 Bịaruo Jehova Nso cl-IB  Bịaruo Jehova NsoPeeji Mbụ na nke Ndị Bipụtara Akwụkwọ A 2003WATCH TOWER BIBLE AND TRACT SOCIETY OF PENNSYLVANIANdị Bipụtara YaWATCHTOWER BIBLE AND TRACT SOCIETY OF NEW YORK, INC.Brooklyn, New York, U.S.A.Nke E Biri nỌnwa Disemba 2013A naghị ere akwụkwọ a ere. O so nihe e ji arụ ọrụ ịkụziri ndị mmadụ Baịbụl nụwa dum. E jikwa onyinye si ndị mmadụ nobi akwado ọrụ a.Ọ gwụla ma e gosiri nsụgharị ọzọ, nsụgharị Bible e ji mee ihe maka Akwụkwọ Nsọ Grik bụNsụgharị Ụwa Ọhụrụ nke Akwụkwọ Nsọ Grik nke Ndị Kraịst,nsụgharị e jikwa mee ihe maka Akwụkwọ Nsọ Hibru bụBible Nsọ nke Union Version.E mewo ka nsụpe okwu nke nsụgharị abụọ ahụ kwekọọ nụdị e ji eme ihe noge a. Nebe e dereNWka ọ na-eso nhota okwu, ọ na-egosi na nsụgharị ahụ sitere naNew World Translation of the Holy Scripturesnke dị nasụsụ Bekee.Ihe Ndị Dị nIme YaOkwu MmaliteEzi Onye Na-agụ Akwụkwọ A:Ọ na-adị gị ka ị nọ Chineke nso? Nye ọtụtụ ndị, nke ahụ yiri nnọọ ihe na-agaghị ekwe omume. Ụfọdụ na-atụ ụjọ na ọ nọ nebe dị oké anya; ndị ọzọ na-eche na ha erutụghị eru. Otú ọ dị, Bible ji ịhụya na-agba anyị ume, sị: Bịaruonụ Chineke nso, ọ ga-abịarukwa unu nso. Jems 4:8 Ọbụna na ọ na-emesi ndị na-efe ya ofufe obi ike, sị: Mụ onwe m, Jehova, Chineke gị, na-ejidesi aka nri gị ike, bụ Onye na-asị gị, Atụla egwu, Mụ onwe m enyeworo gị aka.Aịsaịa 41:13.Olee otú anyị pụrụ isi gbalịa ka anyị na Chineke nwee ụdị mmekọrịta ahụ chiri anya? Nọbụbụenyi ọ bụla anyị malitere, njikọ ahụ na-adabere nịmata onye ahụ, inwe mmasị nàgwà ya ndị pụrụ iche na iji ha kpọrọ ihe. Ya mere, àgwà Chineke na ụzọ ya, dị ka a kọwara ha nime Bible, bụ ihe ndị dị mkpa ka a mụọ banyere ha. Ichebara ụzọ Jehova si egosipụta nke ọ bụla nime àgwà ya echiche, ịhụ otú Jizọs Kraịst si ṅomie ya nụzọ zuru okè, na ịghọta otú anyị onwe anyị kwa pụrụ isi zụlite ha ga-eme ka anyị bịarukwuo Chineke nso. Anyị ga-ahụ na ọ bụ Jehova bụ onye o ruuru nakwa Eze kwesịrị ekwesị nke eluigwe na ala. Ọzọkwa, ọ bụ Nna nke dị anyị nile mkpa. Nịbụ onye dị ike, nke na-ekpe ikpe ziri ezi, nke nwere amamihe, na onye na-ahụ nanya, ọ dịghị mgbe ọ na-ahapụ ụmụ ya na-ekwesị ntụkwasị obi.Ka akwụkwọ a nyere gị aka ịbịarukwu Jehova Chineke nso, iso ya nwee mmekọrịta nke a na-agaghị emebi emebi ka i wee nwee ike ịdị ndụ wee na-eto ya ruo mgbe ebighị ebi.1 Lee, Chineke Anyị Ka Onye A Bụ1, 2. a Olee ajụjụ ndị ị ga-enwe mmasị ịjụ Chineke? b Gịnị ka Mozis jụrụ Chineke?Ị PỤRỤ ichetụ nechiche iso Chineke na-akparịta ụka? Echiche ahụ na-emenye nnọọ ụjọEze eluigwe na ala ịgwa gị okwu! Na mbụ, obi esichaghị gị ike, ma i mesịrị jisie ike zaghachi. O wee gee gị ntị, zaghachi, o mekwara ọbụna ka obi ruo gị ala ịjụ ajụjụ ọ bụla ị chọrọ ịjụ. Ugbu a, olee ajụjụ ị ga-ajụ?2Ogologo oge gara aga, e nwere otu nwoke nọ nnọọ nọnọdụ dị otú ahụ. Aha ya bụ Mozis. Otú ọ dị, ajụjụ o kpebiri ịjụ Chineke pụrụ iju gị anya. Ọ jụghị ajụjụ banyere onwe ya, ọdịnihu ya, ma ọ bụ ọbụna banyere ọnọdụ nke ihe a kpọrọ mmadụ. Kama nke ahụ, ọ jụrụ Chineke aha ya. Nke ahụ pụrụ iyi gị ihe nzuzu, nihi na Mozis amaraworị aha Chineke nwere nonwe ya. Ya mere, ajụjụ ya aghaghị inwe ihe miri emi karị ọ pụtara. Nezie, ọ bụ ajụjụ kasị mkpa Mozis pụrụ ịjụworị. Azịza ya na-emetụta anyị nile. Ọ pụrụ inyere gị aka ime ihe dị oké mkpa iji bịaruo Chineke nso. Nụzọ dị aṅaa? Ka anyị leba anya ná mkparịta ụka ahụ dị ịrịba ama.3, 4. Ihe omume dịgasị aṅaa dugara ná mkparịta ụka Mozis na Chineke, oleekwa ihe ha kparịtara?3Mozis dị afọ 80. O ruwo iri afọ anọ o si netiti ndị obodo ya, bụ ụmụ Izrel, ndị bụ ohu nIjipt, gbapụ. Otu ụbọchị, ka ọ nọ na-elekọta ìgwè atụrụ nna nwunye ya, ọ hụrụ otu ihe dị ịtụya. Ọkụ nọ na-agba otu osisi ogwu, ma ọkụ adịghị erepịa ya. Ọ nọgidere nnọọ na-agba ya, na-enwu dị ka ogidi ọkụ nke dị nakụkụ ugwu. Mozis garuru nso iji leruo ya anya. Lee otú ọ na-aghaghị isiworị kụja mgbe otu olu si netiti ọkụ ahụ gwa ya okwu! Site nọnụ otu mmụọ ozi nke na-ekwuchitere ya, Chineke na Mozis kparịtaziri ụka ruo ogologo oge. Dịkwa ka ị pụrụ ịmawo, Chineke nyere Mozis bụ onye nọ na-ala azụ nihi egwu ọrụ ịhapụ ndụ dị jụụ ọnọ na-ebi ma laghachi Ijipt ịga napụta ụmụ Izrel nohu.Ọpụpụ 3:1-12.4Noge ahụ, Mozis gaara ajụworị Chineke ajụjụ ọ bụla masịrị ya. Otú ọ dị, rịba ama ajụjụ o kpebiri ịjụ: Lee, mgbe mụ onwe m na-abịakwute ụmụ Izrel, sị ha, Chineke nke nna unu hà ezitewo m nebe unu nọ; mgbe ha ga-asịkwa m, Gịnị bụ aha Ya? ọ bụ gịnị ka m ga-asị ha?Ọpụpụ 3:13.5, 6. a Olee eziokwu doro anya nke dịkwa oké mkpa nke ajụjụ Mozis na-akụziri anyị? b Olee ihe na-adịghị mma e meworo aha Chineke? ch Nihi gịnị ka o ji bụrụ ihe dị ịrịba ama na Chineke ekpugheworo ihe a kpọrọ mmadụ aha ya?5Nke mbụ, ajụjụ ahụ na-akụziri anyị na Chineke nwere aha. Anyị ekwesịghị iwere eziokwu a doro anya dị ka ihe na-erijughị afọ. Ma, ọtụtụ ndị na-ewere ya otú ahụ. E wepụwo aha aka Chineke nọtụtụ nsụgharị Bible ma jiri utu aha ndị dị ka Onyenwe anyị na Chineke dochie ya. Nke a bụ otu nime ihe ndị kasị mwute, bụ ihe ndị kwesịkwara nkatọ karịsịa ndị e meworo naha okpukpe. E kwuwerị, olee ihe mbụ ị na-eme mgbe i zutere mmadụ? Ị dịghị ajụ ya aha ya? Otú ahụ ka ọ dị nịmara Chineke. Ọ bụghị onye na-enweghị aha, nke nọ nebe dị anya, onye a na-apụghị ịmata ma ọ bụ ghọta onye ọ bụ. Ọ bụ ezie na a pụghị ịhụ ya anya, ọ bụ onye dị adị, o nwekwara ahaJehova.6Ihe ọzọ bụ na mgbe Chineke kpughere aha ya, ihe dị ịrịba ama nke na-akpali akpali na-aga ime. Ọ na-akpọ anyị òkù ka anyị mara ya. Ọ chọrọ ka anyị mee mkpebi kasị mma anyị pụrụ ime ná ndụ, ya bụ, ikpebi ka anyị bịaruo ya nso. Ma Jehova emewo ihe karịrị ịgwa anyị aha ya. Ọ kụziwokwara anyị banyere onye nwe aha ahụ.Ihe Aha Chineke Pụtara7. a Gịnị ka aha Chineke pụtara? b Gịnị ka Mozis chọrọ ịmata mgbe ọ jụrụ Chineke aha Ya?7Jehova ji aka ya họrọ aha ya, nke nwere nnukwu ihe ọ pụtara. Jehova pụtara Ọ Na-abụ Ihe Ọ Bụla Ọ Chọrọ Ịbụ. O nweghị onye dị ka ya neluigwe na ala nihi na ọ bụ yamere ka ihe nile dịrị. Neziokwu, Chineke dị egwu. Ma, ihe aha a na-akụziri anyị gbasara Chineke ọ bụ ị na ọ bụ ya kere ihe nile? Dị ka ihe àmà na-egosi, Mozis chọrọ ịmatakwu gbasara Chineke. Neziokwu, ọ ma na ọ bụ Chineke kere ihe nile, ọ makwa na aha ya bụ Jehova. Ndị mmadụ akpọwala aha ahụ ọtụtụ narị afọ tupu mgbe ahụ. Nezie, nịjụ Chineke aha ya, Mozis na-ajụ ajụjụ banyereonye aha ahụ na-anọchite anya ya.Ihe ọ na-ajụ Chineke bụ: Gịnị ka m ga-agwa ndị gị bụ Izrel banyere gị nke ga-ewulite okwukwe ha nwere nebe ị nọ, nke ga-eme ka ha kwenye na ị ga-anapụta ha nezie?8, 9. a Olee otú Jehova si zaa ajụjụ Mozis, gịnịkwa dị njọ nụzọ a na-esikarị asụgharị ihe ọ zara? b Gịnị ka okwu bụ M ga-abụ ihe m chọrọ ịbụ pụtara?8Jehova kọwaara ya ụdị onye ọ bụ. Ihe ọ kọwaara ya gosiri ihe aha ya pụtara. Ọ gwara Mozis, sị: M ga-abụ ihe m chọrọ. Ọpụpụ 3:14,NW Ọtụtụ nsụgharị Bible na-ekwu nebe a, sị: Abụ m ihe m bụ. Ma Bible ndị e ji nlezianya sụgharịa na-egosi na Chineke anaghị ekwu ị na ya dị adị. Kama nke ahụ, ọ nọ na-akụziri Mozisnakwa anyị nilena ya ga-abụ ihe ọ bụla dị mkpa iji mezuo nkwa ya. Nsụgharị nke J. B. Rotherham sụgharịrị amaokwu a nụzọ a kapịrị ọnụ, sị: M ga-aghọ ihe ọ bụla masịrị m. Otu ọkachamara nasụsụ Hibru e ji dee Bible si otú a kọwaa nkebi ahịrịokwu a: Nagbanyeghị nsogbu ma ọ bụ mkpa mmadụ nwere . . . , Chineke ga-ewepụ nsogbu ahụ ma ọ bụ gboo mkpa ahụ.9Gịnị ka nke ahụ pụtara nye ụmụ Izrel? Nagbanyeghị ihe mgbochi ọ bụla chere ha ihu, otú ọ sọrọ ọnọdụ ha nọ na ya ya taa akpụ, Jehova ga-abụ ihe ọ bụla ọ dị mkpa ka ọ bụrụ iji napụta ha nohu ma kpọba ha nAla Nkwa ahụ. Nezie, aha ahụ mere ka ha nwee obi ike nebe Chineke nọ. Ọ pụrụ imere anyị otu ihe ahụ taa. Abụ Ọma 9:10 Nihi gịnị?10, 11. Olee otú aha Jehova si eme ka anyị were ya ka Nna nwere ike ịbụ ihe ọ bụla ọ chọrọ ịbụ na Nna kasị mma a pụrụ ichetụ nechiche? Kọwaa.10Iji maa atụ: Ndị nne na nna maara na ọrụ ha na-arụ nilekọta ụmụ ha aghaghị ịdị na-agbanwe. Nime otu ụbọchị,nne ma ọ bụ nna pụrụ ịrụ ọrụ dị ka nọọsụ, onye na-esi nri, onye nkụzi, onye ndụmọdụ, ọkàikpe, na ọtụtụ ihe ndị ọzọ. Ọtụtụ na-abụ ndị ọtụtụ ọrụ a na-atụ anya ka ha rụọ na-akarị akụkụ. Ha na-ahụ obi ike zuru ezu ụmụ ha nwere nebe ha nọ, bụ ndị na-enwetụghị obi abụọ ọ bụla na Papa ma ọ bụ Mama pụrụ ibelata ụfụ nke mmerụ ahụ ha, dozie esemokwu nile, rụzie ihe ọ bụla e ji egwuri egwu nke mebiri emebi ma zaa ajụjụ ọ bụla gbatara nuche ha nke na-adịghị akwụsị ịchọ ịmata ihe. Ndị nne na nna ụfọdụ na-eche na ha erughị eru, mgbe ụfọdụkwa, ha na-enwe nkụda mmụọ nihi erughị eru ha. Ha na-eche na ha erughị eru ma ọlị ịrụ ọtụtụ nime ọrụ ndị a.11Jehova nonwe ya bụkwa Nna nke na-ahụ nanya. Ma, nemebighị ụkpụrụ ya ndị zuru okè,ọ dịghị iheọ na-apụghị ịbụ iji lekọta ụmụ ya ndị nọ nelu ala nụzọ kasị mma kwere mee. Nihi ya, aha ya, bụ Jehova, na-eme ka anyị na-eche banyere ya dị ka Nna kasị mma anyị pụrụ ichetụ nechiche. Jems 1:17 Noge na-adịghị anya, Mozis na ụmụ Izrel ndị ọzọ kwesịrị ntụkwasị obi matara na Jehova na-eme ihe nụzọ kwekọrọ naha ya. Ha ji ụjọ na-ekiri ihe na-emenụ mgbe o mere onwe ya ka ọ bụrụ Ọchịagha a na-apụghị imeri emeri, Onye Na-achịkwa ike ndị sitere nokike, Onye Na-enye Iwu nụzọ na-enweghị atụ, Onyeikpe, Onye Na-atụpụta Ụkpụrụ, Onye Na-enye ihe oriri na mmiri, Onye Na-echekwa uwe na akpụkpọ ụkwụna ọtụtụ ihe ndị ọzọ.12. Olee otú omume Fero nebe Jehova nọ si dị iche na nke Mozis?12Chineke emewo ka a mara aha ya, meekwa ka a mata ọtụtụ ihe gbasara yanwa bụ onye na-aza aha ahụ. O gosikwara na ihe o kwuru gbasara onwe ya bụ eziokwu. Obi abụọ adịghị ya na Chineke chọrọ ka anyị mara onye ọ bụ. Olee ihe anyị kwesịziri ime? Mozis chọsiri ike ịmara onye Chineke bụ. Ọ bụ ya mere o ji jiri ndụ ya mee ihe o kwesịrị ime ma bịaruo Nna ya nke eluigwe nso. Ọnụ Ọgụgụ 12:6-8;Ndị Hibru 11:27 Ọ dị mwute na ọ bụ mmadụ ole na ole nimendị ha na Mozis dịkọrọ ndụ chọrọ ịmara onye Chineke bụ. Mgbe Mozis kpọọrọ Fero aha Jehova, eze Ijipt ahụ dị mpako zaghachiri nike, sị: Ònye bụ Jehova? Ọpụpụ 5:2 Fero achọghị ịmatakwu onye Jehova bụ. Kama o lelịrị Chineke nke Izrel ma were ya ka onye na-abaghị uru. Ọ bụ otú a ka ọtụtụ ndị si were Chineke taa. Otú a ha si eche echiche na-eme ka ha ghara ịma otu nime eziokwu ndị kasị mkpa, ya bụ, na Jehova bụ Eze Onyenwe anyị.Eze Onyenwe Anyị Bụ Jehova13, 14. a Nihi gịnị ka e ji nye Jehova ọtụtụ utu aha nime Bible, oleekwa ụfọdụ nime ha? Lee igbe dị na peeji nke 14. b Nihi gịnị ka o ji bụrụ ị Jehova ruru eru ka a kpọọ ya Eze Onyenwe anyị?13Nụzọ ziri ezi, Jehova na-aghọ nnọọ ọtụtụ ihe nke na nụzọ kwesịrị ekwesị o nwere ọtụtụ utu aha nAkwụkwọ Nsọ. Utu aha ndị a na aha aka ahaghị nhata; kama nke ahụ, ha na-akụzikwuru anyị ihe aha ya nọchiri anya ya. Dị ka ihe atụ, a na-akpọ ya Eze Onyenwe anyị Jehova. 2 Samuel 7:22 Utu aha ahụ dị elu, bụ nke pụtara ọtụtụ narị ugboro nihe odide mbụ nke Bible, na-agwa anyị ọkwá Jehova. Ọ bụ ị ya nwere ikike nke ịbụ Onye Ọchịchị nke eluigwe na ala. Tụlee ihe mere o jiri bụrụ otú ahụ.14Jehova pụrụ iche dị ka Onye Okike.Mkpughe 4:11na-ekwu, sị: I kwesịrị ekwesị, Jehova, ọbụna Chineke anyị, ịnata otuto na nsọpụrụ na ike, nihi na i kere ihe nile, ọ bụkwa nihi ọchịchọ gị ka ha ji dịrị, ka e jikwa kee ha. Ọ dịghị ihe ọ bụla ọzọ dị ndụ nke okwu ndị a dị ebube pụrụ ịdaba adaba nebe ọ nọ. Ihe ọ bụla dị neluigwe na ala sitere naka Jehova! Ihe ịrụ ụka adịghị ya na Jehova ruru eru ịnara nsọpụrụ, ike, na otuto ndị kwesịịrị Eze Onyenwe anyị na Onye Okike nke ihe nile.15. Nihi gịnị ka e ji akpọ Jehova Eze mgbe ebighị ebi?15Utu aha ọzọ a na-eji eme ihe ị maka Jehova bụ Eze mgbe ebighị ebi. 1 Timoti 1:17;Mkpughe 15:3 Gịnị ka nke a pụtara? O siiri uche anyị na-apụghị ịmata ihe nile ikeịghọta, ma Jehova dị adị site na mgbe ebighị ebi ruo mgbe ebighị ebi.Abụ Ọma 90:2na-ekwu, sị: Ọbụna site na mgbe ebighị ebi ruo mgbe ebighị ebi, Gị onwe gị bụ Chineke. Ya mere Jehova enweghị mmalite; ọ dị adị mgbe nile. Nụzọ ziri ezi, a na-akpọ ya Onye ochie ahụọ dị adị eri mgbe ebighị ebi tupu onye ọ bụla ma ọ bụ ihe ọ bụla dị neluigwe na ala amalite ịdị! Daniel 7:9,13,22 Ònye pụrụ ịgbagha nụzọ ziri ezi oruru o ruuru ya ịbụ Eze Onyenwe anyị?16, 17. a Gịnị mere na anyị apụghị ịhụ Jehova anya, nihi gịnịkwa ka nke ahụ na-ekwesịghị iji ju anyị anya? b Nechiche dị aṅaa ka Jehova dị adị nezie karịa ihe ọ bụla anyị pụrụ ịhụ anya ma ọ bụ metụ aka?16Ma, ụfọdụ ndị na-agbagha oruru ahụ o ruuru ya, dị ka Fero gbaghara ya. Otu nime nsogbu ndị e nwere bụ na ụmụ mmadụ na-ezughị okè na-atụkwasị obi gabiga ókè nihe ha pụrụ iji anya ha hụ. Anyị apụghị ịhụ Eze Onyenwe anyị anya. Ọ bụ mmụọ, onye mmadụ na-apụghị ịhụ anya. Jọn 4:24 E wezụga nke ahụ, ọ bụrụ na mmadụ nke nwere anụ ahụ na ọbara eguzoro kpọmkwem nihu Jehova Chineke, ọ ga-anwụ. Jehova nonwe ya gwara Mozis, sị: Ị pụghị ịhụ ihu m anya: nihi na mmadụ agaghị ahụ m anya, dịkwa ndụ.Ọpụpụ 33:20;Jọn 1:18.17Nke ahụ ekwesịghị iju anyị anya. Mozis hụrụ ị akụkụ ụfọdụ nke ebube Jehova, dị ka ihe àmà na-egosi site naka mmụọ ozi nke nọchitere anya Ya. Gịnị ka ọ rụpụtara? Ihu Mozis nọ na-enwupụta ìhè ruo oge ụfọdụ mgbe nke ahụ gasịrị. Ụmụ Izrel tụrụ egwu ọbụna ile Mozis anya nihu kpọmkwem. Ọpụpụ 33:21-23;34:5-7,29, 30 Ya mere, nezie, ọ dịghị mmadụ nkịtị pụrụ ilekwasị Eze Onyenwe anyị nonwe ya anya nebube ya nile! Nke a ọ pụtara na ọ bụghị onye dị adị nezie otú ihe ndị anyị pụrụ ịhụ anya ma metụ aka dị adị? Ee e, anyị na-ekweta negbughị oge na ọtụtụ ihe ndị anyị na-apụghị ịhụ anya dị adịdị ka ihe atụ, ifufe, ụzarị redio, na echiche uche. Ọzọkwa, Jehova na-adịgideadịgide, ọ dịghị agbanwe ka oge na-aga, ọbụna ijeri afọ a na-apụghị ịgụta ọnụ adịghị eme ka ọ gbanwee! Nechiche ahụ, ọ dị nnọọ adị nezie karịa ihe ọ bụla anyị pụrụ imetụ aka ma ọ bụ hụ anya, nihi na ihe ndị a na-ahụ anya na-eme agadi ma na-eretọ eretọ. Matiu 6:19 Otú ọ dị, ànyị kwesịrị iche na ọ bụ ị ikike nke na-abụghị onye ma ọ bụ Ihe Mbụ Mere Ka Ihe Malite Ịdị nke na-edochaghị anya? Ka anyị lee.Chineke nke Bụ Onye18. Ọhụụ dị aṅaa ka e mere ka Izikiel hụ, gịnịkwa ka ihu anọ nke ihe ndị ahụ e kere eke dị ndụ, ndị na-anọ Jehova nso na-anọchite anya ha?18Ọ bụ ezie na anyị apụghị ịhụ Chineke anya, e nwere ihe odide ndị na-akpali akpali nime Bible bụ ndị na-eme ka anyị hụperetụ eluigwe nonwe ya. Isi mbụ nke Ezikiel bụ otu nime ha. E mere ka Izikiel hụ ọhụụ nke nzukọ eluigwe Jehova, bụ nke ọ hụrụ dị ka ụgbọ ịnyịnya eluigwe buru nnọọ ibu. Ihe kasị akpali akpali bụ otú e si kọwaa ndị mmụọ e kere eke dị ike ndị gbara Jehova gburugburu. Ezikiel 1:4-10 Ihe ndị a e kere eke dị ndụ na Jehova na-akpachi anya, ọdịdị ha na-agwakwa anyị ihe dị mkpa banyere Chineke ha na-ejere ozi. Nke ọ bụla nwere ihu anọihu oké ehi, ihu ọdụm, ihu ugo, na ihu mmadụ. O doro anya na ha na-anọchi anya àgwà anọ ndị pụtara ìhè nụdị onye Jehova bụ.Mkpughe 4:6-8,10.19. Àgwà dị aṅaa ka ihe ndị na-esonụ na-anọchite anya ha? a ihu oké ehi? b ihu ọdụm? ch ihu ugo? d ihu mmadụ?19Nime Bible, oké ehi na-anọchitekarị anya ike, nke ahụ kwesịkwara ekwesị, nihi na ọ bụ anụ siri nnọọ ike. Naka nke ọzọ, ọdụm na-esekarị onyinyo ikpe ziri ezi, nihi na ezigbo ikpe ziri ezi chọrọ obi ike, bụ àgwà e ji mara ọdụm. A maara ugo nke ọma maka ịhụ ụzọ nke ọma ha, ha na-anọ ọbụna nebe gafere otu kilomita ahụ ihe ndị pere mpe. Ya mere, ihu ugo ahụ ga-ese nnọọ onyinyo amamihe Chineke nwere nke na-egosi na ọ na-elepụ anya nihu. Gịnịkwanụbanyere ihu mmadụ ahụ? Mmadụ, bụ onye e mere nonyinyo Chineke, pụrụ iche nikike o nwere igosipụta àgwà bụ isi nke Chinekeịhụya. Jenesis 1:26 E mere ka akụkụ ndị a nke ụdị onye Jehova bụike, ikpe ziri ezi, amamihe, na ịhụyapụta ìhè ọtụtụ ugboro nime Akwụkwọ Nsọ nke na a pụrụ izo aka na ha dị ka àgwà Chineke ndị bụ isi.20. Ọ dị anyị mkpa ichegbuwe onwe anyị na ọ pụrụ ịbụ na Jehova agbanwewo ụdị onye ọ bụ, gịnịkwa mere i ji zaa otú ahụ?20Ànyị kwesịrị ịdị na-echegbu onwe anyị na ọ pụrụ ịbụ na Chineke agbanwewo nime ọtụtụ puku afọ ndị gafeworonụ kemgbe a kọwasịrị ya nime Bible? Ee e, Chineke adịghị agbanwe ụdị onye ọ bụ. Ọ na-agwa anyị, sị: Mụ onwe m, bụ Jehova, agbanweghị. Malakaị 3:6 Kama ịgbanwe uche ya mgbe ọ bụla o nwere mkpali ime otú ahụ, Jehova na-egosipụta na ya bụ ezigbo Nna nụzọ o si emeghachi omume nọnọdụ nke ọ bụla. Ọ na-egosipụta akụkụ ndị ahụ kasị daba adaba nke ụdị onye ọ bụ. Nime àgwà anọ ahụ, nke kasị pụta ìhè bụ ịhụya. A na-ahụ ya nihe ọ bụla Chineke na-eme. Ọ na-egosipụta ike, ikpe ziri ezi, na amamihe ya nụzọ ịhụya. Nezie, Bible na-ekwu ihe kwesịrị ịrịba ama banyere Chineke na àgwà a. Ọ na-ekwu, sị: Chineke bụ ịhụya. 1 Jọn 4:8 Rịba ama na ọ sịghị na Chinekenwereịhụyama ọ bụ na Chinekena-ahụ nanya.Kama nke ahụ, ọ sịrị na Chinekebụịhụya. Ịhụya, nke bụ ihe ọ bụ nezie, na-akwali ya nihe nile ọ na-eme.Lee, Chineke Anyị Ka Onye A Bụ21. Olee mmetụta anyị ga-enwe ka anyị na-amatakwu àgwà dị iche iche nke Jehova?21Ị hụtụwo ebe obere nwa na-atụrụ ndị enyi ya aka nebe nna ya nọ ma jirizie ezi ọṅụ na obi ụtọ kwuo, sị, Lee papa m? Ndị na-efe Chineke nwere ọtụtụ ihe mere ha ga-eji na-enwe mmetụta dị otú ahụ banyere Jehova. Bible na-ebu amụma banyere oge ndị nwere okwukwe ga-eji oké olu kwuo, sị: Lee, Chineke anyị ka Onye a bụ. Aịsaịa 25:8, 9 Ka ị na-aghọtakwu àgwà dị iche iche nke Jehova, otú ahụ ka ị ga na-enwekwu mmetụta na i nwere Nna kasị mma a pụrụ ichetụ nechiche.22, 23. Olee otú Bible si akọwa Nna anyị nke eluigwe, oleekwa otú anyị si mara na ọ chọrọ ka anyị nọrọ ya nso?22Nna a abụghị onye na-enweghị mmetụta ịhụya, nke na-anọ nebe dị anyanagbanyeghị ihe ndị ụfọdụ ji okpukpe kpọrọ ihe bụ ndị na-anapụ onwe ha ihe ụtọ na ndị ọkà ihe ọmụma kụziworo. Ọ ga-esi ike anyị ịbụ ndị a dọtara nebe Chineke na-enweghị mmetụta ịhụya nọ, Bible adịghịkwa akọwa na Nna anyị nke eluigwe dị otú ahụ. Kama nke ahụ, ọ kpọrọ ya Chineke onye obi ụtọ. 1 Timoti 1:11 O nwere ma mmetụta siri ike ma nke dị nro. Ọ na-ewute Ya nobi mgbe ihe o kere eke nwere ọgụgụ isi na-emebi ụkpụrụ nduzi ndị ọ na-enye ha maka ọdịmma ha. Jenesis 6:6;Abụ Ọma 78:41 Ma mgbe anyị mere omume nụzọ amamihe dị ka Okwu ya si dị, anyị na-eme ka obi ya ṅụrịa.Ilu 27:11.23Nna anyị chọrọ ka anyị nọrọ ya nso. Okwu ya na-agba anyị ume ịsọ ìsì ma chọta ya nezie, ọ bụ ezie na, neziokwu, ọ nọghị nebe dị anya nebe onye ọ bụla nime anyị nọ. Ọrụ 17:27 Otú ọ dị, ọ ga-ekwe omume ụmụ mmadụ nkịtị ịbịaru Eze Onyenwe eluigwe na ala nso?2 Ị Pụrụ Ịbịaru Chineke Nso nEzie?1, 2. a Gịnị pụrụ iyi ihe na-agaghị eme eme nye ọtụtụ ndị, ma gịnị ka Bible na-emesi anyị obi ike banyere ya? b Mmekọrịta dị aṅaa chiri anya ka e nyere Ebreham ohere inwe, nihi gịnịkwa?OLEE otú ọ ga-adị gị ma ọ bụrụ na Onye Okike nke eluigwe na ala ekwuo banyere gị, sị, Onye a bụ enyi m? Nye ọtụtụ ndị, nke ahụ pụrụ iyi ihe na-agaghị eme eme. E kwuwerị, olee otú mmadụ nkịtị na Jehova Chineke ga-esi bụrụ enyi? Ma, Bible na-emesi anyị obi ike na anyị na Chineke pụrụ ịbụ enyi nezie.2Ebreham nke oge ochie bụ otu onye nke ya na Jehova bụ enyi otú ahụ. Jehova kọwara nna ochie ahụ dị ka enyi m. Aịsaịa 41:8,NW Ee, Jehova weere Ebreham dị ka enyi ya. O kwere ka Ebreham soro ya nwee mmekọrịta chiri anya otú ahụ nihi na o tinyere okwukwe na Jehova. Jems 2:23 Taakwa, Jehova na-achọ ohere iji rapara nahụ ndị ji ịhụya na-ejere ya ozi. Deuterọnọmi 10:15,NW Okwu ya na-agba ume, sị: Bịaruonụ Chineke nso, ọ ga-abịarukwa unu nso. Jems 4:8 Nokwu ndị a, anyị na-ahụ ma ịkpọ òkù ma nkwa.3. Òkù dị aṅaa ka Jehova na-akpọ anyị, oleekwa nkwa e jikọtara ya na ya?3Jehova na-akpọ anyị òkù ịbịaru ya nso. Ọ dị njikere ma chọọ ịnabata anyị dị ka ndị enyi ya. Notu oge ahụ, ọ na-ekwe nkwa na ọ bụrụ na anyị emee ihe iji bịaruo ya nso, na ya onwe ya ga-emekwa ihe. Ọ ga-abịaru anyị nso. Nụzọ dị otú a, anyị pụrụ ịbanye nihe dị oké ọnụ ahịa nezieiso Jehova na-enwe mmekọrịta chiri anya.Abụ Ọma 25:14,NWMmekọrịta chiri anya na-enye echiche nke iso onye bụ ezigbo enyi na-ekwurịta izu nzuzo.4. Olee otú ị ga-esi akọwa onye bụ ezigbo enyi, nụzọ dịkwa aṅaa ka Jehova si egosi na ọ bụ enyi dị otú ahụ nye ndị na-abịaru ya nso?4Ì nwere enyi gị na ya na-enwe mmekọrịta chiri anya bụ onye ị pụrụ ịkọrọ izu nzuzo gị? Ụdị enyi ahụ bụ onye na-eche banyere gị. Ị tụkwasịrị ya obi, nihi na o gosiwo na ọ bụ onye na-eguzosi ike nihe. Ị na-enwekwu ọṅụ mgbe gị na ya na-ekerịta ọṅụ ahụ. Ọ na-adịrị gị mfe karị idi ihe ndị na-ewute gị nihi na ọ na-eji ọmịiko ege gị ntị. Ọ na-aghọta gị, ọbụna mgbe ọ na-adịghị onye ọzọ yiri ka ọ na-aghọta gị. Notu aka ahụ, mgbe ị bịaruru Chineke nso, ị na-abịa nwee Enyi pụrụ iche, onye ji gị kpọrọ ihe nezie, onye na-eche banyere gị nke ukwuu, ma na-aghọta gị nnọọ nke ọma. Abụ Ọma 103:14;1 Pita 5:7 Ị na-akọrọ ya ihe dị nime ime obi gị, nihi na ị maara na ọ na-eguzosi ike nihe nebe ndị na-eguzosi ike nihe nye ya nọ. Abụ Ọma 18:25 Otú ọ dị, anyị pụrụ inweta ihe ùgwù a nke iso Chineke na-enwe mmekọrịta chiri anya ị nihi na o mewo ka o kwe omume.Jehova Emepewo Ụzọ5. Gịnị ka Jehova mere iji mee ka o kwe anyị omume ịbịaru ya nso?5Ọ bụrụ na a hapụ ị anyị, anyị apụghị ịbịaru Chineke nso nihi na anyị bụ ndị mmehie. Abụ Ọma 5:4 Pọl onyeozi dere, sị: Ma Chineke mere ka anyị mata ịhụya nke ya nihi na, mgbe anyị ka bụ ndị mmehie, Kraịst nwụrụ maka anyị. Ndị Rom 5:8 Ee, Jehova mere ndokwa ka Jizọs nye mkpụrụ obi ya ka ọ bụrụ ihe mgbapụta nọnọdụ ọtụtụ mmadụ. Matiu 20:28 Okwukwe anyị nwere nàjà mgbapụta ahụ na-eme ka o kwe anyị omume ịbịaru Chineke nso. Ebe Chineke bu ụzọ hụ anyị nanya, ọ tọrọ ntọala ka anyị na ya bụrụ enyi.1 Jọn 4:19.6, 7. a Olee otú anyị si mara na Jehova abụghị Chineke nke zoro ezo, nke a na-apụghị ịmata onye ọ bụ? b Nụzọ dịgasị aṅaa ka Jehova siworo kpughee onwe ya?6Jehova emewo ihe ọzọ: O kpugheworo anyị onwe ya.Nọbụbụenyi ọ bụla, ịkpachi anya na-adabere nịmata mmadụ nezie, inwe mmasị nàgwà ya na ụzọ ndụ ya. Ya mere, ọ bụrụ na Jehova bụ Chineke nke zoro ezo, nke a na-apụghị ịmata onye ọ bụ, ọ dịghị mgbe anyị ga-enwe ike ịbịaru ya nso. Ma, kama izochi onwe ya, ọ chọrọ ka anyị mata onye ọ bụ. Aịsaịa 45:19 Ọzọkwa, mmadụ nile, ọbụna ụfọdụ nime anyị bụ ndị a pụrụ ile anya dị ka ndị dị ala nụzọ ụwa si ele ihe anya, pụrụ ịmata ihe ndị ọ na-ekpughe banyere onwe ya.Matiu 11:25.Jehova ekpughewo onye ọ bụ site nihe ndị o kere na site nOkwu ya e dere ede7Olee otú Jehova siworo kpugheere anyị onwe ya? Ihe ndị o kere eke na-eme ka a mata akụkụ ụfọdụ nke ụdị onye ọ bụotú ike ya hà, ịdị ukwuu nke amamihe ya, otú ịhụya ya bururu ibu. Ndị Rom 1:20 Ma ọ bụghị ị site nihe ndị o kere eke ka Jehova na-ekpughe onwe ya. Ebe ọ bụ Onye Ukwu Na-enye Ihe Ọmụma mgbe nile, o mere ka e nwee ihe ndekọ nke ihe ndị o kpughere banyere onwe ya nime Okwu ya, bụ Bible.Ịhụ Ịdị Ụtọ nke Onyenwe Anyị8. Nihi gịnị ka a pụrụ iji kwuo na Bible nonwe ya bụ ihe àmà na-egosi ịhụya Jehova nwere nebe anyị nọ?8Bible nonwe ya bụ ihe àmà na-egosi ịhụya Jehova nwere nebe anyị nọ. Nime Okwu ya, o ji okwu ndị anyị pụrụ ịghọta kpughee onwe yaihe àmà na-egosi na ọ bụghị ị na ọ hụrụ anyị nanya kamakwa na ọ chọrọ ka anyị mata ya ma hụ ya nanya. Ihe anyị na-agụta nakwụkwọ a dị oké ọnụ ahịa na-eme ka anyị nwee ike ịhụ ịdị ụtọ nke Onyenwe anyị, na-akwalikwa anyị ịchọ ịbịaru ya nso. Abụ Ọma 90:17 Ka anyị tụlee ụfọdụ nime ụzọ ndị na-enye obi ụtọ Jehova si na-ekpughe onwe ya nime Okwu ya.9. Olee ụfọdụ nime okwu ndị kpọrọ àgwà ụfọdụ nke Chineke aha kpọmkwem nime Bible?9E nwere ọtụtụ okwu ndị dị nime Akwụkwọ Nsọ bụ ndị kpọrọ àgwà Chineke aha kpọmkwem. Lee ụfọdụ ihe atụ. Jehova na-ahụ ikpe ziri ezi,NW nanya. Abụ Ọma 37:28 Chineke dị ukwuu nike. Job 37:23 Nanịgị Jehova na-eguzosi ike nihe. Mkpughe 15:4 O nwere obi nke maara ihe. Job 9:4 Ọ bụ Chineke nke nwere obi ebere, Onye na-eme amara, Onye na-adịghị ewe iwe ọsọ ọsọ, Onye na-aba ụba nebere na eziokwu. Ọpụpụ 34:6 Gị onwe gị, Onyenwe anyị, dị mma, Ị bụkwa onye na-agbaghara mmehie. Abụ Ọma 86:5 Dịkwa ka e kwuru nisiakwụkwọ bu nke a ụzọ, otu àgwà kasị pụta ìhè: Chineke bụ ịhụya. 1 Jọn 4:8 Ka ị na-atụgharịkwa uche nàgwà ndị a mara mma, ọ bụ na ọ dịghị eme ka ị bịaruo Chineke a na-enweghị atụ nso?Bible na-enyere anyị aka ịbịaru Jehova nso10, 11. a Iji nyere anyị aka ịhụ ụdị onye ọ bụ nke ọma karị, gịnị ka Jehova meworo ka e denye nime Okwu ya? b Ihe atụ dị aṅaa sitere na Bible na-enyere anyị aka iji anya nke uche hụ otú Chineke si eji ike ya eme ihe?10Tụkwasị nịgwa anyị àgwà ya dị iche iche, Jehova ji ịhụya mee ka e denye nime Okwu ya, ihe atụ ụfọdụ kpọmkwem nke ebe ndị o gosipụtara àgwà ndị a. Ihe ndekọ ndị dị otú ahụ na-ese onyinyo ndị doro anya nuche anyị, bụ ndị na-enyere anyị aka ịhụ akụkụ dị iche iche nke ụdị onye ọ bụ nụzọ doro anya karị. Nke ahụ, naka nke ọzọ, na-enyere anyị aka ịbịaru ya nso. Tụlee otu ihe atụ.11Ịgụta na Chineke nwere ume nike bụ otu ihe. Aịsaịa 40:26 Ma ọ bụ nnọọ ihe ọzọ ịgụ otú o si napụta Izrel gabiga Oké Osimiri Uhie ahụ ma kwadoo mba ahụ nọzara ruo afọ 40. Ị pụrụ iji anya nke uche gị hụ ka mmiri ahụ na-ekwo ekwo na-ekewa. Ị pụrụ iji uche gị hụ ka mba ahụnke dị mmadụ 3,000,000 ná ngụkọta ma eleghị anyana-agafe nala akọrọ, mmiri ahụ nke kpụkọrọ akpụkọ wee guzoro dị ka nnukwute mgbidi nakụkụ ha abụọ. Ọpụpụ 14:21;15:8 Ịpụrụ ịhụ ihe àmà na-egosi nchebe nke Chineke nọzara ahụ. Mmiri si noké nkume gbapụta. Ihe oriri, bụ ndị yiri mkpụrụ akụkụ na-acha ọcha tụsasịrị nala. Ọpụpụ 16:31;Ọnụ Ọgụgụ 20:11 Nebe a, Jehova na-ekpughe ọ bụghị ị na o nwere ike kama na ọ na-eji ya eme ihe nihi ndị ya. Ọ bụghị ihe na-emesi obi ike ịmata na ekpere anyị na-agakwuru Chineke nke dị ike, bụ onye bụụrụ anyị ebe mgbaba na ike, O mewo ka a chọta Ya ninyeaka nke ukwuu na mkpagbu nile?Abụ Ọma 46:1.12. Olee otú Jehova si enyere anyị aka ịhụ ya anya site niji okwu ndị anyị pụrụ ịghọta na-eme ihe?12Jehova, onye bụ mmụọ, emewo ọbụna ihe karịrị nke ahụ iji nyere anyị aka ịmata onye ọ bụ. Dị ka ụmụ mmadụ, ọ bụ ị ihe ndị a pụrụ imetụ aka ka anyị ga-enwe ike ịhụ anya, nihi ya kwa, anyị apụghị ịhụ ógbè ndị mmụọ. Chineke iji okwu ndị mmụọ kọwaara anyị onwe ya ga-adị ka gị ịkọwara onye kpuru ìsì site nọmụmụ otú ị dị, dị ka otú anya gị na-acha ma ọ bụ ntụpọ ndị dị gị nahụ. Kama nke ahụ, Jehova ji obiọma na-enyere anyị aka ịhụ ya anya site niji okwu ndị anyị pụrụ ịghọta na-eme ihe. Mgbe ụfọdụ, ọ na-eji okwu ndị na-ekwu na ihe bụ ihe ọzọ na okwu ndị na-ekwu na ihe yiri ihe ọzọ eme ihe, jiri onwe ya na-atụnyere ihe ndị anyị maara. Ọ na-akọwa onwe ya ọbụna dị ka onye nwere ọdịdị ụfọdụ nke ụmụ mmadụ.13. Onyinyo dị aṅaa kaAịsaịa 40:11na-ese, oleekwa otú o si emetụta gị?13Rịba ama otú e si kọwaa JehovanAịsaịa 40:11: Dị ka onye ọzụzụ atụrụ ka Ọ ga-azụ ìgwè atụrụ Ya, nogwe aka Ya ka Ọ ga-achịkọta ụmụ atụrụ, ọ bụkwa nobi Ya ka Ọ ga-ekuru ha. Nebe a, e ji Jehova tụnyere onye ọzụzụ atụrụ nke na-ekuruụmụ atụrụ nogwe aka Ya. Nke a na-egosi ikike Chineke nwere ichebe na inyere ndị ya aka, ọbụna ndị a pụrụ imerụ ahụ ngwa ngwa. Obi pụrụ iru anyị ala mgbe anyị nọ nogwe aka ya dị ike, nihi na ọ bụrụ na anyị eguzosie ike nihe nye ya, ọ dịghị mgbe ọ ga-agbahapụ anyị. Ndị Rom 8:38, 39 Onye Ọzụzụ Atụrụ Ukwu ahụ na-ekuru ụmụ atụrụ nobi Yaokwu nke na-ezo aka nebe ndị fụkọrọ afụkọ nuwe elu, bụ ebe onye ọzụzụ atụrụ na-ekunye nwa atụrụ a mụrụ ọhụrụ mgbe ụfọdụ. Nụzọ dị otú a, a na-emesi anyị obi ike na Jehova ji anyị kpọrọ ihe ma jiri ịhụya na-elekọta anyị. Ọ bụ nnọọ ihe kwesịrị ekwesị bụ ịchọ ịbịaru ya nso.Ọkpara ahụ Chọrọ Ikpughe Ya14. Nihi gịnị ka a pụrụ iji kwuo na Jehova na-ekpughe onwe ya nụzọ kasị mie emi site naka Jizọs?14Nime Okwu ya, Jehova kpughere onwe ya nụzọ kasị mie emi site naka Ọkpara ya ọ hụrụ nanya, bụ Jizọs. Ọ dịghị onye pụrụ igosipụta ụdị echiche na mmetụta Chineke nke ọma ma ọ bụ kọwaa Ya nụzọ doro anya karịa otú Jizọs mere. E kwuwerị, Ọkpara ahụ e bu ụzọ mụọ naNna ya nọ tupu e kee ndị mmụọ ndị ọzọ nakwa mbara igwe na ụwa a na-ahụ anya. Ndị Kọlọsi 1:15 Jizọs maara Jehova nke ọma. Ọ bụ ya mere ọ pụrụ iji kwuo, sị: Ọ dịghịkwa onye maara onye Ọkpara ahụ bụ ma e wezụga Nna ya; ọ dịghịkwa onye maara onye Nna ahụ bụ ma e wezụga Ọkpara ya, nakwa onye Ọkpara ahụ chọrọ ikpughe Ya nye. Luk 10:22 Mgbe ọ nọ nụwa dị ka mmadụ, Jizọs kpughere onye Nna ya bụ nụzọ abụọ dị mkpa.15, 16. Nụzọ abụọ dị aṅaa ka Jizọs si kpughee onye Nna ya bụ?15Nke mbụ,izi iheJizọs na-enyere anyị aka ịmata Nna ya. Jizọs ji okwu ndị na-emetụ anyị nobi kọwaa Jehova. Dị ka ihe atụ, iji kọwaa Chineke ahụ dị ebere bụ onye na-anabataghachi ndị mmehie nwere nchegharị, Jizọs ji Jehova tụnyere nna nke na-agbaghara mmehie bụ onye nwere mmetụta dị ukwuu mgbe ọ hụrụ nwa ya bụ nwa mmefu ka ọ na-alọta nke na ọ gbaara ọsọ gaa dakwasị ya nolu ma susuo ya ọnụ nụzọ dị nro. Luk 15:11-24 Jizọs kọwakwara Jehova dị ka Chineke nke na-adọta ndị nwere obi eziokwu nihi na ọ hụrụ ha nanya notu notu. Jọn 6:44 Ọ maara ọbụna mgbe otu ntakịrị nza dara nala. Unu atụla egwu, ka Jizọs kọwara, unu dị oké ọnụ ahịa karịa ọtụtụ nza. Matiu 10:29,31 Nezie, a na-adọta anyị nebe Chineke dị otú ahụ nke na-ahụ nanya nọ.16Nke abụọ,ihe nlereanyaJizọs na-egosi anyị ụdị onye Jehova bụ. Jizọs gosipụtara àgwà Nna ya nke ọma nke na ọ pụrụ ikwu, sị: Onye hụrụ m ahụwokwa Nna m. Jọn 14:9 Ya mere, mgbe anyị na-agụ banyere Jizọs nime Oziọma ndị ahụmmetụta ndị o gosipụtara nakwa ụzọ o si mesoo ndị ọzọ ihenotu echiche, anyị na-ahụ onyinyo dị ndụ nke Nna ya. Ọ dịghị ụzọ doro anya karịa nke ahụ nke Jehova gaara esiwo kpugheere anyị àgwà ya. Nihi gịnị?17. Nye ihe atụ nke ihe Jehova meworo iji nyere anyị aka ịghọta otú ọ dị.17Iji maa atụ: Ka anyị were ya na ị na-achọ ịkọwara mmadụ ihe bụ obiọma. Ị pụrụ iji okwu ọnụ kọwaa ya. Ma ọ bụrụ na ị ga-enwe ike ịtụ onye na-egosi obiọma aka ma kwuo sị, Leeihe bụ obiọma, okwu ahụ bụ obiọma ga-enwekwu mmetụta ma kwe nghọta karị. Jehova emewo ihe yiri ya iji nyere anyị aka ịghọta otú ọ dị. Tụkwasị niji okwu ọnụ kọwaa onwe ya, o nyewo anyị ihe atụ a na-ahụ anya nke bụ Ọkpara ya. Nime Jizọs, anyị na-ahụ àgwà Chineke ka a na-egosipụta ha. Site nihe ndekọ ndị ahụ na-akọwa Jizọs bụ ndị dị nOziọma ndị ahụ, Jehova na-ekwu, dị ka a pụrụ isi kwuo ya, sị: Lee otú m dị. Olee otú ihe ndekọ sitere nike mmụọ nsọ si kọwaa Jizọs mgbe ọ nọ nụwa?18. Olee otú Jizọs si gosipụta ike, ikpe ziri ezi, na amamihe?18Àgwà anọ bụ isi nke Chineke pụtara ìhè nụzọ magburu onwe ha nime Jizọs. O nwereikenebe nrịanrịa, agụụ, na ọbụna ọnwụ dị. Ma, nadịghị ka ụmụ mmadụ na-achọ ọdịmma onwe ha ị, bụ ndị na-eji ike ha eme ihe nụzọ na-ezighị ezi, ọ dịghị mgbe o ji ikike ịrụ ọrụ ebube ya mee ihe maka ọdịmma onwe ya ma ọ bụ iji megide ndị ọzọ. Matiu 4:2-4 Ọ hụrụikpe ziri ezinanya. O were iwe ezi omume mgbe ọ hụrụ ka ndị ahịa, bụ ndị na-adịghị eme ihe nụzọ ziri ezi na-erigbu ndị mmadụ. Matiu 21:12, 13 O mesoro ndị ogbenye na ndị e wedara nala ihe nụzọ eleghị mmadụ anya nihu, na-enyere ndị dị otú ahụ aka inwetara mkpụrụ obi ha ume ọhụrụ. Matiu 11:4, 5,28-30Amamihena-enweghị atụ dị nizi ihe Jizọs, bụ onye ka Solomọn ukwuu. Matiu 12:42 Ma ọ dịghị mgbe Jizọs ji amamihe ya mee ngosi. Ihe ndị o kwuru ruru ndị nkịtị nobi, nihi na ihe ndị ọ na-akụzi doro anya, dị mfe, ma bụrụ ndị a pụrụ iji mee ihe.19, 20. a Olee otú Jizọs si bụrụ ihe atụ pụrụ iche nke ịhụya? b Ka anyị na-agụ ma na-atụgharị uche nihe atụ nke Jizọs, gịnị ka anyị kwesịrị iburu nuche?19Jizọs bụ ihe atụ pụrụ iche nkeịhụya.Noge nile ọ nọ na-eje ozi ya, o gosipụtara ịhụya nụdị ya dị iche iche, gụnyere ọmịiko na itinye onwe ya nọnọdụ nke ndị ọzọ. Ọ pụghị ịhụ ahụhụ ndị ọzọ na-ata nemeghịrị ha ebere. Ọtụtụ ugboro, mmetụta ọmịiko ahụ kpaliri ya ime ihe. Matiu 14:14 Ọ bụ ezie na ọ gwọrọ ndị ọrịa, nyekwa ndị agụụ na-agụ ihe oriri, Jizọs gosiri ọmịiko nụzọ dị nnọọ mkpa karị.O nyeere ndị ọzọ aka ịmata, ịnakwere, na inwe mmasị neziokwu banyere Alaeze Chineke, bụ nke ga-ewetara ihe a kpọrọ mmadụ ngọzi na-adịgide adịgide. Mak 6:34;Luk 4:43 Nke kasịnụ, Jizọs gosipụtara ịhụya nke ịchụ onwe ya nàjà site niji ọchịchọ obi ya nye mkpụrụ obi ya nihi ndị ọzọ.Jọn 15:13.20Ka a sịkwa ihe mere ndị nọ nafọ ndụ nile na ndị si nụdị ọnọdụ dị iche iche ji bụrụ ndị a dọtara nebe nwoke a nwere oké mmetụta ịhụya nọ. Mak 10:13-16 Otú ọ dị, ka anyị na-agụ ma na-atụgharị uche nihe atụ a hụrụ anya nke Jizọs, ka anyị buru nuche mgbe nile na anyị na-ahụ ụdị onye Nna ahụ bụ nime Ọkpara ya.Ndị Hibru 1:3.Akwụkwọ E Ji Amụ Ihe Iji Nyere Anyị Aka21, 22. Gịnị ka ịchọ Jehova na-agụnye, gịnịkwa dị nime akwụkwọ a e ji amụ ihe nke ga-enyere anyị aka ime nke a?21Site nikpughe onwe ya nụzọ doro anya nime Okwu ya, Jehova na-eme ka o doo anya na ọ chọrọ ka anyị bịaruo ya nso. Notu oge ahụ, ọ dịghị amanye anyị ịchọ iso ya nwee mmekọrịta a nwapụtara anwapụta. Ọ dị anyị naka ịchọ Jehova mgbe a na-achọta Ya. Aịsaịa 55:6 Ịchọ Jehova na-agụnye ịmata àgwà ya na ụzọ ya dị ka e kpughere ha nime Bible. E mere akwụkwọ a e ji amụ ihe nke ị na-agụ ugbu a iji nyere gị aka ime nke a.22Ị ga-achọpụta na e kewara akwụkwọ a ná nkebi ná nkebi nikwekọ nàgwà anọ bụ isi nke Jehova: ike, ikpe ziri ezi, amamihe, na ịhụya. Nkebi nke ọ bụla ji ntụle dị mkpirikpi nke àgwà ahụ malite. Isiakwụkwọ ole na ole na-eso ya na-atụle otú Jehova si egosipụta àgwà ahụ nụdị ya dị iche iche. Nkebi nke ọ bụla nwekwara isiakwụkwọ nke na-egosi otú Jizọs si gosipụta àgwà ahụ, tinyere isiakwụkwọ nke na-enyocha otú anyị pụrụ isi na-egosipụta ya ná ndụ anyị.23, 24. a Kọwaa akụkụ ahụ pụrụ iche bụ Ajụjụ Maka Ntụgharị Uche. b Olee otú ntụgharị uche si enyere anyị aka ịnọgide na-abịarukwu Chineke nso?23Malite nisiakwụkwọ a, e nwere akụkụ pụrụ iche nke a kpọrọ Ajụjụ Maka Ntụgharị Uche. Dị ka ihe atụ, lee anya nigbe dị na peeji nke 24. Akụkụ Akwụkwọ Nsọ na ajụjụ ndị dị nebe ahụ abụghị maka ntụleghachi nke isiakwụkwọ a. Kama nke ahụ, nzube e ji tinye ha bụ iji nyere gị aka ịtụgharị uche nakụkụ ndị ọzọ dị mkpa nke isiokwu a. Olee otú ị pụrụ isi jiri ya mee ihe nụzọ dị irè? Sapeta ma jiri nlezianya gụọ akụkụ Akwụkwọ Nsọ ọ bụla e zoro aka na ya. Mgbe ahụ, tụlee ajụjụ ndị ya na akụkụ Akwụkwọ Nsọ nke ọ bụla e zoro aka na ya so. Chebara azịza ha echiche. Ị pụrụ ime nchọpụta ụfọdụ. Jụọ onwe gị ajụjụ ndị ọzọ: Gịnị ka ihe ọmụma a na-agwa m banyere Jehova? Olee otú o si emetụta ndụ m? Olee otú m pụrụ isi jiri ya nyere ndị ọzọ aka?24Ntụgharị uche dị otú ahụ pụrụ inyere anyị aka ịnọgide na-abịarukwu Jehova nso. Nihi gịnị? Bible na-ejikọta ntụgharị uche na obi. Abụ Ọma 19:14 Mgbe anyị ji ekele na-atụgharị uche nihe anyị na-amụta banyere Chineke, ihe ọmụma ahụ na-abami nobi ihe atụ anyị, bụ ebe ọ na-emetụta ụzọ anyị si eche echiche, na-akpali mmetụta anyị, nikpeazụkwa na-akpali anyị ime ihe. Ịhụya anyị nwere nebe Chineke nọ na-ebuwanye ibu, ịhụya ahụkwa, naka nke ya, na-akpali anyị ịchọ ime ihe na-atọ ya ụtọ dị ka Enyi anyị nke anyị kasị hụ nanya. 1 Jọn 5:3 Iji zụlite ụdị mmekọrịta ahụ, anyị aghaghị ịmata àgwà na ụzọ Jehova. Otú ọ dị, ka anyị buru ụzọ tụlee otu akụkụ nke ụdị onye Chineke bụ bụ nke na-amanye anyị ịbịarukwu ya nsoịdị nsọ ya.3 Nsọ, Nsọ, Nsọ Ka Jehova Dị1, 2. Olee ọhụụ Aịzaịa onye amụma hụrụ, gịnịkwa ka ọ na-akụziri anyị banyere Jehova?IHE Aịzaịa hụrụọhụụ sitere naka Chinekemere ka ụjọ jide ya. O yiri nnọọ ihe mere eme! Aịzaịa mesịrị dee na ya hụrụ Onyenwe anyị nezie nocheeze Ya dị elu. Uwe Jehova nke na-azaru ala sachiri nnukwu ụlọ nsọ ahụ dị na Jeruselem.Aịsaịa 6:1, 2.2Ihe Aịzaịa nụrụabụ nke a na-abụsi nnọọ ike nke na o mere ka ụlọ nsọ ahụ dum, ọbụna ntọala ya, maa jijijimekwara ka ụjọ tụọ ya. Ọ bụ ndị seraf, ndị bụ ndị mmụọ e kere eke nọ nọkwá dị nnọọ elu, nọ na-abụ abụ ahụ. Ha nọ na-ekwu okwu otuto ndị dị mfe nabụ ha nke ha ji otu olu na-abụ, na-asị: Nsọ, nsọ, nsọ, ka Jehova nke usuu nile nke ndị agha dị: uju ụwa nile bụ ebube Ya. Aịsaịa 6:3, 4 Ịbụ okwu ahụ bụ nsọ nabụ ugboro atọ mesiri ya ike nụzọ pụrụ iche, nke ahụ kwesịkwara ekwesị, nihi na Jehova dị nsọ nọtụtụ kasị elu. Mkpughe 4:8 E mesiri ịdị nsọ Jehova ike nime Bible dum. Ọtụtụ narị amaokwu na-ejikọta aha ya na okwu ndị bụ nsọ na ịdị nsọ.3. Olee otú inwe echiche hiere ụzọ banyere ịdị nsọ Jehova si eme ka ọtụtụ ndị wezụga onwe ha nebe Chineke nọ kama ịbịaru ya nso?3Mgbe ahụ, nụzọ doro anya, otu nime ihe ndị bụ isi Jehova chọrọ ka anyị ghọta banyere ya bụ na ọ dị nsọ. Ma, ọtụtụ ndị taa achọghị iji ntị anụ nke ahụ. Ụfọdụ na-eji ihie ụzọ ejikọta ịdị nsọ na ịbụ onye ezi omume nanya onwe onye ma ọ bụ ime nsọ nsọ. Ndị na-enwe echiche na-ezighị ezi banyere onwe ha pụrụ iwere ịdị nsọ Chineke dị ka ihe na-emenye ụjọ kama ịbụ ihe na-adọrọ adọrọ. Ha pụrụ ịtụ ụjọ na ọ dịghị mgbe ha ga-enwe ike iru eru ịbịaru Chineke a dị nsọ nso. Nihi ya, ọtụtụ ndị na-ewezụga onwe ha nebe Chineke nọ nihi ịdị nsọ ya. Nke ahụ dị mwute, nihi na ịdị nsọ Chineke bụ nezie ihe gbara ọkpụrụkpụ na-eme ka a bịaruo ya nso.Nihi gịnị? Tupu anyị azaa ajụjụ ahụ, ka anyị tụlee ihe ịdị nsọ nezie bụ.Gịnị Bụ Ịdị Nsọ?4, 5. a Gịnị ka ịdị nsọ pụtara, gịnịkwa ka ọ na-apụtaghị? b Olee ụzọ abụọ dị mkpa Jehova si doo onwe ya iche?4Na Chineke dị nsọ apụtaghị na ọ bụ onye onwe ya jubigara afọ ókè, onye mpako, ma ọ bụ onye na-elelị ndị ọzọ. Kama nke ahụ, ọ kpọrọ àgwà ndị dị otú ahụ asị. Ilu 16:5;Jems 4:6 Ya mere, gịnị ka okwu ahụ bụ nsọ pụtara nezie? Nasụsụ Hibru e ji dee Bible, e si nokwu pụtara e doro iche nweta ya. Nihe metụtara ofufe, nsọ na-ezo aka nihe e doro iche ka a ghara iji ya na-eme ihe nkịtị. Ịdị nsọ na-enyekwa nnọọ nụzọ siri ike echiche nke ịdị ọcha. Olee otú okwu a si emetụta Jehova? Ọ pụtara na o doro onwe ya iche pụọ nebe ụmụ mmadụ na-ezughị okè nọ, nenwetụghị ihe jikọrọ anyị na ya?5Ọ dịghị ma ọlị. Dị ka Onye Nsọ nke Izrel, Jehova kọwara onwe ya dị ka onye bi netiti ndị ya, nagbanyeghị na ha na-emehie emehie. Aịsaịa 12:6;Hosea 11:9 Ya mere, ịdị nsọ ya adịghị eme ka ọ nọrọ anyị nebe dị anya. Oleezi otú o si doo onwe ya iche? Ọ bụ nụzọ abụọ dị mkpa. Nke mbụ, o doro onwe ya iche pụọ nebe ihe nile e kere eke nọ nechiche bụ na ọ bụ ị ya bụ Onye Kachasị Ihe Nile Elu. Ịdị ọcha ya enweghị ntụpọ ọ bụla, o nweghịkwa nsọtụ. Abụ Ọma 40:5;83:18 Nke abụọ, Jehova doro onwe ya iche kpam kpam pụọ ná mmehie nile, nke ahụ bụkwa ihe na-akasi obi. Nihi gịnị?6. Gịnị mere anyị pụrụ iji nweta nkasi obi nodido Jehova doro onwe ya iche kpam kpam pụọ ná mmehie?6Anyị bi nime ụwa ebe ezi ịdị nsọ dị ụkọ. E metọrọ ihe nile banyere ọha mmadụ nke e kewapụrụ nebe Chineke nọ emetọ nụzọ ụfọdụ, bụrụ nke mmehie nakwa ezughị okè metọrọ. Anyị nile aghaghị ịlụso mmehie nke dị nime anyị agha. Anyị nile nọkwa nihe ize ndụ nke ịbụ ndị mmehie ga-emeri ma ọ bụrụ na anyị anọghị na nche. Ndị Rom 7:15-25;1 Ndị Kọrint 10:12 Jehova anọghị nihe ize ndụ dị otú ahụ. Nịbụ onye doro onwe ya iche kpam kpam pụọ ná mmehie,ọ dịghị mgbe mmehie nke pekarịsịrị mpe ga-emetọ ya. Nke a na-emesighachi echiche anyị nwere banyere Jehova dị ka ezigbo Nna ike, nihi na ọ pụtara na a pụrụ ịdabere nebe ọ nọ kpam kpam. Nadịghị ka ọtụtụ ndị nna bụ mmadụ na-emehie emehie, ọ dịghị mgbe Jehova ga-aghọ onye e merụrụ emerụ, onye na-adịghị achịkwa omume ya, ma ọ bụ onye mmegbu. Ịdị nsọ ya na-eme ka nke ọ bụla nime ihe ndị dị otú ahụ bụrụ nnọọ ihe na-agaghị ekwe omume. Jehova ọbụna ejiriwo ịdị nsọ ya ṅụọ iyi mgbe ụfọdụ, nihi na ọ dịghị ihe a pụrụ ịtụkwasị obi karịa ya. Emọs 4:2 Nke ahụ ọ bụghị ihe na-emesi obi ike?7. Nihi gịnị ka a pụrụ iji kwuo na ịdị nsọ bụ nnọọ ọdịdị Jehova?7Ịdị nsọ bụ nnọọ ọdịdị Jehova. Gịnị ka nke ahụ pụtara? Iji maa atụ: Tụlee okwu bụ mmadụ na ezughị okè. Ị pụghị ịkọwa okwu nke mbụ ahụ nechetaghị nke abụọ. Ezughị okè zuru anyị ahụ ma na-emetụta ihe nile anyị na-eme. Ugbu a, tụlee okwu abụọ dị nnọọ icheJehova na nsọ. Ịdị nsọ zuru Jehova ahụ. Ihe nile banyere ya dị ọcha ma zie ezi. Anyị apụghị ịmata Jehova otú ọ dị nezie nebughị ụzọ ghọta okwu a dị omiminsọ.Jehova Nwe Ịdị Nsọ8, 9. Gịnị na-egosi na Jehova na-enyere ụmụ mmadụ na-ezughị okè aka ịghọ ndị dị nsọ ruo nókè ụfọdụ?8Ebe ịdị nsọ bụ akụkụ dị oké mkpa nke Jehova, a pụrụ ikwu nụzọ ziri ezi na ọ bụ isi iyi nke ịdị nsọ nile. Ọ dịghị eji nihi ịchọ ọdịmma onwe ya ị ejichi àgwà a dị oké ọnụ ahịa; ọ na-enye ya ndị ọzọ, ọ na-enyekwa ha ya nụba. Leenụ, mgbe Chineke si nọnụ mmụọ ozi gwa Mozis okwu nosisi ahụ na-agba ọkụ, ọbụna ala dị ya gburugburu ghọrọ ihe dị nsọ nihi otú e si jikọta ya na Jehova!Ọpụpụ 3:5.9Ụmụ mmadụ na-ezughị okè hà pụrụ ịghọ ndị dị nsọ site nenyemaka Jehova? Ee, ruo nókè ụfọdụ. Chineke nyere ndị ya bụ Izrel ohere nke ịghọ mba dị nsọ. Ọpụpụ 19:6 O ji usoro ife ofufe nke dị nsọ ma dị ọcha gọzie mba ahụ. Nihi ya, ịdị nsọ bụ ihe e kwuru okwu ya ugboro ugboro nIwu Mozis.Nezie, nnukwu onye nchụàjà kekwasịrị mbadamba ihe e ji ọlaedo mee nihu ákwà nkuku isi ya, bụ ebe onye ọ bụla ga-enwe ike ịhụ ya ka ọ na-egbukepụ mgbe ìhè nwukwasịrị ya. E dekwasịrị nelu ya okwu bụ: Jehova nwe ịdị nsọ. Ọpụpụ 28:36,NW Nihi ya, a gaje iji ụkpụrụ dị elu nke ịdị ọcha mara ofufe ha nakwa, nezie, ụzọ ndụ ha. Jehova gwara ha, sị: Nsọ ka unu ga-adị: nihi na nsọ ka Mụ onwe m, bụ Jehova, Chineke unu, dị. Levitikọs 19:2 Ọ bụrụhaala na ụmụ Izrel anọgide na-ebi ndụ kwekọrọ na ndụmọdụ Chineke ruo nókè o kwere ụmụ mmadụ na-ezughị okè mee, ha ga-adị nsọ ruo nókè ụfọdụ.10. A bịa nihe banyere ịdị nsọ, olee ọdịiche dị netiti Izrel oge ochie na mba ndị gbara ha gburugburu?10Mmesi a e mesiri ịdị nsọ ike dị nnọọ iche notú ọ dị nofufe nke mba ndị gbara Izrel gburugburu. Mba ndị ahụ na-ekpere arụsị fere chi ndị na-adịghị adị nezie, chi ndị e gosipụtara dị ka ndị na-eme ihe ike, ndị dị anyaukwu, na ndị na-enwe mmekọahụ aghara aghara. Ha adịtụghị nsọ. Ife chi ndị dị otú ahụ ofufe mere ka ndị mmadụ bụrụ ndị na-adịghị nsọ. Nihi ya, Jehova dọrọ ndị ohu ya aka ná ntị ka ha doo onwe ha iche pụọ nebe ndị na-ekpere arụsị nọ nakwa nebe ofufe ha rụrụ arụ dị.Levitikọs 18:24-28;1 Ndị Eze 11:1, 2.11. Olee otú ịdị nsọ nke nzukọ eluigwe Jehova si pụta ìhè nebe a ndị mmụọ ozi nọ? b ndị seraf nọ? ch Jizọs nọ?11Ọbụna nọnọdụ ndị kasị mma, mba Jehova họọrọ, bụ Izrel oge ochie, nwere ike igosipụta ị ntakịrị nime ịdị nsọ nke nzukọ eluigwe nke Chineke. A na-ezo aka nebe ọtụtụ nde ndị mmụọ e kere eke ji iguzosi ike nihe na-ejere Chineke ozi nọ dị ka ndị nsọ a na-apụghị ịgụta ọnụ. Deuterọnọmi 33:2;Jud 14,Bible Nsọ nke Union Version Ha na-egosipụta, nụzọ zuru okè, ezi ịma mma nke na-egbuke egbuke nke ịdị nsọ Chineke. Chetakwa ndị seraf ahụ Aịzaịa hụrụ nọhụụ ya. Ihe ha na-abụ nabụ na-egosi na ndị mmụọ a e kere eke dị ike na-ekere òkè dị mkpa nime ka a mara ịdị nsọ Jehova neluigwe na ala dum. Otú ọ dị, otu mmụọ e kere eke kachasị ha nile ukwuuỌkpara Chineke mụrụ ị ya. Jizọs bụ onyekasị egosipụta ịdị nsọ Jehova. Nụzọ ziri ezi, a maara ya dị ka Onye Nsọ nke Chineke.Jọn 6:68, 69.Aha Dị Nsọ, Mmụọ Nsọ12, 13. a Gịnị mere e ji akọwa aha Chineke nụzọ dabara adaba dị ka ihe dị nsọ? b Nihi gịnị ka a na-aghaghị iji doo aha Chineke nsọ?12Gịnị banyere aha Chineke nonwe ya? Dị ka anyị hụrụ nIsiakwụkwọ nke 1, aha ahụ abụghị utu aha nkịtị. Ọ na-anọchite anya Jehova Chineke, na-agụnye àgwà ya nile. Nihi ya, Bible na-agwa anyị na aha ya dị nsọ. Aịsaịa 57:15,NW Iwu Mozis mere ka ikwutọ aha Chineke bụrụ ịda iwu nke ntaramahụhụ ya bụ ọnwụ. Levitikọs 24:16 Rịbakwa ama ihe Jizọs butere ụzọ nekpere: Nna anyị nke nọ neluigwe, ka e doo aha gị nsọ. Matiu 6:9 Ido ihe nsọ pụtara ido ya iche na inye ya nsọpụrụ, iwere ya dị ka ihe dị nsọ. Ma gịnị mere ọ ga-eji dị mkpa ido ihe dị ọcha dị ka aha Chineke, nsọ?13A katọwo aha Chineke, jiri ụgha na nkwutọ metọọ ya. NIden, Setan ghagidere Jehova ụgha, ma nye echiche na Ọ bụ Eze na-adịghị ekpe ikpe ziri ezi. Jenesis 3:1-5 Kemgbe ahụ, Setanonye na-achị ụwa a na-adịghị nsọemewo ihe iji hụ na a mụbara ụgha a na-aghagide Chineke. Jọn 8:44;12:31;Mkpughe 12:9 Okpukpe dị iche iche egosipụtawo Chineke dị ka onye dị aka ike, onye na-enweghị ịhụya, ma ọ bụ onye nwere obi ọjọọ. Ha ekwuwo na ọ na-akwado ha nagha ndị ha ji emeju agụụ ha nwere maka ịkwafu ọbara. Ọtụtụ mgbe, e werewo otuto e kwesịrị inye Chineke maka ọrụ okike ya ndị dị ebube nye ihe ndabara, ma ọ bụ evolushọn. Ee, e kwutọwo aha Chineke nụzọ jọgburu onwe ya. A ghaghị ido ya nsọ; a ghaghị iweghachi ebube kwesịịrị ya. Ọ na-agụsi anyị agụụ ike ka e doo aha ya nsọ ma gosi oruru o ruuru ya ịbụ eze, obi dịkwa anyị ụtọ ikere òkè nụzọ ọ bụla ná nzube ahụ dị ebube.14. Gịnị mere e ji kpọọ mmụọ Chineke ihe dị nsọ, gịnịkwa mere ikwulu mmụọ nsọ ji bụrụ mmehie dị oké njọ?14Ọ dị ihe ọzọ e jikọtara ya na Jehova nụzọ chiri anya nke ana-akpọ ihe dị nsọ nihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ mgbe nilemmụọ ya, ma ọ bụ ike ya nọ nọrụ. Jenesis 1:2 Jehova na-eji ike a kasị ike nile emezu nzube ya. Ihe nile Chineke na-eme, ọ na-eme ha nụzọ dị nsọ na nụzọ dị ọcha, ya mere nụzọ dabara adaba, a na-akpọ ike ya nọ nọrụ mmụọ nsọ, ma ọ bụ mmụọ nke ịdị nsọ. Luk 11:13;Ndị Rom 1:4 Ikwulu mmụọ nsọ ahụ, nke na-agụnye ịkpachara anya na-emegide nzube Jehova, bụ mmehie na-enweghị mgbaghara.Mak 3:29.Ihe Mere Ịdị Nsọ Jehova Ji Adọta Anyị nEbe Ọ Nọ15. Gịnị mere ịtụ egwu Jehova ji bụrụ mmeghachi omume kwesịrị ekwesị nebe ịdị nsọ ya dị, gịnịkwa ka egwu dị otú ahụ na-agụnye?15Mgbe ahụ, o sighị ike ịhụ ihe mere Bible ji na-ejikọta ịdị nsọ Chineke na mmadụ ịtụ egwu Chineke. Dị ka ihe atụ,Abụ Ọma 99:3na-agụ, sị: Ka ha kelee aha Gị nke dị ukwuu, nke a na-atụkwa egwu ya: ihe dị nsọ ka Ọ bụ. Otú ọ dị, egwu a abụghị oké egwu na-enweghị isi. Kama nke ahụ, ọ bụ inwe egwu nsọpụrụ dị omimi, nkwanye ùgwù nụdị ya kasị elu. Inwe mmetụta dị otú ahụ kwesịrị ekwesị, ebe ọ bụ na ịdị nsọ Chineke karịrị anyị nnọọ akarị. Ọ dị ọcha nụzọ na-egbukepụ egbukepụ, dị ebube. Nagbanyeghị nke ahụ, o kwesịghị ime ka anyị na-agbara ya ọsọ. Kama nke ahụ, inwe echiche kwesịrị ekwesị banyere ịdị nsọ Chineke ga-eme ka anyị bịarukwuo ya nso. Nihi gịnị?Dị ka ịma mma si adọrọ mmasị anyị, otú ahụ ka ịdị nsọ kwesịrị isi na-adọrọ mmasị anyị16. a Olee ihe jikọrọ ịdị nsọ na ịma mma? Nye ihe atụ. b Nụzọ dị aṅaa ka otú e si kọwaa Jehova nọhụụ dị iche iche si egosipụta ịdị ọcha na ìhè?16Otu ihe bụ na Bible na-ejikọta ịdị nsọ na ịma mma.NAịsaịa 63:15, a kọwara eluigwe dị ka ebe obibi nke ịdị nsọ na nke ịma mma nke Chineke. Ihe mara mma na-adọrọ mmasị anyị. Dị ka ihe atụ, lee anya nihe osise dị na peeji nke 33. Ọ dịghị adọrọ mmasị gị? Gịnị mere ka ọ bụrụ nnọọ ihe na-adọrọ mmasị? Rịba ama otú mmiri ahụ si dị ọcha nanya. Ọbụna ikuku dị nebe ahụ aghaghị ịdị ọcha, nihi na ihu igwe ya na-acha anụnụ anụnụ, ìhè dị nebe ahụ yikwara ka ọ na-egbukepụ egbukepụ. Ugbu a, ọ bụrụ na e metọọ ebe ahụkponyejuo ihe ndị ruru unyi nime mmiri ahụ, sekasịa ihe nahụ osisi na nelu oké nkume ndị ahụ, jiri anwụrụ ọjọọ metọọ ikuku yaọ gakwaghị na-adọrọ mmasị anyị; ọ ga na-asọ anyị oyi. Dị ka ọ na-adịkarị, anyị na-ejikọta ịma mma na ịdị ọcha nakwa ìhè. A pụrụ iji okwu ndị a kọwaa ịdị nsọ Jehova. Ka a sịkwa ihe mere otú ahụ e si kọwaa Jehova nọhụụ dị iche iche ji na-adọrọ mmasị anyị! Ihe na-egbukepụ ìhè, ihe na-egbuke egbuke dị ka nkume dị oké ọnụ ahịa, ihe na-egbu maramara dị ka ọkụ ma ọ bụ dị ka ọla dị oké ọnụ ahịa nke a na-agwatụghị agwa, nke kasị egbuke egbukeotú ahụ ka e si akọwa ịma mma nke Chineke anyị dị nsọ.Ezikiel 1:25-28;Mkpughe 4:2, 3.17, 18. a Olee mmetụta ọhụụ Aịzaịa nwere nahụ ya ná mmalite? b Olee otú Jehova si jiri otu seraf kasie Aịzaịa obi, gịnịkwa ka ihe seraf ahụ mere pụtara?17Otú ọ dị, ịdị nsọ Chineke ò kwesịrị ime ka anyị chewe na anyị dị ala ma e jiri anyị tụnyere ya? Nezie, azịza ya bụ ee. E kwuwerị, anyịdịala ma e jiri anyị tụnyere Jehovaọ baghịdị uru ikwuwe ya ekwuwe. Ịmara nke ahụ ò kwesịrị ime ka anyị kewapụ onwe anyị nebe ọ nọ? Tụlee ihe Aịzaịa mere mgbe ọ nụrụ ka ndị seraf ahụ na-akpọsa ịdị nsọ Jehova. M wee sị, Ahụhụ na-adịrị m, nihi na alawo m niyi; nihi na onye egbugbere ọnụ ya abụọ rụrụ arụ ka m bụ, ọ bụkwa netiti ndị egbugbere ọnụ ha rụrụ arụ ka m na-ebi: nihi na ọ bụ Eze anyị, bụ Jehova nke usuu nile nke ndị agha, ka anya m abụọ hụworo. Aịsaịa 6:5 Ee, ịdị nsọ na-enweghị nsọtụ nke Jehova chetaara Aịzaịa otú ọ bụruru onye mmehie na onye na-ezughị okè. Ná mmalite, ike gwụrụ nwoke ahụ kwesịrị ntụkwasị obi. Ma Jehova ahapụghị ya nọnọdụ ahụ.18Otu seraf bịara kasie onye amụma ahụ obi ozugbo. Nụzọ dị aṅaa? Mmụọ ahụ dị ike feere gaa nebe ịchụàjà, gụrụ icheku ọkụ na ya, ma metụ ya negbugbere ọnụ Aịzaịa. Nke ahụ pụrụ iyi ihe na-afụ ụfụ kama ịbụ ihe na-akasi obi. Otú ọ dị, cheta na ihe a bụ ọhụụ, nke nwere ọtụtụ ihe ọ pụtara nụzọ ihe atụ. Aịzaịa, bụ onye Juu kwesịrị ntụkwasị obi, maara nke ọma na a na-achụ àjà kwa ụbọchị nebe ịchụàjà nkedị nụlọ nsọ ahụ iji kpuchie mmehie. Seraf ahụ jikwa ịhụya chetara onye amụma ahụ na nagbanyeghị na ọ bụ onye na-ezughị okè nezie, na onye egbugbere ọnụ ya abụọ rụrụ arụ, ọ ka pụrụ ịbụ onye dị ọcha nanya Chineke.Jehova dị njikere ile mmadụ na-ezughị okè, nke na-eme mmehie anya dị ka onye dị nsọma ọ dịghị ihe ọzọ ruo nókè ụfọdụ.Aịsaịa 6:6, 7.19. Olee otú ọ ga-esi kwe anyị omume ịdị nsọ ruo nókè ụfọdụ, nagbanyeghị na anyị ezughị okè?19Otú ahụ ka ọ dịkwa taa. Àjà ahụ nile a chụrụ nebe ịchụàjà dị na Jeruselem bụ ị onyinyo nke ihe ka ukwuuotu àjà zuru okè, nke Jizọs Kraịst chụrụ na 33 O.A. Ndị Hibru 9:11-14 Ọ bụrụ na anyị echegharịa nezie ná mmehie anyị, gbanwee ụzọ ọjọọ anyị, ma gosipụta okwukwe nàjà ahụ, a na-agbaghara anyị. 1 Jọn 2:2 Anyị onwe anyị kwa pụrụ ịbụ ndị dị ọcha nanya Chineke. Nihi ya, Pita onyeozi na-echetara anyị, sị: E dere, sị: Unu aghaghị ịdị nsọ, nihi na adị m nsọ.1 Pita 1:16 Rịba ama na Jehovaasịghịna anyị aghaghị ịdịru nsọotúọ dị. Ọ dịghị mgbe ọ na-atụ anya naka anyị ka anyị mee ihe na-agaghị ekwe omume. Abụ Ọma 103:13, 14 Kama nke ahụ, Jehova na-agwa anyị ka anyị dị nsọnihi naọ dị nsọ. Dị ka ụmụ a hụrụ nanya, anyị na-achọ iṅomi ya ruo nókè anyị nwere ike dị ka ụmụ mmadụ na-ezughị okè. Ndị Efesọs 5:1 Ya mere, iru ịdị nsọ bụ ihe a ga-anọgide na-eme. Ka anyị na-eto nụzọ ime mmụọ, anyị na-arụ ọrụ nime ka ịdị nsọ zuo okè kwa ụbọchị.2 Ndị Kọrint 7:1.20. a Gịnị mere o ji dị mkpa ịghọta na anyị pụrụ ịdị ọcha nanya Chineke anyị dị nsọ? b Olee mmetụta Aịzaịa nwere mgbe ọ matara na e kpuchiwo mmehie ya?20Jehova hụrụ ihe ziri ezi ma dị ọcha nanya. Ọ kpọrọ mmehie asị. Habakuk 1:13 Ma ọ kpọghị anyị asị. Ọ bụrụhaala na anyị na-ele mmehie anya otú o si ele yana-akpọ ihe ọjọọ asị, na-ahụ ezi ihe nanyama na-agbalịsi ike ịgbaso nzọụkwụ zuru okè nke Kraịst Jizọs, Jehova ga-agbaghara anyị mmehie anyị. Emọs 5:15;1 Pita 2:21 Mgbe anyị ghọtara na anyị pụrụ ịdị ọcha nanya Chineke anyị dị nsọ, mmetụta ọ na-enwe nahụ anyị na-adị ukwuu. Cheta na ná mmalite, ịdị nsọ Jehova chetaara Aịzaịa adịghị ọcha nke ya. O tiri mkpu, sị: Ahụhụ na-adịrị m. Ma ozugbo ọ ghọtara na e kpuchiwo mmehie ya, echiche ya gbanwere. Mgbe Jehova jụrụ onye ga-ewepụta onwe ya maka ịrụ otu ọrụ, Aịzaịa wepụtara onwe ya ozugbo, nagbanyeghị na ọ maghịdị ihe nke ahụ ga-agụnye. O kwuru, sị: Lee m; ziga m.Aịsaịa 6:5-8.21. Olee ihe ndabere anyị nwere iji nwee obi ike na anyị pụrụ ịzụlite àgwà nke ịdị nsọ?21E kere anyị nonyinyo nke Chineke dị nsọ, nye anyị àgwà ime omume ọma na ikike nke ịghọta ihe ime mmụọ. Jenesis 1:26 Anyị nile pụrụ ịbụ ndị dị nsọ. Ka anyị na-anọgide na-azụlite ịdị nsọ, Jehova na-enwe obi ụtọ inyere anyị aka. Ka anyị na-eme nke ahụ, anyị ga na-abịarukwu Chineke anyị dị nsọ nso. Ọzọkwa, ka anyị na-atụle àgwà dị iche iche nke Jehova nisiakwụkwọ ndị na-esonụ, anyị ga-ahụ na e nwere ọtụtụ ezi ihe mere anyị ga-eji bịaruo ya nso!Nkebi nke 1O Nwere Ume nIkeNá nkebi a anyị ga-enyocha ihe ndekọ Bible ndị na-egosi ike ike ihe, ike ibibi ihe, ike nchebe, na ike iweghachi ihe nke Jehova nwere. Ịghọta otú Jehova Chineke, bụ onye nwere ume nike, si eji ịba ụba nke ike ya eme ihe ga-eme ka obi anyị jupụta nụjọ.Aịsaịa 40:26.4 Jehova Dị Ukwuu nIke1, 2. Ihe dịgasị aṅaa dị ịtụya ka Ịlaịja hụtụrụla ná ndụ ya, ma ihe ndị dị aṅaa dị ịrịba ama ka ọ nọ nọgba dị nUgwu Horeb hụ?