 Ụlọ Nche Febụwarị 1, 2014  Agha nke Ghasasịrị ỤwaIsiokwu Ndị Dị nAkwụkwọ AAgha nke Ghasasịrị ỤwaOtu narị afọ gara aga, ọtụtụ ụmụ okorobịa hapụrụ ụlọ ha gawa agha. Ha ji obi ha niile gawa agha ahụ maka na ihe na-ewu mgbe ahụ bụ na nwa okorobịa ọ bụla kwesịrị ịlụrụ ala nna ya ọgụ. Otu onye Amerịka nke so gaa agha ahụ nafọ 1914 dere, sị: Obi dị m ezigbo ụtọ na m na-aga agha a.Ma mgbe obere oge gafere, ihe ha tụrụ anya ya abụghịzi ihe ha hụrụ nihi na agha ahụ bidoro kpawa ha ezé. E nweghị onye ma na ndị agha ga-alụ agha ahụ na Beljọm nakwa na Frans ruo ọtụtụ afọ. Noge ahụ, a na-akpọ agha ahụ Agha Ukwu. Ma, a na-akpọzi ya agha ụwa nke mbụ.Otu ihe mere e ji kpọọ ya agha ukwu bụ na o riri isi ọtụtụ ndị. Ụfọdụ akwụkwọ kwuru na agha ahụ gburu nde mmadụ iri, merụọkwa nde mmadụ iri abụọ ahụ. Ihe ọzọ mere o ji bụrụ agha ukwu bụ na e nwere ọtụtụ ihe a gaara eme ka a ghara ịlụ agha ahụ, ma e meghị ha. Ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị nọ na Yurop akwụsịghị ọgba aghara e nwere na Yurop, mgbe ha na-amatala ihe na-emenụ, agha ebirila ọkụ nebe niile nụwa. Nke ka nke bụ na Agha Ukwu ahụ kpara ụwa aka ọjọọ. Mkpamkpa ọ kpara nụwa ka na-enye ụmụ mmadụ nsogbu taa.OTÚ AGHA ỤWA NKE MBỤ SI BIRI ỌKỤ NEBE NIILEIhe kpatara agha ụwa nke mbụ ahụ bụ na ụfọdụ ndị mere ihe ha na-ekwesịghị ime. Otu akwụkwọ kwuru na ndị na-achị Yurop amaghị na ihe ha kpebiri ime nafọ 1914 ga-eme ka njinji jie nụwa.The Fall of the DynastiesThe Collapse of the Old Order 1905-1922.Mba ndị na-akpa ike na Yurop malitere ịlụso ibe ha agha mgbe e gbuchara onye kwesịrị ịnọchi eze ndị Ọstria. Ụbọchị ole na ole agha ahụ malitere, a jụrụ onyeisi ala Jamanị ihe kpatara agha ahụ. Ọ zara ná mwute, sị: Ònye makwanụ?Mgbe ndị ọnụ na-eru nokwu na Yurop kpebiri ihe ha chọrọ ime, ha amaghịdị nsogbu ọ ga-akpatara ndị mmadụ. Ma mgbe obere oge gafere, anya meghere ndị agha ahụ nọ nọgbọ agha. Ha chọpụtara na ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị ha emeghị ihe ha kwesịrị ime nakwa na ndị ụkọchukwu ha ghọgburu ha. Ha chọpụtakwara na ndị ọchịagha ha duhiere ha. Olee otú o si bụrụ na a ghọgburu ha ma duhie ha?Ha chọpụtara na ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị ha emeghị ihe ha kwesịrị ime nakwa na ndị ụkọchukwu ha ghọgburu ha. Ha chọpụtakwara na ndị ọchịagha ha duhiere haNdị ndọrọ ndọrọ ọchịchị hakwere ha nkwa na agha ahụ ga-eme ka ụwa ka mma. Onyeisi ala Jamanị kwuru, sị: Ihe mere anyị ji alụ agha a bụ ka udo dịrị nala anyị ka ụlọ ọrụ anyị nwee ike ịna-arụpụta ihe, ka ihe ndị anyị ketara naka ndị nna nna anyị ghara ifu ọhịa nakwa ka ihe kara anyị mma nọdịnihu. Noge ahụ, onyeisi ala Amerịka, bụ Woodrow Wilson, kwuru na ihe mere e ji alụ agha ahụ bụ na ọ ga-eme ka e nwee ọchịchị onye kwuo uche ya nebe niile nụwa. Na Briten, ndị mmadụ chere na agha ahụ bụ agha ga-eme ka agha niile bie. Ma, ihe niile a ha tụrụ anya ha enweghị nke nwere isi.Ndị ụkọchukwuji obi ha niile kwado agha ahụ. Otu akwụkwọ kwuru na ndị ụkọchukwu, bụ ndị kwesịrị ịkụziri ndị mmadụ okwu Chineke, gbara ndị mmadụ ume ka ha gaa agha. Agha ahụ mere ka ndị mmadụ kpọọ ibe ha asị. Ndị ụkọchukwu mere ka ndị mmadụ kpọkwuo ibe ha asị kama ime ka ha hụ ibe ha nanya. Otu akwụkwọ nke kọrọ ihe mere noge ahụ sịrị na ndị ụkọchukwu na ndị pastọ emeghị ka ndị mmadụ ghọta na ha kwesịrị iji ofufe Chineke kpọrọ ihe karịa ala nna ha. Ọtụtụ ndị ụkọchukwu mere ihe kaara ha mfe. Ha sịrị na mmadụ ịbụ Onye Kraịst na onye ahụ ife ala nna ya bụ otu ihe. Ha gbara ndị agha ahụ ume ka ha gburịta ibe ha naha Onye nzọpụta ha nagbanyeghị chọọchị onye nke ọ bụla nime ha na-aga.Ndị ọchịaghaha kwere ha nkwa na ọ gaghị egbu oge ha emerie ndị iro ha. Ma, ihe agaghị otú ha kwuru. Noge na-adịghị anya, o doro ndị agha ahụ anya na o nweghị ndị ga-emeri ibe ha nagha ahụ. Mgbe obere oge gafere, ọtụtụ nde ndị agha hụsiri anya nọgbọ agha. Otu nwoke nke kọrọ ihe mere noge ahụ sịrị na e nwere ike ikwu na mmadụ atatụbeghị ụdị ahụhụ ndị agha ahụ tara. Nagbanyeghị na ọtụtụ ndị nọ na-anwụ nagha ahụ, ndị ọchịagha nọ na-akpọga ọtụtụ ndị agha ha nọgbọ agha ka ha kwawa mgbọ. Nke a mere ka ọtụtụ ndị agha bido inupụrụ ndị ọchịagha ha isi.Olee nsogbu agha ụwa nke mbụ ahụ kpataara ndị mmadụ? E nwere otu akwụkwọ nke kọrọ ihe otu nwoke so gaa agha ahụ kwuru. Ọ sịrị na agha ahụ ghasasịrị otú ndị mmadụ si eche echiche na otú ha si akpa àgwà. Agha ahụ lakwara ọchịchị obodo ụfọdụ niyi. Ọ kpatara ọtụtụ nsogbu ndị ọzọ mere ka e gbuo ọtụtụ ndị mmadụ otú a na-egbutụbeghị. Mgbe agha ahụ biri, ndị mmadụ bidoziri na-agba abụbọ ọrụ ma na-eme ngagharị iwe ka a gbanweere ha ndị ọchịchị.Gịnị mere agha ahụ ji ghasaa ọtụtụ ihe nụwa? Agha ahụ ọ dapụtara nonwe ya, ka ò nwere ihe ọzọ kpatara ya? Azịza ajụjụ ndị a hà nwere ike inyere anyị aka ka anyị mata ihe ndị ga-eme nọdịnihu?Onye Na-akpata Agha na AhụhụNabalị iri na otu nọnwa Nọvemba afọ 1918, Agha Ụwa nke Mbụ biri. Ndị mmadụ hapụrụ ahịa ha na ọrụ ha gaa nokporo ụzọ na-agba egwú. Ma mgbe obere oge gafere, ha kwụsịrị ịṅụrị ọṅụ nihi na ihe ka agha ahụ njọ bidoziri ime.Nọnwa Jun afọ 1918, otu ajọ ọrịa na-efe efe a kpọrọ inflenza malitere igbu ndị mmadụ nọgbọ agha dị na Frans. Mgbe obere oge gafere, ọrịa ahụ gburu ndị mmadụ ka ọkụkọ. Dị ka ihe atụ, nime ọnwa ole na ole, ndị agha Amerịka ọrịa ahụ gburu na Frans karịrị ndị agha ụwa nke mbụ riri isi ha. Mgbe agha ahụ biri, ụfọdụ ndị agha bu ọrịa ahụ lọta nobodo ha. Ọrịa ahụ esizie otú ahụ gbasaa ebe niile nụwa.Ihe ọzọ kpara ndị mmadụ ezé mgbe agha ahụ biri bụ agụụ na ihe isi ike. E nwere ụkọ nri nọtụtụ mba ndị dị na Yurop mgbe agha ahụ biri nafọ 1918. Mgbe ọ na-erule afọ 1923, ego ndị Jamanị enwekwaghị ihe e ji ya azụta nahịa. Mgbe afọ isii gafere, ihe isi ike bidoro ịnyụ onye ukwu na onye nta anya nebe niile nụwa. Nafọ 1939, agha ụwa nke abụọ malitere. E nwere ike ikwu na ọ bụ ihe mere nagha ụwa nke mbụ kpatara agha ụwa nke abụọ. Ma, gịnị kpatara nsogbu niile a?IHE A GA-EJI AMATA OGE IKPEAZỤAmụma ndị e buru na Baịbụl na-eme ka anyị ghọta ihe kpatara ihe ụfọdụ ji eme nụwa. Ọ na-emekwa ka anyị ghọta ihe kpatara Agha Ụwa nke Mbụ. Jizọs Kraịst kwuru na oge ga-abịa mgbe mba ga-ebuso mba ọzọ agha, e nweekwa ụkọ nri na ọrịandị na-efe efe nebe dị iche iche nụwa. Matiu 24:3,7;Luk 21:10, 11 Ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya na a ga-eji nsogbu ndị ahụ mata oge ikpeazụ. Akwụkwọ Mkpughe mere ka ihe ahụ Jizọs kwuru dokwuo anya. O kwuru na ọ bụ agha a lụrụ neluigwe mere ka nsogbu ju nụwa.Gụọ igbe isiokwu ya bụAgha A Lụrụ nỤwa na nke A Lụrụ nEluigwe.Akwụkwọ Mkpughe kwukwara gbasara ịnyịnya anọ na ndị na-agba ha. Atọ nime ndị ahụ na-agba ịnyịnya nọchiri anya agha, ụkọ nri, na ọrịa ndị na-efe efe Jizọs kwuburu okwu ha. Gụọ igbe isiokwu ya bụỊnyịnya Anọ na Ndị Na-agba Ha Hà Na-awụ Ọsọ nEziokwu? O doro anya na agha ụwa nke mbụ mere ka oge nsogbu malite nụwa. Nsogbu ka na-akpakwa ndị mmadụ ezé. Baịbụl gosikwara na ọ bụ Setan kpatara nsogbu niile ahụ. 1 Jọn 5:19 Ma, à ga-ahapụ ya ka ọ kpara ike na-aga?Akwụkwọ Mkpughe gwakwara anyị na oge Setan nwere dị mkpirikpi. Mkpughe 12:12 Ọ bụ ya mere iwe ji ju ya obi, ya ana-akpatara ụmụ mmadụ ọtụtụ nsogbu nụwa. Ma, ọtụtụ nsogbu ndị a anyị na-ahụ gosikwara na oge Setan nwere agwụla agwụ.A GA-EBIBI ỌRỤ EKWENSUNeziokwu, Agha Ụwa nke Mbụ ghasara ụwa. O mere ka e bido ịlụ agha aghara aghara. O mekwara ka ndị mmadụ kwụsị ịtụkwasị ndị ọchịchị obi, meekwa ka ha na-eme ngagharị iwe ka a gbanweere ha ndị ọchịchị. Ihe ọzọ bụ na o gosiri na a chụdatala Setan nụwa. Mkpughe 12:9 Ebe Setan ma na oge ya agwụla agwụ, o bidoro ịkpa ike nụwa. Ọ bụ mgbe oge ya ga-agwụ ka nsogbu niile Agha Ụwa nke Mbụ buteere ụmụ mmadụ ga-akwụsị.Amụma ndị e buru na Baịbụl kwesịrị ime ka obi sie anyị ike na Eze anyị nọ neluigwe, bụ Jizọs Kraịst, ga-ebibi ọrụ Ekwensu noge na-adịghị anya. 1 Jọn 3:8 Ọtụtụ nde mmadụ na-ekpe ekpere ka Alaeze Chineke bịa. Ì so ná ndị na-ekpe ekpere a? Alaeze ahụ ga-eme ka ndị niile na-efe Chineke hụ mgbe uche Chineke ga-eme nụwa, ọ bụghị uche Setan. Matiu 6:9, 10 Mgbe Alaeze Chineke ga-achịwa ụwa, a gakwaghị enwe agha ọ bụla nụwa, ma ya fọdụzie agha zuru ụwa ọnụ. Abụ Ọma 46:9 Ọ ga-adị mma ka ị mụtakwuo gbasara Alaeze Chineke nihi