahụ anọkataghị malite ime egwuregwu mmega ahụ. Ịmụta ya were ya ọtụtụ awa. Baịbụl kwuru na ọzụzụ nke ahụ dị otú ahụ bara ntakịrị uru. Ịzụ ikike nghọta anyị azụ nofufe anyị na-efe Chineke bara uru karịa1 Timoti 4:8.13. Olee otú anyị ga-esi azụ ikike nghọta anyị azụ?13Nakwụkwọ a, anyị atụleela ọtụtụ ihe ga-enyere gị aka ịzụ ikike nghọta gị azụ, nke ga-eme ka ị na-ekwesị ntụkwasị obi nebe Jehova nọ dị ka onye ji mmekọrịta gị na ya kpọrọ ihe. Chebara ụkpụrụ Chineke na iwu ya echiche ma kpee ekpere banyere ya mgbe ị na-eme mkpebi nihe ndị ị na-eme nụbọchị. Ná mkpebi niile ị chọrọ ime, jụọ onwe gị, sị: Olee iwu na ụkpụrụ Baịbụl ndị metụtara okwu a? Olee otú m ga-esi eme ha eme? Olee ihe m ga-eme ka obi tọọ Nna m nke eluigwe ụtọ? Ilu 3:5, 6;Jems 1:5 Mkpebi ọ bụla i si otú ahụ mee ga-eme ka ị zụkwuo ikike nghọta gị azụ. Ọzụzụ dị otú ahụ ga-enyere gị aka ịghọ onye ji mmekọrịta ya na Chineke kpọrọ ihe mgbe niile.14. Ọ bụrụ na anyị chọrọ ito eto nụzọ ime mmụọ, gịnị kwesịrị ịna-agụ anyị agụụ, ma olee ịdọ aka ná ntị anyị kwesịrị iburu nobi?14Ọ bụ ezie na mmadụ nwere ike iru ntozu okè, ito eto nụzọ ime mmụọ anaghị akwụsị akwụsị. Ọ bụ nri na-eme ka mmadụ na-eto eto. Ọ bụ ya mere Pọl ji kwuo, sị: Nri siri ike dịịrị ndị tozuru okè. Ihe dị mkpa ga-enyere gị aka iwuli okwukwe gị elu bụ iri nri ime mmụọ siri ike mgbe niile.Ka ị na-eme ihe ị na-amụta eme nụzọ ziri ezi, nke ahụ bụ amamihe, Baịbụl kwukwara, sị: Amamihe bụ isi. Nihi ya, eziokwu magburu onwe ya nke Nna anyị na-enye anyị kwesịrị ịna-agụ anyị ezigbo agụụ. Ilu 4:5-7;1 Pita 2:2 Nezie, inweta ihe ọmụma Chineke na amamihe ya ekwesịghị ime ka anyị dịrị mpako ma ọ bụ na-afụli onwe anyị elu. Anyị kwesịrị ịna-enyocha onwe anyị mgbe niile ka mpako ma ọ bụ àgwà ọjọọ ọzọ ghara ịbata nobi anyị ma gbanye mgbọrọgwụ. Pọl dere, sị: Na-anwalenụ ma ùnu nọ nokwukwe ahụ, na-anwapụtanụ ihe unu onwe unu bụ.2 Ndị Kọrịnt 13:5.15. Ọ bụrụ na anyị chọrọ ito eto nụzọ ime mmụọ, gịnị mere ịhụya ji dị mkpa?15E nwere ike iwucha ụlọ ma na-arụ ọrụ ndị ọzọ nime ya. Ilekọta ya na ịrụzi ya dị mkpa. E nwekwara ike ịgbakwụnye ọnụ ụlọ ndị ọzọ na ya ma ọ dị mkpa. Gịnị ka anyị kwesịrị ime ma ọ bụrụ na anyị chọrọ itozu okè ma bụrụ ndị ji mmekọrịta ha na Chineke kpọrọ ihe mgbe niile? Ihe mbụ bụ ịhụya. Anyị kwesịrị ịna-ahụkwu Jehova na Ndị Kraịst ibe anyị nanya. Ọ bụrụ na anyị enweghị ịhụya, amamihe anyị niile na ihe niile anyị na-eme ga-abụ ihe efudị ka ihe na-eme ụzụ na-enweghị isi na ọdụ. 1 Ndị Kọrịnt 13:1-3 Ọ bụrụ na anyị nwere ịhụya, anyị ga-aghọ Ndị Kraịst tozuru okè ma na-eto eto nụzọ ime mmụọ.TỤKWASỊ UCHE NOLILEANYA JEHOVA NYERE ANYỊ16. Olee ụdị echiche Setan na-eme ka ndị mmadụ nwee, oleekwa ihe Jehova nyere anyị nke ga-echebe anyị?16Ka anyị leba anya notu ihe ọzọ dị mkpa nọrụ iwu ụlọ ihe atụ ahụ ị na-arụ. Ọ bụrụ na ị chọrọ iwuli onwe gị elu dị ka ezi onye na-eso ụzọ Kraịst, i kwesịrị ịkpachara anya notú i si eche echiche. Ọ bụ Setan na-achị ụwa a. Ọ bụ aka ochie nime ka ndị mmadụ na-eche echiche ọjọọ, ghara inwe olileanya, na-enyo ndị ọzọ enyo ma bụrụ ndị ike ụwa gwụrụ. Ndị Efesọs 2:2 Echiche dị otú ahụ na-emebi okwukweOnye Kraịst otú ahụ ụtụ si emebi ụlọ e ji osisi wuo. Obi dị anyị ụtọ na Jehova nyere anyị ihe dị mkpa ga-echebe anyị, ya bụ, olileanya.17. Olee otú Okwu Chineke si gosi na olileanya dị mkpa?17Baịbụl kwuru ihe dị iche iche so nihe agha ime mmụọ ndị anyị kwesịrị iji na-alụso Setan na ụwa a ọgụ. Otu nime ihe agha ahụ dị mkpa bụ okpu agha, ya bụ, olileanya nke nzọpụta. 1 Ndị Tesalonaịka 5:8 Noge Baịbụl, onye agha ma na ya nwere ike ịnwụ nagha ma ọ bụrụ na o kpughị okpu agha. Ihe a na-ejikarị arụ okpu agha bụ ígwè a rụnyere nákwà siri ike ma ọ bụ nakpụkpọ anụ. Ọ na-eme ka ihe ọ bụla a kụrụ onye kpu ya nisi dapụ nemerụghị ya ezigbo ahụ. Olileanya ga-echebe echiche gị, otú ahụ okpu agha na-esi echebe isi mmadụ.18, 19. Olee ihe nlereanya Jizọs setịpụrụ ninwe olileanya, oleekwa otú anyị ga-esi eṅomi ya?18Jizọs setịpụrụ ihe nlereanya bụ isi ninwe olileanya. Cheta ihe o diri nabalị ikpeazụ ọ dịrị ndụ nụwa. Ezigbo enyi ya raara ya nye nihi akpịrị ego. Enyi ya nke ọzọ gọnahụrụ ya. Ndị ọzọ hapụrụ ya gbaa ọsọ. Ndị obodo ya jụrụ ya, na-eti mkpu ka ndị agha Rom taa ya ahụhụ ma gbuo ya. O doro anya na a nwara Jizọs ọnwụnwa karịrị ọnwụnwa ọ bụla a ga-anwa anyị. Gịnị nyeere ya aka?Ndị Hibru 12:2zara, sị: Nihi ọṅụ e debere nihu ya, o diri osisi ịta ahụhụ, leghara ihere anya, ọ nọdụwokwa ala naka nri nke ocheeze Chineke. Ọ dịghị mgbe Jizọs chefuru ọṅụ e debere nihu ya.19Olee ọṅụ e debere nihu Jizọs? Ọ ma na ọ bụrụ na ya atachie obi, na ya ga-eso mee ka e doo aha nsọ Jehova nsọ. Ọ ga-eme ka e nwee ihe ga-akacha egosi na Setan bụ onye ụgha. Ọ dịghị olileanya ọzọ nwere ike inye Jizọs ọṅụ ka nke ahụ! Ọ makwa na Jehova ga-agọzi ya nke ukwuu nihi ikwesị ntụkwasị obi, ya bụ, na obi ga-atọ ya ụtọ noge na-adịghị anya mgbe ọ ga-alakwuru Nna ya. Jizọs bu olileanya ahụ na-enye ọṅụ nobi noge niile ahụ ọ hụsiri anya.Anyị kwesịkwara ime otú ahụ. Anyị nwekwara ọṅụ e debere nihu anyị. Jehova kwanyeere onye ọ bụla nime anyị ùgwù nihi na o mere ka anyị nwee ihe ùgwù iso mee ka e doo aha ukwu ya nsọ. Anyị nwere ike igosi na Setan bụ onye ụgha ma ọ bụrụ na anyị ahọrọ Jehova dị ka Ọkaakaa ma nọrọ nịhụya Nna anyị nagbanyeghị ule na ọnwụnwa ndị nwere ike ịbịara anyị.20. Gịnị ga-enyere gị aka ịna-eche echiche ziri ezi ma na-enwe olileanya?20Ọ bụghị naanị na Jehova chọrọ ịkwụ ndị ohu ya kwesịrị ntụkwasị obi ụgwọ, kama, ime otú ahụ na-agụsi ya agụụ ike. Aịzaya 30:18;Malakaị 3:10 Ọ na-atọ ya ụtọ inye ndị ohu ya ihe ziri ezi nke na-agụ obi ha agụụ. Abụ Ọma 37:4 Nihi ya, ka obi gị dịsie ike nolileanya ahụ e debere nihu gị. Jụ echiche ọjọọ nke ụwa ochie Setan, nke bụ echiche rụrụ arụ ma gbagọọ agbagọ. Ọ bụrụ na ị chọpụta na mmụọ nke ụwa a abatawala nuche gị ma ọ bụ nobi gị, kpekusie Jehova ekpere ike ka o nye gị udo nke Chineke nke karịrị echiche niile. Udo ahụ Chineke na-enye ga-eche obi gị na ike iche echiche gị nche.Ndị Filipaị 4:6, 7.21, 22. a Olee olileanya magburu onwe ya na-atọ oké ìgwè mmadụ ahụ ụtọ? b Olee ihe kacha atọ gị ụtọ nolileanya Ndị Kraịst, gịnịkwa ka i kpebisiri ike ime?21Nke ahụ bụ olileanya magburu onwe ya i kwesịrị ịna-atụgharịnuche! Ọ bụrụ na i so noké ìgwè mmadụ ndị ga-esi noké mkpagbu ahụ pụta, chee echiche banyere ụdị ndụ ị ga-enweta noge na-adịghị anya. Mkpughe 7:9,14 O nwere ike isiri gị ike ugbu a ịghọta ụdị obi iru ala ị ga-enwe mgbe Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya na-anọkwaghị. A sị ka e kwuwe, ọ dị onye nime anyị ụwa Setan a rụrụ arụna-enyebeghịnsogbu? Mgbe nsogbu ahụ lara, ọ ga-abụ ihe ọṅụ ịrụ ọrụ ka ụwa ghọọ paradaịs mgbe Jizọs na otu narị puku na iri puku anọ na puku anọ, bụ ndị ga-eso ya chịa neluigwe, ga na-eduzi ụmụ mmadụ! Obi na-atọ anyị ezigbo ụtọ ugbu a ma anyị cheta na a ga-ewepụ ọrịa na nkwarụ niile, na anyị ga-anabata ndị anyị hụrụ nanya nwụrụ anwụ, na anyị ga-ebi ndụ otú Chineke chọrọ ka anyị na-ebi ndụ! Ka anyị na-eru izu okè, anyị ga-enweta ọbụna ngọzi ka nke ahụ, ya bụ, nkwa ahụ e kwere náNdị Rom 8:21, nke bụ nnwere onwe dị ebube nke ụmụ Chineke.22Jehova chọrọ ka i nwere onwe gị karịa otú ọ bụla i nwere ike ichetụdị nechiche. Ihe ga-eme ka i nweta nnwere onwe ahụ bụ irube isi. Ọ bụ na nke ahụ ekwesịghị ime ka ị gbalịsie ike ugbu a irubere Jehova isi kwa ụbọchị? Nihi ya, na-ewuli onwe gị elu nokwukwe gị nke kasị nsọ, ka ị nọrọ nịhụya Chineke ruo mgbe niile ebighị ebi!Isiokwu Ndị ỌzọOtú Anyị Ga-esi Na-akpaso Onye A Chụpụrụ nỌgbakọ ÀgwàỌ na-ewute anyị nke ukwuu ma a chụpụ onye ikwu anyị ma ọ bụ enyi anyị nọgbakọ nihi na o mere mmehie ma jụ ichegharị. Otú anyị si eme omume nihe Baịbụl kwuru nokwu a ga-egosi otú anyị hụruru Chineke nanya, gosikwa otú anyị jiruru mmekọrịta anyị na ya kpọrọ ihe.Ka anyị leba anya najụjụ ụfọdụ a na-ajụkarị nokwu a.Olee otú anyị ga-esi na-akpaso onye a chụpụrụ nọgbakọ àgwà?Baịbụl sịrị: Ka unu na onye ọ bụla a na-akpọ nwanna bụ onye na-akwa iko ma ọ bụ onye anyaukwu ma ọ bụ onye na-ekpere arụsị ma ọ bụ onye na-ekwujọ mmadụ ma ọ bụ onye aṅụrụma ma ọ bụ onye na-apụnara mmadụ ihe kwụsị ịdị na-akpakọ, ka unu na onye dị otú a ghara ọbụna irikọ ihe. 1 Ndị Kọrịnt 5:11 Baịbụl kwukwara banyere onye ọ bụla nke na-adịghị anọgide nozizi Kraịst, sị: Unu anabatala ya nebe obibi unu, unu ekelekwala ya. Nihi na onye kelere ya ekerewo òkè najọ ọrụ ya. 2 Jọn 9-11 Anyị na ndị a chụpụrụ nọgbakọ anaghị ekwurịta ihe banyere ofufe anyị, anyị na ha anaghịkwa emekọ ihe.Ụlọ NcheDecember 15, 1981, peeji nke 25, kwuru, sị: Ekele nkịtị pụrụ ịbụ nzọụkwụ mbụ nke pụrụ iduba ná nkwurịta okwu, na eleghị anya, ọbụna nịbụ enyi. Ị ga-achọ ịzọpụ nzọụkwụ mbụ dị otú a nebe onye a chụpụrụ achụpụ nọ?