ỊLAỊJA ahụla ihe ndị dị ịtụya na mbụ. Ọ hụla mgbe ugoloọma na-ebutere ya nri ugboro abụọ nụbọchị noge ọ nọ na-ezo ezo. Ọ hụla ka a nọgidere na-enweta ntụ ọka na mmanụ site narịa abụọ noge nile otu ụnwụ nri nke dịtere aka dịruru, nenweghị mgbe ihe kọrọ nime ha. Ọ hụla ọbụna ka ọkụ si neluigwe daa iji zaa ekpere o kpere. 1 Ndị Eze, isi 17-18 Nagbanyeghị nke ahụ, Ịlaịja ahụtụbeghị ụdịihea.2Ka o tukwuuru ala nụjọ nọnụ otu ọgba nke dị nUgwu Horeb, ọ hụrụ ọtụtụ ihe dị ịtụya. Nke mbụ, ifufe fere. Ọ ghaghị ịbụ na ọ na-efesi nnọọ ike ma na-adachi ntị, nihi na ọ na-efesi ike nke na o mere ka ugwu gbawasịa ma gbarisie oké nkume dị iche iche. Mgbe nke ahụ gasịrị, e nwere ala ọma jijiji, bụ nke nupụtara ike dị nnọọ ukwuu nke dị nime ala. Ọkụ sochiziri. Ka ọ nọ na-agba nógbè ahụ dum, ikekwe ikuku ọkụ ya nke na-achakpọ ahụ kusara Ịlaịja.1 Ndị Eze 19:8-12.Lee, Jehova na-agabiga3. Ihe àmà nke àgwà dị aṅaa nke Chineke ka Ịlaịja hụrụ, ebeekwa ka anyị pụrụ ịhụ ihe àmà nke otu àgwà a?3Ihe ndị a nile dịgasị iche iche nwere otu ihe ha nwekọrọ ọnụha bụ ngosipụta nke ike dị ukwuu nke Jehova Chineke. Nezie, ọ dịghị anyị mkpa ịhụ ọrụ ebube tupu anyị aghọta na Chineke nwere àgwà a. Ọ pụtara nnọọ ìhè. Bible na-agwa anyị na ihe e kere eke na-enye ihe àmà nke ike ebighị ebi na ịbụ Chineke nke Jehova. Ndị Rom 1:20 Cheedị nnọọ echiche banyere àmụmà na-egbu anya na égbè eluigwe ndị na-adachi ntị, mwụdata mmiri na-awụdata nụzọ dị ebube nebe e nwere nnukwute nsụda mmiri, na otú eluigwe jupụtara na kpakpando si saa oké mbara! Ọ bụ na ị dịghị ahụ ike Chineke nihe ndị dị otú ahụ? Nagbanyeghị nke ahụ, ọ bụ mmadụole na ole nụwa taa na-egosi na ha maara nezie ike Chineke nwere. Ọ bụkwa ọbụna mmadụ ole na ole karị na-ele ya anya nụzọ kwesịrị ekwesị. Otú ọ dị, ịghọta àgwà a nke Chineke na-eme ka anyị nwee ọtụtụ ihe mere anyị ga-eji bịarukwuo Jehova nso. Ya mere, ná nkebi nke a, anyị ga-enyocha nụzọ miri emi ike Jehova nke na-enweghị atụ.Àgwà Dị Oké Mkpa nke Jehova4, 5. a Olee njikọ dị nagbata aha Jehova na ịdị ukwuu ya, ma ọ bụ ike ya? b Nihi gịnị ka o ji daba adaba na Jehova kpebiri iji oké ehi maa atụ ike ya?4Jehova nwere ike pụrụ iche.Jeremaịa 10:6na-ekwu, sị: Ọ dịghị onye dị ka Gị ma ọlị, Jehova; Onye ukwu ka Ị bụ, ihe dị ukwuu ka aha Gị dịkwa nịdị ike. Rịba ama na e jikọtara ịdị ike, ma ọ bụ ike, na aha Jehova. Cheta na aha a pụtara Ọ Na-abụ Ihe Ọ Bụla Ọ Chọrọ Ịbụ. Gịnị na-eme ka Jehova nwee ike ike ihe ọ bula ọ chọrọ ma bụrụ ihe ọ bụla ọ chọrọ ịbụ? Otu nime ha bụ ike. Ee, ikike Jehova nwere ime ihe, imezu uche ya, bụ nke a na-akparaghị ókè. Ike dị otú ahụ bụ otu nime àgwà ya ndị dị oké mkpa.5Nihi na ọ dịghị mgbe anyị ga-enwe ike ịghọtazu otú ike ya hà, Jehova na-eji ihe atụ eme ihe iji nyere anyị aka. Dị ka anyị hụworo, o ji oké ehi mee ihe atụ nke ike ya. Ezikiel 1:4-10 Ihe ahụ o kpebiri iji mee ihe atụ dabara adaba, nihi na ọbụna oké ehi a na-azụ nụlọ bụ nnukwute anụmanụ nke dị ike. Ndị biri na Palestaịn noge e dere Bible adịghị ezutekebe anụ ka ya ike, ma ọ bụrụ na ha ezutetụla ya. Ma ha maara na e nwere ụdị oké ehi a na-atụ ụjọ karịotu ụdị oké ehi ọhịa nke na-adịkwaghị adị eri oge. Job 39:9-12 Eze Ukwu Rom bụ Julius Caesar kwuru otu mgbe na oké ehi ndị a fọrọ nke nta ka ha hara ka enyí. Ha dị ike nke ukwuu, ka o dere, ha na-agbakwa oké ọsọ. Cheedị otú ị ga-esi dị ntakịrị ma yie onye na-adịghị ike ma ọ bụrụ na ị kwụrụ nakụkụ anụmanụ dị otú ahụ!6. Nihi gịnị ka o ji bụrụ ị Jehova ka a na-akpọ Onye Pụrụ Ime Ihe Nile?6Notu aka ahụ, mmadụ dị ntakịrị, ọ dịghịkwa ike ma e jiri ya tụnyere Chineke nke ike, bụ Jehova. Nanya ya, ọbụna mba ndị dị ike dị ka ị uzuzu nke dị nelu ihe ọtụtụ. Aịsaịa 40:15 Nadịghị ka ihe ọ bụla e kere eke, Jehova nwere ikea na-akparaghị ókè,nihi na ọ bụ ị ya ka a na-akpọ Onye Pụrụ Ime Ihe Nile.Mkpughe 15:3 Jehova nwere ume nike, o nwekwara ike bara ụba. Aịsaịa 40:26 Ọ bụ isi iyi na-adịghị ata ata nke ike. Ọ dịghị adabere nebe onye ọzọ nọ maka ume, nihi na ike nile bụiheChinekenwere.Abụ Ọma 62:11, ọ bụ anyị dere okwu ụfọdụ naka akwụkwọ dị iche. Otú ọ dị, nụzọ dịgasị aṅaa ka Jehova si egosipụta ike ya?Ụzọ Jehova Si Egosipụta Ike Ya7. Gịnị bụ mmụọ nsọ Jehova, gịnịkwa ka okwu ndị e ji mee ihe nasụsụ mbụ ndị e ji dee Bible na-atụ aro ya?7Mmụọ nsọ na-esi nebe Jehova nọ apụta nọtụtụ a na-akparaghị ókè. Ọ bụ ike Chineke nkenọ nọrụ.Nezie, naJenesis 1:2, NW, Bible na-ezo aka na ya dị ka ike Chineke nke nọ nọrụ. Nebe ndị ọzọ, a pụrụ ịsụgharị okwu Hibru na okwu Grik e ji mee ihe na mbụ, bụ ndị a sụgharịrị ịbụ mmụọ, dị ka ifufe, ume, na oké ifufe. Dị ka ndị na-ede akwụkwọ ọkọwa okwu si kwuo, okwu ndị e ji mee ihe na mbụ na-atụ aro ikike a na-adịghị ahụ anya nke nọ nọrụ. Dị ka anyị na-apụghị ịhụ ifufe, anyị apụghị ịhụ mmụọ Chineke anya, ma a pụrụ ihụ ihe ọ na-arụ, ha dịkwa adị nezie.8. Nime Bible, gịnị ka a kpọrọ mmụọ nsọ Chineke nụzọ ihe atụ, nihi gịnịkwa ka ihe ndị a e ji ya tụnyere ji daba adaba?8Mmụọ nsọ Chineke na-arụ ọtụtụ ihe dịgasị iche iche. Jehova pụrụ iji ya mezuo nzube ọ bụla o bu nuche. Mgbe ahụ, nụzọ dabara nnọọ adaba, nime Bible, a kpọrọ mmụọ Chineke mkpịsị aka ya, aka ya dị ike, ma ọ bụ ogwe aka ya o setịrị esetị, nụzọ ihe atụ. Luk 11:20;Deuterọnọmi 5:15;AbụỌma 8:3 Dị nnọọ ka mmadụ pụrụ iji aka ya rụọ ọtụtụ ọrụ nke chọrọ ike ma ọ bụ nkà dịgasị iche iche, otú a ka Chineke pụrụ iji mmụọ ya mezuo nzube ọ bụladị ka ike atọm, nke bụ ụmụ irighiri ihe dị nnọọ ntakịrị ndị dị nihe ndị e kere eke, ma ọ bụ ikewa Oké Osimiri Uhie ma ọ bụ ime ka Ndị Kraịst narị afọ mbụ nwee ike ikwu okwu nasụsụ ndị mba ọzọ.9. Olee otú ike ịchịisi Jehova hà?9Jehova na-egosipụta ike ya site nikike o nwere dị ka Eze Eluigwe na Ala. Ị pụrụ ichetụ nechiche inwe nde kwuru nde ndị ị na-achị, ndị nwere ọgụgụ isi, ndị pụkwara ime ihe ị chọrọ? Jehova nwere ike ịchịisi dị otú ahụ. O nwere ndị ohu bụ mmadụ, bụ ndị e jikarị atụnyere usuu ndị agha nime Akwụkwọ Nsọ. Abụ Ọma 68:11;110:3 Otú ọ dị, mmadụ bụ ihe e kere eke na-adịghị ike ma e jiri ya tụnyere mmụọ ozi. Leenụ, mgbe ndị agha Asiria wakporo ndị Chineke, otu mmụọ ozi gburu mmadụ 185,000 nime ndị agha ahụ notu abalị! 2 Ndị Eze 19:35 Ndị mmụọ ozi Chineke bụ ndị dike dị ike.Abụ Ọma 103:19, 20.10. a Gịnị mere e ji akpọ Onye ahụ Pụrụ Ime Ihe Nile Jehova nke usuu nile nke ndị agha? b Ònye kasị ike nime ihe nile Jehova kere?10Ndị mmụọ ozi ole ka e nwere? Daniel onye amụma hụrụ eluigwe nọhụụ bụ ebe ọ hụrụ ihe karịrị 100 nde ndị mmụọ e kere eke nihu ocheeze Jehova, ma o nweghị ihe na-egosi na ọ hụrụ ndị mmụọ ozi nile e kere eke. Daniel 7:10 Ya mere, ọ pụrụ ịbụ na e nwere ọtụtụ narị nde ndị mmụọ ozi. Nihi ya, a na-akpọ Chineke Jehova nke usuu nile nke ndị agha. Utu aha a na-akọwa ọkwá ya dị oké mkpa dị ka Ọchịagha nke usuu ndị mmụọ ozi dị ike a haziri ahazi. O mere otu nime ndị mmụọ nile e kere eke, bụ Ọkpara ya ọ hụrụ nanya, onye e buru ụzọ mụọ nime ihe nile e kere eke, onye nlekọta nke ha nile. Ndị Kọlọsi 1:15 Dị ka onyeisi ndị mmụọ ozionye na-elekọta ndị mmụọ ozi, ndị seraf, na ndị cherub nile Jizọs kasị ike nime ihe nile Jehova kere.11, 12. a Nụzọ dịgasị aṅaa ka okwu Chineke si akpa ike? b Olee otú Jizọs si gbaa akaebe banyere otú ike Jehova hà?11Jehova nwekwara ụzọ ọzọ o si egosipụta ike ya.Ndị Hibru4:12na-ekwu, sị: Okwu Chineke dị ndụ ma na-akpa ike. Ị chọpụtawo ike dị egwu nke okwu Chineke, ma ọ bụ ozi sitere nike mmụọ nsọ, nke e chekwaworo ugbu a nime Bible, nwere? Ọ pụrụ iwusi anyị ike, wulie okwukwe anyị elu, ma nyere anyị aka ime nnukwute mgbanwe ná ndụ anyị. Pọl onyeozi dọrọ ndị kwere ekwe ibe ya aka ná ntị banyere mmadụ ndị na-ebi ndụ rụrụ nnọọ arụ. Ọ gbakwụnyeziri: Ma nke ahụ bụkwa ihe ụfọdụ nime unu bụbu. 1 Ndị Kọrint 6:9-11 Ee, okwu Chineke akpawo ike nahụ ha ma nyere ha aka ime mgbanwe.12Ike Jehova nwere dị nnọọ ukwuu, ụzọ o sikwa egosipụta ya dị nnọọ irè nke na ọ dịghị ihe ọ bụla pụrụ igbochi ya. Jizọs sịrị: Nebe Chineke nọ ihe nile kwere omume. Matiu 19:26 Nzube ndị dị aṅaa ka Jehova ji ike ya na-emezu?Ike nke Nzube Na-eduzi13, 14. a Nihi gịnị ka anyị pụrụ iji kwuo na Jehova abụghị isi iyi nke ike, nke na-abụghị onye? b Nụzọ dịgasị aṅaa ka Jehova si eji ike ya eme ihe?13Mmụọ Jehova karịrị nnọọ ike nkịtị ọ bụla; Jehova abụghịkwa ikike nke na-abụghị onye, ị isi iyi nke ike. Ọ bụ Chineke bụ onye, onye na-achịkwa ike ya nụzọ zuru ezu. Otú ọ dị, gịnị na-akpali ya iji ya eme ihe?14Dị ka anyị ga-ahụ, Chineke na-eji ike ya eke ihe, ebibi ihe, echebe ihe, eweghachi ihenigbu ya nkenke, eme ihe ọ bụla kwekọrọ ná nzube ya zuru okè. Aịsaịa 46:10 Nọnọdụ ụfọdụ, Jehova na-eji ike ya ekpughe akụkụ ndị dị mkpa nke ụdị onye ọ bụ nakwa ụkpụrụ ya. Karịsịa, ọ na-eji ike ya emezu uche yaigosipụta oruru o ruuru ya ịbụ eze na ido aha nsọ ya nsọ site nAlaeze Mezaịa ahụ. Ọ dịghị ihe ọ bụla pụrụ igbochi nzube ahụ ma ọlị.15. Jehova na-eji ike ya eme nihi nzube dị aṅaa nebe ndị ohu ya nọ, oleekwa otú e si gosipụta nke a nihe banyere Ịlaịja?15Jehova na-ejikwa ike ya eme ihe ga-abara anyị uru notu notu. Rịba ama ihe2 Ihe E Mere 16:9na-ekwu: Nihi na Jehova, anya Ya na-ejegharị nụwa nile, igosi Onwe ya onye dị ike nakụkụ ndị obi ha zuru okè nebe Ọ nọ. Ahụmahụ Ịlaịja,bụ nke a kpọtụrụ uche ná mmalite, bụ otu ihe atụ. Nihi gịnị ka Jehova ji mee ka ọ hụ ngosipụta ahụ dị egwu nke ike Chineke? Ọ bụ nihi na ajọ Eze Nwanyị Jezibel aṅụwo iyi ịhụ na e gburu Ịlaịja. Onye amụma ahụ na-agba ọsọ, na-agba ọsọ maka ndụ ya. Ọ dị ya ka ọ bụ ị ya fọdụrụ, ụjọ ji ya, o nwekwara nkụda mmụọdị ka a ga-asị na ndọgbu nile ọ dọgburu onwe ya nọrụ abụrụwo nefu. Iji kasie nwoke ahụ na-echegbu onwe ya obi, Jehova chetaara Ịlaịja nụzọ doro anya ike Chineke. Ifufe, ala ọma jijiji, na ọkụ ahụ gosiri na Onye kasị ike neluigwe na ala nọnyeere Ịlaịja nebe ahụ. Gịnị na-atụ ya ụjọ nebe Jezibel nọ, ebe Chineke pụrụ ime ihe nile nọnyeere ya?1 Ndị Eze 19:1-12.16. Nihi gịnị ka anyị pụrụ iji nweta nkasi obi nịtụgharị uche nike dị ukwuu nke Jehova nwere?16Ọ bụ ezie na ugbu a abụghị oge ọrụ ebube, Jehova agbanwebeghị kemgbe oge Ịlaịja. 1 Ndị Kọrint 13:8 Ọ dị njikere taa iji ike ya mee ihe maka ndị hụrụ ya nanya dị nnọọ ka ọ dị noge ahụ. Neziokwu, o bi nebe dị elu nógbè ndị bụ mmụọ, ma ọ nọghị anyị nebe dị anya. A kparaghị ike ya ókè, nihi ya, ịdị anya abụghị ihe mgbochi. Kama nke ahụ, Jehova nọ nso ndị nile na-akpọku Ya. Abụ Ọma 145:18 Notu oge, mgbe Daniel onye amụma kpọkuru Jehova maka enyemaka, otu mmụọ ozi bịara ọbụna tupu o kpesịa ekpere! Daniel 9:20-23 Ọ dịghị ihe pụrụ igbochi Jehova inyere ndị ọ hụrụ nanya aka na iwusi ha ike.Abụ Ọma 118:6.Ike Chineke Ọ Na-eme Ka Ọ Bụrụ Onye A Na-apụghị Ịbịaru Nso?17. Nechiche dị aṅaa ka ike Jehova na-akpali egwu nime anyị, ma ụdị egwu dị aṅaa ka ọ na-adịghị akpali?17Ike Chineke ò kwesịrị ime ka anyị na-atụ ya egwu? Anyịaghaghị ịza ma ee ma ee e. Ee, nihi na àgwà a na-eme ka anyị nwee ọtụtụ ihe mere anyị ga-eji na-atụ Chineke egwu, bụ ụjọ na nkwanye ùgwù miri emi nke anyị tụlere ná mkpirikpi nisiokwu bu ụzọ. Bible na-agwa anyị na egwu dị otú ahụ bụ mmalite amamihe. Abụ Ọma 111:10 Otú ọ dị, anyị na-azakwa ee e nihi na ike Chineke ekwesịghị ime ka anyị na-atụ ya egwu na-adịghị mma ma ọ bụ na-agbara ya ọsọ.18. a Nihi gịnị ka ọtụtụ ndị na-ejighị atụkwasị ndị nwere ike ọchịchị obi? b Olee otú anyị si mara na ike Jehova apụghị imerụ ya?18Ike na-emerụ emerụ; ike a na-akparaghị ókè na-emerụkwa emerụ nụzọ a na-akparaghị ókè. Nke a bụ ihe onye England nọ nọkwá dị elu bụ Lord Acton dere na 1887. E kwughachiwo ihe ahụ o kwuru ọtụtụ ugboro, ikekwe nihi na ọtụtụ ndị chọpụtara na ọ bụ eziokwu nke na-enweghị mgbagha. Ụmụ mmadụ na-ezughị okè na-ejikarị ike eme ihe nụzọ na-ezighị ezi, dị ka akụkọ ihe mere eme gosipụtaworo ugboro ugboro. Eklisiastis 4:1;8:9 Nihi nke a, ọtụtụ ndị adịghị atụkwasị ndị nwere ike ọchịchị obi, ha na-agbakwara ha ọsọ. Ma, Jehova nwere ike a na-akparaghị ókè. Ò merụwo Jehova nụzọ ọ bụla? Ọ dịghị ma ọlị! Dị ka anyị hụworo, ọ dị nsọ, ọ bụkwa onye a na-apụghị imerụ emerụ. Jehova adịghị ka ndị ikom na ndị inyom na-ezughị okè ndị nwere ike nụwa a rụrụ arụ. O jitụbeghị ike ya mee ihe nụzọ na-ezighị ezi, ọ dịghịkwa mgbe ọ ga-eji ya mee ihe otú ahụ.19, 20. a Jehova na-egosipụta ike ya mgbe nile nikwekọ nàgwà ndị ọzọ dị aṅaa, nihi gịnịkwa ka nke a ji bụrụ ihe na-emesi obi ike? b Olee otú ị pụrụ isi maa atụ njide onwe onye nke Jehova, nihi gịnịkwa ka o ji na-adọrọ mmasị gị?19Cheta, ike abụghị ị àgwà Jehova nwere. Anyị ka ga-amụ banyere ikpe ziri ezi ya, amamihe ya, na ịhụya ya. Ma anyị ekwesịghị iwere ya na Jehova na-egosipụta àgwà ya dị iche iche nụzọ enweghị mmetụta na nke na-adịghị agbanwetụ agbanwe, dị ka a ga-asị na ọ bụ ị otu àgwà ka ọ na-egosipụta notu oge. Nụzọ dị iche na nke ahụ, anyị ga-ahụ nisiokwu ndị na-esonụ na Jehova na-eji ike ya eme ihemgbe nilenụzọ kwekọrọ nikpe ziri ezi ya, amamihe ya, na ịhụya ya.Chee echiche banyere àgwà ọzọ Chineke nwere, nke a na-adịghị ahụkebe nebe ndị ọchịchị ụwa nke oge a nọnjide onwe onye.20Cheedị echiche izute otu nwoke nke gbara nnọọ dimkpa ma dị ike nke na egwu ya jidere gị. Otú ọ dị, ka oge na-aga, i wee chọpụta na o yiri ka ọ dị nwayọọ. Ọ dị njikere mgbe nile ma na-achọsi ike iji ike ya nyere ndị mmadụ aka ma chebe ha, karịsịa ndị na-enweghị onye ga-agbachitere ha na ndị a pụrụ imerụ ahụ ngwa ngwa. Ọ dịtụghị eji ike ya eme ihe nụzọ na-ezighị ezi. Ị hụrụ ka a na-ekwutọ ya nenweghị ihe o mere, ma o weghị iwe, kama ọ nọ jụụ, na-eme ihe nụzọ nkwanye ùgwù, ọbụna nwee obiọma. Ị nọ na-eche ma ị ga-enwekwa ike ịdị nwayọọ ma nwee njide onwe onye dị otú ahụ, karịsịa ma ọ bụrụ na i siri ike ka ya! Ka ị na-amatakwu nwoke ahụ, ọ bụ na ị gaghị amalite inwe mmasị ịbịaru ya nso? Anyị nwere nnọọ ihe ka nke ahụ mere anyị ga-eji bịaruo Jehova, bụ onye pụrụ ime ihe nile nso. Tụlee nozuzu ya, ahịrịokwu ahụ e si na ya were isiokwu nke isiakwụkwọ a: Jehovaadịghị ewe iwe ọsọ ọsọ,Ọ dịkwa ukwuu nike. Nehum 1:3, ọ bụ anyị dere okwu ụfọdụ naka akwụkwọ dị iche. Jehova anaghị adị ngwa niji ike ya eme ihe megide ndị mmadụ, ọbụna megide ndị ajọ omume. Ọ dị nwayọọ nobi ma nwee obiọma. O gosipụtawo na ọ dịghị ewe iwe ọsọ ọsọ nagbanyeghị ọtụtụ mkpasu iwe.Abụ Ọma 78:37-41.21. Nihi gịnị ka Jehova na-ejighị amanye ndị mmadụ ime uche ya, gịnịkwa ka nke a na-akụziri anyị banyere ya?21Tụlee njide onwe onye nke Jehova site nakụkụ ọzọ. Ọ bụrụ na i nwere ike a na-akparaghị ókè, ì chere na ị pụrụ mgbe ụfọdụ ịchọ ime ka ndị mmadụ mee ihe otú i si chọọ? Nagbanyeghị ike ya nile, Jehova adịghị amanye ndị mmadụ ijere ya ozi. Ọ bụ ezie na ijere Chineke ozi bụ ị ụzọ isi nweta ndụ ebighị ebi, Jehova adịghị amanye anyị ije ozi dị otú ahụ. Kama nke ahụ, o ji obiọma na-akwanyere onye ọ bụla ùgwù site ninye ha nnwere onwe ime nhọrọ. Ọ na-adọ aka ná ntị banyere ihe ndị ga-esi nime nhọrọ na-ezighị ezi pụta ma na-ekwu ihe bụ ụgwọ ọrụ nke ime ezi nhọrọ. Ma ọ na-ahapụ anyị ime nhọrọ ahụ nonwe anyị. Deuterọnọmi 30:19, 20 Jehova enweghị mmasị ọ bụla nozi a na-eje ná mmanye ma ọ bụ nihi egwu na-adịghị mma a na-atụ ike ya dị egwu. Ọ na-achọ ndị ga-eji ọchịchọ obi ha jeere ya ozi, nihi ịhụya.2 Ndị Kọrint 9:7.22, 23. a Gịnị na-egosi na Jehova na-enwe obi ụtọ inye ndị ọzọ ike? b Gịnị ka anyị ga-atụle nisiokwu na-esonụ?22Ka anyị leba anya nihe ikpeazụ mere anyị na-ekwesịghị iji na-atụ Chineke Pụrụ Ime Ihe Nile oké egwu. Ụmụ mmadụ ndị nwere ike ọchịchị na-atụkarị egwu ikenyetụ ndị ọzọ ike ha. Ma, Jehova na-enwe obi ụtọ inye ndị ji iguzosi ike nihe na-efe ya ofufe ike. Ọ na-enye ndị ọzọ, dị ka Ọkpara ya, ikike dị ukwuu. Matiu 28:18 Jehova na-enyekwa ndị ohu ya ike nụzọ ọzọ. Bible na-akọwa, sị: Jehova, Gị nwe ịdị ukwuu, na ịdị ike, na ịma mma, na mmeri, na ebube: nihi na ihe nile dị neluigwe na nụwa bụ nke Gị . . . ọ bụkwa naka Gị ka ume na ịdị ike dị; naka Gị ka ọ dịkwa ime ukwuu, na ime ka ihe nile dị ike.1 Ihe E Mere 29:11, 12.23Ee, Jehova ga-enwe obi ụtọ inye gị ume. Ọbụna na ọ na-enye ndị chọrọ ijere ya ozi ike karịrị ike nkịtị. 2 Ndị Kọrint 4:7 Ọ bụ na a dịghị adọta gị nebe Chineke a dị ike nọ, bụ onye na-eji ike ya eme ihe nụzọ obiọma na nụzọ ụkpụrụ na-achịkwa? Nisiokwu na-esonụ, anyị ga-elekwasị anya notú Jehova si eji ike ya eke ihe.5 Ike Ike IheOnye Meworo Eluigwe na Ụwa1, 2. Olee otú anyanwụ si egosipụta ike Jehova nwere ike ihe?Ọ DỊTỤWO oge ị nọ na-anya ọkụ nabalị oyi na-atụ? Ikekwe ị gbatịpụrụ aka gị otú kwesịrị ekwesị gaa nebe ọkụ ahụ dị iji na-enweta okpomọkụ si na ya apụta. Ọ bụrụ na ị bịaruo ya nso nke ukwuu, okpomọkụ ya ga na-achasi gị ike. Ọ bụrụ na ị laa azụ nke ukwuu, ikuku abalị ahụ nke jụrụ oyi ga-ekusa gị, oyi ga-atụwakwa gị.2Ọ dị ọkụ nke na-eme ka akpụkpọ ahụ anyị na-enweta okpomọkụ nehihie. Ọkụ ahụ na-ere nebe dị ihe dị ka nde kilomita 150 site nebe anyị nọ!Lee ike anyanwụ na-aghaghị inweworị nke mere i ji na-enweta okpomọkụ ya site nebe dị anya otú ahụ! Ma, ụwa nọ nebe kwesịrị nnọọ ekwesị site nebe nnukwute ite ọkụ ahụ dị ma na-agba ya gburugburu. Ọ bụrụ na ụwa anọdewe ya nke ukwuu, ọ ga-eme ka mmiri nile dị nụwa ghọọ uzu ọkụ wee kupụsịa; ọ bụrụ na ọ nọrọ ya nebe dị anya nke ukwuu, mmiri nile dị na ya ga-akpụkọta. Ma ịnọdewe ya nso gabiga ókè ma ịnọ ya nebe dị anya gabiga ókè ga-eme ka a ghara inwe ihe dị ndụ nụwa anyị. Nịbụ nke dị ihe ndị dị ndụ nụwa oké mkpa, ìhè anyanwụ adịghị emetọ ikuku, ọ dịghịkwa emefu ike nụzọ na-enweghị isi, tụkwasị na ọ na-enye obi ụtọ.Eklisiastis 11:7.Jehova edoziwo ihe na-enye ìhè na anyanwụ3. Eziokwu dị aṅaa dị mkpa ka anyanwụ na-agba akaebe ya?3Otú o sina dị, ihe ka nọnụ ọgụgụ ná ndị mmadụ ejighị anyanwụ kpọrọ ihe ọ bụla, nagbanyeghị na ndụ ha dabeere na ya. Nihi ya, ha adịghị amụta ihe ahụ anyanwụ pụrụ ịkụziri anyị. Bible na-ekwu banyere Jehova, sị: Gị onwe gị edoziwo ihe na-enye ìhè na anyanwụ. Abụ Ọma 74:16 Ee, anyanwụ na-ewetara Jehova, bụ Onye meworo eluigwe na ụwa, otuto.Abụ Ọma 19:1;146:6 Nke ahụ bụ ị otu nime ihe ndị dị na mbara ígwé ndị na-akụziri anyị banyere ike dị ukwuu Jehova nwere ike ihe. Ka anyị nyochakwuo ụfọdụ nime ha ma lekwasịzie anya nụwa na ndụ dị nime ya.Welienụ Anya Unu Elu, Hụ4, 5. Olee otú anyanwụ dịruru nike ma buruo ibu, nagbanyeghị nke ahụ, olee otú ọ hà ma e jiri ya tụnyere kpakpando ndị ọzọ?4Dị ka ị pụrụ ịma, anyanwụ anyị bụ kpakpando. Ọ na-eyi ka o buru ibu karịa kpakpando ndị anyị na-ahụ nabalị nihi na, ọ bụrụ na e jiri ya tụnyere ha, ọ dị anyị nnọọ nso. Olee otú ọ dịruru nike? Netiti ya, ọtụtụ okpomọkụ nke anyanwụ bụ ihe dị ka 15,000,000degreeCelsius. Ọ bụrụ na ị ga-enwe ike isi netiti anyanwụ wepụta ihe ha ka isi ndụdụ ma debe ya nụwa ebe a, ị pụghị ịnọ ihe dị ka kilomita 140 site nebe ị tụsara ntakịrị nke ahụ i si netiti anyanwụ wepụta nenweghị ihe ga-eme gị! Kwa sekọnd, anyanwụ na-emepụta ike hà ka nke mgbawa ọtụtụ narị nde bọmbụ nuklia.5Anyanwụ buru nnọọ ibu nke na ọ bụrụ na e weta ụwa anyị ihe karịrị 1,300,000 ha pụrụ ịba nime ya. Anyanwụ ọ bụ kpakpandoburu oké ibu? Ee e, ndị na-enyocha mbara ígwé na-akpọ ya akakpọ na-acha odo odo. Pọl onyeozi dere na kpakpando dịgasị iche iche nebube ha. 1 Ndị Kọrint 15:41 Ọ maghị otú okwu ndị ahụ sitere nike mmụọ nsọ bụruru eziokwu. E nwere kpakpando buru nnọọ ibu nke na ọ bụrụ na e debe ya nebe anyanwụ dị, ụwa anyị ga-abanyenimeya. Ọ bụrụ na e debe nnukwu kpakpando nke ọzọ notu ebe ahụ, ọ ga-eru nụwa mbara ígwé bụ Saturnọ bụ ezie na ụwa mbara ígwé ahụ dị nnọọ anya site nụwa nke na o were otu ụgbọ mbara ígwé nke ọtụtụ ọsọ ya ji ihe karịrị okpukpu 40 karịa nke mgbọ e ji obere egbe gbapụ afọ anọ iji ruo ya!6. Olee otú Bible si egosi na ọnụ ọgụgụ kpakpando dịnụ buru nnọọ ibu notú mmadụ si ele ihe anya?6Ọnụ ọgụgụ kpakpando e nwere na-emenye ụjọ ọbụna karịa otú ha hà nibu. Nezie, Bible na-enye echiche na ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ na a pụghị ịgụta kpakpando dịnụ ọnụ, o siri ike ịgụta haọnụ dịkwa ka o siri ike ịgụta ájá nke oké osimiri ọnụ. Jeremaịa 33:22 Okwu a na-egosi na e nwere ọtụtụ kpakpando karịa otú a pụrụ iji anya nkịtị hụ. E kwuwerị, ọ bụrụ na onye so dee Bible, dị ka Jeremaịa, lere anya nígwé nabalị ma gbalịa ịgụ kpakpando ndị ọ hụrụ ọnụ, ọ gaara agụtawo ị ihe dị ka puku atọ, nihi na nke ahụ bụ ọnụ ọgụgụ anya mmadụ nkịtị pụrụ ịhụ nabalị ihu ígwé gbachapụrụ agbachapụ. A pụrụ iji ọnụ ọgụgụ ahụ tụnyere nnọọ ọnụ ọgụgụ mkpụrụ ájá ndị dị nájáe kpo naka.Otú ọ dị, nezie, ọnụ ọgụgụ nke kpakpando dịnụ buru nnọọ ibu, dị ka ájá nke oké osimiri.Olee onye pụrụ ịgụta ya ọnụ?Ha nile naha ha ka Ọ na-akpọ7. a Ihe dị ka kpakpando ole dị nụyọkọ kpakpando anyị bụ Milky Way, oleekwa otú ọnụ ọgụgụ ahụ bururu nibu? b Gịnị mere o ji dị ịrịba ama na ọ na-esiri ndị na-enyocha mbara ígwé ike ikwu ọnụ ọgụgụ ụyọkọ kpakpando ole e nwere, gịnịkwa ka nke a na-akụziri anyị banyere ike ike ihe nke Jehova nwere?7Aịsaịa 40:26na-aza, sị: Welienụ anya unu elu, hụ: ọ bụ Onye kere ihe ndị a? ọ bụ Onye ahụ Nke na-eme ka usuu ha pụta nọnụ ọgụgụ: ha nile naha ha ka Ọ na-akpọ.Abụ Ọma 147:4na-ekwu, sị: Ọ na-agụta ọnụ ọgụgụ kpakpando. Gịnị bụ ọnụ ọgụgụ kpakpando? Nke ahụ abụghị ajụjụ dị mfe ọzịza. Ndị na-enyocha mbara ígwé na-eme atụmatụ na e nwere ihe karịrị 100 ijeri kpakpando ị nụyọkọ kpakpando anyị bụ Milky Way.Ma ụyọkọ kpakpando nke anyị bụ Milky Way bụ ị otu nime ọtụtụ ụyọkọ kpakpando ndị e nwere, ọtụtụ nime ha nwekwara ọbụna ọtụtụ kpakpando karị. Ụyọkọ kpakpando ole ka e nwere? Ụfọdụ ndị na-enyocha mbara ígwé ekwuwo na e nwere ihe dị ka ijeri 50. Ndị ọzọ ekwuwo na a pụrụ inwe ihe ruru ijeri 125.Ya mere, ụmụ mmadụ apụghị ikwu kpọmkwem ụyọkọ kpakpando ole e nwere ma ya fọdụzie ikwu kpọmkwem ngụkọta nke ijeri kpakpando ole dị na ha nile. Ma, Jehova maara ole ha dị. Ọzọkwa, o nyere kpakpando nke ọ bụlaaha!8. a Ị ga-esi aṅaa kọwaa otú ụyọkọ kpakpando anyị bụ Milky Way hà nibu? b Olee ụzọ Jehova si na-ahazi ngagharị nke ihe ndị dị na mbara ígwé nusoro?8Ọ pụrụ ị imenyekwu anyị ụjọ mgbe anyị tụgharịrị uche notú ụyọkọ kpakpando hà nibu. Ọtụtụ ọsọ nke ìhè kwa sekọnd bụ kilomita 300,000. Chegodị echiche, ọ bụrụ na ìhè ji ọtụtụ ọsọ ahụ na-aga, ọ ga-ewe ya 100,000 afọ iji si notu akụkụ nke ụyọkọ kpakpando anyị ruo nakụkụ ya nke ọzọ! Ụfọdụ ụyọkọ kpakpando bukwara ibu karịa ụyọkọ kpakpando anyị ọtụtụ okpukpu. Bible na-ekwu na Jehova na-esetị eluigwe ndị a sara mbara dị ka a ga-asị na bụ ákwà nkịtị. Abụ Ọma 104:2 Ọ na-ahazikwa ngagharị nke ihe ndị a e kere eke nusoro. Malite na kpakpando ndị kasị nta ruo nụyọkọ kpakpando kasị ukwuu, ihe nile na-aga dị ka iwu okike ndị Chineke guzobere ma tinye ha nọrụ si dị. Job 38:31-33 Nihi ya, ndị ọkà mmụta sayensị ejiriwo otú ihe ndị dị na mbara ígwé si aga kpọmkwem otú e si hazie ha tụnyere ịzọtacha ụkwụ egwú nke dị mgbagwoju anya! Chezienụ echiche banyere Onye kere ihe ndị a. Ị dịghị atụ Chineke egwu, bú onye nwere ike ukwu dị otú ahụ nke ike ihe?Onye Jiworo Ike Ya Mee Ụwa9, 10. Olee otú ike Jehova si pụta ìhè nihe banyere ebe o debere anyanwụ na ụwa mbara ígwé ndị na-agba ya gburugburu, bụ Jupita, ụwa, na ọnwa?9A na-ahụ ike Jehova nwere ike ihe nebe obibi anyị, bụ ụwa. O jiriwo nlezianya debe ụwa nebe ọ dị na mbara ígwé a sara mbara. Ụfọdụ ndị ọkà mmụta sayensị kwenyere na ọtụtụ ụyọkọ kpakpando pụrụ ịbụ ebe na-agaghị ekwe obibi ma e jiri ha tụnyere ụwa mbara ígwé ihe ndị dị ndụ jupụtara na ya dị ka ụwa anyị a. Ihe àmà na-egosi na e keghị ihe ka ukwuu nụyọkọ kpakpando anyị bụ Milky Way maka ihe ndị dị ndụ ibi nime ha. Kpakpando jupụtara ejupụta netiti ụyọkọ kpakpando a. A na-enwe ụzarị ọkụ dị ukwuu na ya, ọ na-afọkarịkwa nke nta ka kpakpandondị dị na ya na ibe ha kụkọta. Akụkụ ndị dị ná mpụga nke ụyọkọ kpakpando a enweghị ọtụtụ nime ihe ndị dị mkpa maka ndụ. E debere anyanwụ na ụwa mbara ígwé ndị na-agba ya gburugburu nebe dị nnọọ mma, nebe ọ na-agaghị na-enweta ụzarị ọkụ dị ukwuu na ebe ihe ndị dị mkpa maka ndụ dị.10Ụwa na-erite uru site notu ihe nchebe buru ibu nke dịkwa ya nebe dị anyaụwa mbara ígwé bụ Jupita. Nịbụ nke ji ihe karịrị otu puku okpukpu buo ibu karịa Ụwa, Jupita nwere ike ndọda dị ukwuu. Gịnị si na ya apụta? Ọ na-adọrọ ma ọ bụ na-echigharị ihe ndị na-agba netiti mbara ígwé ihu gaa nebe ọzọ. Ndị ọkà mmụta sayensị na-eche na a sị na ọ bụghị Jupita, na ọtụtụ nime nnukwute ihe ndị na-esi na mbara ígwé ada nụwa gaara enwewo mmetụta ji okpukpu 10,000 dị njọ karịa otú ha na-enwe ugbu a. Nebe dịdewere ụwa, e ji ntakịrị ihe ọzọ pụrụ iche nke dị na mbara ígwéọnwagọzie ụwa anyị. Ọ bụghị ị na ọ mara mma ma bụrụ ọkụ abalị, ọnwa na-emekwa ka ụwa nọgide na-ehulata otú o hulatara. Nhulata ahụ na-eme ka ụwa na-enwe oge ọkọchị na udu mmiri bụ ndị a pụrụ ịmata mgbe ha ga-abịaihe ọzọ dị mkpa maka ịdị ndụ nebe a.11. È si aṅaa mee mbara ikuku ụwa ịbụ ihe nchebe?11A na-ahụ ike Jehova nwere ike ihe nakụkụ nile nke ọdidị ụwa. Cheedị echiche banyere mbara ikuku, bụ nke na-arụ ọrụ dị ka ọta na-enye nchebe. Anyanwụ na-emepụta ụzarị ọkụ ndị dị mma na ndị na-egbu egbu. Mgbe ụzarị ọkụ ndị ahụ na-egbu egbu rutere na mbara ikuku nke ụwa nke dị nelu elu, ha na-eme ka ikukuoxygennkịtị ghọọ ikukuozone.Naka nke ya, nkebiozoneahụ nke ọ kpatara na-amịkọrọ ihe ka ukwuu nụzarị ọkụ ndị ahụ. Dị ka a pụrụ isi kwuo ya, e mere ka ụwa anyị nwee nche anwụ nke ya bụ nke na-echebe ya!12. Olee otú nrugharị nke mmiri dị na mbara ikuku si egosipụta ike Jehova nwere ike ihe?12Nke ahụ bụ ị otu akụkụ nke mbara ikuku anyị, bụ ngwakọta nke ikuku dị iche iche ndị dị nnọọ mma maka ịkwado ihe ndị e kere eke bi nelu ala ma ọ bụ nebe dịdewere ya. Otu nime ihe ndị dị ịtụya banyere mbara ikuku anyị bụ nrugharị nke mmiri. Kwa afọ, anyanwụ na-eme ka mmiri dị ihe karịrịcubickilomita 400,000 site noké osimiri ndị dị nụwa laa nígwésite núzù ndị na-ekupụsị. Mmiri ahụ na-aghọ urukpuru, bụ nke ikuku ndị dị na mbara ígwé na-ekusasị ebe nile. Mmiri a, bụ nke a zara aza ma mee ka ọ dị ọcha ugbu a, na-ezo ka mmiri, snow, na ice, na-eme ka mmiri dịkwuo. Ọ dị nnọọ otú ahụEklisiastis 1:7si kwuo ya: Osimiri nile na-erudaru oké osimiri, ma oké osimiri ejughị eju, ruo ebe osimiri na-eruda, ruo ebe ahụ ka osimiri ahụ na-erughachi ọzọ. Ọ bụ ị Jehova pụrụ ime ka e nwee ụdị usoro nrugharị ahụ.13. Ihe àmà dị aṅaa nke ike Onye Okike nwere ka anyị na-ahụ nihe ọkụkụ ndị dị nụwa nakwa nala ya?13Ebe ọ bụla anyị hụrụ ihe dị ndụ, anyị na-ahụ ihe àmà nke ike Onye Okike nwere. A na-ahụ ike Jehova nwere ike ihe malite nosisi ndị na-ebu oké ibu a na-akpọredwood,ndị na-eto ogologo karịa ụlọ elu dị okpukpu 30 ruo nihe ọkụkụ ndị a na-adịghị eji anya nkịtị ahụ bụ ndị jupụtara noké osimiri ma na-emepụta ihe dị ukwuu nikukuoxygenanyị na-ekuru. Ihe ndị dị ndụ jupụtara nime alaidide, ụdị ero dị iche iche bụfungus,na ụmụ irighiri ihe ndị a na-apụghị iji anya nkịtị hụ, ha nile na-arụkọ ọrụ ọnụ nụzọ dị mgbagwoju anya nke na-enyere ihe ọkụkụ aka ito eto. Nụzọ dabara adaba, Bible na-ekwu okwu banyere ala dị ka ihe nwere ike.Jenesis 4:12.14. Olee ike dị ọbụna nime atọm nke pere nnọọ mpe?14Ihe ịrụ ụka adịghị ya na Jehova bụ Onye jiworo ike Ya mee ụwa. Jeremaịa 10:12 A na-ahụ ike Chineke ọbụna nihe ndị kasị nta o kere. Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na e debe otu nde atọm, nke bụ ụmụ irighiri ihe dị nnọọ ntakịrị ndị dị nihe ndị e kere eke, otu nakụkụ ibe ha, ha agaghị aharu ka otu agịrị isi mmadụ. Ọzọkwa, irighiri ihe nke dị netiti atọm dị nnọọ ike nke na e jiriwo ya mee ihe dị ka ihe e ji emepụta bọmbụ ndị dị ike!Ihe Ọ Bụla nke Na-eku Ume15. Site nịtụle banyere anụ ọhịa dịgasị iche iche, gịnị ka Jehova kụziiri Job?15Ihe àmà ọzọ doro anya nke ike Jehova nwere ike ihe bụ ọtụtụ anụmanụ ndị dị ndụ nụwa.NAbụ Ọma nke 148, e depụtara ọtụtụ nime ihe ndị na-eto Jehova, amaokwu nke 10 na-agụnyekwa anụ ọhịa na anụ ụlọ nile. Iji gosi ihe ụmụ mmadụkwesịrị iji na-atụ Onye Okike egwu, Jehova gwara Job okwu notu oge banyere anụmanụ ndị dị ka ọdụm, ịnyịnya ọhịa, atụ, òtòbò ma ọ bụ, enyi mmiri, na Leviathan nke ihe àmà na-egosi na ọ bụ agụ iyi. Gịnị ka Jehova na-eme ka ọ pụta ìhè? Ọ bụrụ na mmadụ na-atụ ihe ndị a e kere eke dị ike, ndị na-emenye ụjọ, ndị a na-apụghị ịzụta azụta egwu, olee mmetụta o kwesịrị ịdị na-enwe banyere Onye Okike ha?Job, isi nke 38-41.16. Gịnị na-adọrọ mmasị gị banyere ụfọdụ nime nnụnụ ndị Jehova kere?16Abụ Ọma 148:10kwukwara banyere nnụnụ nwere nku. Chegodị echiche banyere ụdị ha dịgasị iche iche! Jehova gwara Job banyere enyí nnụnụ, bụ nke na-achị ịnyịnya, na-achịkwa onye ọ na-ebu, ọchị. Nezie, nagbanyeghị na nnụnụ a na-etoru mita 2.5 nogologo adịghị efe efe, ọ pụrụ ịgba kilomita 65 notu awa, na-aga ihe ruru mita 4.5 notu nzọụkwụ! Job 39:13,18 Naka nke ọzọ, nnụnụ mmiri bụalbatrossna-eji ihe ka ukwuu ná ndụ ya efegharị nelu oké osimiri. Nịbụ ọkà nifegharị nelu netighị nku ha eti, nnụnụ a nwere nku dị ihe dị ka mita atọ nobosara site nọnụ ọnụ nke otu nku ya ruo nọnụ ọnụ nku nke ọzọ. Ọ pụrụ ịdị na-efegharị nelu ruo ọtụtụ awa netighị nku ya eti. Nụzọ dị nnọọ iche na nke ahụ, nịbụ nke dị ị sentimita ise nogologo, nnụnụ bụbee hummingbirdbụ nnụnụ kasị nta nụwa. Ọ pụrụ iti nku ya ihe ruru ugboro 80 notu sekọnd! Nnụnụhummingbird,bụ ndị na-egbuke ka obere ola nke nwere nku, pụrụ ịnọ otu ebe nelu na-eti nku ya dị ka helikọpta, ọ pụkwara ọbụna ifela azụ.17. Olee otú azụblue whalebururu nibu, nkwubi okwu dịkwa aṅaa ka anyị na-eru nụzọ kwesịrị ekwesị mgbe anyị tụgharịsịrị uche nanụmanụ dị iche iche Jehova kere?17Abụ Ọma 148:7na-ekwu na ọbụna ogologo anụ mmiri na-eto Jehova. Cheedị echiche banyere ihe a na-ewerekarị dị ka anụ kasị buo ibu nke bitụworo nụwa a,blue whale. Nnukwute ogologo anụ a na-ebi nime oké osimiri, pụrụ iru mita 30 ma ọ bụ karịa nogologo. Ịdị arọ ya pụrụ iru ka nke ìgwè enyí 30 tozuworo etozu. Nanị ire ya ha ka otu enyí nịdị arọ. Obi ya hà ka obere ụgbọala. Akụkụ ahụ a buru ibu na-akụ ị ugboro 9 kwa minitnụzọ dị nnọọ iche nobi nnụnụhummingbird,bụ nke nwereike ịkụ ihe ruru ugboro 1,200 kwa minit. Ma ọ dịkarịa ala, otu nime akwara ọbara nke azụblue whaleburu nnọọ ibu nke na obere nwa pụrụ igbe igbe nime ya. Nezie, obi anyị na-akpali anyị ikwughachi okwu agbamume ahụ e ji mechie akwụkwọ Abụ Ọma: Ka ihe ọ bụla nke na-eku ume too Jaa.Abụ Ọma 150:6.Ịmụta Ihe Site nIke Ike Ihe nke Jehova18, 19. Ruo ókè ha aṅaa ka ihe ndị dị ndụ Jehova kere nụwa a baruru ụba, gịnịkwa ka ihe ndị e kere eke na-akụziri anyị banyere ọbụbụeze ya?18Gịnị ka anyị na-amụta site notú Jehova si eji ike ike ihe o nwere eme ihe? Ụjọ na-ejide anyị nihi ụdị ihe dịgasị iche iche e kere eke. Otu onye ọbụ abụ ji oké olu kwuo, sị: Lee ka ọrụ Gị si baa ụba nke ukwuu, Jehova! . . . Ụwa jupụtara nihe I nwetara. Abụ Ọma 104:24 Lee ka nke ahụ si bụrụ eziokwu! Ndị ọkà mmụta ihe ndị dị ndụ achọpụtawo ihe karịrị nnọọ otu nde ụdị ihe dịgasị iche iche dị ndụ nụwa; nagbanyeghị nke ahụ, ha nwere echiche dịgasị iche iche banyere ma hà nwere ike iru ihe dị ka nde 10, nde 30, ma ọ bụ karịa. Omenkà bụ mmadụ pụrụ ịchọpụta mgbe ụfọdụ na ọ pụghịzi ichepụta ihe ọhụrụ. Nụzọ dị iche na nke ahụ, o doro anya na ike nchepụta ihe nke Jehovaike o nwere ichepụta na ike ihe ọhụrụ dịgasị iche icheenweghị mgbe ọ na-abịaru na nsọtụ.19Otú Jehova si eji ike ike ihe o nwere eme ihe na-akụziri anyị banyere ọbụbụeze ya. Okwu ahụ bụ Onye Okike na-eme kaJehova dị iche nebe ihe ọ bụla ọzọ nọ neluigwe na ala dị, ndị bụcha ihe e kere eke. Ọbụna Ọkpara Jehova mụrụ ị ya, bụ onye jere ozi dị ka onye ọkà noge a na-eke ihe, adịghị mgbe ọ bụla a kpọrọ ya Onye Okike nime Bible. Ilu 8:30;Matiu 19:4 Kama nke ahụ, ọ bụ onye e buru ụzọ mụọ nime ihe nilee kere eke.Ndị Kọlọsi 1:15 Ọkwá Jehova dị ka Onye Okike na-eme ka ị ya ruo nnọọ eru ịchị eluigwe na ala dum.Ndị Rom 1:20;Mkpughe 4:11.20. Nechiche dị aṅaa ka Jehova zuworo ike kemgbe o kesịrị ihe ndị dị nụwa?20Jehova ọ kwụsịwo iji ike ike ihe ya eme ihe? Bible kwuru na mgbe Jehova rụsịrị ọrụ ya nke ike ihe nụbọchị nke isii nke ike ihe, o wee zuo ike nụbọchị nke asaa ahụ nọrụ Ya nile nke ọ rụrụ. Jenesis 2:2,NW Pọl onyeozi gosiri na ụbọchị nke asaa a dị ọtụtụ puku afọ nogologo, nihi na ọ ka nọ na-aga nihu noge nke ya. Ndị Hibru 4:3-6 Ma izu ike ọ pụtara na Jehova akwụsịla ịrụ ọrụ kpam kpam? Ee e, Jehova adịghị akwụsị ịrụ ọrụ. Abụ Ọma 92:4;Jọn 5:17 Mgbe ahụ, izu ike ya aghaghị ịdị na-ezo aka ị ná nkwụsị ọ kwụsịrị ọrụ ike ihe ndị a na-ahụ anya nụwa. Otú ọ dị, ọ kwụsịbeghị ọrụ ya nke imezu nzube ya. Ọrụ ahụ agụnyewo iji ike mmụọ nsọ ya kpalie odide nke Akwụkwọ Nsọ. Ọrụ ya agụnyewo ọbụna imepụta ihe e kere ọhụrụ, bụ nke a ga-atụle nIsi nke 19.2 Ndị Kọrint 5:17.21. Olee otú ike ike ihe nke Jehova ga-esi emetụta ụmụ mmadụ na-ekwesị ntụkwasị obi ruo mgbe nile ebighị ebi?21Mgbe ụbọchị izu ike Jehova ga-emesịa bịa ná njedebe, ọ ga-enwe ike ikwu na ọrụ nile ọ rụrụ nụwa dị mma nke ukwuu, dị nnọọ ka o mere ná ngwụsị nke ụbọchị isii ahụ nke ike ihe. Jenesis 1:31 Anyị ka ga-ahụ otú ọ pụrụ ikpebi isi jiri ike ike ihe ya na-enweghị nsọtụ mee ihe mgbe nke ahụ gasịrị. Ka o sina dị, anyị pụrụ inwe obi ike na otú Jehova ga-esi eji ike ike ihe o nwere eme ihe ga-anọgide na-adọrọ mmasị anyị. Ruo mgbe nile ebighị ebi, anyị ga-amụtakwu banyere Jehova site nihe ndị o kere eke. Eklisiastis 3:11 Ka anyị na-amụtakwu banyere ya, otú ahụ ka egwu anyị na-atụ ya ga na-emikwu emiotú ahụkwa ka anyị ga na-abịarukwu Onye Okike Ukwu anyị nso.6 Ike Ibibi IheJehova Bụ Onye Agha1-3. a Ihe iyi egwu dị aṅaa ka ụmụ Izrel chere ihu naka ndị Ijipt? b Olee otú Jehova si buoro ndị ya agha?ỤMỤ Izrel tọrọ atọha tọrọ atọ nagbata ugwu pịrị ọnụ, bụ ndị dị oké elu na oké osimiri a na-apụghị ịgafe agafe. Usuu ndị agha Ijipt, bụ ìgwè ndị obi tara mmiri na-egbu mmadụ, nọ na-achụ ha ọnwụ ọnwụ, kpebisie ike ikpochapụ ha.Nagbanyeghị nke ahụ, Mozis gwara ndị Chineke ka ha nwee olileanya. Jehova ga-eburu unu agha, ka o mesiri ha obi ike.Ọpụpụ 14:14.2Nagbanyeghị nke ahụ, o doro anya na Mozis kpọkuru Jehova, Chineke zakwara ya, sị: Gịnị mere ị na-etiku m? . . . Weliekwa mkpanaka gị elu, setịpụ aka gị nelu oké osimiri, kewaa ya. Ọpụpụ 14:15, 16 Weregodị anya nke uche gị hụ ihe ndị malitere ime. Jehova nyere mmụọ ozi ya iwu ozugbo, ogidi ígwé ojii wee gaa guzoro nazụ ụmụ Izrel, ikekwe gbasaa dị ka mgbidi ma nọchie ndị agha Ijipt ihu ka ha ghara ịwakpo ha. Ọpụpụ 14:19, 20;Abụ Ọma 105:39 Mozis wee setipụ aka ya. Nịbụ nke oké ifufe fekwasịrị, oké osimiri ahụ kewara abụọ. Nụzọ ụfọdụ, mmiri ahụ kpụkọrọ ma guzorochaa dị ka mgbidi, wee mee ka e nwee okporo ụzọ sara nnọọ mbara ịbata mba ahụ dum!Ọpụpụ 14:21;15:8.3Ebe Fero hụworo ngosipụta a nke ike, o kwesịrị inye ndị agha ya iwu ka ha laghachi. Kama nke ahụ, Fero dị mpako nyere iwu ka ha wakpo ha. Ọpụpụ 14:23 Ndị Ijipt chụụrụ ha banye nala oké osimiri ahụ, ma noge na-adịghị anya, mwakpo ha ghọrọ ọgba aghara ka ụkwụ ụgbọ ịnyịnyaha malitere ịhịọpụsị. Ozugbo ụmụ Izrel ruru nofe nke ọzọ nudo, Jehova nyere Mozis iwu, sị: Setịpụ aka gị nelu oké osimiri, mmiri ahụ ga-alọtakwa nahụ ndị Ijipt, nahụ ụgbọala ha, na nahụ ndị ịnyịnya ha. Mmiri ahụ yiri mgbidi dara, wee rikpuo Fero na ndị agha ya!Ọpụpụ 14:24-28;Abụ Ọma 136:15.NOké Osimiri Uhie, Jehova gosiri na ya bụ onye agha4. a NOké Osimiri Uhie, gịnị ka Jehova gosipụtara na ya bụ? b Olee otú ụfọdụ ndị pụrụ isi meghachi omume notú a e si kọwaa Jehova?4Nnapụta a napụtara ụmụ Izrel nOké Osimiri Uhie ahụ bụ ihe omume dị mkpa nakụkọ banyere otú Chineke si emeso ihe a kpọrọ mmadụ ihe. Nebe ahụ, Jehova gosiri na ya bụ onye agha. Ọpụpụ 15:3 Otú ọ dị, gịnị bụ mmeghachi omume gị banyere otú a e si kọwaa Jehova? Nikwu eziokwu, agha akpataworo ihe a kpọrọ mmadụ oké ihe mgbu na nhụsianya. Ọ pụrụ ịbụ na ojiji Chineke ji ike ibibi ihe na-eme ihe yiri ka ọ na-egbochi gị ịbịaru ya nso kama ịbụ ihe ga-eme ka ị bịaruo ya nso?Agha Chineke na Ọgụ Ụmụ Mmadụ Na-alụ5, 6. a Nihi gịnị ka e ji na-akpọ Chineke Jehova nke usuu nile nke ndị agha nụzọ kwesịrị ekwesị? b Olee otú agha Chineke na-alụ si dị iche nagha mmadụ na-alụ?5Nasụsụ ndị mbụ e ji dee Bible, e nyere Chineke utu aha bụ Jehova nke usuu nile nke ndị agha ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ narị ugboro atọ nAkwụkwọ Nsọ Hibru na ugboro abụọ nAkwụkwọ Nsọ Grik nke Ndị Kraịst 1 Samuel 1:11 Dị ka Eze Kasị Elu, Jehova nwere usuu ndị agha bara ụba bụ ndị mmụọ ozi. Joshua 5:13-15;1 Ndị Eze 22:19 Ike usuu ndị agha a nwere ibibi ihe dị egwu. Aịsaịa 37:36 Ibibi ụmụ mmadụ abụghị ihe na-enye obi ụtọ iche nechiche. Otú ọ dị, anyị aghaghị icheta na agha ndị Chineke na-alụ adịghị ka ụmụ obere ọgụ ụmụ mmadụ na-alụ. Ndị ọchịagha na ndịọchịchị pụrụ ịgbalị ikwu ezi ihe mere ha ji na-ebu agha. Ma ọ na-abụkarị anyaukwu na ịchọ ọdịmma onwe onye ị na-akpata agha ụmụ mmadụ na-alụ.6Nụzọ dị iche na nke ahụ, mmetụta uche na-enweghị isi adịghị emegharị Jehova anya.Deuterọnọmi 32:4na-ekwu, sị: Oké nkume ahụ, ihe zuru okè ka ọrụ Ya bụ: nihi na ụzọ Ya nile bụ ikpe ziri ezi: Chineke Nke kwesịrị ntụkwasị obi, Nke na-enweghị ajọ omume, Onye ezi omume na onye ziri ezi ka Ọ bụ. Okwu Chineke katọrọ iwe a na-achịkwaghị achịkwa, obi ọjọọ, na ime ihe ike. Jenesis 49:7;Abụ Ọma 11:5 Ya mere, Jehova adịghị eme ihe ma ọlị nenweghị ihe kpatara ya. Ọ dịghị ejikebe ike ibibi ihe o nwere eme ihe, ọ na-abụkwa mgbe ọ na-enweghị ihe ọzọ ọ ga-eme ka ọ na-eji ya eme ihe. Ọ bụ dị ka o kwuru site nọnụ onye amụma ya bụ Izikiel, sị: Ọ na-atọ m ụtọ ma ọlị, bụ ọnwụ nke onye na-emebi iwu? ọ bụ ihe si nọnụ Onyenwe anyị Jehova pụta: ọ dịghị atọ m ụtọ mgbe o si nụzọ ya chigharịa, wee dị ndụ?Ezikiel 18:23.7, 8. a Gịnị ka Job kwubiri nụzọ na-ezighị ezi banyere ahụhụ ọ na-ata? b Olee otú Elaịhu si gbazie echiche Job na nke a? ch Gịnị ka anyị pụrụ ịmụta site nahụmahụ Job?7Gịnịzi mere Jehova ji eji ike ibibi ihe eme ihe? Tupu anyị azaa ya, anyị pụrụ icheta nwoke ahụ bụ onye ezi omume, bụ Job. Setan mara aka na Jobnezie, mmadụ ọ bụlaagaghị na-eguzosi ike nezi ihe mgbe e lere ya ule. Jehova zaghachiri ihe ịma aka ahụ site nikwe ka Setan nwalee iguzosi ike nezi ihe Job. Nihi ya, Job rịara ọrịa, ihe onwunwe ya funahụrụ ya, ụmụ ya nwụnahụkwara ya. Job 1:12:8 Namaghị banyere ihe iseokwu ndị kpatara ya, Job kwubiri nụzọ na-ezighị ezi na ahụhụ ya na-ata bụ ntaramahụhụ na-ezighị ezi nke sitere naka Chineke. Ọ jụrụ Chineke ihe mere O ji mee ya onye ọ ga-adakwasị, ya bụ onye iro Ya.Job 7:20;13:24.8Otu nwa okorobịa aha ya bụ Elaịhu kpughere ebe Job na-echezighị echiche, na-ajụ, sị: Ị sịwo, Ezi omume m karịrịnke Chineke? Job 35:2 Ee, ọ bụ ihe amamihe na-adịghị na ya iche na anyị maara ihe karịa Chineke ma ọ bụ iche na o mere ihe nụzọ na-ezighị ezi. Ya bụrụ Chineke ihe arụ, bụ imebi iwu, ya bụrụkwa Onye pụrụ ime ihe nile ihe arụ, bụ ime ajọ omume, ka Elaịhu kwuru. Ka e mesịrị, o kwuru, sị: Onye pụrụ ime ihe nile, anyị achọpụtaghị Ya; Ọ dị ukwuu nike: nikpe na ịba ụba nke ezi omume Ọ dịghị eweda nala. Job 34:10;36:22, 23;37:23 Anyị pụrụ ijide naka na mgbe ọ bụla Chineke buru agha, ọ na-enwe ezi ihe kpatara ya. Niburu nke ahụ nuche, ka anyị nyochaa ụfọdụ nime ihe ndị mere Chineke nke udo ji aghọ onye agha mgbe ụfọdụ.1 Ndị Kọrint 14:33.Ihe E Ji Akwali Chineke nke Udo Ibu Agha9. Nihi gịnị ka Chineke nke udo ji ebu agha?9Mgbe o tosịrị Chineke dị ka onye agha, Mozis kwuru, sị: Ònye dị ka Gị netiti chi nile, Jehova? Ònye dị ka Gị, dị ebube nịdị nsọ? Ọpụpụ 15:11 Habakọk onye amụma dere ihe yiri nke ahụ, sị: Gị onye anya Gị abụọ dị ọcha karị ịhụ ihe ọjọọ, Onye na-apụghịkwa ilegide mmegbu anya. Habakuk 1:13 Ọ bụ ezie na Jehova bụ Chineke nke ịhụya, ọ bụkwa Chineke nke ịdị nsọ, ezi omume, na ikpe ziri ezi. Mgbe ụfọdụ, àgwà ndị dị otú ahụ na-akwali ya iji ike o nwere ibibi ihe eme ihe. Aịsaịa 59:15-19;Luk 18:7 Ya mere, Chineke adịghị emerụ ịdị nsọ ya mgbe o buru agha. Kama nke ahụ, ọ na-ebu aghanihi naỌ dị nsọ.Levitikọs 19:2.10. a Olee mgbe mbụ ọ bịara dị mkpa ka Chineke buo agha, ọ bụkwa nụzọ dị aṅaa ka mkpa ahụ si bilite? b Nanị nụzọ dị aṅaa ka a pụrụ isi kwụsị ibu iro ahụ e buru namụma naJenesis 3:15, uru ndị dịkwa aṅaa ka ọ ga-abara ihe a kpọrọ mmadụ bụ ndị ezi omume?10Tụlee ọnọdụ biliterenụ mgbe mmadụ abụọ mbụ, bụ Adam na Iv, nupụsịịrị Chineke isi. Jenesis 3:1-6 A sị na Jehova gbachiri nkịtị najọ omume ha, ọ gaara emebiwo ọnọdụ ya dị ka Eze Eluigwe na Ala. Dị ka Chineke nke ezi omume, ọ ghaghị ịma ha ikpe ọnwụ. Ndị Rom 6:23 Namụma mbụ e dekọrọ nime Bible, o buru amụma na iro ga-adịnetiti ndị ohu ya na ndị na-agbaso agwọ ahụ, bụ Setan. Mkpughe 12:9;Jenesis 3:15 Nikpeazụ, ọ bụ ị site nigwepịa Setan ka ibu iro a ga-akwụsị. Ndị Rom 16:20 Ma imezu ihe ahụ e kpere nikpe ga-ewetara ihe a kpọrọ mmadụ bụ ndị ezi omume ngọzi dị ukwuu, na-ekpochapụ mmetụta Setan nụwa ma meghee ụzọ maka paradaịs ga-ezu ụwa ọnụ. Matiu 19:28 Tupu mgbe ahụ, ndị na-akwado Setan ga-anọgide na-abụ ihe iyi egwu nye ọdịmma anụ ahụ na nke ime mmụọ nke ndị Chineke. Site noge ruo noge, Jehova aghaghị ime ihe.Chineke Emee Ihe Iji Wepụ Ajọ Omume11. Nihi gịnị ka Chineke ji hụ na ọ dị mkpa iweta iju mmiri ga-ezu ụwa ọnụ?11Iju Mmiri nke ụbọchị Noa bụ otu ihe atụ nke ime ihe dị otú ahụ.Jenesis 6:11, 12na-asị: E bibiri ụwa nihu Chineke, ụwa jupụtakwara nihe ike. Chineke wee hụ ụwa, ma, lee, e bibiri ya; nihi na anụ ahụ nile, bụ mmadụ, bibiri ụzọ ya nelu ụwa. Chineke ọ ga-ekwe ka ndị ajọ omume kpochapụ omume ọma fọdụrụ nụwa? Ee e. Jehova hụrụ na ọ dị mkpa ya iweta iju mmiri ga-ezu ụwa ọnụ iji kpochapụ ndị siri ọnwụ na-eme ihe ike na omume rụrụ arụ nụwa.12. a Gịnị ka Jehova buru namụma banyere mkpụrụ Ebreham? b Nihi gịnị ka a ga-eji kpochapụ ndị Amọraịt?12Otú ahụ ka ọ dịkwa banyere ikpe Chineke mara ndị Ke. Jehova kpughere na otu mkpụrụ nke a ga-esite na ya gọzie ezinụlọ nile nke ụwa ga-esi neriri Ebreham pụta. Nikwekọ ná nzube ahụ, Chineke kpebiri na a ga-enye ụmụ Ebreham ala Ke, bụ ala nke ndị a na-akpọ ndị Amọraịt bi na ya. Olee otú ọ pụrụ isi bụrụ ihe ziri ezi bụ Chineke ịchụpụ ndị a nala ha nike? Jehova buru namụma na a gaghị achụpụ ha ruo mgbe ihe dị ka afọ 400 gasịrịruo mgbe ajọ omume nke ndị Amọraịt ga-ezu.Jenesis 12:1-3;13:14, 15;15:13,16;22:18 Nime oge ahụ, ndị Amọraịt mikpukwuru nnọọ nomume rụrụ arụ karị. Ke ghọrọ ala nke ikpere arụsị, mwụfu ọbara, na nke mmekọahụ rụrụ arụ. Ọpụpụ 23:24;34:12, 13;Ọnụ Ọgụgụ 33:52 Ndị bi nala ahụ ọbụna ji ọkụ e ji achụ àjà regbuo ụmụaka. Chineke dị nsọ ọ pụrụ ịhapụ ndị ya ka ha daba najọ omume dị otú ahụ? Ee e! O kwuru, sị: Ala ahụ rụkwara arụ: M na-ewerekwa ajọ omume ya leta ya, ala ahụ na-agbọpụtakwa ndị bi nime ya. Levitikọs 18:21-25 Otú ọ dị, Jehova egbughị ndị ahụ aghara aghara. E gbughị ndị Ke nwere ezi ọchịchọ obi, dị ka Rehab na ndị Gibiọn.Joshua 6:25;9:3-27.Ibu Agha nIhi Aha Ya13, 14. a Nihi gịnị ka Jehova na-aghaghị iji doo aha ya nsọ? b Olee otú Jehova si wepụ nkọcha ndị e wetaara aha ya?13Nihi na Jehova dị nsọ, aha ya dị nsọ. Levitikọs 22:32 Jizọs kụziiri ndị na-eso ụzọ ya ka ha na-ekpe ekpere, sị: Ka e doo aha gị nsọ. Matiu 6:9 Nnupụisi ahụ nke weere ọnọdụ nIden merụrụ aha Chineke, mee ka e nyowe aha ọma Chineke na ụzọ o si achị achị enyo. Jehova enweghị ike ịgbachi nkịtị ná nkwutọ na nnupụisi dị otú ahụ. Ọ ghaghị ịhụ na o wepụrụ nkọcha ndị e wetaara aha ya.Aịsaịa 48:11.14Ọzọ, tụlee ihe banyere ụmụ Izrel. Nime oge nile ha bụ ndị ohu nIjipt, nkwa Chineke kwere Ebreham na ezinụlọ nile nke ụwa ga-agọzi onwe ha site ná Mkpụrụ ya, ga-eyi ihe na-agaghị enwe isi. Ma site nịnapụta ha na ime ka ha ghọọ otu mba, Jehova wepụrụ nkọcha nile e wetaara aha ya. Nihi ya, Daniel onye amụma chetara nekpere ya, sị: Onyenwe anyị Chineke anyị, i weere aka dị ike mee ka ndị Gị si nala Ijipt pụta, I wee meere Onwe gị aha.Daniel 9:15.15. Nihi gịnị ka Jehova ji napụta ndị Juu ná ndọrọ nagha na Babilọn?15Nụzọ na-adọrọ mmasị, Daniel si otú a kpee ekpere mgbe ọ dị ndị Juu mkpa ka Jehova mee ihe ọzọ nihi aha Ya. Ndị Juu ahụ na-enupụ isi nọ ná ndọrọ nagha, na nke ugbu a naBabilọn. Isi obodo ha, bụ Jeruselem, bụ mkpọmkpọ ebe. Daniel maara na iweghachi ndị Juu nala nna ha ga-ebuli aha Jehova elu. Nihi ya, Daniel kpere ekpere, sị: Onyenwe anyị, gbaghara: Onyenwe anyị, ṅaa ntị mee ihe: anọla ọdụ: nihi Gị onwe gị, Chineke m,nihi na aha Gịka a kpọkwasịworo obodo Gị na ndị Gị. Ọ bụ anyị dere okwu ụfọdụ naka akwụkwọ dị iche.Daniel 9:18, 19.