na nke a ga-eme ka i jiri anya gị hụ mgbe udo ga-adị ebe niile nụwa.Aịzaya 9:6, 7.Baịbụl Na-agbanwe Ndụ Ndị MmadụNDỤ M BIRI NA MBỤ:A mụrụ m nobodo Riga, nke bụ isi obodo Latvia. Ọ bụ mama m zụrụ mụ na nwanne m nwaanyị. Mama m bụ onye Katọlik. Ma, naanị mgbe anyị na-aga chọọchị bụ ma e mewe ememme nụlọ ụka. Kemgbe ụwa m, ama m na e nwere onye ka mmadụ niile ike. Ma, mgbe m na-eto okorobịa, e nwere ihe ndị ọzọ ka m mkpa.Mgbe m ka bụ nwata, mama m chọpụtara na enwere m anya nkà. Ọ na-abụ m hụ ihe dị ka redio, mụ atụsasịa ya. E mechaa, mụ edoziekwa ya. Obi anaghị ekwe mama m ịhapụ naanị m nụlọ nihi na ọ ma na e nwere ọtụtụ ihe m nwere ike ịtụsasị. Ihe o meziri bụ ịzụtara m ihe e ji akụziri ụmụaka ihe nke e ji ígwè rụọ. Ọ na-atọ m ụtọ iji ya rụọ ihe a chọrọ ka e jiri ya rụọ, e mechaakwa, mụ atụsasịa ya. Ihe ọzọ masịkwara m noge ahụ bụ ịgba ọgba tum tum. Mama m denyere aha m nebe a na-amụ otú e si agba ọgba tum tum. M malitere iji obere ọgba tum tum asọ mpi. Emechakwara m gbawa nnukwu ọgba tum tum.Ebe ọ bụ na m na-amụtakarị ihe ngwa ngwa, amụtara m ịgba ọgba tum tum ahụ nke ọma nagbanyeghị na ụdị egwuregwu a nwere ike igbu mmadụ ma ọ bụ merụọ ya ahụ. Nasọmpi ndị ọgba tum tum nwere na Latvia, m meriri ugboro atọ. M merikwara ugboro abụọ noge ndị ọgba tum tum si mba Lituenia, Estonia, na Latvia sọrọ mpi.OTÚ BAỊBỤL SI GBANWEE NDỤ M:Noge ahụ m na-agba ọgba tum tum, enyi m nwaanyị m mechara lụọ na Ndịàmà Jehova malitere ịmụ Baịbụl. Aha enyi m nwaanyị ahụ bụ Evija. Otú ya na Ndịàmà Jehova si malite ịmụ Baịbụl bụ na ọ gụrụ akwụkwọ ha ma zigara ha ozi ka ha bịa mụwara ya Baịbụl. Noge na-adịghị anya, Ndịàmà Jehova abụọ bịara, ha na ya ebido ịmụ Baịbụl. Enweghị m nsogbu na ọ na-amụ Baịbụl. Ma noge ahụ, enwechaghị m mmasị nihe gbasara okpukpe.Ndịàmà Jehova ahụ mechara gwa m ka m bịa soro ha mgbe ha na Evija na-amụ Baịbụl. Ekwetara m, ihe ha kwuru tọkwara m ụtọ. Ihe kacha metụ m nobi bụ nkwa Chineke kwere na Baịbụl na ọ ga-eme ka ụwa ghọọ paradaịs. Dị ka ihe atụ, ha gosiri m ihe e derenAbụ Ọma 37:10, 11. Ebe ahụ kwuru, sị: Noge na-adịghị anya, onye ajọ omume agakwaghị anọ; ị ga-elekwa anya nebe ọ na-anọ, ma ọ gaghị anọ ya. Ma ndị dị umeala nobi ga-enweta ụwa, ha ga-enwekwa obi ụtọ dị ukwuu nihi udo nke zuru ebe niile. Nkwa ahụ metụrụ m nobi.M mụkwuru gbasara Chineke, mụ achọpụta na ọtụtụ ihe ndị chọọchị na-akụzi abụghị eziokwu. Ihe ndị m na-amụta na Baịbụl mere m obi ụtọ nihi na ihe Baịbụl na-ekwu doro m anya, bụrụkwa eziokwu.Baịbụl ahụ m na-amụ mere ka m ghọta na Jehova ejighị ndụ egwu egwu. Abụ Ọma 36:9 Ihe a m mụtara mere ka m chebara ọgba tum tum m na-agba echiche. Achọghịzi m iji ndụ m egwuri egwu. Achọrọ m iji ya na-enye Jehova otuto. Aha m a na-anụ ebe niile na otú ndị mmadụ si eto m na obi ụtọ m na-enweta ma m gbawa ọgba tum tum abụghịzi mkpa m.Ihe m mụtara na Baịbụl mere ka m ghọta na ọ bụ Jehova nyere m ndụ nakwa na m kwesịrị iji ndụ m mee ihe dị ya mmNafọ 1996, agara m mgbakọ Ndịàmà Jehova e mere nobodo Talin, nke dị nEstonia. Ndị si mba dị iche iche bịara ya. Ebe anyị nọ mee mgbakọ ahụ dị nso námá egwuregwu m nọrọla ọtụtụ ugboro gbaa ọgba tum tum. Ná mgbakọ ahụ, ahụrụ m ka ndị si mba dị iche iche nọkọrọ ọnụ nenweghị onye ya na ibe ya nwere nsogbu. Dị ka ihe atụ, mgbe akpa otu Onyeàmà Jehova funahụrụ ya, ekwuru m nobi m na o nweghị ihe ga-eme ka ọ hụ ya ọzọ. Ma noge na-adịghị anya, Onyeàmà Jehova ọzọ hụrụ akpa ahụ ma wetara ya onye nwe ya, o nweghịkwa ihe furu nime ya. Ihe ahụ juru m nnọọ anya. Ma, o mere ka m ghọta na Ndịàmà Jehova na-eme ihe ha na-amụta na Baịbụl. Mụ na Evija mụsiwere Baịbụl ike, anyị ghọkwara Ndịàmà Jehova noge e mere anyị baptizim nafọ 1997.URU NDỊ M RITERELA:Ụfọdụ ndị enyi m mụ na ha na-agbabu ọgba tum tum anwụọla nihi otú ha si agba ya ọnwụ ọnwụ. Ihe m mụtara na Baịbụl mere ka m ghọta na ọ bụ Jehova nyere m ndụ nakwa na m kwesịrị iji ndụ m mee ihe dị ya mma. O nwere ike ịbụ ihe a m mụtara mere m ji ka dịrị ndụ.Mụ na nwunye m rụrụ ọrụ afọ anọ nụlọ ọrụ Ndịàmà Jehova dị na Riga. Ma ugbu a, anyị amụọla nwa nwaanyị. Aha ya bụ Alise. Obi dịkwa anyị ụtọ na anyị na-enyere ya aka ka ọ hụ Jehova nanya. Otu ugboro nizu, ana m aga arụ ọrụ nebe Ndịàmà Jehova na-asụgharị akwụkwọ ha e ji amụ Baịbụl. M na-aga arụziri ha ụgbọala na ihe ndị ọzọ nebe ahụ. Obi dị m ụtọ na m ka ji ihe m mụtara noge m bụ nwata na-eme ihe bara uru. Neziokwu, m ka na-atụsasị ihe dị iche iche ma na-edozi ha.Obi dị m ụtọ na m mụtara ihe Baịbụl na-akụzi. O meela ka mụ na nwunye m na nwa m na-akụziri ndị mmadụ banyere ezi Chineke. Neziokwu, nkwa Chineke kwere na ọ ga-eme ka ụwa ghọọ paradaịs mere ka ndụ m gbanwee.