 Ụlọ Nche, Nke 3 2016  Ihe Ị Ga-eme Ma Mmadụ Nwụnahụ GịMAGAZIN A bụỤlọ Nchena-enye Jehova Chineke, bụ Onye na-achị eluigwe na ụwa, otuto. Ozi ọma dị na ya na-akasi ndị mmadụ obi. Ozi ọma ahụ bụ na Alaeze Chineke, nke bụ ọchịchị dị neluigwe, ga-eme ka ajọ omume niile kwụsị noge na-adịghị anya, meekwa ka ụwa ghọọ paradaịs. Ọ na-agwa ndị mmadụ ka ha nwee okwukwe na Jizọs Kraịst, bụ onye nwụrụ ka anyị wee nweta ndụ ebighị ebi, onye bụkwa Eze na-achị ugbu a nAlaeze Chineke. Ndịàmà Jehova na-ebipụta magazin a kemgbe afọ 1879. Ọ naghị etinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ihe niile ọ na-ekwu si na Baịbụl.A naghị ere akwụkwọ a ere. O so nihe e ji arụ ọrụ ịkụziri ndị mmadụ Baịbụl nụwa dum. E jikwa onyinye sí ndị mmadụ nobi akwado ọrụ a.Ị chọọ inye onyinye, biko gaa na Ọ gwụkwala ma è dere aha Baịbụl ọzọ, amaokwu Baịbụl ndị e dere nakwụkwọ a si na Baịbụl e ji asụsụ Igbo a na-ede noge a dee, ya bụ,Baịbụl NsọNsụgharị Ụwa Ọhụrụ nke Akwụkwọ Nsọ.Isiokwu Ndị Dị na Magazin AOkwu MmaliteOLEE IHE I CHERE?Ihe a Baịbụl kwuru ọ ga-emecha mee?Chineke ga-ehichapụkwa anya mmiri niile nanya ha, ọnwụ agaghị adị ọzọ.Mkpughe 21:3, 4.IsiokwuỤlọ Nchea kọwara otú Chineke ga-esi emezu nkwa a o kwere nakwa uru ọ ga-abara gị.Ihe Ị Ga-eme Ma Mmadụ Nwụnahụ GịBebe na papa ya dị nezigbo mma. Onye gwara Bebe ihe ahụ iji kasie ya obi bụ otu nwaanyị ya na ezinụlọ Bebe hà dị ná mma. Ma, ihe ahụ ọ gwara Bebe gbawara ya obi. Ihe Bebe nọ na-ajụ onwe ya bụ, ọnwụ papa m ọ bụnụ ihe ọma? Mgbe ọtụtụ afọ gachara, Bebe dere ihe a merenụ nakwụkwọ. Ihe o dere gosiri na ọ ka na-eru uju ọnwụ papa ya.Otu ihe Bebe bịara chọpụta bụ na ọ naghị adị mfe mmadụ ịkwụsị iru uju ọnwụ onye nwụnahụrụ ya, karịchaa, ma ọ bụrụ na ya na onye ahụ dị nezigbo mma. Baịbụl kpọrọ ọnwụ onye iro ikpeazụ. 1 Ndị Kọrịnt 15:26 Onye anyị hụrụ nanya nwụọ, ọ na-akpaghasị ndụ anyị, karịchaa, ma ọ bụrụ na onye ahụ nwụrụ na mberede. O nweghị onye nime anyị ọnwụ na-anaghị akpa aka ọjọọ. Ọ bụ ya mere o ji esiri anyị ike mgbe ụfọdụ ịma ihe anyị ga-eme ma mmadụ nwụnahụ anyị.I nwere ike ịna-eche, sị: Ọ ga-ewe mmadụ afọ ole tupu ya akwụsị iru uju onye nwụnahụrụ ya? Olee ihe ga-enyere mmadụ aka idi ọnwụ onye nwụnahụrụ ya? Olee otú m ga-esi kasie ndị mmadụ nwụnahụrụ obi? Ndị nwụnahụrụ anyị, hà ga-adị ndụ ọzọ?Mmadụ Iru Uju Ọ Dị Njọ?Ò nwetụla mgbe ị rịara obere ọrịa? Ọ bụrụ na o nwetụla, ikekwe, ị gbakere ngwa ngwa nke na i chefuodịla nsogbu o nyere gị. Ma, ọ bụghị otú ọ na-adị ma mmadụ ruwe uju. Otu dọkịta aha ya bụ Alan Wolfelt kwuru ihe ga-enyere mmadụ aka idi ọnwụ di ma ọ bụ nwunye ya. Ọ sịrị: Mmadụ anaghị akwụsị iru uju akwụsị. Ma, o kwukwara, sị: Ọ bụrụ na ndị ọzọ ana-agbalị akasi onye ahụ obi, ọ ga-eji nwayọọ nwayọọ nwetawa onwe ya.Ka anyị legodị ihe Ebreham mere mgbe nwunye ya nwụrụ. Baịbụl kwuru na o bidoro ịkwara Sera ákwá arịrị na ibere ya ákwá. Jenesis 23:2;Nsụgharị Ụwa Ọhụrụ,nke afọ 2013, Bekee Mgbe Baịbụl kwuru na Ebreham bidoro ịkwara nwunye ya ákwá arịrị, ọ na-egosi na o were ya oge tupu ya enwee ike idi ọnwụ nwunye ya.Jekọb rutekwara uju aka mgbe ụmụ ya ghọgburu ya, mee ka o were ya na anụ ọhịa adọgbuola Josef nwa ya. O ruuru ya uju ruo ọtụtụ ụbọchị. Ndị ezinụlọ ya enwelighịkwa ike ịkasi ya obi. Mgbe ọtụtụ afọ gachakwara, ọnwụ Josef ka nọ na-ewute ya.Jenesis 37:34, 35;42:36;45:28.Ebreham ruru uju mgbe Sera nwunye ọma ya nwụrụỌ bụkwa otú ọ na-adị ọtụtụ ndị taa ma onye ha na ha dị nezigbo mma nwụọ. Ka anyị leba anya nakụkọ mmadụ abụọ.Otu nwaanyị aha ya bụ Gail, onye dị afọ iri isii, kwuru, sị: Robert di m nwụrụ notu ihe mberede mere nabalị itoolu nọnwa Julaị afọ 2008. Mgbe anyị richara nri ụtụtụ nụbọchị ahụ, anyị mere ihe anyị na-emekarị tupu ya agawa ọrụ. Anyị susuru ibe anyị ọnụ, makụọ ibe anyị, sịkwa ibe anyị, ahụrụ m gị nanya. Afọ isii ọ nwụchara, ọnwụ ya ka na-agbawa m obi. Echeghị m na ọ ga-apụli m apụ nobi.Otu nwoke aha ya bụ Etienne, onye dị afọ iri asatọ na anọ, kwuru, sị: Nagbanyeghị na ọ karịala afọ iri na asatọ nwunye ọma m nwụrụ, agụụ ịhụ ya na-agụ m, m ka na-erukwara ya uju. M hụ ihe mara mma, mụ echeta ya, na-echekwa otú obi gaara adị ya ma á sị na ọ hụrụ ihe ahụ m hụrụ.Neziokwu, o nweghị onye ọ na-adịrị mfe idi ọnwụ mmadụ. Otú ndị mmadụ si eru uju dị iche iche, ọ dịghịkwa mma ịta mmadụ ụta maka otú o si eru uju. Anyị ekwesịghịkwa ịtawa onwe anyị ụta ma o siwere anyị ike idi ọnwụ onye nwụnahụrụ anyị. Ma, olee ihe ga-enyere anyị aka idi ya?Ihe Ga-enyere Gị Aka Idi Ọnwụ Onye Nwụnahụrụ GịNdị mmadụ ekwuola ọtụtụ ihe ha chere ga-enyere mmadụ aka idi ọnwụ onye nwụnahụrụ ya. Ma, ọ bụghị ha niile na-enyere mmadụ aka. O nwere ike ịbụ na ị nụtụla ebe a na-agwa onye mmadụ nwụnahụrụ ka ọ ghara ibe ákwá ma ọ bụ ime ka ọnwụ ahụ ọ na-ewute ya. O nwekwara ndị nke na-asị onye ahụ besiwe ákwá ike, sịkwa ya mee ihe niile ga-egosi na ihe merenụ na-ewute ya. Ma, Baịbụl kwuru ihe dabara adaba, nke ndị ọkachamara taa chọpụtakwarala na ọ na-enye aka.Nebe ụfọdụ, a na-ekwu na nwoke ekwesịghị ibe ákwá. Ma, mmadụ ò kwesịdịrị ime ihere ibe ákwá ma mgbe naanị ya nọ ma nihu ọha? Ndị dọkịta kwuru na ọ dịghị njọ ma onye mmadụ nwụnahụrụ bee ákwá. Mgbe ụfọdụ, ọ na-enyere onye ahụ aka inwetatụ onwe ya, ya emewekwa ihe ndị ọzọ o kwesịrị ime. Ma, onye ahụ na-akpachi ákwá na-agụ ya, o nwere ike ịkpatara ya nsogbu. Baịbụl akwadoghị na ọ dị njọ ibe ákwá ma ọ bụkwanụ na nwoke ekwesịghị ibe ákwá. Ka anyị legodị ihe Jizọs mere notu oge. Mgbe Lazarọs enyi ya nwoke nwụrụ, o bere ákwá nihu ọha nagbanyeghị na o nwere ike ịkpọlite ya.Jọn 11:33-35.O nwere ndị na-ewe ezigbo iwe ma mmadụ nwụnahụ ha, karịchaa, ma ọ bụrụ na onye ahụ nwụrụ na mberede. Ọtụtụ ihe nwere ike ịkpasu onye mmadụ nwụnahụrụ iwe. O nwere ike ịbụ na onye ọ na-akwanyere ùgwù kwuru okwu gbawara ya obi. Otu nwoke onye Saụt Afrịka aha ya bụ Mike kwuru ihe mere mgbe papa ya nwụrụ. Ọ sịrị: Adị m naanị afọ iri na anọ mgbe papa m nwụrụ. Mgbe a na-eli ya, onye ụkọchukwu Anglịkan kwuru na Chineke chọrọ ndị ezi mmadụ nakwa na ọ na-akpọrọ ha ngwa ngwa.Ihe a o kwuru were m ezigbo iwe nihi na papa anyị dị anyị ezigbo mkpa. O ruola afọ iri isii na atọ ihe a mere, ma ọ ka na-ewute m.Ụfọdụ ndị mmadụ nwụnahụrụ na-ata onwe ha ụta, karịchaa, ma ọ bụrụ na onye ahụ nwụrụ na mberede. Ha nwere ike ịna-eche na á sị na ha mere nke a ma ọ bụ nke ọzọ na onye ahụ agaraghị anwụ. O nwekwara ndị na-akwa ezigbo ụta ma ha cheta na mgbe ikpeazụ ha na onye ahụ kwuru okwu, ha barịtara mba.Ọ bụrụ na ị na-ewe iwe ma ọ bụ na-ata onwe gị ụta maka ihe merenụ, kọọrọ ya otu enyi gị ga-ege gị ntị ma nyere gị aka ịghọta na otú ọ dị gị ka ọ na-adị ọtụtụ ndị mmadụ nwụnahụrụ. Baịbụl gwara anyị, sị: Ezi enyi nwere ịhụya mgbe niile, ọ bụkwa nwanne a mụrụ maka oge nsogbu.Ilu 17:17.Enyi kacha mma onye mmadụ nwụnahụrụ nwere ike ịkọrọ otú obi dị ya bụ Onye kere anyị, bụ Jehova. Kpee ekpere, kọọrọ ya otú obi dị gị nihi na ihe banyere gị na-emetụ ya nobi. 1 Pita 5:7 O kwere nkwa na ọ ga-eji udo nke Chineke nke karịrị echiche niile mee ka obi ruo gị ala ma ị kọọrọ ya ihe na-enye gị nsogbu nobi. Ndị Filipaị 4:6, 7 Ihe ọzọ ọ ga-eji kasie gị obi bụ Baịbụl. Gbalịsie ike na-agụ ya. Depụta amaokwu ndị nwere ike ịkasi gị obi. Gụọ ihe dị nigbedị nisiokwu a. I nwedịrị ike ibu ụfọdụ nime ha nisi. Icheta ihe amaokwu ndị ahụ kwuru ga-enyere gị aka, karịchaa, nabalị naanị gị nọ, ụra na-ekweghịkwa atụ gị.Aịzaya 57:15.O nwere otu nwoke dị afọ iri anọ anyị ga-akpọ Jack. Ọrịa kansa gburu nwunye ya noge na-adịbeghị anya. Jack sịrị na owu na-achọ ịmagbu ya mgbe ụfọdụ. Ma, ekpere nyeere ya aka. Ọ sịrị: M kpee ekpere, Jehova na-eme ka owu kwụsị ịma m. Ọ na-abụ ụra pụọ m nanya nime abalị, mụ ebilie, gụọ ebe ụfọdụ na Baịbụl, chebara ihe m gụrụ echiche, gwakwa Jehova ihe na-enye m nsogbu nobi. Obi na-eruzi m ala, ụra atụwakwa m ọzọ.Mama otu nwaanyị aha ya bụ Vanessa rịagidere ọrịa nwụọ. Vanessa achọpụtakwala na ekpere na-akpa ike dị egwu. Ọ sịrị: Ọ na-abụ obi jọwa m njọ nihi ihe a mere m, mụ akpọkuo Chineke, bewekwa ezigbo ákwá. Jehova na-enyekwa m ike idi ya.Ụfọdụ ndị gụrụ gbasara inye ndị mmadụ nwụnahụrụ ndụmọdụ na-agwa ndị ọ na-esiri ike idi ọnwụ onye nwụnahụrụ ha ka ha na-enyere ndị ọzọ aka ma ọ bụ na-arụ ụfọdụ ọrụ ga-abara obodo ha uru. Ha na-eme ha, obi ga na-adị ha ụtọ, ha ana-enwetatụkwa onwe ha. Ọrụ Ndịozi 20:35 Ọtụtụ Ndị Kraịst mmadụ nwụnahụrụ achọpụtakwala na inyere ndị ọzọ aka na-akasi ha obi.2 Ndị Kọrịnt 1:3, 4.Otú Ị Ga-esi Akasi Mmadụ ObiÒ nwetụla mgbe ị na-amaghị ihe ị ga-eme ma ọ bụ ihe ị ga-ekwu iji kasie onye mmadụ nwụnahụrụ obi? Ya dị ụfọdụ ndị otú a, ha agaghị eme ihe ọ bụla iji kasie onye ahụ obi. Ma, lee ihe ụfọdụ i nwere ike ime iji nyere onye ahụ aka.Ihe na-akasikarị ọtụtụ ndị mmadụ nwụnahụrụ obi bụ ịga na nke ha ma sị ha ndo. Nọtụtụ ebe nụwa, ịmakụ onye ahụ ma ọ bụ ikonye ya aka ga-eme ka onye ahụ mara na ihe mere ya wutere anyị. Onye ahụ chọọ ikwu okwu, gee ya ntị nke ọma. Ihe kacha mkpa