Ịlụ Ọgụ nIhi Ndị Ya16. Kọwaa ihe mere na mmasị Jehova nwere nichebe aha ya apụtaghị na ọ bụ onye ihe na-adịghị emetụ nahụ na onye na-achọ ị ọdịmma onwe ya.16Mmasị Jehova nwere nichebe aha ya ọ pụtara na ọ bụ onye ihe na-adịghị emetụ nahụ na onye na-achọ ị ọdịmma onwe ya? Ee e, nihi na site nime ihe nụzọ kwekọrọ nịdị nsọ ya na ịhụya o nwere maka ikpe ziri ezi, ọ na-echebe ndị ya. TụleeJenesis isi 14. Nebe ahụ, anyị na-agụ banyere ndị eze anọ mere mwakpo, bụ ndị tọọrọ nwa nwanne Ebreham bụ Lọt, na ezinụlọ Lọt. Site nenyemaka Chineke, Ebreham meriri usuu ndị agha karịrị ya ike nke ukwuu, nụzọ na-atụ nanya! Ikekwe ihe ndekọ banyere mmeri a bụ ihe mbụ e dekọro nakwụkwọ agha dị iche iche nke Jehova, nke bụ ma eleghị anya akwụkwọ ebe e dekọkwara ụfọdụ agha ndị e buru bụ ndị a na-edeghị na Bible. Ọnụ Ọgụgụ 21:14 Ọtụtụ mmeri ndị ọzọ gaje isochi ya.17. Gịnị na-egosi na Jehova buuru ụmụ Izrel agha mgbe ha banyesịrị nala Ke? Nye ihe atụ.17Ntakịrị oge tupu ụmụ Izrel abanye nala Ke, Mozis mesiri ha obi ike, sị: Jehova, bụ Chineke unu, Onye na-eje nihu unu, Ya onwe ya ga-eburu unu agha, dị ka ihe nile si dị nke O mere banyere unu nIjipt. Deuterọnọmi 1:30;20:1 Malite nonye nọchiri Mozis, bụ Jọshụa, ruo noge Ndị Ikpe na noge ọchịchị nke ndị eze kwesịrị ntụkwasị obi nke Juda, Jehova buuru ndị ya agha nezie, na-eme ka ha merie ndị iro ha ọtụtụ mmeri dị ịtụya.Joshua 10:1-14;Ndị Ikpe 4:12-17;2 Samuel 5:17-21.18. a Nihi gịnị ka anyị pụrụ iji nwee ekele na Jehova agbanwebeghị? b Gịnị ga-eme mgbe ibu iro ahụ a kọwara naJenesis 3:15ruru nọtụtụ ya kasị elu?18Jehova agbanwebeghị; nzube ya ime ka ụwa a ghọọ paradaịs nke udo dị na ya agbanwebeghịkwa. Jenesis 1:27, 28 Chineke ka kpọrọ ajọ omume asị. Otú ọ dị, ọ hụrụ ndị ya nanya nke ukwuu, ọ ga-emekwa ihe nisi nso nihi ha. Abụ Ọma 11:7 Nezie, a na-atụ anya na ibu iro ahụ a kọwara naJenesis 3:15ga-eru noge ọ ga-adagharị nụzọ dị ịrịba ama ma dị egwu nisi nso. Iji doo aha ya nsọ ma chebe ndị ya, Jehova ga-aghọghachi onye agha!Zekaraịa 14:3;Mkpughe 16:14,16.19. a Nye ihe atụ iji gosi na ojiji Chineke na-eji ike ibibi ihe eme ihe pụrụ ime ka anyị bịaruo ya nso. b Mmetụta dị aṅaa ka ịdị njikere Chineke ibu agha kwesịrị inwe nahụ anyị?19Tụlee otu ihe atụ: Were ya na ajọ anụ ọhịa nọ na-awakpo ezinụlọ otu nwoke nakwa na nwoke ahụ bịara tinye aka ma gbuo ya. Ị ga-atụ anya ka ihe a o mere mee ka nwunye ya na ụmụ ya gbawara ya ọsọ? Kama nke ahụ, ị ga-atụ anya ka ịhụya na-adịghị achọ ọdịmma onwe ya ị nke o nwere nebe ha nọ metụ ha nahụ. Notu aka ahụ, ojiji Chineke ji ike ibibi ihe eme ihe ekwesịghị ime ka anyị gbawara ya ọsọ. Njikere ọ dị ibu agha iji chebe anyị kwesịrị ime ka anyịhụkwuo ya nanya. Nkwanye ùgwù anyị nwere maka ike ya a na-akparaghị ókè kwesịkwara ibukwu ibu. Nụzọ dị otú a, anyị ga-enwe ike ijere Chineke ozi dị nsọ site negwu Chineke na ụjọ.Ndị Hibru 12:28.Bịaruo Onye Agha ahụ Nso20. Mgbe anyị gụrụ ihe ndekọ Bible banyere agha ndị Chineke buru bụ ndị ọ pụrụ ịbụ na anyị aghọtaghị nke ọma, olee otú anyị kwesịrị isi meghachi omume, nihi gịnịkwa?20Nezie, Bible adịghị akọwa nọnọdụ nke ọ bụla ihe nile mere Jehova ji ekpebi ibu agha ndị ọ na-ebu. Ma, otu ihe anyị pụrụ ijide naka mgbe nile bụ: Ọ dịghị mgbe Jehova na-eji ike mbibi ya eme ihe nụzọ na-ezighị ezi, nenweghị ezi ihe kpatara ya, ma ọ bụ nobi ọjọọ. Ọtụtụ mgbe, ịtụle ihe ndị gbara otu ihe ndekọ Bible gburugburu ma ọ bụ ihe ụfọdụ banyere ebe o mere pụrụ inyere anyị aka ịghọta ihe nile banyere ya. Ilu 18:13 Ọbụna mgbe anyị na-amaghị ihe nile banyere ya, ị ịmụtakwu ihe banyere Jehova na ịtụgharị uche nàgwà ya ndị dị oké ọnụ ahịa pụrụ inyere anyị aka iwepụ obi abụọ ọ bụla pụrụ ibilite. Mgbe anyị mere nke a, anyị na-abịa hụ na anyị nwere ọtụtụ ihe mere anyị ga-eji tụkwasị Chineke anyị, bụ Jehova obi.Job 34:12.21. Ọ bụ ezie na Jehova na-abụ onye agha mgbe ụfọdụ, olee ụdị onye ọ bụ kpọmkwem?21Ọ bụ ezie na Jehova na-abụ onye agha mgbe ọnọdụ mere ka ọ dị mkpa, nke a apụtaghị na obi ya jupụtara nibu agha. Nọhụụ Izikiel hụrụ banyere ụgbọ ịnyịnya eluigwe ahụ, a kọwara Jehova dị ka onye nọ na-ejikere ibuso ndị iro ya agha. Nagbanyeghị nke ahụ, Izikiel hụrụ ka eke na ogwurugwu gbara Chineke gburugburuihe nnọchianya nke udo. Jenesis 9:13;Ezikiel 1:28;Mkpughe 4:3 Nụzọ doro anya, Jehova dị nwayọọ ma na-eme udo. Chineke bụ ịhụya, ka Jọn onyeozi dere. 1 Jọn 4:8 Àgwà nile nke Jehova na-agakọ nnọọ ọnụ nụzọ zuru okè. Lezienụ ihe ùgwù anyị nwere ịbịaru Chineke dị otú ahụ nso bụ onye dị ike ma nwee ịhụya!7 Ike NchebeChineke Bụụrụ Anyị Ebe Mgbaba1, 2. Ihe ize ndụ dị aṅaa ka ụmụ Izrel nọ na ya mgbe ha banyere nógbè Saịnaị na 1513 T.O.A., oleekwa otú Jehova si mesie ha obi ike?ỤMỤ Izrel nọ nihe ize ndụ mgbe ha banyere nógbè Saịnaị ná mmalite afọ 1513 T.O.A. Ha na-aga iji ụkwụ mee njem na-emenye ụjọ, njem ha ga-eme gafere nọzara ukwu ahụ nke dị egwu, nke agwọ nke yiri ọkụ na akpị dị nime ya. Deuterọnọmi 8:15 Ha nọkwa nihe ize ndụ nke ịbụ ndị mba bụ ndị iro ha wakporo. Ọ bụ Jehova kpọbatara ndị ya nọnọdụ a. Dị ka Chineke ha, ọ ga-enwe ike ichebe ha?2Okwu Jehova mesiri ha nnọọ obi ike: Unu onwe unu ahụwo ihe M mere ndị Ijipt, ebukwara m unu nelu nku ugo, mee ka unu bịakwute m. Ọpụpụ 19:4 Jehova chetaara ndị ya na ya napụtara ha site naka ndị Ijipt, jiri ugo, dị ka a pụrụ isi kwuo ya, bupụ ha gaa nebe dị nchebe. Ma e nwere ihe ndị ọzọ mere nku ugo ji bụrụ ihe atụ kwesịrị ekwesị nke nchebe Chineke.3. Nihi gịnị ka nku ugo ji bụrụ ihe atụ kwesịrị ekwesị nke nchebe Chineke?3Ugo na-eji nku ya sara mbara ma sie ike eme ihe ndị ọzọ tụkwasị niji ya efego nelu elu. Noge anwụ na-acha nụbọchị, nne ugo na-agbasa nku yanke pụrụ ịkarị mita abụọ nogologoka ọ ghọọ nche anwụ, wee jiri ya kpuchie ụmụ ọhụrụ ya ka anwụ ghara ịchagbu ha. Noge ndị ọzọ, ọ na-eji nku ya ekpuchi ụmụ ya iji chebe ha pụọ nikuku oyi. Dị ka nne ugo si echebe ụmụ ya, otú ahụ ka Jehova siworo kpuchie ma chebe mba ọhụrụ a bụ Izrel. Ugbu a ha nọ nọzara, ndị ya ga-anọgide na-enweta nchebe nokpuru ndo nku ya dị ike ma ọ bụrụhaala na ha anọgide na-ekwesị ntụkwasị obi. Deuterọnọmi 32:9-11;Abụ Ọma 36:7 Ma ànyị pụrụ ịtụ anya nchebe Chineke taa nụzọ ziri ezi? Ànyị pụrụ izi ezi ịtụ anya nchebe Chineke?Nkwa Maka Nchebe Chineke4, 5. Nihi gịnị ka anyị pụrụ iji nwee obi ike zuru ezu ná nkwa Chineke kwere ichebe anyị?4Nezie, Jehova nwere ikike ichebe ndị ohu ya. Ọ bụ Chineke Nke pụrụ ime ihe nileutu aha na-egosi na o nwere ike a na-apụghị igbochi egbochi. Jenesis 17:1 Dị ka idei mmiri nke a na-apụghị igbochi, a pụghị igbochi ike Jehova gosipụtara egosipụta egbochi. Ebe ọ bụ na o nwere ike ime ihe ọ bụla bụ uche ya, anyị pụrụ ịjụ, Ọ bụ uche Jehova iji ike ya echebe ndị ya?5Niji otu okwu zaa ya, azịza ya bụ ee! Jehova na-emesi anyị obi ike na ọ ga-echebe ndị ya. Chineke bụụrụ anyị ebe mgbaba na ike, O mewo ka a chọta Ya ninyeaka nke ukwuu ná mkpagbu nile, kaAbụ Ọma 46:1na-ekwu. Ebe ọ bụ na Chineke apụghị ịgha ụgha, anyị pụrụ inwe obi ike zuru ezu ná nkwa o kwere ichebe anyị. Taịtọs 1:2 Ka anyị tụlee ụfọdụ ihe atụ doro anya ma na-emetụ nahụ ndị Jehova ji kọwaa nlekọta ya nke na-echebe mmadụ.6, 7. a Olee otú onye ọzụzụ atụrụ noge Bible si echebe atụrụ ya? b Olee otú Bible si eme ihe atụ nke ọchịchọ sitere nobi nke Jehova nwere ichebe na ilekọta atụrụ ya?6Jehova bụ Onye Ọzụzụ Atụrụ, anyị bụkwa ndị Ya, na ìgwè atụrụ nke ọzụzụ anụ Ya. Abụ Ọma 23:1;100:3 Anụ na-enweghị ike ichebe onwe ha dị ka atụrụ dị ole na ole. Onye ọzụzụ atụrụ noge Bible aghaghị inwe obi ike iji chebe atụrụ ya pụọ naka ọdụm, nkịta ọhịa, na anụ ọhịa bea, nakwa naka ndị ohi. 1 Samuel 17:34, 35;Jọn 10:12, 13 Ma e nwere mgbe ichebe atụrụ na-achọ ka a dị nro. Mgbe atụrụ mụrụ nwa nebe dị anya site nebe ogige atụrụ dị, onye ọzụzụ atụrụ nke na-ahụ nanya ga-eche nne atụrụ ahụ nche noge ahụ ọ chọrọ enyemaka ma kuru nwa ya nke na-enweghị onye nchebe bịa nogige atụrụ ahụ.Ọ bụ nobi Ya ka Ọ ga-ekuru ha7Site niji onwe ya tụnyere onye ọzụzụ atụrụ, Jehovana-emesi anyị obi ike banyere ọchịchọ sitere nobi o nwere ichebe anyị. Ezikiel 34:11-16 Cheta otú e si kọwaa JehovanAịsaịa 40:1, bụ nke a tụlere nIsi nke 2 nke akwụkwọ a: Dị ka onye ọzụzụ atụrụ ka Ọ ga-azụ ìgwè atụrụ Ya, nogwe aka Ya ka Ọ ga-achịkọta ụmụ atụrụ, ọ bụkwa nobi Ya ka Ọ ga-ekuru ha. Olee otú nwa atụrụ si abịa nọrọ nobiebe ndị fụkọrọ afụkọ nuwe elunke onye ọzụzụ atụrụ? Nwa atụrụ ahụ pụrụ ịbịakwute onye ọzụzụ atụrụ, ọbụna chitụ ya ahụ nụkwụ. Otú ọ dị, ọ bụ onye ọzụzụ atụrụ bụ onye na-aghaghị ihulata, kulite nwa atụrụ ahụ, ma jiri nwayọọ kukwasị ya nebe ọ ga-anọ ná nchebe nobi ya dị nchebe. Lee ihe atụ na-emetụ nahụ nke njikere Onye Ọzụzụ Atụrụ Ukwu anyị dị ikpuchi na ichebe anyị!8. a Ole ndị ka Chineke na-ekwe nkwa nchebe, oleekwa otú e si gosipụta nke anIlu 18:10? b Gịnị ka ịgbaba naha Chineke gụnyere?8Nkwa Chineke kwere inye nchebe bụ ị ma e mee ihe ụfọdụọ bụ ị ndị bịaruru ya nso na-enweta ya.Ilu 18:10na-ekwu, sị: Ụlọ elu dị ike ka aha Jehova bụ: nime ya ka onye ezi omume na-agbaba, e wee chebe ha,NW. Noge Bible, a na-ewu ụlọ elu mgbe ụfọdụ nọzara ka ọ bụrụ ebe mgbaba na-enye nchebe. Ma, ọ bụ onye nọ nihe ize ndụ ka ọ dịịrị ịgbaba nụlọ elu dị otú ahụ iji nweta nchebe. Otú ahụ ka ọ dị nịgbaba naha Chineke. Nke a na-agụnye ihe karịrị ịdị na-akpọghachi aha Chineke; aha Chineke nonwe ya abụghị ọtụmọkpọ. Kama nke ahụ, ọ dị anyị mkpa ịmara na ịtụkwasị Onye Nwe aha ahụ obi ma na-ebi ndụ kwekọrọ nụkpụrụ ezi omume ya. Lee ka o si bụrụ obiọma nakụkụ nke Jehova imesi anyị obi ike na ọ bụrụ na anyị ejiri okwukwe chigharịkwute ya, na ya ga-abụrụ anyị ụlọ elu nchebe!Chineke Anyị Pụrụ Ịnapụta Anyị9. Olee otú Jehova siworo mee ihe karịrị ị ikwe nkwa nchebe?9Jehova emewo ihe karịrị ịikwe nkwainye nchebe. Noge Bible, o gosipụtara nụzọ ọrụ ebube na ya nwere ike ichebe ndị ya. Nakụkọ ihe mere eme nke ụmụ Izrel, ọtụtụ mgbe aka dị ike nke Jehova gbochiri ndị iro dị ike ịbịaru hanso. Ọpụpụ 7:4 Otú ọ dị, Jehova jikwa ike nchebe ya mee ihe maka ndị mmadụ notu notu.10, 11. Olee ihe atụ ndị sitere na Bible bụ ndị na-egosi otú Jehova si jiri ike nchebe ya mee ihe nihi ndị dị iche iche?10Mgbe ụmụ okorobịa atọ bụ ndị HibruShedrak, Mishak, na Abednegojụrụ ịkpọ isiala nye ihe oyiyi ọlaedo nke Eze Nebukadneza, eze ahụ iwe ji yiri egwu na ya ga-atụba ha nọkụ na-enwu ajọ onwunwu. Ònye bụkwa chi ahụ nke ga-anapụta unu naka m? ka Nebukadneza, bụ eze kasị ike nụwa, kwuru nụzọ ịkwa emo. Daniel 3:15 Ụmụ okorobịa atọ ahụ nwere obi ike zuru ezu nike Chineke ha nwere ichebe ha, ma ha ewereghị ya na ọ ga-emerịrị otú ahụ. Nihi ya, ha zara, sị: A sị na ọ dị ụzọ ọ bụla Chineke ahụ Onye anyị na-efe pụrụ ịnapụta anyị. Daniel 3:17 Nezie, ọkụ ahụ na-enwu ajọ onwunwu, ọbụna mgbe e mere ka ọ dị ọkụ okpukpu asaa karịa ka ọ na-adịbu, abụrụghị Chineke ha nke nwere ike nile ihe siri oké ike. O chebere ha, a manyekwara eze ahụ ikweta, sị: Ọ dịghị chi ọzọ nke pụrụ ịnapụta otú a.Daniel 3:29.11Jehova gosipụtakwara ike nchebe ya nụzọ dị ịrịba ama nezie mgbe o bufere ndụ nke Ọkpara ọ mụrụ ị ya nakpa nwa nke nwa agbọghọ onye Juu na-amaghị nwoke bụ Meri. Otu mmụọ ozi gwara Meri na ọ ga-atụrụ ime nakpa nwa ya ma mụọ nwa nwoke. Mmụọ ozi ahụ kọwara, sị: Mmụọ nsọ ga-abịakwasị gị, ike nke Onye Kasị Elu ga-ekpuchikwa gị. Luk 1:31,35 O yiri ka Ọkpara Chineke anọtụbeghị nọnọdụ dị ize ndụ otú ahụ na mbụ. Mmehie na ezughị okè nke nne ya bụ mmadụ ọ ga-eme ka nwa ahụ e bu nafọ nweta mmerụ? Setan ọ ga-enwe ike imerụ Ọkpara ahụ ahụ ma ọ bụ gbuo ya tupu a mụọ Ya? Ọ gaghị ekwe omume! Dị ka a pụrụ isi kwuo ya, Jehova mere ka e nwee mgbidi nchebe gburugburu Meri ka ihe ọ bụlaezughị okè, mmetụta ọjọọ ọ bụla, ogbu mmadụ ọ bụla, ma ọ bụ mmụọ ọjọọ ọ bụlaghara imerụ nwa ahụ na-eto nafọ, malite na mgbe a tụụrụ ime ya. Jehova nọgidere na-echebe Jizọs mgbe ọ bụ okorobịa. Matiu2:1-15 Ruo mgbe oge Chineke kara aka ruru, ọ dịghị onye pụrụ ime Ọkpara ya ọ hụrụ nanya ihe ọ bụla.12. Nihi gịnị ka Jehova ji chebe mmadụ ụfọdụ nụzọ ọrụ ebube noge Bible?12Nihi gịnị ka Jehova ji chebe mmadụ ụfọdụ nụzọ ọrụ ebube otú ahụ? Nọtụtụ ọnọdụ, Jehova chebere ndị mmadụ notu notu iji chebe ihe dị mkpa karị: mmezu nke nzube ya. Dị ka ihe atụ, nwa ọhụrụ ahụ bụ Jizọs ịnọgide na-adị ndụ dị oké mkpa maka mmezu nke nzube Chineke, bụ nke ga-emesịa baara ihe nile a kpọrọ mmadụ uru. Ihe ndekọ ndị ahụ banyere ọtụtụ ngosipụta nke ike nchebe so nihe mejupụtara Akwụkwọ Nsọ nke sitere nike mmụọ nsọ, bụ nke e dere iji nye anyị ntụziaka, ka anyị wee site ná ntachi obi anyị na site ná nkasi obi sitere nAkwụkwọ Nsọ nwee olileanya. Ndị Rom 15:4 Ee, ihe atụ ndị a na-ewusi okwukwe anyị ike nebe Chineke anyị nke nwere ike nile nọ. Ma nchebe dị aṅaa ka anyị pụrụ ịtụ anya ya site naka Chineke taa?Ihe Nchebe Chineke Na-apụtaghị13. Iwu ò ji Jehova ịrụ ọrụ ebube nihi anyị? Kọwaa.13Nkwa Chineke kwere ichebe anyị apụtaghị na ọ bụ iwu na Jehova ga-arụ ọrụ ebube nihi anyị. Ee e, Chineke anyị adịghị ekwe anyị nkwa ndụ nke nsogbu na-adịghị na ya nusoro ihe ochie a. Ọtụtụ ndị ohu Jehova na-ekwesị ntụkwasị obi na-eche ahụhụ ndị tara akpụ ihu, gụnyere ịda ogbenye, agha, ọrịa, na ọnwụ. Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya hoo haa na a pụrụ igbu ha notu notu nihi okwukwe ha. Ọ bụ ya mere Jizọs ji mesie ike mkpa ọ dị inwe ntachi obi ruo ọgwụgwụ. Matiu 24:9,13 Ọ bụrụ na Jehova ejiri ike ya mee ihe iji na-anapụta anyị nụzọ ọrụ ebube mgbe nile, Setan pụrụ inwe ihe ndabere ọ ga-eji taa Jehova ụta ma rụọ ụka ma nrara anyị raara onwe anyị nye Chineke o si anyị nobi nezie.Job 1:9, 10.14. Ihe atụ dịgasị aṅaa na-egosi na Jehova adịghị echebe ndị ohu ya nile mgbe nile notu ụzọ ahụ?14Ọbụna noge Bible, Jehova ejighị ike nchebe ya mee ihenichebe ndị ohu ya nile ka ha ghara ịnwụchu ọnwụ. Dị ka ihe atụ, Herọd gburu Jems onyeozi nihe dị ka na 44 O.A.; nagbanyeghị nke ahụ, nwa oge ka nke ahụ gasịrị, a napụtara Pita naka Herọd. Ọrụ 12:1-11 Jọn kwa, bụ nwanne Jems, dịtere ndụ aka karịa Pita na Jems. Nụzọ doro anya, anyị apụghị ịtụ anya ka Chineke anyị chebe ndị ohu ya nile notu ụzọ ahụ. E wezụga nke ahụ, mgbe na ihe ndapụta na-adabara anyị nile. Eklisiastis 9:11 Oleezi otú Jehova si echebe anyị taa?Jehova Na-enye Nchebe Nkịtị15, 16. a Olee ihe àmà e nwere nke na-egosi na Jehova na-echebe ndị na-efe ya ofufe nụzọ nkịtị dị ka otu ìgwè? b Nihi gịnị ka anyị pụrụ iji nwee obi ike na Jehova ga-echebe ndị ohu ya ugbu a nakwa noge oké mkpagbu ahụ?15Nke mbụ, tụlee okwu banyere nchebe nkịtị. Dị ka ndị na-efe Jehova ofufe, anyị pụrụ ịtụ anya nchebe dị otú ahụdị ka otu ìgwè.Ma ọ bụghị ya, anyị ga-abụrụ nnọọ Setan anụ oriri. Cheedị echiche banyere nke a: Ọ dịghị ihe ga-amasị Setan, bụ onye na-achị ụwa a, karịa ikpochapụ ezi ofufe. Jọn 12:31;Mkpughe 12:17 Ụfọdụ nime ndị ọchịchị kasị ike nụwa amachibidowo ọrụ nkwusa anyị iwu, ha agbalịwokwa ikpochapụ anyị kpam kpam. Ma, ndị Jehova anọgidesiwo ike ma gaa nihu na-eme nkwusa nesepụghị aka! Nihi gịnị ka mba ndị dị ike na-enwebeghị ike ịkwụsị ọrụ nke ìgwè Ndị Kraịst a dị nnọọ ntakịrị, ndị yikwara ka ha enweghị ihe nchebe? Ọ bụ nihi na Jehova ejiriwo nku ya dị ike kpuchie anyị!Abụ Ọma 17:7, 8.16Gịnị banyere nchebe nkịtị noge oké mkpagbu na-abịanụ? Anyị ekwesịghị ịtụ egwu nihi mmezu nke ihe Chineke kpere nikpe. E kwuwerị, Jehova maara ụzọ e si agbapụta ndị na-asọpụrụ Chineke nọnwụnwa, ma na-edebe ndị ajọ omume maka ụbọchị ikpe ka e wee gbupụ ha. Mkpughe 7:14;2 Pita 2:9 Ka ọ dịgodị, anyị pụrụ ijide ihe abụọ naka mgbe nile. Nke mbụ, ọ dịghị mgbe Jehova ga-ekwe ka e kpochapụ ndị ohu ya na-eguzosi ike nihe nụwa. Nke abụọ, ọga-eji ndụ ebighị ebi nime ụwa ọhụrụ ya nke ezi omume kwụọ ndị na-eguzosi ike nezi ihe ụgwọ ọrụọ bụrụ na ọ dị mkpa, site nịkpọlite ha nọnwụ. Nye ndị nwụrụ anwụ, ọ dịghị ebe dị nchebe ịnọ karịa ịnọ nikike ncheta nke Chineke.Jọn 5:28, 29.17. Olee otú Jehova si echebe anyị site nOkwu ya?17Ọbụna ugbu a, Jehova na-echebe anyị site nokwu ya dị ndụ, bụ nke nwere ike na-akpali akpali iji gwọọ obi ndị mmadụ ma gbanwee ndụ ha. Ndị Hibru 4:12 Site nitinye ụkpụrụ ya nọrụ, a pụrụ ichebe anyị nụzọ ụfọdụ pụọ ná mmerụ ahụ nkịtị. Mụ onwe m bụ Jehova . . . Onye na-ezi gị ime ihe na-aba uru, kaAịsaịa 48:17na-ekwu. Nenweghị ihe ịrụ ụka ọ bụla, ibi ndụ nụzọ kwekọrọ nOkwu Chineke pụrụ ime ka ahụ ike anyị ka mma ma mee ka anyị dịtekwuo ndụ aka. Dị ka ihe atụ, nihi na anyị na-agbaso ndụmọdụ Bible banyere izere ịkwa iko na ịsachapụ onwe anyị mmerụ ọ bụla, anyị na-ezere omume na-adịghị ọcha na àgwà ndị na-emerụ ahụ bụ ndị na-ebibi ihe nke ukwuu ná ndụ nke ọtụtụ ndị na-adịghị asọpụrụ Chineke. Ọrụ 15:29;2 Ndị Kọrint 7:1 Lee ekele anyị nwere maka nchebe nke Okwu Chineke na-enye!Jehova Na-echebe Anyị nỤzọ Ime Mmụọ18. Nchebe ime mmụọ dị aṅaa ka Jehova na-enye anyị?18Nke kasị mkpa, Jehova na-enye nchebe ime mmụọ. Chineke anyị na-ahụ nanya na-echebe anyị pụọ ná mmerụ ahụ ime mmụọ site ninye anyị ihe ndị dị anyị mkpa iji kwadebe anyị ịtachi obi nule dị iche iche ma chebe mmekọrịta anyị na ya. Jehova si otú a na-eme ihe iji chebe ndụ anyị, ọ bụghị ị ruo afọ ole na ole dị mkpirikpi, kama ruo mgbe ebighị ebi. Tụlee ụfọdụ ndokwa ndị Chineke mere bụ ndị pụrụ ichebe anyị nụzọ ime mmụọ.19.  Olee otú mmụọ Jehova pụrụ isi mee ka anyị nwee ike ịnagide ule ọ bụla anyị pụrụ iche ihu?19Jehova bụ Onye na-anụ ekpere. Abụ Ọma 65:2 Mgbenrụgide nke ndụ yiri ka hà karịrị anyị akụkụ, ịgwa ya ihe nile na-enye anyị nsogbu nobi pụrụ ime ka ahụ ruo anyị ala nke ukwuu. Ndị Filipaị 4:6, 7 O nwere ike ọ gaghị ewepụ ọnwụnwa anyị nụzọ ọrụ ebube, ma dị ka azịza nye ekpere anyị nke sitere nobi, ọ pụrụ inye anyị amamihe iji mee ihe banyere ha. Jems 1:5, 6 Ọzọkwa, Jehova na-enye ndị na-arịọ maka ya mmụọ nsọ ya. Luk 11:13 Mmụọ ahụ dị ike pụrụ ime ka anyị nwee ike ịnagide ọnwụnwa ma ọ bụ nsogbu ọ bụla anyị pụrụ iche ihu. Ọ pụrụ ime ka anyị nwee ike karịrị ike nkịtị iji tachie obi ruo mgbe Jehova ga-ewepụ nsogbu nile na-egbu mgbu nobi nime ụwa ọhụrụ nke dị nnọọ ezi nso.2 Ndị Kọrint 4:7.20. Olee otú Jehova pụrụ isi site naka ndị anyị na ha na-efekọ ofufe gosipụta ike nchebe ya?20Mgbe ụfọdụ, a pụrụ igosipụta ike nchebe Jehova site naka ndị anyị na ha na-efekọ ofufe. Jehova adọkọtawo ndị ya ịbụ òtù ụmụnna zuru ụwa ọnụ. 1 Pita 2:17;Jọn 6:44 Nòtù ụmụnna ahụ nke ịhụya jupụtara na ya, anyị na-ahụ ihe àmà a na-ahụ anya nke ike mmụọ nsọ Chineke nwere inwe mmetụta dị mma nahụ ndị mmadụ. Mmụọ ahụ na-amịpụta mkpụrụ ya nime anyịàgwà ndị mara mma ma dị oké ọnụ ahịa ndị na-agụnye ịhụya, obiọma,na ịdị mma. Ndị Galeshia 5:22, 23 Nihi ya, mgbe anyị nọ nihe isi ike, o wee metụ onye kwere ekwe ibe anyị nobi inye anyị ndụmọdụ bara uru ma ọ bụ ịgwa anyị okwu agbamume dị anyị mkpa nke ukwuu, anyị pụrụ ikele Jehova maka ngosipụta ndị dị otú ahụ nke nlekọta ya na-enye nchebe.21. a Nri ime mmụọ dị aṅaa na-abịa noge ya ka Jehova na-enye anyị site naka ohu ahụ na-ekwesị ntụkwasị obi, nke nwekwara uche? b Olee otú i siworo rite uru nonwe gị site ná ndokwa ndị Jehova meworo iji chebe anyị nụzọ ime mmụọ?21Ọ dị ihe ọzọ Jehova na-enye iji chebe anyị: nri ime mmụọ nke na-abịa noge ya. Iji nyere anyị aka inweta ike site nOkwu ya, Jehova enyewo ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi, nke nwekwara uche ọrụ inye nri ime mmụọ. Ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi na-esite nakwụkwọ ndị e biri ebi, gụnyere magazinỤlọ NchenaTeta!,nakwa nzukọ na mgbakọ dị iche iche enye anyị nri noge kwesịrị ekwesịihe dị anyị mkpa, mgbe ọ dị anyị mkpa. Matiu 24:45 Ị nụtụla ihe ọ bụla e kwuru ná nzukọ Ndị Kraịstnazịza a zara, nokwu e kwuru, ma ọ bụ nekpere e kperenke nyere gị kpọmkwem ike na agbamume dị gị mkpa? Ọ dịtụwo otu isiokwu kpọmkwem nke e bipụtara notu nime magazin anyị nke metụtaworo ndụ gị? Cheta, ọ bụ Jehova na-enye ihe nile dị otú ahụ iji chebe anyị nụzọ ime mmụọ.22. Jehova ọ na-eji ike ya eme ihe mgbe nile nụzọ dị aṅaa, nihi gịnịkwa ka ya ime otú ahụ ji bụrụ maka ọdịmma anyị kasịnụ?22Nezie, Jehova bụụrụ ndị nile na-agbaba nime ya ọta. Abụ Ọma 18:30 Anyị maara na ọ dịghị eji ike ya echebe anyị pụọ nọdachi nile ugbu a. Otú ọ dị, ọ na-eji ike ya eme ihe mgbe nile iji hụ na nzube ya mezuru. Ka oge na-aga, ya ime otú ahụ na-abụ maka ọdịmma kasịnụ nke ndị ya. Ọ bụrụ na anyị abịaruo ya nso ma nọgide nịhụya ya, Jehova ga-enye anyị ndụ zuru okè nke ga-adiru ebighị ebi. Niburu atụmanya ahụ nuche, anyị pụrụ nezie ile ahụhụ ọ bụla anyị na-ata nusoro ihe a anya dị ka ihe na-adịru nwa oge, dịkwa mfe.2 Ndị Kọrint 4:17.8 Ike Iweghachi IheJehova Na-eme Ihe Nile Ka Ha Dị Ọhụrụ1, 2. Olee ihe ndị na-efunahụ ezinụlọ mmadụ taa, mmetụta dịkwa aṅaa ka ha na-enwe nahụ anyị?NWATAKỊRỊ tụfuru ma ọ bụ mebie ihe o ji egwuri egwu nke o nwere mmasị dị ukwuu na ya wee bee ákwá nụzọ dị mwute. Mkpu ákwá ya na-agbawa obi! Otú ọ dị, ị hụtụla otú ihu si atọ nwatakịrị ọchị mgbe nne ya ma ọ bụ nna ya weghachiiri ya ihe ahụ funahụrụ ya? Nye nne ma ọ bụ nna ahụ, ịchọta ma ọ bụ ọbụna idozi ihe ahụ e ji egwuri egwu pụrụ ịbụ ntakịrị ihe. Ma obi na-atọgbu nwa ahụ atọgbu, ọ na-ejukwa ya anya. E weghachila ihe yiri ka ọ dịkwaghị otú a ga-esi nwetaghachi ya!2Jehova, bụ Nna kasị ukwuu, nwere ike iweghachi ihe ụmụ ya nọ nụwa pụrụ iwere na ọ dịkwaghị ka a ga-esi nwetaghachi ya. Nezie, anyị adịghị ekwu banyere ihe nkịtị  e ji egwuri egwu. Noge ndị a pụrụ iche nke siri ike obibi, ihe ndị dị nnọọ mkpa karị na-efunahụ anyị. 2 Timoti 3:1-5 Ọtụtụ nime ihe ndị mmadụ ji kpọrọ ihe nke ukwuu yiri ka ha nọ nihe ize ndụ mgbe nileebe obibi, ihe onwunwe, ọrụ, ọbụna ahụ ike. Obi pụkwara ịmapụ anyị mgbe anyị tụgharịrị uche ná mbibi a na-ebibi gburugburu ebe obibi site nigbuchapụ ọtụtụ nime ụdị ihe dị iche iche dị ndụ, nakwa mfu ndị na-esi na ya apụta. Otú ọ dị, ọ dịghị ihe na-emetụ anyị nahụ ka ọnwụ nke onye anyị hụrụ nanya. Mmetụta nke ịbụ onye ihe funahụrụ na onye na-apụghị ime ihe ọ bụla pụrụ iri anyị ọnụ.2 Samuel 18:33.3. Atụmanya dị aṅaa na-enye nkasi obi ka e depụtaranỌrụ 3:21, oleekwa ihe Jehova ga-eji emezu ya?3Mgbe ahụ, lee ka o si bụrụ ihe na-akasi obi ịmata banyere ike mweghachi ihe nke Jehova! Dị ka anyị ga-ahụ, ihe ndị Chineke ga-enwe ike iweghachi nakwa ihe ndị ọ ga-eweghachiri ụmụ ya ndị nọ nụwa buru nnọọ ibu. Nezie, Bible na-egosi na Jehova na-ezube mweghachi nkeihe nile.Ọrụ 3:21 Iji mezuo nke a, Jehova ga-eji Alaeze Mezaịa, nke Ọkpara ya, bụ Jizọs Kraịst, ga-abụeze na ya mee ihe. Ihe àmà na-egosi na Alaeze a malitere ịchị neluigwe na 1914.Matiu 24:3-14 Gịnị ka a ga-eweghachi? Ka anyị tụlee ụfọdụ nime ọrụ mweghachi dị ebube ndị Jehova rụrụ. Anyị ahụwalarị otu nime ha ma na-anụ ụtọ ya. Ndị ọzọ ga-ewere ọnọdụ nọtụtụ dị ukwuu nọdịnihu.Mweghachi nke Ofufe Dị Ọcha4, 5. Gịnị mere ndị Chineke na 607 T.O.A., olileanya dịkwa aṅaa ka Jehova mere ka ha nwee?4Otu ihe Jehova weghachiwororị bụ ofufe dị ọcha. Iji ghọta ihe nke a pụtara, ka anyị nyochaa ná mkpirikpi akụkọ ihe mere eme nke alaeze Juda. Inyocha ya ga-eme ka anyị ghọta nụzọ na-akpali akpali otú Jehova siworo jiri ike mweghachi ya na-eme ihe.Ndị Rom 15:4.5Cheedị echiche otú obi dị ndị Juu kwesịrị ntụkwasị obi na 607 T.O.A., mgbe e bibiri Jeruselem. E bibiri obodo ha ha hụrụ nanya, kụtuo mgbidi ya. Nke ka njọ, ụlọ nsọ ahụ dị ebube nke Solomọn wuru, bụ ebe ofufe dị ọcha nke Jehova hiwere isi nụwa nile, ghọrọ mkpọmkpọ ebe. Abụ Ọma 79:1 A dọọrọ ndị fọdụrụ ndụ nagha gaa Babilọn, wee hapụ ala nna ha ka ọ bụrụ ebe tọgbọrọ nefu nke anụ ọhịa bi na ya. Jeremaịa 9:11 Nụzọ mmadụ si ele ihe anya, o yiri ka ihe nile ò fuola. Abụ Ọma 137:1 Ma Jehova, bụ onye buru mbibi a namụma eri ogologo oge gara aga, mere ka e nwee olileanya na oge mweghachi na-abịa.6-8. a Olee isiokwu pụtara ugboro ugboro nihe odide nke ndị amụma bụ ndị Hibru, oleekwa otú amụma ndị dị otú ahụ si nwee mmezu mbụ ha? b Noge a, olee otú ndị Chineke siworo hụ mmezu nke ọtụtụ amụma mweghachi?6Nezie, mweghachi bụ isiokwu pụtara ugboro ugboro niheodide nke ndị amụma bụ ndị Hibru.Site naka ha, Jehova kwere nkwa ala a ga-eweghachi ma birighachi na ya, nke ga na-eme nri nke ọma, nke anụ ọhịa na ndị iro na-agaghị awakpo mmadụ na ya. Ọ kọwara ala ha e weghachiri eweghachi dị ka nke bụ paradaịs nezie! Aịsaịa 65:25;Ezikiel 34:25;36:35 Nke kasịnụ, a ga-eguzobeghachi ofufe dị ọcha, a ga-ewughachikwa ụlọ nsọ ahụ. Maịka 4:1-5 Amụma ndị a mere ka ndị Juu ahụ e mere ka ha jee biri nala ọzọ nwee olileanya, na-nyekwara ha aka ịtachi obi ruo afọ 70 ahụ ha nọrọ ná ndọrọ nagha na Babilọn.7Nikpeazụ, oge mweghachi ahụ ruru. Ebe e meworo ka ha nwere onwe ha pụọ naka Babilọn, ndị Juu laghachiri Jeruselem ma wughachi ụlọ nsọ Jehova nebe ahụ. Ezra 1:1, 2 Ruo oge nile ha nọgidere na-efe ofufe dị ọcha, Jehova gọziri ha ma mee ka ala ha mee nri ma mịa mkpụrụ nke ukwuu. O chebere ha pụọ naka ndị iro nakwa naka anụ ọhịa ndị wegharawooro ala ha ruo ọtụtụ iri afọ. Lee ka ha na-aghaghị isiwo ṅụrịa ọṅụ nike mweghachi ihe nke Jehova! Ma ihe ndị ahụ merenụ bụ ị mmezu mbụ, nke a kpaara ókè nke amụma mweghachi ndị ahụ. Mmezu ka ukwuu gaje iwere ọnọdụ nikpeazụ nke ụbọchị ndị a, noge anyị, mgbe a ga-eme ka Onye Nketa nke Eze Devid ahụ e kwere nkwa ya eri oge nọkwasị nocheeze.Aịsaịa 2:2-4;9:6, 7.8Ntakịrị oge ka e mesịrị ka Jizọs nọkwasị nocheeze nAlaeze eluigwe na 1914, o lebaara mkpa ime mmụọ nke ndị Chineke na-ekwesị ntụkwasị obi nọ nụwa anya. Dị nnọọ ka onye Peasia ahụ nwere mmeri bụ Saịrọs si mee ka ihe fọdụrụ ná ndị Juu nwere onwe ha pụọ naka Babilọn na 537 T.O.A., Jizọs mere ka ihe fọdụrụ ná ndị Juu ime mmụọụmụazụ yanwere onwe ha pụọ ná mmetụta nke Babilọn nke oge a, bụ alaeze ụwa nke okpukpe ụgha. Ndị Rom 2:29;Mkpughe 18:1-5 Malite na 1919 gaa nihu, e weghachiwo ofufe dị ọcha nọnọdụ ya kwesịrị ekwesị ná ndụ ezi Ndị Kraịst. Malakaị 3:1-5 Kemgbe ahụ, ndị Jehova efewo Ya ofufe nụlọ nsọ ime mmụọ ya e mere ka ọ dị ọcha, ya bụ, ndokwa Chineke maka ife ofufe dị ọcha. Nihi gịnị ka nke a ji dị mkpa nye anyị taa?Mweghachi Ime MmụọIhe Mere O Ji Dị Mkpa9. Mgbe oge ndịozi gasịrị, gịnị ka chọọchị dị iche iche nke Krisendọm mere ofufe nke Chineke, ma gịnị ka Jehova meworo noge anyị?9Leghachi anya nakụkọ ihe mere eme. Ndị Kraịst nọ laa azụ na narị afọ mbụ nwetara ọtụtụ ngọzi ime mmụọ. Ma Jizọs na ndịozi ya buru amụma na a ga-emerụ ezi ofufe, na ọ ga-apụkwa nanya. Matiu 13:24-30;Ọrụ 20:29, 30 Mgbe oge ndịozi gasịrị, Krisendọm bilitere. Ndị ụkọchukwu ya nakweere ozizi na ihe omume nke ndị na-ekpere arụsị. Ha mekwara ka ijekwuru Chineke fọ nke nta ka ọ bụrụ ihe na-agaghị ekwe omume, na-akọwa Ya dị ka Atọ nIme Otu nke siri ike nghọta ma na-akụziri ndị mmadụ ka ha na-ekwupụtara ndị ụkọchukwu mmehie ha ma na-ekpegara Meri na ndị senti dịgasị iche iche ekpere kama ịdị na-ekpegara ya Jehova. Ugbu a, mgbe ọtụtụ narị afọ nke mmerụ dị otú ahụ gasịrị, gịnị ka Jehova meworo? Nime ụwa nke taaụwa nke ụgha okpukpe jubigara ókè na ya na nke omume asọpụrụghị Chineke metọworoo mewo ihe wee weghachi ofufe dị ọcha! Nikwu ya nnọọ otú ọ dị, anyị pụrụ ikwu na mweghachi a bụ otu nime ihe ndị kasị mkpa meworo noge anyị.10, 11. a Olee ụzọ ihe abụọ paradaịs ime mmụọ na-agụnye, oleekwa otú o si metụta gị? b Olee ụdị ndị Jehova chịkọbataworo nime paradaịs ime mmụọ ahụ, gịnịkwa ka ha ga-enwe ihe ùgwù ịhụ?10Nihi ya, ezi Ndị Kraịst taa nọ na paradaịs ime mmụọ. Gịnị ka paradaịs a na-agụnye? Nụzọ bụ isi, ọ dị ụzọ ihe abụọ. Nke mbụ bụ ofufe dị ọcha nke ezi Chineke ahụ, bụ Jehova. O jiriwo ụzọ ife ofufe nke ụgha na mgbanwe eziokwu na-adịghị na ya gọzie anyị. O jiriwo nri ime mmụọ gọzie anyị. Nke a na-eme ka anyị nwee ike ịmụta banyere Nna anyị nke eluigwe, ime ihe na-atọ ya ụtọ, na ịbịaru ya nso. Jọn 4:24 Akụkụ nke abụọ nke paradaịs ime mmụọ ahụ metụtara ndị mmadụ. Dị ka Aịzaịa buru namụma, nikpeazụ nke ụbọchị ndị a, Jehova akụziworo ndị na-efe ya ofufe ụzọ nke udo. O mewo ka agha ghara ịdị netiti anyị. Nagbanyeghị ezughị okè anyị, ọ na-enyere anyị aka iyikwasị mmadụ ọhụrụ ahụ. Ọ na-eji mmụọ nsọ ya, bụ nke na-amị mkpụrụ mara mma nime anyị, agọzi mgbalị anyị.Ndị Efesọs 4:22-24;Ndị Galeshia 5:22, 23 Mgbe ị na-arụ ọrụ nụzọ kwekọrọ ná mmụọ Chineke, ị bụ nezie akụkụ nke paradaịs ime mmụọ ahụ.11Jehova achịkọbatawo nime paradaịs ime mmụọ a ụdị ndị ọ hụrụ nanyandị hụrụ ya nanya, ndị hụrụ udo nanya, na ndị maara mkpa nke ime mmụọ ha. Matiu 5:3 Ọ bụ ụdị ndị ahụ ga-enwe ihe ùgwù nke ịhụ mweghachi dị ịrịba ama ọbụna karịnke ihe a kpọrọ mmadụ na nke ụwa dum.Lee! Ana M Eme Ihe Nile Ka Ha Dị Ọhụrụ12, 13. a Nihi gịnị ka amụma mweghachi ndị ahụ ka ga-eji nwee mmezu ọzọ? b Gịnị bụ nzube Jehova banyere ụwa dị ka e kwuru nIden, nihi gịnịkwa ka nke a ji eme ka anyị nwee olileanya maka ọdịnihu?12Ọtụtụ nime amụma mweghachi ndị ahụ na-ekwu okwu banyere ihe karịrị mweghachi ime mmụọ. Dị ka ihe atụ, Aịzaịa dere banyere oge a ga-agwọ ndị ọrịa, ndị ngwụrọ, ndị ìsì, ndị ntị chiri na oge a ga-eloda ọbụna ọnwụ nonwe ya ruo mgbe ebighị ebi. Aịsaịa 25:8;35:1-7 Nkwa ndị dị otú ahụ emezughị nụzọ nkịtị nIzrel oge ochie. Ọ bụkwa ezie na anyị ahụwo mmezu amụma ndị a nụzọ ime mmụọ noge anyị, e nwere ọtụtụ ihe mere anyị ga-eji kwere na nọdịnihu, ha ga-enwe mmezu nkịtị nụzọ zuru ezu. Olee otú anyị si mara nke ahụ?13Laa azụ nIden, Jehova mere ka nzube ya maka ụwa doo anya: Ọ bụ ka ezinụlọ ihe a kpọrọ mmadụ nke nwere obi ụtọ, nke ahụ siri ike, nke dịkwa notu biri nime ya. Nwoke na nwanyị gaje ilekọta ụwa na ihe nile e kere eke dị na ya, ime ka mbara ala dum ghọọ paradaịs. Jenesis 1:28 Nke ahụ dị nnọọ iche notú ihe dị noge a. Otú ọ dị, jide naka na a dịghị emebi nzube Jehova emebi. Aịsaịa 55:10, 11 Jizọs, dị ka Eze Mezaịa nke Jehova họpụtara, ga-eme ka e nwee Paradaịs a ga-ezu ụwa ọnụ.Luk 23:43.14, 15. a Olee otú Jehova ga-esi mee ka ihe nile dị ọhụrụ? b Olee otú ndụ ga-adị na Paradaịs, oleekwa akụkụ kasị adọrọ mmasị gị?14Cheedị echiche ịhụ ka ụwa nile ghọrọ Paradaịs! Jehovakwuru banyere oge ahụ, sị: Lee! Ana m eme ihe nile ka ha dị ọhụrụ. Mkpughe 21:5 Cheedị echiche ihe nke ahụ ga-apụta. Mgbe Jehova jiworo ike mbibi ihe ya mechaa ihe megide ajọ usoro ihe a, ọ ga-afọdụ eluigwe ọhụrụ na ụwa ọhụrụ. Nke a pụtara na ọchịchị ọhụrụ ga-esi neluigwe na-achị ọha mmadụ ọhụrụ nọ nụwa nke ihe ga-emejupụta ya bụ ndị hụrụ Jehova nanya ma na-eme uche ya. 2 Pita 3:13 A ga-eme ka Setan, nakwa ndị mmụọ ọjọọ ya, kwụsị ịrụ ọrụ. Mkpughe 20:3 Na nke mbụ ya eri ọtụtụ puku afọ, ihe a kpọrọ mmadụ ga-enwere onwe ya pụọ ná mmetụta ọjọọ ahụ rụrụ arụ, nke na-akpali ịkpọasị. Ihe ịrụ ụka adịghị ya na mmetụta nke inwe ahụ efe agaghị enye ndị mmadụ ọnụ okwu.15Nikpeazụ, anyị ga-enwe ike ilekọta mbara ala a mara mma dị ka e zubere ná mmalite ka anyị mee. Ụwa nwere ike ime onwe ya ka ọ dịghachi mma. Ọdọ mmiri na osimiri ndị e metọrọ emetọ pụrụ ịdịghachi ọcha nonwe ha ma ọ bụrụ na e wepụ ihe na-emetọ ha; ala ndị agha mebisịrị pụrụ ịdịghachi mma ma ọ bụrụ na agha akwụsị. Lee ihe obi ụtọ ọ ga-abụ ịrụ ọrụ nụzọ kwekọrọ notú e si kee ụwa, na-enye aka ime ka ọ ghọọ ogige yiri ubi, Iden zuru ụwa ọnụ nke nwere ụdị anụmanụ na ihe ọkụkụ dị iche iche! Kama ịdị na-egbukpọ ụdị anụmanụ na ihe ọkụkụ dị iche iche najụghị ase, mmadụ na ihe nile e kere eke dị nụwa ga-adị nudo. Ọbụna ụmụaka agaghị enwe ihe ha ga-atụ egwu ya nebe anụ ọhịa nọ.Aịsaịa 9:6, 7;11:1-9.16. Na Paradaịs, olee mweghachi nke ga-emetụta onye ọ bụla na-ekwesị ntụkwasị obi?16Anyị ga-ahụkwa mweghachi nahụ anyị notu notu. Mgbe Amagedọn gasịrị, ndị dị ndụ ga-ahụ ọgwụgwọ ọrụ ebube nke ga-ezu ụwa ọnụ. Dị ka Jizọs mere mgbe ọ nọ nụwa, ọ ga-eji ike Chineke nyere ya mee ka ndị ìsì malite ịhụ ụzọ, mee ka ndị ntị chiri malite ịnụ ihe, mee ka ahụ dị ndị ngwụrọ na ndị na-adịkwaghị ike mma. Matiu 15:30 Ndị agadi ga-enwe obi ụtọ maka ike, ahụ ike, na ume okorobịa a ga-eme ka ha nweghachi. Job 33:25 Ahụ dọlịrị adọlị agakwaghị adị, aka na ụkwụ ga-agbatị, uru ahụ ga-eji ike ọhụrụ na-afụli elu. Ihe nile a kpọrọ mmadụ na-ekwesị ntụkwasị obi ga-ahụ na mmetụta nke mmehie na ezughị okè ji nkenta nke nta na-ebelata, na-enye ohere. Lee ka anyị ga-esi nye Jehova Chineke ekele maka ike mweghachi ihe ya dị ebube! Ka anyị lekwasị anya ugbu a notu akụkụ na-enye obi ụtọ karịsịa banyere oge mweghachi a na-akpali akpali.Ime Ka Ndị Nwụrụ Anwụ Dịghachi Ndụ17, 18. a Nihi gịnị ka Jizọs ji baara ndị Sadusii mba? b Olee ihe ndị dugara nỊlaịja ịrịọ Jehova ka ọ kpọlite mmadụ nọnwụ?17Na narị afọ mbụ O.A., ụfọdụ ndị ndú okpukpe a na-akpọ ndị Sadusii ekweghị ná mbilite nọnwụ. Jizọs baara ha mba site nikwu, sị: Unu ehiewo ụzọ, nihi na unu amaghị Akwụkwọ Nsọ, unu amaghịkwa ike nke Chineke. Matiu 22:29 Ee, Akwụkwọ Nsọ na-ekpughe na Jehova nwere ike mweghachi dị otú ahụ. Nụzọ dị aṅaa?18Were anya nke uche lee ihe mere noge Ịlaịja. Otu nwanyị di ya nwụrụ ku ị otu nwa ọ mụrụ nke na-adịghịzi emegharị ahụ. Nwa okoro ahụ anwụọla. Ọ ghaghị ijuwo Ịlaịja onye amụma anya, bụ onye biwororị dị ka ọbịa nụlọ nwanyị a di ya nwụrụ ruo oge ụfọdụ. Tupu mgbe ahụ, o nyere aka mee ka agụụ ghara ịgụgbu nwata a. Ọ pụrụ ịbụ na Ịlaịja abịala nwee ịhụya buru ibu nebe obere nwa ahụ nọ. Obi gbawara nnọọ nne ya. Nwa okoro a bụ ị onye dị ndụ o ji na-echeta di ya nwụrụ anwụ. Ọ pụrụ ịbụ na ọ nọwo na-atụ anya na nwa ya nwoke ga-elekọta ya mgbe ya mere agadi. Nịbụ onye isi na-agba ghara ghara, nwanyị ahụ di ya nwụrụ chewara na a na-ata ya ahụhụ nihi mmehie ụfọdụ o mere noge gara aga. Ịlaịja agbachilighị nkịtị nọrọ na-ele ọdachi a ka o si otú ahụ na-ajọwanye njọ. O ji nwayọọ kuru ozu nwa ahụ nebe nne ya ku ya nobi ya, kuru ya rịgoo nọnụ ụlọ nke ya, ma rịọ Jehova Chineke ka o weghachite mkpụrụ obi, ma ọ bụ ndụ, nwata ahụ.1 Ndị Eze 17:8-21.19, 20. a Olee otú Ebreham si gosi na ya nwere okwukwe nike mweghachi ihe nke Jehova, gịnịkwa mere o ji nwee okwukwe dị otú ahụ? b Olee otú Jehova si kwụghachi okwukwe Ịlaịja ụgwọ?19Ịlaịja abụghị onye mbụ kwenyere ná mbilite nọnwụ. Ọtụtụ narị afọ tupu mgbe ahụ, Ebreham kwenyere na Jehova nwere ike mweghachi dị otú ahụo nwekwara ezi ihe mere o ji kwere.Mgbe Ebreham dị 100 afọ, Sera adịkwa afọ 90, Jehova weghachiri ikike ha nwụworo anwụ nke ịmụ nwa, mee ka Sera nwee ike ịmụ nwa nwoke nụzọ ọrụ ebube. Jenesis 17:17;21:2, 3 Ka oge na-aga, mgbe nwatakịrị nwoke ahụ toruru ogo mmadụ, Jehova gwara Ebreham ka o jiri nwa ya nwoke chụọ àjà. Ebreham gosipụtara okwukwe, na-ewere ya na Jehova pụrụ ime ka Aịzik ọ hụrụ nanya dịghachi ndụ. Ndị Hibru 11:17-19 Okwukwe siri ike dị otú ahụ pụrụ ịbụ ihe mere Ebreham, tupu ya arịgoro nelu ugwu ahụ ịga jiri nwa ya nwoke chụọ àjà, ji mesie ndị ohu ya obi ike na ya na Aịzik ga-eso lọghachi.Jenesis 22:5.Lee, nwa gị na-adị ndụ!20Jehova zọpụtara Aịzik, ya mere mbilite nọnwụ adịghị mkpa noge ahụ. Otú ọ dị, nihe banyere Ịlaịja, nwa nwanyị ahụ di ya nwụrụ anwụọla anwụọma o tebeghị aka. Jehova kwụghachiri okwukwe onye amụma ahụ ụgwọ site nịkpọlite nwa ahụ nọnwụ! Ịlaịja wee kpọrọ nwatakịrị nwoke ahụ kpọnye nne ya, ma kwuo okwu ndị a a na-apụghị ichefu echefu: Lee, nwa gị na-adị ndụ!1 Ndị Eze 17:22-24.21, 22. a Gịnị bụ nzube nke mbilite nọnwụ ndị e dekọrọ nAkwụkwọ Nsọ? b Nime Paradaịs, ruo nókè hà aṅaa ka ọ ga-akpọliteru ndị mmadụ nọnwụ, ònyekwa ga-eme ya?21Otú a ka anyị si hụ, na nke mbụ ya nihe ndekọ Bible, ebe Jehova ji ike ya weghachi ndụ mmadụ. Mgbe e mesịrị, Jehova nyekwara Ịlaịsha, Jizọs, Pọl, na Pita ike ime ka ndị nwụrụ anwụ dịghachi ndụ. Otú ọ dị, ndị ahụ a kpọlitere nọnwụ mesịrị nwụọ ọzọ. Nagbanyeghị nke ahụ, ihe ndekọ Bible ndị dị otú ahụ na-eme ka anyị hụperetụ nụzọ dị ebube ihe ndị na-abịa nọdịnihu.22Nime Paradaịs, Jizọs ga-arụzu ọrụ ya dị ka mbilite nọnwụ na ndụ. Jọn 11:25 Ọ ga-akpọlite ọtụtụ nde mmadụ nọnwụ, nye ha ohere ịdị ndụ ebighị ebi nime Paradaịs nelu ala. Jọn 5:28, 29 Cheedị echiche banyere njikọghachi a ga-enwe mgbe ndị ikwu na ibe a hụrụ nanya, bụ ndị ọnwụ kewara ruo ogologo oge, na-amakụ ibe ha, na-enwe nnọọ oké ọṅụ! Ihe nile a kpọrọ mmadụ ga-eto Jehova maka ike mweghachi ihe ya.23. Olee ngosipụta kachasịnụ nime ngosipụta nile nke ike Jehova, oleekwa otú nke a si eme ka olileanya anyị maka ọdịnihu bụrụ ihe e ji naka?23Jehova enyewo mmesi obi ike bụ ịgba na olileanya dị otú ahụ bụ ihe e ji naka. Ná ngosipụta kachasịnụ nke ike ya, ọ kpọlitere Ọkpara ya, bụ Jizọs, nọnwụ, dị ka mmụọ e kere eke dị ike, mee ka ọ bụrụ onye na-esote Ya onwe ya. Jizọs ahụ e si nọnwụ kpọlite mere ka ọtụtụ narị mmadụ hụ ya anya. 1 Ndị Kọrint 15:5, 6 Ọbụna nye ndị na-arụ ụka, ihe àmà dị otú ahụ ezuola. Jehova nwere ike ime ka a dịghachi ndụ.24. Nihi gịnị ka anyị pụrụ iji nwee obi ike na Jehova ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ nọnwụ, oleekwa olileanya onye ọ bụla nime anyị ga-eji kpọrọ ihe?24Ọ bụghị ị na Jehova nwere ike ime ka ndị nwụrụ anwụ dịghachi ndụ kama o nwekwara ọchịchọ ime otú ahụ. E ji ike mmụọ nsọ kpalie nwoke ahụ kwesịrị ntụkwasị obi bụ Job ikwu naọ na-agụJehovaagụụnezie ime ka ndị nwụrụ anwụ dịghachi ndụ. Job 14:15 Á dịghị eme ka ị bịaruo Chineke anyị nso, bụ onye nwere oké mmasị iji ike mweghachi ihe ya mee ihe nụzọ ịhụya dị otú ahụ? Otú ọ dị, cheta na mbilite nọnwụ bụ ị otu akụkụ nke ọrụ mweghachi dị ukwuu Jehova ga-arụ nọdịnihu. Ka ị na-anọgide na-abịarukwu ya nso, jiri olileanya ahụ dị oké ọnụ ahịa na-akpọrọ ihe mgbe nile nke bụ na ị pụrụ ịnọ ebe ahụ ma hụ mgbe Jehova ga na-eme ihe nile ka ha dị ọhụrụ.Mkpughe 21:5.9 Kraịst Ike nke Chineke1-3. a Ahụmahụ dị aṅaa na-emenye ụjọ ka ndị na-eso ụzọ Jizọs nwere nOké Osimiri Galili, gịnịkwa ka Jizọs mere? b Nihi gịnị ka e ji kpọọ Jizọs nụzọ ziri ezi, Kraịst ike nke Chineke?OKÉ ụjọ tụrụ ndị na-eso ụzọ ya. Ha ji ụgbọ mmiri na-agafe Oké Osimiri Galili mgbe oké ifufe fekwasịrị ha na mberede. Ihe ịrụ ụka adịghị ya na ha ahụla oké ifufe nọdọ mmiri a na mbụe kwuwerị, ụfọdụ nime ndị ikom ahụ bụ aka ochie nịkụ azụ.Matiu 4:18, 19 Ma nke a bụ ajọ oké ifufe, o mekwara ozugbo ka e nwee oké ebili mmiri noké osimiri ahụ. Ndị ikom ahụ gbalịsiri ike ịnọgide na-achịkwa ụgbọ ha, ma oké ifufe ahụ karịrị ha ike. Ebili mmiri nọ na-etikwasị ụgbọ ahụ nke na mmiri malitere ịbanye nime ya. Nagbanyeghị oké mkpọtụ ahụ, Jizọs nọ noké ụra nazụ ụgbọ ahụ nihi na ike gwụrụ ya nnọọ mgbe ọ kụzisịịrị ìgwè mmadụ ihe nụbọchị ahụ. Nịbụ ndị ụjọ ji maka ndụ ha, ndị na-eso ụzọ ya kpọtere ya, na-arịọ ya, sị: Onyenwe anyị, zọpụta anyị, anyị na-aga ịla niyi!Mak 4:35-38;Matiu 8:23-25.2Jizọs atụghị egwu. O ji obi ike zuru ezu baara ifufe na oké osimiri ahụ mba, sị: Shịị! Daa jụụ! Ngwa ngwa, ifufe na oké osimiri ahụ rubere isioké ifufe ahụ kwụsịrị, ebili mmiri ahụ dajụrụ, ebe nile wee daa jụụ. Oké egwu jideziri ndị na-eso ụzọ ya. Ònye nezie ka onye a bụ? ka ha takwụnyeere ibe ha. Nezie, olee ụdị mmadụ pụrụ ịbara ifufe na oké osimiri mba dị ka à ga-asị na ọ na-agbazi nwa dị isi ike olu?Mak 4:39-41;Matiu 8:26, 27.3Ma Jizọs abụghị mmadụ nkịtị. E gosipụtara ike Jehova nebe ọ nọ nakwa site naka ya nụzọ ndị pụrụ nnọọ iche. Pọl onyeozi e nyere ike mmụọ nsọ nwere ike izo aka nebe ọ nọ nụzọ ziri ezi dị ka Kraịst ike nke Chineke. 1 Ndị Kọrint 1:24 Nụzọ dịgasị aṅaa ka e si gosipụta ike Chineke nebe Jizọs nọ? Mmetụta dịkwa aṅaa ka otú Jizọs si eji ike eme ihe pụrụ inwe ná ndụ anyị?Ike nke Ọkpara Chineke Mụrụ Nanị Ya4, 5. a Ike na ikike dị aṅaa ka Jehova nyefere Ọkpara ọ mụrụ ị ya? b Olee otú e si kwadebe Ọkpara a imezu nzube Nna ya ji kee ihe?4Tụlee ike Jizọs nwere noge ndụ ya tupu ọ ghọọ mmadụ. Jehova gosipụtara ike ebighị ebi ya mgbe o kere Ọkpara ọ mụrụ ị ya, bụ onye a bịara mara dị ka Jizọs Kraịst. Ndị Rom 1:20;Ndị Kọlọsi 1:15 Mgbe e mesịrị, Jehova nyefere Ọkpara a ike na ikike dị ukwuu, wee nye ya ọrụ imezu nzube mere O ji kee ihe. Banyere Ọkpara ahụ, Bible na-ekwu, sị: Ihe nile sitere naka ya dịrị, ma ọ bụghịkwa site naka ya ọ dịghị ọbụna otu ihe e mere ka ọ dịrị.Jọn 1:3.5Ọ pụrụ isiri anyị ike ịghọta otú ọrụ ahụ bururu nibu. Cheedị echiche ụdị ike a chọrọ iji kee ọtụtụ nde ndị mmụọ ozi dị ike, mbara ígwé na ọtụtụ ijeri ụyọkọ kpakpando ndị dị na ya, na ụwa na ọtụtụ ihe ndị dị ndụ dị na ya. Iji rụzuo ọrụ ndị ahụ, e nyere Ọkpara Jehova mụrụ ị ya ike kasị ike nile neluigwe na alammụọ nsọ Chineke. Ọkpara a nwere obi ụtọ dị ukwuu nịbụ Onye Ọkà, onye Jehova ji mee ihe nike ihe nile ọzọ.Ilu 8:22-31.6. Mgbe ọnwụ ya nụwa na mbilite nọnwụ ya gasịrị, olee ike na ikike e nyere Jizọs?6Ọkpara ahụ a mụrụ ị ya ọ pụrụ inweta ọbụna ike na ikike ka ukwuu? Mgbe ọnwụ Jizọs nụwa na mbilite nọnwụ ya gasịrị, o kwuru, sị: E nyewo m ikike nile neluigwe na nelu ụwa. Matiu 28:18 Ee, e nyewo Jizọs ikike ka o jiri ike mee ihe neluigwe na ụwa. Dị ka Eze nke ndị eze na Onyenwenụ nke ndị nwenụ, e nyewo ya ikike ime kaọchịchị nile na ikike na ike nile ghara ịdị irèndị a na-ahụ anya na ndị a na-adịghị ahụ anyabụ ndị na-emegide Nna ya. Mkpughe 19:16;1 Ndị Kọrint 15:24-26 Chineke ahapụghị ihe ọ bụla nedoghị ya nokpuru Jizọsya bụ, ma e wezụga Jehova nonwe ya.Ndị Hibru 2:8;1 Ndị Kọrint 15:27.7. Nihi gịnị ka anyị pụrụ iji jide naka na ọ dịghị mgbe Jizọs ga-eji ike Jehova nyere ya mee ihe nụzọ na-ezighị ezi?7Ọ dị anyị mkpa ichegbuwe onwe anyị ma Jizọs ò nwere ike iji ike ya mee ihe nụzọ na-ezighị ezi? Ọ dịghị ma ọlị! Jizọs hụrụ Nna ya nanya nezie, ọ dịghịkwa mgbe ọ ga-eme ihe ọ bụla iji kpasuo ya iwe. Jọn 8:29;14:31 Jizọs maara nke ọma na Jehova adịtụghị eji ike ya kasịnụ eme ihe nụzọ na-ezighị ezi. Jizọs ejiriwo anya ya hụ na Jehova na-achọ ohere ndị ọ ga-eji gosi Onwe ya onye dị ike nakụkụ ndị obi ha zuru okè nebe Ọ nọ. 2 Ihe E Mere 16:9 Nezie, Jizọs hụrụ ihe a kpọrọ mmadụ nanya otú Nna ya si hụ ha nanya, nihi ya anyị pụrụ inwe ntụkwasị obi na Jizọs ga-eji ike ya na-eme ihe mgbe nile nụzọ dị mma. Jọn 13:1 A marawo Jizọs amara na nke a. Ka anyị tụlee ike o nwere mgbe ọ nọ nụwa na otú a kwaliri ya isi jiri ya mee ihe.Onye Dị Ike nOkwu8. Mgbe e tesịrị Jizọs mmanụ, gịnị ka e nyere ya ike ime, oleekwa otú o si jiri ike ya mee ihe?8Dị ka ihe àmà na-egosi, Jizọs arụghị ọrụ ebube ọ bụla mgbe ọ bụ nwa okoro na-etolite etolite na Nazaret. Ma nke ahụ gbanwere mgbe e mesịrị ya baptizim na 29 O.A., mgbe ọ dị ihe dị ka afọ 30. Luk 3:21-23 Bible na-agwa anyị, sị: Chineke ji mmụọ nsọ na ike tee ya mmanụ, o wee gazuo ala ahụ na-eme ihe ọma ma na-agwọ ndị nile Ekwensu na-emekpọ ọnụ. Ọrụ 10:38 Na-eme ihe ọmanke ahụ ọ dịghị egosi na Jizọs ji ike ya mee ihe nụzọ ziri ezi? Mgbe e tesịrị ya mmanụ, ọ ghọrọ onye amụma dị ike nọrụ na nokwu.Luk 24:19.9-11. a Nebee ka Jizọs nọ zie ihe ka ukwuu nozizi ya, ihe ịma aka dịkwa aṅaa chere ya ihu? b Gịnị mere ụzọ Jizọs si zie ihe ji ju ìgwè mmadụ ahụ anya?9Olee otú Jizọs si dị ike nokwu? O ziri ihe mgbe mgbe nèzí nkịtịnakụkụ ọdọ mmiri na nakụkụ ugwu nakwa nokporo ámá nakwa nọmà ahịa. Mak 6:53-56;Luk 5:1-3;13:26 Ndị na-ege ya ntị nwere ike ịgawara nnọọ onwe ha ma ọ bụrụ na ihe ọ na-ekwu amasịghị ha. Noge a na-enwebeghị akwụkwọ e biri ebi, ndị ji mmasị na-ege ntị aghaghị iburu ihe ndị ha nụrụ nọnụ ya nuche ha na nobi ha. Ya mere, ọ dị mkpa ka ihe Jizọs na-ezi bụrụ nke na-adọrọ nnọọ mmasị, nke a na-aghọta nke ọma, na nke dị mfe ncheta. Ma ihe ịma aka a abụghịrị Jizọs nsogbu. Dị ka ihe atụ, tụlee Ozizi Elu Ugwu ya.10Notu ụtụtụ ná mmalite afọ 31 O.A., ìgwè mmadụ gbakọtara nakụkụ otu ugwu nke dị nso nOké Osimiri Galili. Ụfọdụ si Judia na Jeruselem bịa, bụ ebe ndị dị 100 kilomita ruo kilomita 110 site nebe ahụ. Ndị ọzọ si nógbè dị nụsọ mmiri bụ Taịa na Saịdọn, ndị dị nebe ugwu, bịa. Ọtụtụ ndị ọrịa bịaruru Jizọs nso imetụ ya aka, ọ gwọkwara ha nile. Mgbe ọ na-adịghịzi ọbụna otu onye na-arịasi ọrịa ike fọrọ netiti ha, ọ malitere izi ha ihe. Luk 6:17-19 Mgbe o kwusịrị okwu ka oge ụfọdụ gasịrị, ihe ha nụrụ tụrụ ha nanya. Nihi gịnị?11Ọtụtụ afọ mgbe e mesịrị, otu onye nime ndị nụrụ ozizi ahụ dere, sị: Ụzọ o si ezi ihe juru ìgwè mmadụ ahụ anya; nihi na ọ nọ na-ezi ha ihe dị ka onye nwere ikike. Matiu 7:28, 29 Jizọs ji ikike ruru ha nahụ kwuo okwu. O kwuchiteere Chineke okwu ma jiri ikike nke Okwu Chineke kwado ozizi ya. Jọn 7:16 Ihe Jizọs kwuru doro anya, agbamume ya na-akwali mmadụ ime ihe, arụmụka ya enweghị mgbagha. Okwu ya gara kpọmkwem nihe a na-ekwu, ruokwa ndị na-ege ya ntị nobi. Ọ kụziiri ha ụzọ isi chọta obi ụtọ, ụzọ isi na-ekpe ekpere, otú e si achọ Alaeze Chineke, ụzọ isi mee atụmatụ maka ọdịnihu e ji naka. Matiu 5:37:27 Okwu ya kpaliri obi nke ndị agụụ eziokwu na ezi omume na-agụ. Ndị dị otúahụ dị njikere ịjụ onwe ha na ịgbahapụ ihe nile iji soro ya. Matiu 16:24;Luk 5:10, 11 Lee ihe akaebe nke a bụ banyere ike nke okwu Jizọs nwere!Onye Dị Ike nỌrụ12, 13. Nechiche dị aṅaa ka Jizọs dị ike nọrụ, oleekwa otú ọrụ ebube ya si dịgasịa iche iche?12Jizọs dịkwa ike nọrụ. Luk 24:19 Oziọma ndị ahụ na-akọ banyere ihe karịrị ọrụ ebube 30 a kpọrọ aha kpọmkwem ndị ọ rụrụo ji ike Jehova rụọ ha nile.Luk 5:17 Ọrụ ebube Jizọs nwere mmetụta ná ndụ nke ọtụtụ puku mmadụ. Nanị ọrụ ebube abụọinye ndị ikom 5,000, e mesịakwa ndị ikom 4,000, nri, ma e wezụga ndị inyom na ụmụntakịrịgụnyere ìgwè mmadụ ndị ngụkọta ọnụ ọgụgụ ha ruru ihe dị ka mmadụ 20,000 ma eleghị anya!Matiu 14:13-21;15:32-38.Ha hụrụ Jizọs ka ọ na-eje ije nelu oké osimiri13Ọrụ ebube Jizọs rụrụ dịgasị nnọọ iche iche. O nwere ikike nebe ndị mmụọ ọjọọ nọ, na-achụpụ ha nụzọ dị mfe. Luk 9:37-43 O nwere ike nebe ihe ndị a na-ahụ anya dị, o mere ka mmiri ghọọ mmanya. Jọn 2:1-11 Nụzọ juru ndị na-eso ụzọ ya anya, o jere ije nelu Oké Osimiri Galili nke oké ifufe na-efe na ya. Jọn 6:18, 19 O nwere ike nebe ọrịa dị, ọ gwọrọ nkwarụ dị iche iche, ọrịa na-adịghị ala ala, na ọrịa na-eyi ndụ egwu. Mak 3:1-5;Jọn 4:46-54 Ọ gwọrọ ọrịa ndị ahụ nụzọ dịgasị iche iche. Jizọs nọ nebe dị nnọọ anya gwọọ ụfọdụ ndị, ebe o metụrụ ndị ọzọ aka. Matiu 8:2, 3,5-13 A gwọrọ ụfọdụ ndị ozugbo, ndị ọzọ ji nwayọọ nwayọọ gbakee.Mak 8:22-25;Luk 8:43, 44.14. Nọnọdụ dịgasị aṅaa ka Jizọs gosipụtara na ya nwere ike iwepụ ọnwụ?14Nụzọ pụtara ìhè, Jizọs nwere ike iwepụ ọnwụ. Noge atọ e dekọrọ maka ha, ọ kpọlitere ndị nwụrụ anwụ nọnwụ, kpọrọ otu nwatakịrị nwanyị dị afọ 12 kpọnyeghachi ndị mụrụ ya,kpọnyeghachi otu nne bụ nwanyị di ya nwụrụ otu nwa nwoke ọ mụrụ ị ya, kpọnyeghachikwa ụmụnne nwanyị abụọ nwanne ha nwoke ha hụrụ nanya. Luk 7:11-15;8:49-56;Jọn 11:38-44 Ọ dịghị ọnọdụ taara ya akpụ gabiga ókè. Ọ kpọlitere nwatakịrị nwanyị ahụ dị afọ 12 nàkwà o dina nwụọ ntakịrị oge ka ọ nwụsịrị. Ọ kpọlitere nwa nwoke ahụ nke nwanyị di ya nwụrụ nihe e ji buru ya na-aga ili, ihe ịrụ ụka adịghịkwa ya na ọ bụ nụbọchị ahụ ọ nwụrụ. Ọ kpọlitekwara Lazarọs nili mgbe ọ gasịworo ụbọchị anọ ọ nwụrụ.Iji Ike Eme Ihe nỤzọ Achọghị Ọdịmma Onwe Onye Nanị, Nghọta, na Ichebara Ndị Ọzọ Echiche15, 16. Olee ihe àmà na-egosi na Jizọs ejighị ike ya mee ihe nụzọ ịchọ ọdịmma onwe ya ị?15Ị pụrụ ichetụ nechiche otú onye ọchịchị na-ezughị okè gaara esi jiri ike ahụ e nyere Jizọs mee ihe nụzọ na-ezighị ezi ma a sị na ọ bụ ya ka e nyere ya? Ma Jizọs emeghị mmehie. 