Ị Maara?Gịnị ka alo a kọrọ akụkọ ya na Baịbụl bụ?A na-esi nosisi Agawud enweta aloBaịbụl kwuru na e ji alo eme ka uwe na ihe ndina na-esi ísì ọma. Abụ Ọma 45:8;Ilu 7:17;Abụ Sọlọmọn 4:14 Ọ ga-abụ na a na-esi nosisi a na-akpọ agawud enweta alo ndị ahụ. Ọ na-abụ osisi a bido ire ure, ọ na-agbapụta mmanụ na esó na-esi ísì ọma. A na-egweri osisi ahụ nke ọma, ya adị ka nzụ, e resịwezie ya ndị mmadụ. Ọ bụ osisi ahụ e gweriri nke ọma bụ alo.Baịbụl kwuru na ụlọikwuu ụmụ Izrel yiri ahịhịa alo nke Jehova kụrụ. Ọnụ Ọgụgụ 24:5, 6 O nwere ike ịbụ otú osisi agawud na-adị mere Baịbụl ji kwuo ihe a. Osisi ahụ na-etopụ etopụ. Ogo ya nwere ike iru mita iri atọ, akwụkwọ ya na-agbasakwa agbasa. Ọ bụ eziokwu na e nwekwaghị osisi a ugbu a nIzrel, ma otu akwụkwọ nke na-akọwa okwu ndị dị na Baịbụl kwuru na e nweghị ihe mere a ga-eji ekwu na osisi a na osisi ndị ọzọ ndị mmadụ na-amaghị ugbu a adịghị na ndagwurugwu Jọdan noge ahụ.Olee ụdị onyinye Chineke chọrọ ka ndị mmadụ na-eweta nụlọ nsọ ya dị na Jeruselem?A hụrụ ihe a e ji ájá kpụọ nụlọ nsọ dị na Jeruselem. o ruola ihe dị ka puku afọ abụọChineke nyere ụmụ Izrel iwu na onyinye niile ha ga-eweta nụlọ nsọ ya kwesịrị ịbụ ndị kacha mma. Chineke achọghị onyinye rụrụ arụ, ọ chọghịkwa ka ha jiri anụmanụ nwere nkwarụ chụọrọ ya àjà. Ọpụpụ 23:19;Levitikọs 22:21-24 Otu onye Juu aha ya bụ Faịlo, onye dere akwụkwọ nihe dị ka puku afọ abụọ gara aga, kwuru na noge ahụ, ndị nchụàjà na-enyocha anụmanụ niile, si nisi ruo nọdụ, iji hụ na anụmanụ a ga-eji chụọ àjà enweghị ntụpọ ma ọ bụ nkwarụ ọ bụla.Otu ọkachamara aha ya bụ E. P. Sanders kwuru na o nwere ike ịbụ na ndị na-arụ ọrụ nụlọ nsọ nyere ndị a tụkwasịrị obi na-ere anụmanụ nụlọ nsọ iwu ka ha na-ere naanị anụmanụ na nnụnụ ndị nchụàjà nyocharala ma chọpụta na ha enweghị nkwarụ. Ebe ọ dị otú a, ndị na-ere anụmanụ na-enye ndị zụrụ anụmanụ ihe dị ka risit iji gosi na anụmanụ ha resịrị ha enweghị nkwarụ.Nafọ 2011, ndị na-amụ banyere ihe ndị mgbe ochie hụrụ ụdị risit ahụ. Ha hụrụ ya nakụkụ ụlọ nsọ dị na Jeruselem. E ji ájá kpụọ ya. Ọ hà ka mkpụrụ ego, e dekwara ya ihe nelu. Ọ bụ nihe dị ka puku afọ abụọ gara aga ka a kpụrụ ya. Ihe a sụgharịrị mkpụrụ okwu Arameik abụọ e dere nelu ya bụ: Onyinye A Dị Ọcha Ka E Nye Ya Chineke. A sịrị na ọ ga-abụ na ndị na-arụ ọrụ nụlọ nsọ na-ewere risit ahụ konye nihe ndị dị ka achịcha, ọka ma ọ bụ anụmanụ a chọrọ iji chụọ àjà.Gịnị Mere Chineke Ji Kwe Ka Ndị Mmadụ Na-emegbu Ndị Ọ Na-enweghị Ka Ọ Hà Ha?Ọtụtụ ebe na Baịbụl kọọrọ anyị otú ụfọdụ ndị si megbuo ndị ọ na-enweghị ka ọ hà ha. Nebọt bụ otu nime ndị ahụ e megburu.Ọ dịrị ndụ nihe dị ka puku afọ atọ gara aga mgbe Ehab na-achị Izrel. Noge ahụ, Ehab hapụrụ nwunye ya bụ Jezibel ka o gbuo Nebọt na ụmụ ya, ka Ehab nwee ike iwere ubi vaịn Nebọt. 1 Ndị Eze 21:1-16;2 Ndị Eze 9:26 Gịnị mere Chineke ji kwe ka ndị mmadụ na-eme ibe ha ụdị ihe a?Chineke apụghị ịgha ụgha.Taịtọs 1:2O nwere otu ihe gbara ọkpụrụkpụ kpatara ya. Ihe ahụ bụ na Baịbụl kwuru naChineke apụghị ịgha ụgha.Taịtọs 1:2 Olee otú ihe a Baịbụl kwuru si gbasa mmegbu ndị mmadụ na-emegbu ibe ha? Mgbe Chineke kechara ụmụ mmadụ, ọ gwara ha na ha ga-anwụ ma ọ bụrụ na ha enupụrụ ya isi. Ihe Chineke kwuru mezuru nihi na kemgbe ụmụ mmadụ nupụụrụ ya isi nogige Iden, ọnwụ na-agba ndị mmadụ ose nanya. Onye mbụ nwụrụ nụwa bụ Ebel. Ọ bụ nwanne ya bụ Ken gburu ya. Ihe mekwaranụ Ken ji gbuo nwanne ya bụ na obi tara Ken mmiri.Jenesis 2:16, 17;4:8.Baịbụl gwara anyị na kemgbe ahụ, ndị mmadụ na-achị mmadụ ibe ha ọchịchị nchigbu. Ekliziastis 8:9 Ihe a Baịbụl kwuru