i nwere ike imere ezinụlọ ihe ahụ mere bụ imere ha ihe ụfọdụ ha na-enweghị ike ime, dị ka isi nri, ilekọta ụmụaka ha, ma ọ bụ inyeaka nolili ozu ma ọ bụrụ na ọ ga-amasị ha. Imere ha ihe ndị ahụ nwere ike iru ha nobi karịa okwu nkịtị ị gwara ha.Ka oge na-aga, i nwere ike ikwuwe gbasara onye ahụ nwụrụ anwụ, ikekwe, na-akọ gbasara àgwà ọma ụfọdụ onye ahụ nwere ma ọ bụ ihe ndị o mere mere gị obi ụtọ. Ịkọrọ onye ahụ mmadụ nwụnahụrụ ihe ndị a nwedịrị ike ime ka o bido mụmụwa ọnụ ọchị. Dị ka ihe atụ, di otu nwaanyị aha ya bụ Pam nwụrụ afọ isii gara aga. Aha di ya a bụ Ian. Pam kwuru, sị: Mgbe ụfọdụ, ndị mmadụ na-agwa m gbasara ihe ọma di m mere m na-amaghịdị. Ọ na-emekwa m obi ụtọ.Ndị na-eme nchọpụta kwuru na oge mmadụ nwụrụ ọhụrụ, ndị mmadụ na-abịa akasi ndị ezinụlọ ya obi. Ma, obere oge gachaa, onye ọ bụla ebidokwa mewe ihe ndị dịịrị ya, o nweghịzi onye ga-echeta bịa nyere ndị ahụ ihe mere aka. Nihi ya, gbalịa ka gị na enyi gị mmadụ nwụnahụrụ na-ekwurịta okwu ọtụtụ mgbe.Ụdị ihe a na-amasị ọtụtụ ndị mmadụ nwụnahụrụ nihi na ọ na-eme ka ha nwee ike ikwu otú nsogbu ahụ dị ha nobi, ha enwetakwa onwe ha.Legodị ihe mere Kaori. Ọ bụ nwa agbọghọ onye Japan. Mama ya nwụrụ, nime otu afọ na ọnwa atọ kwa, nwanne ya nwaanyị anwụọ. Obi gbawara ya. Ma ndị enyi ya nọgidere na-enyere ya aka. Aha otu nime ha bụ Ritsuko. Ritsuko tọrọ Kaori ọfụma. Ọ kpawara Kaori nso. Kaori kwuru, sị: Ịgwa gị eziokwu, obi adịghị mụ mma maka otú o si na-eme ka ọ bụ mama m. Achọghị m ka onye ọ bụla nọchie mama m, echeghịkwa m na onye ọ bụla ga-anọchili ya. Ma nihi otú mama a si na-egosi m na ya hụrụ m nanya, mụ na ya bịara dị nezigbo mma. Mụ na ya na-eso aga ozi ọma na ọmụmụ ihe nizu ọ bụla. Ọ na-akpọ m ka mụ na ya ṅụkọọ tii ma ọ bụ rikọọ nri. Ọ na-edetara m akwụkwọ ozi, na-ezitekwara m kaadị ọtụtụ oge. Àgwà ọma mama a nyeere m ezigbo aka.Afọ iri na abụọ agaala kemgbe mama Kaori nwụrụ. Taakwa, Kaori na di ya na-ezisa ozi ọma oge niile. Kaori kwuru, sị: Mama Ritsuko nọgidere na-egosi m na ya hụrụ m nanya. Mgbe ọ bụla m gara ụlọ anyị, m na-aga eleta ya. Mụ na ya kparịtachaakwa, obi na-adị m ụtọ.Onye ọzọ ndị mmadụ kasiri obi mgbe mmadụ nwụnahụrụ ya bụ otu nwaanyị Saịprọs aha ya bụ Poli. Ọ bụ Onyeàmà Jehova. Aha di ya bụ Sozos. Di ya ejighị ya egwu egwu. Ọ bụkwa okenye e ji ama atụ nọgbakọ Ndị Kraịst. Ọ na-akpọkarị ụmụ mgbei na ụmụ nwaanyị di ha nwụrụ ka ha bịa nụlọ ha, ha esoro ha kparịta ụka, rikọọkwa nri. Jems 1:27 Ma ọrịa akpụ ụbụrụ gburu Sozos mgbe ọ dị afọ iri ise na atọ. Poli sịrị: Ọnwụ egbuola ezigbo di m mụ na ya lụrụla ruo afọ iri atọ na atọ.Chọọ otú ị ga-esi na-enyere ndị mmadụ nwụnahụrụ akaMgbe e lichara Sozos, Poli kpọọrọ Daniel nwa ha nwoke nke nta dị afọ iri na ise kwaga Kanada. Mgbe ha rutere, ha malitere iso ọgbakọ Ndịàmà Jehova nọ ebe ahụ na-amụ ihe. Poli kwuru, sị: Ụmụnna anyị na ha nọ nọgbakọ a amaghị gbasara ihe mere anyị na nsogbu anyị na ya na-alụ. Ma, ha bịara na-akpa anyị nso, na-agwa anyị okwu ndị na-eru anyị nobi, na-enyekwara anyị aka nihe ụfọdụ. Aka ahụ ha nyeere anyị baara anyị ezigbo uru, karịchaa, nihi na o mere ka nwa m nwoke ghara ịna-echegbukarị onwe ya maka ọnwụ papa ya. Ụmụnna ndị na-elekọta ọgbakọ anyị ejighị Daniel egwu egwu. Otu nime ha na-akpọ ya aga ebe ọ bụla ya na ndị enyi ya chọrọ ịga nọrịa. Ọ na-akpọkwa ya aga agba bọl. Poli na nwa ya nwoke na-enwe obi ụtọ taa.Otu ihe doro anya bụ na e nwere ọtụtụ ihe anyị nwere ike ime iji nyere ndị mmadụ nwụnahụrụ aka ma kasie ha obi. Ihe Baịbụl kwuru gbasara ọdịnihu na-akasikwa anyị obi.Ndị Nwụrụ Anwụ Ga-adị Ndụ ỌzọNisiokwu nke abụọ nỤlọ Nchea, Gail kwuru na ya echeghị na ọnwụ Rob di ya ga-apụli ya apụ nobi. Ma, ọ na-atụ anya ịhụ ya ọzọ nụwa ọhụrụ Chineke kwere nkwa ya. Gail sịrị: Amaokwu Baịbụl kacha amasị m bụMkpughe 21:3, 4. Ebe ahụ sịrị: Chineke nonwe ya ga-anọnyekwara ha. Ọ ga-ehichapụkwa anya mmiri niile nanya ha, ọnwụ agaghị adị ọzọ, iru uju ma ọ bụ mkpu ákwá ma ọ bụ ihe mgbu agaghịkwa adị ọzọ. Ihe mbụ niile agabigawo.Gail kwuru, sị: Ọ bụ nkwa a na-akasi m obi. Ndị m na-emetere ebere ugbu a bụ ndị na-amaghị na ha nwere ike ịhụ onye nwụnahụrụ ha ọzọ. Gail na-eme ihe gosiri na o kwenyesiri ike na nkwa a Chineke kwere ga-emezu. Ọ na-aga ozi ọma oge niile, na-akọrọ ndị mmadụ na Chineke kwere nkwa na ọnwụ agaghị adị ọzọ.Obi siri Job ike na ọ ga-adị ndụ ọzọI nwere ike ịna-eche ma ihe a ọ ga-ekwekwa omume. Ma, legodị ihe mere otu nwoke a na-akpọ Job. Ezigbo ọrịa jidere