 Ụlọ Nche Nọvemba 1, 2015  Olee Otú Chineke Si Ele Ịlụ Agha Anya?Isiokwu Ndị Dị na Magazin AOlee Otú Chineke Si Ele Ịlụ Agha Anya?Gịnị ka i chere? Chineke ọ kwadoro ịlụ agha? Ọ bụrụ na ọ kwadoro ya, olee ndị ọ na-akwado nagha ndị a na-alụ taa? Ọ bụrụ na ị mata azịza ajụjụ ndị a, ọ ga-enyere gị aka ịma otú i kwesịrị isi na-ele ịlụ agha anya. Ka e were ya na ị chọpụtara na Chineke kwadoro ka a na-alụ agha nakwa na ndị ị chọrọ ka ha merie nagha ka Chineke kwadoro, obi ọ gaghị esi gị ike na ndị nke gị ga-emeri? Ma, oleekwanụ ihe ị ga-eme ma ị chọpụta na ndị ị chọrọ ka ha merie abụghị ndị Chineke chọrọ ka ha merie? I nwere ike ịgbanwe ebe ị kwụ.Ma o nwere ihe ka mkpa. Ọ bụrụ na ị mata ma Chineke ọ na-akwado agha, ọ ga-emetụta otú i si were Chineke. Ọ bụrụ na i so nọtụtụ ndị agha mewarala obi, ị ga-achọ ịma azịza ajụjụ ndị a, Chineke ọ bụ onye ịlụ agha na-agụ agụụ, nke na-achọkwa ka ndị mmadụ na-ata ahụhụ agha na-akpata? Ka ọ ga-abụ na Chineke achọghị ịma ma à na-alụ agha ma ọ bụ na a naghị alụ nakwa na ọ chọghị ịma gbasara nsogbu ndị a na-emegbu emegbu na-enwe? Ihe ndị a ka ụfọdụ ndị na-eche.O nwere ike iju gị anya ma ị mata na ihe Baịbụl kwuru dị iche nihe niile a ndị mmadụ na-eche. Ihe ọzọ bụ na kemgbe ụwa, Chineke agbanwebeghị otú o si ele ịlụ agha anya. Ka anyị lee ihe Baịbụl kwuru gbasara otú Chineke si lee ịlụ agha anya noge ochie nakwa noge Jizọs bịara nụwa. Ọ ga-enyeziri anyị aka ịma otú Chineke si ele ịlụ agha anya noge anyị a nakwa ma ụmụ mmadụ hà ga-anọgide na-alụ agha.Otú Chineke Si Lee Ịlụ Agha Anya nOge OchieEbe Chineke ji aka ya buso ndị Ijipt agha, o gosiri na ọ bụghị agha niile ka ọ kpọrọ asị. O nwekwara oge ndị ọ gwara ndị Izrel ka ha gaa agha. Dị ka ihe atụ, o nyere ha iwu ka ha buso ndị Ke agha nihi na ha na-akpa arụ. Diuterọnọmi 9:5;20:17, 18 Ọ gwara Devid, bụ Eze Izrel, ka o buso ndị Filistia na-emegbu ha agha. Chineke gwadịrị Devid otú ọ ga-esi lụọ agha ahụ merie ndị iro ha.2 Samuel 5:17-25.Ihe ndị a Baịbụl kwuru gosiri na mgbe ndị ọjọọ chọrọ imemila ndị Izrel, Chineke gwara ndị Izrel ka ha buso ha agha, ka a ghara ibibi ndị na-efe ya. Ma, e nwere ihe atọ ọ dị mkpa ka ị mata gbasara agha ndị ahụ Chineke kwadoro.CHINEKE JI AKA YA KPEBIENDỊGA-AGA AGHA NDỊ AHỤ.O nwere mgbe Chineke gwara ndị Izrel, sị: Unu agaghị alụ ọgụ na nke ugbu a. Gịnị mere o ji gwa ha ihe a? Ọ bụ nihi na Chineke nonwe ya ga-alụrụ ha agha ahụ. 2 Ihe E Mere 20:17;32:7, 8 Ọ lụụrụ ha agha ọtụtụ ugboro, dị ka nke anyị kọrọ ná mbido isiokwu a. E nwekwara mgbe Chineke gwara ha ka ha gaa lụọ agha nonwe ha iji nweta Ala Nkwa ahụ ma chebe ya.Diuterọnọmi 7:1, 2;Jọshụa 10:40.CHINEKE JI AKA YA KPEBIEMGBEA GA-ALỤ AGHA NDỊ AHỤ.Tupu ndị Chineke ebuso ndị na-emegbu ha agha, ha na-echere ruo mgbe Chineke gwara ha mee otú ahụ. Ha ekwesịghịịga agha Chineke na-agwaghị ha gaa. Ha sie ọnwụ gaa, Chineke anaghị echebe ha. Baịbụl kwudịrị na mgbe ndị Izrel gara agha Chineke na-agwaghị ha gaa, ndị iro ha meriri ha.Ọ bụ eziokwu na Chineke busoro ndị Ke agha, ọ hapụrụ ụfọdụ nime ha ndụ, dị ka, Rehab na ndị ezinụlọ haỌNWỤ NDỊ MMADỤ, MA NKE NDỊ AJỌ OMUME, ANAGHỊ ATỌ CHINEKE ỤTỌ.Jehova Chineke bụ Isi Iyi nke ndụ, ọ bụkwa ya kere ụmụ mmadụ. Abụ Ọma 36:9 Ọ bụ ya mere na ọ chọghị ka ndị mmadụ na-anwụ anwụ. Ma, ọ dị mwute na ụfọdụ ndị ajọ mmadụ na-akpa nkata imegbu ndị ọzọ nakwa igbu ha egbu. Abụ Ọma 37:12,14 Ihe Chineke mere mgbe ụfọdụ iji mee ka ihe ọjọọ ahụ kwụsị bụ inye ndị ya iwu ka ha buso ndị ọjọọ ahụ agha. Ma, noge niile ahụ Chineke gwara ndị Izrel ka ha buso ndị na-emegbu ha agha, Chineke gosikwara ndị mmegbu ahụ na ọ na-eme ebere nakwa na ọ naghị ewe iwe ọsọ ọsọ. Abụ Ọma 86:15 Dị ka ihe atụ, o nyere ndị Izrel iwu na tupu ha ebuso obodo ọ bụla agha, ha ga-agwa ha ihe ha ga-eme ka ha na ha wee mee udo, iji nye ndị bi nobodo ahụ ohere ịgbanwe, ha agharazie ibuso ha agha. Diuterọnọmi 20:10-13 Ihe a Chineke gwara ha gosiri na ọnwụ onye ajọ omume adịghị atọ ya ụtọ, kama, ihe na-atọ ya ụtọ bụ ka onye ajọ omume hapụ ụzọ ya ma dịrị ndụ.Ezikiel 33:11,14-16.Nihe ndị a anyị tụlerela, anyị ahụla na noge ochie, Chineke lere ịlụ agha anya ka otú kwesịrị ekwesị isi kwụsị mmegbu na ihe ọjọọ. Ma, ọ bụ Chineke ji aka ya kpebiendịga-alụ agha ndị ahụ namgbeha ga-alụ ya, ọ bụghị ndị mmadụ. Ọ bụ maka na ịkwafu ọbara na-agụ Chineke agụụ mere o ji lụọ agha ndị ọ lụrụ? Mbanụ. Ọ kpọrọ ime ihe ike asị. Abụ Ọma 11:5 Chineke ọ gbanwere otú o si ele ịlụ agha anya mgbe Ọkpara ya, bụ Jizọs Kraịst, bidoro izisa ozi ọma nụwa?Otú Chineke Si Lee Ịlụ Agha Anya nOge Ndịozi JizọsGịnị kpatara ya? Olee ihe mere Chineke alụghịrị ndị Juu agha otú ahụ ọ lụụrụ ha noge ochie, ma ọ bụkwanụ gwa ha ka ha buso ndị iro ha agha ma nwere onwe ha? Chineke ọ gbanweela otú o si ele ịlụ agha anya? Mba. Ma, o nwere ihe jọgburu onwe ya ndị Juu mere. Ha ekwetaghị na Jizọs, bụ Ọkpara Chineke, bụ Mesaya. Ọrụ Ndịozi 2:36 Ọ bụ ya mere Chineke ji jụ ha.Matiu 23:37, 38.Chineke kwụsịrị ichebe ndị Juu na Ala Nkwa ha. Ọ naghịzi akwado ha nagha ndị ha na-aga. Jizọs kwuru na a ga-anapụ ha ngọzi ndị ha na-enwetabu mgbe ha na Chineke dị ná mma ma nye ya mba ọhụrụ Baịbụl mechara kpọọ Izrel nke Chineke. Ihe a Jizọs kwuru mezuru. Ndị Galeshia 6:16;Matiu 21:43 Ọ bụ ọgbakọ Ndị Kraịst e tere mmanụ ghọrọ Izrel nke Chineke. Noge ndịozi Jizọs, a gwara ha, sị: Ugbu a,unubụ ndị Chineke.1 Pita 2:9, 10.Ebe ọ bụ na Ndị Kraịst nọ noge ahụ ghọrọ ndị Chineke, Chineke ọ lụchiteere ha agha iji napụta ha naka ndị Rom na-emegbu ha, ma ọ bụkwanụ gwa ha ka ha buso ndị na-emegide ha agha? Mba. Maka gịnị? Maka na ọ bụ naanị Chineke na-ekpebimgbea ga-alụ agha ọ bụla ọ kwadoro dị ka anyị hụrụ nisiokwu nke a na-esote. Chineke alụchiteghịrị Ndị Kraịst nọ noge ahụ agha, ọ gwaghịkwa ha gaa lụọ agha. O doro anya na oge ahụ abụghị oge Chineke chọrọ iji kwụsị ihe ọjọọ na mmegbu.Nihi ya, otú ahụ ndị ohu Chineke noge ochie cheere ka Chineke kwụsị ihe ọjọọ na mmegbu a na-emegbu ha, ka ndị mbụ soro ụzọ Kraịst ga-esikwa chere oge Chineke. Ka ọ dịgodị, Chineke agwaghị ha lụso ndị iro ha agha. Jizọs Kraịst mere ka nke a doo anya mgbe ọ na-akụzi ihe. Dị ka ihe atụ, ọ gwaghị ndị na-eso ụzọ ya ka ha na-alụ agha, kama, ọ gwara ha, sị: Na-ahụnụ ndị iro unu nanya, na-ekpekwanụ ekpere maka ndị na-akpagbu unu. Matiu 5:44 Mgbe Jizọs na-ekwu na oge na-abịa mgbe ndị agha Rom ga-ebibi Jeruselem, ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya ka ha sí na Jeruselem gbapụ, ọ bụghị ka ha nọrọ lụwa agha. Ha mekwara ihe ọ gwara ha.Luk 21:20, 21.Pọl onyeozi sikwa nike mmụọ nsọ dee, sị: Unu abọrọla onwe unu ọbọ, . . . nihi na e dere, sị: Ọ bụ m nwe ịbọ ọbọ; m ga-akwụ ụgwọ, ka Jehova kwuru. Ndị Rom 12:19 Ihe a Pọl kwuru bụ ihe Chineke kwuru ọtụtụ nari afọ gara aga nakwụkwọLevitikọs 19:18nakwa naDiuterọnọmi 32:35. Nisiokwu nke a na-esote, anyị hụrụ na otu ụzọ Chineke si bọọrọ ndị ya ọbọ bụ inyere ha aka buso ndị iro ha agha. Nihi ya, ihe ahụ Pọlkwuru gosiri na otú Chineke si ele ịlụ agha anya agbanwebeghị. Noge ndịozi Jizọs, Chineke ka weere ịlụ agha ka otú kwesịrị ekwesị isi bọọrọ ndị na-efe ya ọbọ ma mee ka mmegbu na ihe ọjọọ niile kwụsị. Ma, ọ ka bụkwa naanị yanwa na-ekpebimgbea ga-alụ agha ọ bụla ọ kwadoro nakwandịga-alụ ya otú o mere noge ochie.O doro anya na Chineke agwaghị ndị mbụ soro ụzọ Kraịst ka ha lụọ agha. Oleekwanụ maka noge anyị a? È nweela ndị Chineke kwadoro ka ha na-aga agha? Ka ugbu a ọ bụ oge Chineke ga-eji aka ya lụọrọ ndị na-efe ya agha? Oleedị otú Chineke si ele ịlụ agha anya noge anyị a? Isiokwu na-eso nke a ga-aza ajụjụ ndị a.Otú Chineke Si Ele Ịlụ Agha Anya nOge Anyị AAmagedọn bụ agha Chineke ga-eji akwụsị agha niileE nwere otu ihe kwesịrị ịkasi gị obi. Ihe ahụ bụ na Chineke na-ahụ ahụhụ ndị mmadụ na-ata taa, ọ chọkwara ime ka ọ kwụsị. Abụ Ọma 72:13, 14 Chineke kwere nkwa na Baịbụl na ọ ga-eme ka ndị a na-akpagbu nwere onwe ha. Olee mgbe ọ ga-eme ya? Mgbe a ga-ekpughe Onyenwe anyị Jizọs site neluigwe, ya na ndị mmụọ ozi ya dị ike . . . mgbe ọ na-abọ ọbọ nahụ ndị na-amaghị Chineke, na ndị na-adịghị erube isi nozi ọma banyere Onyenwe anyị Jizọs. 