1 Pita 2:22 O kweghị ka ịchọ ọdịmma onwe onye ị, oké ọchịchọ, na anyaukwu bụ ihe ndị na-akpali ụmụ mmadụ na-ezughị okè iji ike ha na-emegbu ndị ọzọ, merụọ ya.16Jizọs ji ike ya mee ihe nụzọ achọghị ọdịmma onwe ya ị, ọ dịghị mgbe o ji ya mee ihe maka uru nke onwe ya. Mgbe agụụ gụrụ ya, ọ jụrụ ime ka nkume ghọọrọ ya achịcha. Matiu 4:1-4 Ihe onwunwe ole na ole o nwere bụ ihe àmà na-egosi na o jighị ike ya mee ihe iji nweta ihe onwunwe. Matiu 8:20 E nwere ihe àmà ọzọ na-egosi na ọ bụghị ịchọ ọdịmma onwe onye kpaliri ya ịrụ ọrụ ndị dị ike ọ rụrụ. Mgbe ọ rụrụ ọrụ ebube, o furu ya ihe. Mgbe ọ gwọrọ ndị ọrịa, ike si nahụ ya pụọ. Ọ maara banyere ike a nke na-apụ ya nahụ, ọbụna mgbe ọ gwọrọ ị otu onye. Mak 5:25-34 Nagbanyeghị nke ahụ, o kwere kaìgwèmmadụ metụ ya aka, ọ gwọkwara ha. Luk 6:19 Lee mmụọ achọghị ọdịmma onwe onye ị nke ahụ bụ!17. Olee otú Jizọs si gosipụta na o ji nghọta mee ihe nụzọ o si jiri ike ya mee ihe?17Jizọs ji nghọta mee ihe nụzọ o si jiri ike ya mee ihe. Ọdịghị mgbe ọ bụla ọ rụrụ ọrụ dị ike ka e wee kiriwe ya ma ọ bụ iji mee ihe ngosi na-enweghị isi. Matiu 4:5-7 Ọ dịghị njikere ime ihe ịrịba ama ị iji mejuo ọchịchọ ịmata ihe nke Herọd, nke sitere ná nzube na-ezighị ezi. Luk 23:8, 9 Kama ime ka a mata na o nwere ike, ọtụtụ mgbe Jizọs na-agwa ndị ọ gwọrọ ka ha ghara ịkọrọ ya onye ọ bụla. Mak 5:43;7:36 Ọ chọghị ka ndị mmadụ kpebie onye ọ bụ dabere nakụkọ ndị e tinyere nnu na ose.Matiu 12:15-19.18-20. a Gịnị chịkwara ụzọ Jizọs si jiri ike ya mee ihe? b Olee ihe i chere banyere ụzọ Jizọs si gwọọ otu nwoke ntị chiri?18Nwoke a dị ike, bụ Jizọs, dị nnọọ iche ná ndị ọchịchị bụ ndị jiworo ike ha mee ihe nụzọ echebatụrụghị mkpa na nhụjuanya nke ndị ọzọ echiche. Ihe banyere ndị mmadụ na-emetụ Jizọs nahụ. Nanị anya ọ hụrụ ndị nọ ná mmekpa ahụ metụrụ ya nahụ nke ukwuu nke na a kwaliri ya ime ka ahụhụ ha na-ata kwụsị. Matiu 14:14 O chebaara mmetụta na mkpa ha echiche, nchegbu ọmịiko a nwekwara mmetụta notú o si jiri ike ya mee ihe. A na-achọta otu ihe atụ na-emetụ nahụ naMak 7:31-37.19Noge a, oké ìgwè mmadụ hụrụ Jizọs ma kpọtara ya ọtụtụ ndị ọrịa, ọ gwọkwara ha nile. Matiu 15:29, 30 Ma Jizọs họọrọ otu nwoke ma lebara ya anya nụzọ pụrụ iche. Ntị chiri nwoke ahụ, o nwekwara nsogbu ikwu okwu. O nwere ike ịbụ na Jizọs chọpụtara ahụ erughị ala ma ọ bụ ihere pụrụ iche nke nwoke a. Niji ezi uche mee ihe, Jizọs kpọpụrụ nwoke ahụ nakụkụpụọ nebe ìgwè mmadụ ahụ nọkpọrọ ya gaa nebe ị ha abụọ nọdụrụ. E mesịa, Jizọs ji aka gwa nwoke ahụ ihe ọ na-aga ime. O tinyere mkpịsị aka ya nime ntị abụọ nke nwoke ahụ, mgbe ọ gbụpụsịrị ọnụ mmiri, o bitụkwara ire ya aka.Mak 7:33 Jizọs leliziri anya neluigwe ma sụọ ude nke bụ arịrịọ. Ihe ndị ao mere ga-agwa nwoke ahụ, sị, Ihe m na-aga imere gị bụ site nike Chineke. Nikpeazụ, Jizọs sịrị: Meghee. Mak 7:34 Ozugbo ahụ, nwoke ahụ malitere ịnụ ihe, nweekwa ike ikwu okwu nke ọma.20Lee ka o si emetụ nahụ iche nechiche na ọbụna mgbe o ji ike ịgwọ ọrịa nke Chineke nyere ya na-agwọ ndị nọ nahụhụ, Jizọs gosiri nchebara echiche sitere nọmịiko maka mmetụta ha! Ọ bụghị ihe na-emesi obi ike ịmara na Jehova ewerewo Alaeze Mezaịa nyefee naka Onye Ọchịchị dị otú ahụ dị ọmịiko, nke na-echebakwara ndị ọzọ echiche?Mgbaàmà nke Ihe Ndị Gaje Ịbịa21, 22. a Gịnị ka ọrụ ebube ndị Jizọs rụrụ na-agba àmà ya? b Ebe ọ bụ na Jizọs pụrụ ịchịkwa ike ndị sitere nokike, gịnị ka anyị pụrụ ịtụ anya ya nokpuru ịchịisi Alaeze ya?21Ọrụ dị ike ndị Jizọs rụrụ nụwa bụ ị ihe atụ nke ngọzi ndị dị ebube ọbụna karị a ga-enweta noge ọchịchị ya. Nime ụwa ọhụrụ nke Chineke, Jizọs ga-arụkwa ọrụ ebube ọzọma ọ ga-abụ nọtụtụ zuru ụwa ọnụ! Tụlee ụfọdụ nime atụmanya na-akpali akpali ndị e nwere maka ọdịnihu.22Jizọs ga-eme ka njikọ nke ihe ndị dị ndụ nụwa na gburugburu ha nweghachi nkwekọrịta zuru okè. Cheta na o gosipụtara na ya pụrụ ịchịkwa ike ndị sitere nokike site nime ka oké ifufe dajụọ. Mgbe ahụ, nokpuru ịchịisi Alaeze Kraịst, ọ gaghị adị mkpa ka ihe a kpọrọ mmadụ na-atụ ụjọ ịbụ ndị oké ifufe, ala ọma jijiji, ugwu na-agbọpụta ọkụ, ma ọ bụ ọdachi ndị ọzọ na-emere onwe ha ga-emerụ ahụ. Ebe ọ bụ Jizọs bụ Onye Ọkà, onye Jehova ji kee ụwa na ihe nile dị ndụ dị nime ya, ọ ghọtara ihe ndị mejupụtara ụwa nke ọma. Ọ maara ụzọ isi jiri ihe ndị dị nime ya mee ihe nụzọ kwesịrị ekwesị. Nokpuru ịchịisi ya, a ga-agbanwe ụwa a dum ịghọ Paradaịs.Luk 23:43.23. Dị ka Eze, olee otú Jizọs ga-esi gboo mkpa nke ihe a kpọrọ mmadụ?23Gịnị banyere ihe ndị dị ihe a kpọrọ mmadụ mkpa? Ikike Jizọs nwere iji ntakịrị ihe oriri nyejuo ọtụtụ puku mmadụafọ na-emesi anyị obi ike na ịchịisi ya ga-eweta nnwere onwe pụọ nagụụ. Nezie, ụba ihe oriri, nke a ga-ekesa nụzọ ziri ezi, ga-eme ka agụụ kwụsị ruo mgbe ebighị ebi. Abụ Ọma 72:16 Ikike o nwere nebe ọrịa na nrịanrịa dị na-agwa anyị na a ga-agwọ ndị ọrịa, ndị ìsì, ndị ntị chiri, ndị nwere nkwarụ, na ndị ngwụrọkpam kpam nakwa nụzọ na-adịgide adịgide. Aịsaịa 33:24;35:5, 6 Ikike o nwere ịkpọlite ndị nwụrụ anwụ nọnwụ na-eme ka e jide naka na ịdị ike ya dị ka Eze eluigwe ga-agụnye ike o nwere ịkpọlite ọtụtụ nde ndị Nna ya chọrọ, nọnwụ.Jọn 5:28, 29.24. Ka anyị na-atụgharị uche nike Jizọs, gịnị ka anyị kwesịrị iburu nuche, nihi gịnịkwa?24Ka anyị na-atụgharị uche nike Jizọs, ka anyị buru nuche na Ọkpara a na-eṅomi Nna ya nụzọ zuru okè. Jọn 14:9 Otú Jizọs si jiri ike mee ihe na-eme ka anyị ghọta nke ọma otú Jehova si eji ike eme ihe. Dị ka ihe atụ, cheedị echiche otú Jizọs si gwọọ otu onye ekpenta nụzọ ọmịiko. Nịbụ onye ọmịiko kpaliri, Jizọs metụrụ nwoke ahụ aka ma kwuo, sị: Achọrọ m. Mak 1:40-42 Site nihe ndekọ ndị dị ka nke a, Jehova na-ekwu, dị ka a pụrụ isi kwuo ya, sị: Otú ahụ ka m si eji ike m eme ihe! Ọ bụ na a dịghị akpali gị ito Chineke anyị pụrụ ime ihe nile na inye ya ekele na ọ na-eji ike ya eme ihe nụzọ ịhụya dị otú ahụ?10 Ghọọnụ Ndị Na-eṅomi Chineke nỤzọ Unu Si Eji Ike Eme Ihe1. Nọnyà dị aṅaa zoro ezo ka ụmụ mmadụ na-ezughị okè na-adabakarị nnọọ ngwa ngwa?Ọ DỊGHỊ ike nke ọ na-adịghị ọnyà zoro ezo nke dị na ya. Okwu a onye na-ede uri na narị afọ nke 19 kwuru na-echetara anyị otu ihe ize ndụ zoro ezo: iji ike eme ihe nụzọ na-ezighị ezi. Nụzọ dị mwute, ụmụ mmadụ na-ezughị okè na-adabakarị nnọọ ngwa ngwa nọnyà a. Nezie, nakụkọ ihe mere eme nile, mmadụ enwewo ike nahụ mmadụ ibe ya imejọ ya. Eklisiastis 8:9 Iji ike eme ihe nụzọ enweghị ịhụya akpataworo ụmụ mmadụ oké nhụjuanya.2, 3. a Gịnị dị ịrịba ama banyere ụzọ Jehova si eji ike eme ihe? b Gịnị ka ike anyị nwere pụrụ ịgụnye, oleekwa otú anyị kwesịrị isi jiri ike nile dị otú ahụ na-eme ihe?2Otú ọ dị, ọ bụghị ihe kwesịrị ịrịba ama na Jehova Chineke, bụ onye nwere ike a na-akparaghị ókè,enweghị mgbeọ na-eji ike ahụ eme ihe nụzọ na-ezighị ezi? Dị ka anyị kwuru nisiakwụkwọ ndị bu ụzọ, ọ na-eji ike yama ọ bụ nke ike ihe, nke mbibi, nke nchebe, ma ọ bụ nke mweghachi iheeme ihe mgbe nile nụzọ kwekọrọ ná nzube ịhụya ya. Mgbe anyị tụgharịrị uche nụzọ o si eji ike ya eme ihe, a na-akpali anyị ịbịaru ya nso. Nke ahụ, naka nke ya, pụrụ ịkwali anyị ịghọ ndị na-eṅomi Chineke nụzọ anyị onwe anyị si eji ike eme ihe. Ndị Efesọs 5:1 Ma ụdị ike dị aṅaa ka anyị bụ ụmụ mmadụ na-adịghị ike nwere?3Cheta na e kere mmadụ nonyinyo na noyiyi Chineke. Jenesis 1:26, 27 Nihi ya, anyị onwe anyị kwa nwere ikema ọ dịghị ihe ọzọ, ike ụfọdụ. Ike anyị pụrụ ịgụnye ikike imezu ihe dị iche iche, ịrụ ọrụ; ịchịkwa ma ọ bụ inwe ikike nebe ndị ọzọ nọ; ikike inwe mmetụta nahụ ndị ọzọ, karịsịa ndị hụrụ anyị nanya; ike ọkpụkpụ aka ume; ma ọ bụ ihe onwunwe. Banyere Jehova, ọbụ abụ ahụ kwuru, sị: Nebe Ị nọ ka isi iyi ndụ dị.Abụ Ọma 36:9 Nihi ya, nụzọ pụtara ìhè ma ọ bụ nụzọ na-apụtachaghị ìhè, ọ bụ naka Chineke ka ike ọ bụla ziri ezi ọ pụrụ ịbụ na anyị nwere sitere. Nihi ya, anyị kwesịrị iji ya na-eme ihe nụzọ na-amasị ya. Olee otú anyị pụrụ isi mee nke ahụ?Ịhụya Bụ Isi Ihe Dị Mkpa4, 5. a Gịnị bụ isi ihe dị mkpa iji jiri ike na-eme ihe nụzọ ziri ezi, oleekwa otú ihe nlereanya nke Chineke nonwe ya si egosi nke a? b Olee otú ịhụya ga-esi nyere anyị aka iji ike anyị na-eme ihe nụzọ ziri ezi?4Isi ihe dị mkpa iji jiri ike na-eme ihe nụzọ ziri ezi bụ ịhụya. Ọ bụ na ihe nlereanya nke Chineke nonwe ya adịghị egosipụta nke a? Cheta ntụle a tụlere àgwà anọ bụ isi nke Chinekeike, ikpe ziri ezi, amamihe, na ịhụyanIsi nke 1. Nime àgwà anọ ahụ, olee nke kasị pụta ìhè? Ịhụya. Chineke bụ ịhụya, ka1 Jọn 4:8na-ekwu. Ee, Jehova bụ ịhụya nonwe ya; ọ na-emetụta ihe nile ọ na-eme. Ya mere, ọ bụ ịhụya na-akpali ya mgbe ọ bụla ọ na-egosipụta ike ya, nikpeazụkwa, ọ na-abụ maka ọdịmma nke ndị hụrụ ya nanya.5Ịhụya ga-enyekwara anyị aka iji ike anyị na-eme ihe nụzọ ziri ezi. E kwuwerị, Bible na-agwa anyị na ịhụya nwere obiọma nakwa na ọ dịghị achọ ọdịmma nke ya. 1 Ndị Kọrint 13:4, 5 Nihi ya, ịhụya agaghị ekwe ka anyị mesoo ndị anyị nwere ikike ụfọdụ nebe ha nọ ihe nobi ọjọọ. Kama nke ahụ, anyị ga na-emeso ndị ọzọ ihe nụzọ nkwanye ùgwù ma na-ebute mkpa ha na mmetụta ha ụzọ tupu nke anyị.Ndị Filipaị 2:3, 4.6, 7. a Gịnị bụ egwu Chineke, nihi gịnịkwa ka àgwà a ga-eji nyere anyị aka izere iji ike eme ihe nụzọ na-ezighị ezi? b Nye ihe atụ nke njikọ dị netiti ịtụ egwu imejọ Chineke na ịhụ Chineke nanya.6E nwere àgwà ọzọ ya na ịhụya na-agakọ bụ nke pụrụ inyere anyị aka izere iji ike na-eme ihe nụzọ na-ezighị ezi: egwu Chineke. Olee uru àgwà a bara? Egwu Jehova ka mmadụ ji esi nihe ọjọọ wezụga onwe ya, kaIlu 16:6na-ekwu. Nezie, iji ike eme ihe nụzọ na-ezighị ezi so nụzọ ọjọọ ndị anyị kwesịrị isi na ha wezụga onwe anyị. Egwu Chineke ga-egbochianyị imeso ndị anyị nwere ikike nebe ha nọ ihe nụzọ na-ezighị ezi. Nihi gịnị? Otu ihe bụ na anyị maara na anyị ga-aza Chineke ajụjụ banyere otú anyị si emeso ndị dị otú ahụ. Nehemaịa 5:1-7,15 Ma egwu Chineke na-agụnye ihe karịrị nke ahụ. Okwu ndị e ji mee ihe maka egwu nasụsụ ndị mbụ e ji dee Bible na-ezokarị aka ninwe egwu na nsọpụrụ miri emi na ụjọ maka Chineke. Nụzọ dị otú a, Bible na-ejikọta egwu na ịhụ Chineke nanya. Deuterọnọmi 10:12, 13 Ụjọ nsọpụrụ a na-agụnye egwu kwesịrị ekwesị maka imejọ Chinekeọ bụghị nnọọ nihi na anyị na-atụ egwu ihe ndị ga-esi na ya pụta kama nihi na anyị hụrụ ya nanya nezie.7Iji maa atụ: Cheedị echiche banyere mmekọrịta dị mma nke dị netiti obere nwa na nna ya. Nwatakịrị ahụ chọpụtara mmasị ịhụya nke na-ekpo ọkụ nna ya nwere nebe ọ nọ. Ma nwa ahụ makwaara ihe nna ya chọrọ ya naka, ọ makwaara na nna ya ga-enye ya ntaramahụhụ ma ọ bụrụ na ọ kpaa àgwà ọjọọ. Nwatakịrị ahụ adịghị atụ nna ya egwu na-ekwesịghị ekwesị. Kama nke ahụ, ọ hụrụ nna ya nanya nke ukwuu. Ọ na-atọ nwata ahụ ụtọ ime ihe ga-amasị nna ya. Otú ahụ ka ọ dị negwu Chineke. Nihi na anyị hụrụ Jehova, bụ Nna anyị nke eluigwe, nanya, anyị na-atụ egwu ime ihe ọ bụla ga-ewute Ya nobi. Jenesis 6:6 Kama nke ahụ, ọ na-agụsi anyị agụụ ike ime ka obi ya ṅụrịa. Ilu 27:11 Ọ bụ ya mere anyị kwesịrị iji jiri ike anyị na-eme ihe nụzọ ziri ezi. Ka anyị nyobakwuo anya notú anyị pụrụ isi mee nke a.Nime Ezinụlọ8. a Ikike dị aṅaa ka ndị bụ di nwere nezinụlọ, oleekwa otú ha ga-esi jiri ya na-eme ihe? b Olee otú di pụrụ isi gosipụta na ọ na-asọpụrụ nwunye ya?8Nke mbụ, tụlee nime ezinụlọ.Ndị Efesọs 5:23na-ekwu, sị: Di bụ isi nke nwunye ya. Olee otú di kwesịrị isi jiri ikike a Chineke nyere ya na-eme ihe? Bible na-agwa ndị bụ di ka ha soro nwunye ha na-ebi dị ka ihe ọmụma si dị, na-ekenye ha nsọpụrụ dị ka ihe ka bụrụ nke na-esighị ike. 1 Pita 3:7 Mkpọaha Grik a sụgharịrị ịbụ nsọpụrụ pụtara ọnụ ahịaihe, uru ihe bara, . . . nkwanye ùgwù. A na-asụgharị ụdị ụfọdụ nke okwu a ịbụ onyinye na ihe dị oké ọnụ ahịa. Ọrụ 28:10;1 Pita 2:7 Di nke na-asọpụrụ nwunye ya enweghị mgbe ọ ga-eti ya ihe; ọ gaghịkwa eweda ya ala ma ọ bụ kparịa ya, mee ka ọ na-eche na ọ baghị uru. Kama nke ahụ, ọ na-aghọta uru ọ bara ma na-emeso ya ihe nụzọ nkwanye ùgwù. Ọ na-egosi site nokwu ọnụ ya na nomume yamgbe ị ha nọ na nihu ọhana ọ dị oké ọnụ ahịa nye ya. Ilu 31:28 Ọ bụghị ị na di dị otú ahụ ga-abụ onye nwunye ya hụrụ nanya ma na-akwanyere ùgwù kama, nke ka mkpa, ọ ga-enweta ihu ọma Chineke.Ndị di na nwunye na-eji ike ha eme ihe nụzọ ziri ezi site niji ịhụya na nkwanye ùgwù na-emesorịta onwe ha ihe9. a Ndị nwunye nwere ike dị aṅaa nezinụlọ? b Gịnị pụrụ inyere nwunye aka iji nkà ya na-eme ihe nịkwado di ya, gịnịkwa na-esi na ya apụta?9Ndị nwunye nwekwara ike ụfọdụ nezinụlọ. Bible na-akọ banyere ndị inyom na-atụ egwu Chineke bụ ndị, nenupụghị isi megide ịbụisi kwesịrị ekwesị, buru ụzọ mee ihe iji kpalie di ha ime ihe nụzọ dị mma ma ọ bụ nyere ha aka izere ime mkpebi na-ezighị ezi. Jenesis 21:9-12;27:4628:2 Nwunye pụrụ inwe uche dị nkọ karịa di ya, ma ọ bụkwanụ nwee nkà ndị ọzọ di ya na-enweghị. Nagbanyeghị nke ahụ, ọ ga-enwe nkwanye ùgwù miri emi maka di ya ma na-edo onwe ya nokpuru ya dị ka nokpuru Onyenwe anyị. Ndị Efesọs 5:22,33 Iburu nuche ime ihe na-atọ Chineke ụtọ pụrụ inyere nwunye aka iji nkà ya na-eme ihe iji na-akwado di ya kama ịdị na-ewetu ya ala ma ọ bụ na-anwa ịchị ya. Nwanyị dị otú ahụ nke maara ihe nezie na-akwado di ya nke ọma iji wulite ezinụlọ ha. Nụzọ dị otú a, ọ na-eme ka ya na Chineke nọgide na-adị nudo.Ilu 14:1.10. a Chineke enyewo ndị nne na nna ikike dị aṅaa? b Gịnị ka okwu bụ ọzụzụ pụtara, oleekwa otú e kwesịrị isi na-enye ya? Leekwa ihe odide ala ala peeji.10Ndị nne na nna nwekwara ikike Chineke nyere ha. Bible na-adụ ọdụ, sị: Ndị bụ nna, unu adịkwala na-eme ụmụ unu ihe iwe, kama nọgidenụ na-azụlite ha nọzụzụ na nduzi echiche nke Jehova. Ndị Efesọs 6:4 Na Bible, okwu ahụbụ ọzụzụ pụrụ ịpụta nzụlite, ntụziaka. Ọzụzụ dị ụmụaka mkpa; ha na-eme nke ọma mgbe e nyere ha ụkpụrụ nduzi ndị doro anya ma gwa ha kpọmkwem ihe ndị ha nwere ike ime na ndị ha na-agaghị eme. Bible na-ejikọta ọzụzụ ma ọ bụ ntụziaka dị otú ahụ, na ịhụya. Ilu 13:24 Nihi ya, e kwesịtụghị iji mkpanaka nke ịdọ aka ná ntị mee ihe nụzọ na-ezighị ezinụzọ mmetụta uche na nụzọ anụ ahụ.Ilu 22:15;29:15 Ọzụzụ nke sibigara ike ókè ma ọ bụ nke e ji aka ike na-enye nụzọ na-egositụghị ịhụya bụ iji ikike e nyere ndị nne na nna na-eme ihe nụzọ na-ezighị ezi, ọ pụkwara igbu mmụọ nwatakịrị. Ndị Kọlọsi 3:21 Naka nke ọzọ, ọzụzụ ziri ezi, bụ nke a na-enye nụzọ kwesịrị ekwesị na-eme ka ụmụaka ghọta na ndị mụrụ ha hụrụ ha nanya ma na-enwe nchegbu banyere ụdị mmadụ ha na-aghọ.11. Olee otú ụmụaka pụrụ isi jiri ike ha na-eme ihe nụzọ ziri ezi?11Gịnị banyere ụmụaka? Olee otú ha pụrụ isi jiri ike ha mee ihe nụzọ ziri ezi? Ịma mma ụmụ okorobịa ka ike ha bụ, kaIlu 20:29na-ekwu. Nezie, ọ dịghị ụzọ ka mma ndị ntorobịa ga-esi jiri ike ha na-eme ihe karịa iji ya na-ejere Onye Okike Ukwu anyị ozi. Eklisiastis 12:1 Ndị na-eto eto kwesịrị icheta na omume ha pụrụ imetụta ndị mụrụ ha. Ilu 23:24, 25 Mgbe ụmụaka na-erubere ndị mụrụ ha isi bụ ndị na-atụ egwu Chineke ma na-agbaso ụzọ ziri ezi, ha na-eme ka obi ndị mụrụ ha ṅụrịa. Ndị Efesọs 6:1 Àgwà dị otú ahụ na-amasị Onyenwe anyị.Ndị Kọlọsi 3:20.Nime Ọgbakọ12, 13. a Olee otú ndị okenye kwesịrị isi na-ele ikike ha nwere nọgbakọ anya? b Nye ihe atụ iji gosi ihe mere ndị okenye kwesịrị iji na-emeso ìgwè atụrụ ahụ ihe nụzọ dị nro.12Jehova emewo ka e nwee ndị nlekọta maka ịdị na-edu ndúnọgbakọ Ndị Kraịst. Ndị Hibru 13:17 Ndị ikom a ruru eru kwesịrị iji ikike Chineke nyere ha na-eme ihe iji na-enye aka ahụ dị mkpa na iji na-eme òkè nke ha maka ọdịmma nke ìgwè atụrụ ahụ. Ọnọdụ ndị okenye nọ na ya ò nyere ha ikike ime ndị kwere ekwe ibe ha ka ọ bụ ha bụ ndị nwe ha? Ọ dịghị ma ọlị! Ọ dị mkpa ka ndị okenye jiri ịdị umeala nobi na-ele ọrụ ha na-arụ nọgbakọ anya nụzọ kwesịrị ekwesị. 1 Pita 5:2, 3 Bible na-agwa ndị nlekọta, sị: Na-azụnụ ọgbakọ Chineke dị ka atụrụ, bụ nke o ji ọbara nke Ọkpara ya zụta. Ọrụ 20:28 Nke a bụ ezigbo ihe mere ha ga-eji na-emeso onye ọ bụla so nìgwè atụrụ ahụ ihe nụzọ dị nro.13Anyị pụrụ isi otú a maa atụ ya. Otu ezigbo enyi gị gwara gị ka i lekọtara ya otu ihe onwunwe ya dị oké ọnụ ahịa. Ị maara na enyi gị mefuru ego buru ibu maka ihe ahụ. Ọ bụ na ị gaghị eji ezi nlezianya lekọta ya ka ọ ghara imebi? Notu aka ahụ, Chineke enyewo ndị okenye ọrụ ilekọta ihe onwunwe dị oké ọnụ ahịa nezie: ọgbakọ ya, bụ nke e ji ndị nọ na ya tụnyere atụrụ. Jọn 21:16, 17 Jehova hụrụ atụrụ ya nanyanezie, ọ hụrụ ha nanya nke ukwuu nke na o ji ọbara dị oké ọnụ ahịa nke Ọkpara ọ mụrụ ị ya, bụ Jizọs Kraịst, zụta ha. Ọ dịghị ọnụ ahịa karịrị nke ahụ Jehova pụrụ ịkwụworị maka atụrụ ya. Ndị okenye dị obi umeala na-eburu nke ahụ nuche ma na-emeso atụrụ Jehova ihe nụzọ kwekọrọ na ya.Ike nke Ire14. Ụdị ike dị aṅaa ka ire nwere?14Ọnwụ na ndụ dị nike nke ire, ka Bible na-ekwu. Ilu 18:21,NW Nezie, ire pụrụ imebi ọtụtụ ihe. Ònye nime anyị ka okwu a na-echeghị echiche kwuo ma ọ bụ ọbụna okwu mkparị na-agbatụbeghị ka akpị? Ma, ire nwekwara ike nke imezi ihe. Ire ndị maara ihe bụ ihe na-agwọ mmadụ, kaIlu 12:18na-ekwu. Ee, okwu ọma ndị na-agba ume pụrụ ịdị ka ite ọgwụ nke na-ebelata ihe mgbu nobi. Tụlee ihe atụ ụfọdụ.15, 16. Nụzọ dịgasị aṅaa ka anyị pụrụ isi jiri ire anyị na-agba ndị ọzọ ume?15Na-agụgụnụ mkpụrụ obi ndị dara mbà, ka1 NdịTesalonaịka 5:14na-agba ume ya. Ee, ọbụna ndị ohu Jehova na-ekwesị ntụkwasị obi pụrụ inwe ịda mbà nobi mgbe ụfọdụ. Olee otú anyị pụrụ isi nyere ndị dị otú ahụ aka? Gwa ha ezigbo okwu ịja mma, nke kpọrọ okwu aha iji nyere ha aka ịhụ uru ha onwe ha bara nanya Jehova. Soro ha tụlee okwu ndị nwere mmetụta dị ike dị nime Bible bụ ndị na-egosi na Jehova na-eche banyere ma nwee ịhụya nezie nebe ndị obi ha tiwara etiwa na ndị a zọpịaworo nime mmụọ ha nọ. Abụ Ọma 34:18 Mgbe anyị ji ike nke ire anyị na-agụgụ ndị ọzọ, anyị na-egosi na anyị na-eṅomi Chineke anyị nke nwere ọmịiko, bụ onye na-akasi ndị dara mbà nobi obi.2 Ndị Kọrint 7:6,New American Standard Bible.16Anyị pụkwara iji ike nke ire anyị nye ndị ọzọ agbamume dị ha oké mkpa. Ọ dị onye kwere ekwe ibe anyị nke onye ọ hụrụ nanya nwụnahurụ? Okwu ọmịiko ndị na-egosi na ihe banyere ya na-emetụ anyị nobi nakwa na anyị na-eche banyere ya pụrụ ịkasi onye na-eru újú obi. Nwanna nwoke ma ọ bụ nwanna nwanyị meworo agadi ọ na-eche na ya adịghịzi mkpa? Okwu e ji ezi uche kwuo pụrụ imesighachi ndị agadi obi ikena e ji ha kpọrọ ihe nakwa na a hụrụ ha nanya. Ò nwere onye na-arịa ọrịa na-adịghị ala ala? Okwu dị nrò ndị a gwara ya site na fon ma ọ bụ ihu na ihu pụrụ inye aka nke ukwuu niwulite mmụọ nke onye na-arịa ọrịa. Lee ka obi na-aghaghị isi dị Onye Okike anyị ụtọ mgbe anyị ji ikike ikwu okwu na-eme ihe nikwu ihe ndị dị mma maka iwuli elu!Ndị Efesọs 4:29.Izisa ozi ọma ahụụzọ magburu onwe ya nke isi jiri ike anyị na-eme ihe17. Nụzọ dị aṅaa dị mkpa ka anyị pụrụ isi jiri ire anyị mee ihe nụzọ ga-abara ndị ọzọ uru, nihi gịnịkwa ka anyị kwesịrị iji mee otú ahụ?17Ọ dịghị ụzọ ọzọ ka mkpa anyị ga-esi jiri ike nke ire na-eme ihe karịa nisoro ndị ọzọ na-ekerịta ozi ọma nke Alaeze Chineke. Egbochila ezi ihe ná ndị ọ dịịrị, mgbe ọ dịịrị ike aka gị ime ya, kaIlu 3:27na-ekwu. Anyị ji ndị ọzọ ụgwọ isoro ha na-ekerịta ozi ọma ahụ na-azọpụta ndụ. Ọ gaghị abụ ihe ziri ezi ijichi ozi ahụ dị ngwa nke Jehova jiworo obiọma nye anyị.1 Ndị Kọrint 9:16,22 Ma ruo nókè ha aṅaa ka Jehova na-atụ anya ka anyị kere òkè nọrụ a?Iji Ike Anyị Dum Na-ejere Jehova Ozi18. Gịnị ka Jehova na-atụ anya ya naka anyị?18Ịhụya anyị nwere nebe Jehova nọ na-akwali anyị ikere òkè zuru ezu nozi Ndị Kraịst. Gịnị ka Jehova na-atụ anya ya naka anyị nakụkụ a? Ọ bụ ihe anyị nile, nagbanyeghị ọnọdụ anyị ná ndụ, pụrụ inye: Ihe ọ bụla unu na-eme, jirinụ mkpụrụ obi dum na-arụ ya dị ka ọ bụ nye Jehova, ọ bụghịkwa nye ndị mmadụ. Ndị Kọlọsi 3:23 Mgbe ọ na-ekwupụta ihe kasịnụ e nyere niwu, Jizọs sịrị: Ị ghaghịkwa iji obi gị dum, jirikwa mkpụrụ obi gị dum, jirikwa uche gị dum, jirikwa ike gị dum hụ Jehova bụ Chineke gị nanya. Mak 12:30 Ee, Jehova na-atụ anya ka onye ọ bụla nime anyị jiri mkpụrụ obi ya dum hụ ya nanya ma jeere ya ozi.19, 20. a Ebe ọ bụ na mkpụrụ obi gụnyere obi, uche, na ike, nihi gịnị ka e ji kpọtụ ihe ndị ọzọ a aha naMak 12:30? b Gịnị ka iji mkpụrụ obi dum na-ejere Jehova ozi pụtara?19Gịnị ka iji mkpụrụ obi dum na-ejere Chineke ozi pụtara? Mkpụrụ obi na-ezo aka ná mmadụ nozuzu ya, gụnyere ikike anụ ahụ na nke uche ya dum. Ebe ọ bụ na mkpụrụ obi gụnyere obi, uche, na ike, gịnị mere e ji kpọtụ ihe ndị a aha naMak 12:30? Tụlee otu ihe atụ. Noge Bible, mmadụ pụrụ irenye onwe ya mkpụrụ obi ya nịbụ ohu. Ma, ohu ahụ nwere ike ọ gaghị eji obi ya dum jeere nna ya ukwu ozi; o nwere ike ọ gaghị eji ike ya nile ma ọ bụ ikike uche ya nile na-akwalite ihe ndị metụtara nna ya ukwu. Ndị Kọlọsi 3:22 Nihi ya, o doro anya na Jizọs kpọtụrụ ikike ndị ọzọ a aha iji mesie ya ike na anyị aghaghị iji ihe nile anyị nwere jeere Chineke ozi. Iji mkpụrụ obi dum na-ejere Chineke ozi pụtara inye onwe anyị, iji ike na ume anyị na-ejere ya ozi ruo nókè kasịnụ o kwere mee.20Iji mkpụrụ obi dum na-eje ozi ọ pụtara na anyị nile aghaghị itinye oge na ume há nhata nozi ahụ? Nke ahụ agaghị ekwe omume, nihi na ọnọdụ na ikike mmadụ nile abụghị otu. Dị ka ihe atụ, onye na-eto eto nke nwere ezi ahụ ike na ikeọkpụkpụ aka pụrụ itinye oge dị ukwuu nime nkwusa karịa otú onye ime agadi meworo ka ike gwụ pụrụ itinye. Onye na-alụbeghị di ma ọ bụ nwunye nke na-enweghị ibu ọrụ ezinụlọ nwere ike ime ihe karịa otú onye nwere ezinụlọ ọ na-elekọta ga-enwe ike ime. Ọ bụrụ na anyị nwere ike ma nọrọ nọnọdụ nke ga-eme ka anyị nwee ike ime ihe dị ukwuu nozi ahụ, lee ekele anyị kwesịrị inwe! Nezie, anyị ekwesịghị inwe mmụọ nkatọ ma ọlị, jiri onwe anyị na-atụnyere ndị ọzọ ma a bịa na nke a. Ndị Rom 14:10-12 Kama nke ahụ, anyị kwesịrị iji ike anyị na-agba ndị ọzọ ume.21. Olee ụzọ kasị mma na nke kasị mkpa isi jiri ike anyị na-eme ihe?21Jehova esetịpụwo ihe nlereanya zuru okè niji ike ya eme ihe nụzọ ziri ezi. Anyị kwesịrị iṅomi ya ruo nókè anyị nwere ike dị ka ụmụ mmadụ na-ezughị okè. Anyị pụrụ iji ike anyị mee ihe nụzọ ziri ezi site nimeso ndị anyị nwetụrụ ikike nebe ha nọ ihe nuzọ nkwanye ùgwù. Ọzọkwa, anyị kwesịrị iji mkpụrụ obi anyị dum na-arụ ọrụ nkwusa ahụ na-azọpụta ndụ nke Jehova nyeworo anyị ịrụ. Ndị Rom 10:13, 14 Cheta, Jehova na-enwe obi ụtọ mgbe ị na-enye, ya bụ, mkpụrụ obi gị, na-enye ihe nile ị pụrụ inye. Ọ bụ na obi gị adịghị akpali gị ịchọ ime ihe nile i nwere ike ime nijere Chineke dị otú ahụ ozi, bụ onye nwere nghọta ma na-ahụ nanya? Ọ dịghị ụzọ ka mma ma ọ bụ nke ka mkpa isi jiri ike gị na-eme ihe.Nkebi nke 2Onye Na-ahụ Ikpe Ziri Ezi nAnyaIkpe na-ezighị ezi juru ebe nile nime ụwa nke taa, a na-atakwa Chineke ụta dị ukwuu nụzọ na-ezighị ezi maka ya. Ma, Bible na-akụzi otu eziokwu nke na-akasi obina Jehova na-ahụ ikpe ziri ezi nanya. Abụ Ọma 37:28 Ná nkebi a anyị ga-amụta otú o siworo gosipụta na okwu ndị ahụ bụ eziokwu, na-eme ka ihe nile a kpọrọ mmadụ nwee olileanya.11 Ụzọ Ya Nile Bụ Ikpe Ziri Ezi1, 2. a Ajọ ikpe na-ezighị ezi dị aṅaa ka e kpere Josef? b Olee otú Jehova si dozie ikpe ahụ na-ezighị ezi?Ọ BỤ nnọọ ikpe na-ezighị ezi. Ọ dịghị ihe ọjọọ nwa okorobịa ahụ mara mma mere, nagbanyeghị nke ahụ a tụbara ya nụlọ mkpọrọ dị nokpuru ala, bo ya ebubo ụgha na ọ nwara idina mmadụ nike. Ma nke a abụghị nke mbụ e kpere ya ikpe na-ezighị ezi. Ọtụtụ afọ tupu mgbe ahụ, mgbe nwa okorobịa a bụ Josef dị afọ 17, ụmụnne ya, bụ ndị ọ fọrọ nke nta ka ha gbuo ya, raara ya nye. Noge ahụ, ha renyere ya nịbụ ohu nala ọzọ. Nebe ahụ, ọ jụrụ mgbalị nwunye nna ya ukwu na-eme ka ya na ya nwee mmekọahụ. Nwanyị ahụ ọ jụrụ iso nwee mmekọahụ kpara nkata ma bo ya ebubo ụgha, ọ bụkwa otú ahụ ka o si banye nụlọ mkpọrọ. Nụzọ dị mwute, o yiri ka ọ dịghị onye ga-arịọchitere Josef arịrịọ.Josef tara ahụhụ nụzọ na-ezighị ezi nolulu ụlọ mkpọrọ2Otú ọ dị, Chineke bụ onye na-ahụ ezi omume na ezi ikpe nanya nọ na-ele ihe na-emenụ. Abụ Ọma 33:5 Jehova mere ihe iji dozie ikpe ahụ na-ezighị ezi, gbanwegharịa ihe, nke mere na e mesịrị tọhapụ Josef. Tụkwasị na nke ahụ, e mesịrị mee ka Josefnwoke a tụkpuburu nolulu ụlọ mkpọrọnọrọ nọkwá dị nnọọ elu, na nke oké nsọpụrụ dị na ya. Jenesis 40:15;41:41-43;Abụ Ọma 105:17, 18 Nikpeazụ, e gosipụtara na aka Josef dị ọcha, o jikwa ọkwá ya dị elu mee ka nzube Chineke mezuo.Jenesis 45:5-8.3. Gịnị mere na ọ bụghị ihe ijuanya na anyị nile na-achọ ka a na-emeso anyị ihe nụzọ ikpe ziri ezi?3Ihe ndekọ dị otú ahụ na-emetụ anyị nahụ, ka ọ dịghị emetụ? Olee onye nime anyị nke na-ahụbeghị ikpe na-ezighị ezi ma ọ bụ nke a na-ekpebeghị ikpe na-ezighị ezi? Nezie, ọ na-agụsi anyị nile agụụ ike ka a na-emeso anyị ihe nụzọ ikpe ziri ezi, neleghị mmadụ anya nihu. Nke a abụghị ihe ijuanya nihi na Jehova kenyere nime anyị àgwà ndị na-egosipụta ụdị onye ọ bụ, ikpe ziri ezi bụkwa otu nimeàgwà ya ndị bụ isi. Jenesis 1:27 Iji mara Jehova nke ọma, ọ dị anyị mkpa ịghọta echiche ya banyere ikpe ziri ezi. Nụzọ dị otú a, anyị pụrụ ịghọtakwu ụzọ ya ndị magburu onwe ha ọbụna karị ma bụrụ ndị a kpaliri ịbịarukwu ya nso.Gịnị Bụ Ikpe Ziri Ezi?4. Dị ka mmadụ si ele ihe anya, olee otú e si aghọtakarị ikpe ziri ezi?4Dị ka mmadụ si ele ihe anya, a na-aghọtakarị ikpe ziri ezi ị dị ka iji ụkpụrụ iwu eme ihe nụzọ eleghị mmadụ anya nihu. Akwụkwọ bụRight and ReasonEthics in Theory and Practicena-ekwu na e jikọtara ikpe ziri ezi na iwu, ibu ọrụ, ihe ndị ruuru mmadụ, na ọrụ dị iche iche, na-enyekwa ụgwọ ọrụ ya nụzọ há nhata ma ọ bụ dị ka ihe mmadụ metara si dị. Otú ọ dị, ikpe ziri ezi Jehova na-agụnye ihe karịrị iji ụkpụrụ eme ihe neleghị anya nazụ nihi na ọ bụ ibu ọrụ ma ọ bụ ihe a ga-emerịrị.5, 6. a Gịnị ka okwu ndị e ji mee ihe nasụsụ ndị mbụ e ji dee Bible bụ ndị a sụgharịrị ịbụ ikpe ziri ezi pụtara? b Gịnị ka ọ pụtara na Chineke na-eme ihe nụzọ ikpe ziri ezi?5A pụrụ ịghọta akụkụ nile nke ikpe ziri ezi Jehova nke ọma karị site nịtụle okwu ndị e ji mee ihe nime Bible nasụsụ ndị mbụ e ji dee ya. NAkwụkwọ Nsọ Hibru, e ji okwu atọ bụ isi mee ihe. A pụkwara ịsụgharị okwu a na-asụgharịkarị ikpe ziri ezi ka ọ bụrụ ihe ziri ezi. Jenesis 18:25,NW A na-asụgharịkarị okwu abụọ ndị ọzọ ịbụ ezi omume. NAkwụkwọ Nsọ Grik nke Ndị Kraịst, a na-akọwa okwu a sụgharịrị ịbụ ezi omume dị ka àgwà nke ime ihe ziri ezi ma ọ bụ ime ihe nụzọ ikpe ziri ezi. Mgbe ahụ, nụzọ bụ isi, e nweghị ọdịiche dị netiti ezi omume na ikpe ziri ezi.Emọs 5:24.6Ya mere, mgbe Bible na-ekwu na Chineke na-eme ihe nụzọ ikpe ziri ezi, ọ na-agwa anyị na ọ na-eme ihe ziri ezi, na-akwụwakwa aka ọtọ nakwa na ọ na-eme otú ahụ mgbe nile, neleghị mmadụ anya nihu. Ndị Rom 2:11 Nezie, ọ bụ ihe a na-apụghị ichetụ nechiche na ọ ga-eme ihe dị iche na nke ahụ. Elaịhu kwesịrị ntụkwasị obi kwuru, sị: Ya bụrụ Chineke ihe arụ, bụ imebi iwu; ya bụrụkwa Onye pụrụ imeihe nile ihe arụ, bụ ime ajọ omume. Job 34:10 Nezie, ọ bụ ihe na-apụghị ikwe omume Jehova ime ajọ omume. Nihi gịnị? Nihi ihe abụọ dị mkpa.7, 8. a Gịnị mere na Jehova enweghị ike ime ihe nụzọ ikpe na-ezighị ezi? b Gịnị na-akwali Jehova ime ezi omume, ma ọ bụ ime ihe nụzọ ikpe ziri ezi, notú o si eme ihe?7Nke mbụ, ọ dị nsọ. Dị ka anyị rịbara ama nIsi nke 3, Jehova dị ọcha ma zie ezi nụzọ na-enweghị nsọtụ. Nihi ya, o nweghị ike ime ajọ omume, ma ọ bụ ime ihe nụzọ ikpe na-ezighị ezi. Tụlee ihe nke ahụ pụtara. Ịdị nsọ nke Nna anyị nke eluigwe na-eme ka anyị nwee ezi ihe mere anyị ga-eji nwee obi ike na ọ dịghị mgbe ọ ga-emegbu ụmụ ya. Jizọs nwere obi ike dị otú ahụ. Nabalị ikpeazụ nke ndụ ya nelu ala, o kpere ekpere, sị: Nna dị nsọ, chee ha ndị na-eso ụzọ ya nche nihi aha gị. Jọn 17:11 NAkwụkwọ Nsọ, ọ bụ ị Jehova nwe utu aha ahụNna dị nsọ. Nke a kwesịrị ekwesị, nihi na ọ dịghị nna bụ mmadụ nke a pụrụ iji tụnyere Ya nịdị nsọ. Jizọs nwere obi ike zuru ezu na Nna ya, bụ onye dị ọcha nụzọ nile, onye dokwara onwe ya iche pụọ ná mmehie nile ga-echebe ndị na-eso ụzọ ya.Matiu 23:9.8Nke abụọ, ịhụya nke na-adịghị achọ ọdịmma onwe onye ị bụ akụkụ nke ụdị onye Chineke bụ. Ịhụya dị otú ahụ na-akwali ya ime ezi omume, ma ọ bụ ime ihe nụzọ ikpe ziri ezi, mgbe ọ na-emeso ndị ọzọ ihe. Ma ihe ndị na-akpatakarị ikpe na-ezighị ezi nụdị ya dị iche ichegụnyere ịkpa ókè agbụrụ, nkewa, na ile mmadụ anya nihubụ anyaukwu na ịchọ ọdịmma onwe onye ị, bụ ihe ndị na-emegide ịhụya. Banyere Chineke nke ịhụya, Bible na-emesi anyị obi ike, sị: Onye ezi omume ka Jehova bụ; ezi omume ka Ọ hụrụ nanya. Abụ Ọma 11:7 Jehova na-ekwu banyere onwe ya, sị: Mụ onwe m, Jehova, na-ahụ ikpe ziri ezi nanya. Aịsaịa 61:8 Ọ bụghị ihe na-akasi obi ịmara na ọ na-atọ Chineke anyị ụtọ ime ihe ziri ezi, ma ọ bụ nụzọ ikpe ziri ezi?Jeremaịa 9:24.Ebere na Ikpe Zuru Okè nke Jehova9-11. a Olee njikọ dị nagbata ikpe ziri ezi Jehova na ebere ya? b Olee otú ikpe ziri ezi Jehova na ebere ya si pụta ìhè nụzọ o si emeso ụmụ mmadụ na-eme mmehie?9Ikpe ziri ezi nke Jehova, dịkwa ka akụkụ ọ bụla ọzọ nke ụdị onye na-enweghị atụ ọ bụ, zuru okè, nenweghị ihe ọ bụla kọrọ na ya. Nito Jehova, Mozis dere, sị: Oké nkume ahụ, ihe zuru okè ka ọrụ Ya bụ: nihi na ụzọ Ya nile bụ ikpe ziri ezi: Chineke Nke kwesịrị ntụkwasị obi, Nke na-enweghị ajọ omume, Onye ezi omume na onye ziri ezi ka Ọ bụ. Deuterọnọmi 32:3, 4 Ngosipụta ọ bụla nke ikpe ziri ezi nke Jehova enweghị ntụpọọ dịghị eme ebere gabiga ókè, ọ dịghịkwa enye ntaramahụhụ gabiga ókè.10E nwere njikọ chiri anya nagbata ikpe ziri ezi Jehova na ebere ya.Abụ Ọma 116:5na-ekwu, sị: Onye amara na onye ezi omume onye na-eme ihe nụzọ ikpe ziri ezi,The New American Bible ka Jehova bụ; ee, Chineke anyị nwere obi ebere. Ee, Jehova na-eme ihe nụzọ ikpe ziri ezi, nweekwa obi ebere. Àgwà abụọ ahụ adịghị emegide onwe ha. Ya ime ebere abụghị imebi ikpe ziri ezi ya, dị ka à ga-asị na ma ọ bụghị otú ahụ ikpe ziri ezi ya gaara abụ nke obi ịta mmiri. Kama nke ahụ, ọ na-egosipụtakarị àgwà abụọ ahụ otu mgbe, ọbụna notu ihe omume. Tụlee otu ihe atụ.11Mmadụ nile ketara mmehie, nihi ya kwa, ha kwesịrị inweta ntaramahụhụ mmehieọnwụ. Ndị Rom 5:12 Ma ọnwụ ndị mmehie adịghị atọ Jehova ụtọ. Ọ bụ Chineke nke mgbaghara mmehie, Onye na-eme amara nweekwa obi ebere. Nehemaịa 9:17 Nagbanyeghị nke ahụ, ebe ọ bụ na ọ dị nsọ, ọ pụghị ịgbachi ajọ omume nkịtị. Oleezi otú ọ ga-esi nwee ike imere ụmụ mmadụ ketara mmehie eketa ebere? A na-achọta azịza ya notu nime eziokwu dị oké ọnụ ahịa karịsịa, ndị dị nOkwu Chineke: ndokwa Jehova mere maka ihe mgbapụta maka nzọpụta nke ihe a kpọrọ mmadụ. NIsi nke 14, anyị ga-amụtakwu banyere ndokwa ịhụya a. Notu oge ahụkwa, ọ bụ nnọọ ime ihe nụzọ ikpe ziri ezi,bụrụkwa ebere na-enweghị atụ. Site na ya, Jehova pụrụ imere ndị mmehie nwere nchegharị ebere nemebighị ụkpụrụ ikpe ziri ezi ya nke zuru okè.Ndị Rom 3:21-26.Ikpe Ziri Ezi nke Jehova Na-enye Obi Ụtọ12, 13. a Nihi gịnị ka ikpe ziri ezi Jehova ji adọta anyị nebe ọ nọ? b Nkwubi okwu dị aṅaa ka Devid ruru banyere ikpe ziri ezi Jehova, oleekwa otú nke a pụrụ isi kasie anyị obi?12Ikpe ziri ezi nke Jehova abụghị àgwà obi ịta mmiri, nke na-eme ka anyị na-agbara ya ọsọ, kama ọ bụ àgwà na-adọrọ adọrọ nke na-eme ka anyị bịaruo ya nso. Bible na-akọwa nụzọ doro anya otú ikpe ziri ezi ma ọ bụ ezi omume Jehova si bụrụ nke ọmịiko. Ka anyị tụlee ụzọ ụfọdụ na-enye obi ụtọ Jehova si egosipụta ikpe ziri ezi ya.13Ikpe zuru okè nke Jehova na-akwali ya igosi ikwesị ntụkwasị obi na iguzosi ike nihe nye ndị ohu ya. Ọbụ abụ bụ Devid ghọtara akụkụ a nke ikpe ziri ezi Jehova site nahụmahụ o nwere nonwe ya. Gịnị ka Devid kwubiri dabere nahụmahụ o nwere nonwe ya nakwa site nịmụ banyere ụzọ Chineke si eme ihe? O kwupụtara, sị: Jehova na-ahụ ezi ikpe nanya, Ọ dịghị ahapụkwa ndị ebere Ya; ruo mgbe ebighị ebi ka a na-edebe ha. Abụ Ọma 37:28 Lee mmesi obi ike nke na-enye nkasi obi nke ahụ bụ! Ọ dịtụghị mgbe ọ bụla Chineke anyị ga-agbahapụ ndị na-eguzosi ike nihe nye ya. Nihi ya, anyị pụrụ ijide naka na ọ ga-anọ anyị nso ma jiri ịhụya na-elekọta anyị. Ikpe ziri ezi ya na-eme ka e jide nke a naka!Ilu 2:7, 8.14. Olee otú nchegbu Jehova na-enwe maka ndị ụwa na-atụ nọnụ si pụta ìhè nIwu ahụ o nyere Izrel?14Ikpe ziri ezi nke Chineke na-agụnye ịmata nnọọ mkpa nke ndị na-ata ahụhụ. Nchegbu Jehova na-enwe maka ndị ụwa na-atụ nọnụ pụtara ìhè nIwu ahụ o nyere Izrel. Dị ka ihe atụ, Iwu ahụ mere ndokwa pụrụ iche iji hụ na e lekọtara ụmụ mgbei na ndị inyom di ha nwụrụ. Deuterọnọmi 24:17-21 Nịmata otú ndụ pụrụ isi siere ezinụlọ ndị dị otú ahụ ike, Jehova nonwe ya ghọrọ Onyeikpe na Onye Nchebe hanke na-emeso ha dị ka nna, onye na-eme ihe e kpere nikpe banyere nwa mgbei na nwanyị di ya nwụrụ. Deuterọnọmi 10:18;Abụ Ọma 68:5 Jehova dọrọ ụmụ Izrel aka ná ntị na ọ bụrụ na ha emegbuo ndị inyom na ụmụaka na-apụghị ịzọ onwe ha, na ya ga-anụrịrị mkpu ákwá nke ndị dị otú ahụ. O kwuru, sị: Iwe m ga-adị ọkụ. Ọpụpụ 22:22-24 Ọ bụ ezie na iwe esoghị nàgwà ndị bụ isi nke Jehova, a na-akpali ya iwe iwe ezi omume ma ọ bụrụ na a mara ụma mee omume ikpe na-ezighị ezi, karịsịa mgbe ndị e mesoro ya bụ ndị dị ala na ndị na-enweghị onye inyeaka.Abụ Ọma 103:6.15, 16. Gịnị bụ ihe àmà dị ịrịba ama nezie nke eleghị mmadụ anya nihu nke Jehova?15Jehova na-emesikwa anyị obi ike na ya adịghị ahụ mmadụ ihu ọma nikpe, na ya adịghịkwa anara ihe iri ngo. Deuterọnọmi 10:17 Nadịghị ka ọtụtụ ụmụ mmadụ bụ ndị nwere ike ma ọ bụ ikike, ihe onwunwe ma ọ bụ ọdịdị elu ahụ adịghị emegharị Jehova anya. Ọ dịghị enwe ajọ mbunobi, ọ naghịkwa emelara otu onye ihe ma ọlị. Tụlee otu ihe àmà dị nnọọ ịrịba ama nke eleghị mmadụ anya nihu nke Jehova. Ọ bụghị ị mmadụ ole na ole nọ nọkwá dị elu nwere ohere nke ịghọ ndị na-efe ya ezi ofufe, na-enwe olileanya nke ịdị ndụ na-enweghị ọgwụgwụ. Kama nke ahụ, ná mba ọ bụla, onye na-atụ egwu ya ma na-eme ezi omume bụ onye ọ na-anara nke ọma. Ọrụ 10:34, 35 Ohere a magburu onwe ya dịịrị mmadụ nile nagbanyeghị ọnọdụ ha ná ndụ, ụcha akpụkpọ ahụ ha, ma ọ bụ mba ha bi na ya. Nke ahụ ọ bụghị ikpe ziri ezi kasị ukwuu?16E nwere ihe ọzọ banyere ikpe ziri ezi Jehova bụ nke zuru okè nke ọ dị mkpa ka anyị tụlee ma kwanyere ùgwù: ụzọ o si emeso ndị mebiri ụkpụrụ ezi omume ya.Ọ Dịghị Mgbe A Ga-agụ Ndị Ikpe Mara ná Ndị Ikpe Na-amaghị17. Kọwaa ihe mere ikpe na-ezighị ezi ndị dị nụwa a na-adịghị eme ma ọlị ka a na-enyo ikpe ziri ezi Jehova enyo.17Ụfọdụ pụrụ ịdị na-eche sị: Ebe ọ bụ na Jehova adịghịagbachi ajọ omume nkịtị, olee ihe kpatara nhụjuanya na-ezighị ezi na omume rụrụ arụ ndị juru ebe nile nụwa taa? Ikpe na-ezighị ndị dị otú ahụ adịghị eme ma ọlị ka a na-enyo ikpe ziri ezi Jehova enyo. Ọtụtụ ikpe na-ezighị ezi ndị e nwere nime ajọ ụwa a bụ nihi mmehie ụmụ mmadụ ketara site naka Adam. Nime ụwa ebe ụmụ mmadụ na-ezughị okè họrọwooro ụzọ mmehie nke ha, ikpe na-ezighị ezi juru ebe nilema ọ gaghị adịte aka.Deuterọnọmi 32:5.18, 19. Gịnị na-egosi na Jehova agaghị agbachi ndị ma ụma na-emebi iwu ezi omume ya nkịtị ruo mgbe ebighị ebi?18Ọ bụ ezie na Jehova na-egosipụta obi ebere dị ukwuu nebe ndị ji obi eziokwu na-abịaru ya nso nọ, ọ gaghị agbachi nkịtị ka ọnọdụ nke na-ewetara aha nsọ ya nkọcha dịgide ruo mgbe ebighị ebi. Abụ Ọma 74:10,22, 23 Chineke nke ikpe ziri ezi abụghị onye a ga-akwa emo; ọ gaghị egbochi ndị ma ụma na-eme mmehie ịnata ikpe ọmụma nke kwesịrị ụzọ ndụ ha. Jehova bụ Chineke nke nwere obi ebere, Onye na-eme amara, Onye na-adịghị ewe iwe ọsọ ọsọ, Onye na-aba ụba nebere na eziokwu; . . . ma ọ dịghị ụzọ ọ bụla Ọ ga-agụ ndị ikpe mara na ha bụ ndị ikpe na-amaghị. Ọpụpụ 34:6, 7 Nikwekọ nokwu ndị a, mgbe ụfọdụ Jehova ahụwo na ọ dị mkpa imezu ihe e kpere nikpe nahụ ndị ma ụma na-emebi iwu ezi omume ya.19Were dị ka ihe atụ, otú Chineke si mesoo ndị Izrel oge ochie ihe. Ọbụna mgbe ha biriwooro nAla Nkwa ahụ, ụmụ Izrel gosipụtara ekwesịghị ntụkwasị obi ugboro ugboro. Ọ bụ ezie na ụzọ ha rụrụ arụ wutere Jehova, ọ gbahapụghị ha ozugbo. Abụ Ọma 78:38-41 Kama nke ahụ, o ji obi ebere nyekwuo ha ohere ịgbanwe ụzọ ha. Ọ rịọrọ, sị: Ọnwụ nke onye na-emebi iwu adịghị atọ m ụtọ ma ọlị; kama ọ na-atọ m ụtọ mgbe onye na-emebi iwu si nụzọ ya chigharịa, wee dị ndụ: chigharịanụ, sinụ nụzọ ọjọọ nile unu chigharịa; ọ bụkwa nihi gịnị ka unu ga-anwụ, ụlọ Izrel? Ezikiel 33:11 Nile ndụ anya dị ka ihe dị oké ọnụ ahịa, Jehova zigara ndị amụmaya ugboro ugboro ka ndị Izrel wee nwee ike isi nụzọ ọjọọ ha chigharịa. Ma nozuzu ha, ndị ahụ kpọrọ ekwo nkụ jụrụ ige ntị ma chegharịa. Nikpeazụ, nihi aha nsọ ya na ihe nile ọ gụnyere, Jehova nyefere ha naka ndị iro ha.Nehemaịa 9:26-30.20. a Gịnị ka ụzọ Jehova si mesoo Izrel ihe na-akụziri anyị banyere ya? b Nihi gịnị ka ọdụm ji bụrụ ihe atụ dabara adaba nke ikpe ziri ezi Jehova?20Otú Jehova si mesoo ndị Izrel na-akụziri anyị ọtụtụ ihe banyere ya. Anyị na-amụta na anya ya nke na-ahụ ihe nile na-ahụ ajọ omume nakwa na ihe ọ na-ahụ na-emetụta ya nke ukwuu. Ilu 15:3 Ọ bụkwa ihe na-emesi obi ike ịmara na ọ na-achọ ime ebere ma ọ bụrụ na e nwere ihe mere ọ ga-eji mee otú ahụ. Ọzọkwa, anyị na-amụta na ọ dịghị ekpe ikpe ziri ezi ya ọkụ ọkụ. Nihi ndidi na ogologo ntachi obi Jehova, ọtụtụ ndị na-ekwubi nụzọ na-ezighị ezi na ọ dịghị mgbe ọ ga-emezu ihe e kpere nikpe nahụ ndị ajọ omume. Ma nke ahụ abụghị eziokwu ma ọlị, nihi na ụzọ Chineke si mesoo Izrel ihe na-akụzikwara anyị na ndidi Chineke nwere ebe ọ ga-ejedebe. Jehova na-akwụsi ike maka ezi omume. Nadịghị ka ụmụ mmadụ, bụ ndị na-alakarị azụ nikpe ikpe ziri ezi, ọ dịghị mgbe ọ na-enweghị obi ike iji mee ihe ziri ezi. Nụzọ dabara adaba, e jikọtara ọdụm, bụ ihe atụ nke ikpe ziri ezi e ji obi ike na-ekpe, na ihu Chineke nakwaocheeze ya.Ezikiel 1:10;Mkpughe 4:7 Nihi ya, anyị pụrụ ijide naka na ọ ga-emezu nkwa o kwere nke bụ ikpochapụ ikpe na-ezighị ezi nụwa a. Ee, a pụrụ isi otú a chịkọta ụzọ o si ekpe ikpe: ịkwụsi ike nebe ọ bụla ọ dị mkpa, ebere nebe ọ bụla o kwere mee.2 Pita 3:9.Ịbịaru Chineke nke Ikpe Ziri Ezi Nso21. Mgbe anyị tụgharịrị uche notú Jehova si ekpe ikpe ziri ezi, olee otú anyị kwesịrị isi were ya, nihi gịnịkwa?21Mgbe anyị tụgharịrị uche notú Jehova si ekpe ikpe ziri ezi, anyị ekwesịghị iwere ya dị ka onyeikpe nke na-enweghị obi ebere, onye obi tara mmiri, onye ihe dị ya mkpa bụ ị ịma ndị mere ihe ọjọọ ikpe. Kama nke ahụ, anyị kwesịrị iwere ya dị ka Nna na-ahụ nanya ma na-akwụsi ike nihe, onye na-emeso ụmụ ya ihe mgbe nile nụzọ kasị mma dị ka o kwere mee. Dị ka Nna nke na-eme ihe nụzọ ikpe ziri ezi ma ọ bụ nke na-eme ezi omume, Jehova na-eji ọmịiko o nwere nebe ụmụ ya nọ nụwa nọ, bụ ndị enyemaka ya dị mkpa, ndị ọ dịkwa mkpa ka ọ gbaghara ha mmehie ha, na-atụgwa ịkwụsi ike ya maka ezi ihe.Abụ Ọma 103:10,13.22. Nịbụ onye ikpe ziri ezi ya na-eduzi, olileanya dị aṅaa ka Jehova meworo ka o kwe anyị omume inwe, nihi gịnịkwa ka o ji na-emeso anyị ihe otú a?22Lee ka anyị kwesịrị isi nwee ekele na ikpe ziri ezi nke Chineke na-agụnye ihe karịrị ịma ndị mere ihe ọjọọ ikpe! Nịbụ onye ikpe ziri ezi ya na-eduzi, Jehova emewo ka o kwe anyị omume inwe olileanya na-akpali akpali neziendụ zuru okè, nke na-enweghị ọgwụgwụ nime ụwa nke ezi omume gaje ibi nime ya. 2 Pita 3:13 Chineke anyị na-emeso anyị ihe nụzọ dị otú a nihi na ikpe ziri ezi ya na-akwali ya ịchọ ụzọ isi zọpụta azọpụta kama ịchọ ụzọ isi maa ikpe. Nezie, ịghọtakwu otú ikpe ziri ezi nke Jehova bururu ibu na-eme ka anyị bịaruo ya nso! Nisiakwụkwọ ndị na-esonụ, anyị ga-elerukwu anya notú Jehova si egosipụta àgwà a magburu onwe ya.12 Chineke Ọ Na-ekpe Ikpe Na-ezighị Ezi?1. Olee otú ihe atụ dị iche iche nke ikpe na-ezighị ezi pụrụ isi metụta anyị?NDỊ na-egwu wayo egwunara otu agadi nwanyị di ya nwụrụ ego nile o nwere. Otu nne obi tara mmiri agbahapụ nwa ọ mụrụ ọhụrụ. A tụọ otu nwoke mkpọrọ maka mpụ ọ na-emeghị. Olee otú ihe ndị a a kọrọ merenụ dị gị? Ikekwe, nke ọ bụla nime ha wutere gị, nke ahụ kwekwara nghọta. Anyị bụ ụmụ mmadụ maara nke ọma ihe bụ ihe ziri ezi na ihe bụ ihe na-ezighị ezi. Mgbe e kpere ikpe na-ezighị ezi, ọ na-ewe anyị iwe. Anyị na-achọ ka e nye onye ahụ e kpere ikpe na-ezighị ezi ihe iti aka nobi ma taa onye ahụ kpere ya ikpe na-ezighị ezi ahụhụ. Ọ bụrụ na e meghị nke a, anyị pụrụ iche, sị: Chineke ọ na-ahụkwa ihe na-emenụ? Gịnị mere o ji gbachi nkịtị?2. Olee otú Habakuk si meghachi omume nikpe na-ezighị ezi, nihi gịnịkwa ka Jehova na-ejighị baara ya mba maka nke a?2Nakụkọ ihe mere eme nile, ndị ohu Jehova na-ekwesị ntụkwasị obi ajụwo ajụjụ ndị yiri ha. Dị ka ihe ahụ, Habakuk onye amụma kpegaara Chineke ekpere, sị: Nihi gịnị ka i ji eme ka m na-ekiri ajọ ikpe na-ezighị ezi dị otú a? Nihi gịnị ka i ji ekwe ka ime ihe ike, mmebi iwu, mpụ, na obi ọjọọ gbasaa ebe nile? Habakuk 1:3,Contemporary English Version Jehova abaraghị Habakuk mba maka ajụjụ ndị a o ji obi ọcha jụọ, nihi na ọ bụ Ya kenyere nime ụmụ mmadụ echiche nke ikpe ziri ezi. Ee, Jehova kenyere anyị ọtụtụ dị nta nke ikike ikpe ikpe ziri ezi.Jehova Kpọrọ Ikpe Na-ezighị Ezi Asị3. Nihi gịnị ka a pụrụ iji kwuo na Jehova maara banyere ikpe na-ezighị ezi karịa otú anyị maara?3Ọ bụghị na Jehova amaghị na ikpe na-ezighị ezi dị. Ọ na-ahụihe na-emenụ. Banyere oge Noa, Bible na-agwa anyị, sị: Jehova wee hụ na ihe ọjọọ nke mmadụ hiri nne nụwa, Ọ hụkwa na nchepụta nile ọ bụla nke echiche obi ya bụ ị ihe ọjọọ ogologo ụbọchị nile. Jenesis 6:5 Cheedị echiche ihe okwu ahụ pụtara. Ọtụtụ mgbe, ihe anyị na-ewere dị ka ikpe na-ezighị ezi na-adabere nihe ole na ole merenụ ndị anyị nụrụ ma ọ bụ hụ nonwe anyị. Nụzọ dị iche, Jehova maara banyere ikpe na-ezighị ezi ndị a na-ekpenụwa nile.Ọ na-ahụ ha nile! Ọzọkwa, ọ pụrụ ịtụpụta echiche nile nke obiechiche ọjọọ nke na-akpata ime ihe na-ezighị ezi.Jeremaịa 17:10.4, 5. a Olee otú Bible si egosi na ihe banyere ndị e mesoro ihe nụzọ na-ezighị ezi na-emetụ Jehova nahụ? b Olee otú ikpe na-ezighị ezi siworo metụta Jehova nonwe ya?4Ma Jehova na-eme ihe karịrị ị ịhụ ikpe na-ezighị ezi. Ihe banyere ndị e kpere ikpe na-ezighị ezi na-emetụkwa ya nahụ. Mgbe mba ndị bụ ndị iro nke ndị ya ji obi ọjọọ mesoo ndị ya ihe, Jehova nwere mwute nihi ịsụ ude ha nihu ndị na-emegbu ha na-akpagbukwa ha. Ndị Ikpe 2:18 Ikekwe ị chọpụtawo na ka ndị ụfọdụ na-ahụkwu ikpe na-ezighị ezi, otú ahụ ka ọ na-adịghịzi emetụ ha nahụ. Ọ dịghị otú ahụ nebe Jehova nọ! Ọ nọwo na-ahụ ikpe na-ezighị ezi nọtụtụ ya nile ruo ihe dị ka afọ 6,000, ma asị ọ kpọrọ ya agbanwebeghị. Kama nke ahụ, Bible na-emesi anyị obi ike na ihe ndị dị ka ire okwu ụgha, aka na-awụsị ọbara na-emeghị ihe ọjọọ, na onye àmà okwu ụgha nke na-ekupụ okwu ụgha dị iche iche dị ka ume, bụ ihe arụ nanya ya.Ilu 6:16-19.5Cheekwa echiche banyere nkatọ siri ike Jehova katọrọ ndị ndú na-adịghị ekpe ikpe ziri ezi nIzrel. Ọ bụghị ihe dịịrị unu, bụ ịmara ikpe ziri ezi? ka ọ kpaliri onye amụma ya ịjụ ha. Mgbe ọ kọwasịrị nụzọ doro anya otú ha si eji ike ha eme ihe nụzọ na-ezighị ezi, Jehova buru amụma ihe nke ahụ gaje ịrụpụtara ndị ikom a rụrụ arụ: Ha ga-etiku Jehova mkpu, ma Ọ gaghị aza ha: Ọ ga-ezonahụkwa ha ihu Ya na mgbe ahụ, dị ka ha meworo ka omume nile ha jọọ njọ. Maịka 3:1-4 Lee ka Jehova si kpọọ ikpe na-ezighị ezi asị!Leenụ, o metụtawo ya onwe ya! Eri ọtụtụ puku afọ, Setan anọwo na-akwa ya emo nụzọ na-ezighị ezi. Ilu 27:11,NW Ọzọkwa, ikpe na-ezighị ezi kasị njọ e kpetụrụla metụtara Jehova mgbe e gburu Ọkpara ya, bụ onye na-adịghị mmehie o mere, dị ka onye omekome. 1 Pita 2:22;Aịsaịa 53:9 O doro anya na Jehova emechighị anya ya emechi ịhụ ahụhụ ndị a na-ekpe ikpe na-ezighị ezi na-ata, ọ dịghịkwa eme ka ọ gbasaghị ya.6. Olee otú anyị pụrụ isi meghachi omume mgbe e kpere anyị ikpe na-ezighị ezi, nihi gịnịkwa?6Nagbanyeghị nke ahụ, mgbe anyị hụrụ ikpe na-ezighị ezima ọ bụ mgbe e mesoro anyị onwe anyị mmeso ọjọọọ bụ nnọọ ihe dị otú o kwesịrị bụ anyị iji iwe meghachi omume. E kere anyị nonyinyo Chineke, ikpe na-ezighị ezi dịkwa nnọọ iche nihe nile e ji mara Jehova. Jenesis 1:27 Gịnịzi mere Chineke ji ekwe ka a na-ekpe ikpe na-ezighị ezi?Okwu Banyere Ọbụbụeze Chineke7. Kọwaa otú e si maa ọbụbụeze Jehova aka.7Azịza nye ajụjụ a metụtara okwu banyere ọbụbụeze. Dị ka anyị hụworo, ọ bụ ihe ruuru Onye Okike ịchị ụwa na ndị nile bi nime ya. Abụ Ọma 24:1;Mkpughe 4:11 Otú ọ dị, ná mmalite akụkọ ihe mere eme nke mmadụ, a mara ọbụbụeze Jehova aka. Olee otú nke a si mee? Jehova nyere nwoke mbụ, bụ Adam, iwu ka ọ ghara iri mkpụrụ sitere notu osisi dị nogige ahụ o bi na ya nke bụ Paradaịs. Ọ bụrụkwanụ na o nupụ isi? Chineke gwara ya, sị: Ị ghaghị ịnwụ anwụ. Jenesis 2:17 Iwu Chineke abụghịrị Adam ma ọ bụ nwunye ya, bụ Iv, ihe siri ike. Ka o sina dị, Setan mere ka Iv kweta na Chineke na-amachibido ha iwu nụzọ na-enweghị isi. Gịnị ga-eme ma o rie mkpụrụ sitere nosisi ahụ? Setan gwara Iv hoo haa, sị:Ọ dịghịọnwụ unu ga-anwụ: nihi na Chineke maara na nụbọchị unu ga-eri mkpụrụ sitere na ya, mgbe ahụ ka a ga-emeghe anya unu, unu ewee dị ka Chineke, na-ama ezi ihe na ihe ọjọọ. Ọ bụ anyị dere okwu ụfọdụ naka akwụkwọ dị iche.Jenesis 3:1-5.8. a Gịnị ka Setan na-egosi site nihe ọ gwara Iv? b Gịnị ka Setan mara aka nihe banyere ọbụbụeze Chineke?8Nokwu a, Setan na-egosi ọ bụghị ị na Jehova zochiiri Iv ihe ọmụma dị mkpa kamakwa na Ọ ghaara ya ụgha. Setan leziri anya hụ na ọ maghịeziokwuahụ bụ na Chineke bụ eze aka. Ma ọ mara ya ịbụ onye o ruuru, onye o kwesịịrị, na onye ziri ezi ịchị achị aka. Nikwu ya nụzọ ọzọ, o kwuru na Jehova adịghị achị isi nụzọ ziri ezi nakwa nụzọ ga-akasị baara ndị Ọ na-achị uru.9. a Gịnị ka nnupụisi rụpụtaara Adam na Iv, ajụjụ ndị dịkwa aṅaa dị oké mkpa ka nke a kpalitere? b Nihi gịnị ka Jehova na-ejighị nnọọ bibie ndị nnupụisi ahụ?9Ka oge na-aga, ma Adam ma Iv nupụụrụ Jehova isi site niri mkpụrụ sitere nosisi ahụ a machibidoro iwu. Nnupụisi ha mere ka ha bụrụ ndị ga-enweta ntaramahụhụ ọnwụ, dị nnọọ ka Chineke kwuworo. Ụgha Setan kpalitere ajụjụ ụfọdụ dị oké mkpa. Ò ruuru Jehova nezie ịchị ihe a kpọrọ mmadụ, ka ụmụ mmadụ hà kwesịrị ịchịwa onwe ha? Jehova ọ na-achị isi nụzọ kasị mma? Jehova gaara ejiwo ike o nwere ime ihe nile bibie ndị nnupụisi ahụ ozugbo ahụ. Ma ajụjụ ndị e welitere bụ banyere ịchịisi Chineke, ọ bụghị banyere ike ya. Ya mere, igbu Adam, Iv, na Setan agaraghị egosi na ịchịisi Chineke bụ nke ezi omume. Kama nke ahụ, ọ gaara emewo ka e nyowekwuo ịchịisi ya enyowe. Nanị ụzọ isi mata ma ụmụ mmadụ hà pụrụ ịchị onwe ha nke ọma, nadabereghị nebe Chineke nọ, bụ inye oge.10. Gịnị ka akụkọ ihe mere eme kpugheworo banyere ọchịchị ụmụ mmadụ?10Gịnị ka oge gafeworonụ kpugheworo? Eri ọtụtụ puku afọ, ndị mmadụ anwalewo ụdị ọchịchị dị iche iche, gụnyere ọchịchị aka ike, ọchịchị onye kwuo uche ya, ọchịchị ọha na eze, na ọchịchị kọmunist. A chịkọtara ha nile ọnụ nokwu Bible kwuru nezoghị ọnụ, sị: Mmadụ nwere ike nahụ mmadụ ibe ya imejọ ya. Eklisiastis 8:9 Ninwe ezi ihe kpatara ya, Jeremaịa onye amụma kwuru, sị: Jehova, amawo m na ọ bụghị naka ya onwe ya ka ụzọ mmadụ dị: ọ bụghị onyeọ bụla nke na-eje ije nwe ime ka nzọụkwụ ya guzosie ike.Jeremaịa 10:23.11. Nihi gịnị ka Jehova ji kwere ka agbụrụ ụmụ mmadụ nọrọ ná nhụjuanya?11Jehova maara site ná mmalite na ihe a kpọrọ mmadụ inwere onwe ha, ma ọ bụ iji aka ha na-achị onwe ha, ga-akpata oké nhụjuanya. Mgbe ahụ, ọ bụ ikpe na-ezighị ezi bụ ya ikwe ka ọdachi ahụ nke na-aghaghị ịbịa were ọnọdụ? Ọ dịghị ma ọlị! Iji maa atụ: Were ya na i nwere nwatakịrị nke ọ dị mkpa ka a waa ahụ iji gwọọ ya ọrịa pụrụ igbu ya. Ị maara nke ọma na ahụ a a na-aga ịwa nwa gị ga-akpatara ya ihe mgbu ụfọdụ, nke a na-ewutekwa gị. Notu mgbe ahụ, ị maara na ihe ahụ a na-aga ime nwa gị ga-eme ka o nwee ahụ ike ka mma mgbe oge na-aga ná ndụ ya. Notu aka ahụ, Chineke maaraọbụnakwa buo amụmana ya ikwe ka ọchịchị ụmụ mmadụ dịrị ga-akpata ihe mgbu na nhụjuanya ụfọdụ. Jenesis 3:16-19 Ma ọ makwaara na inweta ahụ efe nke na-adịgide adịgide, nke bakwara uru ga-ekwe omume ị ma ọ bụrụ na o kwe ka ihe nile a kpọrọ mmadụ hụ mkpụrụ ọjọọ nnupụisi mịpụtaworo. Nụzọ dị otú a, a ga-edozi ihe iseokwu ahụnụzọ na-adịgide adịgide,ruo mgbe nile ebighị ebi.Ihe Iseokwu Banyere Iguzosi Ike nEzi Ihe nke Mmadụ12. Dị ka e gosiri nihe banyere Job, ebubo dị aṅaa ka Setan boworo ụmụ mmadụ?12E nwere akụkụ ọzọ nokwu a. Nịma oruru o ruuru Chineke ịchị na izi ezi nke ịchịisi ya aka, ọ bụghị ị na Setan ekwutọwo Jehova nihe banyere ọbụbụeze Ya; o kwutọwokwa ndị ohu Chineke banyere iguzosi ike nezi ihe ha. Dị ka ihe atụ, rịba ama ihe Setan gwara Jehova banyere nwoke ezi omume ahụ bụ Job: Ọ bụghị Gị onwe gị gbaworo ya, gbaakwara ụlọ ya, gbaakwara ihe nile o nwere, ogigegburugburu? Ị gọziwo ọrụ aka ya abụọ, ihe nnweta ya agbasawokwa nala. Ma otú ọ dị, biko, setịpụ aka Gị, metụ ihe nile o nwere, ọ ghaghịkwa ịgbakụta Gị azụ nihu Gị.Job 1:10, 11.13. Site nebubo o boro Job, gịnị ka Setan chọrọ ka a ghọta, oleekwa otú nke a si emetụta mmadụ nile?13Setan kwusiri ike na Jehova ji ike Ya nke inye nchebe na-azụrụ ofufe Job. Naka nke ọzọ, nke a pụtara na iguzosi ike nezi ihe Job bụ ị nke ihu abụọ, na ọ na-efe Chineke ị nihi ihe ọ pụrụ inweta site nime otú ahụ. Setan kwusiri ike na ọ bụrụ na a napụ Job ngọzi Chineke, ọbụna nwoke ahụ ga-akọcha Onye Okike ya. Setan maara na Job kwesịrị ịrịba ama dị ka onye zuru okè, ziekwa ezi, nke na-atụ egwu Chineke, na-esikwa nihe ọjọọ wezụga onwe ya.Ya mere, ọ bụrụ na Setan ga-enwe ike imebi iguzosi ike nezi ihe Job, gịnị ka nke ahụ ga-egosi banyere ihe fọdụrụnụ nihe a kpọrọ mmadụ? Nihi ya, Setan na-eme nezie ka a na-enyo iguzosi ike nihe nke ndị nile chọrọ ijere Chineke ozi enyo. Nezie, nime ka ihe iseokwu ahụ sakwuo mbara, Setan sịrị Jehova: Ihe nile nkemmadụọ bụghị ị Job nwere ka ọ ga-enye nọnọdụ ndụ ya. Ọ bụ anyị dere okwu ahụ naka akwụkwọ dị iche.Job 1:8;2:4.14. Gịnị ka akụkọ ihe mere eme gosiworo banyere ebubo Setan boro ụmụ mmadụ?14Akụkọ ihe mere eme egosiwo na ọtụtụ ndị, dị ka Job, anọgidewo na-eguzosi ike nezi ihe nye Jehova nagbanyeghị ọnwụnwanụzọ megidere ihe Setan kwuru. Ha emewo ka obi Jehova ṅụrịa site nụzọ ndụ ha nke ikwesị ntụkwasị obi, nke a emewokwa ka Jehova nwee ihe ọ ga-azaghachi Setan naka ahụ o ji itu ọnụ maa na ụmụ mmadụ ga-akwụsị ijere Chineke ozi mgbe e mere ka ha nọrọ nihe isi ike. Ndị Hibru 11:4-38 Ee, ndị nwere obi ziri ezi ajụwo ịgbakụta Chinekeazụ. Ọbụna mgbe ha nọ nọnọdụ dị oké njọ, ha adaberewo na Jehova ọbụna karị maka inweta ume iji tachie obi.2 Ndị Kọrint 4:7-10.15. Ajụjụ dị aṅaa ka a pụrụ ịjụ banyere ikpe ndị Chineke kpere noge gara aga na ndị ọ ga-ekpe nọdịnihu?15Ma ikpe ziri ezi nke Jehova na-agụnye ihe karịrị okwu banyere ọbụbụeze na iguzosi ike nezi ihe nke mmadụ. Bible na-enye anyị ihe ndekọ nke ikpe Jehova kpere ndị mmadụ notu notu na ọbụna mba dị iche iche. E dekọkwara nime ya amụma banyere ikpe ndị ọ ga-ekpe nọdịnihu. Nihi gịnị ka anyị pụrụ iji nwee obi ike na Jehova anọwo na-ekpe ikpe ziri ezi nakwa na ọ ga-anọgide na-eme otú ahụ?Ihe Mere Ikpe Chineke Ji Ka MmaỌ dịghị mgbe Jehova ga-ekpochapụ ndị ezi omume tinyere ndị na-emebi iwu16, 17. Ihe atụ dịgasị aṅaa na-egosi na a kpaara ụzọ ụmụ mmadụ si ele ihe anya ókè nihe banyere ezi ikpe ziri ezi?16Banyere Jehova, a pụrụ ikwu nụzọ ziri ezi, sị: Ụzọ Ya nile bụ ikpe ziri ezi. Deuterọnọmi 32:4 Ọ dịghị onye ọ bụla nime anyị nke pụrụ ikwu ihe dị otú ahụ banyere onwe ya, nihi na ọtụtụ mgbe, ụzọ anyị si ele ihe anya bụ nke a kpaara ókè na-eme ka anyị ghara ịghọtacha ihe bụ ihe ziri ezi. Dị ka ihe atụ, tụlee ihe banyere Ebreham. Ọ rịọrọ Jehova arịrịọ nihe banyere mbibi nke Sọdọmnagbanyeghị ajọ omume jupụtara ebe ahụ. Ọ jụrụ Jehova, sị: Ọ ga-abụ ezie na Ị ga-ekpochapụ ndị ezi omume tinyere ndị na-emebi iwu? Jenesis 18:23-33 Nezie, azịza ya bụ ee e. Ọ bụ ị mgbe Lọt bụ onye ezi omume na ụmụ ya ndị inyom ruru obodo Zoa nudo ka Jehova mere ka brimstone na ọkụ si neluigwe zokwasị Sọdọm. Jenesis 19:22-24 Nụzọ dị iche, Jona were iwe dị ọkụ mgbe Chineke meere ndị Nineve ebere. Ebe Jona maworo ọkwa na a ga-ebibi ha, obi gaara adịwo ya ụtọ ịhụ mgbe a ga-ekpochapụ hanagbanyeghị nchegharị ha nke sitere nobi.Jona 3:104:1.17Jehova mesighachiri Ebreham obi ike na ikpe ikpe Ya ziri ezi adịghị agụnye ị ibibi ndị ajọ omume kamakwa ịzọpụta ndị ezi omume. Naka nke ọzọ, e mere ka Jona mụta naJehova dị ebere. Ọ bụrụ na ndị na-emebi iwu agbanwee ụzọ ha, ọ na-agbaghara mmehie ha. Abụ Ọma 86:5 Nadịghị ka ụmụ mmadụ na-adị na-atụwa ụjọ maka ọkwá ha, Jehova adịghị ama ikpe ị iji mee nnọọ ka a mara na ọ dị ike, ọ dịghịkwa ahapụ igosi ọmịiko nihi ụjọ na a ga-elewe ya anya dị ka onye na-adịghị ike. Ụzọ o si eme ihe bụ ime ebere mgbe ọ bụla e nwere ihe ndabere maka ya.Aịsaịa 55:7;Ezikiel 18:23.18. Jiri Bible gosi na Jehova adịghị eme ihe na-adabere ná mmetụta uche efu.18Otú ọ dị, mmetụta uche efu adịghị emegharị Jehova anya. Mgbe ndị ya mikpuru onwe ha nikpere arụsị, Jehova kwupụtara neleghị anya nazụ, sị: M ga-ekpe gị ikpe dị ka ụzọ gị nile si dị; M ga-etinyekwasịkwa gị ihe arụ gị nile. Anya m agaghị emekwara gị ebere, M gaghị enwekwa ọmịiko: kama ụzọ nile gị ka M ga-etinyekwasị gị. Ezikiel 7:3, 4 Ya mere, mgbe ndị mmadụ kpọrọ ekwo nkụ nomume ha, Jehova na-ekpe ha ikpe dị ka ụzọ ha si dị. Ma ikpe ya na-adabere nihe àmà gbara ọkpụrụkpụ. Nihi ya, mgbe oké iti mkpu banyere Sọdọm na Gọmọra ruru ya ntị, Jehova kwuru, si: Ka M rịdaakwa, hụ ma ọ bụ dị ka iti mkpu ya si dị, nke ruru m ntị, ka ha mezuworo. Jenesis 18:20, 21 Lee ka anyị kwesịrị isi nwee ekele na Jehova adịghị ka ọtụtụ ụmụ mmadụ bụ ndị na-eru nkwubi okwu tupu ha anụ ihe nile merenụ! Neziokwu, Jehova bụ, dị ka Bible si kọwaa ya, Chineke Nke kwesịrị ntụkwasị obi, Nke na-enweghị ajọ omume.Deuterọnọmi 32:4.Nwee Obi Ike nIkpe Ziri Ezi nke Jehova19. Gịnị ka anyị pụrụ ime ma ọ bụrụ na anyị nwere ajụjụ ndị na-agbagwoju anyị anya banyere otú Jehova si ekpe ikpe ziri ezi?19Bible adịghị aza ajụjụ nile banyere ihe ndị Jehova mere noge gara aga; ọ dịghịkwa akọwa ihe nile banyere otú Jehova ga-esi kpee ndị mmadụ notu notu na ìgwè dị iche iche ikpe nọdịnihu. Mgbe ihe ndekọ ma ọ bụ amụma dị iche iche dị nime Bible gbagwojuru anyị anya nebe ndị a na-enyeghịnkọwa dị otú ahụ, anyị pụrụ igosipụta otu ụdị iguzosi ike nihe ahụ Maịka onye amụma gosiri, bụ onye dere, sị: M ga-echere Chineke nke nzọpụta m.Maịka 7:7.20, 21. Nihi gịnị ka anyị pụrụ iji nwee obi ike na Jehova ga-eme ihe ziri ezi mgbe nile?20Anyị pụrụ inwe obi ike na nọnọdụ ọ bụla, Jehova ga-eme ihe ziri ezi. Ọbụna mgbe o yiri ka ụmụ mmadụ ha na-eleghara ikpe na-ezighị ezi anya, Jehova na-ekwe nkwa, sị: Ịbọ ọbọ bụ nke m; m ga-akwụghachi. Ndị Rom 12:19 Ọ bụrụ na anyị egosi àgwà ichere echere, anyị ga-ekwughachi okwu ahụ na-egosi nkwenye siri ike bụ nke Pọl onyeozi kwuru: Chineke ọ na-ekpe ikpe na-ezighị ezi? Tụfịakwa!Ndị Rom 9:14.21Ka ọ dịgodị, anyị na-ebi noge pụrụ iche nke siri ike obibi. 