Ànyị kwesịrị nezie izere ndị a chụpụrụ nọgbakọ kpamkpam?Ee, nihi ọtụtụ ihe. Nke mbụ bụ na ọ na-egosi na anyị na-erubere Chineke na Okwu ya isi. Anyị anaghị erubere Jehova isi naanị mgbe ọ dịịrị anyị mfe, kama anyị na-erubekwara ya isi mgbe o siiri anyị ike ime otú ahụ. Ịhụya anyị hụrụ Chineke na-eme ka anyị na-erube isi niwu ya niile nihi na anyị ghọtara na ọ na-eme ihe ziri ezi, nweekwa ịhụya. Anyị ghọtakwara na iwu ya na-abara anyị ezigbo uru. Aịzaya 48:17;1 Jọn 5:3Ihe nke abụọ bụ na, ọ bụrụ na anyị na onye mere mmehie ma jụ ichegharị anaghị emekọ ihe, ọ ga-eme ka a ghara imerụ ofufe anyị, omume anyị, na nke ndị ọzọ nọ nọgbakọ, meekwa ka ọgbakọ nwee aha ọma. 1 Ndị Kọrịnt 5:6, 7 Ihe nke atọ bụ na, ọ bụrụ na anyị anọsie ike nụkpụrụ Baịbụl, o nwere ike ịbara onye ahụ a chụpụrụ nọgbakọ uru. Ọ bụrụ na anyị akwado ihe òtù ikpe kpere onye ahụ ikpe kpebiri, anyị nwere ike ime ka onye ahụ mere ihe ọjọọ chegharịa, nagbanyeghị na, ọ nabatabeghị mgbalị ndị okenye mere inyere ya aka. Ọ bụrụ na onye ahụ na ndị ọ hụrụ nanya anaghị emekọkwa ihe, o nwere ike ime ka anya doo ya, ya aghọta otú ihe ahụ o mere jọruru ná njọ, meekwa ihe o kwesịrị ime ka ya na Jehova dịghachi ná mma.Luk 15:17.Ọ bụrụkwanụ na a chụpụrụ onye ikwu anyị?Ya bụrụ otú ahụ, ezigbo mmekọrịta a na-enwe nezinụlọ nwere ike ime ka o siere anyị ike nezie irube isi niwu Chineke. Olee otú anyị kwesịrị isi na-emeso onye ikwu anyị a chụpụrụ nọgbakọ ihe? Nakwụkwọ a, anyị enweghị ike ilebacha anya nọnọdụ niile e nwere ike inwe, ma ka anyị leba anya nọnọdụ abụọ dị mkpa.Mgbe ụfọdụ, o nwere ike ịbụ na anyị na onye ezinụlọ anyị a chụpụrụ nọgbakọ ka bi notu ụlọ. Ebe ọ bụ na nchụpụ a chụpụrụ ya apụtaghị na a chụpụla ya nezinụlọ anyị, anyị na ya ka nwere ike ịna-eme ihe ndị a na-eme nezinụlọ kwa ụbọchị. Nagbanyeghị nke ahụ, ihe ahụ o mere gosiri na o kpebiela na ya achọghịzi iso ndị ezinụlọ ya kwere ekwe na-efe Chineke. Nihi ya, ndị ezinụlọ ya na-erubere Chineke isi agaghịzi ekwe ka o soro ha mee ihe ọ bụla metụtara ofufe Chineke. Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na onye ahụ a chụpụrụ nọgbakọ nọ nụlọ, ọ gaghị ekwu okwu mgbe ndị ezinụlọ ya na-amụ Baịbụl. Otú ọ dị, ọ bụrụ na onye ahụ ka bụ nwatakịrị, ọ ka bụ ọrụ dịịrị ndị mụrụ ya ịkụziri ya ihe na ịdọ ya aka ná ntị. Nihi ya, ndị nne na nna hụrụ ụmụ ha nanya nwere ike ịmụrụ nwatakịrị ahụ Baịbụl.Ilu 6:20-22;29:17.Mgbe ụfọdụ, o nwere ike ịbụ na anyị na onye ezinụlọ anyị a chụpụrụ nọgbakọ ebighị notu ụlọ. Ọ bụ ezie na e nwere ike inwe mkpa ezinụlọ ndị ga-eme ka anyị na ya nọkọọ mgbe ụfọdụ, anyị ekwesịghị ịna-enwe nnọkọ dị otú ahụ mgbe niile. Ndị Kraịst kwesịrị ntụkwasị obi, bụ ndị ikwu onye a chụpụrụ nọgbakọ, ekwesịghị ịchọwa ihe ha ga-ekogide aka ga-eme ka ha na onye ahụ na-emekọ ihe ma ọ bụrụ na ha na ya ebighị notu ụlọ. Kama nke ahụ, irubere Jehova na nzukọ ya isi ga-eme ka ha kwado ihe a Akwụkwọ Nsọ kwuru ka a na-achụpụ mmadụ nọgbakọ. Ọ bụrụ na ha eguzosie ike nebe Jehova nọ, ọ ga-abara onye ahụ mere ihe ọjọọ uru. O nwekwara ike inyere ya aka irite uru naka ná ntị ahụ a dọrọ ya.Ndị Hibru 12:11.Olee Mgbe Nwaanyị Kwesịrị Ikpuchi Isi Ya, nIhi Gịnịkwa?Olee mgbe nwaanyị bụ Onye Kraịst kwesịrị ikpuchi isi ya nihe metụtara ofufe Chineke, nihi gịnịkwa? Ka anyị leba anya nihe Pọl onyeozi dere site nike mmụọ nsọ banyere okwu a. Ọ na-enye anyị nduzi ga-enyere anyị aka ime ezi mkpebi ndị ga-ewetara Chineke otuto. 1 Ndị Kọrịnt 11:3-16 Pọl kwuru ụzọ ihe atọ anyị kwesịrị ilebara anya: 1ihenwaanyịna-emenke ga-achọ ka o kpuchie isi ya, 2ebe ọ nọnke ga-eme ka o kpuchie isi ya, nakwa 3ihe o bu nobinke ga-eme ka o kpuchie isi ya.Ihe ọ na-eme.Pọl kwuru ụzọ ihe abụọ ga-eme ka nwaanyị kpuchie isi ya, ya bụ, ikpe ekpere na ibu amụma. Amaokwu nke 4, 5 Nezie, ekpere bụ okwu anyị na-agwa Jehova dị ka onye anyị na-efe ofufe. Taa, ibu amụma bụ ozizi ọ bụla sitere na Baịbụl nke Onye Kraịst na-akụziri mmadụ. Ma, okwu Pọl ọ pụtara na nwaanyị kwesịrị ikpuchi isi ya mgbe ọ bụla ọ na-ekpe ekpere ma ọ bụ mgbe ọ na-akụzi eziokwu Baịbụl? Mbanụ. Ebe nwaanyị nọ na-ekpe ekpere ma ọ bụ na-akụzi ihega-ekpebi ma ọ ga-ekpuchi isi ya ma ọ bụ na ọ gaghị ekpuchi isi ya.Ebe ọ nọ.Pọl kwuru ụzọ ebe abụọ, ya bụ, nezinụlọ nakwa nọgbakọ. O kwuru, sị: Nwoke bụ isi nke nwaanyị. Nwaanyị ọ bụla nke na-ekpuchighị isi ya na-ekpe ekpere ma ọ bụ na-ebu amụma na-emenye isi ya ihere. Amaokwu nke 3,5 Nezinụlọ, Jehova mere ka di bụrụ onyeisi nwunye ya. Ọ bụrụ na nwaanyị akwanyereghị di ya ùgwù, ọ ga-emenye di ya ihere ma ọ rụọ ọrụ Jehova nyere di ya. Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na ọ ga-anọ nihu di ya duzie ọmụmụ Baịbụl, ọ ga-ekpuchi isi ya iji kwanyere di ya ùgwù. Ọ ga-eme otú ahụ ma è meela di ya baptizim ma ọ bụ na e mebeghị ya, ebe ọ bụ onyeisi ezinụlọ.