ya notu oge. Job 2:7 Ọ bụ eziokwu na o weere na ọ ga-akara ya mma ịnwụ, ma o nwere okwukwe na ya nwụọ, Chineke ga-akpọliteli ya nọnwụ, ya adịrịkwa ndụ ọzọ nụwa a. Ọ bụ ya mere o ji kwuo, sị: A sị nnọọ na ị ga-ezobe m na Shiol . . . Ị ga-akpọ òkù, mụ onwe m ga-azakwa gị. Nihi na agụụ ọrụ aka gị ga-agụsi gị ike. Job 14:13,15 Obi siri Job ike na ya nwụọ, ọ ga-agụsi Chineke agụụ ike ịhụ ya ọzọ na ịkpọlite ya nọnwụ.Noge na-adịghị anya, mgbe Chineke ga-eme ka ụwa a ghọọ paradaịs, ọ ga-akpọlite ma Job ma ọtụtụ ndị ọzọ nwụrụ anwụ. Luk 23:42, 43 Baịbụl kwuru nakwụkwọỌrụ Ndịozi 24:15na a gaje inwe mbilite nọnwụ. Jizọs gwakwara anyị, sị: Ka ihe a ghara iju unu anya, nihi na oge awa na-abịa mgbe ndị niile nọ nili ncheta ga-anụ olu ya, wee pụta. Jọn 5:28, 29 Job ga-eso ná ndị Chineke ga-emere ihe a. Ọ ga-enweghachikwa ike okorobịa ya, ahụ ya adịkwa ọhụrụ karịa otú ọ dị noge ọ bụ nwata ruo mgbe ebighị ebi. Job 33:24, 25 Ọ bụkwa otu ihe ahụ ka a ga-emere ndị niile ga-egosi na ha nwere okwukwe na Chineke ga-emezu nkwa o kwere ịkpọlite ndị nwụrụ anwụ.Ọ bụrụ na o nweela onye nwụnahụrụ gị, ime ihe ndị anyị kwuru nakwụkwọ a nwere ike ọ gaghị eme ka ị kwụsị iru uju kpamkpam. Ma, ịtụgharị uche ná nkwa ndị Chineke kwere na Baịbụl nwere ike ime ka i nwee olileanya na ihe ga-aka mma, meekwa ka i nwee ike ị ga-eji na-eme ihe ndị ọzọ i kwesịrị ime.1 Ndị Tesalonaịka 4:13.Ọ bụrụ na ị ga-achọ ịmatakwu ihe ga-enyere gị aka idi ọnwụ onye nwụnahụrụ gị, ma ọ bụkwanụ na ị ga-achọ ịmata ihe mere Chineke ji kwe ka ihe ọjọọ na ahụhụ dịrị, biko, gaa nadres Ịntanet anyị bụ jw.orgig. Ị ga-ahụ ihe Baịbụl kwuru ga-enyere gị aka ma kasie gị obi.Ị Maara?Ònye bụ nna Josef?Josef bụ ọkwá nkà nobodo Nazaret. Ọ bụ ya bụ nna Jizọs nụwa. Ma, ònye bụ nna Josef? Mgbe Matiu na Luk na-ede ezinụlọ Jizọs si, Matiu dere na nna Josef bụ Jekọb, ma, Luk dere na Josef bụ nwa Hilaị. Gịnịzi mere ihe Matiu dere ji dị iche nihe Luk dere?Luk 3:23;Matiu 1:16.Matiu dere, sị: JekọbamụọJosef. Nasụsụ Grik, ihe a o dere gosiri na ọ bụ Jekọb mụrụ Josef. Ihe ọ pụtara bụ na Matiu si nezinụlọ ndị nna nna Josef, bụ ezinụlọ Eze Devid, kpọrọ aha onye mụrụ onye ọ mụrụ rute na Jizọs. O si otú ahụ gosi na Jizọs ruru eru iketa ocheeze Devid.Ma, Luk dere, sị: Josef, nwa Hilaị. Mgbe ụfọdụ, nna nwunye mmadụ hụ ọgọ ya nwoke, ya akpọọ ya nwa ya. Ọ bụ ụdị ihe ahụ ka anyị ga-agụta naLuk 3:27. E dere ebe ahụ na Shieltiel bụ nwa Niraị. Ma, nna mụrụ Shieltiel bụ Jekonaya. 1 Ihe E Mere 3:17;Matiu 1:12 Ọ ga-abụ na Shieltiel lụrụ nwa Niraị Baịbụl na-akpọghị aha ya, ya na ya abụrụzie ọgọ. Ọ bụkwa otú ahụ ka Josef si bụrụ nwa Hilaị, nihi na ọ lụrụ Meri nwa Hilaị. Ọ pụtara na Luk si nezinụlọ ndị nna nna Meri, bụ nne Jizọs dị ka anụ ahụ si dị, kpọrọ aha onye mụrụ onye ọ mụrụ rute na Jizọs. Ndị Rom 1:3 Ihe ọ pụtara bụ na Baịbụl gwara anyị gbasara ezinụlọ e si mụta Jizọs, ma ndị ezinụlọ nna ya nụwa ma ndị ezinụlọ nne ya.Olee ụdị ákwà na ihe e ji esiji ákwà e nwere noge ochie?Ajị anụ e sijiri esiji a hụrụ nọgba d nso noké osimiri nnu. e dere na e sijiri ya tupu afọ 135NIzrel oge ochie na ná mba ndị gbara ya gburugburu, a na-eji ajị atụrụ, ajị ewu na ajị kamel emepụta ákwà. Ma, nke a kacha eji emepụta ákwà noge ahụ bụ ajị atụrụ. Nọtụtụ ebe na Baịbụl, e kwuru gbasara atụrụ, ịkpacha ajị, nakwa uwe e ji ajị mee. 1 Samuel 25:2;2 Ndị Eze 3:4;Job 31:20 Ahịhịa e ji emepụta ákwà linin dị nIjipt nakwa nIzrel. Jenesis 41:42;Jọshụa 2:6 Ọ ga-abụ na ndị Izrel anaghị akọ ogho. Ma, Baịbụl kwuru na ndị Peshia na-eji ogho eme ihe dị iche iche. Esta 1:6 Ákwà silk na-ada oké ọnụ, o yikwara ka ọ bụ naanị ndị ahịa sí Eshia na-ere ya.Mkpughe 18:11, 12.Otu akwụkwọ a kpọrọJesus and His World,kwuru, sị: Ajị anụ na-enwe ụcha dị iche iche. E nwere ndị na-acha ọcha, nweekwa ndị tụrụ àgwà. A na-esijikarịkwa ajị anụ esiji. A na-esi nụfọdụ eju enweta ihe na-acha odo odo e ji esiji ákwà. Ọ na-adakwa oké ọnụ. A na-esikwa nosisi dị iche iche, mgbọrọgwụ, mkpá akwụkwọ, na ụmụ ahụhụ dị iche iche enweta ihe e ji esiji ákwà ka o jiwe oji, chawa ọbara ọbara, odo odo, ma ọ bụ anụnụ anụnụ.M Na-akwanyeziri Onwe M na Ụmụ Nwaanyị ÙgwùNDỤ M BIRI NA MBỤ:A mụrụ m nobodo Mọluuz dị nebe ugwu Frans. Ndị bi na ya na-arụ ọrụ aka, na-alụkarịkwa ọgụ. Naanị ihe m na-echeta na-eme nobodo a noge m dị obere bụ ọgụ ezinụlọ dị iche iche na-alụ. O nweghị ihe e ji ụmụ nwaanyị kpọrọ nezinụlọ anyị. E nweekwa ihe dị mkpa a na-ekwu, ọ na-esi ike ụmụ nwoke ajụọ ụmụ nwaanyị