ọ bụ eziokwu? Mgbe ụmụ Izrel chọrọ ka ha bido nwewe ndị eze ga na-achị ha, Jehova gwara ha na ndị ga-abụ ndị eze ha ga na-emegbu ha. Otú ha ga-esi na-emegbu ha ga-eme ka ha kpọkuo Chineke ka o nyere ha aka. 1 Samuel 8:11-18 Mgbe nwoke maara ihe aha ya bụ Sọlọmọn na-achị ụmụ Izrel, ọ manyere ha ịkwụ ụtụ isi buru ibu. 1 Ndị Eze 11:43;12:3, 4 E nwekwara ndị eze ọjọọ mere ihe dị njọ karịa Sọlọmọn. Otu nime ha bụ Ehab. Ndị eze ahụ chịgburu ụmụ Izrel achịgbu. Chegodị echiche. Ọ bụrụ na Chineke mere ka a ghara inwe eze megburu ndị ọ na-achị, ndị mmadụ hà gaara ekweta na ihe Chineke kwuru bụ eziokwu?Ndị mmadụ na-achị mmadụ ibe ha ọchịchị nchigbu.Ekliziastis 8:9Anyị kwesịkwara icheta na Setan kwuru na ihe mere ndị mmadụ ji efe Chineke bụ ihe ọma ọ na-emere ha. Job 1:9, 10;2:4 Ọ bụrụ na Chineke emee ka ndị na-efe ya ghara inwe nsogbu ọ bụla, ọ gaghị egosi na ihe Ekwensu kwuru bụ eziokwu? Ọ bụrụ na Chineke emee ka a ghara inwe onye ga-emegbu ibe ya, ọ gaghị egosi na ọ bụ ezigbo onye ụgha? O mee otú ahụ, ọtụtụ ndị nwere ike iche na ụmụ mmadụ nwedịrị ike ịchị onwe ha nenweghị nsogbu ọ bụla. Ma, Baịbụl kwuru hoo haa na mmadụ enweghị ike ịchị onwe ya. Jeremaya 10:23 Anyị kwesịrị ikpewe ekpere ka Alaeze Chineke bịa nihi na ọ gwụla ya ga-eme ka mmegbu kwụsị.Nke a ọ pụtara na Chinekegbara nkịtị,na-ele ụmụ mmadụ nanya nanya ka ha na-echi ibe ha ọnụ nala? Mbanụ. Ka anyị leba anya nihe abụọ gosiri na ọ gbachighị nkịtị. Nke mbụ bụ na Chineke na-eme ka ndị mmadụ mata na mmegbu bụ ihe ọjọọ. Dị ka ihe atụ, Baịbụl gbara ihe niile Jezibel mere Nebọt na ezinụlọ ya nanwụ. Baịbụl mekwara ka anyị mata na o nwere otu onye dị ezigbo ike nke na-akpata ihe ọjọọ ndị na-eme nụwa. Ma, onye a achọghị ka ndị mmadụ mata onye ọ bụ. Jọn 14:30;2 Ndị Kọrịnt 11:14 Baịbụl gwara anyị na onye ahụ bụ Setan bụ Ekwensu. Ihe mere Chineke ji gwa anyị onye na-akpata mmegbu na ihe ọjọọ niile bụ ka anyị ghara ịna-eme ihe ọjọọ ma ọ bụ na-emegbu ndị ọzọ. Nke a ga-eme ka anyị nwee ike ịdị ndụ ebighị ebi.Ihe nke abụọ gosiri na Chineke agbachighị nkịtị bụ na ọ na-eme ka obi sie anyị ike na mmegbu ga-akwụsị. Otú o si gbaa Ehab na Jezibel nanwụ, maa ha ikpe ma taa ha na ndị ọ dị ka ọ dị ha ahụhụ na-eme ka obi sie anyị ike na ndị ajọ omume niile ga-emecha jiri isi ha buru ihe ha metere. Abụ Ọma 52:1-5 Chineke kwekwara anyị nkwa na noge na-adịghị anya, ọ ga-edozi nsogbu niile ajọ omume kpataara ndị hụrụ ya nanya.Noge ahụ, Nebọt na ụmụ ya ga-adị ndụ na paradaịs ruo mgbe ebighị ebi. O nwekwaghị onye ga na-emegbu ibe ya mgbe ahụ.Abụ Ọma 37:34.Ọ Tachiri Obi nAgbanyeghị Ihe Ọjọọ Ndị Mere nOge Ọ Nọ NdụỊLAỊJA nọ na-aga ije na ndagwurugwu Jọdan. Izu ole na ole agafeela kemgbe ọ hapụrụ Ugwu Horeb ma chee ihu nebe ugwu Izrel. Ugbu a, o rutela nIzrel ma chọpụta na ihe agbanwetụwala. Ebe niile akpọghịzi nkụ otú ọ kpọrọ noge oké ọkọchị kọrọ nIzrel. Ndị ọrụ ubi akọwala ihe nubi ha nihi na mmiri ezowela obere obere. O nwere ike ịbụ na obi dịtụ Ịlaịja ụtọ na ala ha adịwala mma. Ma, ihe ka ya mkpa bụ ndị bi nIzrel. Ọtụtụ nime ha ejibeghị ofufe Chineke kpọrọ ihe. Ha ka na-efe Bel. Ịlaịja ka nwere ọrụ buru ibu ọ ga-arụ.Mgbe Ịlaịja rutewere obodo Ebel-mehola, ọ hụrụ ebe ndị mmadụ na-akọ ihe nugbo buru ibu. Ha ji ehi iri abụọ na anọ e jikọrọ abụọ abụọ na-akọ ihe nugbo ahụ. Onye du ehi abụọ nke ikpeazụ bụ onye Ịlaịja na-achọ. Aha ya bụ Ịlaịsha. Jehova chọrọ ka Ịlaịsha nọchie Ịlaịja. Ebe ọ bụ na o nwere mgbe ọ dị Ịlaịja ka ọ bụ naanị ya bụ onye ji ofufe Chineke kpọrọ ihe, o doro anya na obi dị ya ụtọ ịhụ Ịlaịsha.1 Ndị Eze 18:22;19:14-19.Ma, ò wutere Ịlaịja na ya na-aga inyefe onye ọzọ ọrụ ụfọdụ ọ na-arụbu ma ọ bụkwanụ na onye ọzọ ga-anọchi ya otu ụbọchị? Anyị amaghị, ma anyị agakwanụghị asị na ụdị ihe ahụ agbataghị ya nobi. Ihe mere anyị ji kwuo otú ahụ bụ na Ịlaịja nwere ụdị mmetụta anyị na-enwe. Jems 5:17 Nke ọ bụla ọ bụ, Baịbụl kwuru na Ịlaịja gafetara nebe Ịlaịsha nọ wee wụkwasị Ịlaịsha uwe e ji mara ya. 1 Ndị Eze 19:19 O nwere ike ịbụ na e ji akpụkpọ atụrụ ma ọ bụ akpụkpọ ewu mee uwe ahụ e ji mara Ịlaịja. Uwe ahụ na-egosi na e nwere ọrụ pụrụ iche Jehova nyere Ịlaịja. O nwere ihe uwe ahụ ọ wụkwasịrị nubu Ịlaịsha pụtara. O gosiri na Ịlaịja mere ihe Jehova gwara ya. Ọ họpụtara Ịlaịsha ka ọ nọchie ya. O gosikwara na Ịlaịja tụkwasịrị Chineke ya obi, nke mere o ji rubere ya isi.