Ọ bụrụ na ọ ga-anọ nihu nwa ya nwoke dị ntakịrị nke e merela baptizim kpee ekpere ma ọ bụ duzie ọmụmụ Baịbụl, ọ ga-ekpuchikwa isi ya, ọ bụghị nihi na nwatakịrị ahụ bụ onyeisi ezinụlọ, kama nihi ikike e nyere ndị nwoke e merela baptizim nọgbakọ Ndị Kraịst.Pọl kwuru banyere ọgbakọ, sị: Ọ bụrụ na o yiri ka onye ọ bụla na-arụ ụka nihi omenala ọ bụla ọzọ, anyị enweghị omenala ọzọ, ọgbakọ Chineke enweghịkwa. Amaokwu nke 16 Nọgbakọ Ndị Kraịst, ọ bụ ndị ikom e mere baptizim ka e mere ndị na-edu ndú. 1 Timoti 2:11-14;Ndị Hibru 13:17 Ọ bụ naanị ndị ikom ka a na-ahọpụta ịbụ ndị okenye na ndị ohu na-eje ozi, ndị Chineke nyere ọrụ ilekọta ìgwè atụrụ ya. Ọrụ 20:28 Ma, mgbe ụfọdụ, e nwere ọnọdụ ndị nwere ike ime ka a gwa nwaanyị bụ Onye Kraịst ka ọ rụọ ọrụ nwanna nwoke e mere baptizim kwesịrị ịrụ. Dị ka ihe atụ, o nwere ike ịdị mkpa ka o duzie nzukọ ozi ubi nihi na nwanna nwoke e mere baptizim anọghị ya. Ma ọ bụkwanụ, o nwere ike ịnọ nihu nwanna nwoke e mere baptizim duzie ọmụmụ Baịbụl ebe obibi e yiri eyi. Ebe ọ bụ na ihe ndị ahụ bụcha ọrụ ọgbakọ Ndị Kraịst na-arụ, ọ ga-ekpuchi isi ya iji gosi na ihe ọ na-arụ bụ ọrụ nwanna nwoke kwesịrị ịrụ.Naka nke ọzọ, e nwere ọtụtụ ihe a na-eme nofufe Ndị Kraịstndị ọ na-agaghị adị mkpa ka nwanna nwaanyị kpuchie isi ya. Dị ka ihe atụ, ọ dịghị mkpa ka o kpuchie isi ya mgbe ọ na-aza ajụjụ nọmụmụ ihe Ndị Kraịst, mgbe ya na di ya ma ọ bụ nwanna nwoke ọzọ e mere baptizim na-ezi ozi ọma site nụlọ ruo nụlọ, ma ọ bụkwanụ mgbe ya na ụmụ ya a na-emebeghị baptizim na-amụ ihe ma ọ bụ na-ekpe ekpere. Nezie, e nwere ike inwe ajụjụ ndị ọzọ. Ma ọ bụrụ na ọ dị ihe na-edoghị nwanna nwaanyị anya, o nwere ike imekwu nchọnchọ.Ọ bụrụ na o mechaa nchọnchọ, ma o doghị ya anya, ọ bụrụkwa na o kpebie ikpuchi isi ya nihi akọnuche ya dị ka e gosiri na foto dị na peeji a, ọ bụghị ihe ọjọọ.Ihe o bu nobi.Namaokwu nke 10, e kwuru ihe abụọ mere Onye Kraịst bụ nwaanyị kwesịrị iji kpuchie isi ya: Nwaanyị kwesịrị inwe ihe àmà nisi ya, nke na-egosi na ọ nọ nokpuru ndị ikom, nihi ndị mmụọ ozi. Buru ụzọ cheta ihe e kwuru, bụ, ihe àmà na-egosi na ọ nọ nokpuru ndị ikom. Nwaanyị ikpuchi isi ya na-egosi na ọ nabatara ikike Jehova nyere ndị ikom e mere baptizim nọ nọgbakọ. Ya mere, ọ na-egosi na ọ hụrụ Jehova Chineke nanya, na-erubekwara ya isi. Anyị ga-ahụ ihe nke abụọ mere ọ ga-eji ekpuchi isi ya nihe ọzọ e kwuru, bụ, nihi ndị mmụọ ozi. Olee otú isi nwaanyị kpuchiri si gbasa ndị mmụọ ozi dị ike?Ọ na-atọ ndị mmụọ ozi ụtọ ịhụ na ndị nọ ná nzukọ Jehova na-erubere Chineke isi, ma neluigwe ma nụwa. Ihe nlereanya ụmụ mmadụ na-ezughị okè na-abakwara ha uru nokwu banyere irube isi. A sị ka e kwuwe, ndị mmụọ ozi kwesịkwara irube isi ná ndokwa Jehova. Nke ahụ bụ ule ọtụtụ ndị mmụọ ozi dara noge gara aga. Jud 6 Ndị mmụọ ozi nwere ike ịhụ nwaanyịbụ Onye Kraịst maara ihe ma nwee ahụmahụ na ihe ọmụma karịa nwoke e mere baptizim nọgbakọ; nagbanyeghị nke ahụ, ya egosi na ya na-edo onwe ya nokpuru nwoke ahụ. Mgbe ụfọdụ, nwaanyị ahụ nwere ike ịbụ Onye Kraịst e tere mmanụ nke ga-emecha bụrụ otu nime ndị ha na Kraịst na-eketakọ ihe. Nwaanyị dị otú ahụ ga-emecha rụọ ọrụ karịrị nke ndị mmụọ ozi ma soro Kraịst chịa neluigwe. Nke ahụ bụ ezi ihe nlereanya ndị mmụọ ozi na-ahụ ugbu a! Neziokwu, ụmụnna nwaanyị niile nwere ihe ùgwù iji obi umeala gosi na ha na-erube isi site nido onwe ha nokpuru ndị ikom nihu ọtụtụ nde ndị mmụọ ozi kwesịrị ntụkwasị obi!Ikele Ọkọlọtọ, Ịtụ Vootu, na Ịrụ Ọrụ Na-abụghị Ọrụ AghaIkele Ọkọlọtọ.Ndịàmà Jehova kweere na ịkpọrọ ọkọlọtọ isiala ma ọ bụ ikele ya, nke a na-emekarị mgbe a na-abụ abụ e ji eto mba, bụ ife ya ofufe. Ha ghọtara na ime otú ahụ bụ ụzọ e si ekwu na nzọpụta dị naka obodo ma ọ bụ ndị ndú ya, ọ bụghị naka Chineke. Aịzaya 43:11;1 Ndị Kọrịnt 10:14;1 Jọn 5:21 Otu nime ndị ndú dị otú ahụ bụ Eze Nebukadneza, onye chịrị Babịlọn oge ochie. Eze ahụ dị ike chọrọ ime ka ndị mmadụ mata na ya bụ eze ukwu nakwa na ya ji okpukpe ya kpọrọ ihe. Nihi ya, o guzobere otu nnukwu ihe ọ kpụrụ ma nye ndị ọ na-achị iwu ka ha kpọọrọ ihe ahụ isiala mgbe a na-akụ egwú yiri abụ e ji eto mba. Ma, ndị Hibru atọ, bụ Shedrak, Mishak, na Abednego, ekweghị akpọrọ ihe ahụ isiala, nagbanyeghị na e kwuru na a ga-egbu ha.Daniel, isi nke 3.Noge anyị a, otu ọkọ akụkọ ihe mere eme, bụ Carlton Hayes, dere, sị: Ọkọlọtọ bụ ihe bụ isi e ji amata ndị kweere nịhụ mba nanya, bụrụkwa ihe bụ isi ha na-efe ofufe. Ndị ikom na-ekpupụ okpu ha ma e jiri ọkọlọtọ na-agafe; ndị na-ede abụ na-ede abụ e ji eto ọkọlọtọ. Ụmụaka na-abụkwa abụ e ji eto ya. O kwuru na ịhụ mba nanya yiri okpukpe nwere ụbọchị nsọ, dị ka abalị anọ nọnwa asaa bụ ụbọchị nsọ nobodo United States.O kwukwara na o nwere ndị dike a na-efe ofufe dị ka ndị