ihe ha chere. A kụziiri m na naanị ọrụ ụmụ nwaanyị nwere bụ isi nri, ilekọta ụmụ nwoke na ụmụaka ha.Ahụsiri m anya mgbe m dị obere. Papa m bụ onye aṅụrụma. Ọ bụkwa ya gburu ya mgbe m dị afọ iri. Afọ ise ọ nwụchara, otu nime ụmụnne m ndị nwoke tọrọ m gburu onwe ya. Notu afọ ahụ kwa, eji m anya m hụ ka e gburu otu onye ezinụlọ anyị mgbe ya na ibe ya na-alụ ọgụ. Ihe a merenụ wụrụ m akpata oyi nahụ. Ndị ezinụlọ anyị kụziiri m otú e si eji égbè na mma alụso onye ọ bụla chọrọ m okwu ọgụ. M bịara gbukasịa egbugbu nahụ m, bidokwa ịṅụ oké mmanya.Mgbe m dị afọ iri na isii, ebidoro m ịṅụ ihe dị ka ololo mmanya biya iri ma ọ bụ iri na ise nụbọchị. O teghịkwa aka, mụ ebido ṅụwa ọgwụ ike. M bidoro na-atụtụkọta ihe ndị dị ka alụminiọn ma na-ere ha iji nweta ego mmanya na ọgwụ ike ndị m na-aṅụ. Ebidokwara m izu ohi. Mgbe m na-erule afọ iri na asaa, agaala m mkpọrọ. A gụkọta ugboro ole a mara m ikpe ma taa m ahụhụ maka izu ohi na ime ihe ike, ọ bụ ugbo iri na asatọ.Mgbe m dị ihe dị ka afọ iri abụọ na abụọ, ndụ m bịara ka njọ. M bidoro ịna-aṅụ ìgbó iri abụọ nụbọchị, na-aṅụkwa ọgwụ ike a na-akpọheroinna ọgwụ ike ndị ọzọ. O nwere oge ndị ọ fọrọ obere ka m nwụọ nihi na ọgwụ ike m ṅụrụ karịrị akarị. M bidoro rewe ọgwụ ike. Nihi ya, m na-ejikarị mma na égbè aga ebe ọ bụla m na-aga. E nwedịrị otu ụbọchị m gaara agbagbu otu nwoke, ma, mgbọ égbè m gbara ya tụrụ nisi belt ya, gbapụ. Mgbe m dị afọ iri abụọ na anọ, mama m nwụrụ, nsogbu m na-enye akakwuo njọ. Ọ na-abụ m na-aga nụzọ, ụfọdụ ndị hụ m nakụkụ ụzọ ha si abịa, ụjọ ejide ha, ha agafee nakụkụ ụzọ nke ọzọ. Nọtụtụ ngwụcha izu, ma ọ bụghị na ndị uwe ojii kpọchiri m maka ọgụ m lụrụ, ya abụrụ na m nọ nụlọ ọgwụ, a na-adụchi ahụ e merụrụ m.Alụrụ m nwaanyị mgbe m dị afọ iri abụọ na asatọ. O nweghị ihe m ji nwunye m kpọrọ. M na-agwakasị ya okwu ahụ, na-akụkwa ya ihe. Anyị anaghị eme ka di na nwunye. Eche m na obi ga na-adị ya mma ma m na-enye ya ọla ndị m zutere nohi. Ma, ihe m na-atụghịanya ya mere otu ụbọchị. Nwunye m na Ndịàmà Jehova malitere ịmụ Baịbụl. Nụbọchị mbụ ya na ha mụrụ ihe, ọ kwụsịrị ịṅụ sịga, kwụsị ịnara m ego m zutere nohi, nyeghachikwa m ọla niile m nyere ya. Ezigbo iwe jidere m. M gbalịrị ka ọ kwụsị ịmụ Baịbụl. M na-eme, m kpụrụ sịga, mụ afụọ ya anwụrụ ọkụ ya nihu. M na-ejikwa ya eme akaje nihu ndị agbata obi anyị.Notu abalị, m ji anya mmanya tinye ụlọ anyị ọkụ. E wezụga nwunye m, ọkụ gaara agbagbu mụ na nwa anyị nwaanyị dị afọ ise. Mgbe m mechara nweta onwe m, ghọta ihe merenụ, ihere onwe m mewere m. Nobi m, echere m na Chineke agaghị agbagharali m. Echetara m ụbọchị otu ụkọchukwu kwuru na ndị ọjọọ ga-aga ọkụ mmụọ. Otu dọkịta gwadịrị m na mụ enweghịzi mmekwata.OTÚ BAỊBỤL SI GBANWEE NDỤ M:Mgbe ọkụ gbachara ụlọ anyị, anyị kwagara nụlọ ndị ọgọ m. Mgbe Ndịàmà Jehova bịara ileta nwunye m, m jụrụ ha, sị, Chineke ò nwere ike ịgbaghara m mmehie m niile? Ha gosiri m ihe Baịbụl kwuru ná1 Ndị Kọrịnt 6:9-11. Ebe ahụ kwuru àgwà dị iche iche Chineke kpọrọ asị, ma, kwuo, sị: Nke ahụ bụkwa ihe ụfọdụ nime unu bụbu. Obi bịara sie m ike na m ga-agbanweli. Ndịàmà Jehova ahụ gosikwara m ihe Baịbụl kwuru na1 Jọn 4:8iji mee ka obi sie mụ ike na Chineke hụrụ m nanya. Nihi ya, m gwaziri ha ka ha na-abịa akụziri m Baịbụl ugboro abụọ nizu. Ebidokwara m ịga ọmụmụ ihe ha, na-ekpekwa ekpere mgbe niile.Nime otu ọnwa Ndịàmà Jehova kụziweere m Baịbụl, akwụsịrị m ịṅụ ọgwụ ike na mmanya. O teghị aka, ahụ akpaghasịa m. M bịara na-arọ nrọ ọjọọ, isi ana-awa m, ụta ngwere ana-eme m, mụ ana-enwekwa nsogbu ndị ọzọ ndị kwụsịrị ịṅụ ọgwụ ike na-enwe. Ma, m chọpụtara na Jehova na-enyere m ezigbo aka. Ọ bịara dị m otú ọ dị Pọl onyeozi notu oge Chineke nyeere ya aka ná nsogbu ya. Pọl sịrị: Nihe niile, enwere m ike site naka onye ahụ nke na-enye m ike. Ndị Filipaị 4:13 Emechara m kwụsị ịṅụ sịga na ìgbó.2 Ndị Kọrịnt 7:1.Baịbụl agbanweela ndụ m, meekwa ka ezinụlọ anyị kakwuo mma. Anaghịzi m agwakasị nwunye m okwu ahụ. M na-akwanyeziri ya ùgwù, na-asị ya biko na i meela. M na-emesokwa nwa anyị nwaanyị otú nna kwesịrị isi emeso nwa ya. Mgbe m mụrụ Baịbụl ruo otu afọ, enyefere m Jehova onwe m, meekwa baptizim otú nwunye m mere.URU NDỊ M RITERELA:O doro mụ anya na ime ihe Baịbụl kwuru mere m ka ji dịrị ndụ. Ndị ezinụlọ anyị na-abụghị Ndịàmà Jehova makwa na e wezụga Baịbụl, a gaara akụgbu m nebe m na-alụ ọgụ, ma ọ bụkwanụ ọgwụ ike egbuo m.Ihe m mụtara na Baịbụl gbasara ihe bụ ọrụ di na ọrụ nna nezinụlọ mere ka m ghọọ ezigbo di na ezigbo nna. Ndị Efesọs 5:25;6:4 Mụ na ezinụlọ m na-emekọzi ihe ọnụ. Anaghịzi m agwa nwunye m na ọrụ ya bụ naanị isi nri, kama, m na-akwado ya nozi ọma ọ na-eji ihe dị ka awa iri asaa ezi ndị mmadụ kwa ọnwa. Ebe m bụ okenye nọgbakọ anyị, ọ na-akwadokwa m nọrụ m na-arụrụ ọgbakọ.