Ịlaịja wedara onwe ya ala gaa họpụta Ịlaịsha ka ọ bụrụ onye ga-anọchi yaỊlaịsha chọkwara inyere onye amụma a merela agadi aka. Ma, ọ bụghị ozugbo ahụ ka ọ ga-anọchi Ịlaịja. Kama ịnọchi ya mgbe ahụ, o weturu onwe ya ala jeere Ịlaịja ozi ihe dị ka afọ isii. Ọ bụ ya mere e ji mechaa kpọwa ya onye wụsara mmiri naka Ịlaịja. 2 Ndị Eze 3:11 O doro anya na obi dị Ịlaịja ụtọ na ya nwetara nwoke a na-agba mbọ nke nyeere ya ezigbo aka. Ọ ga-abụ na mgbe obere oge gafere, ha abụọ ghọrọ ezigbo enyi. O doro anya na otú ha si na-agbarịta ibe ha ume nyeere ha aka ịtachi obi nagbanyeghị ihe ọjọọ ndị na-eme nala ha. Noge ahụ, ihe ọjọọ eze ha, bụ Ehab, na-eme karịrị akarị.Ndị mmadụ hà emegbutụla gị? A na-emegbu ọtụtụ nime anyị nihi na arụrụala juru ụwa noge a. Ọ bụrụ na anyị emete onye hụrụ Chineke nanya enyi, onye ahụ ga-enyere anyị aka idi ihe ọjọọ anyị na-ahụ. O nwere ọtụtụ ihe okwukwe Ịlaịja ga-akụziri anyị gbasara otú anyị ga-esi die mmegbu a na-emegbu anyị.BILIE, GBADAA KA I ZUTE EHAB EZE IZRELỊlaịja na Ịlaịsha gbasiri mbọ ike ka ha nyere ndị Izrel aka ka ha jiri ofufe Chineke kpọrọ ihe. Ọ ga-abụna ha zụrụ ndị amụma ndị ọzọ. O nwere ike ịbụ na ha na-akpọkọta ha otu ebe na-akụziri ha ihe. Ma, mgbe obere oge gafere, Jehova gwara Ịlaịja ọrụ ọhụrụ ọ ga-arụ. Ọ sịrị Ịlaịja: Bilie, gbadaa ka i zute Ehab eze Izrel. 1 Ndị Eze 21:18 Gịnị ka Ehab mere?Ehab akwụsịla ife Chineke. Kemgbe ndị Izrel nwewere ndị eze, ọ bụ ya bụ eze kacha njọ chịtụrụla Izrel. Ọ lụrụ Jezibel, bụ nwaanyị na-efe Bel ma mee ka ọtụtụ ndị fewezie Bel nIzrel. 1 Ndị Eze 16:31-33 Ọ na-abụ ndị na-efe Bel fewe Bel, ha na-akwa iko aghara aghara, na-achụ ụmụaka nàjà ma na-eme omenala ha ndị ọzọ rụrụ arụ. Ihe ọzọ bụ na ọ dịbeghị anya Ehab nupụụrụ Jehova isi. Jehova gwara ya ka o gbuo eze ọjọọ ndị Siria bụ Ben-hedad. Ma, o meghị ihe Jehova kwuru. O nwere ike ịbụ na ihe mere Ehab egbughị eze ahụ bụ na ọ tụrụ anya na eze ahụ ga-enye ya ego. 1 Ndị Eze, isi nke 20 Ma ugbu a, otú Ehab na Jezibel si hụ ego nanya, otú ha si na-egbu ndị mmadụ, na oké ọchịchọ ha akala njọ.Obí Ehab dị na Sameria. O buru ezigbo ibu. O nwekwara obí ọzọ na Jezril. Jezril dị ihe dị ka kilomita iri atọ na asaa ma e si Sameria gawa ya. E nwere otu ubi vaịn dị nakụkụ obí ahụ dị na Jezril. Onye nwe ubi ahụ bụ nwoke a na-akpọ Nebọt. Ma, Ehab nọ na-achọ otú ọ ga-esi enweta ubi vaịn ahụ. Ehab kpọrọ Nebọt ma gwa ya ka ya kwụọ ya ụgwọ ma were ubi ahụ ma ọ bụkwanụ ka ya were ya nye ya ala nebe ọzọ. Ma, Nebọt sịrị ya: Tụfịakwa! Dị ka Jehova si ele ihe anya, agaghị m enye gị ihe nketa nna nna m hà. 1 Ndị Eze 21:3 Nebọt ọ na-emere eze ya isi ike? Ọtụtụ ndị chere otú ahụ. Ma, ihe a ọ gwara eze gosiri na ọ chọrọ ime ihe Jehova nyere ụmụ Izrel iwu ka ha mee. Jehova gwara ụmụ Izrel na o nweghị onye ga-eresị onye ọzọ ala ezinụlọ ya ketara, ala ahụ aghọzie nke onye ahụ e resịrị ya. Levitikọs 25:23-28 Nebọt achọghị imebi iwu Chineke. O nwere okwukwe, obi sikwara ya ike. Ọ bụ ya mere o ji gwa Ehab ihe ahụ ọ gwara ya nagbanyeghị na ọ ma na Ehab bụ ajọ mmadụ.Ma, o nweghị ihe Ehab ji iwu Jehova kpọrọ. Mgbe ya na Nebọt hụchara, ọ lara nụlọ ya, nọrọ ná mwute ma gbarụọ ihu maka na Nebọt emeghị ihe ọ chọrọ. Baịbụl kwuru, sị: O wee dinara nihe ndina ya, ma chee ihu ya ebe ọzọ, o righịkwa nri. 1 Ndị Eze 21:4 Mgbe Jezibel hụrụ di ya ka o dewere ihu ka nwatakịrị na-ewe iwe na-enweghị isi na ọdụ, ọ kpara nkata otú di ya ga-esi enweta ala ahụ ọ chọrọ. Nkata ahụ ọ kpara ga-emekwa ka e gbuo otu ezinụlọ na-efe Chineke.O nweghị onye ga-agụcha akụkọ nkata ahụ ọ kpara ma ghara ịkpọ nubu. Jezibel ma na iwu Chineke kwuru na ọ dịkarịa ala, a ga-enwerịrị mmadụ abụọ ga-agba akaebe na mmadụ mere ihe dị oké njọ tupu a maa onye ahụ ikpe. Diuterọnọmi 19:15 Nihi ya, o ji aha Ehab degara ndị a ma ama nobodo Jezril akwụkwọ ozi ka ha chọta ụmụ nwoke abụọ ga-ebo Nebọt ebubo