2 Ndị Tesalonaịka 1:7, 8 A ga-ekpughe Jizọs nọdịnihu nagha Baịbụl kpọrọ agha nke oké ụbọchị nke Chineke, Onye Pụrụ Ime Ihe Niile. A na-akpọkwa agha a Amagedọn.Mkpughe 16:14,16.Chineke agaghị eji ụmụ mmadụ lụọ agha a, kama, ọ ga-eji Ọkpara ya, bụ Jizọs Kraịst, na ndị mmụọ ndị ọzọ dị ike bibie ndị ọjọọ niile. Ha ga-eme ka mmegbu niile kwụsị.Aịzaya 11:4;Mkpughe 19:11-16.Chineke agbanwebeghị otú o si ele ịlụ agha anya. Ọ ka na-ele ya anya ka otú kwesịrị ekwesị isi kwụsị mmegbu na ihe ọjọọ niile. Ma, dị ka ọ dị kemgbe ụwa, ọ bụ Chineke nonwe ya ga-ekpebimgbea ga-alụ agha ọ kwadoro nandịga-alụ ya. Anyị ahụla na Chineke ekpebiela na ọ bụ nọdịnihu ka a ga-alụ agha ọ ga-eji kwụsị ihe ọjọọ na mmegbu kpamkpam, nakwa na ọ bụ Ọkpara ya, bụ Jizọs Kraịst, ga-alụ agha a. Ihe ọ pụtara bụ na Chineke anaghị akwado aghandị a na-alụ nụwa taa, ọ sọkwa ya ya bụrụ na e bu ezigbo ihe nobi na-alụ ya.Ka e were ya na o nwere ihe na-esere ụmụnne abụọ mgbe papa ha na-anọghị nụlọ. Ha esekata okwu ahụ kpọọ papa ha nekwentị ka o kpeziere ha. Otu agwa papa ha na ọ bụ nwanne ya bu ụzọ chọọ ya okwu, nwanne ya asị na ọ bụghị eziokwu na ọ bụ onye nke ahụ bu ụzọ chọọ ya okwu. Onye nke ọ bụla ana-achọ ka papa ha kwado ya. Ma, mgbe ha kwuchara, papa ha asị ha esezila okwu, na ya ga-edoziri ha okwu ha ma ya lọta. Ha echetụ papa ha, bido lụwa ọgụ. Papa ha emechaa lọta, hụ ka ha na-alụ ọgụ, ezigbo iwe ewee ya, ya ataa ha abụọ ahụhụ.Mba ndị na-alụ agha taa na-arịọkarị Chineke ka o nyere ha aka ka ha merie. Ma e nweghị ndị Chineke na-akwado nagha ndị a na-alụ taa. Kama nke ahụ, ọ gwara anyị nOkwu ya, bụ Baịbụl, sị: Unu ejila ihe ọjọọ akwụ onye ọ bụla ụgwọ ihe ọjọọ. Ọ sịkwara: Unu abọrọla onwe unu ọbọ. Ndị Rom 12:17,19 O meekwala ka o doo ụmụ mmadụ anya na ha kwesịrị icheresi ya ike ruo mgbe ọ ga-eji agha Amagedọn bọọrọ ndị ya ọbọ. Abụ Ọma 37:7 Ọ bụrụ na mba dị iche iche ajụ ichere Chineke ma gaa lụwa agha, ọ na-ewere ya na ha dị mpako, ọ na-ewekwa ya iwe. Ọ bụ ya mere Chineke ga-eji weso mba niile iwe ma jiri agha Amagedọn doziere mba niile okwu ha ma mee ka agha kwụsị ruo na nsọtụ ụwa. Abụ Ọma 46:9;Aịzaya 34:2 Neziokwu, Amagedọn bụ agha Chineke ga-eji akwụsị agha niile.Otu nime ihe ọma Alaeze Chineke ga-emere ụmụ mmadụ bụ ime ka agha kwụsị. Jizọs kwuru gbasara Alaeze a notu ekpere a ma ama. Ọ sịrị: Ka alaeze gị bịa. Ka uche gị meekwa nụwa, dị ka ọ na-eme neluigwe. Matiu 6:10 Ọ bụghị naanị agha ka Alaeze Chineke ga-ewepụ. Ọ ga-ewepụkwa ihe niile na-akpata agha.Abụ Ọma 37:9, 10,14, 15 Ka a sịkwa ihe mere o ji na-agụsi ndị na-eso ụzọ Jizọs agụụ ike ka Alaeze Chineke bịa.2 Pita 3:13.Ruo ole mgbe ka anyị ga na-eche ka Alaeze Chineke bịa mee ka ahụhụ, mmegbu na ihe ọjọọ ndị na-eme nụwa kwụsị? Amụma Baịbụl ndị na-emezu ugbu a na-egosi na anyị bi noge ikpeazụ. 2 Timoti 3:1-5Noge na-adịghị anya, Alaeze Chineke ga-eji agha Amagedọn mee ka nsogbu ndị anyị na ha na-alụ noge ikpeazụ a kwụsị.Dị ka anyị kwurula, ndị a ga-egbu nagha ikpeazụ a ga-abụ ndị na-adịghị erube isi nozi ọma banyere Onyenwe anyị Jizọs. 2 Ndị Tesalonaịka 1:8 Cheta na ọnwụ ndị mmadụ, ma nke ndị ajọ omume, anaghị atọ Chineke ụtọ. Ezikiel 33:11 Ebe ọ bụ na ọ chọghị ka e bibie onye ọ bụla nagha ikpeazụ a, ọ na-ahụ ugbu a na e kwusara ozi ọma banyere Onyenwe anyị Jizọs nelu ụwa dum mmadụ bi ka ọ bụrụ àmà nye mba niile tupu ọgwụgwụ abịa. 2 Pita 3:8, 9;Matiu 24:14;1 Timoti 2:3, 4 Neziokwu, ozi ọma Ndịàmà Jehova na-ekwusa nụwa niile na-enyere ndị mmadụ aka ịmata onye Chineke bụ, rube isi nozi ọma banyere Jizọs, ma nwee olileanya ịnọ ndụ hụ mgbe agha na-agaghịzi adị.