nsọ, na ihu arụsị e weere na ọ bụ ụlọ nsọ. Notu ememme ọhaneze e mere na Brazil, onyeisi ndị agha kwuru, sị: A na-asọpụrụ ọkọlọtọ ma na-efe ya ofufe . . . otú ahụ anyị si efe ala nna anyị. Neziokwu, otu akwụkwọ nkà ihe ọmụma kwuru otu mgbe, sị: Ọkọlọtọ dị nsọ otú ahụ obe dị nsọ.Akwụkwọ ahụ kwuru noge na-adịbeghị anya na ihe a na-abụ nabụ e ji eto mba bụ ịhụ mba nanya. A na-ejikarị ya arịọ Chineke ka o duzie ma chebe ndị mmadụ ma ọ bụ ndị na-achị ha. Ya mere, ndị ohu Jehova adịghị iberiibe mgbe ha kwuru na ememme ịhụ mba nanya, bụ oge ndị mmadụ na-ekele ọkọlọtọ ma na-abụ abụ e ji eto mba, bụ ife ofufe. Neziokwu, mgbe otu akwụkwọ ndị America na-ekwu ihe mere ụmụaka Ndịàmà Jehova ji jụ ikele ọkọlọtọ ma ọ bụ ịbụ abụ e ji eto mba nụlọ akwụkwọ dị na United States, o kwuru, sị: Nikpe dị iche iche Ụlọ Ikpe Kacha Elu kpere, ha emechaala kweta na ikele ọkọlọtọ na ịbụ abụ e ji eto mba bụ ife ofufe.Ọ bụ ezie na ndị Jehova anaghị eso eme ememme ha ghọtara na o megidere Akwụkwọ Nsọ, ha anaghị egbochi ndị mmadụ ime ya. Ha na-akwanyere ọkọlọtọ ùgwù dị ka ihe na-anọchi anya mba. Ha na-erubekwara ndị ọchịchị isi, bụ ndị na-eje ozi dị ka ndị ozi Chineke. Ndị Rom 13:1-4 Nihi ya, Ndịàmà Jehova na-erube isi niwu Chineke nyere ka ha na-ekpe ekpere maka ndị eze na ndị niile nọ nọkwá dị elu. Ma ihe mere anyị ji eme ya bụ ka anyị wee na-ebi ndụ dị nwayọọ na nke dị jụụ ná nsọpụrụ Chineke zuru ezu na iji ihe kpọrọ ihe.1 Timoti 2:2.Ịtụ vootu mgbe a na-ahọpụta ndị ọchịchị.Ezi Ndị Kraịst anaghị egbochi ndị ọzọ ịtụ vootu. Ha anaghị emegide ntụliaka ọchịchị, ha na-asọpụkwara ndị ọchịchị. Ma ha anaghị etinye aka ma otu ma otu na ndọrọ ndọrọ ọchịchị obodo. Matiu 22:21;1 Pita 3:16 Gịnị ka Onye Kraịst kwesịrị ime ma ọ bụrụ na o bi nobodo ebe a na-amanye mmadụ ịtụ vootu ma ọ bụ nobodo a na-ele ndị na-agaghị ebe a na-atụ vootu anya ọjọọ gafee ókè? Cheta na Shedrak, Mishak, na Abednego gara na mbara ala Dura. Notu aka ahụ, Onye Kraịst nwere ike kpebie ịga ebeahụ a na-atụ vootu ma ọ bụrụ na akọnuche ya anabata ya. Otú ọ dị, ọ ga-akpachara anya ka ọ ghara itinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. O kwesịrị ichebara ụkpụrụ isii ndị a echiche:Ndị na-eso ụzọ Jizọs abụghị nke ụwa.Jọn 15:19.Ndị Kraịst na-anọchite anya Kraịst na Alaeze ya.Jọn 18:36;2 Ndị Kọrịnt 5:20.Ọgbakọ Ndị Kraịst kweere notu ihe, ọ bụkwa ịhụya yiri nke Kraịst jikọtara ha niile.1 Ndị Kọrịnt 1:10;Ndị Kọlọsi 3:14.Ihe onye ọchịchị mere dị ndị tụnyeere ya vootu nisi.Cheta ihe mere e ji kwuo ihe ahụ e dere na1 Samuel 8:5,10-18na1 Timoti 5:22.Mgbe ndị Izrel chọrọ ka e nye ha eze a na-ahụ anya, Jehova kwuru na ihe ahụ ha rịọrọ gosiri na ha ajụla Ya.1 Samuel 8:7.Ndị Kraịst kwesịrị inwe nkwuwa okwu mgbe ha na-agwa ndị mmadụ banyere ọchịchị Alaeze Chineke nagbanyeghị òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị ndị ahụ nọ.Matiu 24:14;28:19, 20;Ndị Hibru 10:35.Ịrụ Ọrụ Na-abụghị Ọrụ Agha.Nobodo ụfọdụ, ndị ọchịchị na-enye iwu na ndị jụrụ ịga agha ga-arụ ọrụ na-abụghị ọrụ agha ruo oge ụfọdụ. Ọ bụrụ na anyị achọọ ime mkpebi nụdị ihe ahụ, anyị kwesịrị ikpe ekpere banyere ya. Anyị nwekwara ike ịgwa ya Onye Kraịst ibe anyị tozuru okè ma jirizie akọnuche anyị kpebie ihe anyị ga-eme, dabere nihe anyị ghọtara.Ilu 2:1-5;Ndị Filipaị 4:5.Okwu Chineke gwara anyị ka anyị na-erubere ọchịchị na ikike dị iche iche isi dị ka ndị na-achị achị, ka anyị dịkwa njikere ịrụ ezi ọrụ ọ bụla, ka anyị nweekwa ezi uche. Taịtọs 3:1, 2 Anyị nwere ike iburu nke ahụ nuche jụọ onwe anyị, sị: Ọ bụrụ na m kweta ịrụ ọrụ ahụ, ọ ga-eme ka m tinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị ma ọ bụ nokpukpe ụgha? Maịka 4:3,5;2 Ndị Kọrịnt 6:16, 17 Ịrụ ọrụ a ọ ga-eme ka o siere m ike ịrụ ọrụ dịịrị m dị ka Onye Kraịst ma ọ bụ gbochie m ịrụtụdị ya arụ? Matiu 28:19, 20;Ndị Efesọs 6:4;Ndị Hibru 10:24, 25 Nakanke ọzọ, ịrụ ọrụ ahụ ọ ga-enye m ohere ịrụkwu ọrụ Ndị Kraịst, ma eleghị anya, ịbanye nozi oge niile?Ndị Hibru 6:11, 12.