2 Timoti 3:1 Ikpe na-ezighị ezi na mmegbu akpatawo ọtụtụ mmegbu obi ọjọọ. Eklisiastis 4:1 Otú ọ dị, Jehova agbanwebeghị. Ọ ka kpọrọ ikpe na-ezighị ezi asị, ihe banyere ndị e kpere ikpe na-ezighị ezi na-emetụkwa ya nahụ nke ukwuu. Ọ bụrụ na anyị anọgide na-eguzosi ike nihe nye Jehova na ọbụbụeze ya, ọ ga-enye anyị ume iji tachie obi ruo oge ahụ a kara aka bụ mgbe ọ ga-edozi ikpe na-ezighị ezi nile noge ịchịisi Alaeze ya.1 Pita 5:6, 7.13 Iwu Jehova Zuru Okè1, 2. Gịnị mere na ọtụtụ mmadụ adịchaghị eji iwu akpọrọ ihe, nagbanyeghị nke ahụ, olee mmetụta anyị pụrụ inwe banyere iwu Chineke?IWU bụ olulu na-enweghị nsọtụ, ọ . . . na-eloda ihe nile. Okwu ahụ dị notu akwụkwọ e bipụtara laa azụ na 1712. Onye dere ya katọrọ usoro iwu nke okwu ikpe na-anọ nụlọikpe nebighị ebi ruo ọtụtụ afọ, na-erikpọ ego nke ndị na-achọ ikpe ziri ezi. Nọtụtụ ala, usoro iwu na usoro ikpe dị nnọọ mgbagwoju anya, jupụta nikpe na-ezighị ezi, ajọ mbunobi, na emeghị ihe notu ụzọ ahụ nke na ilelị iwu agbasawo nebe nile.2Nụzọ dị iche na nke ahụ, tụlee okwu ndị a e dere ihe dị ka afọ 2,700 gara aga: Lee ka m si hụ iwu Gị nanya! Abụ Ọma 119:97 Nihi gịnị ka ọbụ abụ ahụ ji hụ ya nanya nke ukwuu otú ahụ? Ọ bụ nihi na iwu ahụ ọ na-aja mma esiteghị naka ọchịchị ọ bụla nke ụmụ mmadụ, kama o sitere naka Jehova Chineke. Ka ị na-amụ iwu Jehova, ị pụrụ ịdị na-enwekwu ụdị mmetụta ahụ ọbụ abụ ahụ nwere. Ọmụmụ ihe dị otú ahụ ga-eme ka ị ghọta echiche nke onye kasị jiri iwu kpọrọ ihe neluigwe na ala.Onye Kasị Ukwuu nke Na-enye Iwu3, 4. Nụzọ ndị dị aṅaa ka Jehova siworo gosipụta na ọ bụ Onye Na-enye Iwu?3Bible na-agwa anyị, sị: E nwere otu onye nke bụ onye na-enye iwu na onyeikpe. Jems 4:12 Nezie, ọ bụ ị Jehova bụ ezi Onye na-enye iwu. Iwu nile nke eluigwe na-achịkwa ọbụna ngagharị nke ihe ndị dị na mbara ígwé. Job 38:33,The New Jerusalem Bible Notu aka ahụ, ọ bụ iwu Chineke na-achịkwa ọtụtụ iri puku ndị mmụọ ozi dị nsọ nke Jehova, nihi na a haziri ha nọkwá dị iche iche, ha na-ejekwa ozi nokpuru nduzi Jehova dị ka ndị ozi ya.Abụ Ọma 104:4;Ndị Hibru 1:7,14.4Jehova enyewokwa ihe a kpọrọ mmadụ iwu. Onye ọ bụla nime anyị nwere akọ na uche, nke bụ onyinyo nke ikpe ziriezi Jehova. Ebe akọ na uche bụ ihe yiri iwu nke e tinyere nime mmadụ, ọ pụrụ inyere anyị aka ịmata ọdịiche dị netiti ezi ihe na ihe ọjọọ . Ndị Rom 2:14 E ji akọ na uche zuru okè gọzie nne na nna anyị mbụ, ya mere ihe dị ha mkpa bụ ị iwu ole na ole. Jenesis 2:15-17 Otú ọ dị, ọnụ ọgụgụ iwu ka ukwuu dị ụmụ mmadụ na-ezughị okè mkpa iji na-eduzi ha ime uche Chineke. Ndị nna ochie dị ka Noa, Ebreham, na Jekọb natara iwu dị iche iche site naka Jehova Chineke ma nye ndị ezinụlọ ha iwu ndị a. Jenesis 6:22;9:3-6;18:19;26:4, 5 Jehova mere ka ya onwe ya ghọọ Onye Na-enye Iwu nụzọ na-enweghị atụ mgbe o si naka Mozis nye mba Izrel otu usoro Iwu. Usoro iwu a na-eme ka anyị ghọtakwuo nke ukwuu otú Jehova si ele ikpe ziri ezi anya.Iwu MozisNtụle Dị Mkpirikpi5. Iwu Mozis ọ bụ ìgwè iwu dị mgbagwoju anya ma sie ike idebe, gịnịkwa mere i ji zaa otú ahụ?5Ọtụtụ ndị yiri ka ha na-eche na Iwu Mozis bụ otu ìgwè iwu nke dị mgbagwoju anya ma sie ike ndebe. Echiche dị otú ahụ abụtụghị eziokwu ma ọlị. E nwere ihe karịrị iwu 600 nusoro iwu ahụ dum. Nke ahụ pụrụ iyi ka ha buru nnọọ ibu, ma chegodị echiche: Ka ọ na-erule January 1990, iwu obodo Nigeria juru ihe karịrị peeji dị 16,000 nke akwụkwọ iwu 25. Nagbata afọ ahụ na September 1999, a gbakwụnyere ihe dị ka iwu 540 ndị ọzọ! Ya mere, a bịa ị nịdị ọtụtụ, Iwu Mozis dị nnọọ ntakịrị ma e jiri ya tụnyere ọtụtụ iwu ụmụ mmadụ tiri. Ma, Iwu Chineke chịkwara ụmụ Izrel nakụkụ dị iche iche nke ndụ bụ ndị iwu nke oge a na-akpabedịghị aka. Chebara ntụle a dị mkpirikpi echiche.6, 7. a Olee ihe dị iche nIwu Mozis na usoro iwu ọ bụla ọzọ, oleekwa iwu kasịnụ nime usoro Iwu ahụ? b Olee otú ụmụ Izrel pụrụ isi gosi nnakwere ha nakweere ọbụbụeze Jehova?6Iwu ahụ buliri ọbụbụeze Jehova elu.Nihi ya, a pụghị iji usoro iwu ọ bụla ọzọ tụnyere Iwu Mozis. Nke kasịnụ nime iwu dị na ya bụ nke a: Nụrụ, Izrel; Jehova, bụ Chineke anyị, Jehova bụ otu: ị ga-ewerekwa obi gị nile, werekwa mkpụrụ obi gị nile, werekwa ike gị nile, hụ Jehova, bụ Chineke gị, nanya.Olee otú ndị Chineke ga-esi gosipụta ịhụya ha nwere nebe ọ nọ? Ha ga-ejere ya ozi, na-edo onwe ha nokpuru ọbụbụeze ya.Deuterọnọmi 6:4, 5;11:13.7Onye Izrel ọ bụla gosiri nnakwere ọ nakweere ọbụbụeze Jehova site nido onwe ya nokpuru ndị e mere ka ha nwee ikike nebe ọ nọ. Ndị nne na nna, ndị isi, ndị ikpe, ndị nchụàjà nakwa, ka oge na-aga, ndị eze, nọchitechara anya ịbụisi Chineke. Jehova lere isi ọ bụla e nupụụrụ ndị nọ nisi anya dị ka inupụrụ ya isi. Naka nke ọzọ, ndị e nyere ikike pụrụ iwetara onwe ha ọnụma Jehova ma ọ bụrụ na ha emesoo ndị ya ihe nụzọ na-ezighị ezi ma ọ bụ ná mpako. Ọpụpụ 20:12;22:28;Deuterọnọmi 1:16, 17;17:8-20;19:16, 17 Ya mere, ma ndị e nyere ikike ma ndị nọ nokpuru ndị ahụ e nyere ikike nwere ibu ọrụ nke ịkwado ọbụbụeze Chineke.8. Olee otú Iwu ahụ si kwadoo ụkpụrụ ịdị nsọ Jehova?8Iwu ahụ kwadoro ụkpụrụ ịdị nsọ Jehova.Okwu bụ nsọ na ịdị nsọ pụtara ihe karịrị ugboro 280 nIwu Mozis. Iwu ahụ nyeere ndị Chineke aka ịmata ọdịiche dị netiti ihe dị ọcha na ihe na-adịghị ọcha, na-ezo aka nihe dị ka ihe 70 ndị pụrụ ime ka onye Izrel ghara ịdị ọcha nụzọ iwu chọrọ. Iwu ndị a kwuru banyere ịdị ọcha, ihe oriri, na ọbụna ikpofu unyi. Iwu ndị ahụ bara nnukwute uru maka ahụ ike.Ma e nwere nzube karịrị nke ahụ e ji nihi ya nye haime ka ndị ahụ nọgide na-enwe ihu ọma Jehova, na-anọpụ iche nomume ọjọọ nke mba ndị rụrụ arụ, ndị gbara ha gburugburu. Tụlee otu ihe atụ.9, 10. Olee iwu ndị dị nọgbụgba ndụ Iwu ahụ nihe banyere mmekọahụ na ịmụ nwa, olee uru ndị a na-erite niwu ndị ahụ?9Iwu ndị dị nọgbụgba ndụ Iwu ahụ kwuru na inwe mmekọahụ na ịmụ nwaọbụna netiti di na nwunyena-eme ka mmadụ ghara ịdị ọcha ruo oge ụfọdụ. Levitikọs 12:2-4;15:16-18 Iwu ndị dị otú ahụ adịghị eweda onyinye ndị a dị ọcha siterenaka Chineke ala. Jenesis 1:28;2:18-25 Kama nke ahụ, iwu ndị ahụ kwadoro ịdị nsọ Jehova, mee ka ndị na-efe ya ofufe ghara inwe mmerụ ọ bụla. Ọ bụ ihe kwesịrị ịrịba ama na mba ndị gbara Izrel gburugburu gwakọtara ife ofufe na mmekọahụ nakwa ememe ọmụmụ. Okpukpe ndị Ke gụnyere ndị ikom na ndị inyom ịgba akwụna. Nke a rụpụtara omume rụrụ arụ jọgburu onwe ya, ọ gbasakwara ebe nile. Nụzọ dị iche na nke ahụ, Iwu ahụ doro nnọọ ofufe Jehova iche pụọ nokwu ndị metụtara mmekọahụ.E nwekwara uru ndị ọzọ a na-erite na ya.10Iwu ndị ahụ kụziri eziokwu dị oké mkpa.E kwuwerị, olee otú e si ebufe ntụpọ nke mmehie Adam site notu ọgbọ gaa nọzọ? Ọ bụghị site ninwe mmekọahụ na ịmụ nwa? Ndị Rom 5:12 Ee, Iwu Chineke chetaara ndị ya na mmehie dị adị nezie. Nezie, a mụrụ anyị nile nime mmehie. Abụ Ọma 51:5 Mgbaghara mmehie na mgbapụta dị anyị mkpa iji bịaruo Chineke anyị dị nsọ nso.11, 12. a Iwu ahụ kwalitere ụkpụrụ dị aṅaa dị oké mkpa nke ikpe ziri ezi? b Olee ihe ndị na-egbochi ikpe mmadụ ikpe mmegide ndị dị nIwu ahụ?11Iwu ahụ kwadoro ikpe zuru okè nke Jehova.Iwu Mozis kwadoro ụkpụrụ nke ịha nhata nokwu ndị metụtara ikpe ziri ezi. Nihi ya, Iwu ahụ kwuru, sị: Ndụ laara ndụ, anya laara anya, ezé laara ezé, aka laara aka, ụkwụ laara ụkwụ. Deuterọnọmi 19:21 Nihi ya, nokwu ndị metụtara ime mpụ, ntaramahụhụ a ga-enye aghaghị ikwekọ na mpụ e mere. Akụkụ a nke ikpe ziri ezi Chineke pụtara ìhè nakụkụ nile nime Iwu ahụ, ruokwa taa, ọ bụ ihe dị oké mkpa iji ghọta àjà mgbapụta Kraịst Jizọs, dị ka Isi nke 14 ga-egosi.1 Timoti 2:5, 6.12Iwu ahụ nwekwara ihe ndị na-egbochi ikpe mmadụ ikpe mkpegide. Dị ka ihe atụ, a chọrọ ndị àmà abụọ ma ọ dịkarịa ala, iji gosi na ebubo e boro mmadụ bụ eziokwu. A na-enye ntaramahụhụ siri ike maka ịṅụ iyi ụgha. Deuterọnọmi 19:15,18, 19 A machibidokwara nrụrụ aka na ịnara ihe iri ngo iwu kpam kpam. Ọpụpụ 23:8;Deuterọnọmi 27:25 Ọbụna nachụmnta ego ha, ndị Chineke aghaghị ịgbaso ụkpụrụ dị elu nke Jehova maka ikpe ziri ezi. Levitikọs 19:35, 36;Deuterọnọmi 23:19, 20 Usoro iwu ahụ dị elu ma zie ezi bụụrụ Izrel nnukwute ngọzi!Iwu Ndị Na-egosipụta Ebere na Eleghị Mmadụ Anya nIhu nIkpe13, 14. Olee otú Iwu ahụ si kwadoo ka e mesoo onye ohi na onye o zuru ohi ihe nụzọ ziri ezi ma kwesị ekwesị?13Iwu Mozis ọ bụ usoro iwu nke a na-aghaghị ịgbasoru nisi, nke ebere na-adịghị na ha? Ọ dịghị ma ọlị! E nyere Eze Devid ike mmụọ nsọ ide, sị: Iwu Jehova zuru okè. Abụ Ọma 19:7 Dị ka ọ maara nke ọma, Iwu ahụ kwalitere ime ebere na eleghị mmadụ anya nihu. Olee otú o si mee otú ahụ?14Nala ụfọdụ taa, o yiri ka iwu ọ na-emere ndị mere mpụ ebere, na-emenyekwara ha karịa otú ọ na-egosi nchegbu maka ndị e mesoro mpụ. Dị ka ihe atụ, a pụrụ ịtụ ndị ohi mkpọrọ ruo oge ụfọdụ. Ka ọ dịgodị, ndị e zuru ohi nwere ike ha enwetaghachibeghị ihe ha e zuru, nagbanyeghị nke ahụ, ha aghaghị ịdị na-atụ ụtụ isi nke e ji ewuru ndị omekome dị otú ahụ ụlọ ma na-enye ha nri. NIzrel oge ochie, e nweghị ụdị ụlọ mkpọrọ ndị e nwere taa. E nwere ókè a kapịrị ọnụ kpọmkwem a ga-enyeru mmadụ ntaramahụhụ. Deuterọnọmi 25:1-3 Onye ohi aghaghị ịkwụ onye o zuru ohi ụgwọ ihe o zuuru. Tụkwasị na nke ahụ, onye ohi ahụ aghaghị ịkwụkwasị ihe ọzọ. Ihe hà aṅaa? Ọ dabeere nihe ụfọdụ. Dị ka ihe àmà na-egosi, e nyere ndị ikpe ohere ịtụle ihe dị iche iche, dị ka nchegharị onye mmehie ahụ nwere. Nke ahụ pụrụ ịbụ ihe mere ihe iti aka nobi a chọrọ naka onye ohi dị kaLevitikọs 6:1-7si kwuo ji dị nnọọ nta karịa nke e kwurunỌpụpụ 22:7.15. Olee otú Iwu ahụ si hụ na e meere onye gburu mmadụ nọghọm ebere ma kpee ya ikpe ziri ezi?15Nobi ebere, Iwu ahụ gosiri na ọ ghọtara na ọ bụghị mmehie nile ka a na-akpachapụ anya eme. Dị ka ihe atụ, mgbe mmadụ gburu mmadụ namaghị ama, ọ gaghị adị mkpa na ọ ga-eji ndụ ya kwụọ ụgwọ ma ọ bụrụ na o mee ihe o kwesịrị ime site nịgbaga notu nime obodo mgbaba ndị dịgasị nebe dị iche iche nIzrel. Mgbe ndị ikpe ruru eru lebasịrị anya nokwu ya, ọ ghaghị ịnọgide nobodo mgbaba ahụ ruo mgbe onyeisi nchụàjà nwụrụ. Mgbe ahụ, ọ ga-enwere onwe ya ibi nebe ọ bụla ọ chọrọ. Nụzọ dị otú ahụ, o ritere uru nebere Chineke. Notu mgbe ahụ, iwu a mere ka otú ndụ mmadụ si dị oké ọnụ ahịa pụta ìhè.Ọnụ Ọgụgụ 15:30, 31;35:12-25.16. Olee otú Iwu ahụ si chebe ihe ụfọdụ ruuru mmadụ?16Iwu ahụ chebere ihe ndị ruuru mmadụ. Tụlee ụzọ dị iche iche o si chebe ndị ji ụgwọ. Iwu ahụ machibidoro mmadụ ịbanye nụlọ onye ji ya ụgwọ ma were ngwongwo ya nike dị ka ihe ibé maka ego a gbaziiri. Kama nke ahụ, onye ahụ e ji ụgwọ aghaghị ịnọrọ nèzí chere ka onye ahụ ji ya ụgwọ wetara ya ihe ibé ahụ. Nụzọ dị otú a, a dịghị awabanye nụlọ mmadụ. Ọ bụrụ na onye e ji ụgwọ chịịrị uwe mgbokwasị onye ahụ ji ya ụgwọ dị ka ihe ibé, ọ ghaghị iweghachite ya mgbe ọ na-erule nuhuruchi, nihi na ma eleghị anya ọ ga-adị onye ahụ ji ya ụgwọ mkpa maka iji ya chụọ oyi nabalị.Deuterọnọmi 24:10-14.17, 18. Nokwu metụtara ibu agha, olee otú ndị Izrel si dị iche ná mba ndị ọzọ, nihi gịnịkwa?17Iwu ahụ nyere ntụziaka nke chịkwara ọbụna ibu agha. Ndị Chineke ga-alụ agha, ọ bụghị ị iji mejuo agụụ inweta ike ma ọ bụ mmeri, kama ọ bụ iji jee ozi dị ka ndị Chineke ji eme ihe nagha dị iche iche nke Jehova. Ọnụ Ọgụgụ 21:14 Ọtụtụ mgbe, ụmụ Izrel aghaghị ibu ụzọ gwa ndị ahụ ka ha chịlie aka elu. Ọ bụrụ na obodo ahụ ajụ, mgbe ahụ, Izrel pụrụ ịnọchibido yama ọ ga-abụ dị ka ụkpụrụ nduzi Chineke si dị. Nadịghị ka ọtụtụ ndị agha e nwere nakụkọ ihe mere eme nile, e nyeghị ndị ikom so nusuu ndị agha Izrel ohere idina ndị inyom nike ma ọ bụ igbu mmadụ aghara aghara. Ha aghaghị ọbụnaịkwanyere gburugburu ebe ha gara agha ùgwù, ha agaghị egbutusị osisi ndị na-amị mkpụrụ nke ndị iro ha.E nyeghị usuu ndị agha nke mba ndị ọzọ mmachibido iwu ndị dị otú ahụ.Deuterọnọmi 20:10-15,19, 20;21:10-13.18Ọ na-awụ gị akpata oyi nahụ ịnụ na nala ụfọdụ, a na-enye obere ụmụaka ọzụzụ ịghọ ndị agha? NIzrel oge ochie, ọ dịghị nwoke ọ bụla na-erubeghị afọ 20 nke a ga-edeba aha ya nusuu ndị agha. Ọnụ Ọgụgụ 1:2, 3 A na-ahapụ ọbụna nwoke toruru ogo mmadụ ma ọ bụrụ ọ na-atụ ụjọ nke ukwuu. A na-agụpụ nwoke lụrụ nwanyị ọhụrụ ruo otu afọ, o nwee ike ịhụ na a mụtawo onye ga-anọchi ya tupu ya amalite ije ozi a dị ize ndụ. Iwu ahụ kọwara na nụzọ dị otú a, nwoke ahụ lụrụ nwanyị ọhụrụ ga-enwe ike ime ka nwunye ọhụrụ ya ṅụrịa ọṅụ.Deuterọnọmi 20:5, 6,8;24:5.19. Olee ndokwa ndị iwu ahụ mere iji chebe ndị inyom, ụmụaka, ezinụlọ dị iche iche, ndị inyom di ha nwụrụ, na ụmụ mgbei?19Iwu ahụ chebekwara ndị inyom, ụmụaka, na ezinụlọ dị iche iche, na-eme ndokwa maka ha. O nyere ndị nne na nna iwu ka ha na-elebara ụmụ ha anya mgbe nile ma na-enye ha ntụziaka nihe ime mmụọ. Deuterọnọmi 6:6, 7 Ọ machibidoro ụdị nile nke mmadụ idina onye ikwu iwu ya, kwuo na ọnwụ bụ ntaramahụhụ ya. Levitikọs, isi 18 Ọ machibidokwara ịkwa iko nke ndị lụrụ di ma ọ bụ nwunye, bụ nke na-etisakarị ezinụlọ ma na-ebibi ntụkwasị obi na ùgwù ha. Iwu ahụ mere ndokwa maka ndị inyom di ha nwụrụ na ụmụ mgbei, jirikwa okwu ndị dị ike machibido imegbu ha.Ọpụpụ 20:14;22:22-24.20, 21. a Nihi gịnị ka Iwu Mozis ji kwe ka ụmụ Izrel na-alụ ihe karịrị otu nwanyị? b Nokwu banyere ịgba alụkwaghịm, gịnị mere Iwu ahụ ji dị iche nụkpụrụ Jizọs mesịrị weghachite?20Otú ọ dị, nihe banyere nke a, ụfọdụ pụrụ iche, sị: Gịnịmere Iwu ahụ ji kwere ka a na-alụ ihe karịrị otu nwanyị? Deuterọnọmi 21:15-17 Ọ dị anyị mkpa ịtụle iwu ndị ahụ na-adabere nọnọdụ e nwere noge ahụ. Ndị na-enyocha Iwu Mozis na-adabere nọnọdụ na ọdịbendị nke oge a ga-aghọtahierịrị ya. Ilu 18:13 Ụkpụrụ Jehova, bụ nke o setịpụrụ laa azụ nIden, mere ka alụmdi na nwunye bụrụ njikọ na-adịgide adịgide netiti otu di na otu nwunye. Jenesis 2:18,20-24 Otú ọ dị, ka ọ na-erule noge Jehova nyere Izrel Iwu ahụ, omume ndị dị ka ịlụ ihe karịrị otu nwanyị agbanyewo mgbọrọgwụ kemgbe ọtụtụ narị afọ. Jehova maara nke ọma na, ndị ya kwesiri olu ike agaghị na-erube isi ugboro ugboro nọbụna iwu ndị bụ isi, dị ka ndị machibidoro ikpere arụsị. Ọpụpụ 32:9 Mgbe ahụ, nụzọ amamihe dị na ya, o wereghị ya na oge ahụ bụ oge iji gbanwee ihe nile ha na-eme nihe metụtara alụmdi na nwunye. Otú ọ dị, chetakwa na ọ bụghị Jehova guzobere ịlụ ihe karịrị otu nwanyị. Otú ọ dị, o sitere nIwu Mozischịkwaaịlụ ihe karịrị otu nwanyị netiti ndị ya iji gbochie ha iji ya eme ihe nụzọ na-ezighị ezi.21Notu aka ahụ, Iwu Mozis kwere ka nwoke gbaa nwunye ya alụkwaghịm nihi ọtụtụ ihe ndị gbara ọkpụrụkpụ. Deuterọnọmi 24:1-4 Jizọs kpọrọ nke a ihe Chineke kwetara ka ndị Juu na-eme nihi obi ịkpọ nkụ ha. Otú ọ dị, ihe ndị ahụ o kwetara ka ha na-eme bụ ị ruo nwa oge. Nebe ụmụazụ ya nọ, Jizọs weghachitere ụkpụrụ mbụ nke Jehova maka alụmdi na nwunye.Matiu 19:8.Iwu ahụ Kwalitere Ịhụya22. Nụzọ dịgasị aṅaa ka Iwu Mozis si kwalite ịhụya, ọ bụkwa nebe olee ndị nọ?22Ị pụrụ ichetụ nechiche usoro iwu nke oge a nke na-akwalite ịhụya? Iwu Mozis kwalitere ịhụya karịa ihe ọ bụla ọzọ. Leenụ, ị nakwụkwọ Deuterọnọmi, okwu a sụgharịrị ịbụ ịhụya pụtara ihe karịrị ugboro 20 nụdị dịgasị iche iche. Hụ mmadụ ibe gị nanya dị ka onwe gị bụ iwu nke abụọ kasịnụ nIwu ahụ dum. Levitikọs 19:18;Matiu 22:37-40 Ndị Chineke gaje igosipụta ịhụya dị otú ahụ ọ bụghị ịnebe ibe ha nọ kamakwa nebe ndị ala ọzọ nọ netiti ha ndị bi dị ka ọbịa nọ, na-echeta na ụmụ Izrel nonwe ha nwekwara mgbe ha bụ ndị ala ọzọ ndị na-ebi dị ka ọbịa. Ha aghaghị igosi ịhụya nebe ndị ogbenye na ndị na-ahụsi anya nọ, nyere ha aka nụzọ ihe onwunwe ma zere iji adịghị ike ha na-eme ihe maka ọdịmma nke aka ha. E nyere ha ntụziaka ọbụna ka ha jiri obiọma na nchebara echiche na-emeso anụmanụ na-ebu ibu ma ọ bụ ndị e ji arụ ọrụ.Ọpụpụ 23:6;Levitikọs 19:14,33, 34;Deuterọnọmi 22:4,10;24:17, 18.23. Gịnị ka a kpaliri onye dereAbụ Ọma nke 119ime, gịnịkwa ka anyị nwere ike ikpebisi ike ime?23Olee mba ọzọ e jiworo usoro iwu dị otú ahụ gọzie? Ka a sịkwa ihe mere ọbụ abụ ahụ ji dee, sị: Lee ka m si hụ iwu Gị nanya! Otú ọ dị, ịhụya o nwere abụghị ị mmetụta nkịtị. Ọ kpaliri ya ime ihe, nihi na ọ gbalịsiri ike irube isi niwu ahụ na ibi ndụ nụzọ kwekọrọ na ya. Ọzọkwa, ọ gara nihu, sị: Ogologo ụbọchị nile ka iwu gị bụ ihe m na-atụgharị nuche. Abụ Ọma 119:11,97 Ee, o wepụtara oge mgbe nile mụọ iwu Jehova. Obi abụọ adịghị ya na ka ọ na-eme otú ahụ, ịhụya o nwere maka ha mụbara. Notu mgbe ahụ, ịhụya o nwere nebe Onye Na-enye Iwu, bụ Jehova Chineke, nọ mụbakwara. Ka ị na-anọgide na-amụ iwu Chineke, nọgidekwa na-abịarukwu Jehova, bụ Onye Ukwu Na-enye Iwu na Chineke nke ikpe ziri ezi, nso.14 Jehova Enye Ihe Mgbapụta nỌnọdụ Ọtụtụ Mmadụ1, 2. Olee otú Bible si kọwaa ọnọdụ nke ihe a kpọrọ mmadụ, oleekwa ị ụzọ e nwere nke isi si na ya pụọ?IHE nile e kere eke nọgidere na-asụkọ ude ma na-anọkọ nihe mgbu. Ndị Rom 8:22 Pọl onyeozi ji okwu ndị ahụ kọwaa ọnọdụ dị mwute anyị nọ nime ya. Dị ka mmadụ si ele ihe anya, o yiri ka e nweghị ụzọ anyị ga-esi nwere onwe anyị pụọ ná nhụjuanya, mmehie, na ọnwụ. Ma Jehova enweghị adịghị ike ndị ụmụ mmadụ nwere. Ọnụ Ọgụgụ 23:19 Chineke nke ikpe ziri ezi enyewo anyị ụzọ isi nwere onwe anyị pụọ ná nsogbu anyị nọ nime ya. A na-akpọ ya ihe mgbapụta.2Ihe mgbapụta ahụ bụ onyinye kasịnụ Jehova nyeworo ihe a kpọrọ mmadụ. O mere ka o kwe mee ịnapụta anyị ná mmehie na ọnwụ. Ndị Efesọs 1:7 Ọ bụ ihe ndabere maka olileanya nke ndụ ebighị ebi, ma ọ bụ neluigwe ma ọ bụ nụwa paradaịs. Luk 23:43;Jọn 3:16;1 Pita 1:4 Ma gịnị kpọmkwem bụ ihe mgbapụta ahụ? Olee otú o si akụziri anyị banyere ikpe ziri ezi Jehova nke na-enweghị atụ?Otú E Si Bịa Nwee Mkpa Maka Ihe Mgbapụta3. a Nihi gịnị ka ihe mgbapụta ji bịa dị mkpa? b Nihi gịnị ka Chineke na-apụghị nnọọ iji gbanwee ikpe ọnwụ ahụ a mara ụmụ Adam?3Ihe mgbapụta ahụ bịara dị mkpa nihi mmehie Adam. Site ninupụrụ Chineke isi, Adam hapụụrụ ụmụ ya ihe nketa nke bụ ọrịa, iru újú, ihe mgbu, na ọnwụ. Jenesis 2:17;Ndị Rom 8:20 Chineke agaghị ekwe ka mmetụta mee ya ka ọ gbanwee amamikpe ọnwụ ahụ. Ime otú ahụ ga-abụ ileghara iwu ya onwe ya nyere anya: Ụgwọ ọrụ nke mmehie na-akwụ bụ ọnwụ. Ndị Rom 6:23 Ọ bụrụkwa na Jehova emee ka ụkpụrụ ya nke ikpe ziri ezi gharazie ịdị irè, mgbe ahụ, a ga-enwe ọgba aghara na mmebi iwu ma neluigwe ma nụwa!4, 5. a Olee otú Setan si bo Chineke ebubo ụgha, nihi gịnịkwa ka Jehova na-aghaghị iji zaghachi ihe ịma aka ndị ahụ? b Olee ihe Setan kwuru banyere ndị ohu Jehova na-eguzosi ike nihe?4Dị ka anyị hụrụ nIsi nke 12, nnupụisi ahụ nke weere ọnọdụ nIden welitere ihe iseokwu ndị gbara ọkpụrụkpụ ọbụna karị. Setan metọrọ aha ọma Chineke. Ya bụ, o boro Jehova ebubo na ọ bụ onye ụgha nakwa onye ọchịchị aka ike nke nwere obi ọjọọ, onye napụrụ ihe ndị o kere eke nnwere onwe. Jenesis 3:1-5 Site nime ihe nke yiri ka o mebiela nzube Chineke nke bụ ime ka ndị ezi omume mejupụta ụwa, Setan kpọkwara Chineke onye na-apụghị imezu nzube ya. Jenesis 1:28;Aịsaịa 55:10, 11 A sị na Jehova gbachiri nkịtị nihe ịma aka ndị a, ọtụtụ nime ihe ndị o kere eke nwere ọgụgụ isi agaraghị enwekwa obi ike zuru ezu nịchịisi ya.5Setan bokwara ndị ohu Jehova na-eguzosi ike nihe ebubo ụgha, na-ekwu na ha na-ejere Ya ozi nihi ọchịchọ ọdịmma onwe ha ị nakwa na ọ bụrụ na ha anọrọ noké ihe isi ike, na ọ dịghị nke ọ bụla nime ha ga-anọgide na-ekwesị ntụkwasị obi nye Chineke. Job 1:9-11 Ihe iseokwu ndị a dị nnọọ mkpa karịa ọnọdụ ọjọọ nke ụmụ mmadụ nọ nime ya. Nụzọ ziri ezi, Jehova chere na ya aghaghị ịzaghachi ebubo ụgha ndị ahụ nke Setan. Ma olee otú Chineke pụrụ isi dozie ihe iseokwu ndị a ma zọpụtakwa ihe a kpọrọ mmadụ?Ihe MgbapụtaIhe Ya na Ihe Hà Nhata6. Olee ụfọdụ nime okwu ndị e ji mee ihe na Bible iji kọwaa ụzọ Chineke nke isi zọpụta ihe a kpọrọ mmadụ?6Ihe ngwọta Jehova nyere na-egosipụta ma obi ebere kasị ukwuu ma ikpe ziri ezi na-enweghị atụnke ọ na-adịghị mmadụ ọ bụla pụrụ ichepụta ya nechiche. Nagbanyeghị nke ahụ, ọ dị nnọọ mfe nụzọ magburu onwe ya. E zogasịrị aka na ya dị ka ịzụrụ ihe, ịdịghachi ná mma, mgbapụta, ime udo, na ihe mkpuchi mmehie. Abụ Ọma 49:8;Daniel 9:24;Ndị Galeshia 3:13;Ndị Kọlọsi 1:20;Ndị Hibru 2:17 Ma okwu nke kọwara ya nụzọ kasị mma, ma eleghị anya, bụ okwu ahụ Jizọs nonwe ya ji mee ihe. Ọ sịrị: Nwa nkemmadụ bịara, ọ bụghị ka e jeere ya ozi, kama ka o jee ozi nakwa ka o nye mkpụrụ obi ya ka ọ bụrụ ihe mgbapụta Grik,lyʹtron nọnọdụ ọtụtụ mmadụ.Matiu 20:28.7, 8. a Gịnị ka okwu bụ ihe mgbapụta pụtara nAkwụkwọ Nsọ? b Nụzọ dị aṅaa ka ihe mgbapụta si agụnye ihe na ihe ịha nhata?7Gịnị bụ ihe mgbapụta? E si na ngwaa nke pụtara ịtọhapụ nweta okwu Grik e ji mee ihe nebe a. E ji okwu a akọwa ego a kwụrụ iji tọhapụ ndị a dọọrọ nagha. Ya mere, a pụrụ ịkọwa ihe mgbapụta nụzọ bụ isi dị ka ihe a kwụrụ iji zụtaghachi ihe. NAkwụkwọ Nsọ Hibru, okwu e ji eme ihe maka ihe mgbapụta koʹpher sitere na ngwaa nke pụtara ikpuchi. Nke a na-enyere anyị aka ịghọta na ịgbapụta pụtakwaraikpuchimmehie.Abụ Ọma 65:3.8Nụzọ kwesịrị ịrịba ama, akwụkwọ bụTheological Dictionary of the New Testamentna-ekwu na okwu a koʹpher na-egosi mgbe nile ihe ya na ihe hà nhata, ma ọ bụ ihe na ihe ikwekọ. Nihi ya, ihe mkpuchi nke igbe ọgbụgba ndụ ahụ nwere ọdịdị nke kwekọrọ nigbe ahụ nonwe ya. Notu aka ahụ, iji gbapụta, ma ọ bụ kpuchie, mmehie, a ghaghị ịkwụ ihe kwekọrọ nụzọ zuru ezu, ma ọ bụ nke kpuchiri nụzọ zuru ezu, ihe mmehie ahụ mebiri. Nihi ya, Iwu Chineke nyere Izrel kwuru, sị: Ndụ laara ndụ, anya laara anya, ezé laara ezé, aka laara aka, ụkwụ laara ụkwụ.Deuterọnọmi 19:21.9. Nihi gịnị ka ndị ikom kwesịrị ntụkwasị obi ji jiri ụmụ anụmanụ chụọ àjà, oleekwa otú Jehova si lee àjà ndị dị otú ahụ anya?9Ndị ikom kwesịrị ntụkwasị obi malite nEbel gaa nihu ji ụmụ anụmanụ chụọrọ Chineke àjà. Site nime otú ahụ, ha gosipụtara na ha maara ihe banyere mmehie nakwa mkpa mgbapụta dị, ha gosikwara okwukwe ha nwere ná ntọhapụ Chineke kwere nkwa ya site naka mkpụrụ ya. Jenesis 3:15;4:1-4;Levitikọs 17:11;Ndị Hibru 11:4 Jehova nakweere àjà ndị dị otú ahụ ma gụọ ndị a na-efe ofufe ná ndị nwere nguzo dị mma. Ka o sina dị, àjà ndị e ji ụmụ anụmanụ chụọ bụ ị, ma ọ karịsịa, ihe ngosipụta. Ụmụ anụmanụ apụghịnezie ikpuchi mmehie ụmụ mmadụ, nihi na ha dị ala ma e jiri ha tụnyere ụmụ mmadụ. Abụ Ọma 8:4-8 Nihi ya, Bible na-ekwu, sị: Ọ dịghị ekwe ọbara ụmụ oké ehi na nke ewu omume iwepụ mmehie. Ndị Hibru 10:1-4 Àjà ndị dị otú ahụ na-ese ị onyinyo, ma ọ bụ bụrụ ihe atụ, nke ezi àjà mgbapụta gaje ịbịa.Ihe Mgbapụta Kwekọrọ Ekwekọ10. a Ònye ka ya na onye mgbapụta ahụ na-aghaghị ikwekọ, nihi gịnịkwa? b Nihi gịnị ka o ji bụrụ ị otu mmadụ ka ọ dị mkpa ka e jiri chụọ àjà?10Mmadụ nile na-anwụ nime Adam, ka Pọl onyeozi kwuru. 1 Ndị Kọrint 15:22 Nihi ya, ihe mgbapụta ahụ aghaghị ịgụnye ọnwụ nke onye ya na Adam hà nnọọ nhatammadụ zuru okè. Ndị Rom 5:14 Ọ dịghị ụdị ihe ọzọ e kere eke pụrụ imezu ihe ikpe ziri ezi chọrọ. Ọ bụ ị mmadụ zuru okè, onye na-anọghị nokpuru ikpe ọnwụ ahụ a mara Adam, pụrụ inye ihe mgbapụta kwekọrọ ekwekọnke ya na Adam kwekọrọ nnọọ nụzọ zuru okè. 1 Timoti 2:6 Ọ gaghị adị mkpa ka e jiri ọtụtụ nde mmadụ chụọ àjà iji kwekọọ nonye nke ọ bụla Adam mụrụ. Pọl onyeozi kọwara, sị: Mmehie sitere notu mmadụAdam bata nụwa, ọnwụ esitekwa ná mmehie. Ndị Rom 5:12 Ebe ọnwụ sitekwara naka otu onye, Chineke mere ndokwa maka mgbapụta nke ihe a kpọrọ mmadụ site naka otu onye. 1 Ndị Kọrint 15:21 Nụzọ dị aṅaa?Ihe mgbapụta kwekọrọ ekwekọ maka mmadụ nile11. a Olee otú onye mgbapụta ahụ ga-esi detụ ọnwụ ire maka mmadụ nile? b Nihi gịnị ka Adam na Iv na-apụghị iriteworị uru nihe mgbapụta ahụ? Lee ihe odide ala ala peeji.11Jehova mere ndokwa ka mmadụ zuru okè jiri ndụ ya chụọ àjà nafọ ofufo. Dị kaNdị Rom 6:23si kwuo, ụgwọ ọrụ nke mmehie na-akwụ bụ ọnwụ. Nịchụ ndụ ya nàjà, onye mgbapụta ahụ ga-edetụ ọnwụ ire maka mmadụ nile. Nikwu ya nụzọ ọzọ, ọ ga-akwụ ụgwọ mmehie nke Adam. Ndị Hibru 2:9;2 Ndị Kọrint 5:21;1 Pita 2:24 Nke a ga-enwe ihe ndị dị ukwuu metụtara iwu ọ gụnyere. Site nịkagbu ikpe ọnwụ ahụ a mara ụmụ Adam na-erube isi, ihe mgbapụta ahụ ga-ewepụsite na mkpọrọgwụ ya, ike mbibi ahụ mmehie nwere.Ndị Rom 5:16.12. Nye ihe atụ iji gosi otú ịkwụ otu ụgwọ e ji pụrụ isi baara ọtụtụ mmadụ uru.12Iji maa atụ: Ka e were ya na i bi notu obodo ebe ihe ka ọtụtụ ná ndị bi nime ya na-arụ ọrụ notu nnukwu ụlọ ọrụ na-emepụta ihe. A na-akwụ gị na ndị agbata obi gị ezigbo ụgwọ maka ọrụ unu na-arụ, unu na-ebikwa ndụ ntụsara ahụ. Ọ dịgidere otú ahụ ruo ụbọchị ụlọ ọrụ ahụ kwụsịrị ịrụ ọrụ. Nihi gịnị? Nihi na manịja ụlọ ọrụ ahụ malitere ịrụrụ aka, wee mee ka ụlọ ọrụ ahụ baa nụgwọ. Na mberede, nihi na unu enwekwaghị ọrụ, gị na ndị agbata obi gị enweghị ike ịkwụ ụgwọ ndị unu ji. Ndị di ma ọ bụ nwunye unu, ụmụaka unu, na ndị unu ji ụgwọ nọ na-ata ahụhụ nihi nrụrụ aka nke otu onye ahụ. Ọ dị ihe ngwọta ọ bụla dịnụ? Ee! Otu onye bara ọgaranya nke na-emesapụ aka kpebiri ime ihe. Ọ ghọtara uru ụlọ ọrụ ahụ bara. O nwekwara ọmịiko nahụ ọtụtụ ndị e were nọrụ nụlọ ọrụ ahụ tinyere ndị ezinụlọ ha. Nihi ya, o mere ndokwa ịkwụchapụ ụgwọ nile ụlọ ọrụ ahụ ji ma mee ka ụlọ ọrụ ahụ maliteghachi ịrụ ọrụ. Ọkwụkwụ ọ kwụrụ otu ụgwọ ahụ e ji mere ka ahụhụ ọtụtụ ndị ahụ e were nọrụ nụlọ ọrụ ahụ na ndị ezinụlọ ha tinyere ndị ha ji ụgwọ na-ata belata. Nụzọ yiri nke ahụ, ọkwụkwụ a kwụrụ ụgwọ Adam ji baara ọtụtụ nde mmadụ uru.Ònye Nyere Ihe Mgbapụta Ahụ?13, 14. a Olee otú Jehova si nye ihe mgbapụta ahụ maka ihe a kpọrọ mmadụ? b Ònye ka a kwụrụ ihe mgbapụta ahụ, nihi gịnịkwa ka ịkwụ ụgwọ dị otú ahụ ji dị mkpa?13Ọ bụ ị Jehova pụrụ inye Nwa Atụrụ ahụ . . . nke na-ewepụ mmehie nke ụwa. Jọn 1:29 Ma Chineke eziteghịnnọọ mmụọ ozi ọ bụla ọ hụrụ ka ọ bịa napụta ihe a kpọrọ mmadụ. Kama nke ahụ, o zitere Onye ahụ nke pụrụ inye azịza ga-abụ nkwubi okwu nye ebubo Setan boro ndị ohu Jehova. Ee, Jehova chụrụ àjà kasị ukwuu nke bụ izite Ọkpara ọ mụrụ ị ya, bụ onye ihe ya na-atọ Ya ụtọ. Ilu 8:30 Ọkpara Chineke ji ọchịchọ obi ya mee onwe ya ihe efu ma hapụ ọdịdị o nwere neluigwe. Ndị Filipaị 2:7 Nụzọ ọrụ ebube, Jehova bufere nakpa nwa nke nwa agbọghọ na-amaghị nwoke bụ onye Juu nke aha ya bụ Meri, ndụ nke Ọkpara ya neluigwe, bụ onye o bu ụzọ mụọ, na ụdị onye ọ bụ. Luk 1:27,35 Dị ka mmadụ, a ga-akpọ ya Jizọs. Ma a bịa nụzọ iwu, a pụrụ ịkpọ ya Adam nke abụọ, nihi na ya na Adam kwekọrọ nụzọ nile. 1 Ndị Kọrint 15:45,47 Ya mere, Jizọs pụrụ iji onwe ya chụọ àjà dị ka ihe mgbapụta maka ihe a kpọrọ mmadụ na-emehie emehie.14Ònye ka a ga-akwụ ihe mgbapụta ahụ?Abụ Ọma 49:7kwuru kpọmkwem na ọ bụ Chineke ka a ga-akwụ ihe mgbapụta ahụ. Ma, ọ bụghị Jehova mere ndokwa maka ihe mgbapụta ahụ ma e kwuwerị? Ee, ma nke a adịghị eme ka ihe mgbapụta ahụ ghọzie ị mgbanwerịta ihe nke na-enweghị isi, nke e mere ị iji mezuo iwudị ka isi notu akpa uwe wepụta ego tinye ya nọzọ. E kwesịrị ịghọta na ihe mgbapụta ahụ abụghị mgbanwerịta ihe nkịtị, kama ọ bụ mgbanwere ihe nụzọ iwu. Site nikwu ka a kwụọ ihe mgbapụta ahụ, ọbụna nagbanyeghị na o furu ya ihe dị ukwuu, Jehova gosipụtara mgbaso ọ na-agbasosi ikpe ya ziri ezi ike.Jenesis 22:7, 8,11-13;Ndị Hibru 11:17;Jems 1:17.15. Nihi gịnị ka o ji dị mkpa ka Jizọs taa ahụhụ ma nwụọ?15Noge opupu ihe ubi nke 33 O.A., Jizọs Kraịst ji obi ya dum kweta idi nhụsianya nke dugara nọkwụkwụ nke ihe mgbapụta ahụ. O kwere ka e jide ya nihi ebubo ụgha dị iche iche, maa ya ikpe, ma kpọgide ya nelu osisi e ji egbu mmadụ. Ọ dị mkpa nezie ka Jizọs taa nnukwute ahụhụ dị otú ahụ? Ee, nihi na a ghaghị idozi ihe iseokwu metụtara iguzosi ike nezi ihe nke ndị ohu Chineke. Nụzọ kwesịrị ịrịba ama, Chineke ekweghị ka Herọd gbuo nwa ọhụrụ ahụ bụ Jizọs. Matiu 2:13-18 Ma mgbe Jizọs ghọrọ dimkpa, ọ nagideliri mwakpoọjọọ nile nke Setan, na-aghọta ihe iseokwu ndị ahụ nụzọ zuru ezu.Site nịnọgide na-eguzosi ike nihe, bụrụ onye na-adịghị aghụghọ, onye a na-emerụghị emerụ, onye e kewapụrụ nebe ndị mmehie nọ nagbanyeghị mmeso ọjọọ e mesoro ya, Jizọs gosipụtara nụzọ wetara okwu ahụ ná njedebe na Jehova nwere ndị ohu bụ ndị na-ekwesị ntụkwasị obi mgbe ha nọ nule. Ndị Hibru 7:26 Ka a sịkwa ihe mere na kpọmkwem tupu ya anwụọ, Jizọs tiri mkpu mmeri, sị: E mechawo ya!Jọn 19:30.Ịrụzu Ọrụ Mgbapụta Ya16, 17. a Olee otú Jizọs si gaa nihu nịrụ ọrụ mgbapụta ya? b Nihi gịnị ka o ji dị mkpa ka Jizọs chee onwe ya nihu Chineke nonwe ya maka anyị?16Jizọs arụchabeghị ọrụ mgbapụta ya. Nụbọchị nke atọ mgbe Jizọs nwụsịrị, Jehova kpọlitere ya nọnwụ. Ọrụ 3:15;10:40 Site nihe a dị mkpa O mere, ọ bụghị ị na Jehova kwụghachiri Ọkpara ya ụgwọ maka ozi o ji ikwesị ntụkwasị obi jee kama o nyere ya ohere ịrụzu ọrụ mgbapụta ya dị ka Nnukwu Onye Nchụàjà Chineke. Ndị Rom 1:4;1 Ndị Kọrint 15:3-8 Pọl onyeozi na-akọwa, sị: Mgbe Kraịst bịara dị ka nnukwu onye nchụàjà . . . , ee e, o jighị ọbara ewu na nke ụmụ oké ehi banye, kama o ji ọbara nke ya, ị otu ugboro nime ebe nsọ ahụ wee nwetara anyị mgbapụta ebighị ebi. Nihi na Kraịst banyere, ọ bụghị nebe nsọ e ji aka mee, bụ ihe atụ nke ihe bụ ezie, kama nime eluigwe nonwe ya, ịpụta ugbu a nihu Chineke nonwe ya maka anyị.Ndị Hibru 9:11, 12,24.17Kraịst apụghị iji ọbara nkịtị ya gaa eluigwe. 1 Ndị Kọrint 15:50 Kama nke ahụ, o ji ihe ọbara ahụ nọchitere anya ya:ọnụ ahịa iwu kwadoro nke ndụ ya dị ka mmadụ zuru okè bụ nke a chụrụ nàjà. Mgbe ahụzi, nihu Chineke nonwe ya, o chere ọnụ ahịa nke ndụ ahụ dị ka ihe mgbapụta iji gbanwere ihe a kpọrọ mmadụ na-emehie emehie. Jehova ọ nakweere àjà ahụ? Ee, nke a pụtakwara ìhè na Pentikọst 33 O.A., mgbe a wụkwasịrị mmadụ 120 bụ ndị na-eso ụzọ nọ na Jeruselem mmụọ nsọ. Ọrụ 2:1-4 Ọ bụ ezie na nke ahụ bụ ihe na-akpali akpali, abamuru ndị magburu onwe ha ihe mgbapụta ahụ ga-eweta ka na-amalite amalite.Abamuru nke Ihe Mgbapụta Ahụ18, 19. a Ìgwè mmadụ abụọ dị aṅaa na-erite uru nime ka a dịghachi ná mma ahụ nke ọbara Kraịst mere ka o kwe omume? b Nye ndị so noké ìgwè mmadụ ahụ, olee ụfọdụ nime abamuru nke ihe mgbapụta ahụ noge a nakwa nọdịnihu?18Nakwụkwọ ozi o degaara ndị Kọlọsi, Pọl kọwara na Chineke hụrụ na ọ dị mma isite naka Kraịst mee ka Ya na ihe ndị ọzọ nile dịghachi ná mma site niji ọbara ahụ Jizọs wụsịrị nosisi ịta ahụhụ mee udo. Pọl kọwakwara na ime ka a dịghachi ná mma a na-agụnye ìgwè mmadụ abụọ dịwagara nnọọ iche, nke bụ, ihe ndị dị neluigwe na ihe ndị dị nelu ụwa. Ndị Kọlọsi 1:19, 20;Ndị Efesọs 1:10 Ndị mejupụtara ìgwè nke mbụ ahụ bụ Ndị Kraịst dị 144,000, bụ ndị e nyere olileanya nke ije ozi dị ka ndị nchụàjà neluigwe na iso Kraịst Jizọs chịa ụwa dị ka ndị eze. Mkpughe 5:9, 10;7:4;14:1-3 Site naka ha, a ga-eji nke nta nke nta jiri uru nke ihe mgbapụta ahụ mee ihe nebe ihe a kpọrọ mmadụ na-erube isi nọ ruo otu puku afọ.1 Ndị Kọrint 15:24-26;Mkpughe 20:6;21:3, 4.19Ihe ndị dị nelu ụwa bụ ndị ahụ gaje ịdị ndụ zuru okè nime Paradaịs nelu ala.Mkpughe 7:9-17na-akọwa ha dị ka oké ìgwè mmadụ bụ ndị ga-adị ndụ gabiga oké mkpagbu ahụ na-abịanụ. Ma ọ dịghị mkpa na ha ga-echere ruo mgbe ahụ tupu ha amalite inweta uru ndị ihe mgbapụta ahụ ga-eweta. Ha asaworị uwe mwụda ha ma mee ka ha na-acha ọcha nime ọbara Nwa Atụrụ ahụ. Nihi na ha nwere okwukwe nihe mgbapụta ahụ, ha na-enweta ọbụna ugbu a uruime mmụọ site ná ndokwa ịhụya ahụ. A gụwo ha ná ndị ezi omume dị ka ndị enyi Chineke! Jems 2:23 Nihi àjà Jizọs chụrụ, ha pụrụ iji nkwuwa okwu na-abịaru nso nocheeze nke obiọma na-erughịrị mmadụ. Ndị Hibru 4:14-16 Mgbe ha mehiere, a na-agbaghara ha mmehie ha nezie. Ndị Efesọs 1:7 Nagbanyeghị na ha bụ ndị na-ezughị okè, ha nwere akọ na uche dị ọcha. Ndị Hibru 9:9;10:22;1 Pita 3:21 Nihi ya, ha ịbụ ndị ha na Chineke dịghachiri ná mma abụghị ihe a na-atụ anya ya ka ga-eme eme, kama ọ bụ ihe meworo eme ugbu a! 2 Ndị Kọrint 5:19, 20 Nime Narị Afọ Iri ahụ, a ga-eji nke nta nke nta mee ka ha nwere onwe ha pụọ nịbụ ohu nke ire ure, ha ga-emesịkwa nweta nnwere onwe dị ebube nke ụmụ Chineke.Ndị Rom 8:21.20. Olee otú ịtụgharị uche nihe mgbapụta ahụ si emetụta gị onwe gị?20Ekele dịrị Chineke site na Jizọs Kraịst maka ihe mgbapụta ahụ! Ndị Rom 7:25,Bible Nsọ nke Union Version Ọ dị mfe ịkọwa ihe ndị ọ gụnyere ma ọ dị nnọọ omimi nke na ọ na-emetụ anyị nahụ. Ndị Rom 11:33 Sitekwa nịtụgharị uche na ya nụzọ na-egosi ekele, ihe mgbapụta ahụ na-emetụ anyị nobi, na-eme ka anyị nọgide na-abịarukwu Chineke nke ikpe ziri ezi nso. Dị ka ọbụ abụ ahụ, anyị nwere ezi ihe mere anyị ga-eji na-eto Jehova dị ka onye na-ahụ ezi omume na ezi ikpe nanya.Abụ Ọma 33:5.15 Jizọs Edoo Ikpe Ziri Ezi nỤwa1, 2. Noge dị aṅaa ka iwe were Jizọs, nihi gịnịkwa?A PỤRỤ ịhụ na ezigbo iwe ji Jizọse nwekwara ezi ihe kpatara ya. Ọ pụrụ isiri gị ike ichetụ nechiche na ọ ga-eme otú ahụ, nihi na ọ bụ nwoke dị nnọọ nwayọọ nobi. Matiu 21:5 Otú ọ dị, o nwere njide onwe onye zuru okè, nihi na iwe ya bụ nke ezi omume.Ma, olee ihe kpasuru nwoke a hụrụ udo nanya iwe otú a? Ọ bụ ikpe na-ezighị ezi jọgburu onwe ya e kpere.2Jizọs ji ụlọ nsọ ahụ dị na Jeruselem kpọrọ ihe nke ukwuu. Nụwa nile, ọ bụ ị ebe dị nsọ a raara nye maka ofufe nke Nna ya nke eluigwe. Ndị Juu na-esi nọtụtụ ala dị anya aga nebe ahụ ịga fee ofufe. Ọbụna ndị Jentaịl na-atụ egwu Chineke na-agakwa, na-abanye nogige ụlọ nsọ ahụ nke e debere maka ha. Ma ná mmalite ozi ya, Jizọs banyere nogige ụlọ nsọ ahụ ma hụ ihe dị nnọọ mwute. Leenụ, ebe ahụ yiri ọmà ahịa kama ịbụ ụlọ a na-anọ efe ofufe! O jupụtara ná ndị ahịa na ndị na-agbanwe ego. Otú ọ dị, oleekwanụ ikpe na-ezighị ezi dị na ya? Nye ndị ikom a, ụlọ nsọ Chineke bụ ị ebe ịnọ rigbuo ndị mmadụọbụna ebe ịnọ pụnara ha ihe. Nụzọ dị aṅaa?Jọn 2:14.3, 4. Olee nrigbu e ji anyaukwu na-erigbu ndị mmadụ nụlọ Jehova, gịnịkwa ka Jizọs mere iji dozie ọnọdụ ahụ?3Ndị ndú okpukpe tiri iwu na ọ bụ ị otu ụdị mkpụrụ ego ka a ga-eji na-atụ ụtụ ụlọ nsọ. Ndị si esi bịa aghaghị ịgbanwe ego ha iji nweta ụdị mkpụrụ ego ahụ. Nihi ya, ndị na-agbanwe ego dọbara tebụl ha nime ụlọ nsọ ahụ kpọmkwem, na-ana ego maka ego ọ bụla ha gbanwere. Uru dịkwa nire ụmụ anụmanụ. Ndị si esi bịa, bụ ndị chọrọ ịchụ àjà pụrụ ịzụtaanụmanụ naka onye nke ọ bụla nime ndị na-ere ya nime obodo ahụ, ma ndị na-eje ozi nụlọ nsọ ahụ pụkwara nnọọ ịjụ anụmanụ ha chọrọ iji chụọ àjà dị ka nke na-ekwesịghị ekwesị. Otú ọ dị, a ga-anakwererịrị anụmanụ ọ bụla a zụtara kpọmkwem nogige ụlọ nsọ ahụ. Ebe ọ bụ ihe ha kwuru ka ndị ahụ na-aghaghị ime, mgbe ụfọdụ ndị ahịa ahụ na-ere ihe oké ọnụ.Nke a dị njọ karịa ịchọbiga uru ókè. Ọ bụ ịpụnara mmadụ ihe nezie!Wepụsịanụ ihe ndị a nebe a!4Jizọs apụghị ịgbachi ikpe na-ezighị ezi dị otú ahụ nkịtị. Ebe a bụ ụlọ Nna ya! O ji ụdọ mere ụtarị wee chụpụ ìgwè ehi na atụrụ ahụ nụlọ nsọ. Ọ gakwuziiri ndị ahụ na-agbanwe ego, kpuo tebụl ha ihu. Weredị nnọọ anya nke uche gị hụ ka mkpụrụ ego ahụ nile ghasasịrị nala ụlọ ahụ e ji nkume mabụl mee! O ji olu siri ike nye ndị ikom ahụ na-ere nduru iwu, sị: Wepụsịanụ ihe ndị a nebe a! Jọn 2:15, 16 O yiri ka ọ dịghị onye obi kara ịma nwoke a nwere obi ike aka.Ome Ka Nna Ya5-7. a Olee otú ịdị adị Jizọs tupu ọ ghọọ mmadụ si metụta otú o si ele ikpe ziri ezi anya, gịnịkwa ka anyị pụrụ ịmụta site nịmụ ihe nlereanya ya? b Olee otú Kraịst siworo lụọ ọgụ megide ikpe na-ezighị ezi ndị metụtara ọbụbụeze na aha Jehova?5Otú ọ dị, ndị ahịa ahụ laghachiri. Ihe dị ka afọ atọ mgbe e mesịrị, Jizọs mekwara ihe banyere otu ikpe na-ezighị ezi ahụ, na nke ugbu a, o hotara ihe Jehova nonwe ya kwuru nke na-akatọ ndị mere ka ụlọ Ya bụrụ ọgba nke ndị na-apụnara mmadụ ihe. Matiu 21:13;Jeremaịa 7:11 Ee, mgbe Jizọs hụrụ otú e si jiri anyaukwu na-erigbu ndị mmadụ nakwa mmetọ a na-emetọ ụlọ nsọ Chineke, o nwere mmetụta yirinke Nna ya. Ọ bụghịkwa ihe ijuanya! Ruo ọtụtụ nde afọ, Jizọs bụ onye Nna ya nke eluigwe ziri ihe. Nihi ya, ọ mụtara ile ikpe ziri ezi anya otú Jehova si ele ya. Ọ ghọrọ ihe atụ a na-ahụ anya nke okwu ahụ bụ, Ome ka nna ya. Ya mere, ọ bụrụ na anyị chọrọ ịghọta ọdịdị nke ikpe ziri ezi Jehova nke ọma, ụzọ kasị mma isi mee ya bụ ịtụgharị uche nihe nlereanya Jizọs Kraịst.Jọn 14:9, 10.6Ọkpara Jehova mụrụ ị ya nọ ya mgbe Setan, nụzọ na-ezighị ezi, kpọrọ Jehova Chineke onye ụgha ma maa izi ezi nke ịchịisi Ya aka. Lee nkwutọ jọgburu onwe ya nke ahụ bụ! Ọkpara ahụ nụkwara aka Setan mara ka oge na-aga, nke bụ na ọ dịghị onye ga-ejere Jehova ozi nịhụya, nachọghị ọdịmma onwe ya ị. O doro anya na ebubo ụgha ndị a nyere obi ezi omume nke Ọkpara ahụ nsogbu. Lee otú ọ na-aghaghị isiworị nwee obi ụtọ ịmara na ya ga-ekere òkè bụ isi nime ka ihe bụ eziokwu pụta ìhè! 2 Ndị Kọrint 1:20 Olee otú ọ ga-esi mee ya?7Dị ka anyị mụtara nIsi nke 14, Jizọs Kraịst nyere azịza bụ o kwuchaa o bie, nke na-enweghị mgbagha nebubo Setan nke mere ka a na-enyo iguzosi ike nezi ihe nke ihe ndị Jehova kere eke enyo. Jizọs si otú a tọọ ntọala maka igosi nikpeazụ oruru o ruuru Jehova ịbụ eze nakwa ido aha Ya nsọ. Dị ka Onye Nnọchiteanya Ukwu nke Jehova, Jizọs ga-eme ka e nwee ikpe ziri ezi nke Chineke neluigwe na ala. Ọrụ 5:31 Ụzọ o si bie ndụ nụwa gosipụtakwara notu aka ahụ ikpe ziri ezi nke Chineke. Jehova kwuru banyere ya, sị: M ga-eme ka mmụọ m dịkwasị ya, ọ ga-eme ka ihe bụ ikpe ziri ezi doo mba nile anya. Matiu 12:18 Olee otú Jizọs si mezuo okwu ndị ahụ?Jizọs Emee Ka Ihe Bụ Ikpe Ziri Ezi Doo Anya8-10. a Olee otú iwu ọdịnala a na-edeghị ede nke ndị ndú okpukpe ndị Juu si akwalite ileda ndị na-abụghị ndị Juu nakwa ụmụ nwanyị anya? b Nụzọ dị aṅaa ka iwu ndị a na-edeghị ede si mee ka iwu Ụbọchị Izu Ike nke Jehova nyere ghọọ ibu arọ?8Jizọs hụrụ Iwu Jehova nanya, o bikwara ndụ nụzọkwekọrọ na ya. Ma ndị ndú okpukpe nke oge ya kpọdoro Iwu ahụ isi nala ma kọwahie ya. Jizọs sịrị ha: Ahụhụ ga-adịrị unu, ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii, ndị ihu abụọ! . . . Unu na-eleghara ihe ndị ka mkpa nIwu ahụ anya, ya bụ, ikpe ziri ezi na ebere na ikwesị ntụkwasị obi. Matiu 23:23 Nụzọ doro anya, ndị ahụ na-akụzi Iwu Chineke adịghị eme ka ihe bụ ikpe ziri ezi doo anya. Kama nke ahụ, ha nọ na-ekpuchi ikpe ziri ezi nke Chineke. Nụzọ dị aṅaa? Tụlee ihe atụ ole na ole.9Jehova nyere ndị ya iwu ka ha doo onwe ha iche pụọ ná mba ndị na-ekpere arụsị gbara ha gburugburu. 