Ị Maara?Gịnị mere Josef ji kpụọ isi ya na ajị agba ya tupu ya agaa hụ Fero?Ebe e sere onye Ijipt na-akpụ mmadụ isi noge ochieNakwụkwọ Jenesis, Baịbụl kwuru na Fero nyere iwu ka e si nụlọ mkpọrọ kpọpụta Josef, bụ onye Hibru, ka ọ bịa kọwaara ya nrọ ọ rọrọ na-enye ya nsogbu nobi. Josef anọọla ọtụtụ afọ nụlọ mkpọrọ tupu Fero ekwuo ka a kpọta ya. Ma, nagbanyeghị na Fero chọrọ ka Josef bịa ngwa ngwa, Josef bu ụzọ gaa kpụọ isi ya na ajị agba ya. Jenesis 39:20-23;41:1,14 Ihe a e dere nakwụkwọ Jenesis nwere ike iyi ihe na-adịghị mkpa, ma, o gosiri na onye dere ya maara omenala ndị Ijipt nke ọma.E ji iruwe afụ ọnụ mara ndị Hibru na ọtụtụ mba ndị ọzọ dị noge ochie. Ma, otu akwụkwọ nke kwuru gbasara ihe ndị mere noge ochie kwuru na ná mba ndị dị nebe Ọwụwa Anyanwụ Ụwa noge ochie, ọ bụ naanị ndị Ijipt bụ ndị na-anaghị eruwe afụ ọnụ ha.Ọ bụ naanị afụ ọnụ ka ndị Ijipt na-akpụ? Otu akwụkwọ a na-akpọBiblical Archaeology Reviewkwuru ihe gosiri na ndị Ijipt na-achọ ka onye chọrọ ịga hụ Fero jikere ka onye na-aga nụlọ nsọ. Ya bụrụ otú ahụ, ọ pụtara na Josef ga-akpụcharịrị ntutu isi na ajị niile dị ya nahụ tupu ya agaa hụ Fero.Akwụkwọ Ọrụ Ndịozi kwuru na nna Timoti bụ onye Grik. Ọ pụtara na Timoti bụ onye Gris?Ọ bụchaghị ihe ọ pụtara. NAkwụkwọ Nsọ, Pọl chọọ ikwu gbasara ndị na-abụghị ndị Juu mgbe ụfọdụ, ya akpọọ ha ndị Grik. Ndị Rom 1:16;10:12 Otu nime ihe kpatara ya bụ na ndị bí nebe dị iche iche Pọl kwusara ozi ọma na-asụ asụsụ Grik, na-emekwa omenala ndị Grik.Ma ònye ka ndị oge ochie na-akpọ onye Grik? Nihe dị ka puku afọ abụọ na narị afọ atọ gara aga, otu ọkà okwu ndị Atens, aha ya bụ Isokratis, kwuru na omenala ndị Grik na-agbasa ebe niile nụwa. O kwuru na o meziri ka ọ ghara ịbụ naanị ụmụ amaala Gris ka a na-akpọ ndị Grik, kamakwa, ndị niile a kụziiri asụsụ na omenala ndị Gris. Nihi ya, ọ ga-abụ na ihe mere Pọl ji kpọọ nna Timoti na-abụghị onye Juu onye Grik bụ nihi na ọ na-eme omenala ndị Grik, ọ bụghị nihi na ọ bụ nwa amaala Gris. Ọ ga-abụkwa ya mere o ji kpọọ ndị ọzọ na-abụghị ndị Juu ndị Grik.Ọrụ Ndịozi 16:1.Echekwa M na M Na-ekpori NdụNDỤ M BIRI NA MBỤ:A mụrụ m notu obere obodo dị na Poland. Obodo a na Jamanị gbara agbata obi. Oké ọhịa gbara ebe anyị bi gburugburu. A na-akọkwa ugbo ebe ahụ. Otú ebe niile na-esi adị jụụ na-atọ m ụtọ. Ndị mụrụ m gbara m ume ka m bụrụ ezigbo mmadụ, na-eme nke ọma nụlọ akwụkwọ ma nweta ezigbo ọrụ.Nsogbu m bidoro mgbe m gara ịgụkwu akwụkwọ na mahadum dị nobodo a na-akpọ Rọtslọf iji bụrụ onye ọkàiwu. Ebe mụ na ndị mụrụ m na-ebighịzi, mụ na ndị ọjọọ bidoro kpawa. Kemgbe ụwa, m na-enwe mmasị na bọl. Mgbe m metere ndị enyi bọl na-amasịkwa, ihe gbasara bọl bịaziri na-agba mụ ara. Òtù egwuregwu bọl m na-enwe mmasị na ya bụ Wọọsọọ. Ná ngwụcha izu ọ bụla, m na-eso ha aga ebe ọ bụla ha ga-anọ akụ bọl, ebe ọ sọkwara ya ya bụrụ. Nebe ọ bụla anyị gara, anyị na-aṅụ oké mmanya, na-aṅụ ọgwụ ike, mgbe ụfọdụkwa, anyị na ndị na-akwado òtù egwuregwu bọl ọzọ alụọ ọgụ. M weere ihe ndị a ka ihe ga-enyere m aka inwetatụ onwe m ma m dọgachaa nụlọ akwụkwọ nizu, nagbanyeghị na m ma na aka ndị uwe ojii kpara m, o nwere ike ime ka ọkàiwu m chọrọ ịbụ gharazie inwe isi.Mụ na ndị enyi m na-agakarị ebe a na-eme oriri na nkwari na ebe a na-agba disko. Anyị gaa ebe ahụ, ọ naghị ara ahụ anyị na ndị mmadụ alụwa ọgụ. Ndị uwe ojii jidere m ugboro ugboro. Ma m na-agbalị ka ha ghara ịkpụpụ m nụlọikpe, mgbe ụfọdụ, m na-enye ha aka azụ. Echere m na m na-ekpori ndụ. Ma nime ime obi m, ama m na ihe m na-eme adịghị mma. Na Sọnde ọ bụla, m na-aga chọọchị ka m lee ma obi m ọ ga-akwụsịtụ ịma m ikpe.OTÚ BAỊBỤL SI GBANWEE NDỤ M:Nafọ 2004, Ndịàmà Jehova abụọ bịara na nke m, gwa m ka mụ na ha mụwa Baịbụl, mụ ekweta. Ka m nọ na-amụta ihe mmadụ ga-eme iji bụrụ ezigbo Onye Kraịst, akọnuche m bidoro ịpịa m ụtarị. Ama m na m kwesịrị ịkwụsị ịṅụ oké mmanya, ịṅụ ọgwụ ike, na iso ndị na-anaghị eme ihe Baịbụl kwuru akpa. M mụtakwara na m kwesịrị ịkwụsị iwe iwe ọkụ na ime ihe ike. Ọ bụ eziokwu na m ma na m kwesịrị ịgbanwe, ma, agbanwelighị m.Ma, o nwere ihe mere otu ụbọchị nke gbanwere ndụ m. Mụ na ụmụ nwoke asatọ malitere ịlụ ọgụ. M ka na-echeta otú ha si kụọ m isi aba okpu, hapụ m mụ atọgbọrọ nụzọ. Echere