Ọ bụrụ na akọnuche Onye Kraịst ekwe ya ka ọ rụọ ọrụ na-abụghị ọrụ agha kama ịga mkpọrọ, Ndị Kraịst ibe ya ekwesịghị inye ya nsogbu. Ndị Rom 14:10 Ma, ọ bụrụ na o kpebiri na ya agaghị arụ ọrụ ahụ, ndị ọzọ ekwesịghịkwa inye ya nsogbu.1 Ndị Kọrịnt 10:29;2 Ndị Kọrịnt 1:24.Irighiri Ihe Ndị Si nỌbara na Otú E Si Awa Mmadụ AhụIrighiri Ihe Ndị Si nỌbara.E si nihe anọ bụ isi dị nọbara nweta irighiri ihe ndị si nọbara. Ihe anọ ndị ahụ bụ mkpụrụ ndụ na-acha uhie uhie, mkpụrụ ndụ na-acha ọcha, mkpụrụ ndụ nke na-eme ka ọbara kwụsị ịgba, na mkpụrụ ndụ bụ mmiri dị nọbara. Dị ka ihe atụ, mkpụrụ ndụ na-acha uhie uhie nwere ihe na-eme ka ahụ na-eto eto a gwakọtara ya na ikuku ndụ.A na-eji ihe ndị e nwetara na mkpụrụ ndụ a nke si nahụ mmadụ ma ọ bụ anụmanụ agwọ ndị ọbara na-adịghị nahụ ma ọ bụ ndị ọbara gbara nnukwu.Mkpụrụ ndụ bụ mmiri dị nọbara na-ebu mmiri ọgwụ ahụ a na-akpọhormone,nnu, ihe na-agbari nri, ihe na-edozi ahụ, na ihe ndị yiri ya. Ihe ndị ọzọ na-adị na ya bụ ihe ndị na-eme ka ọbara kwụsị ịgba, ihe ndị e ji alụso ọrịa ọgụ, na ihe ndị na-eme ka ahụ na-eto eto. O nwere ụdị ọrịa ọ ga-abụ mmadụ bute, ndị dọkịta asị ka a gbaa ya ọgwụ a na-akpọgamma globulin,nke e nwetara ná mkpụrụ ndụ bụ mmiri dị nọbara, nke si nahụ ndị na-anaghị arịa ụdị ọrịa ahụ. E nwere ike iji mkpụrụ ndụ na-acha ọcha na-adị nọbara mepụta ọgwụ ndị a na-akpọinterferonnainterleukin,bụ ndị a na-eji agwọ ọrịa ụfọdụ e butere na nje nakwa ọrịa kansa.Ndị Kraịst hà kwesịrị ikweta ka e jiri irighiri ihe ọ bụla si nọbara gwọọ ha ọrịa? Baịbụl ekwughị ihe niile banyere ya. Nihi ya, onye ọ bụla ga-eji akọnuche ya kpebie ihe ọ ga-eme nihu Chineke. Ụfọdụ ndị nwere ike ịjụ irighiri ihe niile sinọbara, nihi na iwu Chineke nyere ndị Izrel kwuru na ha ga-awụpụ ọbara ọ bụla si nahụ anụ ma ọ bụ nahụ mmadụ nala. Diuterọnọmi 12:22-24 Ndị ọzọ nwere ike ikwe ka e jiri irighiri ihe si nọbara gwọọ ha ọrịa, ma ha agaghị ekwe ka a mịnye ha ọbara ma ọ bụ isi ihe ndị dị nọbara. Obi ha nwere ike ịgwa ha na o nwere otú a ga-ekeriru irighiri ihe ndị si nọbara, ọ gaghị anọchikwa anya ndụ onye ahụ ọbara ahụ si nahụ ya.Mgbe ị na-ekpebi ma à ga-eji irighiri ihe ndị si nọbara gwọọ gị ọrịa, jụọ onwe gị, sị: M ghọtara na ọ bụrụ na achọghị m ka e jiri irighiri ihe ọ bụla si nọbara gwọọ m ọrịa, ọ pụtara na agaghị m anabata ọgwụ ndị nwere ihe ndị si nọbara, bụ ndị e ji alụso ọrịa ọgụ ma ọ bụ ndị na-eme ka ọbara kpụkọọ ma kwụsị ịgba? Ènwere m ike ịkọwara dọkịta m ihe mere m ji jụ ma ọ bụ kweta ka e jiri irighiri ihe ụfọdụ si nọbara gwọọ m ọrịa?Otú E Si Awa Mmadụ Ahụ.Ụfọdụ nime ụzọ ndị ahụ bụ ịgwa ọbara agwa na ichete ọbara. Otú e si agwa ọbara agwa bụ e wepụta ya nahụ onye ọrịa, a gbanye onye ahụ ọgwụ ndị na-eme ka ọbara mụbaa nahụ ma mechaa mịnyeghachi ya ọbara ahụ nahụ. Mgbe a na-echete ọbara bụ ma a na-awa mmadụ ahụ. E chetechaa ọbara ahụ, a zaa ya ma mịnyeghachi ya onye ahụ mgbe a wachara ya ahụ. Ebe ọ bụ na otú ndị dọkịta si eme ihe ndị a anaghị abụ otu, Onye Kraịst kwesịrị ịjụta dọkịta ya otú ọ chọrọ isi eme ya.Mgbe ị na-ekpebi ma ị ga-ekwe ka e si ụzọ ndị ahụ waa gị ahụ, jụọ onwe gị, sị: Ọ bụrụ na a ga-eme ka ọbara m si m nahụbanye nígwè ọrụ, ma eleghị anya, ya anọtụ anọtụ nígwè ọrụ ahụ, akọnuche m ọ ga-ekwe m ka m were ọbara ahụ dị ka nke nọ m nahụ, nke a na-ekwesịghị ịwụpụ nala? Diuterọnọmi 12:23, 24 Akọnuche m e ji Baịbụl zụọ ọ ga-enye m nsogbu ma ọ bụrụ na a mịrị ọbara m noge a na-agwọ m, gwaa ya ọgwụ ma mịnyeghachi ya nahụ m? Ọ bụrụ na achọghị m ka e jiri ọbara m gwọọ m ọrịa nụdị ọ bụla, m ghọtara na ọ pụtara na m gaghị ekwe ka a mịrị ọbara m gaa chọpụta ihe m na-arịa,na m gaghịkwa ekwe ka a mịpụta ya ma mechaa mịnyeghachi ya, ma ọ bụkwanụ ka e mee ka ọbara m si nahụ m na-abanye nígwè na-arụ ọrụ obi na akpa ume na-arụ ma mechaa banyeghachi m nahụ?Onye Kraịst ga-ekpebi otú a ga-esi eme ọbara ya ma a na-awa ya ahụ. Ọ ga-ekpebikwa otú a ga-esi eji ọbara ya chọpụta ihe ọ na-arịa, kpebiekwa ma à ga-amịrị ọbara ya, ma eleghị anya, gwaa ya ọgwụ ma mịnyeghachi ya nahụ ya.Kwụsị Igbo Onwe Gị Agụụ MmekọahụMmadụ igbo onwe ya agụụ mmekọahụ bụ àgwà na-adịghị Chineke mma. Ọ na-eme ka onye ahụ na-eche banyere naanị onwe ya nakwa ihe rụrụ arụ.Onye ahụ nwere ike na-ele ndị ọzọ anya dị ka ihe e ji enwe mmekọahụ, ya bụ, ihe e ji egbo agụụ mmekọahụ. Ọ naghị ele mmekọahụ anya dị ka ihe di na nwunye ji egosi na ha hụrụ ibe ha nanya, kama ọ na-ele ya anya dị ka ihe na-eme ka mmadụ nwee obi ụtọ nwa oge ma gboo agụụ mmekọahụ na-agụ ya mgbe ahụ. Ma agụụ ahụ ga-emecha gụwa ya. Neziokwu, mmadụ igbo onwe ya agụụ mmekọahụ anaghị eme ka akụkụ ahụ ya nwụọ nihe banyere ịkwa iko, adịghị ọcha, agụụ mmekọahụ na-ezighị ezi, kama ọ na-akpali ya akpali.Ndị Kọlọsi 3:5.Pọl onyeozi dere, sị: Ndị m hụrụ nanya, ka anyị sachapụ onwe anyị mmerụ niile nke anụ ahụ na nke mmụọ, wee mee ka ịdị nsọ anyị zuo okè negwu Chineke. 2 Ndị Kọrịnt 7:1 Ọ bụrụ na o siiri gị ike ime ihe ahụ Akwụkwọ Nsọ kwuru, ike agwụla gị. Jehova dị njikere mgbe niile ịgbaghara gị ma nyere gị aka. Abụ Ọma 86:5;Luk 11:9-13 Nezie, nagbanyeghị na o nwere ike ịbụ na ị na-eme ya mgbe ụfọdụ, obi nke na-ama gị ikpe na mgbalị ị na-eme ịkwụsị omume ahụ na-egosi na ị chọrọ ime ihe ọma. Chetakwa na Chineke karịrị obianyị, marakwa ihe niile. 