1 Ndị Eze 11:1, 2 Otú ọ dị, ụfọdụ ndị ndú okpukpe na-anụbigara okpukpe ọkụ nobi ókè gbara ndị mmadụ ume ịdị na-eleda ndị nile na-abụghị ndị Juu anya. Iwu a so ọbụna nime iwu ndị dị na Mishnah: A pụghị ịhapụ ehi nụlọ ndị njem nke ọ bụ ndị jentaịl nwe, ebe ọ bụ na a na-enyo ha enyo na ha na-edina anụmanụ. Ajọ mbunobi dị otú ahụ megide ndị nile na-abụghị ndị Juu ezighị ezi, o megidekwara nnọọ nzube nke Iwu Mozis. Levitikọs 19:34 Iwu ndị ọzọ ụmụ mmadụ ji aka ha tie wedara ndị inyom ala. Iwu ahụ a na-edeghị ede kwuru na nwanyị kwesịrị ịdị na-eso di ya nazụ, ọ bụghị ya na ya ịga ụkwụ na ụkwụ. A dọrọ nwoke aka ná ntị ka ya na nwanyị ghara inwe mkparịta ụka nihu ọha, ọbụna ya na nwunye ya. Dị ka ndị ohu, a dịghị ekwe ka ụmụ nwanyị gbaa akaebe nụlọikpe. E nwere ọbụna ekpere a tụpụtara nke ụmụ nwoke na-ekele Chineke na ya na ha abụghị ụmụ nwanyị.10Ndị ndú okpukpe ji ọtụtụ ụkpụrụ nduzi na iwu nchịkwa ndị mmadụ mere kpuchie Iwu Chineke. Dị ka ihe atụ, ị ihe iwu Ụbọchị Izu Ike kwuru bụ ka a ghara ịrụ ọrụ nỤbọchị Izu Ike, debe ụbọchị ahụ iche maka ife ofufe, inwetaghachi ume ọhụrụ nụzọ ime mmụọ, na izuru ike. Ma ndị Farisii mere ka iwu ahụ ghọọ ibu arọ. Ha ji aka ha na-ekpebi ihe bụ ọrụ. Ha kpọrọ ihe omume 39, dị ka iwere ihe ubi ma ọ bụ ịchụ nta, ọrụ. Otú a ha si kewaa ya kpaliri ọtụtụ ajụjụ. Ọ bụrụ na mmadụ egbuo akpịrị nỤbọchị Izu Ike, ọ bụ nta ka ọ na-achụ? Ọ bụrụ na ọ ghọrọ ọka juru aka ya taa ka ọ nọ na-agafe agafe, ọ bụ ihe ubi ka ọ na-ewe? Ọ bụrụ na ọ gwọọ onye ahụ na-adịghị,ọ bụ ọrụ ka ọ na-arụ? A zara ajụjụ ndị dị otú a site ninye ụkpụrụ nduzi sara mbara, ndị a na-aghaghị ịgbasosi ike.11, 12. Olee otú Jizọs si gosipụta mmegide ọ na-emegide ọdịnala ndị Akwụkwọ Nsọ na-akwadoghị nke ndị Farisii?11Nụdị ọnọdụ dị otú ahụ, olee otú Jizọs ga-esi nyere ndị mmadụ aka ịghọta ihe bụ ikpe ziri ezi? Nihe ndị ọ kụziri nakwa nụzọ o si bie ndụ, o ji obi ike guzogide ndị ndú okpukpe ahụ. Buru ụzọ tụlee ụfọdụ nime ihe ndị ọ kụziri. Ozugbo, ọ katọrọ ọtụtụ iwu ha ji aka ha tie, na-asị: Unu na-esite nọdịnala unu, bụ nke unu nyefere ndị ọzọ, na-eme ka okwu Chineke ghara ịdị irè.Mak 7:13.12Jizọs kụziri nụzọ nwere mmetụta dị ike na ihe ndị Farisii na-akụzi banyere iwu Ụbọchị Izu Ike ezighị ezina, nezie, ha aghọtaghị nzube nke iwu ahụ. Ọ kọwara na Mezaịa ahụ bụ Onyenwe ụbọchị izu ike, nihi ya kwa na o nwere ikike ịgwọ ndị mmadụ nỤbọchị Izu Ike. Matiu 12:8 Iji mesie ya ike, ọ gwọrọ ndị mmadụ nụzọ ọrụ ebube nỤbọchị Izu Ike nihu ọha. Luk 6:7-10 Ọgwụgwọ ndị dị otú ahụ bụ ihe atụ nke ọgwụgwọ ọ ga-eme ka o were ọnọdụ nụwa nile noge Ọchịchị Puku Afọ ya. Narị Afọ Iri ahụ nonwe ya ga-abụ Ụbọchị Izu Ike kasịnụ, mgbe ihe nile a kpọrọ mmadụ na-ekwesị ntụkwasị obi ga-ezu ike nikpeazụ ná ndọgbu ha nọworo na-adọgbu onwe ha nọrụ eri ọtụtụ narị afọ, na-ebu ibu arọ nke mmehie na ọnwụ.13. Olee iwu e guzobere nihi ozi elu ala nke Kraịst, oleekwa otú o si dị iche na nke bu ya ụzọ?13Jizọs mekwara ka ihe bụ ikpe ziri ezi doo anya nihi na e guzobere iwu ọhụrụ, bụ iwu nke Kraịst ahụ, mgbe o jesịrị ozi elu ala ya. Ndị Galeshia 6:2 Nadịghị ka nke bu ya ụzọ, bụ Iwu Mozis, iwu ọhụrụ a dabeere nụzọ dị ukwuu nụkpụrụ dị iche iche, ọ bụghị nusoro iwu ndị e deturu edetu. Otú ọ dị, iwu ụfọdụ a kpọrọ aha kpọmkwem so nime ya. Jizọs kpọrọ otu nime iwu ndị a iwu ọhụrụ. Jizọs kụziiri ndị nile na-eso ụzọ ya ka ha hụrịta ibe ha nanya dị nnọọ ka ọ hụrụ ha nanya. Jọn 13:34, 35 Ee, ịhụya nke ịchụ onwe onye nàjà gaje ịbụ ihe a ga-eji mara ndị nile na-ebi ndụ nụzọ kwekọrọ niwu nke Kraịst ahụ.Ihe Nlereanya A Hụrụ Anya nke Ikpe Ziri Ezi14, 15. Olee otú Jizọs si gosi na ọ maara ebe ikike ya jedebere, nihi gịnịkwa ka nke a ji bụrụ ihe mmesi obi ike?14Ọ bụghị ị nkụzi ka Jizọs kụziri ịhụya. Obiri ndụ nụzọ kwekọrọniwu nke Kraịst. Ọ pụtara nnọọ ìhè nụzọ ndụ ya. Tụlee ụzọ atọ ihe nlereanya Jizọs si mee ka ihe bụ ikpe ziri ezi doo anya.15Nke mbụ, Jizọs kpachapụrụ nnọọ anya zere ikpe ikpe na-ezighị ezi kpam kpam. Ikekwe ị chọpụtawo na ọ bụ mgbe ụmụ mmadụ na-ezughị okè dịwara mpako ma na-agafe ebe kwesịrị ekwesị ikike ha jedebere ka ọtụtụ ikpe na-ezighị ezi na-ewere ọnọdụ. Jizọs emeghị otú ahụ. Notu oge, otu nwoke bịakwutere Jizọs, sị: Onye Ozizi, gwa nwanne m nwoke ka mụ na ya kee ihe nketa anyị. Gịnị ka Jizọs zara ya? Nwoke m, ònye mere m ọkàikpe ma ọ bụ onye na-ekere unu ihe? Luk 12:13, 14 Nke ahụ ọ bụghị ihe kwesịrị ịrịba ama? Ọgụgụ isi Jizọs, ikike nghọta ya, na ọbụna otú ikike Chineke nyere ya hà karịrị nke mmadụ nile nụwa; nagbanyeghị nke ahụ, ọ jụrụ itinye aka nokwu a, ebe ọ bụ na e nyeghị ya ikike kpọmkwem ime otú ahụ. Otú a ka Jizọs si egosi mgbe nile na ọ maara ebe ike ya jedebere, ọbụna nime ọtụtụ narị afọ iri ndị ọ dịrị ndụ tupu ọ ghọọ mmadụ. Jud 9 Ọ na-egosi nụzọ dị ukwuu na Jizọs ji ịdị umeala nobi na-atụkwasị Jehova obi ikpebi ihe ziri ezi.16, 17. a Olee otú Jizọs si gosipụta ikpe ziri ezi ná nkwusa nke ozi ọma Alaeze Chineke? b Olee otú Jizọs si gosi na otú o si ele ikpe ikpe ziri ezi anya na-egosipụta obi ebere?16Nke abụọ, Jizọs gosipụtara ikpe ziri ezi nụzọ o si kwusaa ozi ọma Alaeze Chineke. Ọ kpaghị ókè. Kama nke ahụ, ọ gbalịsiri ike ijekwuru ụdị mmadụ nile, ma ndị bara ọgaranya ma ndị dara ogbenye. Nụzọ dị iche na nke ahụ, ndị Farisii ejighị ndị nkịtị, bụ ụmụ ogbenye kpọrọ ihe, na-akpọ ha aha nlelị bụʽam-haʼaʹret,ma ọ bụ ndị nke ala. Jizọs ji obi ike mee ihe banyere ikpe ahụ na-ezighị ezi. Mgbe o ziri ndị mmadụ ozi ọma ahụma ọ bụ ọbụnadị, mgbe ya na ndị mmadụ na-eri nri, mgbe o nyere ha ihe oriri, gwọọ ha, ma ọ bụ ọbụna kpọliteha nọnwụọ kwalitere ikpe ziri ezi nke Chineke bụ onye chọrọ ka ụdị mmadụ nile bịaruo ya nso.1 Timoti 2:4.17Nke atọ, otú Jizọs si ele ikpe ziri anya na-egosipụta obi ebere dị ukwuu. O mere mgbalị dị ukwuu iji nyere ndị mmehie aka. Matiu 9:11-13 O ji obi ya nile gbatara ndị na-adịghị ike ịzọ onwe ha ọsọ enyemaka. Dị ka ihe atụ, Jizọs esonyereghị ndị ndú okpukpe nime ka a na-enyo ndị Jentaịl nile enyo. O ji obi ebere nyere ụfọdụ nime ha aka ma kụziere ha ihe, ọ bụ ezie na ozi ya bụ kpọmkwem maka ndị Juu. O kwetara ịgwọrọ otu onyeisi ndị aghaRom otuonye nụzọ ọrụ ebube, na-asị: Ahụbeghị m onye nwere okwukwe dị ukwuu otú a nIzrel.Matiu 8:5-13.18, 19. a Ụzọ dịgasị aṅaa ka Jizọs si kwalite ùgwù ụmụ nwanyị? b Olee otú ihe nlereanya Jizọs si enyere anyị aka ịhụ njikọ dị netiti obi ike na ikpe ziri ezi?18Notu aka ahụ, Jizọs akwadoghị echiche e nwere nebe nile noge ahụ banyere ụmụ nwanyị. Kama nke ahụ, o ji obi ike mee ihe ziri ezi. A na-ewere ụmụ nwanyị Sameria dị ka ndị na-adịghị ọcha dịkwa ka ndị Jentaịl. Nagbanyeghị nke ahụ, Jizọs alaghị azụ nikwusara nwanyị Sameria ozi ọma nakụkụ olulu mmiri dị na Saịka. Nezie, ọ bụ nwanyị a bụ onye mbụ Jizọs gwara hoo haa na ya bụ Mezaịa ahụ e kwere ná nkwa. Jọn 4:6,25, 26 Ndị Farisii sịrị na e kwesịghị ịkụziri ụmụ nwanyị Iwu Chineke, ma Jizọs tinyere oge na ume dị ukwuu nịkụziri ụmụ nwanyị ihe. Luk 10:38-42 Ọ bụkwa ezie na ọdịnala kwuru na a pụghị ịtụkwasị ụmụ nwanyị obi na ha ga-agba akaebe a pụrụ ịdabere na ya, Jizọs kwanyeere ọtụtụ ụmụ nwanyị ùgwù site nime ka ha nwee ihe ùgwù nke ịbụ ndị mbụ hụrụ ya mgbe o bilitesịrị nọnwụ. Ọ gwara ha ọbụna ka ha gaagwa ndị na-eso ụzọ ya bụ ụmụ nwoke banyere ihe a dị oké mkpa merenụ!Matiu 28:1-10.19Ee, Jizọs mere ka ihe bụ ikpe ziri ezi doo mba nile anya. Ọtụtụ mgbe, o tinyere onwe ya nihe ize ndụ dị ukwuu iji mee ya. Ihe nlereanya Jizọs na-enyere anyị aka ịhụ na ịkwalite ikpe ziri ezi na-achọ obi ike. Nụzọ dabara adaba, a kpọrọ ya Ọdụm nke sitere nebo Juda. Mkpughe 5:5 Cheta na ọdụm bụ ihe nnọchiteanya nke ikpe ziri ezi sitere nobi ike. Otú ọ dị, nọdịnihu dị nso, Jizọs ga-eme ka e nwee ọbụna ikpe ziri ezi ka ukwuu. Nechiche kasị zuo ezuo, ọ ga-edo ikpe ziri ezi nụwa.Aịsaịa 42:4.Eze ahụ Bụ Mezaịa Edoo Ikpe Ziri Ezi nỤwa20, 21. Noge nke anyị, olee otú Eze bụ Mezaịa ahụ siworo kwalite ikpe ziri ezi nụwa nile nakwa nime ọgbakọ Ndị Kraịst?20Kemgbe ọ ghọrọ Eze bụ Mezaịa na 1914, Jizọs akwalitewo ikpe ziri ezi nụwa. Nụzọ dị aṅaa? Ọ hụwo maka mmezu nke amụma o buru nke dị naMatiu 24:14. Ndị na-eso ụzọ Jizọs, bụ ndị nọ nụwa, akụziworo ndị sitere ná mba nile eziokwu banyere Alaeze Jehova. Dị ka Jizọs, ha ekwusawo ozi ọma ahụ nakpaghị ókè nakwa nụzọ ziri ezi, na-agbalị inye mmadụ nilema nwata ma okenye, ma ndị bara ọgaranya ma ndị ogbenye, ma nwoke ma nwanyịohere ịbịa mara Jehova, bụ Chineke nke ikpe ziri ezi.21Jizọs na-akwalitekwa ikpe ziri ezi nime ọgbakọ Ndị Kraịst nke ọ bụ Isi ya. Dị ka e buru namụma, ọ na-enye onyinye nụdị mmadụ, bụ Ndị Kraịst bụ ndị okenye na-ekwesị ntụkwasị obi, ndị na-edu ndú nọgbakọ. Ndị Efesọs 4:8-12 Nịzụ ìgwè atụrụ ahụ dị oké ọnụ ahịa nke Chineke, ndị ikom dị otú ahụ na-agbaso ihe nlereanya Jizọs Kraịst nịkwalite ikpe ziri ezi. Ha na-eburu nuche mgbe nile na Jizọs chọrọ ka a na-emeso atụrụ ya nụzọ ziri ezinagbanyeghị ọkwá ha, otú ha bụruru ndị a ma ama, ma ọ bụ otú ihe onwunwe ha nwere hà.22. Olee otú ikpe na-ezighị ezi juru nụwa taa dị Jehova, gịnịkwa ka ọ họpụtaworo Ọkpara ya ime banyere ya?22Otú ọ dị, nọdịnihu dị nso, Jizọs ga-edo ikpe ziri ezi nụwanụzọ a na-ahụtụbeghị ụdị ya. Ikpe na-ezighị ezi juru ebe nile nụwa a rụrụ arụ. Nwatakịrị ọ bụla agụụ gụgburu nwụrụ nihi ikpe na-ezighị ezi nke na-enweghị ezi ihe kpatara ya, karịsịa mgbe anyị chere echiche banyere ego na oge a na-etinye nimepụta ngwá agha nakwa nimejụ ọchịchọ onwe onye ị nke ndị na-achọ ihe ụtọ. Ọtụtụ nde mmadụ ndị na-anwụ kwa afọ nenweghị ezi ihe kpatara ya bụ otu nime ụdị dịgasị iche iche nke ikpe na-ezighị ezi, bụ ndị na-eme ka Jehova wee iwe ezi omume. Ọ họpụtawo Ọkpara ya ibu agha ziri ezi megide ajọ usoro ihe a dum iji kwụsị ikpe na-ezighị ezi kpam kpam.Mkpughe 16:14,16;19:11-15.23. Mgbe Amagedọn gasịrị, olee otú Kraịst ga-esi akwalite ikpe ziri ezi ruo mgbe ebighị ebi?23Otú ọ dị, ikpe ziri ezi Jehova na-achọ ka e mee ihe karịrị ị ibibi ndị ajọ omume. Ọ họpụtawokwa Ọkpara ya ịchị achị dị ka Onyeisi Udo. Mgbe agha Amagedọn gasịrị, ọchịchị Jizọs ga-eme ka e nwee udo nụwa nile, ọ ga-achịkwa nikpe ziri ezi. Aịsaịa 9:6, 7 Mgbe ahụ, Jizọs ga-enweta obi ụtọ nịgbazi ikpe na-ezighị ezi nile nke kpataworo oké nhụjuanya na ịta ahụhụ nụwa. Ruo mgbe ebighị ebi, ọ ga-eji ikwesị ntụkwasị obi na-akwalite ikpe ziri ezi Jehova, bụ nke zuru okè. Nihi ya, ọ dị oké mkpa ka anyị gbalịa iṅomi ikpe ziri ezi Jehova ugbu a. Ka anyị lee otú anyị pụrụ isi mee nke ahụ.16 Na-eme Ihe nIkpe Ziri Ezi nIso Chineke Na-eje Ije1-3. a Gịnị mere anyị ji jiri Jehova ụgwọ ekele? b Gịnị ka Onye Nnapụta anyị na-ahụ nanya na-achọ naka anyị maka nnapụta ọ napụtara anyị?KA E were ya na ị tọrọ atọ nime ụgbọ mmiri na-ekpu ekpu. Noge ahụ nnọọ i chere na olileanya adịkwaghị, otu onye na-azọpụta ndị mmadụ abịa dọpụta gị gaa nebe na-adịghị ize ndụ. Lee otú obi ga-esi ruo gị ala ka onye ahụ zọpụtara gị kpọ gị si nebe ahụ dị ize ndụ na-apụ wee sị gị: Ọ dịghịzi ihe ga-eme gị! Ị gaghị ewere ya na i ji onye ahụ ụgwọ ekele? Nezie, ọ bụ ya mere ka ị dị ndụ.2Nụzọ ụfọdụ, nke a bụ ihe atụ nke ihe Jehova mewooro anyị. Nezie, anyị ji ya ụgwọ ekele. E kwuwerị, o nyere ihe mgbapụta ahụ, wee mee ka o kwe mee ịnapụta anyị naka ọjọọ mmehie na ọnwụ ji anyị. Anyị na-enwe mmetụta nke ịbụ ndị na-anọghị nihe ize ndụ ebe anyị maara na ọ bụrụhaala na anyị anọgide na-egosipụta okwukwe nàjà mgbapụta ahụ dị oké ọnụ ahịa, na a na-agbaghara anyị mmehie anyị, na ọdịnihu ebighị ebi anyị bụkwa nke e ji naka. 1 Jọn 1:7;4:9 Dị ka anyị hụrụ nIsi nke 14, ihe mgbapụta ahụ bụ ngosipụta kasịnụ nke ịhụya Jehova na ikpe ziri ezi ya. Olee otú anyị kwesịrị isi meghachi omume?3O kwesịrị ekwesị ka anyị chee echiche ihe Onye Nnapụta anyị nke na-ahụ nanya nonwe ya na-achọ naka anyị maka nnapụta ọ napụtara anyị. Jehova na-ekwu site nọnụ Maịka onye amụma, sị: Gị mmadụ, O gosiwo gị ihe dị mma; ọ bụkwa gịnị ka Jehova na-achọ naka gị, ma ọ bụghị ị ikpe ikpe ziri ezi,NW, na ịhụ ebere nanya, na iji obi umeala soro Chineke gị na-eje ije? Maịka 6:8 Rịba ama na otu nime ihe ndị Jehova na-achọ naka anyị maka nnapụta ọ napụtara anyị bụ ka anyị na-ekpe ikpe ziri ezi. Olee otú anyị pụrụ isi mee otú ahụ?Ịchụso Ezi Omume4. Olee otú anyị si mara na Jehova na-atụ anya naka anyị ka anyị na-ebi ndụ kwekọrọ nụkpụrụ ezi omume ya?4Jehova na-atụ anya naka anyị ka anyị na-ebi ndụ kwekọrọ nụkpụrụ ya nke ihe bụ ezi ihe na ihe ọjọọ. Ebe ọ bụ na ụkpụrụ ya ziri ezi, bụrụkwa nke ezi omume, anyị na-achụso ikpe ziri ezi na ezi omume mgbe anyị na-ebi ndụ nụzọ kwekọrọ na ha. Mụtanụ ime ezi ihe; chọọnụ ikpe ziri ezi, kaAịsaịa 1:17na-ekwu. Okwu Chineke na-agba anyị ume ịchọ ezi omume. Zefanaịa 2:3 Ọ na-agbakwa anyị ume iyikwasị ụdị mmadụ ọhụrụ ahụ bụ nke e kere dị ka uche Chineke si dị nezi omume. Ndị Efesọs 4:24 Ezigbo ezi omumeezigbo ikpe ziri ezina-akagbu ime ihe ike, adịghị ọcha, na omume rụrụ arụ, nihi na ihe ndị a na-emerụ ihe dị nsọ.Abụ Ọma 11:5;Ndị Efesọs 5:3-5.5, 6. a Nihi gịnị ka ibi ndụ kwekọrọ nụkpụrụ Jehova na-ejighị bụụrụ anyị ibu arọ? b Olee otú Bible si egosi na ịchụso ezi omume bụ ihe a na-anọgide na-eme?5Ibi ndụ kwekọrọ nụkpụrụ ezi omume Jehova ọ bụụrụ anyị ibu arọ? Ee e. Obi nke a dọtara nebe Jehova nọ adịghị ele ihe ndị Ọ chọrọ anya dị ka ibu arọ. Nihi na anyị hụrụ Chineke anyị nanya, nweekwa mmasị nụdị onye ọ bụ, anyị chọrọ ibi ndụ nụzọ na-atọ ya ụtọ. 1 Jọn 5:3 Cheta na Jehova hụrụ ezi omume nanya. Abụ Ọma 11:7 Ọ bụrụ na anyị ga-eṅomi ikpe ziri ezi, ma ọ bụ ezi omume nke Chineke nezie, anyị aghaghị ịhụ ihe ndị Jehova hụrụ nanya nanya ma kpọọ ihe ndị ọ kpọrọ asị asị.Abụ Ọma 97:10.6Ọ dịghịrị ụmụ mmadụ na-ezughị okè mfe ịchụso ezi omume. Anyị aghaghị iyipụ ụdị mmadụ ochie ahụ ya na omume mmehie ya dị iche iche ma yikwasị nke ọhụrụ. Bible na-ekwu na ụdị mmadụ ọhụrụ ahụ bụ nke a na-eme ka ọ dị ọhụrụ site nezi ihe ọmụma. Ndị Kọlọsi 3:9, 10 Okwu bụ a na-eme ka ọ dị ọhụrụ na-egosi na iyikwasị ụdị mmadụ ọhụrụ ahụ bụ ihe a na-anọgide na-eme, ihe chọrọ mgbalị siri ike. Otú ọ sọkwara anyị gbalisie ike ime ihe ziri ezi, e nwere oge mgbe ọdịdị ime mmehie anyị na-eme ka anyị sụọ ngọngọ nechiche, nokwu, ma ọ bụ nomume.Ndị Rom 7:14-20;Jems 3:2.7. Olee otú anyị kwesịrị isi lee oge ndị anyị dara ada ná mgbalị anyị na-eme ịchụso ezi omume anya?7Olee otú anyị kwesịrị isi lee oge ndị anyị dara ada ná mgbalị anyị na-eme ịchụso ezi omume anya? Nezie, anyị ekwesịghị iwetulata ịdị njọ nke mmehie. Notu oge ahụ, anyị ekwesịghị inwe ịda mbà nobi ma ọlị, na-eche na mmehie anyị na-eme ka anyị bụrụ ndị na-erughị eru ijere Jehova ozi. Chineke anyị nke na-eme amara emewo ndokwa ka ndị nwere ezi nchegharị nwetaghachi ihu ọma ya. Chebara okwu ndị na-eme ka obi sie mmadụ ike echiche bụ ndị ndị Jọn onyeozi kwuru: M na-edetara unu ihe ndị a ka unu wee ghara ime mmehie. Ma ọ gbakwụnyekwara ihe bụ nnọọ eziokwu, sị: Ma, ọ bụrụ na onye ọ bụla emee mmehie nihi ezughị okè e ketara eketa, anyị nwere onye inyeaka nọ nebe Nna ahụ nọ, bụ Jizọs Kraịst. 1 Jọn 2:1 Ee, Jehova enyewo àjà mgbapụta nke Jizọs ka anyị wee nwee ike ijere Ya ozi nụzọ ọ na-anakwere nagbanyeghị ọdịdị anyị nke ime mmehie. Nke ahụ ọ dịghị akpali anyị ịchọ ime ihe nile anyị nwere ike ime iji mee ihe na-atọ Jehova ụtọ?Ozi Ọma ahụ na Ikpe Ziri Ezi nke Chineke8, 9. Olee otú mkpọsa nke ozi ọma ahụ si egosi ikpe ziri ezi nke Jehova?8Anyị pụrụ ikpe ikpe ziri ezinezie, iṅomi ikpe ziri ezi nke Chinekesite nikere òkè zuru ezu nikwusara ndị ọzọ ozi ọma Alaeze Chineke. Olee ihe jikọrọ ikpe ziri ezi Jehova na ozi ọma?9Jehova agaghị ebibi ajọ usoro ihe a nebughị ụzọ mee ka e nye ịdọ aka ná ntị. Namụma ya banyere ihe ga-ewere ọnọdụ noge ọgwụgwụ, Jizọs sịrị: A ghaghị ibu ụzọ kwusaa ozi ọma ahụ ná mba nile. Mak 13:10;Matiu 24:3 Ojiji e ji okwu bụ ibu ụzọ mee ihe na-egosi na ihe ndị ọzọ ga-ewere ọnọdụ mgbe a rụsịworo ọrụ nkwusa ahụ zuru ụwa ọnụ. Ihe ndị ahụ na-agụnye oké mkpagbu ahụ e buru namụma, nke ga-ewetara ndị ajọ omume mbibi ma dozie ụzọ maka ụwa ọhụrụ ezi omume. Matiu 24:14,21, 22 Nezie, ọ dịghị onye pụrụ ibo Jehova ebubo nụzọ ziri ezi na o kpere ndị ajọ omume ikpe na-ezighị ezi. Site nime ka e nye ịdọ aka ná ntị, ọ na-enye ndịdị otú ahụ ohere zuru ezu ịgbanwe ụzọ ndụ ha ma si otú ahụ gbanahụ mbibi.Jona 3:1-10.Anyị na-egosipụta ikpe ziri ezi nke Chineke mgbe anyị na-ezisara ndị ọzọ ozi ọma ahụ neleghị mmadụ anya nihu10, 11. Olee otú anyị ikere òkè nikwusa ozi ọma ahụ si egosipụta ikpe ziri ezi nke Chineke?10Olee otú anyị ikwusa ozi ọma si egosi ikpe ziri ezi nke Chineke? Nke mbụ, ọ bụ nnọọ ihe ziri ezi ka anyị mee ihe nile anyị nwere ike ime iji nyere ndị ọzọ aka inweta nzọpụta. Tụleghachi ihe atụ ahụ nke ịbụ onye a napụtara nụgbọ mmiri na-ekpu ekpu. Ebe ị nọ nebe na-adịghị ize ndụ nime ụgbọ epeepe e ji azọpụta ndị mmadụ, nezie ị ga-achọ inyere ndị ọzọ ka nọ nime mmiri aka. Notu aka ahụ, anyị nwere ọrụ dịịrị anyị nebe ndị ka na-agba lịka lịka nime mmiri nke ajọ ụwa a nọ. Ọ bụ eziokwu na ọtụtụ na-ajụ ozi anyị. Ma ọ bụrụhaala na Jehova anọgide na-enwe ndidi, anyị nwere ibu ọrụ nke ime ka ha nwee ohere iru nchegharị wee bụrụ ndị a ga-azọpụta.2 Pita 3:9.11Site nikwusara ndị nile anyị na-ezute ozi ọma, anyị na-egosipụta ikpe ziri ezi nụzọ ọzọ dị mkpa: Anyị na-egosi eleghị mmadụ anya nihu. Cheta na Chineke adịghị ele mmadụ anya nihu, kama ná mba ọ bụla, onye na-atụ egwu ya ma na-eme ezi omume bụ onye ọ na-anara nke ọma. Ọrụ 10:34, 35 Ọ bụrụ na anyị ga-eṅomi ikpe ziri ezi Ya, anyị agaghị ebu ụzọ kpebie ihe ndị mmadụ ga-abụ. Kama nke ahụ, anyị kwesịrị ikwusara ndị ọzọ ozi ọma ahụ nagbanyeghị agbụrụ ha si na ya, ọkwá ha, ma ọ bụ otú ha nweruru ego. Nụzọ dị otú a, anyị na-enye ndị nile ga-ege ntị ohere ịnụ na ịnakwere ozi ọma ahụ.Ndị Rom 10:11-13.Otú Anyị Si Emeso Ndị Ọzọ12, 13. a Nihi gịnị ka anyị na-ekwesịghị iji dị ngwa nikpe ndị ọzọ ikpe? b Gịnị ka ndụmọdụ Jizọs nke bụ kwụsịnụ ikpe ikpe na kwụsịkwanụ ịma ikpe pụtara? Leekwa ihe odide ala ala peeji.12Anyị pụkwara ime ihe nikpe ziri ezi site nimeso ndị ọzọ otú Jehova si emeso anyị. Ọ na-adịkwa nnọọ mfe ịdị na-ekpe ndị ọzọ ikpe, na-akatọ mmejọ ha na ịdị na-enyo ebumnobi ha enyo. Ma ònye nime anyị ga-achọ ka Jehova na-atụchasị ebumnobi anyị na mmejọ anyị nemeghị ebere ọ bụla? Ọ bụghị otú ahụ ka Jehova si emeso anyị. Onye ọbụ abụ ahụkwuru, sị: Ọ bụrụ na Ị rịba ajọ omume nile ama, Ja, Onyenwe anyị, ònye ga-eguzo? Abụ Ọma 130:3 Ọ bụ na anyị enweghị obi ụtọ na Chineke anyị nke na-ekpe ikpe ziri ezi, onye nwekwara obi ebere kpebiri na ya agaghị na-elekwasị anya ná mmejọ anyị? Abụ Ọma 103:8-10 Ya bụrụ otú ahụ, olee otú anyị kwesịrị isi na-emeso ndị ọzọ?13Ọ bụrụ na anyị aghọta obi ebere nke dị nikpe ziri ezi Chineke, anyị agaghị adị ngwa nikpe ndị ọzọ ikpe nokwu ndị na-agbasachaghị anyị ma ọ bụ ndị na-adịchaghị mkpa. NOzizi Elu Ugwu ya, Jizọs dọrọ aka ná ntị, sị: Kwụsịnụ ikpe ikpe ka e wee ghara ikpe unu ikpe. Matiu 7:1 Dị ka ihe ndekọ Luk si kwuo, Jizọs kwukwara, sị: Kwụsịkwanụ ịma ikpe, a gaghịkwa ama unu ikpe ma ọlị.Luk 6:37 Jizọs gosiri na ọ maara na ụmụ mmadụ na-ezughị okè na-ekpekarị ndị ọzọ ikpe. Onye ọ bụla na-ege ya ntị nke nwere àgwà ikpe ndị ọzọ ikpe nobi ọjọọ ga-akwụsị ya.14. Nihi ihe ndị dịgasị aṅaa ka anyị na-aghaghị ịkwụsị ikpe ndị ọzọ ikpe?14Nihi gịnị ka anyị na-aghaghị iji kwụsị ikpe ndị ọzọ ikpe? Otu ihe bụ na a kpaara ikike anyị nwere ókè. Jems onye na-eso ụzọ na-echetara anyị, sị: E nwere otu onye nke bụ onye na-enye iwu na onyeikpeJehova. Ya mere Jems jụrụ kpọmkwem, sị: Ònye ka ị bụ na ị ga na-ekpe onye agbata obi gị ikpe? Jems 4:12;Ndị Rom 14:1-4 Tụkwasị na nke a, ọdịdị anyị nke ime mmehie pụrụ ime nụzọ dị mfe ka anyị na-ekpe ikpe na-ezighị ezi. Ọtụtụ àgwà na ebumnobigụnyere ajọ mbunobi, iwe iwe nihi ịbụ onye e mejọrọ, ekworo, na ịbụ onye ezi omume nanya onwe onyepụrụ ime ka ụzọ anyị si ele ụmụ mmadụ ibe anyị anya gbagọọ agbagọọ. Anyị nwekwara adịghị ike ndị ọzọ, ịtụgharị uche na ha kwesịkwaraigbochi anyị ịdị ngwa nịhụta mmejọ nke ndị ọzọ. Anyị apụghị ịchọpụta ihe dị mmadụ nobi; anyị apụghịkwa ịmata ọnọdụ nile banyere ndị ọzọ. Mgbe ahụ, ònye ka anyị bụ ikwu na ndị kwere ekwe ibe anyị bu ihe na-adịghị mma nobi ma ọ bụ ịkatọ mgbalị ha na-eme nozi Chineke? Lee ka o si ka mma iṅomi Jehova site nile anya nakụkụ ụmụnna anyị na-eme nke ọma kama ilekwasị anya ná mmejọ ha!15. Okwu na mmeso dị aṅaa ka a na-adịghị anabata netiti ndị na-efe Chineke, nihi gịnịkwa?15Olee banyere ndị òtù ezinụlọ anyị? Nụzọ dị mwute, nime ụwa taa, a na-ekpe ụfọdụ nime ikpe kasị jọgbuo onwe ha nebe kwesịrị ịbụ ebe udo jupụtaraebe obibi. Ọ bụghị ihe ọhụrụ ịnụ banyere ndị di, ndị nwunye, ma ọ bụ ndị nne na nna na-agwakasị ndị ezinụlọ ha ahụ ma ọ bụ na-eti ha ihe mgbe nile. Ma a dịghị anabata okwu ọjọọ, okwu na-afụ ụfụ nahụ, na iti ihe netiti ndị na-efe Chineke. Ndị Efesọs4:29,31;5:33;6:4 Ndụmọdụ Jizọs nke bụ kwụsịnụ ikpe ikpe na kwụsịkwanụ ịma ikpe adịghị akwụsị ịdị irè mgbe anyị nọ nebe obibi anyị. Cheta na ikpe ikpe ziri ezi na-agụnye imeso ndị ọzọ otú Jehova si emeso anyị. Ọ dịghịkwa mgbe Chineke anyị na-eji aka ike ma ọ bụ obi ọjọọ na-emeso anyị ihe. Kama nke ahụ, o nwere mmetụta dị nnọọ nro nebe ndị hụrụ ya nanya nọ. Jems 5:11 Lee ihe nlereanya magburu onwe ya anyị kwesịrị iṅomi nke ahụ bụ!Ndị Okenye Bụ Ndị Na-eje Ozi nIkpe Ziri Ezi16, 17. a Gịnị ka Jehova na-atụ anya ya naka ndị okenye? b Gịnị ka a na-aghaghị ime mgbe onye mmehie na-egosighị ezi nchegharị, nihi gịnịkwa?16Ọ bụ ọrụ anyị nile ikpe ikpe ziri ezi, ma ọ bụ ọrụ ndị okenye nọ nọgbakọ Ndị Kraịst karịsịa ma a bịa nakụkụ a. Rịba ama otú e si kọwaa ndị isi, ma ọ bụ ndị okenye nụzọ amụma, dị ka Aịzaịa si dekọọ ya: Lee, nezi omume ka otu eze ga-abụ eze, ndị isi kwa, nikpe ziri ezi ka ha ga-abụ ndị isi. Aịsaịa 32:1 Ee, Jehova na-atụ anya ka ndị okenye na-eje ozi iji na-akwalite ikpe ziri ezi. Olee otú ha pụrụ isi mee nke a?17Ndị ikom a ruru eru nụzọ ime mmụọ maara nke ọma na ikpe ziri ezi, ma ọ bụ ezi omume, chọrọ ka a na-edebe ọgbakọ ọcha. Mgbe ụfọdụ, ọ bụ iwu na ndị okenye aghaghị ikpe ikpe metụtara ime mmehie ndị dị oké njọ. Mgbe ha na-eme otú ahụ, ha na-echeta na ikpe ziri ezi nke Chineke na-achọ ụzọ isi mee ebere ma ọ bụrụ na ọ ga-ekwe omume ma ọlị. Nihi ya, ha na-agbalị inyere onye mmehie aka inwe nchegharị. Ma gịnị ma ọ bụrụ na onye mmehie ahụ egosighị ezi nchegharị nagbanyeghị mgbalị ndị dị otú ahụ e mere iji nyere ya aka? Nikpe ziri nnọọ ezi, Okwu Jehova na-enye ntụziaka ka e mee ihe siri ike: Wepụnụ onye ọjọọ ahụ netiti onwe unu. Nke ahụ pụtara ịchụpụ ya nọgbakọ. 1 Ndị Kọrint 5:11-13;2 Jọn 9-11 Ọ na-ewute ndị okenye ime otú ahụ, ma ha maara na ọ dị mkpa iji chebe ịdị ọcha ime mmụọ na nke omume nke ọgbakọ. Nagbanyeghị nke ahụ, ha na-enwe olileanya na otu ụbọchị, onye mmehie ahụ ga-aghọta onwe ya ma laghachite nọgbakọ.Luk 15:17, 18.18. Gịnị ka ndị okenye na-eburu nuche mgbe ha na-enye ndị ọzọ ndụmọdụ dabeere na Bible?18Ije ozi iji na-akwalite ikpe ziri ezi na-agụnyekwa inye ndụmọdụ dabeere na Bible mgbe ọ dị mkpa. Otú ọ dị, ndị okenye adịghị achọinyochatammejọ nke ndị ọzọ. Ha adịghịkwa achọ iji ohere ọ bụla enye mgbazi. Ma onye kwere ekwe ibe ha pụrụ ịzọhie ụkwụ tupu ya amara banyere ya. Icheta na ikpe ziri ezi nke Chineke adịghị obi ọjọọ na ọ bụghịkwa nke obi tara mmiri ga-akwali ndị okenye ịgbalị ịgbazigharị onye dị otú ahụ na mmụọ nke ịdị nwayọọ. Ndị Galeshia 6:1 Nihi ya, ndị okenye agaghị abara onye mehierenụ mba ma ọ bụ gwa ya okwu ọjọọ. Kama nke ahụ, ndụmọdụ e ji ịhụya nye na-agba onye a na-enye ya ume. Ọbụna mgbe ha na-adọ aka ná ntị banyere otu omume kpọmkwemna-ekwupụta hoo haa ihe ndị na-esi notu omume nke amamihe na-adịghị na ya apụtandị okenye na-eburu nuche na onye kwere ekwe ibe ha nke mehieworonụ bụ atụrụ nke so nìgwè atụrụ Jehova.Luk 15:7 Mgbe o doro anya na ihe kpaliri ndụmọdụ ma ọ bụ ịba mba bụ ịhụya, mgbe e jikwa ịhụya mee ya, o yikarịrị ka ọ ga-agbazi onye ahụ mehierenụ.19. Mkpebi dịgasị aṅaa ka a na-achọ ka ndị okenye mee, ọ bụkwa na gịnị ka ha na-aghaghị ime ka mkpebi ha dabere?19Ọtụtụ mgbe, ndị okenye aghaghị ime mkpebi ndị na-emetụta ndị kwere ekwe ibe ha. Dị ka ihe atụ, site noge ruo noge ndị okenye na-ezukọ iji tụlee ma ụmụnna nwoke ndị ọzọ nọ nọgbakọ hà ruru eru ka a tụọ aro ka a họpụta ha ịbụ ndị okenye ma ọ bụ ndị ohu na-eje ozi. Ndị okenye maara mkpa ọ dị ịbụ ndị na-adịghị ele mmadụ anya nihu. Ha na-ekwe ka ihe ndị Chineke chọrọ iji ruo eru maka nhọpụta ndị dị otú ahụ duzie ha mgbe ha na-eme mkpebi, ha adịghị adabere nechiche nkịtị nke ha. Nụzọ dị otú a ha na-eme ihenebughị ụzọ mee mkpebi na ha, ghara ịdị na-eme ihe ọ bụla dị ka echiche hiere ụzọ si dị.1 Timoti 5:21.20, 21. a Olee ihe ndị okenye na-agbalịsi ike ịbụ, nihi gịnịkwa? b Gịnị ka ndị okenye pụrụ ime iji nyere mkpụrụ obi ndị dara mbà aka?20Ndị okenye na-ekpe ikpe ziri ezi Chineke nụzọ ndị ọzọkwa. Mgbe o busịrị amụma na ndị okenye ga-eje ozi nikpe ziri ezi, Aịzaịa gara nihu ikwu, sị: Otu onye ga-adịkwa ka ebe izonahụ ifufe, na ebe nzuzo ịpụ noké mmiri ozuzo; dị ka ọtụtụ iyi jupụtara na mmiri nebe kpọrọ nkụ, dị ka ndò nke oké nkume dị elu nala nke kpatara ike ọgwụgwụ. Aịsaịa 32:2 Ya mere, ndị okenye na-agbalị ịbụ ndị na-enye ndị ha na ha na-efekọ ofufe nkasi obi na ume ọhụrụ.21Taa, nihi nsogbu nile na-ewetakarị nkụda mmụọ, agbamume dị ọtụtụ ndị mkpa. Ndị okenye, olee ihe unu pụrụ ime iji nyere mkpụrụ obi ndị dara mbà aka? 1 Ndị Tesalonaịka5:14 Jiri mmetụta ọmịiko gee ha ntị. Jems 1:19 Ọ pụrụ ịbụ na ọ dị ha mkpa ịkọrọ onye ha pụrụ ịtụkwasị obi nchegbu ha. Ilu 12:25 Mesie ha obi ike na Jehova nakwa ụmụnna ha ndị nwoke na ndị nwanyị chọrọ ha, jiri ha kpọrọ ihe, ma hụ ha nanya. 1 Pita 1:22;5:6, 7 Ọzọkwa, gị na ndị dị otú ahụ pụrụ ikpekọ ekpere, ị pụkwara ikpe ekpere maka ha. Ịnụ ka onye okenye na-ekpe ekpere si nala ala obi maka ha pụrụ ịbụ ihe na-enye nnukwute nkasi obi. Jems 5:14, 15 Chineke nke ikpe ziri ezi ga-arịba mgbalị i ji ịhụya na-eme iji nyere ndị dara mbà nobi aka ama.Ndị okenye na-egosipụta ikpe ziri ezi Jehova mgbe ha na-agba ndị dara mbà nobi ume22. Nụzọ dịgasị aṅaa ka anyị pụrụ isi ṅomie ikpe ziri ezi Jehova, gịnịkwa ga-esi na ya pụta?22Nezie, anyị na-abịarukwu Jehova nso site niṅomi ikpe ziri ezi ya! Mgbe anyị na-agbasosi ụkpụrụ ezi omume ya ike, mgbe anyị na-ezisara ndị ọzọ ozi ọma ahụ nke na-azọpụta ndụ, nakwa mgbe anyị kpebiri ilekwasị anya nebe ndị ọzọ na-eme nke ọma kama ịhụta mmejọ ha, anyị na-egosipụta ikpe ziri ezi nke Chineke. Ndị okenye, mgbe unu na-echebe ịdị ọcha nke ọgbakọ, mgbe unu na-enye ndụmọdụ na-ewuli elu nke dabeere nAkwụkwọ Nsọ, mgbe unu na-eme mkpebi neleghị mmadụ anya nihu, na mgbe unu na-agba ndị dara mbà nobi ume, unu na-egosipụta ikpe ziri ezi nke Chineke. Lee ka ọ na-aghaghị isi na-atọ Jehova ụtọ isi neluigwe ledata anya ma hụ ka ndị ya na-eme ike ha nile ikpe ikpe ziri ezi niso Chineke ha na-eje ije!Nkebi nke 3O Nwere Obi nke Maara IheEzi amamihe bụ otu nime akụ ndị kasị oké ọnụ ahịa ị pụrụ ịchọ. Ọ bụ ị Jehova na-enye ya. Ná nkebi a anyị ga-elerukwu anya namamihe na-enweghị nsọtụ nke Jehova Chineke, bụ onye nwoke ahụ kwesịrị ntụkwasị obi bụ Job kwuru banyere ya, sị: O nwere obi nke maara ihe.Job 9:4.17 Lee Ịdị Omimi nke Amamihe Chineke!1, 2. Gịnị bụ nzube Jehova maka ụbọchị nke asaa ahụ, oleekwa otú e si lee amamihe Chineke ule ná mmalite nke ụbọchị a?E BIBIWO YA! Mmadụ, nke bụ ihe kasị ebube e kere nụbọchị nke isii nke okike, si nọnọdụ ahụ dị elu daruo ala na mberede. Jehova ekwuworị na ihe nile ọ bụla O mere, gụnyere ihe a kpọrọ mmadụ, dị mma nke ukwuu. Jenesis 1:31 Ma ná mmalite nke ụbọchị nke asaa, Adam na Iv kpebiri isoro Setan nupụ isi. Ha dabara ná mmehie, ezughị okè, nakwa nọnwụ.2Ọ pụrụ iyiworị ka e wezụgawo nzube Jehova maka ụbọchị nke asaa ahụ nụsọ nụzọ olileanya na-adịghị na ya. Ụbọchị ahụ, dị ka ụbọchị isii ndị bu ya ụzọ, gaje ịdị ọtụtụ puku afọ nogologo. Jehova ekwuwo na ọ dị nsọ, ọ bụkwa nụbọchị ahụ ka a ga-emesịa mee ka ụwa dum ghọọ paradaịs nke ezinụlọ zuru okè nke ihe a kpọrọ mmadụ ga-ejupụta. Jenesis 1:28;2:3 Ma mgbe nnupụisi ahụ kpatara ọdachi gasịrị, olee otú ihe dị otú ahụ ga-esi mezuo? Gịnị ka Chineke ga-eme? Nke a bụ ule dị ịrịba ama nke amamihe Jehovama eleghị anya ule kasịnụ.3, 4. a Nihi gịnị ka ihe Jehova mere banyere nnupụisi ahụ weere ọnọdụ nIden ji bụrụ ihe atụ na-anwụ ibobo nahụ banyere amamihe ya? b Ịdị umeala nobi kwesịrị ịkpali anyị iburu eziokwu dị aṅaa nuche ka anyị na-amụ banyere amamihe Jehova?3Jehova mere ihe ozugbo. Ọ mara ndị nnupụisi ahụ ikpe nIden, notu oge ahụkwa, o mere ka a hụperetụ otu ihe dị ebube: nzube ya nke idozi nsogbu ndị ahụ ha ka malitere. Jenesis 3:15 Ihe Jehova ji ilepụ anya nihu zube si nIden gbasapụ ruo ọtụtụ puku afọ nile nke akụkọ ihe mere eme mmadụ ma gafere ya, ruo nọdịnihu dị anya. Ọ dị nnọọ mfe nụzọ magburu onwe ya ma ọ dị omimi nke na onye na-agụ Bible pụrụ iji oge ndụ ya nile mụọ ya ma tụgharịa uche na ya nụzọ na-eweta afọ ojuju. Ọzọkwa, nzube Jehova ga-emezurịrị. Ọ ga-eweta ajọ omume nile, mmehie, na ọnwụ ná njedebe. Ọ ga-eme ka ihe akpọrọ mmadụ na-ekwesị ntụkwasị obi zuo okè. Ihe a nile ga-emezutupuụbọchị nke asaa ahụ abịa ná njedebe, ka o wee bụrụ na, nagbanyeghị ihe nile, Jehova ga-emezuworị nnọọ nzube ya maka ụwa na ihe a kpọrọ mmadụ noge ya kpọmkwem!4Amamihe dị otú ahụ na-anwụ ibobo nahụ, ọ bụ na ọ dịghị anwụ? A kpaliri Pọl onyeozi ide, sị: Lee ịdị omimi nke amamihe Chineke! Ndị Rom 11:33 Ka anyị na-amụ akụkụ dị iche iche nke àgwà a nke Chineke, ịdị umeala nobi kwesịrị ịkpali anyị iburu otu eziokwu dị oké mkpa nuchena, anyị gbalịkarịa, ị ihe anyị pụrụ ime bụ ịkpatụ oké amamihe nke Jehova nwere aka elu elu. Job 26:14 Nke mbụ, ka anyị kọwaa ihe àgwà a dị ebube bụ.Gịnị Bụ Amamihe Chineke?5, 6. Olee njikọ dị nagbata ihe ọmụma na amamihe, oleekwa otú ihe ọmụma Jehova bururu ibu?5Amamihe na ihe ọmụma abụghị otu ihe. Kọmputa pụrụ ichekwa ihe ọmụma buru nnọọ ibu, ma o siri ike iche na mmadụ ọ bụla ga-asị na ígwè ọrụ dị otú ahụ maara ihe. Ka o sina dị, ihe ọmụma na amamihe nwere njikọ. Ilu 10:14 Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na ị chọrọ inweta ndụmọdụ amamihe dị na ya banyere otú ị ga-esi gwọọ otu nsogbu ahụ ike tara akpụ, ị ga-agakwuru onye na-amakebeghị banyere nkà ọgwụ na ahụ ike ma ọ bụ onye na-amadịghị ihe ọ bụla banyere ya? Ọ dịghị ma ọlị! Ya mere, ezi ihe ọmụma dị oké mkpa iji nwee ezi amamihe.6Jehova nwere ihe ọmụma nụba nụzọ a na-akparaghị ókè. Dị ka Eze mgbe ebighị ebi, ọ bụ ị ya bụ onye dị ndụ eri mgbe ebighị ebi. Mkpughe 15:3 Noge ahụ nile kwa a na-apụghị ịgụta ọnụ, ọ maara ihe nile. Bible na-ekwu, sị: Ọ dịghịkwa ihe e kere eke nke na-apụtaghị ìhè nanya ya, ma ihe nile gba ọtọ ma bụrụ ndị e kpughepụrụ ekpughepụ nanya onye ahụ anyị ga-aza ajụjụ. Ndị Hibru 4:13;Ilu 15:3 Dị ka Onye Okike, Jehova maara ihe ndị o mere nụzọ zuru ezu, ọ nọwokwa na-ele ihe nile ụmụ mmadụ na-eme site ná mmalite. Ọ na-enyocha obi onye ọ bụla bụ mmadụ, ọ dịghịkwa ihe ọ bụla nke ọ na-adịghị ahụ. 1 Ihe E Mere 28:9 Ebe o kereanyị dị ka ndị nweere onwe ha ime nhọrọ, ọ na-enwe obi ụtọ mgbe ọ na-ahụ na anyị na-eme nhọrọ ndị amamihe dị na ha ná ndụ. Dị ka Onye na-anụ ekpere, ọ na-ege ntị nọtụtụ ekpere notu mgbe! Abụ Ọma 65:2 Ọ baghịkwa uru ikwuwe ya, Jehova nwere ikike ncheta ihe nke zuru okè.7, 8. Olee otú Jehova si egosipụta nghọta na amamihe?7Jehova nwere ihe karịrị ihe ọmụma. Ọ na-ahụkwa otú ihe ndị na-emenụ na ibe ha si agakọ ma na-aghọta onyinyo nke ọtụtụ ụmụ irighiri ihe dị iche iche na-emenụ na-ese. Ọ na-atụle ma na-ekpebi ihe, na-amata ihe dị iche nihe ọma na ihe ọjọọ, netiti ihe dị mkpa na ihe na-adịghị mkpa. Ọzọkwa, ọ na-ahụ ihe karịrị ihe anya nkịtị na-ahụ, na-enyobakwa anya kpọmkwem nime obi. 1 Samuel 16:7 Nihi ya, Jehova nwere nghọta, bụ àgwà nke karịrị ihe ọmụma. Ma amamihe karịrị ha.8Amamihe na-ejikọta ihe ọmụma na nghọta ma jiri ha na-eme ihe iji rụzuo ihe a chọrọ. Nezie, ụfọdụ nime okwu Bible ndị a sụgharịrị ịbụ amamihe pụtara nụzọ nkịtị ịrụ ọrụ nụzọ dị irè ma ọ bụ ezi amamihe. Ya mere amamihe Jehova abụghị ị ihe a na-ekwu nọnụ. Ọ na-arụpụta ihe, dịkwa irè. Niji ihe ọmụma dị ukwuu na nghọta miri emi o nwere eme ihe, Jehova na-eme mkpebi ndị kasị mma mgbe nile, na-emezu ihe ndị ahụ o kpebiri nụzọ kasị mma a pụrụ icheta nechiche. Nke ahụ bụ ezi amamihe! Jehova na-egosipụta ịbụ eziokwu nke okwu Jizọs: A na-anwapụta na amamihe ziri ezi site nọrụ ya. Matiu 11:19 Ihe dị iche iche Jehova rụrụ neluigwe nakwa nụwa nile bụ ihe àmà gbara ọkpụrụkpụ nke amamihe ya.Ihe Àmà Dị Iche Iche nke Amamihe Chineke9, 10. a Jehova na-egosipụta na o nwere ụdị amamihe dị aṅaa, oleekwa ụzọ o siworo gosipụta ya? b Olee otú mkpụrụ ndụ si enye ihe àmà nke amamihe Jehova?9Ì nwetụwo ihe ijuanya banyere nkà nke onye ọrụ aka bụ onye na-emepụta ihe ndị mara mma, ndị na-arụ ọrụ nke ọma? Nke ahụ bụ otu ụdị amamihe nke na-akpali mmasị. Ọpụpụ 31:1-3 Ọ bụ Jehova nonwe ya bụ isi iyi nakwa onye kasị nwee amamihe dị otú ahụ. Eze Devid kwuru banyere Jehova, sị: M ga-ekele Gị; nihi na e jiwo ihe dị iche iche dị egwumee ka m bụrụ oké ọrụ: oké ọrụ ka ọrụ Gị nile dị; mkpụrụ obi m makwaara ya nke ọma. Abụ Ọma 139:14 Nezie, ka anyị na-amụtakwu banyere ahụ mmadụ, otú ahụ ka ibobo na-anwụkwu anyị nahụ banyere amamihe Jehova.10Iji maa atụ: Ndụ gị malitere dị ka otu mkpụrụ ndụotu mkpụrụ àkwá nke sitere nahụ nne gị nke ọbara ọcha sitere nahụ nna gị mere ka ọ ghọọ nwa. Noge na-adịghị anya, mkpụrụ ndụ ahụ malitere ikewa. Ihe mejupụtara gị, bụ ihe si na ya pụta, bụ ihe dị ka 100 puku ijeri mkpụrụ ndụ. Ha dị irighiri irighiri. Ihe dị ka mkpụrụ ndụ 10,000 ga-aba notu isi agá. Ma, nke ọ bụla nime ha bụ ihe e kere eke dị nnọọ mgbagwoju anya. Mkpụrụ ndụ dị nnọọ mgbagwoju anya karịa ígwè ọrụ ma ọ bụ ụlọ mmepụta ihe ọ bụla mmadụ rụrụ. Ndị ọkà mmụta sayensị na-ekwu na otu mkpụrụ ndụ yiri obodo nwere mgbidi gburugburu yanke nwere ọnụ ụzọ ndị a na-eche nche na ha, ebe ndị e si abanye ma na-apụ na ya, usoro ime njem, usoro nzirịta ozi, ebe e si enweta eletrik, ụlọ ọrụ mmepụta ihe, ebe ndị a na-ekpofu ihe ma jiri ha na-emepụta ihe ndị ọzọ, usoro nchebe, nakwa ọbụna ihe yiri gọọmenti etiti netiti ya. Ọzọkwa, ị nime awa ole na ole mkpụrụ ndụ pụrụ imepụta mkpụrụ ndụ yiri ya nụzọ nile!11, 12. a Gịnị na-eme ka mkpụrụ ndụ nke nwa a ka tụtara ime ya atụta gbanwee ghọọ akụkụ ahụ dị iche iche, olee otú nke a si kwekọọnAbụ Ọma 139:16? b Nụzọ dịgasị aṅaa ka ụbụrụ mmadụ si egosi na anyị bụ oké ọrụ?11Otú ọ dị, mkpụrụ ndụ nile abụghị otu. Ka mkpụrụ ndụ nke nwa a ka tụtara ime ya atụta na-aga nihu na-ekewa, ha na-amalite ịghọ akụkụ ahụ dịgasị nnọọ iche iche. Ụfọdụ ga-aghọ mkpụrụ ndụ na-ebu ozi; ndị ọzọ aghọọ ọkpụkpụ, uru ahụ, ọbara, ma ọ bụ mkpụrụ ndụ nke anya. E kenyere usoro mgbanwe a nime ọbá akwụkwọ nke mkpụrụ ndụ ihe nketa, nke bụ DNA. Nụzọ na-akpali mmasị, e nyere Devid ike mmụọ nsọ ịgwa Jehova, sị: Anya Gị abụọ hụrụ ahụ m mgbe ọ ka-ezughị okè, ọ bụkwa nakwụkwọ Gị ka e dere ihe nile dị m nahụ.Abụ Ọma 139:16.12Akụkụ ahụ ụfọdụ dị mgbagwoju anya nke ukwuu. Dị ka ihe atụ, cheedị echiche banyere ụbụrụ mmadụ. Ụfọdụ ndị akpọwoya ihe kasị dị mgbagwoju anya a chọpụtaworo nụwa. O nwere ihe dị ka 100 ijeri mkpụrụ ndụ na-ebu oziihe ha ka ọnụ ọgụgụ kpakpando ndị dị nụyọkọ kpakpando anyị. Nke ọ bụla nime mkpụrụ ndụ ndị ahụ wara ọtụtụ puku alaka ebe ya na mkpụrụ ndụ ndị ọzọ na-ejikọta. Ndị ọkà mmụta sayensị na-ekwu na ụbụrụ mmadụ pụrụ ibu ihe ọmụma nile dị nọbá akwụkwọ nile dị nụwa nakwa na ọ pụrụ ịbụ nezie na a pụghị ịmata ikike o nwere ịnagide ihe ọmụma. Nagbanyeghị ọtụtụ iri afọ e tinyeworo nịmụ akụkụ ahụ a nke bụ oké ọrụ, ndị ọkà mmụta sayensị na-ekweta na ọ pụrụ ịbụ na ọ dịghị mgbe ha ga-aghọtacha nụzọ zuru ezu otú o si arụ ọrụ.13, 14. a Olee otú ụmụ ahụhụ na ihe ndị ọzọ e kere eke si egosi na ha maara ihe nke ukwuu, gịnịkwa ka nke ahụ na-akụziri anyị banyere Onye kere ha? b Nihi gịnị ka anyị pụrụ iji kwuo na ọ bụ namamihe ka e kere ihe ndị dị ka ọnyà ududo?13Otú ọ dị, ụmụ mmadụ bụ ị otu ihe atụ nke amamihe ike ihe nke Jehova.Abụ Ọma 104:24na-ekwu, sị: Lee ka ọrụ Gị si baa ụba nke ukwuu, Jehova! Namamihe ka I meworo ha nile: ụwa jupụtara nihe I nwetara. Amamihe Jehova na-apụta ìhè nihe nile e kere eke gbara anyị gburugburu. Dị ka ihe atụ, ahụhụ maara ihe nke ukwuu. Ilu 30:24 Nezie, a haziri ìgwè ụmụ ahụhụ ahazi nụzọ dị egwu. Ụfọdụ ìgwè ụmụ ahụhụ na-elekọta, na-echebe, ma na-enweta ihe oriri site nụmụ ahụhụ ndị a na-akpọaphid,dị ka à ga-asị na ha bụ anụ a na-azụ azụ. Ụmụ ahụhụ ndị ọzọ na-eme ka ndị ọrụ ugbo, na-azụ ma na-akọ ùkwù ero. E kenyewo ọtụtụ ihe ndị ọzọ e kere eke ikike iji amamihe ha bu pụta ụwa na-eme ihe ndị dị ịrịba ama. Ijiji nkịtị na-atụgharị nikuku nụzọ ụgbọelu ndị kasị bụrụ ọkpọka, ndị mmadụ mere, na-apụghị ịtụgharị. Nnụnụ ndị na-esi notu akụkụ nke ụwa efega nakụkụ ọzọ na-adabere na kpakpando, ikike ndọda nke si nala, ma ọ bụ ihe yiri map nke e kenyere ha nime. Ndị ọkà mmụta ihe ndị dị ndụ na-etinye ọtụtụ afọ nịmụ banyere omume ndị dị mgbagwoju anya e kenyeworo nime ihe ndị a e kere eke. Lezienụ otú Chineke, bụ Onye kenyere ha nime ha, na-aghaghị isiworị nwee amamihe!14Ndị ọkà mmụta sayensị amụtawo ihe dị ukwuu site namamihe Jehova ji kee ihe. E nwere ọbụna ngalaba ihe ọmụmụ ọrụinjinia a na-akpọ nkà nṅomi ihe ndị dị ndụ, bụ nke na-anwa iṅomi ọdịdị ndị a na-ahụ nihe ndị e kere eke. Dị ka ihe atụ, ị pụrụ ịnọwo na-ele anya ná mgbagwoju anya nịma mma nke ọnyà ududo. Ma onye injinia na-ewere ya dị ka ọrụ nkà dị ebube. Ụfọdụ nime eriri ya ndị yiri ka ha esighị ike siri nnọọ ike karịa ígwè ma i jiri ha tụnyere ígwè ha otú ahụ, sie ike karịa eriri ndị e ji kpaa uwe ndị mgbọ na-apụghị ịtụpu. Olee nnọọ otú o siruru nike? Cheedị echiche banyere ọnyà ududo e mere ka ọ saa mbara ma gbaa okpotokpo ruo mgbe ọ hazi ka ụgbụ e ji egbu azụ nụgbọ mmiri. Ọnyà ududo dị otú ahụ pụrụ ijide ụgbọelu na-efe efe! Ee, ọ bụ namamihe ka Jehova meworo ihe nile dị otú ahụ.Ònye nyere ụmụ anụmanụ amamihe nụdị nke ha?Amamihe Na-abụghị Nanị nỤwa15, 16. a Olee otú mbara ígwé nke jupụtara na kpakpando si na-enye ihe àmà nke amamihe Jehova? b Olee otú ọkwá Jehova dị ka Ọchịagha Kasịnụ nke na-achị ọnụ ọgụgụ bara ụba nke ndị mmụọ ozi si na-enye ihe àmà nke amamihe nke Onye Ọchịchị a?15Amamihe Jehova na-apụta ìhè nọrụ ya ndị dị neluigwe na ala dum. Mbara ígwé nke jupụtara na kpakpando, bụ nke anyị tụlere nụzọ satụrụ mbara nIsi nke 5, adịsasịghị aghara aghara. Nihi amamihe dị niwu ndị na-achịkwa mbara igwe bụ ndị Jehova nyere, a haziri kpakpando ndị dị na mbara ígwé nụzọ magburu onwe ya nụyọkọ nụyọkọ, a hazikwara ụyọkọ ndị a nìgwè dị iche iche ndị jikọtakwara ọnụ naka nke ha wee ghọọ nnukwute ìgwè ụyọkọ dị iche iche. Job 38:33,The New Jerusalem Bible Ka a sịkwa ihe mere Jehova ji ezo aka nihe ndị dị neluigwe dị ka usuu! Aịsaịa 40:26 Otú ọ dị, e nwere usuu ọzọ nke na-egosipụta amamihe Jehova ọbụna nụzọ pụtara ìhè karị.16Dị ka anyị hụrụ nIsi nke 4, Chineke nwere utu aha bụ Jehova nke usuu nile nke ndị agha nihi ọkwá ya dị ka Ọchịagha Kasịnụ nke usuu bara ụba nke ndị mmụọ e kere eke dị nde kwuru nde. Nke a bụ ihe àmà nke ike Jehova. Otú ọ dị,olee otú amamihe ya si bata na ya? Cheedị echiche: O nwetụghị mgbe Jehova na Jizọs na-anọ nkịtị. Jọn 5:17 Ya mere, ọ bụ ihe ezi uche dị na ya ikwubi na ndị mmụọ ozi na-ejere Onye Kasị Ihe Nile Elu ozi na-eji ọrụ naka mgbe nile notu aka ahụ. Chetakwa na ha karịrị ụmụ mmadụ, ha nwekwara amamihe na ike karịrị nke mmadụ. Ndị Hibru 1:7;2:7 Nagbanyeghị nke ahụ, Jehova emewo ka ndị mmụọ ozi ahụ na-arụ ọrụ mgbe nile, jiri obi ụtọ na-arụ ọrụ na-eweta afọ ojujuna-eme okwu Ya ma na-eme ihe na-atọ Ya ụtọeri ọtụtụ ijeri afọ. Abụ Ọma 103:20, 21 Lee otú amamihe nke Onye Ọchịchị a na-aghaghị isi na-anwụ ibobo nahụ!Ọ Bụ Nanị Jehova Maara Ihe17, 18. Nihi gịnị ka Bible ji kwuo na ọ bụ ị Jehova maara ihe, nihi gịnịkwa ka amamihe ya kwesịrị iji mee ka ibobo nwụọ anyị nahụ?17Nihi ihe àmà dị otú ahụ, ọ bụ ihe ijuanya na Bible na-ekwu na amamihe Jehova kasị elu? Dị ka ihe atụ, ọ na-ekwu na ọ bụ ị Jehova maara ihe. Ndị Rom 16:27 Ọ bụ ị Jehova nwere amamihe nechiche kasịnụ. Ọ bụ isi iyi nke ezi amamihe nile. Ilu 2:6 Ọ bụ ya mere na Jizọs adabereghị namamihe nke ya, ọ bụ ezie na ọ bụ ya bụ onye kasị mara ihe nime ihe nile Jehova kere, kama o kwuru ihe Nna ya gwara ya ka o kwuo.Jọn 12:48-50.18Rịba ama otú Pọl onyeozi si kọwaa ịpụ iche nke amamihe Jehova: Lee ịdị omimi nke akụ na amamihe na ihe ọmụma nke Chineke! Lee otú ikpe ya si bụrụ ndị a na-apụghị inyochapụta enyochapụta na otú ụzọ ya si bụrụ ndị a na-apụghị ịchọpụta achọpụta! Ndị Rom 11:33 Site niji okwu iti mkpu bụ Lee, meghee amaokwu a, Pọl gosipụtara oké mmetụta o nwerenebe a, egwu nsọpụrụ dị omimi. Okwu Grik ọ họọrọ iji mee ihe maka ịdị omimi na okwu e ji eme ihe maka abis nwere njikọ chiri anya. Nihi ya, okwu ya na-akpali mmadụ iji anya nke uche ya na-ese onyinyo doro anya. Mgbe anyị na-atụgharị uche namamihe Jehova, ọ na-adị ka à ga-asị na anyị na-enyobanye anya nolulu nke na-enweghị nsọtụ, nke na-enweghị njedebe, ógbè miri nnọọ emi, nke sara nnọọ mbaranke na ọ dịghị mgbe anyị ga-enwe ike ịghọta otú o bururu nibu, ka ọ fọdụzie ịkọwa ya ma ọ bụ isepụta ya nke ọma. Abụ Ọma 92:5 Nke ahụ ọ bụghị echiche na-eme ka mmadụ wetuo onwe ya ala?19, 20. a Nihi gịnị ka ugo ji bụrụ ihe nnọchiteanya kwesịrị ekwesị nke amamihe Chineke? b Olee otú Jehova siworo gosipụta ikike o nwere inyobanye anya nọdịnihu?19Ọ bụ ị Jehova maara ihe nechiche ọzọ: Ọ bụ ị ya nwere ike inyobanye anya nọdịnihu. Cheta na Jehova ji ugo nke na-ahụ ihe dị nebe dị anya nọchite anya amamihe Ya. Ugo nke na-acha odo odo pụrụ ịdị ị kilogram ise nịdị arọ, ma anya ya na-ebu ibu karịa anya nwoke toruworo ogo mmadụ. Anya ugo na-ahụ nnọọ ụzọ nụzọ na-eju anya, na-eme ka nnụnụ ahụ nwee ike ịnọ ọtụtụ narị mita, ma eleghị anya ọbụna ọtụtụ kilomita nelu hụ obere ihe ọ chọrọ iburu! Jehova nonwe ya kwuru notu oge banyere ugo, sị: Anya ya abụọ na-esi nebe dị anya legide ya. Job 39:29 Nechiche yiri nke ahụ, Jehova pụrụ ilepụ anya noge dị anyanọdịnihu!20Bible jupụtara nihe àmà ndị na-egosi na nke a bụ eziokwu. Ọtụtụ narị amụma, ma ọ bụ akụkọ ihe mere eme e dere tupu ha emee, dị nime ya. Nime Bible, e buru amụma banyere ihe ndị ga-esi nagha dị iche iche pụta, banyere mbili na ọdịda nke ike ụwa dị iche iche, na ọbụna banyere atụmatụ agha ndịọchịagha ga-eji mee ihe kpọmkwemmgbe ụfọdụ, ọtụtụ narị afọ tupu ha emee.Aịsaịa 44:2545:4;Daniel 8:2-8,20-22.21, 22. a Nihi gịnị ka a na-enweghị ihe mgbakwasị ụkwụ ọ bụla iji kwubie na Jehova ebuwo ụzọ hụ mkpebi nile ị ga-eme ná ndụ? Nye ihe atụ. b Olee otú anyị si mara na amamihe Jehova abụghị nke obi tara mmiri ma ọ bụ nke ịhụya na-adịghị na ya?21Otú ọ dị, nke a ọ pụtara na Chineke eburularị ụzọ hụ mkpebi ndị ị ga-eme ná ndụ? Ụfọdụ ndị na-ekwusa banyere ozizi akara aka na-ekwusi ike na azịza ya bụ ee. Otú ọ dị, echiche ahụ nezie na-ewetu amamihe Jehova ala, nihi na ọ pụtara na Chineke apụghị ịchịkwa ikike o nwere ilenye anya nọdịnihu. Iji maa atụ: Ọ bụrụ na i nwere olu mara nnọọ mma iji gụọ egwú, ọ pụtara na ọ bụ ị egwú ka ị ga na-agụ mgbe nile? Ezi uche adịghị na nke ahụ! Notu aka ahụ, Jehova nwere ikike nke ịmata ihe ga-eme nọdịnihu tupu o mee, ma ọ dịghị eji ya eme ihe mgbe nile. Ime otú ahụ pụrụ imegide ikike ime nhọrọ anyị nwere, bụ onyinye dị oké ọnụ ahịa Jehova na-agaghị anapụ anyị ma ọlị.Deuterọnọmi 30:19, 20.22Nke kadị njọ bụ na ozizi banyere akara aka na-enye echiche na obi tara amamihe Jehova mmiri, na ịhụya, ebere, ma ọ bụ ọmịiko adịghị na ya. Ma nke ahụ abụghị eziokwu ma ọlị! Bible na-akụzi na Jehova nwereobinke maara ihe. Job 9:4, ọ bụ anyị dere okwu ahụ naka akwụkwọ dị iche. Ọ bụghị na o nwere obi nkịtị, kama Bible na-ejikarị okwu ahụ eme ihe nihe banyere ụdị onye mmadụ bụ nime, bụ nke na-agụnye mkpali na mmetụta, ndị dị ka ịhụya. Ya mere, amamihe Jehova, dịkwa ka àgwà ya ndị ọzọ, bụ nke ịhụya na-achịkwa.1 Jọn 4:8.23. Ịdị elu nke amamihe Jehova kwesịrị ịkpali anyị ime gịnị?23Dị ka o kwesịrị ịdị, amamihe Jehova bụ nke a pụrụ ịtụkwasị obi nụzọ zuru ezu. Ọ karịrị nnọọ amamihe nke anyị nke na Okwu Chineke ji ịhụya na-agba anyị ume, sị: Tụkwasị Jehova obi gị nile, adaberekwala nghọta gị: nụzọ gị nile mara Ya, Ya onwe ya ga-emekwa ka okporo ụzọ gị nile zie ezie. Ilu 3:5, 6 Ugbu a, ka anyị leba anya namamihe Jehova ka anyị wee nwee ike ịbịarukwu Chineke anyị nke kasị mara ihe nso.18 Amamihe nke Dị nOkwu Chineke1, 2. Akwụkwọ ozi dị aṅaa ka Jehova detawooro anyị, nihi gịnịkwa?Ì CHETARA mgbe ikpeazụ i nwetara akwụkwọ ozi site naka onye ị hụrụ nanya nke bi nebe dị anya? Ọ bụ ị ihe ole na ole na-enye anyị obi ụtọ dị ka akwụkwọ ozi nke onye anyị hụrụ nanya ji obi ya dum detara anyị. Anyị na-enwe obi ụtọ ịma otú o mere, otú ihe si agara ya, na atụmatụ ndị ọ na-eme. Nzirịta ozi dị otú ahụ na-eme ka anyị na ndị anyị hụrụ nanya na-akpachikwu anya, ọ bụrụgodị na ha bi nebe dị anya.2Ya bụrụ otú ahụ, olee ihe pụrụ iwetara anyị obi ụtọ nke ga-akarị inweta ozi e dere ede site naka Chineke anyị hụrụ nanya? Notu echiche, Jehova edetaworo anyị akwụkwọ oziOkwu ya, bụ Bible. Nime ya, ọ na-agwa anyị onye ọ bụ, ihe o meworo, ihe ndị ọ na-ezube ime, na ọtụtụ ihe ndị ọzọ. Jehova enyewo anyị Okwu ya nihi na ọ chọrọ ka anyị na ya na-enwe mmekọrịta chiri anya. Chineke anyị nke maara ihe nile họọrọ ụzọ kasị mma, nke ọ pụrụ isi kwe mee ịgwa anyị okwu. E nwere amamihe na-enweghị atụ nke dị nụzọ e si dee Bible nakwa nihe ndị dị nime ya.Nihi Gịnị Ka E Ji Jiri Okwu E Dere Ede Mee Ihe?3. Nụzọ dị aṅaa ka Jehova si nye Mozis Iwu ahụ?3Ụfọdụ ndị pụrụ iche, sị, Nihi gịnị ka Jehova na-ejighị jiri ụzọ dị ịrịba ama karịdị ka, isi neluigwe kwuo okwugwa ụmụ mmadụ okwu? Nezie, Jehova si neluigwe kwuo okwu mgbe ụfọdụ site nọnụ ndị mmụọ ozi na-anọchite anya ya. Dị ka ihe atụ, o mere otú ahụ mgbe o nyere ụmụ Izrel Iwu ahụ. Ndị Galeshia 3:19 Olu ahụ sitere neluigwe bụ ihe na-emenye ụjọnke na ụmụ Izrel ahụ ụjọ ji rịọrọ Jehova ka ọ ghara ịgwa ha okwu otú a kama ka o si nọnụ Mozis na-agwa ha okwu.Ọpụpụ 20:18-20 Nihi ya, e ji ọnụ nye Mozis Iwu ahụ, bụ nke nwere ihe dị ka ụkpụrụ 600, newepụghị ihe ọ bụla na ya.4. Kọwaa ihe mere iji ọnụ na-akọ iwu Chineke na-agaraghị eji abụ ụzọ a pụrụ ịdabere na ya nke isi nyefee ya ndị ọzọ.4Otú ọ dị, gịnịkwanụ ma ọ bụrụ na e deghị Iwu ahụ ede ma ọlị? Mozis ọ gaara echetali kpọmkwem ihe nile e kwuru nusoro iwu ahụ sara mbara ma gwazie ya mba ahụ nile nekwuhieghị ihe? Olee banyere ọgbọ na-abịa abịa? Hà gaara adaberewo ị nihe e ji ọnụ gwa ha? Nke ahụ agaraghị abụ ma ọlị ụzọ a pụrụ ịdabere na ya nke isi nyefee iwu Chineke. Cheedị ihe ga-eme ma ọ bụrụ na ị ga-akọrọ ọtụtụ ndị otu akụkọ site nịkọrọ ya otu onye, onye ahụ akọọrọ ya onye ọzọ, e si otú ahụ kọọrọ ya ndị ọzọ. Ihe onye ikpeazụ a ga-akọrọ ya ga-anụ yikarịrị ka ọ ga-adị nnọọ iche nihe onye mbụ a kọọrọ ya nụrụ. Ihe ndị e kwuru nIwu Chineke anọghị nụdị ihe ize ndụ dị otú ahụ.5, 6. Gịnị ka Jehova gwara Mozis ka o mee okwu Ya, nihi gịnịkwa ka o ji bụrụ ngọzi nye anyị inwe Okwu Jehova nụdị e deturu edetu?5Jehova ji amamihe kpebie ka e detuo okwu ya edetu. O nyere Mozis iwu, sị: Deere onwe gị okwu ndị a nihe: nihi na dị ka okwu ndị a si dị ka M gbaworo ndụ netiti Mụ na gị, na netiti Mụ na ụmụ Izrel. Ọpụpụ 34:27 Otú ahụ ka oge nke ide Bible si malite, na 1513 T.O.A. Nime afọ 1,610 sochirinụ, Jehova gwara ihe dị ka ndị edemede 40 bụ mmadụ okwu nọtụtụ oge na nọtụtụ ụzọ, bụ ndị detuziri Bible. Ndị Hibru 1:1 Ka oge na-aga, ndị ndepụtaghachi tinyere obi ha nọrụ nke iji oké nlezianya depụtaghachi ha nụzọ ziri ezi iji chekwaa Akwụkwọ Nsọ.Ezra 7:6;Abụ Ọma 45:1.6Jehova agọziwo anyị nezie nịgwa anyị okwu site nidetu ya edetu. Ọ dịtụwo mgbe ị natara akwụkwọ ozi tọgburu gị atọgbuikekwe, nihi na o nyere gị nkasi obi dị gị mkpanke na i debere ya nke ọma ma na-agụghachi ya ugboro ugboro? Ọ bụ otú ahụ ka akwụkwọ ozi Jehova detaara anyị dị. Nihi na Jehova deturu ihe ndị o kwuru edetu, anyị na-enweike ịgụ ha mgbe nile na ịtụgharị uche nihe ha na-ekwu. Abụ Ọma 1:2 Anyị pụrụ inweta nkasi obi sitere nAkwụkwọ Nsọ mgbe ọ bụla ọ dị anyị mkpa.Ndị Rom 15:4.Nihi Gịnị Ka E Ji Jiri Ụmụ Mmadụ Dee Ya?7. Olee otú e si ahụ amamihe Jehova nojiji o ji ndị edemede bụ mmadụ mee ihe?7Namamihe ya, Jehova ji ụmụ mmadụ detuo Okwu ya. Tụlee nke a: A sị Jehova ji ndị mmụọ ozi dee Bible, ọ gaara na-akpali akpali otú o si akpali? Neziokwu, ndị mmụọ ozi gaara akọwawo Jehova otú ha sị hụ ya site nụzọ dị elu ha si ele ihe anya, kwuo banyere nrara ha raara onwe ha nye ya, ma kọọ banyere ụmụ mmadụ bụ ndị ohu Chineke na-ekwesị ntụkwasị obi. Ma, ànyị gaara aghọtawo otú ndị mmụọ e kere eke zuru okè si eche echiche, bụ ndị ihe ọmụma, ahụmahụ, na ike ha nwere karịrị nnọọ nke anyị?Ndị Hibru 2:6, 7.Akwụkwọ Nsọ dum sitere nike mmụọ nsọ Chineke8. Nụzọ dị aṅaa ka e si hapụ ndị dere Bible ka ha jiri ọgụgụ isi ha mee ihe? Leekwa ihe odide ala ala peeji.8Site niji ndị edemede bụ mmadụ mee ihe, Jehova nyere anyị nnọọ ihe dị anyị mkpaihe ndekọ nke sitere nike mmụọ nsọ Chineke ma ka nwee ihe gosiri na e ji ụmụ mmadụ dee ya. 2 Timoti 3:16 Olee otú o si mezuo nke a? Nọtụtụ ọnọdụ, o doro anya na ọ hapụrụ ndị edemede ahụ ka ha jiri ọgụgụ isi ha mee ihe nịhọrọ okwu nile na-atọ ụtọ, na ihe e deziri edezi, bụ okwu nile nke eziokwu. Eklisiastis 12:10, 11 Ọ bụ nke a mere ụzọ e si dee Bible ji dịgasịa iche iche; ihe odide ndị ahụ na-egosipụta nzụlite nke onye edemede nke ọ bụla nakwa ụdị onye ọ bụ.Ma, ndị ikom a sitere na Chineke kwuo okwu mgbe mmụọ nsọ na-edu ha. 2 Pita 1:21 Nihi ya, ihe ha dere bụ nezie okwu Chineke.1 Ndị Tesalonaịka 2:13.9, 10. Nihi gịnị ka ojiji e ji ndị edemede bụ mmadụ mee ihe ji eme ka Bible na-adọrọ mmasị ma na-akpali akpali karị?9Ojiji e ji ndị edemede bụ mmadụ mee ihe mere ka Bible na-adọrọ mmasị ma na-akpali akpali nke ukwuu. Ndị dere ya bụ ndị ikom nwere mmetụta ndị yiri nke anyị. Ebe ha bụ ndị na-ezughị okè, ha chere ule na nrụgide ndị yiri ndị anyị na-eche ihu ihu. Nọnọdụ ụfọdụ, mmụọ Jehova kpaliri ha ide banyere mmetụta ndị ha nwere na ihe ndị ha onwe ha gbasoro mgba. 2 Ndị Kọrint 12:7-10 Ya mere, ha ji okwu ndị na-egosi na onye na-ede ihe ahụ na-ekwu banyere onwe ya mee ihe, bụ okwu ndị ọ na-adịghị mmụọ ozi ọ bụla gaara ejiworị ha mee ihe.10Were Eze Devid nke Izrel dị ka ihe atụ. Mgbe o mesịrị mmehie ụfọdụ dị oké njọ, Devid dere otu abụ ọma bụ nke ọ nọ na ya kwupụta ihe dị ya nobi, na-arịọ mgbaghara Chineke. O dere, sị: Mee ka m si ná mmehie m dị ọcha. Nihi na mụ onwe m maara njehie m nile: mmehie m dịkwa nihu m mgbe nile. Lee, najọ omume ka a mụpụtara m; ọ bụkwa ná mmehie ka nne m tụụrụ ime m. Atụpụla m nihu Gị; anarakwala m Mmụọ Nsọ Gị. Àjà nile nke Chineke bụ mmụọ tiwara etiwa: obi tiwara etiwa na nke e gwepịara egwepịa, Chineke, Ị dịghị eleda ya anya. Abụ Ọma 51:2, 3,5,11,17 Ọ bụ na ị hụghị obi erughị ala nke onye edemede ahụ nwere? Ònye, ma e wezụga mmadụ na-ezughị okè, pụrụ ikwupụta ụdị mmetụta dị otú ahụ?Gịnị Mere O Ji Bụrụ Akwụkwọ Na-ekwu Maka Ndị Mmadụ?11. Ụdị ihe atụ ndị dị aṅaa mere eme nezie ka e denyere na Bible iji nye anyị ntụziaka?11E nwere ihe ọzọ so eme ka Bible na-akpali akpali. Ruo nókè dị ukwuu, ọ bụ akwụkwọ na-ekwu maka ndị mmadụndị dịrị ndụ neziendị jeere Chineke ozi na ndị na-ejeghịrị ya ozi. Anyị na-agụ banyere ahụmahụ ha, ihe isi ike, na ọṅụ ndị ha nwere. Anyị na-ahụ ihe ndị si ná mkpebi ndị ha mere ná ndụ pụta. E denyere ihe ndekọ ndị dị otú ahụ iji nye anyị ntụziaka. Ndị Rom 15:4 Site nihe atụ ndị a mereeme nezie, Jehova na-ezi ihe nụzọ na-emetụ anyị nobi. Tụlee ihe atụ ụfọdụ.12. Nụzọ dị aṅaa ka ihe ndekọ Bible banyere ụmụ mmadụ na-ekwesịghị ntụkwasị obi si enyere anyị aka?12Bible na-akọ banyere ụmụ mmadụ na-ekwesịghị ntụkwasị obi, ọbụna ndị bụ ndị ajọ omume, na ihe dakwasịrị ha. Nihe ndekọ ndị a, a na-ahụ ka ha na-egosipụta àgwà ndị na-adịghị mma site nomume ha, na-eme ka ọ dịrị anyị mfe karị ịghọta ha. Dị ka ihe atụ, olee iwu e nyere megide eguzosighị ike nihe nke ga-adị irè ka ihe atụ a hụrụ anya nke àgwà a nke Judas gosiri ka ọ nọ na-akpa nkata nrara ahụ ọ raara Jizọs nye? Matiu 26:14-16,46-50;27:3-10 Ihe ndekọ ndị dị ka nke a na-emetụ anyị nobi karị, na-enyere anyị aka ịmata nakwa ịjụ àgwà ndị jọgburu onwe ha.13. Nụzọ dị aṅaa ka Bible si enyere anyị aka ịghọta àgwà ndị dị mma?13Bible na-akọkwa banyere ọtụtụ ndị ohu Chineke kwesịrị ntụkwasị obi. Anyị na-agụ banyere nraranye na iguzosi ike nihe ha. Anyị na-ahụ ezi ihe atụ nke àgwà ndị ọ dị mkpa ka anyị zụlite iji bịaruo Chineke nso. Were okwukwe dị ka ihe atụ. Bible na-akọwa ihe bụ okwukwe ma na-agwa anyị otú ọ dịruru mkpa ma ọ bụrụ na anyị ga-eme ihe ga-atọ Chineke ụtọ. Ndị Hibru 11:1,6 Ma Bible nwekwara ihe atụ ndị doro anya nke ebe ndị e gosipụtara okwukwe. Cheedị echiche banyere okwukwe Ebreham gosipụtara mgbe ọ nwara ịchụ Aịzik nàjà. Jenesis, isi 22;Ndị Hibru 11:17-19 Site nihe ndekọ ndị dị otú ahụ, okwu ahụ bụ okwukwe na-abịa nwekwuo ihe ọ pụtara ma dịkwuo mfe ịghọta. Lee ka o si bụrụ ihe amamihe dị na ya na ọ bụghị ị na Jehova na-agba anyị ume ịzụlite àgwà ndị dị mma, kamakwa na ọ na-enye anyị ihe atụ ebe ndị e gosipụtara ha!14, 15. Gịnị ka Bible na-agwa anyị banyere otu nwanyị nke bịara nụlọ nsọ, gịnịkwa ka anyị na-amụta banyere Jehova site nihe ndekọ a?14Ihe ndekọ ndị mere eme dị nime Bible na-akụziri anyị, ọtụtụ mgbe, ụdị onye Jehova bụ. Cheedị echiche nihe anyị gụrụ banyere otu nwanyị nke Jizọs hụrụ nụlọ nsọ. Ka Jizọsnọ ọdụ nebe dịdewere ihe ntụnye ego, ọ nọ na-ekiri ka ndị mmadụ na-atụnye onyinye ha. Ọtụtụ ndị ọgaranya bịara, nye ihe site nihe mafọọrọ ha. Ma Jizọs legidere otu nwanyị di ya nwụrụ anya, bụ onye ọ na-adịghị ka ọ hà ya. Onyinye o nyere bụ obere mkpụrụ ego abụọ nke ihe ha ga-azụtali dị nnọọ nta.