m na m ga-anwụ.Ebidoro m ịrịọ Jehova, sị: Jehova, biko ewela iwe na ejighị m Okwu gị kpọrọ ihe. I mee ka m ghara ịnwụ, m na-ekwe gị nkwa na mụ na Ndịàmà Jehova ga na-amụ Baịbụl, m ga-agbanwekwa ndụ m. O juru m anya na anwụghị m. M gakwara soro Ndịàmà Jehova mụwa Baịbụl dị ka m kwere Jehova ná nkwa.Nafọ 2006, m kwagara Ịngland ka m kpata ego m ga-eji gụkwuo akwụkwọ na Poland ma nwetakwuo akara ugo mmụta. Ma, ka m nọ na-amụ Baịbụl, otu ihe m gụtara Pọl onyeozi kwuru metụrụ m nobi. Ọ sịrị: Ana m agụ ihe niile nezie dị ka ihe na-abaghị uru nihi uru na-enweghị atụ nke ihe ọmụma banyere Kraịst Jizọs Onyenwe m bara. Nihi ya, ekwerewo m ka ihe niile funahụ m, ana m agụkwa ha dị ka nnukwu ihe e kpofuru ekpofu, ka m wee rite uru nime Kraịst. Ndị Filipaị 3:8 O nwere otú ndụ mụ na Pọl onyeozi si yie. Ọ bụbu onye ọkàiwu na onye na-eme ihe ike ka mụnwa. Ọrụ Ndịozi 8:3 Mana ọ bịara chọpụta na o nwere otú ka mma ọ ga-esi na-ebi ndụ, ya bụ, iji ndụ ya na-efe Chineke ma na-agbalị ike ya iṅomi Jizọs. Mgbe m chebachaara ihe Pọl mere echiche, m ghọtara na ime ihe ike na ịrụ ọrụ a na-akwụ m ezigbo ụgwọ abụghị ihe na-eme ka mmadụ na-enwe obi ụtọ. Ọ bịara doo m anya na ebe Pọl gbanwere, m ga-agbanwelikwa. M kpebiziri ịnọrọ na Ịngland hapụzie ịgụkwu akwụkwọ.Ka m na-amụtakwu gbasara Jehova, mụ na ya bịara na-adịkwu ná mma. O metụrụ m nahụ mgbe m mụtara na Chineke kwere nkwa ịgbaghara ndị mmehie ji obi ha dum chegharịa. Ọrụ Ndịozi 2:38 Mgbe m gụrụ1 Jọn 4:16, bụ ebe sịrị na Chineke bụ ịhụya, ma chebara ihe a m gụrụ echiche, m bịara ghọta ihe mere Chineke ji kpọọ ime ihe ike asị.M chọrọ iso Ndịàmà Jehova na-enwe obi ụtọOtú Ndịàmà Jehova si akpa àgwà masịkwara m. O doro m anya na ha na-agbalị ibi ndụ otú Baịbụl kwuru. M chọrọ iso ha na-enwe obi ụtọ. M mechara gbanwee, ọ bụ eziokwu na ọ dịghịrị m mfe. E mekwara m baptizim, mụ aghọọ Onyeàmà Jehova nafọ 2008.Obi na-atọ anyị ezigbo ụtọ na anyị na-eji asụsụ Polish akụziri ndị na-asụ Polish BaịbụlURU NDỊ M RITERELA:Ihe ndị m mụtara na Baịbụl agbanweela ndụ m. Anaghịzi m eme ihe ike, achọ ịbụ onye a ma ama, aṅụ ọgwụ ike ma ọ bụ oké mmanya. Ara bọl anaghịzikwa agba m. Abụzi m ohu Chineke, m na-enwekwa obi ụtọ na m na-akụziri ndị ọzọ Baịbụl. M ka na-elekwa bọl, ma anaghịzi m ekwe ka ọ na-egbochi m ime ihe ndị ka mkpa.Alụọla m nwaanyị. Aha nwunye ọma m bụ Esther. Mụ na ya na-efekọkwa Jehova ọnụ. Obi na-atọ anyị ezigbo ụtọ na anyị na-eji asụsụ Polish akụziri ndị na-asụ Polish bí nỊngland ebe a Baịbụl. Ọ bụ ugbu a ka ndụ tọwara m ụtọ. Akọnuche m anaghịzi apịa m ụtarị, m na-ebikwa ndụ bara uru.Nwa M M Hụrụ nAnya nke Kwesịrị Ntụkwasị Obi nIme Onyenwe AnyịWERE ya na ị na-ahụ Timoti nụtụtụ otu ụbọchị ka o si nụlọ ha na-apụ. Uche ya niile dị nihe ọ na-aga ime nebe ọ na-aga. E nwere ndị ya na ha so na-aga. Ndị ahụ nọ ya nihu, ya ana-eso ha nazụ. Ụzọ ha si aga bụ ụzọ Timoti maara nke ọma. Obodo ha si na ya na-apụ bụ Listra. Obodo a dị na ndagwurugwu. Timoti nọ na-amụmụ ọnụ ọchị ka ọ na-eche otú mama ya na nne nne ya si na-ele ya, obi abụrụ ha sọ aṅụrị nagbanyeghị na ọ na-ewutekwa ha na ọ na-ahapụ ha. Ya adị ya ka ya tụgharịa, feere ha aka ọzọ.Pọl onyeozi so ná ndị ya na ha so na-apụ. Ka ha na-aga, Pọl gụrụ gụrụ, ya atụgharịa, lee Timoti anya, mụmụọrọ ya ọnụ ọchị. Ọ ma na Timoti ka na-emetụ ihere, ma obi dị ya ụtọ na Timoti dị nnọọ njikere iso ya jee ozi. Timoti ka bụ nwa okorobịa. Ọ ga-abụ na ọ nọ nagbata afọ iri na asaa na afọ iri abụọ na atọ. Ọ hụrụ Pọl nanya, na-asọpụrụkwa ya. Ugbu a, Timoti ji obi ya niile sí nụlọ ha soro Pọl na-aga ebe dị ezigbo anya. Ha ga-eji ụkwụ na ụgbọ mmiri gaa ma ebe ndị dị mma ma ebe ndị nwere ike ịta isi ha. Timoti amaghị ma ọ ga-akpakwa ụkwụ nụlọ ha ọzọ.Gịnị mere Timoti ji chọọ iso Pọl jewe ozi? Olee uru ọ ga-abara ya? Oleekwa otú anyị ga-esi nwee ụdị okwukwe Timoti nwere?MALITE NOGE Ị BỤ NWA ỌHỤRỤKa anyị lebagodị anya ugbu a nihe mere ihe dị ka afọ abụọ ma ọ bụ atọ tupu Timoti esi na Listra pụwa. O yikarịrị ka Timoti ọ bụ onye Listra. Listra bụ obere obodo dịpụrụ adịpụ. Ọ dịkwa na ndagwurugwu mmiri na-ede nke ọma. Ọ ga-abụ na ndị Listra ma asụsụ Grik, ma, ha na-asụkwa asụsụ ha bụ Likeonian. Otu ụbọchị, oké mkpọtụ bidoro ime nobodo a nihi otu ọrụ ebube Pọl onyeozi rụrụ. Ya na Banabas onyeozi ibe ya bịarutere Aịkoniọm, bụ nnukwu obodo dị nso na Listra, ma bido ikwusa ozi ọma. Ka ha nọ na-ekwusa ozi ọma, Pọl hụrụ otu nwoke dara ngwọrọ, mee ka ọ malite ịga ije, nihi na ọ chọpụtara na o nwere okwukwe.