Ọ bụ otú Jehova Chineke m si hụ m nanya ma meere m ebere mere ka ndụ m gbanwee. M hụ ndị e weere na ha enweghịzi mmekwata otú e sibu were m, ọ na-agụsi m ike ịkọrọ ha ụdị onye Jehova bụ. O doola m anya na Baịbụl ga-enyelirionye ọ bụlaaka ibi ndụ dị mma na nke bara uru. Baịbụl enyerela m aka ịna-ahụ ndị ọzọ nanya ma na-akwanyekwara ha ùgwù, ma ụmụ nwokemaụmụ nwaanyị. Amụtakwala m ịna-akwanyere onwe m ùgwù.Achọrọ M Iso Ya LaaWEREGODỊ ya na ị na-ahụ Ribeka ka ọ na-elepụ anya na-ahụ ebe ọ na-aga. O meela izu ole na ole ọ pụrụ ije a. Ịnọ nelu kamel amawakwala ya ahụ nihi na ọ bụ kamel bu ya na-aga. O si Heran, bụ ebe a mụrụ ya, na-aga ebe dị ezigbo anya. O nwere ike ọ gaghị ahụ ndị ezinụlọ ha ọzọ. Ọ ga-abụ na ọ nọ na-eche otú ihe ga-adịrị ya nebe ọhụrụ a ọ na-aga ibi, karịchaa, ugbu a o rutewerela.Ribeka na ndị ya na ha so agafeela ọtụtụ ebe na Ke. Ha nọzi na Negeb bụ ebe ala na-adịchaghị mma na Ke. Jenesis 24:62 Ka ha na-aga, ọ ga-abụ na Ribeka na-ahụ atụrụ nebe a. O yiri ka ebe a adịchaghị mma maka ịkọ nri, ma, ọ ga-adị mma maka ịkpa anụ ụlọ. Otu agadi nwoke dú ya ma ebe a nke ọma. Ọ na-enu agadi nwoke ahụ enu nobi ịga kọọrọ Aịzik nna ya ukwu na ya alụtarala ya Ribeka. Ma, ọ ga-abụ na Ribeka ka nọ na-eche otú ihe ga-adịrị ya ebe a nakwa ụdị onye nwoke a ga-alụ ya bụ. Aha nwoke ahụ bụ Aịzik. Ya na ya ahụtụbeghị mbụ. Ihe ya ọ ga-amasị Aịzik? Ihe Aịzik ọ ga-amasị yanwa?Nọtụtụ ebe nụwa taa, ọ bụghị nne na nna na-ahọtara nwa ha onye ọ ga-alụ. Ma, ọ bụ otú e si eme ya nebe ụfọdụ. Nagbanyeghị otú e si alụ nwaanyị nebe unu, i nwere ike ikwu na Ribeka na-aga ịlụ onye ọ na-amaghị. Neziokwu, obi kara ya, o nwekwara okwukwe pụrụ iche. Anyị nwee àgwà abụọ a, ọ ga-abara anyị uru ma e nwee otú ihe si gbanwee ná ndụ anyị. Ma, Ribeka nwekwara àgwà ọma ndị ọzọ ọtụtụ ndị na-enweghị taa.M GA-ESETAKWARA KAMEL GỊ MMIRIIhe mere Ribeka ji na-aga ịlụ di ugbu a bụ ihe ọma o mere. Ma, ọ ga-abụ na o chere na o nweghị oké ihe ya mere. O nwere ike ịbụ na o toro nobodo Heran dị na Mesopotemia. Ndị mụrụ ya anaghị eme ka ọtụtụ ndị bí na Heran. Ha anaghị efe chi ọnwa a na-akpọ Sin. Kama, ha na-efe Jehova.Jenesis 24:50.Ribeka bụ asampete. Ma, mma ya anaghị ebu ya isi. Ọ gbasiri ike, bụrụkwa nwa agbọghọ na-amaghị nwoke. Ndị mụrụ ya bara ọgaranya nke na ha nwere ndị ohu. Ma, a zụtọghị Ribeka ma ọ bụ na-eme ya ka ọ bụ ada eze. A kụziiri ya ịrụsi ọrụ ike. Ọ na-arụ ọrụ ụfọdụ tara akpụ otú ọtụtụ ụmụ nwaanyị ndị dịrị ndụ noge ahụ na-arụ. Dị ka ihe atụ, ná mgbede, ọ na-atụkwasị ite mmiri nubu ya, gawa isetara ezinụlọ ha mmiri nolulu mmiri.Jenesis 24:11,15, 16.E nwere otu mgbede Ribeka gara isere mmiri. Mgbe ọ gbajuchara ite ya mmiri, otu agadi nwoke gbakwuuru ya, medaa obi rịọ ya, sị: Biko, ka m ṅụrụtụ mmiri nite gị. Ribeka hụrụ na o teela nwoke a pụtara ije. O buturu ite ya ozugbo, nye nwoke ahụ mmiri jụrụ oyi, ya aṅụọ ṅụjuo afọ. Ribeka chọpụtara na nwoke ahụ nwere kamel iri ndị makpu nakụkụ olulu mmiri ahụ nakwa na mmiri adịghị nihe anụmanụ ji aṅụ mmiri dị nebe ahụ. Ọ hụrụ na nwoke ahụ na-ele ya anya. Ọ chọkwara inyere ya aka otú o nwere ike. Ọ bụ ya mere o ji sị ya: M ga-esetakwara kamel gị mmiri ruo mgbe ha ṅụjuru afọ.Jenesis 24:17-19.Ị hụrụ na Ribeka asịghị naanị na ya ga-enye kamel iri ndị ahụ mmiri ka ha ṅụọ, kama, ọ sịrị na ya ga-enye ha mmiri ruo mgbe ha ṅụjuru afọ? Ọ bụrụ na akpịrị kpọrọ kamel nkụ, o nwere ike ịṅụ ihe karịrị lita mmiri iri itoolu na ise otu mgbe. Ọ bụrụzie na akpịrị na-akpọ kamel iri ahụ nkụ, Ribeka ga-eji ọtụtụ awa setara ha mmiri haga-aṅụ ṅụjuo afọ. Ma o yiri ka akpịrị anaghị akpọcha kamel ndị ahụ nkụ ná mgbede ahụ.Ribeka ọ makwanụ na ezigbo mmiri anaghị agụ kamel ndị ahụ mgbe o kwere nkwa inye ha mmiri? Mba. O ji obi ya dum chọọ ime ike ya niile iji nyere agadi nwoke ahụ aka. Nwoke ahụ hapụrụ ya ka o mee ihe ọ chọrọ ime, nọrọzie na-ele ya ka ọ na-aga ugboro ugboro na-esetara kamel ndị ahụ mmiri.Jenesis 24:20, 21.Ribeka gbasiri ike, na-elekwa ọbịa nke ọmaE nwere ezigbo ihe anyị kwesịrị ịmụta nihe a Ribeka mere. Ọtụtụ ndị taa na-achọ ihe ga-abara naanị ha uru. Baịbụl kwuru na ndị mmadụ ga-abụ ndị hụrụ naanị onwe ha nanya, ndị na-adịghị