ụgha nke ga-eme ka a maa ya ikpe ọnwụ. Nkata a ọ kpara gara otú ọ chọrọ ya. Ndị ikom abụọ na-abaghị nihe boro Nebọt ebubo ụgha. Nke a mere ka e jiri nkume tụgbuo Nebọt. Ma, ọ bụghị ebe ahụ ka okwu biri.E gbukwara ụmụ Nebọt.1 Ndị Eze 21:5-14;Levitikọs 24:16;2 Ndị Eze 9:26 Ehab gosiri na ọ bụghịzi ya bụ onyeisi ezinụlọ ya. Ọ hapụrụ nwunye ya ka ọ kpawa ike otú ọ chọrọ ma gbuo ndị ahụ na-enweghị ihe ha mere.Chegodị otú obi dị Ịlaịja mgbe Jehova gwara ya ihe Ehab na nwunye ya mere. Obi anaghị adị ndị ezi omume mma mgbe ọ bụla o yiri ka ndị ajọ omume hà na-emekpọ ndị ezi omume ọnụ. Abụ Ọma 73:3-5,12, 13 Taa, anyị na-ahụkarị ebe ndị mmadụ na-emegbu mmadụ ibe ha. Mgbe ụfọdụ, ndị na-eme ihe ọjọọ ndị ahụ bụ ndị sịrị na ha na-anọchi anya Chineke. Ma, akụkọ Nebọt na-akasi anyị obi. Ọ na-egosi anyị na o nweghị ihe mmadụ nwere ike izoro Jehova. Ọ na-ahụ ihe niile na-emenụ. Ndị Hibru 4:13 Ma, gịnị ka ọ na-eme ma ọ hụ ebe ndị mmadụ na-emegbu ndị ọzọ?ONYE IRO M, Ị CHỌRỌWO M BỊA?Jehova zipụrụ Ịlaịja ka ọ gakwuru Ehab. Chineke gwara ya hoo haa ebe ọ ga-ahụ Ehab. Ọ sịrị ya: Ọ nọ nubi vaịn Nebọt. 1 Ndị Eze 21:18 Mgbe Jezibel gwara Ehab na ubi Nebọt bụzi nke ya, Ehab si nebe o dina bilie gawa ịhụ ubi ahụ. Ma, o nweghị mgbe ọ gbatara ya nobi na Jehova na-ahụ ihe na-emenụ. Weregodị ya na ị na-ahụ ka Ehab na-agagharị nubi vaịn ahụ, na-ekwe nisi ma na-eche otú ubi ahụ ga-esi maa mma mgbe o mezichara ya. Ma mgbe ọ na-ama ihe na-eme, Ịlaịja wụchiri. Ihu gbarụrụ Ehab ozugbo, ya asị Ịlaịja: Onye iro m, ị chọrọwo m bịa?1 Ndị Eze 21:20.Onye iro m, ị chọrọwo m bịa?Ihe a Ehab kwuru gosiri na ọ dị iberiibe. Ihe mbụ gosiri na ọ dị iberiibe bụ na ọ jụrụ Ịlaịja ma ọ chọrọwo ya bịa? Nke a gosiri na Jehova anaghị abatadị ya nobi. Jehova ahụla ya kemgbe. Ọ hụrụ ka Ehab kpachaara anya mee ihe na-adịghị mma ma na-enwezi obi ụtọ na Jezibel egbuola Nebọt na ụmụ ya, ubi abụrụzie nke ya. Chineke hụrụ ihe dị nobi Ehab ma chọpụta na ọ hụbigara akụ nanya ókè nke na ọ makwaghị ihe bụ imetere mmadụ ibe ya ebere, ime obiọma ma ọ bụ ikpe ikpe ziri ezi. Ihe nke abụọ gosiri na ọ dị iberiibe bụ na ọ kpọrọ Ịlaịja onye iro ya. Ihe a Ehab kwuru gosiri na ọ kpọrọ onye ya na Jehova Chineke bụ enyi asị, bụ onye gaara enyere ya aka ka ọ ghara ịbanye ná nsogbu.Iberiibe a Ehab mere na-akụziri anyị ihe. Ọ na-akụziri anyị na anyị kwesịrị ịna-echeta mgbe niilena Jehova Chineke na-ahụ ihe niile. Ebe ọ bụ na ọ hụrụ anyị nanya, ọ na-amasị ya inyere anyị aka mgbe ọ bụla anyị mere ihe ọjọọ ka anyị nwee ike ịhapụ ihe ọjọọ ahụ. Ọ na-ejikarị ndị bụ enyi ya enyere anyị aka, ya bụ, ụmụ mmadụ ndị na-agwa mmadụ ibe ha okwu Chineke otú ahụ Ịlaịja mere. Ọ ga-abụ ihe jọgburu onwe ya ma anyị were ndị enyi Chineke ka ndị iro anyị.Abụ Ọma 141:5.Weregodị ya na ị na-ahụ Ịlaịja mgbe ọ zara Ehab, sị: Achọrọwo m gị bịa. Ịlaịja ma na Ehab bụ onye ohi, onye na-egbu ọchụ, na onye na-enupụrụ Jehova Chineke isi. Ọ bụ maka na obi siri Ịlaịja ike mere o ji nwee ike ịsa eze ọjọọ ahụ okwu. Ịlaịja gwaziri Ehab ihe Chineke kpebiri ime ya. Jehova ma na ihe ọjọọ abaala Ehab na ndị ezinụlọ ya nụmị, ndị ọzọ esorokwa ha mewe ihe ọjọọ. Ọ bụ ya mere Ịlaịja ji gwa Ehab na Chineke ekpebiela na ya ga-ebibi ezinụlọ eze, bibiekwa Jezibel.1 Ndị Eze 21:20-26.Ọtụtụ ndị taa chere na ndị ajọ omume agaghị aghọrọ mkpụrụ ha kụrụ. Ma, Ịlaịja echeghị otú ahụ. Ihe akụkọ Ehab na-akụziri anyị abụghị naanị na Jehova Chineke na-ahụ ihe niile na-emenụ, ọ na-akụzikwara anyị na ọ ga-eme ka ndị ajọ omume jiri isi ha buru ihe ha metere. Baịbụl gwara anyị na oge na-abịa mgbe ọ ga-eme ka mmegbu na ihe ọjọọ niile kwụsị. Abụ Ọma 37:10, 11 Ma i nwere ike ịjụ, sị: Nke a ọ pụtara na ihe dị Chineke mkpa bụ ịta ndị ajọ omume ahụhụ? Ọ bụ na ọ naghị eme ebere?Ị HỤWO OTÚ EHAB SI WEDA ONWE YA ALA?O nwere ike ịbụ na ihe Ehab mere mgbe ọ nụchara ihe Chineke chọrọ ime ya na ezinụlọ ya tụrụ Ịlaịja nanya. Baịbụl kwuru, sị: O wee ruo na ngwa ngwa Ehab nụrụ okwu ndị a, ọ dọwara uwe ya wee yiri ákwà iru uju; o wee buo ọnụ ma yiri ákwà iru uju dinara ala ma na-eje ije ná mwute. 