Ọrụ Ndịozi 14:5-10.Notu akụkọ mgbe ochie a na-akọ na Listra, e kwuru na noge ochie, e nwere chi ndị na-enwogha dịrị ka ụmụ mmadụ. Ọtụtụ ndị Listra kwekwaara na ọ bụ eziokwu. Ọ bụ ya mere na mgbe ha hụrụ ihe Pọl mere, ha bidoro ịkpọ ya chi ha bụ Hemis, na-akpọkwa Banabas Zus. O siri ike tupu Ndị Kraịst a dị umeala nobi egbochie ìgwè mmadụ ahụ ịchụrụ ha àjà.Ọrụ Ndịozi 14:11-18.Ma e nwere ụfọdụ ndị nọ na Listra ma na ndị a abụghị chi ndị bịara ileta ha. Ha ma na ha bụ ndị mmadụ nkịtị. Ihe ahụ ha mere tọkwara ha ụtọ. Mmadụ abụọ nime ha bụ Yunis na mama ya bụ Lọịs. Yunis bụ nwaanyị onye Juu, ma di ya bụ onye Grik.Ya na mama ya ji obi ụtọ gee Pọl na Banabas ntị nke ọma. Ha nụrụ ihe onye Juu ọ bụla na-atụ anya ịnụ kemgbe, ya bụ, na Mesaya abịala nakwa na o mezuola ọtụtụ amụma ndị e dere nAkwụkwọ Nsọ na ọ ga-emezu.Chegodị otú obi dị Timoti maka ọbịbịa a Pọl bịara nebe ha. E si noge Timoti bụ nwa ọhụrụ kụziwere ya inwe mmasị nihe ndị dị nsọ dịnAkwụkwọ Nsọ Hibru. 2 Timoti 3:15 Timoti chọpụtara na ihe Pọl na Banabas kwuru gbasara Mesaya bụ eziokwu otú nne ya na nne nne ya chọpụtakwara. Chegodị gbasara nwoke ahụ dara ngwọrọ Pọl mere ka ọ gawa ije. Ọ ga-abụ na kemgbe Timoti dị obere, ọ na-ahụ nwoke ahụ ọtụtụ ugboro ka ọ nọ nokporo ámá na Listra. Ma ugbu a, ọ hụla ka nwoke a bidoro gawa ije. Ka a sịkwa ihe mere Yunis na Lọịs nakwa Timoti ji ghọọ Ndị Kraịst. Ọ bụrụ na ị bụ nne, nna, mama ukwu ma ọ bụ papa ukwu, e nwere ọtụtụ ihe ị ga-amụta naka Lọịs na Yunis. Ò nwere ihe ọma ụmụaka gị nwere ike ịmụta naka gị?SITE NỌTỤTỤ MKPAGBUỌ ga-abụ na obi tọrọ ndị ghọrọ Ndị Kraịst na Listra ụtọ mgbe ha matara uru ha ga-erite nihi na ha na-eso ụzọ Kraịst. Ma, ha matakwara na ihe agaghị adịchara ha mfe. Ụfọdụ ndị okpukpe ndị Juu na-agba ara si Aịkoniọm na Antiọk bịa mee ka ndị Listra bido imegide Pọl na Banabas. Obere oge, ìgwè mmadụ iwe ji tụgidere Pọl nkume ya adaa nala. Ha dọkpụụrụ Pọl gaa nazụ obodo, tọgbọ ya ebe ahụ, na-eche na ọ nwụọla.Ọrụ Ndịozi 14:19.Ma Ndị Kraịst nọ na Listra gara ebe ahụ Pọl tọgbọ, gbaa ya gburugburu. Obi dị ha ụtọ mgbe Pọl megharịrị ahụ, bilie ma jiri obi ike laghachi Listra. Nechi ya, Pọl na Banabas gawara Dabe ikwusa ozi ọma. Mgbe ha mechara ka ọtụtụ ndị ghọọ ndị na-eso ụzọ Jizọs nebe ahụ, ha ji obi ikelaghachiListra nagbanyeghị na e nwere ike igbu ha ebe ahụ. Gịnị meziri? Baịbụl kwuru na ha laghachiri na-ewusi mkpụrụ obi nke ndị na-eso ụzọ Jizọs ike, na-agba ha ume ka ha nọgide nokwukwe Ndị Kraịst. Weregodị ya na ị na-ahụ ka Timoti kporopụrụ anya na-ege ntị ka Pọl na Banabas na-agwa Ndị Kraịst ahụ na o nweghị ihe ahụhụ ahụ ha na-ata bụ ma e jiri ya tụnyere olileanya dị ebube ha nwere. Ha kwuru, sị: Anyị aghaghị ịbanye nalaeze Chineke site nọtụtụ mkpagbu.Ọrụ Ndịozi 14:20-22.Timoti gere ezigbo ntị mgbe Pọl onyeozi na-akụzi iheTimoti ejirila anya ya hụ ka Pọl na-edi ahụhụ a na-ata ya nihi ozi ọma ọ na-ekwusara ndị mmadụ. Timoti ma na ya sowe Pọl na-eje ozi, ndị Listra ga-emegide ya, nna ya nwekwara ike imegide ya. Ma, Timoti ekweghị ka ihe ndị ahụ gbanwee mkpebi o mere gbasara otú ọ chọrọ isi na-ejere Chineke ozi. E nwere ọtụtụ ndị na-eto eto na-emekwa ka Timoti taa. Ha na-akpachapụ anya họrọ ndị enyi okwukwe ha siri ike, ndị ga na-agba ha ume ime uche Chineke. Ha anaghị ekwe ka ndị mmegide mee ka ha kwụsị ife Chineke.