1 Jọn 3:20 Ọ bụghị naanị mmehie anyị ka Chineke na-ahụ; ọ na-ahụ ihe niile banyere anyị. Ebe ọ ma ihe niile banyere anyị, ọ na-eji ọmịiko anụ arịrịọ anyị na-arịọsi ya ike ka o meere anyị ebere. Nihi ya, adala mbà niji obi umeala na-ekpeku Chineke ekpere, dị ka nwatakịrị na-agakwuru nna ya mgbe o nwere nsogbu. Jehova ga-eme ka i nwee akọnuche dị ọcha. Abụ Ọma 51:1-12,17;Aịzaya 1:18 Nezie, i kwesịrị ime ihe ahụ ị na-ekpe nekpere eme. Dị ka ihe atụ, ị ga-agbalịsi ike izere ihe ọ bụla na-akpali agụụ mmekọahụ nakwa ndị enyi ọjọọ.Ọ bụrụ na ọ dịrịghị gị mfe ịkwụsị igbo onwe gị agụụ mmekọahụ, biko kọọrọ nne gị ma ọ bụ nna gị bụ Onye Kraịst ma ọ bụkwanụ enyi gị hụrụ gị nanya, nke ji ofufe Chineke kpọrọ ihe.Ilu 1:8, 9;1 Ndị Tesalonaịka 5:14;Taịtọs 2:3-5.Ihe Baịbụl Kwuru Banyere Ịgba Alụkwaghịm na NkewaJehova chọrọ ka di na nwunye kwesị ntụkwasị obi mgbe niile nebe ibe ha nọ. Mgbe Jehova na-ejikọta nwoke mbụ na nwaanyị mbụ, ọ sịrị: Nwoke ga-arapara nahụ nwunye ya, ha ga-aghọkwa otu anụ ahụ. Jizọs Kraịst mechara kwughachi okwu ahụ ma gbakwụnye, sị: Ya mere, ihe Chineke kekọtara, mmadụ ọ bụla atọsala ya. Jenesis 2:24;Matiu 19:3-6 Nihi ya, Jehova na Jizọs na-ele alụmdi na nwunye anya dị ka njikọ nke naanị ihe ga-egbubi ya bụ mgbe otu nime ha nwụrụ. 1 Ndị Kọrịnt 7:39 Ebe alụmdi na nwunye bụ ihe dị nsọ,e kwesịghị iji ịgba alụkwaghịm eti epele. Nezie, Jehova kpọrọ ịgba alụkwaghịm nke Akwụkwọ Nsọ na-akwadoghị asị.Malakaị 2:15, 16.Olee ihe Akwụkwọ Nsọ kwuru nwere ike ime ka di na nwunye gbaa alụkwaghịm? Jehova kpọrọ ịkwa iko niile asị. Jenesis 39:9;2 Samuel 11:26, 27;Abụ Ọma 51:4 Nezie, otú ọ kpọruru ịkwa iko asị mere ka o kwuo na ọ bụ ihe ga-eme ka mmadụ gbaa di ya ma ọ bụ nwunye ya alụkwaghịm. Ị chọọ ịhụ ebe a kọwara ihe ịkwa iko pụtara, gụọIsi nke Itoolu, paragraf nke 7. Jehova kwuru na onye di ya ma ọ bụ nwunye ya kwara iko ga-ekpebi ma ya na ya hà ka ga-ebi, ka ọ ga-agba ya alụkwaghịm. Matiu 19:9 Nihi ya, ọ bụrụ na o kpebie ịgba di ya ma ọ bụ nwunye ya ahụ kwara iko alụkwaghịm, o meghị ihe Jehova kpọrọ asị. Otú ọ dị, ọgbakọ Ndị Kraịst anaghị agba mmadụ ume ịgba di ya ma ọ bụ nwunye ya alụkwaghịm. Nezie, e nwere ihe ndị nwere ike ime ka onye di ya ma ọ bụ nwunye ya kwara iko kpebie na ya agaghị agba ya alụkwaghịm, nke ka nke, ma ọ bụrụ na o ji obi ya dum chegharịa. Mee elu mee ala, ọ bụ ndị ahụ di ha ma ọ bụ nwunye ha kwara iko ga-ekpebi ma hà ga-agba alụkwaghịm. Ha ga-ejikwa isi ha buru ihe ọ bụla si na ya pụta.Ndị Galeshia 6:5.Nọnọdụ ụfọdụ ebeihe siri oké ike,ụfọdụ Ndị Kraịst ahapụla di ha ma ọ bụ nwunye ha ma ọ bụ gbaa ya alụkwaghịm nagbanyeghị na onye ahụ akwaghị iko. Mgbe ihe dị otú ahụ mere, Baịbụl kwuru na onye ahụ hapụrụ di ya ma ọ bụ nwunye ya ga-anọrọ nalụghị di ma ọ bụ nwunye, ma ọ bụghị otú ahụ, ka ha abụọ kpezie. 1 Ndị Kọrịnt 7:11 Onye Kraịst ahụ ekwesịghị ịga chọwa onye ọzọ ọ ga-alụ. Matiu 5:32 Ka anyị leba anya nọnọdụ ụfọdụ ebe ihe siri oké ike, nke mere ka ụfọdụ Ndị Kraịst kpebie ịhapụ di ha ma ọ bụ nwunye ha.Mmadụ ịkpachara anya jụ ilekọta ezinụlọ ya.Ezinụlọ nwere ike ịghọ ogbenye ọnụ ntụ, nahụghị tụrụ rachaa, nihi na di anaghị egboro ha mkpa ha nagbanyeghị na o nwere ego. Baịbụl kwuru, sị: Ọ bụrụ na onye ọ bụla adịghị egboro ndị ezinụlọ ya mkpa ha, ọ jụwo okwukwe anyị, jọkarịakwa onye na-ekweghị ekwe ná njọ. 1 Timoti 5:8 Ọ bụrụ na nwoke ahụekweghị agbanwe, nwunye ya nwere ike ikpebi ma ọ ga-anata akwụkwọ ga-enye ya ikike ịhapụ di ya ma chebe ya na ụmụ ya. Nezie, ndị okenye ọgbakọ kwesịrị ileru anya ala mgbe e boro Onye Kraịst ebubo na ọ kpachaara anya jụ ilekọta ezinụlọ ya. E nwere ike ịchụpụ onye kpachaara anya jụ ilekọta ezinụlọ ya nọgbakọ.Ịkụtara mmadụ isi aba okpu.Onye na-eme ihe ike nwere ike ịna-akụ di ya ma ọ bụ nwunye ya ihe ma mee ka ndụ ya na ọbụna ahụ ike ya nọrọ nihe ize ndụ. Ọ bụrụ na onye ahụ na-akụ di ya ma ọ bụ nwunye ya ihe bụ Onye Kraịst, ndị okenye ọgbakọ kwesịrị ịchọpụta ma ọ bụ eziokwu. E nwere ike ikwo iwe ọkụ na ịkụ mmadụ ihe chụpụ mmadụ nọgbakọ.Ndị Galeshia 5:19-21.Igbochi mmadụ ife Chineke ma otu ma otu.Mmadụ nwere ike na-egbochi di ya ma ọ bụ nwunye ya mgbe niile ife Chineke ma ọ bụ ọbụna si nụzọ ụfọdụ na-agbalị ịmanye ya ka o mebie iwu Chineke. Mgbe ụdị ihe ahụ mere, onye ahụ a na-eme otú ahụ ga-ekpebi ma otú ọ ga-esi erubere Chineke isi dị ka onye na-achị achị ọ bụ inweta ikike ịhapụ di ya ma ọ bụ nwunye ya.