Ọ gwụla ego o nwere. Jizọs, bụ onye na-enwe ụdị echiche Jehova nụzọ zuru ezu nokwu ọ bụla, kwuru, sị: Nwanyị a di ya nwụrụ bụ onye dara ogbenye tụnyere karịa ndị nile ahụ na-atụnye ego nime ihe ntụnye ego ndị ahụ. Dị ka okwu ndị ahụ na-egosi, ọ tụnyere ihe karịrị ihe ndị nke ọzọ nile tụnyere ma a gụkọta ihe ha nile tụnyere.Mak 12:41-44;Luk 21:1-4;Jọn 8:28.15Ọ bụghị ihe dị ịrịba ama na nime ndị nile bịara nụlọ nsọ ahụ nụbọchị ahụ, na a họọrọ nwanyị a di ya nwụrụ ma kwuo banyere ya nime Bible? Site nihe atụ a, Jehova na-akụziri anyị na ya bụ Chineke nke na-enwe ekele. Ọ na-enwe obi ụtọ ịnara onyinye ndị anyị ji mkpụrụ obi anyị dum na-enye, nagbanyeghị otú ha hà ma e jiri ha tụnyere ihe ndị ọzọ nwere ike inye. Ọ dịghị ụzọ ọzọ ka mma Jehova gaara esi kụziere anyị eziokwu a na-enye obi ụtọ!Ihe Ndị Na-adịghị nIme Bible16, 17. Olee otú e si ahụ amamihe Jehova ọbụna nihe ndị o kpebiri ịhapụ iwebata nime nOkwu ya?16Mgbe ị na-edegara onye ị hụrụ nanya akwụkwọ ozi, ị gaghị enwe ike idenyecha ihe nile. Ya mere, ị na-eji ezi uche họrọ ihe ndị ị ga-edenye. Notu aka ahụ, Jehova kpebiri ikwu banyere mmadụ ụfọdụ na ihe omume ụfọdụ nime Okwu ya. Ma nihe ndekọ ndị a ndị bụ akụkọ, Bible adịghị akọcha ihe nile nozuzu ha. Jọn 21:25 Dị ka ihe atụ, mgbe Bible na-ekwu banyere ikpe Chineke, ihe e kwuru maka ya nwere ike ọ gaghị azacha ajụjụ nile anyị nwere. A na-ahụ amamiheJehova ọbụna nihe ndị o kpebiri ịhapụ iwebata nime Okwu ya. Nụzọ dị aṅaa?17Ụzọ e si dee Bible na-anwapụta ihe dị anyị nobi.Ndị Hibru 4:12na-ekwu, sị: Okwu ma ọ bụ, ozi Chineke dị ndụ ma na-akpa ike, dịkwa nkọ karịa mma agha ihu abụọ ọ bụla, na-amapukwa amapu ọbụna ruo nikewa mkpụrụ obi na mmụọ . . . o nwekwara ike ịchọpụta echiche na ebumnuche nke obi. Ozi Bible na-abami nime obi, na-ekpughe ihe bụ echiche anyị na ebumnobi anyị nezie. Ndị na-agụ ya iji hụ ihe ha ga-akatọ na-enwekarị ihe ịsụ ngọngọ mgbe ha gụrụ ihe ndekọ ndị na-enyeghị ihe ọmụma zuru ezu nke ga-eju ha afọ. Ndị dị otú ahụ pụrụ ọbụna ịdị na-arụ ụka ma Jehova ọ bụ onye na-ahụ nanya nezie, nke maara ihe ma na-ekpe ikpe ziri ezi.18, 19. a Nihi gịnị ka ọ na-ekwesịghị iji nye anyị nsogbu nobi ma ọ bụrụ na otu ihe ndekọ Bible akpalite ajụjụ ndị anyị na-apụghị inweta azịza ha ozugbo? b Gịnị dị mkpa iji ghọta Okwu Chineke, oleekwa otú nke a si bụrụ ihe àmà nke oké amamihe Jehova?18Nụzọ dị iche na nke ahụ, mgbe anyị ji ezi obi mụọ Bible nke ọma, anyị na-abịa mata Jehova otú ahụ Bible dum si kọwaa ya. Nihi ya, ọ dịghị enye anyị nsogbu nobi ma ọ bụrụ na otu ihe ndekọ akpalite ajụjụ ụfọdụ ndị anyị na-apụghị inweta azịza ha ozugbo. Anyị na-aghọta na mgbe anyị na-amụ Bible, nke nta nke nta anyị na-amụta ụdị Chineke Jehova bụ. Ọ bụrụgodị na anyị apụghị ịghọta otu ihe ndekọ ná mmalite ma ọ bụ hụ otú o si kwekọọ nụdị onye Chineke bụ, ọmụmụ anyị na-amụ Bible akụziwororị anyị ihe dị nnọọ ukwuu banyere Jehova, bụ ndị ga-eme ka anyị nwee ike ịhụ na ọ bụ Chineke nke na-ahụ nanya ma na-ekpe ikpe ziri ezi mgbe nile.19Ya mere, iji ghọta Okwu Chineke, anyị aghaghị iji ezi obi na-agụ ma na-amụ ya ma dị njikere ịnabata ihe ọmụma ọhụrụ. Nke a ọ bụghị ihe àmà nke na-egosi amamihe dị ukwuu Jehova nwere? Ụmụ mmadụ ndị nwere ọgụgụ isi pụrụ ide akwụkwọ ndị ọ bụ ị ndị amamihe na ndị nwere ọgụgụ isi pụrụ ịghọta. Ma ide akwụkwọ ọ bụ ị ndị obi ha ziri ezi pụrụ ịghọtanke ahụ chọrọ amamihe Chineke!Matiu 11:25.Akwụkwọ nke Ezi Amamihe20. Nihi gịnị ka o ji bụrụ ị Jehova pụrụ ịgwa anyị ụzọ kasị mma isi bie ndụ, gịnịkwa dị nime Bible bụ nke pụrụ inyere anyị aka?20NOkwu ya, Jehova na-agwa anyị ụzọ kasị mma isi bie ndụ. Dị ka Onye Okike anyị, ọ maara ihe ndị dị anyị mkpa karịa anyị. Ihe ndị bụ isi dịkwa ụmụ mmadụ mkpagụnyere ọchịchọ nke ịbụ ndị a hụrụ nanya, inwe obi ụtọ, na inwe mmekọrịta dị mmaagbanwebeghịkwa. E nwere ọtụtụ ezi amamihe ndị pụrụ inyere anyị aka ibi ndụ nwere nzube nime Bible. Ilu 2:7,NW Nkebi nke ọ bụla nakwụkwọ a nwere isiakwụkwọ nke na-egosi otú anyị pụrụ isi tinye ndụmọdụ Bible amamihe dị na ya nọrụ, ma ka anyị tụlee ị otu ihe atụ ugbu a.21-23. Olee ndụmọdụ amamihe dị na ya nke pụrụ inyere anyị aka izere ibu iwe nobi?21Ị chọpụtatụwo na ndị na-ebu iwe nobi, ọtụtụ mgbe na-emerụ onwe ha ahụ nikpeazụ? Iwe bụ ibu dị arọ obubu ná ndụ. Mgbe anyị nọgidere buru ya nobi, anyị ga na-eche banyere ya mgbe nile, ọ na-anapụ anyị udo na ọṅụ. Nchọpụta ndị ọkà mmụta sayensị mere na-ekwu na ibu iwe nobi pụrụ ime ka anyị nọrọ nihe ize ka ukwuu nke ịrịa ọrịa obi nakwa ọtụtụ ọrịa ndị ọzọ na-adịghị ala ala. Ogologo oge tupu ndị ọkà mmụta sayensị emee nchọpụta ndị dị otú ahụ, Bible kwuru nụzọ amamihe, sị: Haa aka iwe iwe, hapụkwa ọnụma. Abụ Ọma 37:8 Ma olee otú anyị pụrụ isi mee ya?22Okwu Chineke na-enye ndụmọdụ a amamihe dị na ya: Ezi uche mmadụ na-eme ka ọ ghara iwe iwe ọsọ ọsọ; ọ bụkwa ịma mma ya ịgabiga njehie. Ilu 19:11 Ezi uche bụ ikike nke ịhụ ihe karịrị ị ihe dị nelu elu, ileba ihe anya nime. Ọ bụ ezi uche na-eme ka e nwee nghọta, nihi na ọ pụrụ inyere anyị aka ịmata ihe mere onye ọzọ ji kwuo okwu ma ọ bụ kpaa àgwà notu ụzọ. Ịgbalị ịghọta ihe bụ ebumnobi, mmetụta, na ọnọdụ ya nezie pụrụ inyere anyị aka ịghara inwe echiche na mmetụta na-ezighị ezi nebe ọ nọ.23Bible nyekwara ndụmọdụ a: Nọgidenụ na-anagiderịta ibe unu ma na-agbaghara ibe unu kpam kpam. Ndị Kọlọsi3:13 Okwu bụ nọgidenụ na-anagiderịta ibe unu na-enye echiche nke inwe ndidi nebe ndị ọzọ nọ, idi omume ndị pụrụ ịdị na-agbakasị anyị ahụ. Ụdị ndidi ahụ pụrụ inyere anyị aka izere ịdị na-ebu ụmụ obere iwe na-enweghị isi nobi. Ịgbaghara na-enye echiche nke ịkwụsị iwe iwe. Chineke anyị nke maara ihe maara na ọ dị mkpa ka anyị na-agbaghara ndị ọzọ mgbe e nwere ezi ihe mere a ga-eji mee otú ahụ. Ọ bụghị ị maka ọdịmma ha, kamakwa maka udo nke uche na obi anyị. Luk 17:3, 4 Lee amamihe dị nOkwu Chineke!24. Gịnị na-esi na ya apụta mgbe anyị mere ka ndụ anyị kwekọọ namamihe Chineke?24Nịbụ onye ịhụya ya a na-akparaghị ókè kpaliri, Jehova chọrọ ịgwa anyị okwu. Ọ họọrọ ụzọ kasị mma isi mee yaakwụkwọ ozi nke ndị edemede bụ mmadụ dere site ná nduzi nke mmụọ nsọ. Nihi ya, amamihe nke Jehova nonwe ya dị nime ya. Amamihe a kwesịrị ntụkwasị obi nke ukwuu. Abụ Ọma 93:5 Ka anyị na-eme ka ndụ anyị kwekọọ na ya ma soro ndị ọzọ na-ekerịta ya, dị ka o kwesịrị ịdị, anyị na-abịaru Chineke anyị nke maara ihe nile nso. Nisiakwụkwọ na-esonụ, anyị ga-atụle ihe atụ ọzọ pụtara ìhè nke amamihe Jehova nke na-egosi na ọ na-elepụ anya nihu: ikike o nwere ikwu ihe ga-eme nọdịnihu nakwa imezu nzube ya.19 Amamihe Chineke nke Dị nIhe Nzuzo Dị Nsọ1, 2. Olee ihe nzuzo dị nsọ nke kwesịrị ịdọrọ mmasị anyị, nihi gịnịkwa?IHE NZUZO! Ọtụtụ mgbe, ọ na-esiri ụmụ mmadụ ike ịghara ikpughe ha nihi na ha na-akpali akpali, na-adọrọ mmasị, ma dị mgbagwoju anya. Otú ọ dị, Bible na-ekwu, sị: Ọ bụ nsọpụrụ Chineke izobe okwu. Ilu 25:2 Ee, dị ka Eze Na-achị Isi na Onye Okike, nụzọ ziri ezi Jehova na-ezochi ihe ụfọdụ ka ihe a kpọrọ mmadụ ghara ịma ha ruo mgbe oge ọ ga-eji kpughee ha ruru.2Otú ọ dị, e nwere ihe nzuzo na-akpali akpali ma na-adọrọ mmasị nke Jehova kpugheworo nime Okwu ya. A na-akpọ ya ihe nzuzo dị nsọ nke uche Chineke. Ndị Efesọs 1:9 Ịmata ihe banyere ya ga-eme ihe karịrị imejụ ọchịchọ gị ịmata ihe. Ịmata ihe nzuzo a pụrụ iduga ná nzọpụta, meekwa ka ị ghọtatụ amamihe Jehova nke na-enweghị nsọtụ.E Ji nke Nta nke Nta Kpughee Ya3, 4. Olee otú amụma ahụ e dekọrọ naJenesis 3:15si eme ka e nwee olileanya, oleekwa ihe omimi, ma ọ bụ ihe nzuzo dị nsọ ọ na-agụnye?3Mgbe Adam na Iv mehiere, ọ pụrụ iyiworị ka e mebiwo nzube Jehova nke ime ka e nwee ụwa paradaịs nke ụmụ mmadụ zuru okè bi nime ya. Ma Chineke mere iheozugbobanyere nsogbu ahụ. O kwuru, sị: Iro ka M ga-etinyekwa netiti gị agwọ ahụ na nwanyị ahụ, na netiti mkpụrụ gị na mkpụrụ ya: mkpụrụ ahụ ga-echifịa gị nisi, gị onwe gị ga-echifịakwa ya nikiri ụkwụ.Jenesis 3:15.4Okwu ndị a bụ okwu dị mgbagwoju anya ma sie ike ịghọta. Ònye bụ nwanyị a? Ònye bụ agwọ ahụ? Ònye bụ mkpụrụ ahụ nke ga-echifịa agwọ ahụ nisi? Nanị ihe Adam na Iv pụrụ ime bụ ịkọ nkọ. Otú ọ dị, okwu Chineke na-enye onye ọbụla kwesịrị ntụkwasị obi nime ụmụ di na nwunye ahụ na-ekwesịghị ntụkwasị obi olileanya. Ezi omume ga-enwe mmeri. Nzube Jehova ga-emezu. Ma ọ bụ nụzọ dị aṅaa? Ọ bụ ihe nzuzo! Bible kpọrọ ya amamihe Chineke dị nihe nzuzo dị nsọ.1 Ndị Kọrint 2:7.5. Mee ihe atụ iji gosi ihe mere Jehova ji na-ekpughe izu nzuzo ya nke nta nke nta.5Dị ka Onye na-ekpughe ihe nzuzo nile, Jehova ga-emesịa kpughee ihe ndị dị mkpa banyere otú ihe nzuzo a ga-esi mezuo. Daniel 2:28 Ma ọ ga-eji nwayọọ nwayọọ na-ekpughe ya, nke nta nke nta. Iji maa atụ, anyị pụrụ iche echiche otú nna na-ahụ nanya ga-esi zaghachi obere nwa ya mgbe ọ jụrụ ya sị, Papa, olee ebe m si pụta? Nna maara ihe ga-agwa obere nwa ahụ ị ihe ọ ga-enwe ike ịghọta. Ka nwata ahụ na-etolitekwu, nna ya na-akọkwuru ya ihe ndị ọzọ. Nụzọ yiri nke ahụ, Jehova na-ekpebi mgbe oge ruru ka o kpugheere ndị ya uche na nzube ya.Ilu 4:18;Daniel 12:4.6. a Gịnị na-abụ nzube nke ọgbụgba ndụ, ma ọ bụ nkwekọrịta? b Nihi gịnị ka o ji bụrụ ihe kwesịrị ịrịba ama na Jehova bu ụzọ mee ihe nime ka ya na ụmụ mmadụ banye nọgbụgba ndụ?6Olee otú Jehova si kpughee izu nzuzo ndị dị otú ahụ? O sitere nọgbụgba ndụ, ma ọ bụ nkwekọrịta dị iche iche, kpughee ihe buru ibu. Ma eleghị anya, ọ dịtụwo mgbe gị na mmadụ bara ná nkwekọrịtaikekwe maka ịzụ ụlọ, ịgbaziri ma ọ bụ ịgbazinye ego. Nkwekọrịta dị otú ahụ bụ ihe mmesi obi ike iwu kwadoro nke na-eme ka e jide naka na a ga-emezu ihe ndị e kwekọrịtara na ha. Ma gịnị mere ọ ga-eji dị mkpa ka Jehova na ụmụ mmadụ banye nọgbụgba ndụ, ma ọ bụ nwee nkwekọrịta? Nezie, okwu o kwuru bụ mmesi obi ike zuru ezu iji jide naka na ọ ga-emezu nkwa ya. Nke ahụ bụ eziokwu, ma nagbanyeghị nke ahụ, Chineke ji nnọọ nkwekọrịta iwu kwadoro mesie okwu ya ike ọtụtụ mgbe. Nkwekọrịta ndị a siri ike na-eme ka anyị bụ ụmụ mmadụ na-ezughị okè nwee ihendabere siri ike ọbụna karị mere anyị ga-eji nwee obi ike ná nkwa dị iche iche nke Jehova.Ndị Hibru 6:16-18.Ọgbụgba Ndụ Ya na Ebreham7, 8. a Olee ọgbụgba ndụ Jehova na Ebreham gbara, na-eme ka a ghọtakwuo gịnị banyere ihe nzuzo ahụ dị nsọ? b Olee otú Jehova si jiri nke nta nke nta mee ka a mata usoro ọmụmụ Mkpụrụ ahụ e kwere ná nkwa ga-esite na ya?7Ihe karịrị puku afọ abụọ ka a chụpụsịrị mmadụ na Paradaịs, Jehova gwara Ebreham, bụ ohu ya kwesịrị ntụkwasị obi, sị: M ga-emekwa ka mkpụrụ gị baa ụba dị ka kpakpando nke eluigwe . . . ọ bụkwa ná mkpụrụ gị ka mba nile nke ụwa ga-agọzi onwe ha; nihi na i gewo ntị nolu m. Jenesis 22:17, 18 Ihe a abụghị ị ikwe nkwa; Jehova kwuru ya dị ka ọgbụgba ndụ nke iwu kwadoro ma kwadoo ya site niyi ọ ṅụrụ nke ọ na-adịghị ihe pụrụ imebi ya. Jenesis 17:1, 2;Ndị Hibru 6:13-15 Lee ihe dị ịrịba ama ọ bụ na Eze Onyenwe Anyị banyere nánkwekọrịtanezie ịgọzi ihe a kpọrọ mmadụ!M ga-eme ka mkpụrụ gị baa ụba dị ka kpakpando nke eluigwe8Ọgbụgba ndụ Ebreham ahụ kpughere na Mkpụrụ ahụ e kwere ná nkwa ga-abịa dị ka mmadụ, nihi na ọ ga-esite neriri Ebreham. Ma ònye ka ọ ga-abụ? Ka oge na-aga, Jehova kpughere na nime ụmụ Ebreham, na ọ bụ Aịzik ga-abụ nna nna nke Mkpụrụ ahụ. Nime ụmụ abụọ Aịzik mụrụ, a họọrọ Jekọb. Jenesis 21:12;28:13, 14 Ka oge na-aga, Jekọb kwuru okwu ndị a bụ amụma banyere otu nime ụmụ ya 12, sị: Mkpanaka eze agaghị esi nebe Juda nọ wezụga onwe ya, mkpanaka nke onye na-enye ụkpụrụ agaghị esikwa netiti ụkwụ ya abụọ wezụga onwe ya, ruo mgbe Shaịlo Onye Ọ Dịịrị ga-abịa; Ọ bụkwa ya ga-enwe ịṅa ntị ndị dị iche iche. Jenesis 49:10 Ugbu a, a matawo na Mkpụrụ ahụ ga-abụ eze, onye ga-esite neriri Juda!Ọgbụgba Ndụ Ya na Izrel9, 10. a Ọgbụgba ndụ dị aṅaa ka Jehova na mba Izrel gbara, nchebe dịkwa aṅaa ka ọgbụgba ndụ ahụ nyere ha? b Olee otú Iwu ahụ si gosi mkpa ihe mgbapụta dị ihe a kpọrọ mmadụ?9Nafọ 1513 T.O.A., Jehova mere ndokwa nke doziri ụzọmaka ikpughekwu ihe ndị ọzọ banyere ihe nzuzo ahụ dị nsọ. Ya na ụmụ Ebreham, bụ mba Izrel, gbara ndụ. Ọ bụ ezie na ọ dịkwaghị irè ugbu a, ọgbụgba ndụ Iwu Mozis a bụ akụkụ dị oké mkpa ná nzube Jehova nke ime ka a mụọ Mkpụrụ ahụ e kwere ná nkwa. Nụzọ dị aṅaa? Tụlee ụzọ atọ. Nke mbụ, Iwu ahụ yiri mgbidi nke bụ ihe nchebe. Ndị Efesọs 2:14 Ụkpụrụ ezi omume ndị dị nime iwu ahụ rụrụ ọrụ dị ka ihe mgbochi nke kewara ndị Juu na ndị Jentaịl. Ya mere, Iwu ahụ nyere aka chebe usoro ọmụmụ nke Mkpụrụ ahụ e kwere ná nkwa. Karịsịa nihi nchebe ahụ, mba ahụ ka dị adị mgbe oge nke Chineke ruru ka a mụọ Mezaịa ahụ nebo Juda.10Nke abụọ, Iwu ahụ gosiri nụzọ doro nnọọ anya mkpa ihe mgbapụta dị ihe a kpọrọ mmadụ. Ebe ọ bụ Iwu zuru okè, o kpughere na ụmụ mmadụ enweghị ike idebe ya nụzọ zuru ezu. O si otú a mee ka mmebi iwu pụta ìhè, ruo mgbe mkpụrụ ahụ ga-abịarute, bụ onye e kweworo nkwa ahụ. Ndị Galeshia 3:19 Site nàjà ụmụ anụmanụ, Iwu ahụ kpuchiri mmehie ruo nwa oge. Ma ebe ọ bụ na ọ dịghị ekwe ọbara ụmụ oké ehi na nke ewu omume iwepụ mmehie, dị ka Pọl dere, ị ihe àjà ndị a mere bụ ise onyinyo àjà mgbapụta Kraịst. Ndị Hibru 10:1-4 Mgbe ahụ, nye ndị Juu kwesịrị ntụkwasị obi, ọgbụgba ndụ ahụ ghọrọ onye nduzi nke na-eduga na Kraịst.Ndị Galeshia 3:24.11. Ohere dị aṅaa magburu onwe ya ka ọgbụgba ndụ Iwu ahụ mere ka Izrel nwee, ma nihi gịnị ka o ji kwaa mba ahụ nozuzu ya?11Nke atọ, ọgbụgba ndụ ahụ mere ka mba Izrel nwee ohere magburu onwe ya. Jehova gwara ha na ọ bụrụ na ha ekwesị ntụkwasị obi nọgbụgba ndụ ahụ, ha ga-aghọ alaeze ndị nchụàjà, na mba dị nsọ. Ọpụpụ 19:5, 6 E mesịrị si nIzrel anụ ahụ nweta ndị mbụ so nalaeze ndị nchụàjà nke eluigwe. Otú ọ dị, Izrel, nozuzu ya, nupụrụ isi nọgbụgba ndụ Iwu ahụ, jụ Mkpụrụ ahụ bụ Mezaịa, ohere ahụ akwaakwa ha. Oleezi ndị a ga-eji mezuo alaeze ndị nchụàjà ahụ? Oleekwa ihe ga-ejikọ mba ahụ a gọziri agọzi na Mkpụrụ ahụ e kwere ná nkwa? A ga-ekpughe akụkụ ndị ahụ nke ihe nzuzo ahụ dị nsọ mgbe oge Chineke ruru.Ọgbụgba Ndụ Alaeze nke Devid12. Ọgbụgba ndụ dị aṅaa ka Jehova so Devid gbaa, oleekwa otú ọgbụgba ndụ ahụ si mee ka a ghọtakwuo ihe nzuzo dị nsọ nke Chineke?12Na narị afọ nke 11 T.O.A., Jehova mere ka a ghọtakwuo ihe nzuzo ahụ dị nsọ mgbe ọ banyere nọgbụgba ndụ ọzọ. O kwere Eze Devid kwesịrị ntụkwasị obi nkwa, sị: M ga-emekwa ka o bilie, bụ mkpụrụ gị nke ga-anọchi gị, . . . M ga-emekwa ka alaeze ya guzosie ike. . . . M ga-emekwa ka ocheeze nke alaeze ya guzosie ike ruo mgbe ebighị ebi. 2 Samuel 7:12, 13;Abụ Ọma 89:3 Ugbu a, e wedatakwuwo usoro ọmụmụ Mkpụrụ ahụ e kwere ná nkwa ga-esi na ya pụta nezinụlọ Devid. Ma mmadụ nkịtị ọ ga-achịli ruo mgbe ebighị ebi? Abụ Ọma 89:20,29,34-36 Eze dịkwa otú ahụ bụ mmadụ ọ ga-enwe ike ịnapụta ihe a kpọrọ mmadụ ná mmehie na ọnwụ?13, 14. a Dị kaAbụ Ọma 110si kwuo, olee nkwa Jehova kwere Eze ya e tere mmanụ? b Olee ihe ndị ọzọ e kpughere banyere Mkpụrụ ahụ na-abịanụ site nọnụ ndị amụma Jehova?13Site ná nduzi nke mmụọ nsọ, Devid dere, sị: Ihe nke si nọnụ Jehova pụta na-asị onyenwe m, Nọdụ ala naka nri m, ruo mgbe M ga-edo ndị iro gị ka ihe mgbakwasị dịịrị ụkwụ gị abụọ. Jehova aṅụsiwo iyi ike, Ọ gaghị echegharịkwa uche Ya, Gị onwe gị bụ onye nchụàjà ruo mgbe ebighị ebi dị ka usoro Melkizedek si dị. Abụ Ọma 110:1,4 Ihe ndị ahụ Devid kwuru na-emetụta Mkpụrụ ahụ e kwere ná nkwa, ma ọ bụ Mezaịa ahụ, kpọmkwem. Ọrụ 2:35, 36 Eze a ga-achị, ọ bụghị site na Jeruselem, kama site neluigwe, naka nri Jehova. Nke ahụ ga-eme ka ọ na-achị, ọ bụghị ị ala Izrel, kama ụwa dum. Abụ Ọma 2:6-8 Ọ dị ihe ọzọ e kpughere nebe a. Rịba ama na Jehova ṅụrụ iyi nụzọ siri ike na Mezaịa ahụ ga-abụ onye nchụàjà . . . dị ka usoro Melkizedek si dị. Dị ka Melkizedek, bụ onye jere ozi dị ka eze bụ onye nchụàjà noge Ebreham, ọ bụ Chineke ga-eji aka ya họpụta Mkpụrụ ahụ na-abịanụ ka ọ bụrụ EzenaOnye Nchụàjà!Jenesis 14:17-20.14Nime ọtụtụ afọ gafeworonụ, Jehova ji ndị amụma ya kpughekwuo ihe ndị ọzọ banyere ihe nzuzo ya dị nsọ. Dị ka ihe atụ, Aịzaịa kpughere na Mkpụrụ ahụ ga-anwụ ọnwụ ịchụàjà. Aịsaịa 53:3-12 Maịka buru amụma ebe a ga-amụ Mezaịa ahụ. Maịka 5:2 Ọbụna Daniel buru amụma kpọmkwem oge Mkpụrụ ahụ ga-apụta na oge ọ ga-anwụ.Daniel 9:24-27.E Kpughee Ihe Nzuzo ahụ Dị Nsọ!15, 16. a Olee otú Ọkpara Jehova si si na nwanyị pụta? b Gịnị ka Jizọs ketara site naka nne na nna ya bụ mmadụ, oleekwa mgbe ọ pụtara dị ka Mkpụrụ ahụ e kwere ná nkwa?15Otú amụma ndị a ga-esi mezuo nọgidere na-abụ ihe omimi ruo mgbe Mkpụrụ ahụ pụtara nezie.Ndị Galeshia 4:4na-ekwu, sị: Mgbe ozuzu nke oge ahụ ruru, Chineke zipụrụ Ọkpara ya, bụ onye si na nwanyị pụta. Nafọ 2 T.O.A., otu mmụọ ozi gwara otu nwa agbọghọ na-amaghị nwoke bụ onye Juu, aha ya bụ Meri, sị: Lee! ị ga-atụrụ ime nakpa nwa gị ma mụọ nwa nwoke, ị ga-akpọkwa aha ya Jizọs. Onye a ga-abụ onye ukwu, a ga-akpọkwa ya Ọkpara nke Onye Kasị Elu; Jehova Chineke ga-enyekwa ya ocheeze nke Devid bụ nna ya . . . Mmụọ nsọ ga-abịakwasị gị, ike nke Onye Kasị Elu ga-ekpuchikwa gị. Nihi nke ahụkwa, a ga-akpọ onye ahụ a ga-amụ onye nsọ, Ọkpara Chineke.Luk 1:31, 32,35.16Mgbe e mesịrị, Jehova si neluigwe bufee ndụ Ọkpara ya nakpa nwa Meri, nke mere ka ọ bụrụ na o si na nwanyị pụta. Meri bụ nwanyị na-ezughị okè. Nagbanyeghị nke ahụ, Jizọs eketaghị ezughị okè site naka ya, nihi na ọ bụ Ọkpara Chineke. Notu oge ahụ, nne na nna Jizọs ndị bụ mmadụ, ebe ha sitere neriri Devid, mere ka O nwee ikike sitere nọmụmụ nakwa nke iwu kwadoro ịbụ onye nketa Devid. Ọrụ 13:22, 23 Mgbe e mere Jizọs baptizim na 29 O.A., Jehova ji mmụọ nsọ tee ya mmanụ ma kwuo, sị: Nke a bụ Ọkpara m, onye m hụrụ nanya. Matiu 3:16, 17 Nikpeazụ, Mkpụrụ ahụ apụtawo! Ndị Galeshia 3:16 Oge eruwo ka e kpughekwuo ihe banyere ihe nzuzo ahụ dị nsọ.2 Timoti 1:10.17. Olee otú e si mee ka a ghọtakwuo iheJenesis 3:15pụtara?17Noge ọ na-eje ozi ya, Jizọs mere ka a mata agwọ ahụ e kwuru maka ya naJenesis 3:15dị ka Setan, ka a matakwa mkpụrụ nke agwọ ahụ dị ka ụmụazụ Setan. Matiu 23:33;Jọn8:44 Ka oge na-aga, e kpughere otú a ga-esi gwepịa ha nile ruo mgbe ebighị ebi. Mkpughe 20:1-3,10,15 A matakwara nwanyị ahụ dị ka Jeruselem nke dị nelu, bụ nzukọ eluigwe nke Jehova, nke ndị mmụọ e kere eke mejupụtara, nke yiri nwunye.Ndị Galeshia 4:26;Mkpughe 12:1-6.Ọgbụgba Ndụ Ọhụrụ Ahụ18. Gịnị bụ nzube nke ọgbụgba ndụ ọhụrụ ahụ?18Ma eleghị anya e kpughere ihe kasị dị ịrịba ama nabalị bọtara ụbọchị Jizọs nwụrụ, mgbe ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya kwesịrị ntụkwasị obi banyere ọgbụgba ndụ ọhụrụ ahụ. Luk 22:20 Dị ka ọgbụgba ndụ nke bu ya ụzọ, bụ ọgbụgba ndụ Iwu Mozis, ọgbụgba ndụ ọhụrụ a gaje ime ka e nwee alaeze ndị nchụàjà. Ọpụpụ 19:6;1 Pita 2:9 Otú ọ dị, ọgbụgba ndụ a ga-eguzobe, ọ bụghị mba anụ ahụ, kama mba ime mmụọ, bụ Izrel nke Chineke, nke ihe ga-emejupụta ya bụ ị ndị na-eso ụzọ Kraịst bụ ndị kwesịrị ntụkwasị obi. Ndị Galeshia 6:16 Ndị a so nọgbụgba ndụ ọhụrụ ahụ ga-esonyere Jizọs nịgọzi agbụrụ mmadụ!19. a Nihi gịnị ka ọgbụgba ndụ ọhụrụ ahụ ji nwee ike ime ka e nwee alaeze ndị nchụàjà? b Nihi gịnị ka e ji na-akpọ Ndị Kraịst e tere mmanụ ihe e kere ọhụrụ, mmadụ olekwa ga-eso Kraịst jee ozi neluigwe?19Ma nihi gịnị ka ọgbụgba ndụ ọhụrụ ahụ ji nwee ike ime ka e nwee alaeze ndị nchụàjà iji gọzie ihe a kpọrọ mmadụ? Ọ bụ nihi na, kama ịma ndị na-eso ụzọ Kraịst ikpe dị ka ndị mmehie, o mere ka o kwe omume ịgbaghara ha mmehie ha site nàjà ọ chụrụ. Jeremaịa 31:31-34 Ozugbo a gụrụ ha ná ndị ezi omume nanya Jehova, ọ na-anabata ha nime ezinụlọ ya nke eluigwe, ọ na-ejikwa mmụọ nsọ tee ha mmanụ. Ndị Rom 8:15-17;2 Ndị Kọrint 1:21 Nụzọ dị otú a, ha na-aghọ ndị a mụrụ ọzọ inwe olileanya dị ndụ, inweta ihe nketa nkee debere neluigwe. 1 Pita 1:3, 4 Ebe ọ bụ na ọnọdụ dị otú ahụ e buliri elu bụ nnọọ ihe ọhụrụ nye ụmụ mmadụ, a na-akpọ Ndị Kraịst e tere mmanụ e ji mmụọ nsọ mụọ, ihe e kere ọhụrụ. 2 Ndị Kọrint 5:17 Bible na-ekpughe na 144,000 ga-emesịa soro nịchị ihe a kpọrọ mmadụ a gbapụtara agbapụta, site neluigwe.Mkpughe 5:9, 10;14:1-4.20. a Olee ihe e kpughere banyere ihe nzuzo ahụ dị nsọ na 36 O.A.? b Olee ndị ga-enweta ngọzi ndị ahụ e kwere Ebreham ná nkwa?20Ndị a e tere mmanụ tinyere Jizọs bụ ha ghọrọ mkpụrụ Ebreham.Ndị Galeshia 3:29 Ndị mbụ a họọrọ bụ ndị Juu anụ ahụ. Ma nafọ 36 O.A., e kpughere akụkụ ọzọ nke ihe nzuzo ahụ dị nsọ: ndị Jentaịl, ma ọ bụ ndị na-abụghị ndị Juu, ga-esokwa nwee olileanya eluigwe ahụ. Ndị Rom 9:6-8;11:25, 26;Ndị Efesọs 3:5, 6 Ọ bụ ị Ndị Kraịst e tere mmanụ ga-enweta ngọzi ndị ahụ e kwere Ebreham ná nkwa? Ee e, nihi na àjà Jizọs chụrụ baara ụwa dum uru. 1 Jọn 2:2 Ka oge na-aga, Jehova kpughere na oké ìgwè mmadụ a na-ekwughị ọnụ ọgụgụ ha ga-adị ndụ gafere ọgwụgwụ usoro ihe Setan. Mkpughe 7:9,14 A ga-akpọlite ọtụtụ ụmụ mmadụ ndị ọzọ nọnwụ, na-enye ha ohere nke ịdị ndụ ebighị ebi na Paradaịs!Luk 23:43;Jọn 5:28, 29;Mkpughe 20:11-15;21:3, 4.Amamihe Chineke na Ihe Nzuzo ahụ Dị Nsọ21, 22. Nụzọ dịgasị aṅaa ka ihe nzuzo dị nsọ nke Jehova si egosipụta amamihe ya?21Ihe nzuzo ahụ dị nsọ bụ ngosipụta dị ịtụya nke amamihe dịgasị iche iche nke Chineke. Ndị Efesọs 3:8-10 Lee oké amamihe Jehova gosipụtara nichepụta ihe nzuzo a, nakwa niji nnọọ nke nta nke nta na-ekpughe ya! O ji amamihe chebara erughị eru nke ụmụ mmadụ echiche, na-enye ha ohere igosipụta ihe dị ha nobi nezie.Abụ Ọma 103:14.22Jehova gosikwara amamihe na-enweghị atụ nịhọrọ Jizọsdị ka Eze. A pụrụ ịtụkwasị Ọkpara Jehova obi karịa onye ọ bụla ọzọ e kere eke neluigwe na ala. Nịdị ndụ dị ka mmadụ nke nwere anụ ahụ na ọbara, Jizọs tara ụdị ahụhụ dị iche iche. Ọ ghọtara nụzọ zuru ezu nsogbu ụmụ mmadụ na-enwe. Ndị Hibru 5:7-9 Oleekwanụ banyere ndị ha na Jizọs ga-eso chịa? Nime ọtụtụ narị afọ gafeworonụ, e tewo ma ndị ikom ma ndị inyomndị e si nagbụrụ, asụsụ, na nzụlite nile họrọmmanụ. Ọ dịghị ụdị nsogbu ọ bụla nke ọ na-enwebeghị onye nime ha chere ya ihu ma merie ya. Ndị Efesọs 4:22-24 Ibi nokpuru ịchịisi nke ndị eze a bụkwa ndị nchụàjà, ndị nwere obi ebere, ga-abụ ihe obi ụtọ!23. Ihe ùgwù dị aṅaa ka Ndị Kraịst nwere nihe banyere ihe nzuzo dị nsọ nke Jehova?23Pọl onyeozi dere, sị: E mewo ka ihe nzuzo ahụ dị nsọ nke e zoro ezo eri usoro ihe dị iche iche gara aga na eri ọgbọ ndị gara aga, pụta ìhè nye ndị nsọ ya. Ndị Kọlọsi 1:26 Ee, ndị nsọ e tere mmanụ nke Jehova abịawo ghọta ihe dị ukwuu banyere ihe nzuzo ahụ dị nsọ, ha emewokwa ka ọtụtụ nde mmadụ soro ha nwee ihe ọmụma dị otú ahụ. Lee ihe ùgwù anyị nile nwere! Jehova emewo ka anyị mara ihe nzuzo dị nsọ nke uche ya. Ndị Efesọs 1:9 Ka anyị na-akọrọ ndị ọzọ banyere ihe nzuzo a dị ịtụya, na-enyere ha aka notu aka ahụ inyoba anya namamihe na-enweghị nsọtụ nke Jehova Chineke!20 O Nwere Obi nke Maara IheMa Ọ Dị Umeala nObi1-3. Gịnị mere anyị pụrụ iji jide naka na Jehova dị umeala nobi?OTU nna chọrọ ịkụziri obere nwa ya otu ihe dị oké mkpa. Ọ chọsiri ike iru ya nobi. Olee otú ọ ga-esi mee ya? Ò kwesịrị iguzo nnọọ ọtọ nụzọ na-emenye nwa ahụ egwu ma kwuo okwu nolu ike? Ka ò kwesịrị ihulatatụ ala otú nwatakịrị ahụ hà ma gwa ya okwu nụzọ dị nro, nke na-adọrọ mmasị? Nezie, nna nke maara ihe ma dị umeala nobi ga-ahọrọ iji ụzọ dị nro mee ihe.2Ụdị Nna dị aṅaa ka Jehova bụonye dị mpako ka ọ bụ onye dị umeala nobi, onye na-enweghị obi ebere ka ọ bụ onye dị nro? Jehova maara ihe nile, onye kasị nwee amamihe. Otú ọ dị, ị chọpụtawo na inwe ihe ọmụma na ọgụgụ isi adịkebeghị eme ndị mmadụ ka ha dị umeala nobi? Dị ka Bible na-ekwu, ihe ọmụma na-afụli elu. 1 Ndị Kọrint 3:19;8:1 Ma Jehova, bụ onye nwere obi nke maara ihe, dịkwa umeala nobi. Job 9:4 Ọ bụghị na ọkwá ya dị ala nụzọ ọ bụla ma ọ bụkwanụ na ọ dịghị ebube, kama ọ dịghị mpako. Nihi gịnị ka o ji dị otú ahụ?3Jehova dị nsọ. Nihi ya, mpako, bụ àgwà na-emerụ emerụ, adịghị nime ya. Mak 7:20-22 Ọzọ, rịba ama ihe Jeremaịa onye amụma gwara Jehova: Mkpụrụ obi gị Jehova nonwe ya aghaghị ihulata nelu nisi m.Abụ Ákwá 3:20,NW Cheedị echiche banyere nke ahụ! Jehova, bụ Eze Onyenwe eluigwe na ala, dị njikere ihulata, ma ọ bụ iwetu onwe ya ala otú Jeremaịahà, iji gee mmadụ ahụ na-ezughị okè ntị ma meere ya ihe ọ chọrọ. Abụ Ọma 113:7 Ee, Jehova dị umeala nobi. Ma gịnị ka ịdị umeala nobi Chineke gụnyere? Olee ihe jikọrọ ya na amamihe? Nihi gịnịkwa ka o ji dị anyị mkpa?Otú Jehova Si Egosipụta na Ọ Dị Umeala nObi4, 5. a Gịnị bụ ịdị umeala nobi, olee otú e si egosipụta ya, nihi gịnịkwa ka ọ na-adịghị mgbe e kwesịrị ịghọtahie ya dị ka adịghị ike ma ọ bụ enweghị obi ike? b Olee otú Jehova si gosi ịdị umeala nobi nụzọ o si mesoo Devid ihe, ruokwa ókè ha aṅaa ka ịdị umeala nobi Jehova dịruru anyị mkpa?4Ịdị umeala nobi bụ adịghị nganga na mpako. Nịbụ àgwà na-esite nobi, a na-egosipụta ịdị umeala nobi site nàgwà ndị dị ka ịdị nwayọọ, ndidi, na ezi uche. Ndị Galeshia 5:22, 23 Otú ọ dị, ọ dịghị mgbe e kwesịrị iwere àgwà ndị a na-amasị Chineke dị ka adịghị ike ma ọ bụ enweghị obi ike. Ha adịghị emegide iwe ezi omume Jehova na ojiji ọ na-eji ike ibibi ihe eme ihe. Kama nke ahụ, site nịdị umeala nobi ya nakwa ịdị nwayọọ ya, Jehova na-egosipụta ike dị ukwuu o nwere, bụ ikike o nwere inwe njide onwe onye zuru okè. Aịsaịa 42:14 Olee ihe jikọrọ ịdị umealanobi na amamihe? Otu akwụkwọ e ji eme nnyocha na Bible na-ekwu, sị: Ná nchịkọta, a na-akọwa ịdị umeala nobi . . . dị ka achọghị ọdịmma onwe onye ị, ọ bụkwa ebe dị mkpa amamihe nile dabeere. Ya mere, a pụghị inwe ezi amamihe ma ọ bụrụ na ịdị umeala nobi adịghị. Olee otú ịdị umeala nobi Jehova si abara anyị uru?Nna maara ihe na-eji ịdị umeala nobi na ụzọ dị nwayọọ na-emeso ụmụ ya ihe5Eze Devid bụkuru Jehova abụ, sị: I nyewokwa m ọta nzọpụta Gị: aka nri Gị na-akwagidekwa m, umeala nobi nke Gị na-emekwa m ka m baa ụba. Abụ Ọma 18:35 Nikwu ya nụzọ ọzọ, Jehova weturu onwe ya ala iji mee ihe nihi mmadụ nkịtị a na-ezughị okè, na-echebe ma na-enyere ya aka site nụbọchị ruo nụbọchị. Devid ghọtara na ọ bụrụ na ọ ga-enweta nzọpụtanakwa ọbụna mesịa dị ukwuu dị ka ezeọ ga-abụ ị nihi njikere Jehova dị iwetu Onwe Ya ala nụzọ dị otú a. Nezie, ònye nime anyị ga-enwe olileanya ọ bụla maka nzọpụta ma a sị na Jehova adịghị umeala nobi, dịrị njikere iwetu onwe ya ala iji mesoo anyị ihe dị ka Nna nke dị nro, nke na-ahụkwa nanya?6, 7. a Gịnị mere na ọ dịghị mgbe Bible kwuru na Jehova maara ebe ike ya jedebere? b Olee njikọ dị nagbata ịdị nwayọọ na amamihe, ònyekwa setịpụrụ ihe nlereanya kasịnụ na nke a?6O kwesịrị ka a rịba ama na e nwere ọdịiche dị netiti ịdị umeala nobi na mmadụ ịma ebe ike ya jedebere. Mmadụ ịma ebe ike ya jedebere bụ àgwà mara mma ụmụ mmadụ na-ekwesị ntụkwasị obi kwesịrị ịzụlite. Dị ka ịdị umeala nobi, e jikọtara ya na amamihe. Dị ka ihe atụ,Ilu 11:2na-asị: Nebe ndị maara ebe ike ha jedebere,NW nọ ka amamihe dị. Otú ọ dị, ọ dịghị mgbe ọ bụla Bible kwuru na Jehova maara ebe ike ya jedebere. Nihi gịnị? Mmadụ ịma ebe ike ya jedebere, dị ka e si jiri ya mee ihe nAkwụkwọ Nsọ, na-egosi mmadụ ịmara nụzọ kwesịrị ekwesị ihe ọ na-agaghị emeli. O nweghị ihe Onye Pụrụ Ime Ihe Nile na-agaghị emeli e wezụga ihe ndị o kpebiri na ọ gaghị eme nihi ụkpụrụ ezi omume ya. Mak 10:27;Taịtọs 1:2 Ọzọkwa, dị ka Onye Kasị Ihe Nile Elu, ọ dịghị onye ọ nọ nokpuru ya. Nihi ya, echiche nke mmadụ ịma ebe ike ya jedebere emetụtaghị Jehova ma ọlị.7Otú ọ dị, Jehova dị umeala nobi, dịkwa nwayọọ. Ọ na-akụziri ndị ohu ya na ịdị nwayọọ dị oké mkpa iji nwee eziamamihe. Okwu ya na-ekwu banyere ịdị nwayọọ nke dịịrị amamihe.Jems 3:13 Tụlee ihe nlereanya Jehova setịpụrụ na nke a.Jehova Ji Ịdị Umeala nObi Na-ekenye Ndị Ọzọ Ọrụ Ma Na-ege Ntị8-10. a Nihi gịnị ka o ji bụrụ ihe kwesịrị ịrịba ama na Jehova na-adị njikere ikenye ndị ọzọ ọrụ nakwa ige ntị? b Olee otú Onye Pụrụ Ime Ihe Nile siworo jiri ịdị umeala nobi mesoo ndị mmụọ ozi ya?8E nwere ihe àmà na-enye obi ụtọ nke na-egosi ịdị umeala nobi Jehova ná njikere ọ dị ikenye ndị ọzọ ọrụ nakwa ige ntị. Ọ bụ ihe ịtụya na ọ na-eme otú a; enyemaka ma ọ bụ ndụmọdụ adịghị Jehova mkpa. Aịsaịa 40:13, 14;Ndị Rom 11:34, 35 Nagbanyeghị nke ahụ, Bible na-egosi anyị ugboro ugboro na Jehova na-ewedata onwe ya ala nụzọ ndị a.9Dị ka ihe atụ, tụlee otu ihe dị ịrịba ama nke mere ná ndụ Ebreham. Ebreham nwere ndị ọbịa atọ, bụ ndị ọ kpọrọ otu onye nime ha Jehova. Nezie, ndị ọbịa ahụ bụ ndị mmụọ ozi, ma otu nime ha bịara naha Jehova, na-emekwa ihe naha Ya. Mgbe mmụọ ozi ahụ kwuru okwu ma mee ihe, ọ bụ Jehova, dị ka a pụrụ isi kwuo ya, na-ekwu okwu ma na-eme ihe. Jehova si nụzọ dị otú a gwa Ebreham na ya anụwo iti mkpu Sọdọm na Gọmọra. Jehova kwuru, sị: Ka M rịdakwa, hụ ma ọ bụ dị ka iti mkpu ya si dị, nke ruru m ntị, ka ha mezuworo; ọ bụrụkwa na ọ dịghị otú a, ka M mara. Jenesis 18:3,20, 21 Otú ọ dị, ozi ahụ Jehova ziri apụtaghị na Onye Pụrụ Ime Ihe Nile ga-arịda nonwe ya. Kama nke ahụ, ọzọkwa, o zigara ndị mmụọ ozi ịnọchite ya. Jenesis 19:1 Nihi gịnị? Ọ bụ na Jehova, bụ onye na-ahụzu ihe nile apụghị ịmara nonwe ya ọnọdụ dị nógbè ahụ nezie? Nezie ọ pụrụ. Ma kama nke ahụ, Jehova ji ịdị umeala nobi nye ndị mmụọ ozi ahụ ọrụ ịchọpụta otú ọnọdụ ahụ dị na ịga hụ Lọt na ezinụlọ ya na Sọdọm.10Ọzọkwa, Jehova na-ege ntị. Notu oge, ọ gwara ndị mmụọ ozi ya ka ha tụọ aro ụzọ dịgasị iche iche nke isi kwatuo ajọ EzeEhab. Enyemaka dị otú ahụ adịghị Jehova mkpa. Ma, o weere aro otu mmụọ ozi tụrụ ma gwa ya ka ọ gaa mee ihe ahụ ọ tụrụ aro ya. 1 Ndị Eze 22:19-22 Nke ahụ ọ bụghị ịdị umeala nobi?11, 12. Olee otú Ebreham si bịa hụ ịdị umeala nobi Jehova?11Jehova dị njikere ige ọbụna ụmụ mmadụ na-ezughị okè ndị na-achọ ikwupụta nchegbu ha ntị. Dị ka ihe atụ, mgbe mbụ Jehova gwara Ebreham ebumnobi Ya ibibi Sọdọm na Gọmọra, o juru nwoke ahụ kwesịrị ntụkwasị obi anya. Ya bụrụ Gị ihe arụ, ka Ebreham kwuru, na-ekwukwasị: Onyeikpe ụwa nile, Ọ gaghị eme ihe e kpere nikpe? Ọ jụrụ ma Jehova ọ ga-eme ebere ghara ibibi obodo ndị ahụ ma e nwee ike ịchọta ndị ezi omume 50 nebe ahụ. Jehova mesiri ya obi ike na Ya ga-eme otú ahụ. Ma Ebreham jụrụ ya ọzọ, na-ewedata ọnụ ọgụgụ ahụ ruo 45, e mesịa 40, jụrụ na-aga. Nagbanyeghị mmesi obi ike nile Jehova nyere ya, Ebreham nọgidere na-ajụ ya ruo mgbe ọnụ ọgụgụ ahụ gbadaruru niri. Ikekwe Ebreham aghọtachabeghị otú Jehova nweruru obi ebere. Ka o sina dị, Jehova ji ndidi na obi umeala kwere ka enyi ya na ohu ya bụ Ebreham kwupụta nchegbu ya nụzọ dị otú a.Jenesis 18:23-33.12Mmadụ ole ụbụrụ na-aghọ nkọ, ndị gụrụ ezigbo akwụkwọ ga-enwe nnọọ ndidi na-ege onye ọgụgụ isi ya na-enwetụghị otú o si rutetụwa nke ha ntị?Lee otú Chineke anyị dịruru umeala nobi. Notu nkwurịta okwu ahụ, Ebreham bịakwara hụ na Jehova adịghị ewe iwe ọsọ ọsọ. Ọpụpụ 34:6 Ikekwe nịmata na ya ekwesịghị ịjụ Onye Kasị Ihe Nile Elu ajụjụ banyere ihe ọ chọrọ ime, Ebreham rịọrọ ugboro abụọ, sị: Biko, ka Onyenwe anyị ghara iwe iwe dị ọkụ. Jenesis 18:30,32 Nezie, Jehova eweghị iwe dị ọkụ. O nwere nezie ịdị nwayọọ nke dịịrị amamihe.Jehova Na-eji Ezi Uche Eme Ihe13. Gịnị ka okwu ahụ bụ inwe ezi uche pụtara dị ka e si jiri ya mee ihe na Bible, nihi gịnịkwa ka okwu a ji na-akọwa Jehova nke ọma?13Ịdị umeala nobi Jehova na-apụtakwa ìhè nàgwà ọzọ marammaiji ezi uche eme ihe. Nụzọ jọgburu onwe ya, àgwà a dị ụkọ netiti ụmụ mmadụ na-ezughị okè. Ọ bụghị ị na Jehova dị njikere ige ihe ndị o kere eke nwere ọgụgụ isi ntị kama ọ dịkwa njikere ikwenyere ha mgbe ọ na-emegideghị ụkpụrụ ezi omume ọ bụla. Dị ka e si jiri ya mee ihe na Bible, okwu bụ inwe ezi uche pụtara nụzọ nkịtị ikwenye ekwenye. Àgwà a bụkwa ihe e ji mara amamihe Chineke.Jems 3:17na-asị: Amamihe nke sitere nelu nwere ezi uche. Nechiche dị aṅaa ka Jehova, onye kasị nwee amamihe na-eji ezi uche eme ihe? Otu ihe bụ na ọ na-eme mgbanwe. Cheta na aha ya na-akụziri anyị na Jehova na-eme onwe ya ka ọ ghọọ ihe ọ bụla dị mkpa iji mezuo nzube ya. Ọpụpụ 3:14 Ọ bụ na nke ahụ adịghị egosipụta mmụọ nke ime mgbanwe na inwe ezi uche?14, 15. Ọhụụ Izikiel hụrụ banyere ụgbọ ịnyịnya eluigwe nke Jehova na-akụziri anyị gịnị banyere nzukọ eluigwe nke Jehova, oleekwa otú o si dị iche nòtù dị iche iche dị nụwa?14E nwere otu akụkụ Bible dị ịrịba ama nke na-enyere anyị aka ịghọtatụ otú Jehova si eme mgbanwe. E mere ka Izikiel onye amụma hụ nọhụụ nzukọ eluigwe Jehova nke ndị mmụọ e kere eke mejupụtara. Ọ hụrụ ụgbọ ịnyịnya nke ịdị ukwuu ya na-emenye mmadụ ụjọ, bụ ụgbọ Jehova nonwe Ya, nke ọ bụ Ya na-achịkwa ya mgbe nile. Ihe kasị adọrọ mmasị bụ otú o si aga. Nnukwute ụkwụ ndị o nwere nwegasịrị akụkụ anọ, nweekwa anya jupụtara ebe nile nke na ha nwere ike ịhụ ebe nile, ha pụkwara ịgbanwe ebe ha chere ihu ozugbo, nakwụsịtụghị akwụsị ma ọ bụkwanụ tụgharịa atụgharịa. Nnukwute ụgbọ ịnyịnya ahụ adịghịkwa akpụ akpụ dị ka ụgbọala buru nnukwute ibu, nke mmadụ mere. Ọ pụrụ ife ọsọ dị ka àmụmà, ọ pụrụ ọbụna ịtụgharị chee ihu naka nri ma ọ bụ naka ekpe! Ezikiel 1:1,14-28 Ee, nzukọ Jehova na-eme mgbanwe nụzọ na-enweghị atụ dịkwa ka Eze pụrụ ime ihe nile nke na-achịkwa ya na-eme mgbanwe iji kwekọọ nọnọdụ na mkpa ndị na-agbanwe agbanwe mgbe nile bụ ndị ọ na-aghaghị ịhụ maka ha.15Nanị ihe ụmụ mmadụ pụrụ ime bụ ịgbalị iṅomi ime mgbanwe dị otú ahụ zuru okè. Otú ọ dị, ọtụtụ mgbe, ụmụ mmadụ na òtù ndị ha guzobere na-ekwesi olu ike nechiche ha kama ịdịna-eme mgbanwe, ha na-esikarị ọnwụ kama iji ezi uche eme ihe. Iji maa atụ: Nnukwute ụgbọ mmiri na-ebu mmanụ ma ọ bụ ụgbọ okporo ígwè na-ebu ngwongwo nwere ike ibu nnọọ oké ibu ma sie ezigbo ike. Ma ọ dị nke ọ bụla nime ha a pụrụ ịkwụsị ma ọ bụ ịnyagharị ma ihe mee na mberede? Ọ bụrụ na ihe adachie ụzọ ụgbọ okporo ígwè, ọ gaghị ekwe omume ịnyagharị ya ka o chee ihu ebe ọzọ. Ịkwụsị nike agaghịkwa adịrị ya mfe karị. Nnukwute ụgbọ okporo ígwè na-ebu ngwongwo pụrụ ịga ihe karịrị otu kilomita tupu ya enwee ike ịkwụsị malite na mgbe e jiri breek! Notu aka ahụ, nnukwute ụgbọ mmiri na-ebu mmanụ pụrụ ịga ihe ruru kilomita asatọ mgbe a gbanyụsịrị injin ya tupu ya akwụsị. Ọ bụrụgodị na a gbanye injin ya ka ọ laghachiwa azụ, ụgbọ mmiri ahụ ka pụrụ ịga ihe ruru kilomita atọ nihu! Otú ahụ ka ọ dị òtù dị iche iche ụmụ mmadụ guzobere bụ ndị na-adịghị emekebe mgbanwe na ndị na-adịghị eji ezi uche eme ihe. Nihi mpako, ndị mmadụ na-ajụkarị ime mgbanwe iji kwekọọ nọnọdụ na mkpa ndị na-agbanwe agbanwe. Ikwesi olu ike dị otú ahụ emewo ka ụlọ ọrụ dị iche iche daa, ọ kwatuwokwa ọbụna ọchịchị dị iche iche. Ilu 16:18 Lee obi ụtọ anyị nwere na ma Jehova ma nzukọ ya adịghị otú ahụ ma ọlị!Otú Jehova Si Egosi Iji Ezi Uche Eme Ihe16. Olee otú Jehova si jiri ezi uche mee ihe notú o si meso Lọt ihe tupu e bibie Sọdọm na Gọmọra?16Chee echiche ọzọ banyere mbibi nke Sọdọm na Gọmọra. Mmụọ ozi Jehova nyere Lọt na ezinụlọ ya ntụziaka doro anya, na-asị: Wepụganụ onwe unu jee ugwu ahụ. Otú ọ dị, Lọt enweghị mmasị na nke a. Ọ rịọrọ, sị: Ee e, biko, onyenwe m. Ebe o kwenyesiri ike na ya ga-anwụ ma ọ bụrụ na ya agbaga nugwu ahụ, Lọt rịọrọ ka e kwe ka ya na ezinụlọ ya gbaga notu obodo dị nso a na-akpọ Zoa. Noge a, Jehova bu nobi ibibi obodo ahụ. Ọzọkwa, e nweghị ezi ihe kpatara egwu ahụ Lọt na-atụ. Nezie, Jehova pụrụ idebe Lọt ndụ nugwu ahụ! Ka o sina dị, Jehova kwenyere narịrịọ Lọt wee hapụ ibibi Zoa. Mmụọ ozi ahụ gwara Lọt, sị: Lee, m hụwokwa gị ihu ọma nokwu a. Jenesis19:17-22 Nke ahụ ọ bụghị iji ezi uche eme ihe nakụkụ nke Jehova?17, 18. Nimeso ndị Ninive ihe, olee otú Jehova si gosipụta na ya na-eji ezi uche eme ihe?17Jehova na-anabatakwa nchegharị sitere nobi, na-egosi obi ebere ma na-eme ihe ziri ezi mgbe nile. Cheedị echiche ihe mere mgbe e zigara Jona onye amụma najọ obodo ahụ na-eme ihe ike bụ Ninive. Mgbe Jona gagharịrị nokporo ámá Ninive, ozi sitere nike mmụọ nsọ nke ọ kpọsara dị nnọọ mfe: A ga-ebibi nnukwu obodo ahụ nime ụbọchị 40. Otú ọ dị, ọnọdụ gbanwere nke ukwuu. Ndị Ninive chegharịrị!Jona, isi 3.18Iji otú Jehova si meghachi omume tụnyere otú Jona si meghachi omume nọnọdụ a gbanwerenụ ga-eme ka anyị mụta ihe. Nebe a, Jehova mere mgbanwe, mee onwe ya ka ọ ghọọ Onye Na-agbaghara mmehie kama ịbụ onye agha.Ọpụpụ 15:3 Jona, naka nke ọzọ, emeghị mgbanwe, o nweghịkwa obi ebere. Kama iji ezi uche mee ihe dị ka Jehova, o meghachiri nnọọ omume dị ka ụgbọ okporo ígwè na-ebu ngwongwo ma ọ bụ nnukwute ụgbọ mmiri na-ebu mmanụ ndị e kwuru maka ha na mbụ. Ọ kpọsawo na mbibi ga-abịa, nihi ya mbibi aghaghị ịbịa! Otú ọ dị, Jehova ji ndidi kụziere onye amụma ya nke na-enweghị ndidi ihe ọ na-agaghị echefu echefu banyere inwe ezi uche na ebere.Jona, isi 4.Jehova nwere ezi uche ma na-aghọta adịghị ike anyị19. a Nihi gịnị ka anyị pụrụ iji jide naka na Jehova na-eji ezi uche eme ihe nihe ọ na-atụ anya ya naka anyị? b Olee otúIlu 19:17si egosi na Jehova bụ Nna Ukwu bụ ezigbo onye nke nwekwara ezi uche, nakwa onye dị nnọọ umeala nobi nke ukwuu?19Nikpeazụ, Jehova na-egosi ezi uche nihe ọ na-atụ anya ya naka anyị. Eze Devid kwuru, sị: Ya onwe ya maara otú a kpụworo anyị; Ọ na-echeta na ájá ka anyị bụ. Abụ Ọma 103:14 Jehova maara adịghị ike anyị na ezughị okè anyị karịa otú anyị onwe anyị maara. Ọ dịghị mgbe ọ na-atụ anya ka anyị mee ihekarịa otú anyị nwere ike ime. Bible na-egosi ọdịiche dị netiti ndị nna ukwu bụ ndị ezigbo mmadụ na ndị nwere ezi uche na ndị ọ na-esi ike imeta mma. 1 Pita 2:18 Ụdị Nna Ukwu dị aṅaa ka Jehova bụ? Rịba ama iheIlu 19:17na-ekwu: Onye na-ebinye Jehova ihe ka onye na-emere onye na-enweghị ike amara bụ. Nụzọ doro anya, ọ bụ ị ezigbo nna ukwu, nke ji ezi uche eme ihe ga-arịba amara ọ bụla e meere ndị na-adịghị ike ama. Tụkwasị na nke ahụ, akụkụ Akwụkwọ Nsọ a na-egosi na, nikwu ya nụzọ ọzọ, Onye Okike nke eluigwe na ala na-ewere ya na ya ji ụmụ mmadụ nkịtị na-eme omume obi ebere dị otú ahụ ụgwọ! Lee ịdị umeala nobi dị ukwuu nke a bụ.20. Mmesi obi ike dị aṅaa ka anyị nwere na Jehova na-anụ ekpere anyị ma na-aza ha?20Jehova na-emesokwa ndị ohu ya ihe taa nụzọ dị nro na nụzọ ezi uche dị na ya. Mgbe anyị ji okwukwe kpee ekpere, ọ na-ege anyị ntị. Ọ bụ ezie na ọ dịghị ezipụ ndị mmụọ ozi ịgwa anyị okwu, anyị ekwesịghị ikwubi na ọ dịghị aza ekpere anyị. Cheta na mgbe Pọl onyeozi gwara ndị kwere ekwe ibe ya ka ha nọgide na-ekpe ekpere ka a tọhapụ ya nụlọ mkpọrọ, o kwukwasịrị: Ka e wee weghachi m nebe unu nọ nisi nso karị. Ndị Hibru 13:18, 19 Ya mere, ekpere anyị nwere ike nezie ịkpali Jehova ime ihe ngwa ngwa karịa otú ọ gaara eme ma a sị na anyị ekpeghị ekpere!Jems 5:16.21. Gịnị ka anyị na-ekwesịghị ikwubi ma ọlị banyere ịdị umeala nobi Jehova, kama nke ahụ, gịnị ka anyị kwesịrị ịghọta banyere ya?21Nezie, ọ dịghị nke ọ bụla nime ụzọ ndị a Jehova si egosipụta ịdị umeala nobi yaịdị nwayọọ nobi ya, njikere ọ dị ige ntị, ndidi ya, iji ezi uche eme ihe yanke pụtara na Jehova na-emebi ụkpụrụ ezi omume ya. Ndị ụkọchukwu nke Krisendọm pụrụ iche na ha na-eji ezi uche eme ihe mgbe ha na-eme ka ntị na-akọ ìgwè atụrụ ha ọkọ site nime ka ha ghara iji ụkpụrụ omume ọma Jehova kpọrọ ihe. 2 Timoti 4:3 Ma àgwà ụmụ mmadụ nke bụ imebi ụkpụrụ iji nweta ihe a chọrọ ozugbo enweghị ihe jikọrọ ya na iji ezi uche eme ihe nke Chineke. Jehova dị nsọ; ọ dịghị mgbe ọ ga-emerụ ụkpụrụ ezi omume ya. Levitikọs 11:44 Ya mere, ka anyị hụ iji ezi uche eme ihe nke Jehova nanya nihi na ọ bụ ya bụ inwe ezi uche nezieihe àmà na-egosi ịdị umeala nobi ya. Ọ dịghị enye nnukwute obi ụtọ iche nechiche na Jehova Chineke, bụ Onye kasị mara ihe neluigwe na ala, dịkwa umeala nobi nụzọ na-enweghị atụ? Lee ihe na-enye obi ụtọ ọ bụ ịbịaru Chineke a dị ebube ma dịrị nwayọọ nobi nso, onye na-enwe ndidi, nke na-eji ezi uche eme ihe!21 Jizọs Ekpughee Amamihe Sitere na Chineke1-3. Olee otú ndị bụbu ndị agbata obi Jizọs si meghachi omume nihe ọ na-ezi, gịnịkwa ka ha na-aghọtaghị banyere ya?IBOBO nwụrụ ndị na-ege ya ntị nahụ. Nwa okorobịa ahụ bụ Jizọs guzo nihu ha nụlọ nzukọ, na-ezi ihe. Ọ bụghị onye ọhụrụ nye haọ nọ nobodo ha too, ruokwa ọtụtụ afọ, ọ rụrụ ọrụ netiti ha dị ka onye ọkwá nkà. Ikekwe ụfọdụ nime ha bi nụlọ Jizọs soro wuo, ma ọ bụkwanụ, ọ pụrụ ịbụ na ha ji ọgụ na yok ndị o ji aka ya mepụta na-akọ ala ha.Ma olee otú ha ga-esi meghachi omume nihe onye a bụbu onye ọkwá nkà na-ezi?2O juru ihe ka ọtụtụ ná ndị ahụ na-ege ya ntị anya, ha wee na-ajụ, sị: Olee ebe nwoke a si nweta amamihe a? Ma ha kwukwara, sị: Onye a bụ ọkwá nkà ahụ, nwa Meri. Matiu 13:54-58;Mak 6:1-3 Nụzọ dị mwute, ndị bụbu ndị agbata obi Jizọs nọ na-eche, sị, Anyị na ọkwá nkà a bi nebe a. Nagbanyeghị amamihe dị nihe ọ na-ekwu, ha jụrụ Ya. Ha amaghị na ọ bụghị ya nwe amamihe ọ na-ekesa.3Olee ebe Jizọssinweta amamihe a? Ihe m na-ezi abụghị nke m, ka o kwuru, kama ọ bụ nke onye zitere m. Jọn 7:16 Pọl onyeozi kọwara na Jizọs aghọworo anyị amamihe sitere na Chineke. 1 Ndị Kọrint 1:30 E si naka Ọkpara ya, bụ Jizọs, kpughee amamihe Jehova. Nezie, nke a bụ eziokwu ruo nókè nke na Jizọs pụrụ ikwu, sị: Mụ na Nna m bụ otu. Jọn 10:30 Ka anyị nyochaa akụkụ atọ ebe Jizọs gosipụtara amamihe sitere na Chineke.Ihe Ọ Kụziri4. a Gịnị bụ isiokwu nke ozi Jizọs, nihi gịnịkwa ka nke ahụ ji dị oké mkpa? b Nihi gịnị ka ndụmọdụ Jizọs ji dị irè mgbe nile bụrụkwa maka ọdịmma kasịnụ nke ndị gere ya ntị?4Nke mbụ, tụlee ihe Jizọs kụziri. Isiokwu nke ozi ya bụ ozi ọma banyere alaeze. Luk 4:43 Nke ahụ dị oké mkpa nihi òkè Alaeze ahụ ga-ekere nigosipụta oruru o ruuru Jehova ịbụ eze nakwa niwetara ihe a kpọrọ mmadụ ngọzi na-adịgide adịgide. Nizi ihe ya, Jizọs nyekwara ndụmọdụ amamihe dị na ya maka ndụ a na-adị kwa ụbọchị. O gosipụtara na ya bụ Onye Ebube, Onye ndụmọdụ ahụ e buru namụma. Aịsaịa 9:6 Nezie, olee otú ndụmọdụ ya ga-esi ghara ịdị ebube? Ọ maara Okwu na uche Chineke nke ọma, nwee nghọta miri emi banyere ọdịdị ụmụ mmadụ, nweekwa ịhụya miri emi nebe ihe a kpọrọ mmadụ nọ. Nihi ya, ndụmọdụ ya dị irè mgbe nile bụrụkwa maka ọdịmma kasịnụ nke ndị gere ya ntị. Jizọs kwuru okwu nke ndụ ebighị ebi. Ee, ndụmọdụ ya na-eduga ná nzọpụta ma ọ bụrụ na a gbasoo ya.Jọn 6:68.5. Gịnị bụ ụfọdụ nime ihe ndị Jizọs kwuru okwu maka ha nOzizi Elu Ugwu ahụ?5Ozizi Elu Ugwu ahụ bụ ihe atụ kwesịrị ịrịba ama nke amamihe na-enweghị atụ dị nizi ihe Jizọs. Ozizi Elu Ugwu a, dị ka e si dekọọ ya naMatiu 5:37:27, ma eleghị anya ga-ewe ị minit 20 iji zie ya. Otú ọ dị, ndụmọdụ dị nime ya na-adị irè noge ọ bụlaọ dị mkpa taa dị ka ọ dị mgbe mbụ e nyere ya. Jizọs kwuru okwu banyere ọtụtụ ihe, gụnyere ụzọ isi meziwanye mmekọrịta anyị na ndị ọzọ 5:23-26,38-42;7:1-5,12, ụzọ isi nọgide na-adị ọcha nomume 5:27-32, na ụzọ isi na-ebi ndụ nwere nzube 6:19-24;7:24-27. Ma ihe Jizọs mere abụghị ịịgwandị na-ege ya ntị ihe amamihe dị na ya ime; ogosiriha ya site ninye nkọwa, iso ha tụgharịa uche, na inye ha ihe àmà.6-8. a Olee ihe ndị gbara ọkpụrụkpụ Jizọs kwuru mere a ga-eji zere nchegbu? b Gịnị na-egosi na ndụmọdụ Jizọs nyere na-egosipụta amamihe si nelu?6Dị ka ihe atụ, cheedị echiche banyere ndụmọdụ amamihe dị na ya nke Jizọs nyere banyere ụzọ isi merie inwe nchegbu maka ihe onwunwe, dị ka e kwuru naMatiu isi 6. Kwụsịnụ ichegbu onwe unu banyere mkpụrụ obi unu maka ihe unu ga-eri ma ọ bụ ihe unu ga-aṅụ, ma ọ bụ banyere ahụ unu maka ihe unu ga-eyi, ka Jizọs na-adụ anyị nọdụ. Amaokwu 25 Ihe oriri na uwe bụ mkpa ndị bụ isi, ọ bụkwa nnọọ ihe kwesịrị ekwesị bụ mmadụ ichegbu onwe ya banyere inweta ihe ndị a. Ma Jizọs na-agwa anyị ka anyị kwụsị ichegbu onwe anyị banyere ihe ndị dị otú ahụ.Nihi gịnị?7Gee ntị nezi ịrụ ụka Jizọs bụ nke na-eme ka e kwenye. Ebe Jehova nyeworo anyị ndụ na ahụ, ọ bụ na ọ pụghị inye anyị ihe oriri iji na-azụ ndụ ahụ na uwe a ga-eyikwasị nahụ ahụ? Amaokwu 25 Ọ bụrụ na Chineke na-enye ụmụ nnụnụ nri ma na-eme ka okooko osisi maa mma, lee ka ọ ga-esi lekọta ụmụ mmadụ na-efe ya ofufe karị! Amaokwu 26,28-30 Nezie, ọ baghịkwa uru inwewe nchegbu na-enweghị isi. Ọ gaghị enwe ike ịgbatịkwu ndụ anyị ọbụna nke nta.Amaokwu 27 Olee otú anyị pụrụ isi zere inwe nchegbu? Jizọs na-adụ anyị ọdụ, sị: Nọgidenụ na-ebute ofufe Chineke ụzọ ná ndụ. Ndị na-eme otú ahụ pụrụ inwe obi ike na Nna ha nke eluigwe ga-atụkwasịrị ha ihe ndị dị ha mkpa kwa ụbọchị. Amaokwu 33 Nikpeazụ, Jizọs tụrụ aro dị irè karịsịachewe maka ụbọchị nke ị hụrụ. Gịnị mere ị ga-eji buru nchegbu nke echi tụkwasị na nke taa? Amaokwu 34 E wezụga nke ahụ, gịnị mere ị ga-eji na-echegbu onwe gị nụzọ na-enweghị isimaka ihe ndị nwedịrị ike ha agaghị eme eme? Itinye ndụmọdụ dị otú ahụ amamihe dị na ya nọrụ pụrụ igbochiri anyị oké nhụsianya nime ụwa a nke nrụgide jupụtara na ya.8Nụzọ doro anya, ndụmọdụ ahụ Jizọs nyere dị irè taa dịkwa ka ọ dị mgbe e nyere ya ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ 2,000 gara aga. Nke ahụ ọ bụghị ihe àmà na-egosi na ọ bụ amamihe si nelu? Ọbụna ndụmọdụ kasị mma nke ndị ndụmọdụ bụ mmadụ nyere na-adị na-aghọ ihe oge ya gafeworo, noge na-adịghịkwa anya a na-agbanwegharị ma ọ bụ dochie ya. Otú ọ dị, ihe ndị Jizọs kụziri ka dị irè taa, mgbe ọtụtụ afọ gafesịworo. Ma nke ahụ ekwesịghị iju anyị anya, nihi na Onye Ebube na Onye Ndụmọdụ a kwuru ihe Chineke kwuru.Jọn 3:34.Ụzọ O Si Zie Ihe9. Gịnị ka ụfọdụ ndị agha kwuru banyere izi ihe Jizọs, nihi gịnịkwa ka nke a na-ejighị bụrụ ikwubiga okwu ókè?9Akụkụ nke abụọ ebe Jizọs gosipụtara amamihe Chineke bụ nụzọ o si zie ihe. Notu oge, ụfọdụ ndị agha, bụ ndị e zipụrụ ka ha gaa jide ya gba aka lọta, na-asị: Ọ dịbeghị mgbe mmadụ ọzọ kwuru okwu otú a. Jọn 7:45, 46 Nke a abụghị ikwubiga okwu ókè. Nime mmadụ nile dịworo ndụ, ọ bụ Jizọs, bụ onye si nógbè dị nelu, nwere ihe ọmụma na ahụmahụ kasịnụ ọ ga-eji mee ihe. Jọn 8:23 Nezie, o ziri ihe nụzọ mmadụ ọ bụla ọzọ na-apụghị isi zie ihe. Tụlee ị ụzọ abụọ nime ụzọ ndị Onye Ozizi a maara ihe ji mee ihe.