ỤMỤNNA KỌRỌ AKỤKỌ ỌMA BANYERE YADị ka anyị kwuburu, o nwere ike ịbụ mgbe ihe dị ka afọ abụọ ma ọ bụ atọ gachara ka Pọl bịaghachiri Listra. Ya na Saịlas so na nke ugbu a. Weregodị ya na ị na-ahụ ka obi na-atọ ndị ezinụlọ Timoti hà ụtọ mgbe Pọl hà rutere. O doro anya na obi na-atọkwa Pọl ezigbo ụtọ. O jirila anya ya hụ na ozi ọma o ziri na Listra arụpụtala ezigbo ihe. Obi dị ya ụtọ na Lọịs na nwa ya nwaanyị, bụ Yunis, bụzi ezigbo Ndị Kraịst nwere okwukwe nke na-abụghị nke ihu abụọ ọ bụla. 2 Timoti 1:5 Gịnịkwanụ ka ọ chọpụtara gbasara Timoti?Pọl chọpụtara na kemgbe ikpeazụ ahụ ọ bịara Listra, Timoti aghọọla ezigbo Onye Kraịst. Ma ụmụnna nọ na Listra ma ndị nke nọ nAịkoniọm kọrọ akụkọ ọma banyere Timoti. Obodo Aịkoniọm dị ihe dị ka kilomita iri atọ na abụọ ma e si ebe ugwu Listra gawa ya. Ọrụ Ndịozi 16:2 Olee otú Timoti si bụrụ onye a na-akọ akụkọ ọma banyere ya otú a?E nwere ndụmọdụ ndị ga-abara ndị na-eto eto ezigbo uru dị nihe odide ndị ahụ dị nsọ nne Timoti na nne nne ya ji kụziere ya ihe malite noge ọ bụ nwa ọhụrụ. 2 Timoti 3:15 Otu nime ha bụ: Cheta Onye Okike Ukwu gị noge ị bụ okorobịa. Ekliziastis 12:1 Timoti ghọtakwuru ihe mmadụ icheta Onye kere ya pụtara mgbe ọ ghọrọ Onye Kraịst. Ọ ghọtara na otu nime ụzọ kacha mma ọ ga-esi echeta Onye kere ya bụ ịna-ezi ndị mmadụ ozi ọma banyere Ọkpara Chineke, bụ Kraịst. Timoti ji nwayọọ nwayọọ kwụsị ime ihere, jirizie obi ike na-ezi ndị mmadụ ozi ọma banyere Jizọs Kraịst.Ụmụnna ndị na-elekọta ọgbakọ dị iche iche hụrụ otú Timoti si na-eme nke ọma. O doro anya na obi tọrọ ha ụtọ mgbe ha hụrụ otú o si na-agba ụmụnna ibe ya ume ma na-enyere ha aka. Ma, nke ka nke bụ na Jehova hụkwara na ọ na-eme nke ọma. O mere ka e buo amụma ụfọdụ ga-emezu nisi Timoti. O nwere ike ịbụ na amụma ndị ahụ bụ na Timoti ga-emecha rụọ ọrụ ga-abara ọtụtụ ọgbakọ uru. Mgbe Pọl gara na nke Timoti hà, ọ chọpụtara na Timoti ga-abara ya ezigbo uru ma o soro ya gaa ziwe ozi ọma ná mba ọzọ. Pọl gwaziri ụmụnna nọ na Listra ka Timoti soro ya, ha ekweta. Ha bikwasịrị Timoti aka nisi iji gosi na a họpụtala ya ka o jewere Jehova ozi pụrụ iche.1 Timoti 1:18;4:14.O doro anya na ozi a pụrụ iche a họpụtara Timoti ka o jewe tụrụ ya nanya, ọ dịkwa njikere ịga.Ma, olee ihe nna ya na-abụghị Onye Kraịst mere mgbe ọ nụrụ na a họpụtala nwa ya ịga mba ọzọ na-ezisa ozi ọma? Ọ ga-abụ na ọ bụghị ụdị ọrụ a ka o bu nobi ka nwa ya rụọ. Oleekwanụ otú obi dị nne Timoti na nne nne ya? Hà gosiri na obi dị ha ụtọ, ma, nime ime obi ha ha ana-eche banyere nsogbu ndị nwere ike ịbịara nwa ha? O nweghị ihe o mere ma ha chee ụdị ihe a, nihi na ọ bụ otú ahụ ka ọ na-adị ndị mụrụ ụmụ.Otu ihe doro anya bụ na Timoti so Pọl na Saịlas gawa. Ọ bụ nụtụtụ ụbọchị ahụ anyị kwuru gbasara ya ná mbido isiokwu a ka Timoti bidoro iso Pọl onyeozi aga ozi ọma ná mba dị iche iche. Ha ji nwayọọ nwayọọ pụọ na Listra. Ha atọ gagidere ije sí nụtụtụ ruo ná mgbede tupu ha erute Aịkoniọm. Timoti hụziri otú Pọl na Saịlas si na-agwa ọgbakọ dị ebe ahụ ihe ọhụrụ òtù na-achị isi nọ na Jeruselem chọrọ ka ha na-eme, hụkwa otú ha si na-agba mbọ eme ka okwukwe Ndị Kraịst nọ ebe ahụ sie ike. Ọrụ Ndịozi 16:4, 5 Ma, nke a ka bụ mbido.Mgbe Pọl, Saịlas na Timoti letachara ọgbakọ Aịkoniọm na ọgbakọ ndị ọzọ dị na Galeshia, ha ji ụkwụ sí nokporo ụzọ ndị Rom a wụrụ awụ gaa ọtụtụ narị kilomita rute Frijia. Ha bu ụzọ gaa ebe ugwu Frijia, mechaa gaa ebe ọdịda anyanwụ ya. Ha na-aga ebe ọ bụla mmụọ nsọ Chineke gwara ha. Ha gara Troas, sizie ebe ahụ banye ụgbọ mmiri gawa Masedonia. Ọrụ Ndịozi 16:6-12 Ka ha nọ na-aga ebe ndị a, Pọl chọpụtara na Timoti baara ha uru. Ọ bụ ya mere obi ji sie Pọl ike ịhapụ naanị Timoti na Saịlas nobodo Beria gawa ebe ọzọ. Ọrụ Ndịozi 17:14 O mechadịrị ziga naanị Timoti ka ọ gaa Tesalonaịka. Mgbe Timoti gara ebe ahụ, o ji ihe niile ọ mụtara naka Pọl na Saịlas mee ka okwukwe Ndị Kraịst ibe ya nọ nebe ahụ sikwuo ike.1 Ndị Tesalonaịka 3:1-3.Pọl mechara dee gbasara Timoti, sị: Enweghị m onye ọzọ nke nwere ụdị obi o nwere, bụ onye ihe banyere unu ga-emetụ nobi nezie. Ndị Filipaị 2:20 Ndị mmadụ anọkataghị