njikere imere ndị ọzọ ihe ọma. 2 Timoti 3:1-5 Ma, Ndị Kraịst na-agba mbọ ka ha ghara ịna-achọ ihe ga-abara naanị ha uru. Nihi ya, ha kwesịrị ịna-echeta ihe nwa agbọghọ a mere ma na-adị njikere mgbe niile inyere ndị ọzọ aka.O doro anya na Ribeka hụrụ ka agadi nwoke ahụ nọ na-ele ya. Ọ bụghị anya iberiibe ka ọ na-ele ya. Kama, ọ na-ele ya anya ka onye ihe juru anya na onye ọṅụ juru obi. Mgbe Ribeka nyechara kamel ndị ahụ mmiri, nwoke ahụ nyere ya ọla ndị dị oké ọnụ ahịa ma jụọ ya, sị: Ị bụ nwa onye? Biko, gwa m. Ò nwere ebe anyị ga-arahụ nụlọ nna gị? Mgbe ọ gwara ya ezinụlọ o si, obi tọkwuru nwoke ahụ ụtọ. Ọ dịkwa ka obi ụtọ ò mere ka Ribeka gwakwuo nwoke ahụ, sị: Anyị nwere ma okporo ọka ma nri anụ dị ukwuu, nweekwa ebe unu ga-arahụ. Ihe a ọ chọrọ imere nwoke a magburu onwe ya nihi na e nwere ndị ọzọ ha na ya so. Ọ hapụrụ nwoke ahụ gbara ọsọ gaa gwa mama ya ihe merenụ.Jenesis 24:22-28,32.Ihe a merenụ gosiri na Ribeka ma ele ọbịa nke ọma. Ọ bụ otu nime àgwà ndị kọrọ ụkọ nụwa taa. Anyị kwesịrị ịna-ele ndị ọzọ ọbịa ka nwa agbọghọ a nwere obiọma. Ọ bụrụ na anyị nwere okwukwe na Chineke, anyị ga na-ele ndị ọzọ ọbịa. Jehova na-elekwa ọbịa nihi na ọ na-emesapụrụ onye ọ bụla aka. Ọ chọkwara ka ndị ya na-eme ka ya. Ọ bụrụ na anyị na-emesapụrụ onye ọ bụla aka, ma ndị na-enweghị ihe ha ga-enyeli anyị, Jehova ga-enwe obi ụtọ.Matiu 5:44-46;1 Pita 4:9.LỤTARA NWA M NWOKE NWAANYỊÒnye bụ agadi nwoke ahụ bịara nolulu mmiri ahụ? Ọ bụ onye na-ejere Ebreham ozi. Ebreham bụ nwanne nna nna Ribeka. Ọ bụ ya mere Betuel nna Ribeka ji nabata nwoke ahụ. Ọ dị ka aha nwoke ahụ ọ bụ Elịiza.Ndị be Betuel bupụtaara ya nri, ma, o kweghị eri ruo mgbe o kwuru ihe bụ isi ije ya. Jenesis 24:31-33 Anyị manụ ụdị obi ụtọ ọ ga na-eji akọ ihe mere o ji bịa, ebe ọ bụ na ọ hụla ezigbo ihe gosiri na Jehova Chineke ya agọziwela ije ya. Olee otú anyị si mara?Weregodị ya na ị na-ahụ ka Elịiza na-akọrọ Betuel na Leban nwanne Ribeka ihe merenụ, ha ahapụ ihe ha na-eme na-ege ya ntị. Ọ gwara ha na Jehova agọziela Ebreham nke ukwuu na Ke. Ọ gwakwara ha na Ebreham na Sera mụtara otu nwa nwoke aha ya bụ Aịzik, onye ga-eketa ihe niile nna ya nwere. Ugbu a, Ebreham dunyere ya ozi dị oké mkpa. Ọ gwara ya ka ọ gaa Heran, ebe ndị ikwu Ebreham, lụtara Aịzik nwaanyị.Jenesis 24:34-38.Ebreham mere ka Elịiza ṅụọrọ ya iyi na ọ gaghị e si na Ke lụtara Aịzik nwaanyị. Maka gịnị? Maka na ndị Ke anaghị asọpụrụ Jehova, ha anaghịkwa efe ya. Ebreham ma na Jehova ga-emecha bibie ndị obodo a. Ọ chọghịkwa ka e nwee ihe ga-ejikọ Aịzik nwa ya nwoke na ndị ọjọọ a. Ọ makwa na o nwere ọrụ dị ezigbote mkpa nwa ya ga-arụ ka nkwa Chineke kwere wee mezuo.Jenesis 15:16;17:19;24:2-4.Elịiza gwakwara Betuel na Leban na mgbe ya rutere nolulu mmiri ahụ, na ya rịọrọ Jehova Chineke otu ihe. E nwere ike ịsị na ọ rịọrọ Jehova ka ọ họtara Aịzik nwa agbọghọ ọ ga-alụ. Gịnị mere anyị ji kwuo otú ahụ? Elịiza rịọrọ Chineke ka o mee ka nwa agbọghọ Aịzik ga-alụ bịa nolulu mmiri ahụ, nakwa na ọ bụrụ na ya arịọ nwa agbọghọ ahụ ka o nye ya mmiri ka ọ ṅụọ, ka o kweta inye ya ma kwuo na ya ga-enyekwa kamel ya niile mmiri. Jenesis 24:12-14 Ọ bụ Ribeka bịara mee ihe a niile. Chegodị otú obi dị Ribeka ma ọ bụrụ na e nwere ebe ọ nọ na-ege ihe a Elịiza na-akọrọ ndị ezinụlọ ha.Ihe a Elịiza kọrọ metụrụ Betuel na Leban nahụ, ha asị: Ihe a si naka Jehova. Ebe ọ bụ na omenala ha kwadoro ka nne na nna kpebie onye nwa ha ga-alụ, ha kwetara ka Aịzik lụwa Ribeka. Jenesis 24:50-54 Ma, nke a ọ pụtara na Ribeka ga-ekwetarịrị ihe a ha kwuru?Nụlọ Ebreham, tupu Elịiza abịawa ije a, ọ jụrụ Ebreham, sị: Ọ bụrụkwanụ na nwaanyị ahụ ekweghị iso m bịa? Ebreham asị ya: Ị ga-enwere onwe gị niyi ị ṅụụrụ m. Jenesis 24:39,41 Nụlọ Betuel kwa, ọ bụghị iwu na Ribeka ga-ekweta ihe ndị mụrụ ya kpebiri nokwu a. Ma, obi dị Elịiza ezigbo ụtọ na ije ya nwere isi. Ọ bụ ya mere na mgbe chi bọrọ, ọ jụrụ ma ya nwere ike ịkpọrọ Ribeka lawa Ke ozugbo. Ma, ndị ezinụlọ Ribeka chọrọ ka ya na ha nọtụkwuo, ma ọ dịghị ihe ọzọ, ruo abalị iri ọzọ. Nikpeazụ, ha sịrị: Ka anyị kpọọ nwa agbọghọ ahụ jụọ ya ka o jiri ọnụ ya kwuo.Jenesis 24:57.Ihe ọ bụla Ribeka zara ugbu a ga-emetụta ndụ ya. Gịnịkwanụ ka ọ ga-aza ha? Ọ ga-eji maka ihe papa ya hà kwuru jụ iso nwoke ahụ na-ejere Ebreham ozi gaa biri ebe ọ na-amaghị? Ka ọ ga-ele ya anya na ihe ọma meere ya ma o soro mezuo ihe a doro anya na ọ bụ Jehova na-eduzi? Ihe ọ zara gosiri otú obi dị ya nihe a ga-agbanwe ndụ ya notu