1 Ndị Eze 21:27 Ihe a Ehab mere ọ pụtara na o chegharịala?Anyị nwere ike ikwu na ihe ahụ ọ nụrụ mere ka ọ kwụsịtụ àgwà ọjọọ ya. O jisiri ike weda onwe ya ala nagbanyeghị na ọ dị mpako. Ma, ò ji obi ya niile chegharịa? Ka anyị weregodị ihe eze ọjọọ ọzọ aha ya bụ Manase mere tụnyere ihe Ehab mere. Manase mere ihe ọjọọ karịa Ehab. Mgbe Jehova tara Manase ahụhụ, o wedara onwe ya ala ma kpọkuo Jehova ka o nyere ya aka. Ma, o nwekwara ihe ọzọ o mere. Ọ hapụrụ ihe ọjọọ niile ọ na-eme ma wepụsịa arụsị ndị e nwere nIzrel, o jisikwara ike na-efe Jehova, na-agbakwa ụmụ Izrel ume ka ha mewekwa otú ahụ. 2 Ihe E Mere 33:1-17 Ehab ò mere ụdị ihe ahụ Manase mechara mee? Ọ dị mwute na o meghị otú ahụ.Jehova ọ hụrụ ihe Ehab mere mgbe ọ nụrụ ihe ahụ a gwara ya? Jehova sịrị Ịlaịja: Ị hụwo otú Ehab si weda onwe ya ala nihi m? Ebe ọ bụ na o wedara onwe ya ala nihi m, agaghị m eweta ọdachi ahụ nụbọchị ya. Ọ bụ nụbọchị nwa ya ka m ga-eme ka ọdachi ahụ dakwasị ụlọ ya. 1 Ndị Eze 21:29 Nke a ọ pụtara na Jehova agbagharala Ehab? Mba. Naanị ihe ga-eme ka Chineke gbaghara mmadụ bụ ma onye ahụ jiri obi ya niile chegharịa. Ezikiel 33:14-16 Ma, ebe ọ bụ na Ehab gositụrụ na ihe o mere wutere ya, Jehova metụụrụ ya ebere.  Ebere Chineke meere Ehab bụ na Ehab agaghị ahụ mgbe a ga-egbu ndị ezinụlọ ya niile.Jehova agbanweghị ihe ahụ o kwuru na ọ ga-eme Ehab. Jehova mechara jụọ ndị mmụọ ozi ya otú kacha mma a ga-esi ghọgbuo Ehab ka o soro gaa agha ga-ata isi ya. Noge na-adịghị anya, Jehova mere ihe o kwuru gbasara Ehab. Mgbe Ehab gara agha ahụ, e merụrụ ya ahụ, ọbara agbagide ya nụgbọ ịnyịnya ya ruo mgbe ọ nwụrụ. Baịbụl kọrọ ihe niile mere nụbọchị ahụ. O kwuru na nkịta rachara ọbara Ehab mgbe a na-asacha ụgbọ ịnyịnya ya. Ọ bụ otú ahụ ka okwu Jehova nke Ịlaịja gwara Ehab si mezuo. Ịlaịja gwara Ehab, sị: Nebe ahụ nkịta rachara ọbara Nebọt ka nkịta ga-aracha ọbara gị.1 Ndị Eze 21:19;22:19-22,34-38.Otú ahụ Ehab si nwụọ gosiri Ịlaịja, Ịlaịsha, na ndị ọzọ fere Jehova na Jehova echefughị okwukwe Nebọt nwere na obi ike ya. Ebe ọ bụ na Chineke na-ekpe ikpe ziri ezi, ọ ga-emerịrị ka ndị ajọ omume ghọrọ mkpụrụ ha kụrụ. Ọ ga-emekwara ha ebere ma ọ bụrụ na ha echegharịa. Ọnụ Ọgụgụ 14:18 O doro anya na e nwere ezigbo ihe Ịlaịja mụtara nihe ahụ mere Ehab ebe ọ bụ na ọ nọ na-edi ihe ọjọọ niile eze Ehab nọ na-eme kemgbe ọtụtụ afọ. È nwetụla mgbe ndị mmadụ megburu gị? Ị ga-achọ ịhụ mgbe Chineke ga-eme ka mmegbu kwụsị? Ọ bụrụ na ị chọrọ, gbalịa ka i nwee okwukwe ka Ịlaịja. Ya na Ịlaịsha nọ na-agwa ndị mmadụ ihe Chineke kwuru nagbanyeghị ihe ọjọọ ndị ha hụrụ.Baịbụl Ọ Bụ Okwu Chineke?Baịbụl ọ bụ Okwu Chineke?Okwu Chineke kwesịrị ịbụ akwụkwọ pụrụ iche. Ọ bụghị ya? Neziokwu, Baịbụl pụrụ iche. E bipụtala ya ihe ruru ọtụtụ narị ijeri, e nwekwara ya nọtụtụ narị asụsụ. Baịbụl nwere ike ịgbanwe ndụ ndị mmadụ, mee ka ha kpawa àgwà ọma.Gụọ1 Ndị Tesalonaịka 2:13;2 Timoti 3:16.Obi siri anyị ike na Baịbụl bụ Okwu Chineke nihi na o kwuo na ihe ga-eme, ihe ahụ na-emecha mee. O nweghị mmadụ ọ bụla na-ekwu ihe ga-eme echi, ihe ahụ emee otú ahụ o kwuru ya. Ma, ihe ọ bụla e kwuru na Baịbụl na-emerịrị otú e kwuru ya. Dị ka ihe atụ, e nwere akwụkwọ Aịzaya a hụrụ notu ọgba dị nso nosimiri a na-akpọ Osimiri Nwụrụ Anwụ. E dere akwụkwọ ahụ ihe karịrị otu narị afọtupua mụọ Jizọs. Akwụkwọ ahụ kwuru na a ga-ebibi obodo Babịlọn, nakwa na o nweghị onye ga-ebi na ya. Ihe ahụ o kwuru mechara mezuo. O mezuru ọtụtụ afọ Jizọskwusacharaozi ọma nụwa.GụọAịzaya 13:19, 20;2 Pita 1:20, 21.Olee otú e si dee Baịbụl?Ọ bụ ihe dị ka mmadụ iri anọ dere Baịbụl. O were ha ihe karịrị otu puku afọ na narị afọ isii tupu ha edechaa ya. Ihe onye nke ọ bụla nime ha dere dabara nihe ibe ya dere. Gịnị mere ha ji nwee ike ide ya otú ahụ? Ọ bụ maka na Chineke ji mmụọ nsọ ya nyere ha aka.Gụọ2 Samuel 23:2.Mgbe ụfọdụ, Chineke si naka ndị mmụọ ozi gwa ndị ahụ dere Baịbụl ihe ha ga-ede. O nwekwara mgbe ọ gwara ha okwu nọhụụ nakwa ná nrọ. Ma, otú Chineke si gwa ọtụtụ nime ha ihe ha dere bụ na o mere ka ha mata ihe ha kwesịrị ide, ya ahapụzie ha ka ha jiri aka ha dee ya otú ndị mmadụ ga-aghọta ya.GụọMkpughe 1:1;21:3-5. 