Ọrụ 5:29.Nọnọdụ ndị a niile anyị kwuru banyere ha, ọ dịghị onye kwesịrị ịgbalị ime ka onye a na-emegbu emegbu kweta ịhapụ di ya ma ọ bụ nwunye ya ma ọ bụkwanụ mee ka o kweta ka ya na ya biri. Ọ bụ ezie na ndị enyi jí ofufe Chineke kpọrọ ihe nakwa ndị okenye nwere ike inye nkwado na ndụmọdụ si na Baịbụl, ha enweghị ike ịmata ihe niile na-eme netiti di na nwunye. Ọ bụ naanị Jehova na-ahụ ihe niile na-emenụ. Nezie, ọ bụrụ na Onye Kraịst etinye nsogbu ezinụlọ ya nnu na ose iji hapụ di ya ma ọ bụ nwunye ya, ọ gaghị abụ ịkwanyere Chineke ma ọ bụ alụmdi na nwunye ùgwù. Jehova ma nkata ọ bụla mmadụ kpara iji hapụ di ya ma ọ bụ nwunye ya, nagbanyeghị otú o nwere ike isi gbalịa izochi ya. Neziokwu, ihe niile gba ọtọ, gherekwa oghe nanya onye ahụ anyị ga-aza ajụjụ. Ndị Hibru 4:13 Ma ọ bụrụ na ọnọdụ ahụ ajọbiga njọ ókè ruo ogologo oge, ọ dịghị onye kwesịrị ịta Onye Kraịst mechara kpebie ịhapụ di ya ma ọ bụ nwunye ya ụta. Mee elu mee ala, anyị niile ga-eguzo nihu oche ikpe nke Chineke.Ndị Rom 14:10-12.Idozi Esemokwu nOkwu EgoPọl onyeozi kwuru banyere ụmụnna ndị kpọpụrụ ibe ha nụlọ ikpe ná1 Ndị Kọrịnt 6:1-8. O wutere ya na ụfọdụ Ndị Kraịst nọ na Kọrịnt na-akpọ ụmụnna ha aga nụlọikpe nihu ndị ajọ omume. Amaokwu nke 1 Pọl kwuru ezigbo ihe mere Ndị Kraịst na-ekwesịghị iji kpọpụ ibe ha nụlọikpe ndị ụwa kama dozie esemokwu ahụ nọgbakọ. Ka anyị leba anya nihe ụfọdụ mere o ji nye ndụmọdụ ahụ si nike mmụọ nsọ. Anyị ga-elebakwa anya nọnọdụ ụfọdụ ndị ndụmọdụ ahụ na-agbasachaghị.Ọ bụrụ na anyị na Onye Kraịst ibe anyị esee okwu nihi ego, ihe mbụ anyị ga-agbalị ime bụ iji ntụziaka Jehova nyere dozie ya, ọ bụghị ime ihe anyị chere. Ilu 14:12 Dị ka Jizọs kwuru, ọ kacha mma idozi esemokwu ngwa ngwa tupu okwu arịwa ibe ya elu. Matiu 5:23-26 Ma, ọ dị mwute na ụfọdụ Ndị Kraịst na-esegide okwu, buru ya gawa ụlọikpe ndị ụwa. Pọl kwuru, sị: Ọ pụtara na e meriwo unu ebe ọ bụ na unu na-akpụpụ ibe unu nụlọikpe. Nihi gịnị? Otu nime ihe kpatara ya bụ na o nwere ike iwetara ọgbakọ na Chineke anyị na-efe aha ọjọọ. Ya mere, anyị kwesịrị icheta na Pọl jụrụ, sị: Gịnị mere unu ekweghị ka e rigbuo unu?Amaokwu nke 7.Pọl kwukwara na Chineke nyere ọgbakọ ntụziaka dị mma a ga-eji na-edozi ọtụtụ esemokwu. Eziokwu Akwụkwọ Nsọ ndị okenye maara mere ka ha bụrụ ndị maara ihe. Pọl kwukwara na ndị okenye nwere ike ikpeziri nwanna na nwanna nokwu ikpe metụtara ndụ a. Amaokwu nke 3-5 Jizọs kwuru ụzọ atọ e kwesịrị isi edozi esemokwu ndị metụtara mmehie dị oké njọ, dị ka nkwutọ na igwu wayo: nke mbụ bụ mmadụ abụọ ahụ ịgbalị idozi ya naanị ha; nke abụọ bụ ịkpọrọ otu onye akaebe ma ọ bụ abụọ, ma ọ bụrụ na ha edozilighị ya nonwe ha; nke atọ abụrụ ịkọrọ ya ndị okenye ọgbakọ ma ọ bụrụ na ụzọ nke abụọ ahụ adabaghị.Matiu 18:15-17.Nezie, ndị okenye ọgbakọ abụghị ndị ọkàiwu ma ọ bụ ndị ọchụ nta ego. Ọrụ ha abụghịkwa inye ndụmọdụ ka à ga-asị na ha bụ ndị ọkàiwu na ndị ọchụ nta ego. Ha anaghị enye iwu otú a ga-esi edozi esemokwu ego netiti nwanna na nwanna. Kama nke ahụ, ha na-agbalị inyere ndị ahụ na-ese okwu aka ime ihe Akwụkwọ Nsọ kwuru ma kpezie. Ọ bụrụ na okwu ahụ siri ike, ndị okenye nwere ike ịkọrọ ya onye nlekọta sekit ma ọ bụ alaka ụlọ ọrụ nke Ndịàmà Jehova. Ma e nwere ọnọdụ ndị ndụmọdụ ahụ Pọl nyere na-agbasachaghị. Olee ụfọdụ nime ha?Mgbe ụfọdụ, ịgba mmadụ akwụkwọ nwere ike ịbụ ime ihe iwu kwuru iji mee ka udo chịa nebughị ihe ọjọọ nobi. Dị ka ihe atụ, o nwere ike ịbụ na ịgba mmadụ akwụkwọ bụ naanị otú mmadụ ga-esi enweta ikike ịgba alụkwaghịm, ikike ịkpọrọ nwa, inweta ego e kwesịrị ịkwụ di ma ọ bụ nwunye a gbara alụkwaghịm, inweta ego ịnshọransị, ịbụ onye a gụnyere ná ndị a ga-akwụ ụgwọ ma ụlọ ọrụ daa, na inweta ihe e kere nékpé. O nwerekwa ike ịdị mkpa mgbe ụfọdụ ka nwanna a gbara akwụkwọ gbagwara onye ahụ akwụkwọ iji chebe onwe ya nụlọikpe.Ọ bụrụ na e jighị obi ọjọọ gbaa akwụkwọ ahụ, o nwere ike ịbụ na o mebighị ndụmọdụ Pọl nyere site nike mmụọ nsọ.Otú o sina dị, mkpa Onye Kraịst kwesịrị ịbụ ido aha Jehova nsọ na ime ka udo na ịdị notu dịrị nọgbakọ. Ihe bụ isi e ji mara ndị na-eso ụzọ Kraịst bụ ịhụya ha, ịhụya adịghịkwa achọ ọdịmma nke ya.1 Ndị Kọrịnt 13:4, 5;Jọn 13:34, 35.Mkpo Azụ Azụ nke Akwụkwọ AOlee otú ị ga-esi egosi na ị hụrụ Chineke nanya nezie?Olee otú ị ga-esi amata mgbe ị ga-atụkwasị akọnuche gị obi?Gịnị ka ụdị ndị enyi gị na ha na-akpa na-egosi banyere gị?Gịnị mere otú i si ele ndị isi anya ji emetụta otú Chineke si ele gị anya?Gịnị mere irube isi nụkpụrụ Chineke nyere banyere omume ọma ji bụrụ maka abamuru gị?Olee otú ị ga-esi enweta obi ụtọ nọrụ gị?Gịnị ga-enyere gị aka inwekwu ọchịchọ irubere Jehova isi? 