ntabi anya, nke nwekwara ike ịna-echegbu ya. Ọ zara ha, sị: Achọrọ m iso ya laa.Jenesis 24:58.Ihe a Ribeka zara gosiri na o nwere okwukwe pụrụ iche. Ọ bụ eziokwu na otú e si alụ nwaanyị nobodo anyị taa nwere ike ịdị iche, ma o nwere ihe anyị ga-amụta naka Ribeka. Ihe kacha ya mkpa abụghị ihe ọ chọrọ, kama ihe Jehova, bụ Chineke ya, chọrọ. Anyị chọwa onye anyị ga-alụ, ihe Chineke kwuru ga-akacha abara anyị uru otú ọ baara Ribeka. Ihe Okwu Chineke kwuru gbasara ihe anyị ga-eme ka anyị bụrụ ezigbo di ma ọ bụ ezigbo nwunye ka bakwara uru taa. 2 Ndị Kọrịnt 6:14, 15;Ndị Efesọs 5:28-33 Anyị kwesịrị ịmụta ime ka Ribeka ma na-agbalị eme ihe otú Chineke chọrọ.ÒNYE BỤ NWOKE AHỤ?Betuel na ezinụlọ ya gọziri Ribeka nwa ha nwaanyị ha hụrụ nanya. Ribeka na ụfọdụ ụmụ agbọghọ na-ejere ya ozi na Debora, onye lekọtara ya mgbe ọ dị obere, sozi Elịiza hà lawa. Jenesis 24:59-61;35:8 O teghị aka, ha apụọ na Heran. Ebe ha na-aga ruru ihe dị ka narị kilomita asatọ. O wekwara ha ihe dị ka izu atọ tupu ha agaruo. Ọ ga-abụ na njem ahụ adịghịrị ha mfe. Ribeka ahụla ọtụtụ kamel ná ndụ ya, ma ọ ga-abụ na ịnọ nelu kamel amabeghị ya ahụ nihi na ihe Baịbụl kwuru bụ na ndị ezinụlọ ha na-azụ atụrụ, o kwughị na ha bụ ndị ahịa na-eji kamel aga ebe dị iche iche. Jenesis 29:10 Ịnọ nelu kamel na-enye ndị ọ na-amabeghị ahụ nsogbu, ọ bụrụgodị na ebe o bu ha aga eteghị aka.Nagbanyeghị otú njem ha si dịrị, o doro anya na Ribeka chọsiri ike ịma gbasara Aịzik na ezinụlọ ha. Ọ ga-abụ na ọ jụrụ Elịiza ajụjụ gbasara ha. Weregodị ya na ị na-ahụ ha nime abalị notu ebe ha kwụsịtụrụ, kwanye ọkụ nèzí, agadi nwoke ahụ ana-akọrọ ya banyere nkwa Jehova kwere Ebreham, na ọ bụ nezinụlọ ya ka a ga-esi amụta onye ga-ewetara ndị niile nọ nụwa ngọzi. Chegodị otú obi dị Ribeka mgbe ọ ghọtara na ọ bụ nezinụlọ onye ga-alụ ya ka a ga-esi amụta onye Jehova ga-eji mezuo nkwa ya.Jenesis 22:15-18.Ribeka mere ihe gosiri na ọ dị umeala nobiNikpeazụ, ha rutere Negeb. Ka ha na-erute ebe ahụ nisi ụtụtụ, Ribeka lepụrụ anya hụ ka otu nwoke nọ na-ejegharị nọhịa. Nwoke ahụ yiri onye na-atụgharị uche. Ribeka si na kamel ahụ wụtuo ozugbo. O nwere ike o cheghịdị ka kamel bú ya sekpuru ala. Mgbe ọ wụturu, ya ajụọ Elịiza, sị: Ònye bụ nwoke ahụ si nọhịa na-abịa izute anyị? Mgbe ọ gwara ya na ọ bụ Aịzik, o weere ákwà isi kpuchie onwe ya. Jenesis 24:62-65 Maka gịnị? Ọ bụ iji kwanyere di ga-alụ ya ùgwù. Ihe a o mere nwere ike iyi ụfọdụ ndị ka ihe ndị mgbe ochie. Ma, nke bụ eziokwu bụ na ma ànyị bụ nwoke ma ànyị bụ nwaanyị, anyị nwere ike ịmụta ihe notú Ribeka si dị umeala nobi nihi na àgwà a dị anyị niile mkpa.Noge ahụ, Aịzik dị ihe dị ka afọ iri anọ. Ọ ka na-eru uju Sera nne ya nwụrụ ihe dị ka afọ atọ gara aga. Ihe a gosiri na Aịzik bụ nwoke ihe na-emetụ nobi. Neziokwu, ọ bụ ihe ọma meere Aịzik na ọ lụtara Ribeka, bụ nwaanyị gbasiri ike, na-ele ọbịa nke ọma ma dị umeala nobi. Ma ihe ọ dabakwaara ha abụọ? Baịbụl kwuru, sị: Aịzik wee hụ ya nanya.Jenesis 24:67;26:8Ọ bụ eziokwu na o ruola ihe dị ka puku afọ atọ na narị itoolu ihe a mere, anyị gụọ akụkọ a, anyị ga-ahụkwa Ribeka nanya nihi otú o si kata obi, gbasie ike, na-ele ọbịa nke ọma, dịkwa umeala nobi. Anyị niile, ma ụmụ nwoke ma ụmụ nwaanyị, ma ndị lụrụ di ma ọ bụ nwunye ma ndị na-alụbeghị, kwesịrị iṅomi okwukwe ya.Gịnị Ka Baịbụl Kwuru?Chineke ò nwere aha?ỤFỌDỤ NDỊ NA-ASỊna o nweghị aha, ndị ọzọ na-asị na aha ya bụ Chineke ma ọ bụ Onyenwe anyị, ndị ọzọ na-asịkwa na o nwere ọtụtụ aha.Gịnị ka i chere?IHE BAỊBỤL KWURUGị onwe gị, onye aha gị bụ Jehova, ọ bụ naanị gị bụ Onye Kasị Elu nụwa niile.Abụ Ọma 83:18.OLEE IHE ỌZỌ ANYỊ GA-AMỤTA NA BAỊBỤL?Ọ bụ eziokwu na e nwere ọtụtụ aha a na-etu Chineke, ma, o nwere naanị otu aha ọ gụrụ onwe ya.Ọpụpụ 3:15.Anyị ga-amatali onye Chineke bụ; ọ chọrọ ka anyị mata ya.Ọrụ Ndịozi 17:27.Anyị mata aha Chineke, o nwere ike ime ka anyị na ya dịwa ná mma.Jems 4:8.Ọ dị njọ ịkpọ aha Chineke?GỊNỊ KA Ị GA-AZA?EeMbaMgbe ụfọdụIHE BAỊBỤL KWURUEjila aha Jehova bụ Chineke gịeme ihe efu.Ọpụpụ 20:7 Naanị mgbe ọ dị njọ ịkpọ aha Chineke bụ ma e jiri ya na-egwu egwu.Jeremaya 29:9.OLEE IHE ỌZỌ ANYỊ GA-AMỤTA NA BAỊBỤL?Jizọs ma aha Chineke, kpọọkwa ya.Jọn 17:25, 26.Chineke gwara anyị ka anyị na-akpọ aha ya.Abụ Ọma 105:1.Ndị iro Chineke chọrọ ka ndị mmadụ chefuo aha ya.Jeremaya 23:27.Gụọ Isiokwu Ndị A nỊntanetAJỤJỤ NDỊ ỌZỌ BAỊBỤL ZARAGịnị Mere Mmadụ Ji Anwụ Anwụ?Gaa nebe e dere IHE BAỊBỤL NA-AKỤZI pịa ebe e dere AJỤJỤ BAỊBỤL ZARA 