kwuwe okwu ọma banyere Timoti. Ha hụrụ otú o si arụsi ọrụ ike, dịrị umeala nobi ma tachie obi mgbe ọ na-ata ahụhụ nihi ozi ọ na-ejere Chineke. Ị bụrụ onye na-eto eto, i nwere ike ịmụta ihe naka ya. Echefukwala na i nwere ike ime ka ndị mmadụ na-akọ akụkọ ọma banyere gị. Ọ bụrụ na i jiri ife Jehova Chineke kpọrọ ihe, na-akwanyere ndị ọzọ ùgwù ma na-enyere ha aka, ndị mmadụ ga na-ekwukwa okwu ọma banyere gị.GBALỊSIE IKE KA Ị BỊAKWUTE MTimoti si na nwata malite iji oge ya niile na-ekwusa ozi ọmaTimoti so Pọl jee ozi ruo ihe dị ka afọ iri na anọ. O so ya taa ahụhụ ndị ọ tara, sorokwa ya ṅụrịa ọṅụ mgbe ọ na-aṅụrị ọṅụ. 2 Ndị Kọrịnt 11:24-27 E nwedịrị mgbe a tụrụ Timoti mkpọrọ nihi ozi ọma ọ na-ekwusa. Ndị Hibru 13:23 Timoti hụkwara ụmụnna ya ndị nwoke na ndị nwaanyị nanya ma na-echebakwara ha echiche ka Pọl. Pọl degaara Timoti akwụkwọ ozi ma sị ya: M na-echeta anya mmiri gị. 2 Timoti 1:4 Timoti mụtara ime ka Pọl. Ọ dị ka ọ mụtara iso ndị na-akwa ákwá kwaa ákwá, ihe na-ewute ndị ọzọ ana-ewutekwa ya, nke mere ka o nwee ike ịgba ha ume ma kasie ha obi. Ndị Rom 12:15 Onye ọ bụla nime anyị kwesịrị ịgbalị na-eme ka ya.Timoti mechara ghọọ onye nlekọta e ji ama atụ nọgbakọ Ndị Kraịst. Pọl gwadịrị Timoti ka ọ na-ahọpụta ndị nwoke ruru eru ịbụ ndị okenye na ndị ohu na-eje ozi nakwa ka ọ na-eleta ọgbakọ dị iche iche ma na-agba ha ume.1 Timoti 5:22.Pọl hụrụ Timoti nanya. O weere ya dị ka nwa ya, na-enyekwa ya ndụmọdụ ga-abara ya uru dị ka nwa okorobịa. Ọ gwara Timoti ka ọ na-echebara ihe ndị ọ mụtara echiche nakwa ka ọ na-eme ka ọganihu ya pụta ìhè. 1 Timoti 4:15, 16 Pọl gwakwara Timoti ka ọ ghara ikwe ka ihere ma ọ bụ ịsọ ndị tọrọ ya anya mee ka ọ ghara ime ihe dị mma o kwesịrị ime. 1 Timoti 1:3;4:6, 7,11, 12 Pọl gwadịrị ya ihe o nwere ike ime maka ọrịa ọ na-arịakarị, nke nwere ike ịbụ afọ na-enye ya nsogbu.1 Timoti 5:23.Mgbe Pọl hụrụ na oge ọnwụ ya eruwela, nke nwere ike ịbụ oge a ga-egbu ya, o si nike mmụọ nsọ degara Timoti akwụkwọ ozi ikpeazụ o degaara ya. Ọ gwara ya okwu na-emetụ nahụ. Ọ gwara ya, sị: Gbalịsie ike ka ị bịakwute m noge na-adịghị anya. 2 Timoti 4:9 Pọl hụrụ Timoti nanya nke na ọ kpọrọ ya nwa m m hụrụ nanya nke kwesịrị ntụkwasị obi nime Onyenwe anyị. 1 Ndị Kọrịnt 4:17 Ka a sịkwa ihe mere o ji chọọ ka enyi ya a nọrọ ya nso mgbe oge ọnwụ ya ruwere. Onye ọ bụla nime anyị kwesịrị ịjụ onwe ya, sị: Ndị mmadụ hà na-achọ ka m bịa kasie ha obi ma ha nwee nsogbu?Timoti ọ garuru hụ Pọl tupu Pọl anwụọ? Anyị amaghị. Ma anyị ma na Timoti gbalịrị ike ya ịkasi Pọl na ndị ọzọ obi nakwa ịgba ha ume. Aha ya bụ Timoti pụtara Onye Na-asọpụrụ Chineke. Ọ sọpụkwaara Chineke neziokwu. Anyị niile, ma ndị na-eto eto ma ndị agadi, kwesịrị iṅomi okwukwe Timoti.Ajụjụ Ndị Baịbụl ZaraNdị nwụrụ anwụ hà ga-adị ndụ ọzọ?Neziokwu, Onye nyere anyị ndụ ga-emeli ka ndị nwụrụ anwụ dịghachi ndụJehova Chineke bụ Isi Iyi nke ndụ. Abụ Ọma 36:9 Ebe ọ bụ Isi Iyi nke ndụ, ọ bụ na ọ gaghị akpọliteli ndị nwụrụ anwụ? Baịbụl gwara anyị na Chineke ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ.GụọỌrụ Ndịozi 24:15Ma, gịnị mere ọ ga-eji kpọlite ha?Ihe Onye kere anyị bu nobi kee anyị bụ ka anyị dịrị ndụ nụwa ruo mgbe ebighị ebi. Jenesis 1:31;2:15-17 Ọ ka bụkwa ihe ọ chọrọ imere anyị. Ọ na-ewute ya na ndụ anyị jupụtara ná nsogbu nakwa na ọ naghị ara ahụ anyị anwụọ.GụọJob 14:1,14, 15.Olee ebe ndị a ga-akpọlite  nọnwụ ga-ebi?Chineke ò kere ụmụ mmadụ ka ha biri neluigwe? Mba. Chineke kere ndị mmụọ ozi ka ha biri neluigwe. Ma, o kere ụmụ mmadụ ka ha biri nụwa. Jenesis 1:28;Job 38:4,7 Ngwa, chegodị gbasara ndị Jizọs kpọlitere nọnwụ. Ọ kpọlitere ha, ha adịrịkwa ndụ nụwa ebe a. Otú ahụkwa ka ọ ga-adị ọtụtụ nime ndị a ga-akpọlite nọnwụ. Ha ga-adịghachikwa ndụnụwa.GụọJọn 5:28, 29;11:44.Ma, e nwere mmadụ ole na ole Chineke ga-akpọlite nọnwụ, ha agaa eluigwe. Ha ga-enwe ahụ nke mmụọ. Luk 12:32;1 Ndị Kọrịnt 15:49, 50 Ndị ahụ ga-aga eluigwe ga-eso Kraịst chịa ụwa dị ka ndị eze.GụọMkpughe 5:9, 10. 