Ụzọ o si ezi ihe juru ìgwè mmadụ ahụ anya10, 11. a Nihi gịnị ka otú Jizọs si eji ihe atụ eme ihe pụrụ iji ju anyị anya? b Gịnị bụ ilu, ihe atụ dịgasịkwa aṅaa na-egosi ihe mere ilu ndị Jizọs ji mee ihe ji dị nnọọ irè nizi ihe?10Iji ihe atụ eme ihe nụzọ dị irè.A gwara anyị na Jizọs ji ihe atụ dị iche iche gwa ìgwè mmadụ ahụ okwu. Nezie, ọ dịghị agwa ha okwu ma ọ bụrụ na o jighị ihe atụ. Matiu 13:34 Nkà na-enweghị atụ o nwere niji ihe ndị na-eme kwa ụbọchị akụzi eziokwu ndị gbara ọkpụrụkpụ na-eju anyị anya nezie. Ndị ọrụ ugbo na-agha mkpụrụ, ndị inyom na-akwadebe ime achịcha, ụmụaka na-egwuri egwu nọmà ahịa,ndị ọkụ azụ na-adọgote ụgbụ ha, ndị ọzụzụ atụrụ na-achọ atụrụ furu efuihe ndị a bụ ihe ndị na-ege ya ntị hụworo ọtụtụ ugboro. Mgbe e jikọtara eziokwu dị mkpa na ihe ndị a maara nke ọma, eziokwu dị otú ahụ na-agbami mkpọrọgwụ ngwa ngwa nuche na nobi.Matiu 11:16-19;13:3-8,33,47-50;18:12-14.11Ọtụtụ mgbe, Jizọs ji ilu, bụ akụkọ ndị dị mkpirikpi e si na ha amụta eziokwu ime mmụọ ma ọ bụ eziokwu ndị metụtara omume, mee ihe. Ebe ọ bụ na ọ na-adị mfe ịghọta na icheta akụkọ karịa echiche nkịtị, ilu ndị ahụ nyere aka mee ka a ghara ichefu ozizi Jizọs ngwa ngwa. Nọtụtụ ilu ndị ahụ, Jizọs ji okwu ndị doro nnọọ anya, ndị a na-apụghị ichefu ngwa ngwa kọwaa Nna ya. Dị ka ihe atụ, olee onye na-agaghị aghọta isi ihe dị nilu nwa mmefu ahụna mgbe onye kpafuru akpafu gosiri ezi nchegharị, Jehova ga-enwe obi ebere nebe ọ nọ ma jiri obiọma nabataghachi ya?Luk 15:11-32.12. a Nụzọ dị aṅaa ka Jizọs si jiri ajụjụ mee ihe nozizi ya? b Olee otú Jizọs si mechie ndị na-agbagha ebe ikike ya sitere ọnụ?12Iji ajụjụ eme ihe nụzọ nkà.Jizọs ji ajụjụ mee ka ndị na-ege ya ntị ruo ná nkwubi okwu nke ha, nyochaa ebumnobi ha, ma ọ bụ mee mkpebi. Matiu 12:24-30;17:24-27;22:41-46 Mgbe ndị ndú okpukpe nọ na-agbagha ma ọ bụ Chineke nyere ya ikike, Jizọs zara, sị: Baptizim Jọn mere, ò sitere neluigwe ka ò sitere naka mmadụ? Nịbụ ndị ajụjụ ahụ riri ọnụ, ha kwurịtara netiti onwe ha, sị: Ọ bụrụ na anyị asị, Site neluigwe, ọ ga-asị anyị, Gịnịzi mere unu ekwereghị ya? Ma, ọ bụrụ na anyị asị, Site naka mmadụ, anyị nwere ìgwè mmadụ anyị ga-atụ egwu, nihi na ha nile weere Jọn dị ka onye amụma. Nikpeazụ, ha zara, sị: Anyị amaghị. Mak 11:27-33;Matiu 21:23-27 Jizọs ji ajụjụ dị mfe mechie ha ọnụ ma kpughee aghụghọ dị ha nobi.13-15. Olee otú ilu banyere onye Sameria ahụ bụ ezi onye agbata obi si gosipụta amamihe Jizọs nwere?13Mgbe ụfọdụ Jizọs ji ihe karịrị otu ụzọ mee ihe notu mgbe site niwebata ajụjụ ndị na-akpali iche echiche nihe atụ ya. Mgbe otu ọkàiwu bụ onye Juu jụrụ Jizọs ihe a chọrọ nakammadụ iji nweta ndụ ebighị ebi, Jizọs zooro ya aka nIwu Mozis, bụ nke nyere iwu ka a hụ Chineke na onye agbata obi nanya. Ebe ọ na-achọ igosi na ya bụ onye ezi omume, nwoke ahụ jụrụ, sị: Ònye nezie bụ onye agbata obi m? Jizọs zara ya site nịkọrọ ya otu akụkọ. Otu nwoke bụ onye Juu nọ na-eme njem ị ya mgbe ndị na-apụnara mmadụ ihe, bụ ndị hapụrụ ya ọdị ndụ ọnwụ ka mma, wakporo ya. Ndị Juu abụọ gafetara, onye nchụàjà bu ụzọ gafeta, e mesịa onye Livaị agafeta. Ha abụọ leghaara ya anya. Ma mgbe e mesịrị, otu onye Sameria bịarutere ebe ahụ. Nịbụ onye ọmịiko kpaliri, o jiri nwayọọ hichaa ma kechie ebe ndị e merụrụ nwoke ahụ ahụ ma jiri ịhụya buru nwoke ahụ gaa nebe ọ na-adịghị ihe ga-eme ya, nụlọ ndị njem, bụ ebe ọ ga-enwe ike ịnọ gbakee. Ka ọ kọsịrị akụkọ ya, Jizọs jụrụ onye ahụ jụrụ ya ajụjụ, sị: Ònye nime mmadụ atọ a yiri gị onye meworo onwe ya onye agbata obi nke nwoke ahụ dabara naka ndị na-apụnara mmadụ ihe? A manyere nwoke ahụ ịza, sị: Onye ahụ nke mesoro ya ihe nobi ebere.Luk 10:25-37.14Olee otú ilu ahụ si gosipụta amamihe Jizọs nwere? Noge Jizọs, ndị Juu na-eji okwu bụ onye agbata obi eme ihe ị maka ndị na-agbaso omenala haọ bụghị maka ndị Sameria ma ọlị. Jọn 4:9 A sị na Jizọs kwuru nakụkọ ahụ na ọ bụ onye Sameria ka e merụrụ ahụ nakwa na ọ bụ onye Juu nyeere ya aka, nke ahụ ọ gaara agbanwe ajọ mbunobi ahụ? Jizọs ji amamihe hazie akụkọ ahụ ka ọ bụrụ onye Sameria lekọtara onye Juu nụzọ obiọma. Rịbakwa ama ajụjụ Jizọs jụrụ mgbe ọ kọsịrị akụkọ ahụ. Ọ gbanwere ihe okwu ahụ bụ onye agbata obi pụtara. Dị ka a pụrụ isi kwuo ya, ihe ọkàiwu ahụ jụrụ bụ: Ònye ka m kwesịrị ịhụ nanya dị ka onye agbata obi m? Ma Jizọs jụrụ, sị: Ònye nime mmadụ atọ a yiri gị onye meworo onwe ya onye agbata obi? Jizọs lekwasịrị anya, ọ bụghị nebe onye ahụe gosiriobiọma nọ, bụ onye ahụ e merụrụ ahụ, kama nebe onyegosiriobiọma nọ, bụ onye Sameria ahụ. Ezi onye agbata obi na-ebu ụzọ egosi ndị ọzọ ịhụya nagbanyeghị agbụrụ ha si na ya. Ọ dịghị otú Jizọs gaara esiworị mee ka isi ihe ọ na-ekwu doo anya karị.15Ọ bụ ihe ijuanya na ụzọ Jizọs si ezi ihe juru ndị mmadụ anya, na a dọtakwara ha nebe ọ nọ? Matiu 7:28, 29 Notu oge, ìgwè mmadụ buru ibu nọ ya nso ruo ụbọchị atọ, ọbụna nerighị nri!Mak 8:1, 2.Ụzọ Ndụ Ya16. Nụzọ dị aṅaa ka Jizọs si nye ihe àmà a na-ahụ anya na ọ bụ amamihe Chineke na-eduzi ya?16Akụkụ nke atọ ebe Jizọs gosipụtara amamihe Jehova bụ nụzọ o si bie ndụ. Amamihe na-arụpụta ihe; ọ dị irè. Ònye netiti unu maara ihe? ka onye na-eso ụzọ bụ Jems jụrụ. O jizi aka ya zaa ajụjụ ya, na-asị: Ka omume ọma ya nye ihe àmà a na-ahụ anya banyere ya. Jems 3:13,The New English Bible Otú Jizọs si kpaa àgwà nyere ihe àmà a na-ahụ anya na amamihe Chineke na-eduzi ya. Ka anyị tụlee ụzọ o si gosipụta na ọ na-echezi echiche, ma nụzọ o si bie ndụ ma nụzọ o si mesoo ndị ọzọ.17. Olee ihe ndị na-egosi na Jizọs nwere nguzo zuru okè?17Ị chọpụtawo na ndị na-adịghị eji ezi echiche eme ihe na-emebiga ihe ókè ọtụtụ mgbe? Ee, a chọrọ amamihe iji guzozie eguzozie. Nigosipụta amamihe sitere naka Chineke, Jizọs emeghị ihe nụzọ na-erughị otú o kwesịrị ma ọ bụ mebiga ihe ókè. Nke kasị nke, o debere ihe ime mmụọ nọnọdụ mbụ ná ndụ ya. O mikpuru onwe ya nke ukwuu nọrụ ikwusa ozi ọma ahụ. Ọ sịrị: Ọ bụ nihi nzube a ka m jiworo pụta. Mak 1:38 Dị ka o kwesịrị ịdị, ihe onwunwe abụghị nnọọ ihe kasị mkpa nye ya; o yiri ka ihe onwunwe o nwere ọ dị nnọọ nta. Matiu 8:20 Otú ọ dị, ọ bụghị onye na-anapụ onwe ya ihe ụtọ nile. Dị ka Nna ya, bụ Chineke onye obi ụtọ, Jizọs bụ onye na-enwe obi ụtọ, o mekwara ka ndị ọzọ nwee obi ụtọ. 1 Timoti 1:11;6:15 Mgbe ọ gara otu oriri agbamakwụkwọememe a na-akụ egwú, na-agụ egwú ma na-aṅụrị ọṅụ ma e mewe yaọ gaghị ebe ahụ ịga mee ka ememe ahụ ghara ịtọkwa ndị mmadụ ụtọ. Mgbe mmanya gwụrụ, o mere mmiri ka ọ ghọọ mmanya mara nnọọ mma, bụ ihe ọṅụṅụ nke na-eme ka obi mmadụ ṅụrịa. Abụ Ọma 104:15;Jọn 2:1-11 Jizọs zara ọtụtụ òkù a kpọrọ ya ịga rie ihe, ọtụtụ mgbekwa, o ziri ihe noge ndị ahụ.Luk 10:38-42;14:1-6.18. Olee otú Jizọs si gosipụta iji ezi echiche eme ihe nụzọ na-enweghị ntụpọ nụzọ o si mesoo ndị na-eso ụzọ ya ihe?18Jizọs gosipụtara na o ji ezi echiche mee ihe mgbe nile nụzọ o si mesoo ndị ọzọ ihe. Nghọta ọ ghọtara ọdịdị mmadụ mere ka ọ ghọta ndị na-eso ụzọ ya nke ọma. Ọ maara nke ọma na ha ezughị okè. Nagbanyeghị nke ahụ, ọ chọpụtara àgwà ọma ndị ha nwere. Ọ hụrụ ihe ndị ikom a Jehova dọtara nwere ike ime. Jọn 6:44 Nagbanyeghị mmejọ ha, Jizọs gosipụtara na ya dị njikere ịtụkwasị ha obi. Nigosipụta ntụkwasị obi ahụ, o nyefere ndị na-eso ụzọ ya ọrụ na-abụghị obere ọrụ. O nyere ha ọrụ ikwusa ozi ọma ahụ, o nwekwara obi ike na ha nwere ikike ịrụzu ọrụ ahụ. Matiu 28:19, 20 Akwụkwọ Ọrụ Ndịozi na-agba akaebe na ha ji ikwesị ntụkwasị obi rụzuo ọrụ ahụ o nyere ha iwu ịrụ. Ọrụ 2:41, 42;4:33;5:27-32 Ya mere, o doro anya na Jizọs ịtụkwasị ha obi bụ ihe amamihe dị na ya.19. Olee otú Jizọs si gosipụta na ya nwere obi dị nwayọọ ma dị umeala nobi?19Dị ka anyị hụrụ nIsi nke 20, Bible na-ejikọta ịdị umeala nobi na ịdị nwayọọ na amamihe. Nezie, Jehova na-esetịpụ ihe nlereanya kasị mma ma a bịa na nke a. Ma olee banyere Jizọs? Ọ bụ ihe na-enye obi ụtọ ịhụ ịdị umeala nobi Jizọs gosipụtara nụzọ o si mesoo ndị na-eso ụzọ ya ihe. Dị ka nwokezuru okè, ọ karịrị ha. Nagbanyeghị nke ahụ, o ledaghị ndị na-eso ụzọ ya anya. Ọ dịghị mgbe ọ gbalịrị ime ka ha nwee mmetụta na ha erughị ka ya ma ọ bụ na ha enweghị nkà ndị a chọrọ. Kama nke ahụ, o bu adịghị ike ha nuche ma nwee ndidi ná mmejọ ha. Mak 14:34-38;Jọn 16:12 Ọ bụghị ihe kwesịrị ịrịba ama na ahụ ruru ọbụna ụmụaka ala mgbe ha na Jizọs nọ? Nezie, a dọtara ha nebe ọ nọ nihi na ha ghọtara na o nwere obi dị nwayọọ, ma dị umeala nobi.Matiu 11:29;Mak 10:13-16.20. Olee otú Jizọs si gosi iji ezi uche eme ihe notú o si mesoo nwanyị Jentaịl ahụ mmụọ ọjọọ ji nwa ya?20Jizọs gosiri ịdị umeala nobi Chineke nụzọ ọzọkwa dị mkpa. O ji ezi uche mee ihe, ma ọ bụ na-ekwenye ekwenye mgbe ebere mere ka ime otú ahụ bụrụ ihe kwesịrị ekwesị. Dị ka ihe atụ, cheta mgbe otu nwanyị onye Jentaịl rịọrọ ya ka ọ gwọọ nwa ya nwanyị mmụọ ọjọọ jisiri aka ike. Nụzọ atọ dịgasị nnọọ iche, Jizọs gosiri ná mmalite na ya agaghị enyere ya akanke mbụ, site nazaghị ya ihe ọ bụla; nke abụọ, site nikwu hoo haa na e zitere ya maka ndị Juu, ọ bụghị maka ndị Jentaịl; nke atọ kwa, site ninye ihe atụ nke ji obiọma mee ka otu isi ihe ahụ pụta ìhè. Otú ọ dị, nwanyị ahụ nọgidesiri ike na-arịọ ya, na-enye ihe àmà na-egosi na o nwere okwukwe na-enweghị atụ. Nihi ọnọdụ a dị iche, gịnị ka Jizọs mere? O mere kpọmkwem ihe ọ sịburu na ya agaghị eme. Ọ gwọrọ nwa nwanyị ahụ. Matiu 15:21-28 Nke ahụ bụ ịdị umeala nobi dị ịrịba ama, ọ bụghị ya? Chetakwa na ezi amamihe na-adabere nịdị umeala nobi.21. Nihi gịnị ka anyị kwesịrị iji gbalịsie ike iṅomi ụdị onye Jizọs bụ, okwu ọnụ ya, na ụzọ o si mee ihe?21Lee ka anyị kwesịrị isi nwee ekele na Oziọma ndị ahụ na-ekpughere anyị ihe ndị nwoke ahụ kasị mara ihe nke dịtụworo ndụ kwuru na ihe ndị o mere! Ka anyị cheta na Jizọs yiri Nna ya nomume nụzọ nile. Site niṅomi ụdị onye Jizọs bụ, okwu ọnụ ya, na ụzọ o si mee ihe, anyị ga na-azụlite amamihe si nelu. Nisiakwụkwọ na-esonụ, anyị ga-ahụ otú anyị pụrụ isi tinye amamihe Chineke nọrụ ná ndụ anyị.22 Amamihe nke Sitere nElu Ọ Na-arụ Ọrụ ná Ndụ Gị?1-3. a Olee otú Solomọn si gosipụta amamihe na-enweghị atụ nụzọ o si dozie esemokwu metụtara onye ọ bụ ya mụrụ nwa? b Gịnị ka Jehova kwere nkwa inye anyị, oleekwa ajụjụ ndị na-ebilite?Ọ BỤ ikpe tara akpụụmụ nwanyị abụọ nọ na-azọ otu nwa ọhụrụ. Ụmụ nwanyị ahụ bi notu ụlọ, nke ọ bụla nime ha mụrụ nwa nwoke, ị ụbọchị ole na ole ka otu mụsịrị nwa, onye nke ọzọ amụọ nke ya. Otu nime ụmụaka ahụ nwụrụ, onye nke ọ bụla nime ụmụ nwanyị abụọ ahụ nọ na-ekwu na ọ bụ ya mụrụ nwa nke dị ndụ.E nweghị ndị akaebe hụrụ ihe merenụ. Ma eleghị anya e lebawo anya nikpe ahụ nụlọikpe dị ala ma e kpebighị ya. Nikpeazụ, e wegaara Solomọn, bụ eze Izrel, okwu ahụ. Ọ ga-enwe ike ịchọpụta nke bụ eziokwu?2Mgbe o geworo ntị ruo oge ụfọdụ ka ụmụ nwanyị ahụ nọ na-arụrịta ụka, Solomọn kwuru ka e wetara ya mma agha. Mgbe ahụ, dị ka à ga-asị na o kpebisiri ike ime ya, o nyere iwu ka a kpọwaa nwa ahụ ụzọ abụọ, nye nwanyị nke ọ bụla otu ọkara. Ozugbo ahụ, nke bụ nne ya nezie rịọrọ eze ka o kuru nwa ọhụrụ ahụnwa ya dị oké ọnụ ahịakunye nwanyị nke ọzọ. Ma nwanyị nke ọzọ nọgidere na-esi ọnwụ ka a kpọwaa nwa ahụ ụzọ abụọ. Ugbu a, Solomọn amatala nke bụ eziokwu. Ọ maara mmetụta ọmịiko dị nro nne na-enwe nebe nwa o buru nafọ ya nọ, o jikwa ihe ahụ ọ maara mee ihe nidozi esemokwu a. Cheedị echiche otú obi ga-esi ruo nke ahụ bụ nne ya ala mgbe Solomọn kunyere ya nwa ya wee sị: Nwanyị a bụ nne ya.1 Ndị Eze 3:16-27.3Amamihe na-enweghị atụ, ọ bụghị ya? Mgbe ndị mmadụ nụrụ otú Solomọn si kpebie ikpe ahụ, ha tụrụ egwu nihi na ha hụrụ na amamihe Chineke dị nime ya. Ee, amamihe Solomọn nwere bụ onyinye sitere naka Chineke. Jehova enyewo ya obi maara ihe na nke na-aghọta ihe. 1 Ndị Eze 3:12,28 Ma olee banyere anyị? Anyị onwe anyị kwa, ànyị pụrụ inweta amamihe Chineke? Ee, nihi na Solomọn dere site nike mmụọ nsọ, sị: Jehova na-enye amamihe. Ilu 2:6 Jehova na-ekwe nkwa inye ndị ji ezi obi na-achọ ya amamiheikike iji ihe ọmụma, nghọta, na izuzu eme ihe nke ọma. Olee otú anyị pụrụ isi nweta amamihe nke sitere nelu? Oleekwa otú anyị pụrụ isi jiri ya na-eme ihe ná ndụ anyị?Nweta AmamiheNụzọ Dị Aṅaa?4-7. Gịnị bụ ihe anọ a chọrọ iji nweta amamihe?4Ànyị ga-enwerịrị ọgụgụ isi dị ukwuu ma ọ bụ gụọ oké akwụkwọ iji nweta amamihe Chineke? Ee e. Jehova dị njikere inyetụ anyị amamihe ya nagbanyeghị ọnọdụ anyị ma ọ bụ ókè anyị gụruru akwụkwọ. 1 Ndị Kọrint 1:26-29 Ma anyị aghaghị ibu ụzọ mee ihe, nihi na Bible na-agba anyị ume inweta amamihe. Ilu 4:7 Olee otú anyị pụrụ isi mee nke ahụ?5Nke mbụ, ọ dị anyị mkpa ịdị na-atụ Chineke egwu.Ilu 9:10na-ekwu, sị: Mmalite amamihe ka egwu Jehova bụ nzọụkwụ mbụ ninweta amamihe,The New English Bible. Egwu Chineke bụ ntọala nke ezi amamihe. Nihi gịnị? Cheta na amamihe na-agụnye ikike iji ihe ọmụma na-eme ihe nke ọma. Ịtụ Chineke egwu abụghị ịma jijiji nihu ya nihi oké ụjọ, kama ọ bụ iji nsọpụrụ, nkwanye ùgwù, na ntụkwasị obi na-akpọrọ ya isiala. Egwu dị otú ahụ dị mma ma na-akpali akpali nke ukwuu. Ọ na-akpali anyị ime ka ndụ anyị kwekọọ nihe ọmụma anyị nwere banyere uche Chineke na ụzọ o si eme ihe. Ọ dịghị ụzọ ọzọ amamihe dị na ya karị anyị pụrụ ịgbaso, nihi na ụkpụrụ Jehova na-eme mgbe nile ka ndị na-agbaso ha rite uru kasị ukwuu.6Nke abụọ, anyị aghaghị ịdị umeala nobi na ịmata ebe ike anyị jedebere. Mmadụ apụghị inwe amamihe Chineke ma ọ bụrụ na ọ dịghị umeala nobi ma mara ebe ike ya jedebere. Ilu11:2 Nihi gịnị? Ọ bụrụ na anyị dị umeala nobi ma mara ebe ike anyị jedebere, anyị na-adị njikere ikweta na anyị amaghị ihe nile, nakwa na echiche anyị adịghị ezi ezi mgbe nile, nakwa na ọ dị anyị mkpa ịmata ihe bụ uche Jehova nokwu dịgasị iche iche. Jehova na-emegide ndị mpako, ma ọ na-enwe obi ụtọ inye ndị dị umeala nobi amamihe.Jems 4:6.Iji nweta amamihe Chineke, anyị aghaghị itinye mgbalị iji gwupụta ya7Ihe nke atọ dị oké mkpa bụ ịmụ Okwu Chineke e dere ede. A na-ekpughe amamihe Jehova nime Okwu ya. Iji nweta amamihe ahụ, anyị aghaghị itinye mgbalị iji gwupụta ya. Ilu 2:1-5 Ihe nke anọ a chọrọ bụ ekpere. Ọ bụrụ na anyị arịọ Chineke nobi eziokwu maka amamihe, ọ ga-enye anyị ya nụba. Jems 1:5 Ọ ga-aza ekpere anyị na-ekpe maka enyemaka nke mmụọ ya. Mmụọ ya pụkwara ime ka anyị nwee ike ịchọta akụ dị oké ọnụ ahịa ndị dị nOkwu ya, bụ ndị pụrụ inyere anyị aka idozi nsogbu dị iche iche, izere ihe ize ndụ, na ime mkpebi ndị amamihe dị na ha.Luk 11:13.8. Ọ bụrụ na anyị enwetawo amamihe Chineke nezie, olee otú ọ ga-esi pụta ìhè?8Dị ka anyị hụrụ nIsi nke 17, amamihe Jehova dị irè. Nihi ya, ọ bụrụ na anyị enwetawo amamihe Chineke nezie, ọ ga-apụta ìhè nụzọ anyị si akpa àgwà. Jems onye na-eso ụzọ kọwara mkpụrụ nke amamihe Chineke na-amịpụta mgbe o dere, sị: Amamihe nke sitere nelu bu ụzọ dị ọcha, na-emekwa udo, nwee ezi uche, dị njikere irube isi, jupụta nebere na ezi mkpụrụ, ọ dịghị eji ile mmadụ anya nihu na-eme nkewa, ọ dịghị ihu abụọ. Jems 3:17 Ka anyị na-atụle nke ọ bụla nakụkụ ndị a nke amamihe Chineke, anyị pụrụ ịjụ onwe anyị, sị, Amamihe ahụ sitere nelu ọ na-arụ ọrụ ná ndụ m?Ọ Dị Ọcha, Na-emekwa Udo9. Gịnị ka ịdị ọcha pụtara, nihi gịnịkwa ka o ji bụrụ ihe dabara adaba na ịdị ọcha bụ àgwà mbụ e depụtara amamihe nwere?9O bu ụzọ dị ọcha.Ịdị ọcha pụtara enweghị ntụpọ na mmerụ, ọ bụghị ị nelu ahụ kamakwa nime. Bible na-ejikọta amamihe na obi, ma amamihe nke sitere neluigwe apụghị ịbanye nime obi nke echiche, ọchịchọ, na ebumnobi ọjọọ merụrụ. Ilu 2:10;Matiu 15:19, 20 Otú ọ dị, ọ bụrụ na obi anyịdị ọchaya bụ, ruo ókè ọ ga-ekwe ụmụ mmadụ na-ezughị okè omumeanyị ga-esi nihe ọjọọ wezụga onwe anyị ma mee ezi ihe. Abụ Ọma 37:27;Ilu 3:7 Ọ bụ na ọ dabaghị adaba na ịdị ọcha bụ àgwà mbụ e depụtara amamihe nwere? E kwuwerị, ọ bụrụ na anyị adịghị ọcha nomume na nụzọ ime mmụọ, olee otú anyị pụrụ isi gosipụta neziokwu àgwà ndị nke ọzọ nke amamihe sitere nelu?10, 11. a Nihi gịnị ka o ji dị mkpa ka anyị bụrụ ndị na-eme udo? b Ọ bụrụ na ị chọpụta na i mejọwo onye gị na ya na-efekọ ofufe, olee otú ị pụrụ isi gosi na ị bụ onye na-eme udo? Leekwa ihe odide ala ala peeji.10Na-emekwa udo.Amamihe nke sitere neluigwe na-akpali anyị ịchọ udo, nke bụ mkpụrụ nke mmụọ nsọ Chineke. Ndị Galeshia 5:22 Anyị na-agbalịsi ike izere ịkpaghasị ihe nkekọ nke udo, nke na-eme ka ndị Jehova dị notu. Ndị Efesọs 4:3 Anyị na-emekwa ike anyị nile ime ka udo dịghachi mgbe a kpaghasịrị ya. Nihi gịnị ka nke a ji dị mkpa? Bible na-ekwu, sị: Nọgidenụ . . . na-ebi nudo; Chineke nke ịhụya na nke udo ga-anọnyekwara unu. 2 Ndị Kọrint 13:11 Ọ bụrụhaala na anyị anọgide na-ebi nudo, Chineke nke udo ga-anọnyere anyị. Ụzọ anyị si emeso ndị anyị na ha na-efekọ ofufe na-enwe mmetụta kpọmkwem ná mmekọrịta anyị na Jehova. Olee otú anyị pụrụ isi gosi na anyị bụ ndị na-eme udo? Tụlee otu ihe atụ.11Gịnị ka i kwesịrị ime ma ọ bụrụ na ị chọpụta na i mejọwo onye gị na ya na-efekọ ofufe? Jizọs sịrị: Ya mere, ọ bụrụ na ị na-ewega onyinye gị nebe ịchụàjà, i wee cheta nebe ahụ na o nwere ihe nwanne gị nwere megide gị, hapụ onyinye gị nebe ahụ nihu ebe ịchụàjà, pụọkwa; buru ụzọ mee ka gị na nwanne gị dị nudo, mgbe ahụkwa, mgbe ị bịaghachiworo, nye onyinye gị. Matiu 5:23, 24 Ị pụrụ itinye ndụmọdụ ahụ nọrụ site nibu ụzọ jekwuru nwanna gị. Na-eburu gịnị nobi? Ime ka gị na ya dị nudo.Iji mezuonke ahụ, ọ pụrụ ịdị mkpa ka i kweta na i mejọrọ ya, ọ bụghị ikwu na i mejọghị ya. Ọ bụrụ na i jekwuru ya nebumnobi nke ime ka gị na ya dịghachi nudo ma nọgide na-enwe echiche ahụ, o yiri ka a pụrụ idozi nghọtahie ọ bụla, rịọ mgbaghara dị ka o kwesịrị, ma gosi mgbaghara. Mgbe i mere ihe nile ị pụrụ ime iji mee udo, ị na-egosi na amamihe Chineke na-eduzi gị.Nwee Ezi Uche, Dị Njikere Irube Isi12, 13. a Gịnị ka okwu a sụgharịrị nwee ezi uche naJems 3:17pụtara? b Olee otú anyị pụrụ isi gosi na anyị nwere ezi uche?12Nwee ezi uche.Gịnị ka inwe ezi uche pụtara? Dị ka ndị ọkà mmụta si kwuo, okwu Grik e ji mee ihe mgbe e dere Bible bụ nke a sụgharịrị ịbụ nwee ezi uche naJems 3:17siri ike ịsụgharị. Ndị nsụgharị ejiriwo okwu ndị dị ka ịdị nwayọọ, inwe ndidi, na nchebara echiche mee ihe. Ihe odide ala ala peeji nke dị naNew World Translationna-egosi na ihe ọpụtara nụzọ nkịtị bụ ikwenye ekwenye. Olee otú anyị pụrụ isi gosipụta na akụkụ a nke amamihe ahụ sitere nelu na-arụ ọrụ nime anyị?13Ndị Filipaị 4:5na-ekwu, sị: Ka inwe ezi uche unu bụrụ nke mmadụ nile maara. Nsụgharị ọzọ na-agụ, sị: Ka e jiri inwe ezi uche mara unu. The New Testament in Modern English,nke J. B. Phillips sụgharịrị Rịba ama na ihe bụ okwu abụkebeghị ihe anyị na-eche banyere onwe anyị; ọ bụ otú ndị ọzọ si ele anyị anya, ihe e ji mara anyị. Onye nwere ezi uche adịghị eme mgbe nile ị ihe iwu kwuru ma ọ bụ na-esi ọnwụ ka e mee ihe otú o si chọọ. Kama nke ahụ, ọ na-adị njikere ige ndị ọzọ ntị, mgbe o kwesịkwara ekwesị, ikwenye nihe ha chọrọ. Ọ na-emesokwa ndị ọzọ ihe nụzọ dị nwayọọ, ọ bụghị naka ike ma ọ bụ nobi ọjọọ. Ọ bụ ezie na nke a dị oké mkpa nye Ndị Kraịst nile, ọ dị mkpa karịsịa nye ndị na-eje ozi dị ka ndị okenye. Ịdị nwayọọ na-adọta ndị ọzọ, na-eme ka ndị okenye bụrụ ndị a pụrụ ijekwuru. 1 Ndị Tesalonaịka 2:7, 8 Ọ ga-adị mma ka anyị nile jụọ onwe anyị sị, À maara m dị ka onye na-echebara ndị ọzọ echiche, onye na-ekwenye ekwenye, na onye dị nwayọọ?14. Olee otú anyị pụrụ isi gosipụta na anyị dị njikere irube isi?14Ọ dị njikere irube isi.Ọ dịghị ebe ọzọ okwu Grik a sụgharịrị ịbụ dị njikere irube isi dị nAkwụkwọ Nsọ Grik nke Ndị Kraịst. Dị ka otu ọkà mmụta si kwuo, a na-ejikarị okwu a eme ihe nihe banyere ọzụzụ a na-enye ndị agha. Ọ na-enye echiche nke ịbụ onye ọ dị mfe ime ka o kwenye na ịbụ onye na-edo onwe onye nokpuru. Onye amamihe nke sitere nelu na-achị na-ekwenye ngwa ngwa nihe Akwụkwọ Nsọ na-ekwu. A maghị ya dị ka onye ọ na-abụ o kpebie ihe ọ ga-eme, ọ gaghị ekwe ka ihe ọ bụla bụ ihe mere eme, nke megidere ihe o bu nobi, mee ya ịgbanwe echiche ya. Kama nke ahụ, ọ na-eme mgbanwe ngwa ngwa mgbe e gosiri ya ihe àmà doro anya sitere nAkwụkwọ Nsọ nke na-egosi na o mewo mkpebi ma ọ bụ ruo ná nkwubi okwu na-ezighị ezi. Ọ bụ ihe ahụ ka ndị ọzọ ji mara gị?Jupụta nEbere na Ezi Mkpụrụ15. Gịnị bụ ebere, nihi gịnịkwa ka o ji daba adaba na e hotakọtara ebere na ezi mkpụrụ naJems 3:17?15Jupụta nebere na ezi mkpụrụ.Ebere bụ akụkụ dị mkpa nke amamihe ahụ sitere nelu, nihi na e kwuru na amamihe dị otú ahụjupụtaranebere. Rịba ama na e hotakọtara ebere na ezi mkpụrụ. Nke a dabara adaba, nihi na nime Bible, ebere na-ezokarị aka nime ihe iji gosi nchegbu maka ndị ọzọ, ọmịiko nke na-arụpụta ọtụtụ omume obiọma. Otu akwụkwọ e ji eme nnyocha na-akọwa ebere dị ka inwe mwute nihi ọnọdụ ọjọọ mmadụ nọ na ya na ịgbalị ime ihe banyere ya. Nihi ya, amamihe Chineke abụghị nke na-enweghị mmetụta, nke obi tara mmiri, ma ọ bụ nke a gụtara nakwụkwọ. Kama nke ahụ, ọ na-egosi ịhụya, na-esite nobi, ma na-egosi mmetụta. Olee otú anyị pụrụ isi gosipụta na anyị jupụtara nebere?16, 17. a Tụkwasị ninwe ịhụya nebe Chineke nọ, gịnị na-akpali anyị ikere òkè nọrụ nkwusa, nihi gịnịkwa? b Nụzọ dịgasị aṅaa ka anyị pụrụ isi gosi na anyị jupụtara nebere?16Nezie, otu ụzọ dị mkpa isi mee ya bụ izi ndị ọzọ ozi ọma Alaeze Chineke. Gịnị na-akpali anyị ịrụ ọrụ a? Nụzọ bụ isi, ọ bụ ịhụya anyị nwere nebe Chineke nọ. Ma, ebere, ma ọ bụ ọmịiko maka ndị ọzọ, na-akwalikwa anyị. Matiu 22:37-39 Ọtụtụ ndị taa bụ ndị a gbara akpụkpọ, chụsasịakwa, dị ka atụrụ na-enweghị onye na-azụ ha. Matiu 9:36 Ndị ọzụzụ atụrụ okpukpe ụgha elegharawo ha anya ma mee ka ha kpuo ìsì nụzọ ime mmụọ. Nihi ya, ha amaghị banyere ndụmọdụ amamihe dị na ya nke dị nOkwu Chineke ma ọ bụ ngọzi ndị Alaeze ahụ ga-eweta nụwa a nisi nso. Mgbe anyị si otú a na-atụgharị uche ná mkpa ime mmụọ nke ndị gbara anyị gburugburu nwere, ọmịiko si anyị nobi na-akpali anyị ime ihe nile anyị nwere ike ime iji kọọrọ ha banyere nzube ịhụya nke Jehova.Mgbe anyị na-emere ndị ọzọ ebere ma ọ bụ na-egosi ha ọmịiko, anyị na-egosipụta amamihe nke sitere nelu17Nụzọ ndị ọzọ dịgasị aṅaa ka anyị pụrụ isi gosi na anyị jupụtara nebere? Cheta ihe atụ Jizọs banyere onye Sameria ahụnke hụrụ onye njem tọgbọ nakụkụ ụzọ, bụ onye a pụnaara ihe ma tie ihe. Nịbụ onye nwere ọmịiko, onye Sameria ahụ mesoro ya ihe nobi ebere, kechie ọnyá nke onye ahụ e merụrụ ahụ ma lekọta ya. Luk 10:29-37 Nke a ọ dịghị egosi na ebere na-agụnye inyere ndị nọ ná mkpa aka nụzọ pụtara ìhè? Bible na-agwa anyị ka anyị na-eme ihe ọma nebe mmadụ nile nọ, ma karịsịa nebe ndị ezinụlọ anyị nokwukwe nọ. Ndị Galeshia 6:10 Tụlee ụfọdụ ọnọdụ pụrụ ịdapụta. Ọ pụrụ ịdị onye kwere ekwe ibe anyị nke meworo agadi mkpa ka a na-ebuga ya nzukọ Ndị Kraịst ma na-ebulata ya. Nwanyị di ya nwụrụ nke nọ nọgbakọ pụrụ ịchọ enyemaka nidozi ihe ndị mebiri emebi nụlọ ya. Jems 1:27 Okwu ọma pụrụ ịdị onye dara mbà nobi mkpa iji mee ka obi dị ya mma. Ilu 12:25 Mgbe anyị gosiri ebere nụzọ ndị dị otú ahụ, anyị na-enye ihe àmà na-egosi na amamihe nke sitere nelu na-arụ ọrụ nime anyị.Ọ Dịghị Eji Ile Mmadụ Anya nIhu Na-eme Nkewa, Ọ Dịghị Ihu Abụọ18. Ọ bụrụ na amamihe nke sitere nelu na-eduzi anyị, gịnị ka anyị na-aghaghị ịgbalịsi ike iwepụ nobi anyị, nihi gịnịkwa?18Ọ dịghị eji ile mmadụ anya nihu na-eme nkewa.Amamihe Chineke na-emeri ajọ mbunobi megide agbụrụ ụfọdụ na mpako nihi mba mmadụ si na ya. Ọ bụrụ na amamihe dị otú ahụ na-eduzi anyị, anyị ga-agbalịsi ike iwepụ nime obi anyị, omume ọ bụla nke imelara mmadụ ihe. Jems 2:9 Anyị adịghị emelara ndị ọzọ ihe nihi otú ha gụruru akwụkwọ, otú ha nweruru ego, ma ọ bụ ibu ọrụ ha nwere nọgbakọ; anyị adịghịkwa eleda onye nke ọ bụla nime ndị anyị na ha na-efekọ ofufe anya nagbanyeghị otú o yiri ka ha dịruru ala. Ọ bụrụ na Jehova egosiwo ndị dị otú ahụ ịhụyaya,nezie anyị kwesịrị ile ha anya dị ka ndị ruru eru ịbụ ndịanyịga-ahụ nanya.19, 20. a Olee otú e si nweta okwu Grik maka onye ihu abụọ? b Olee otú anyị si egosipụta mmetụta ụmụnna nke ihu abụọ na-adịghị ya, nihi gịnịkwa ka nke a ji dị mkpa?19Ọ dịghị ihu abụọ.Okwu Grik maka onye ihu abụọ pụrụ izo aka nebe onye na-eme ihe nkiri nke mere otu akụkụ nihe nkiri nọ. Noge ochie, ndị Gris na ndị Rom na-eme ihe nkirina-eyi ihe mkpuchi ihu buru ibu mgbe ha na-eme ihe nkiri. Nihi ya, a malitere iji okwu Grik maka onye ihu abụọ na-eme ihe maka onye na-eme ka ọ bụ ihe ọ na-abụghị, ma ọ bụ onye na-aghọ aghụghọ. Akụkụ a nke amamihe Chineke kwesịrị imetụta, ọ bụghị ị otú anyị si emeso ndị anyị na ha na-efekọ ofufe, kamakwa mmetụta anyị nebe ha nọ.20Pita onyeozi kwuru na isi anyị na-erubere eziokwu ahụ kwesịrị ịrụpụta inwe mmetụta ụmụnna nke ihu abụọ na-adịghị ya. 1 Pita 1:22 Ee, mmetụta ịhụya anyị nwere nebe ụmụnna anyị nọ agaghị abụ ma ọlị ihe na-esighị nobi. Anyị adịghị eyi ihe mkpuchi ihu ma ọ bụ na-eme ka anyị bụ ihe anyị na-abụghị iji ghọgbuo ndị ọzọ. Mmetụta ịhụya anyị aghaghị ịbụ nke ọma ya, nke si anyị nobi. Ọ bụrụ na ọ dị otú ahụ, ndị kwere ekwe ibe anyị ga-atụkwasị anyị obi, nihi na ha ga-ama na anyị bụ ihe anyị na-egosi na anyị bụ. Ụdị ime ihe neziokwu ahụ na-eme ka Ndị Kraịst na-enwe mmekọrịta nke e ji eziokwu na-eme ihe na ya, nke na ha pụrụ ịgwa ibe ha obi ha, ọ na-enyekwa aka eme ka ndị nọ nọgbakọ na-atụkwasịrịta ibe ha obi.Chebe Ezi Amamihe21, 22. a Olee otú Solomọn si daa nichebe amamihe? b Olee otú anyị pụrụ isi chebe amamihe, oleekwa uru anyị ga-erite nime otú ahụ?21Amamihe Chineke bụ onyinye si naka Jehova nke anyị kwesịrị ichebe. Solomọn kwuru, sị: Nwa m, . . . chebe ezi amamihe,NW na izuzu. Ilu 3:21 Nụzọ dị mwute, Solomọn nonwe ya emeghị nke ahụ. Ọ nọgidere na-abụ onye maara ihe ogologo oge nile o nwere obi na-anụ ihe. Ma nikpeazụ, ọtụtụ ndị nwunye ya bụ ndị ala ọzọ mere ka obi ya si nofufe dị ọcha nke Jehova pụọ. 1 Ndị Eze 11:1-8 Ihe ọ rụpụtaara Solomọn na-egosi na ihe ọmụma abachaghị uru ma ọ bụrụ na anyị ejighị ya mee ihe nke ọma.22Olee otú anyị pụrụ isi chebe ezi amamihe? Ọ bụghị ị na anyị aghaghị ịdị na-agụchi Bible na akwụkwọ ndị dabeere na Bible anya, ndị ohu ahụ na-ekwesị ntụkwasị obi, nke nwekwara uche na-ewepụta, kama anyị aghaghịkwa ịgbalịsi ike ịdị na-etinye ihe anyị na-amụta nọrụ. Matiu 24:45 Anyị nwere ọtụtụ ihe mere anyị ga-eji na-etinye amamihe Chineke nọrụ. Ọ na-eme ka anyị bie ndụ ka mma ugbu a. Ọ na-eme ka anyị nwee ike ijidesi aka ike ná ndụ ahụ nke bụ ndụ neziendụ nime ụwa ọhụrụ Chineke. 1 Timoti 6:19 Nke kasịkwa nke, ịzụlite amamihe nke sitere nelu na-eme ka anyị bịarukwuo isi iyi nke amamihe nile, bụ Jehova Chineke, nso.Nkebi nke 4Chineke Bụ ỊhụyaNime àgwà nile Jehova nwere, ịhụya bụ nke bụ isi. Ọ bụkwa nke kasị adọrọ mmasị. Ka anyị na-enyocha akụkụ ụfọdụ mara mma nke àgwà a yiri nkume dị oké ọnụ ahịa, anyị ga-ahụ ihe mere Bible ji kwuo na Chineke bụ ịhụya.1 Jọn 4:8.23 O Bu Ụzọ Hụ Anyị nAnya1-3. Gịnị bụ ihe ụfọdụ mere ka ọnwụ Jizọs dị iche nọnwụ onye ọ bụla ọzọ nakụkọ ihe mere eme?OTU ụbọchị noge opupu ihe ubi, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ 2,000 gara aga, e kpere otu nwoke aka ya dị ọcha ikpe, maa ya ikpe maka mpụ ọ na-emeghị ma ọlị, ma tagide ya ahụhụ ruo mgbe ọ nwụrụ. Ọ bụghị ya bụ nke mbụ e ji obi ọjọọ gbuo mmadụ nụzọ na-ezighị ezi nakụkọ ihe mere eme; nụzọ dị mwute, ọ bụghịkwa ya bụ nke ikpeazụ. Ma, ọnwụ nwoke ahụ dị iche nọnwụ onye ọ bụla ọzọ.2Ka nwoke ahụ nọ na-ata ahụhụ nawa ndị ikpeazụ ya ndị o ji ezé kpee ekwere na ha, eluigwe nkịtị gosiri ịdị mkpa nke ihe omume ahụ. Ọ bụ ezie na ọ bụ netiti ehihie, ọchịchịrị gbara na mberede nala ahụ. Dị ka otu ọkọ akụkọ ihe mere eme si kwuo ya, ìhè anyanwụ apụtaghị. Luk 23:44, 45 Mgbe ahụ, nwa oge tupu nwoke ahụ ekubie ume, o kwuru okwu ndị a a na-apụghị ichefu echefu: E mechawo ya! Nezie, site nịtọgbọ ndụ ya, o mezuru otu ihe dị ebube. Àjà ọ chụrụ bụ omume ịhụya kachasị mmadụ ọ bụla metụworo.Jọn 15:13;19:30.3Nezie, nwoke ahụ bụ Jizọs Kraịst. Ahụhụ ọ tara na ọnwụ ọ nwụrụ nụbọchị ọjọọ ahụ, bụ Naịsan 14, 33 O.A., bụ ihe a maara nke ọma. Otú ọ dị, a na-eleghara otu eziokwu dị mkpa anya ọtụtụ mgbe. Ọ bụ ezie na Jizọs tara ahụhụ nke ukwuu, ọ dị onye ọzọ tara ahụhụ ọbụna karịa ya. Nezie, onye ọzọ chụrụ ọbụna àjà ka ukwuu nụbọchị ahụomume ịhụya kachasịnụ onye ọ bụla metụworo neluigwe na ala. Gịnị ka o mere? Azịza ya bụ okwu mmeghe kwesịrị ekwesị nke isiokwu kasị mkpa: ịhụya Jehova.Omume Ịhụya Kasịnụ4. Olee otú otu onye agha Rom si bịa ghọta na Jizọs abụghị mmadụ nkịtị, gịnịkwa ka onye agha ahụ kwubiri?4Ma ọchịchịrị nke gbara tupu Jizọs anwụọ ma oké ala ọma jijijinke mere mgbe ọ nwụsịrị juru ọchịagha ndị Rom nke e nyere ọrụ ịhụ maka ogbugbu e gburu Jizọs, anya. Ọ sịrị: Nezie onye a bụ Ọkpara Chineke. Matiu 27:54 O doro anya na Jizọs abụghị mmadụ nkịtị. Onye agha ahụ nyere aka gbuo Ọkpara Chineke Onye Kasị Ihe Nile Elu mụrụ ị ya! Olee nnọọ otú Ọkpara a dịruru oké ọnụ ahịa nye Nna ya?5. Olee otú a pụrụ isi maa atụ nnukwute oge Jehova na Ọkpara ya nọkọworo neluigwe?5Bible kpọrọ Jizọs, onye e buru ụzọ mụọ nime ihe nile e kere eke. Ndị Kọlọsi 1:15 Cheedị echicheỌkpara Jehova dị adị tupu eluigwe na ala nkịtị amalite ịdị. Ya bụrụ otú ahụ, ogologo oge ha aṅaa ka Nna ahụ na Ọkpara ahụ nọkọworo? Ụfọdụ ndị ọkà mmụta sayensị na-ekwu na eluigwe na ala dị ijeri afọ 13. Ị pụrụ ọbụna iji uche gị chee otú afọ ahụ ha nogologo? Iji nyere ndị mmadụ aka ịghọta afọ ole eluigwe na ala dịworo dị ka ndị ọkà mmụta sayensị na-eche, otu ụlọ ebe a na-egosi ụwa mbara ígwé dị iche iche na otú ha si agagharị nwere otu eriri e ji agụ oge, nke dị mita 110 nogologo. Ka ndị bịara ilegharị anya na-aga ije nakụkụ eriri ahụ, ụkwụ ọ bụla ha zọrọ na-anọchite anya ihe dị ka nde afọ 75 eluigwe na ala dịruworo. Nisi njedebe nke eriri ahụ, e ji otu kpọm nke ha ibu ka otu agịrị isi mmadụ nọchite anya oge nile mmadụ dịworo ndụ! Ma, ọ bụrụgodị na afọ ole a ha na-eme atụmatụ na eluigwe na ala dị ziri ezi, ogologo eriri ahụdumagaghị ezu iji gosi afọ ole Ọkpara Jehova dịworo ndụ! Gịnị ka ọ nọ na-arụ oge ahụ nile?6. a Gịnị ka Ọkpara Jehova nọ na-arụ tupu ya aghọọ mmadụ? b Ụdị nkekọ dị aṅaa dị netiti Jehova na Ọkpara ya?6Ọkpara ahụ ji obi ụtọ jee ozi dị ka onye ọkà nke Nna ya. Ilu 8:30 Bible na-ekwu, sị: Ma ọ bụghịkwa site naka Ọkpara ahụ ọ dịghị ọbụna otu ihe e mere ka ọ dịrị. Jọn 1:3 Ya mere, Jehova na Ọkpara ya rụkọrọ ọrụ ọnụ iji kee ihe ndị ọzọ nile. Lee oge na-akpali akpali, nke na-enye obi ụtọ ọ bụụrụ ha! Ọtụtụ ndị ga-ekweta na ịhụya nke na-adị netiti nne ma ọ bụ nna na nwa ya na-esi ike nke ukwuu. Ịhụya bụkwa ihe nkekọ zuru okè nke ịdị notu. Ndị Kọlọsi 3:14 Mgbe ahụ, ònye nime anyị pụrụ ịghọta nụzọ zuru ezu otú nkekọ nke dịworo nime ogologo oge dị otú ahụ siruru ike? Nụzọ doro anya, nkekọịhụya kasị ike e nwetụrụla jikọtara Jehova Chineke na Ọkpara ya.7. Mgbe e mere Jizọs baptizim, olee otú Jehova si gosipụta mmetụta ya banyere Ọkpara ya?7Ka o sina dị, Nna ahụ zitere Ọkpara ya nụwa ka a mụọ ya dị ka nwa ọhụrụ bụ mmadụ. Ya ime otú ahụ pụtara na ruo iri afọ ole na ole, Jehova ga-akwụsị iso Ọkpara ya ọ hụrụ nanya na-enwe mmekọrịta chiri anya neluigwe. O ji oké mmasị na-ekiri site neluigwe ka Jizọs tolitere ma ghọọ nwoke zuru okè. Mgbe Jizọs dị ihe dị ka afọ 30, e mere ya baptizim. Ọ baghịrị anyị uru ịkọwa nkọ otú obi dị Jehova nebe ọ nọ. Nna ya si neluigwe kwuo okwu nonwe ya, sị: Nke a bụ Ọkpara m, onye m hụrụ nanya, onye m nwapụtaworo. Matiu 3:17 Nna Jizọs aghaghị inweworịị obi ụtọ dị ukwuu ịhụ na o ji ikwesị ntụkwasị obi mezuo ihe nile e buru namụma, ihe nile a chọrọ ka o mee!Jọn 5:36;17:4.8, 9. a Gịnị ka Jizọs gabigara na Naịsan 14, 33 O.A., oleekwa otú ọ dị Nna ya nke eluigwe? b Gịnị mere Jehova ji kwe ka Ọkpara ya taa ahụhụ ma nwụọ?8Otú ọ dị, olee otú obi dị Jehova na Naịsan 14, 33 O.A.? Olee otú obi dị ya mgbe a raara Jizọs nye, mgbe ìgwè na-eme ihe ike jidekwara ya nabalị ahụ? Mgbe ndị enyi Jizọs gbahapụrụ ya na mgbe e kpere ya ikpe nụzọ iwu na-akwadoghị? Mgbe a na-akwa ya emo, na-abụ ya asọ mmiri, ma na-esu ya ọkpọ? Mgbe a na-apịa ya ihe, pịarisie ya azụ? Mgbe a kpọrọ ya ntú nụkwụ na naka, kpọgide ya notu ogologo ogwe osisi ma hapụ ya nelu ebe ahụ ebe ndị mmadụ nọ na-akwa ya emo? Olee otú ọ dị Nna ya mgbe Ọkpara ọ hụrụ nanya tikuru ya nihi oké ihe mgbu? Olee otú obi dị Jehova mgbe Jizọs kubiri ume nakwa nke mbụ ya kemgbe a malitere ike ihe, mgbe Ọkpara ya ọ hụrụ nanya na-adịkwaghị?Matiu 26:14-16,46, 47,56,59,67;27:38-44,46;Jọn 19:1.Chineke . . nyere Ọkpara ọ mụrụ ị ya9Anyị agaghị akọli ya. Ebe ọ bụ na Jehova nwere mmetụta, anyị agaghị akọwali mwute o nwere nihi ọnwụ nke Ọkpara ya. Ihe aga-akọwalibụ nzube Jehova mere o ji kwe ka o mee. Gịnị mere Nna ya ji tinye onwe ya nọnọdụ ga-eme ka o nwee mmetụta dị otú ahụ? Jehova na-ekpughere anyị otu ihe magburu onwe ya naJọn 3:16amaokwu Bible nke dị oké mkpa nke na a kpọwo ya Oziọma nụdị dị ntakịrị. Ọ na-ekwu, sị: Chineke hụrụ ụwananya nke ukwuu nke na o nyere Ọkpara ọ mụrụ ị ya, ka e wee ghara ibibi onye ọ bụla nke na-egosipụta okwukwe na ya, kama ka o nwee ndụ ebighị ebi. Ya mere, nzube Jehova ji kwe ka o mee bụ nke a: ịhụya. Onyinye Jehovanzite o zitere Ọkpara ya ịbịa taa ahụhụ ma nwụọ nihi anyịbụ omume ịhụya kasịnụ e metụworo.A Kọwaa Ihe Ịhụya Chineke Bụ10. Mkpa dị aṅaa ka ụmụ mmadụ nwere, gịnịkwa meworo ihe okwu ahụ bụ ịhụya pụtara?10Gịnị ka okwu a bụ ịhụya pụtara? A kọwawo ịhụya dị ka mkpa kasị ukwuu ụmụ mmadụ nwere. Malite mgbe a mụrụ ha ruo mgbe ha nwụrụ, ụmụ mmadụ na-achọsi ịhụya ike, ha na-eme nke ọma mgbe ọ dị, ọbụna na-enwe nkụda mmụọ ma jiri nke nta nke nta nwụọ nihi na ha enwetaghị ya. Nagbanyeghị nke ahụ, nụzọ na-eju anya, o siri ike ịkọwa ihe ọ bụ. Otú ọ dị, ndị mmadụ na-ekwusi okwu ike banyere ịhụya. E nwere ọtụtụ akwụkwọ, abụ, na uri ndị e dere banyere ya. Ihe ndị a na-enweta na ha adịghị eme mgbe nile ka ihe ịhụya pụtara doo anya. Nezie, a na-eji okwu ahụ eme ihe gabiga ókè nke na o yiri nnọọ ka ọ na-esiwanye ike ịghọta ihe ọ pụtara nezie.11, 12. a Ebee ka anyị pụrụ isi mụta ihe dị ukwuu banyere ịhụya, nihi gịnịkwa ka o ji bụrụ nebe ahụ? b Ụdị ịhụya dịgasị aṅaa ka a kpọrọ aha kpọmkwem nasụsụ Grik oge ochie, okwu dịkwa aṅaa maka ịhụya ka e jikarịsị mee ihe nAkwụkwọ Nsọ Grik nke Ndị Kraịst? Leekwa ihe odide ala ala peeji ch Gịnị bụagaʹpe?11Otú ọ dị, Bible na-akụzi ihe banyere ịhụya nụzọ doro anya. Akwụkwọ bụExpository Dictionary of New Testament Wordsnke Vine dere na-ekwu, sị: A pụrụ ịmata ịhụya ị site nihe ndị ọ na-akpali mmadụ ime. Ihe ndekọ Bible banyere ihe dị iche iche Jehova meworo na-akụziri anyị ihe dị ukwuu banyere ịhụya yaobiọma ịhụya o nwere nebe ihe o kere eke nọ. Dị ka ihe atụ, olee ihe ga-eme ka a mata àgwà a nke ọma karịa omume ịhụya kasịnụ a kọwara nelu nke Jehova nonwe ya mere? Nisiakwụkwọ ndị na-esonụ, anyị ga-ahụ ọtụtụ ihe atụ ndị ọzọ nke ebe Jehova gosipụtara ịhụya ya. Ọzọkwa, anyị pụrụ ịghọta ya nke ọma site nokwu ndị e ji mee ihe na mbụ makaịhụya nime Bible. Nasụsụ Grik oge ochie, e nwere okwu anọ a na-eji eme ihe maka ịhụya.Nime ha anọ, nke e jikarịsịrị mee ihe nAkwụkwọ Nsọ Grik nke Ndị Kraịst bụagaʹpe.Otu akwụkwọ na-akọwa okwu ndị dị na Bible kpọrọ ya okwu kasị mkpa a pụrụ ichetụ nechiche maka ịhụya. Nihi gịnị?12Agaʹpena-ezo aka nịhụya nke ụkpụrụ na-achịkwa. Ya mere, ọ bụghị ị imeghachi omume nihe mmadụ kwuru ma ọ bụ mee nihi mmetụta uche. Ọ na-agụnye ọtụtụ ihe karị, ọ na-esite nichemi echiche na ịkpachapụ anya mee ihe. Karịsịa,agaʹpeadịghị achọ ọdịmma onwe ya ị ma ọlị. Dị ka ihe atụ, lee anya ọzọ naJọn 3:16. Olee ụwa Chineke hụrụ nanya nke ukwuu nke na o nyere Ọkpara ọ mụrụ ị ya? Ọ bụ ụwa nke ihe a kpọrọ mmadụ a pụrụ ịgbapụta agbapụta. Nke ahụ na-agụnye ọtụtụ ndị, bụ ndị na-agbaso ụzọ mmehie ná ndụ ha. Jehova ọ hụrụ onye nke ọ bụla nanya dị ka enyi ya, otú o si hụ Ebreham kwesịrị ntụkwasị obi nanya? Jems 2:23 Ee e, ma Jehova ji ịhụya mee ka ịdị mma ya ruo mmadụ nile, ọbụna nagbanyeghị oké ihe o furu ya. Ọ chọrọ ka mmadụ nile chegharịa ma gbanwee ụzọ ha. 2 Pita 3:9 Ọtụtụ ndị na-eme otú ahụ. Ọ na-eji obi ụtọ anabata ndị a dị ka ndị enyi ya.13, 14. Gịnị na-egosi naagaʹpena-agụnyekarị mmetụta na-ekpo ọkụ?13Otú ọ dị, ụfọdụ ndị nwere echiche na-ezighị ezi banyereagaʹpe.Ha na-eche na ọ pụtara ụdị ịhụya nke mmetụta na-adịghị na ya, nke na-esighị nala ala obi. Nke bụ eziokwu bụ naagaʹpena-agụnyekarị mmetụta na-ekpo ọkụ nebe mmadụ nọ. Dị ka ihe atụ, mgbe Jọn dere sị, Nna ahụ hụrụ Ọkpara ya nanya, o ji otu ụdị nke okwu ahụ bụagaʹpemee ihe.Ịhụya ahụ ọ bụ nke mmetụta na-ekpo ọkụ na-adịghị na ya? Rịba ama na Jizọs kwuru, sị, Nna m nwere mmetụta na-ekpo ọkụ nebe Ọkpara ya nọ, jiri otu ụdị nke okwu bụphileʹomee ihe. Jọn 3:35;5:20 Ịhụya Jehova na-agụnyekarị mmetụta dị nro. Otú ọ dị, ọ dịghị mgbe mmetụta uche nkịtị na-agbanwe ịhụya ya. Ụkpụrụ ya ndị amamihe dị na ha, ndị zikwara ezi na-achịkwa ya mgbe nile.14Dị ka anyị hụworo, àgwà nile nke Jehova magburu onwe ha, zuo okè, ma na-adọrọ adọrọ. Ma ịhụya bụ nke kasị adọrọ adọrọ nime ha nile. Ọ dịghị ihe na-adọta anyị nụzọ dị ike nebe Jehova nọ ka ya. Nụzọ na-enye obi ụtọ, ọ bụkwa ịhụya bụ àgwà ya bụ isi. Olee otú anyị si mara?Chineke Bụ Ịhụya15. Olee ihe Bible kwuru banyere àgwà Jehova bụ ịhụya, nụzọ dịkwa aṅaa ka ihe a o kwuru si pụọ iche? Leekwa ihe odide ala ala peeji.15Ọ dị ihe Bible kwuru banyere ịhụya nke ọ na-adịtụghị mgbe o kwuru ya banyere àgwà ndị ọzọ bụ isi nke Jehova. Akwụkwọ Nsọ ekwughị na Chineke bụ ike ma ọ bụ na Chineke bụ ikpe ziri ezi ma ọ bụ ọbụna na Chineke bụ amamihe. Onwereàgwà ndị a, ọ bụ ya bụ isi iyi kasịnụ nke àgwà ndị a, o nweghịkwa onye a pụrụ iji tụnyere ya ma a bịa na ha atọ. Otú ọ dị, e kwuru ihe gbara ọkpụrụkpụ karị banyere àgwà nke anọ: Chineke bụ ịhụya.1 Jọn 4:8 Gịnị ka nke ahụ pụtara?16-18. a Nihi gịnị ka Bible ji kwuo na Chineke bụ ịhụya? b Nime ihe nile e kere eke nọ nụwa, nihi gịnị ka mmadụ ji bụrụ ihe atụ kwesịrị ekwesị nke àgwà Jehova bụ ịhụya?16Chineke bụ ịhụya abụghị ị ikwu na otu ihe na ihe ọzọ ha nhata, dị ka a ga-asị na Chineke na ịhụya ha nhata.Anyị apụghị ịsụgharị okwu ahụ isi nụzọ ziri ezi ma kwuo na ịhụya bụ Chineke. Jehova karịrị nnọọ àgwà a na-apụghị ịhụ anya ma ọ bụ bitụ aka. Ọ bụ onye nwere ọtụtụ ụdị mmetụta na àgwà, tụkwasị nịhụya. Ma, ịhụya gbanyere mkpọrọgwụ nụzọ miri emi nime Jehova. Otu akwụkwọ e ji eme nnyocha kwuru banyere amaokwu a, sị: Ịhụya bụ ọdịdị nke Chineke. Nozuzu, anyị pụrụ isi otú a lee ya anya: ike Jehovana-eme ka o nwee ikeime ihe. Ikpe ziri ezi na amamihe yana-eduziụzọ o si eme ihe. Ma ịhụya Jehovana-akpaliya ime ihe. A na-ahụkwa ịhụya ya mgbe nile nụzọ o si eji àgwà ya ndị nke ọzọ eme ihe.17A na-ekwukarị na Jehova bụ ịhụya nonwe ya. Nihi ya, ọ bụrụ na anyị chọrọ ịmụta banyere ịhụya nke ụkpụrụ na-achịkwa, anyị aghaghị ịmụta onye Jehova bụ. Nezie, anyị pụkwara ịhụ àgwà a mara mma nime ụmụ mmadụ. Ma gịnị mere e ji na-ahụ ya? Noge ọ na-eke ihe, dị ka ihe àmà na-egosi, Jehova sịrị Ọkpara ya: Ka anyị kpụọ mmadụ nonyinyo anyị, dị ka oyiyi anyị si dị. Jenesis 1:26 Nime ihe nile e kere eke nọ nụwa a, ọ bụ ị ụmụ nwoke na ụmụ nwanyị pụrụ ikpebi igosi ịhụya, si otú a na-eṅomi Nna ha nke eluigwe. Cheta na Jehova ji ihe dị iche iche e kere eke mee ihe atụ àgwà ya ndị bụ isi. Ma, Jehova kpebiri iji ihe kasị elu o kere nọ nụwa, nke bụ mmadụ, mee ihe atụ nke àgwà Ya bụ isi, bụ ịhụya.Ezikiel 1:10.18Mgbe anyị na-ahụ nanya nụzọ achọghị ọdịmma onwe onye ị, nụzọ ụkpụrụ na-achịkwa, anyị na-egosipụta àgwà bụ isi nke Jehova. Ọ bụ nnọọ dị ka Jọn onyeozi si dee ya: Ma anyị onwe anyị, anyị na-ahụ nanya, nihi na o bu ụzọ hụ anyị nanya. 1 Jọn 4:19 Ma nụzọ dịgasị aṅaa ka Jehova si buru ụzọ hụ anyị nanya?Jehova Bu Ụzọ Mee Ihe19. Nihi gịnị ka a pụrụ iji kwuo na ịhụya keere òkè dị mkpa nọrụ ike ihe nke Jehova?19Ịhụya abụghị ihe ọhụrụ. E kwuwerị, gịnị kpaliri Jehova ịmalite ike ihe? Ọ bụghị nihi na owu na-ama ya, ya adịkwa ya mkpa inwe onye ibe. Jehova nwezuru ihe nile, ọ dịghị ihe kọrọ ya nke onye ọzọ pụrụ inye ya. Ma ịhụya ya, bụ àgwà nke a na-egosipụta site nime ihe, kpaliri ya, dị ka o kwesịrị, ịchọ isoihe e kere eke nwere ọgụgụ isi, ndị pụrụ iji onyinye dị otú ahụ kpọrọ ihe, kerịta ọṅụ nke ịdị ndụ. Ọ bụ Ọkpara ọ mụrụ ị ya bụ mmalite nke ihe Chineke kere. Mkpughe 3:14 Jehova jizi Onye Ọkà a kee ihe ndị ọzọ, malite ná ndị mmụọ ozi. Job 38:4,7;Ndị Kọlọsi 1:16 Nịbụ ndị e nyere nnwere onwe, ọgụgụ isi, na mmetụta, ndị mmụọ a dị ike nwere ohere nke iji uche nke aka ha kpebie isoro ndị ọzọ nwee mmekọrịta ịhụyaha na ndị ibe ha, nakwa karịsịa, ha na Jehova Chineke. 2 Ndị Kọrint 3:17 Nụzọ dị otú a, ha na-ahụ nanya nihi na e bu ụzọ hụ ha nanya.20, 21. Adam na Iv hụrụ ihe àmà dị aṅaa nke gosiri na Jehova hụrụ ha nanya, nagbanyeghị nke ahụ, olee otú ha si meghachi omume?20Otú ahụ ka ọ dịkwa nebe ihe a kpọrọ mmadụ nọ. Site ná mmalite, e gosiri nnọọ Adam na Iv ịhụya nke ukwuu. Ebe ọ bụla ha lere anya nebe obibi ha bụ Paradaịs nke dị nIden, ha pụrụ ịhụ ihe àmà nke ịhụya Nna ha nwere nebe ha nọ. Rịba ama ihe Bible kwuru: Jehova, bụ Chineke, wee kụọ ubi nke a gbara ogige nIden, nIhu anyanwụ; O wee tinye mmadụ ahụ nebe ahụ, bụ onye Ọ kpụrụrịị. Jenesis 2:8 Ị gatụwo nogige mara nnọọ mma nezie? Olee ihe ị kasị nwee mmasị na ya? Ọ bụ ìhè nke si netiti mkpá akwụkwọ na-enwubata nebe ndị zoro ezo? Ọ bụ ụdị àgwà dịgasị iche iche nke okooko osisi ndị mara mma? Ọ bụ ụda nke mmiri iyi na-asọfenụ, ụmụ nnụnụ na-ebe ube, na ụmụ ahụhụ na-ebe ube? Gịnị banyere ísì ọma nke osisi, mkpụrụ osisi, na ifuru osisi dị iche iche? Nke ọ bụla ọ sọkwara ya bụrụ, ọ dịghị ogige ọ bụla e nwere taa nke a pụrụ iji tụnyere nke ahụ dị nIden. Nihi gịnị?21Ọ bụ Jehova ji aka ya kụọ ubi ahụ! Ọ ghaghị ịmawo mma nke ukwuu. Osisi ọ bụla mara mma ma ọ bụ nke na-amị mkpụrụ dị ụtọ dị nebe ahụ. Mmiri na-ede ubi ahụ nke ọma, ọ sara mbara, jupụtakwa nụdị ụmụ anụmanụ dị iche iche na-adọrọ mmasị. Adam na Iv nwere ihe nile ga-eme ka ndụ ha bụrụ nke na-enye obi ụtọ na nke na-eweta afọ ojuju, gụnyere ọrụ na-eweta afọ ojuju na mkpakọrịta magburu onwe ya. Jehova bu ụzọ hụ ha nanya, ha nwekwara ọtụtụ ihe mere ha ga-eji hụkwa ya nanya. Ma, ha emeghị otú ahụ. Kama iji ịhụya rubere Nna ha nkeeluigwe isi, ha ji ịchọ ọdịmma onwe onye ị nupụrụ ya isi.Jenesis, isi 2.22. Olee otú ụzọ Jehova si meghachi omume ná nnupụisi ahụ weere ọnọdụ nIden si egosipụta na ịhụya ya na-eguzosi ike nihe?22Lee ka nke ahụ na-aghaghị isiworị wute Jehova! Ma nnupụisi a ò mere ka obi jọọ ya njọ? Ee e! Ruo mgbe ebighị ebi ka obiọma sitere nịhụya ma ọ bụ, ịhụya na-eguzosi ike nihe, ihe odide ala ala peeji nkeNW ya dị. Abụ Ọma 136:1 Nihi ya, o zubere ozugbo ime ndokwa ịhụya iji gbapụta nwa ọ bụla obi ya ziri ezi nke ga-esite nAdam na Iv. Dị ka anyị hụworo, ndokwa ndị ahụ gụnyere àjà mgbapụta nke Ọkpara ya ọ hụrụ nanya chụrụ, bụ nke furu Nna ahụ ihe dị nnọọ ukwuu.1 Jọn 4:10.23. Gịnị bụ otu nime ihe ndị mere Jehova ji bụrụ Chineke onye obi ụtọ, ajụjụ dịkwa aṅaa dị oké mkpa ka a ga-eleba anya na ya nisiakwụkwọ na-esonụ?23Ee, site ná mmalite, Jehova ebutewo ụzọ nigosi ihe a kpọrọ mmadụ ịhụya. Nọtụtụ ụzọ, o bu ụzọ hụ anyị nanya. Ịhụya na-eme ka e nwee nkwekọrịta na ọṅụ, ya mere, ọ bụghị ihe ijuanya na a kọwara Jehova dị ka Chineke onye obi ụtọ. 1 Timoti 1:11 Otú ọ dị, otu ajụjụ dị mkpa na-ebilite. Jehova ọ hụrụ anyị nanya nezie notu notu? Isiakwụkwọ na-esonụ ga-eleba anya nokwu ahụ.24 Ọ Dịghị Ihe Pụrụ Ikewapụ Anyị nỊhụya Chineke1. Olee echiche na-ezighị ezi ọtụtụ ndị, gụnyere ụfọdụ ezi Ndị Kraịst, na-enwe?JEHOVA CHINEKE ọ hụrụ gị onwe gị nanya? Ụfọdụ ndị kwetara na Chineke hụrụ ụmụ mmadụ nozuzu ha nanya, dị kaJọn 3:16na-ekwu. Ma ha na-eche dị ka a pụrụ isi kwuo ya, sị: Chineke apụghị ịhụmụonwe m nanya. Ọbụna ezi Ndị Kraịst pụrụ mgbe ụfọdụ inwe obi abụọ banyere nke a. Nịbụ onye nwere nkụda mmụọ, otu nwoke kwuru, sị: Ọ na-esiri m oké ike ikweta na Chineke na-eche banyere m ma ọlị. Ị na-enwe ụdị obi abụọ ahụ mgbe ụfọdụ?2, 3. Ònye chọrọ ime ka anyị kweta na anyị abaghị nihe ma ọ bụ na anyị bụ ndị Jehova na-apụghị ịhụ nanya, oleekwa otú anyị pụrụ isi lụsoo echiche ahụ ọgụ?2Ọ na-agụsi Setan agụụ ike ime ka anyị kweta na Jehova Chineke ahụghị anyị nanya, na o jighịkwa anyị kpọrọ ihe. Neziokwu, Setan na-arafukarị ndị mmadụ site nime ka onwe ha na-ebu ha isi, nakwa ka ha na-adị mpako. 2 Ndị Kọrint 11:3 Ma ọ na-enwekwa mmasị nibibi ùgwù onwe onye nke ndị dịịrị ya mfe inweta nwere. Jọn 7:47-49;8:13,44 Ọ na-eme otú ahụ karịsịa nụbọchị ikpeazụ ndị a pụrụ iche. Ọtụtụ ndị taa na-etolite nezinụlọ ebe a na-adịghị egosi mmetụta obi mmadụ. Ndị ọzọ na-ezute mgbe nile ndị na-eme ihe ike ike, ndị na-achọ ị ọdịmma onwe ha, na ndị isi ike. 2 Timoti 3:1-5 Ọtụtụ afọ ha nọworo na-edi mmeso ọjọọ, ịkpa ókè agbụrụ, ma ọ bụ ịkpọasị pụrụ imeworị ka ndị dị otú ahụ kwenyesie ike na ha abaghị uru ma ọ bụ na ha bụ ndị a na-apụghị ịhụ nanya.3Ọ bụrụ na ị chọpụta na ị na-enwe mmetụta dị otú ahụ na-ezighị ezi nime onwe gị, adala mbà. Ọtụtụ nime anyị na-ama onwe anyị ikpe nụzọ ezi uche na-adịghị na ya site noge ruo noge. Ma cheta na e dere Okwu Chineke iji mee ka ihe guzozienakwa maka ikpu ihe ndị gbanyesiri mkpọrọgwụ ike ihu. 2 Timoti 3:16;2 Ndị Kọrint 10:4 Bible na-ekwu, sị: Anyị ga-emekwa ka obi sie anyị ike nihu ya banyere ihe ọ bụla obi anyị nwere ike ịma anyị ikpe na ya, nihi na Chineke karịrị obi anyị, marakwa ihe nile. 1 Jọn 3:19, 20 Ka anyị tụlee ụzọ anọ Akwụkwọ Nsọ si na-enyere anyị aka ime ka obi sie anyị ike na Jehova hụrụ anyị nanya.Jehova Ji Gị Kpọrọ Ihe4, 5. Olee otú ilu Jizọs banyere nza si egosi na Jehova ji anyị kpọrọ ihe?4Nke mbụ, Bible na-akụzi kpọmkwem na Chineke na-ahụ ihe bara uru nime onye ọ bụla ná ndị na-ejere ya ozi. Dị ka ihe atụ, Jizọs kwuru, sị: Ọ bụ na a dịghị ere nza abụọ otu mkpụrụ ego nke ga-azụta ị ihe dị nta? Ma o nweghị otu nime ha ga-ada nala Nna unu aghara ịma. Ma a gụwo ntutu nile nke isi unu ọnụ. Ya mere unu atụla egwu: Unu dị oké ọnụ ahịa karịa ọtụtụ nza. Matiu 10:29-31 Tụlee ihe okwu ndị ahụ pụtara nye ndị na-ege Jizọs ntị na narị afọ mbụ.Unu dị oké ọnụ ahịa karịa ọtụtụ nza5Anyị pụrụ ịdị na-eche ihe mere mmadụ ga-eji gaa zụọ otu nza. Noge Jizọs, nza bụ nnụnụ a na-eri eri nke kasị ọnụ ala a na-ere ere. Rịba ama na mmadụ na-eji otu mkpụrụ ego nke dị nta azụta nza abụọ. Ma Jizọs mesịrị kwuo na ọ bụrụ na mmadụ dị njikere imefu mkpụrụ ego abụọ, ọ ga-azụta nzaise,ọ bụghị anọ. A na-eji otu nnụnụ meere ya mmezi dị ka a ga-asị na ọ baghị uru ọ bụla ma ọlị. Ikekwe, ihe ndị a e kere eke abaghị uru nanya mmadụ, ma olee otú Onye Okike si ele ha anya? Jizọs sịrị: A dịghị echefu otu nime ha ọbụna nke ahụ e ji mee mmezi nihu Chineke. Luk 12:6, 7 Ugbu a, anyị pụrụ ịmalite ịghọta isi ihe Jizọs na-ekwu. Ọ bụrụ na Jehova ji otu nza kpọrọ ihe otú ahụ, lee otú mmadụ si baa nnọọ uru karị! Dị ka Jizọs kọwara, Jehova maara ihe nile banyere anyị. Leenụ, a gụrụ ọbụna ntutu isi anyị ọnụ!6. Nihi gịnị ka anyị ji jide naka na ezi uche dị nihe Jizọs kwuru mgbe o kwuru banyere ntutu isi anyị ịbụ ndị a gụrụ ọnụ?6Na a gụrụ ntutu isi anyị ọnụ? Ụfọdụ pụrụ iwere ya na Jizọsna-ekwu ihe ezi uche na-adịghị na ya nebe a. Otú ọ dị, chegodị echiche banyere olileanya mbilite nọnwụ ahụ. Lee nnọọ otú Jehova na-aghaghị isi mara anyị nke ọma iji nwee ike ikeghachi anyị! O ji anyị kpọrọ ihe nke ukwuu nke na ọ na-echeta ihe nile, gụnyere ụkpụrụ nke mkpụrụ ndụ ihe nketa anyị na ihe nile anyị na-echeta na ahụmahụ nile anyị nwere nime afọ nile anyị dịworo ndụ.Ịgụ ntutu isi anyị ọnụnke ihe dị ka 100,000 na-etopụta nisi otu onyega-abụ ihe ga-adị mfe omume ma e jiri ya tụnyere nke ahụ.Gịnị Ka Jehova Na-ahụ nIme Anyị nke O Ji Kpọrọ Ihe?7, 8. a Olee ụfọdụ àgwà Jehova na-enwe obi ụtọ ịhụ ka ọ na-enyocha obi ụmụ mmadụ? b Olee ụfọdụ nime ọrụ ndị anyị na-arụ ndị Jehova ji kpọrọ ihe?7Nke abụọ, Bible na-akụziri anyị ihe Jehova ji kpọrọ ihe nime ndị na-ejere ya ozi. Nikwu ya nụzọ dị mfe, ezi àgwà anyị nakwa mgbalị ndị anyị na-etinye na-enye ya obi ụtọ. Eze Devid gwara nwa ya nwoke bụ Solomọn, sị: Mkpụrụ obi nile ka Jehova na-enyocha, Ọ na-aghọtakwa nchepụta nile ọ bụla nke echiche. 1 Ihe E Mere 28:9 Ka Chineke na-enyocha ọtụtụ ijeri obi ụmụ mmadụ nime ụwa a nke jupụtara nime ihe ike na ịkpọasị, lee ka ọ ga-esi nwee obi ụtọ mgbe ọ hụtara obi nke hụrụ udo, eziokwu, na ezi omume nanya! Gịnị na-eme mgbe Chineke chọtara obi nke hụrụ ya nanya nke ukwuu, nke na-achọ ịmụta banyere ya na ime ka ndị ọzọ nweta ihe ọmụma dị otú ahụ? Jehova na-agwa anyị na ya na-arịba ndị na-agwa ndị ọzọ banyere ya ama. O nwere ọbụna akwụkwọ ncheta maka ndị nile ndị na-atụ egwu Jehova, ndị na-echekwa echiche aha Ya. Malakaị 3:16 Àgwà ndị dị otú ahụ dị oké ọnụ ahịa nye ya.8Gịnị bụ ọrụ ọma ụfọdụ ndị Jehova ji kpọrọ ihe? Nezie, ọ bụ mgbalị anyị na-eme iṅomi Ọkpara ya, bụ Jizọs Kraịst. 1 Pita 2:21 Otu ọrụ dị oké mkpa nke Chineke ji kpọrọ ihe bụ ịgbasa ozi ọma nke Alaeze ya. NáNdị Rom 10:15, anyị na-agụ, sị: Lee otú ha si maa mma ile anya bụ ụkwụ nke ndị na-akpọsa ozi ọma nke ihe ndị dị mma! Anyị nwere ike anyị agaghị na-eche na ụkwụ nkịtị anyị mara mma ile anya. Ma nebe a, ha na-anọchite anya mgbalị ndị na-ejere Jehova ozi na-eme nikwusa ozi ọma ahụ. Mgbalị nile dị otú ahụ mara mma ma dị oké ọnụ ahịa nanya ya.Matiu 24:14;28:19, 20.9, 10. a Nihi gịnị ka anyị pụrụ iji jide naka na Jehova na-eji ntachi obi anyị akpọrọ ihe nagbanyeghị ihe isi ike dị iche iche? b Olee echiche na-ezighị ezi nke Jehova na-adịghị enwe banyere ndị na-ejere ya ozi kwesịrị ntụkwasị obi?9Jehova na-ejikwa ntachi obi anyị akpọrọ ihe. Matiu 24:13 Cheta na Setan chọrọ ka ị gbakụta Jehova azụ. Ụbọchị ọ bụla i guzosiri ike nihe nye Jehova bụ ụbọchị ọzọ i nyeworo aka mee ka e nwee ihe a ga-eji zaghachi ịta ụta Setan. Ilu 27:11 Mgbe ụfọdụ ịtachi obi anaghị adị mfe. Nsogbu ahụ ike, ihe isi ike ego,nsogbu mmetụta uche, na ihe mgbochi ndị ọzọ pụrụ ime ka ụbọchị nke ọ bụla bụrụ ule. Atụmanya na-emezughị emezu pụkwara ịkpata nkụda mmụọ. Ilu 13:12 Ntachi obi nagbanyeghị ihe ịma aka ndị dị otú ahụ dị oké ọnụ ahịa nanya Jehova ọbụna karị. Ọ bụ ya mere Eze Devid ji rịọ Jehova ka ọ gbanye anya mmiri ya nime karama akpụkpọ, jiri obi ike kwukwasị: Hà adịghị nakwụkwọ Gị? Abụ Ọma 56:8 Ee, Jehova na-eji anya mmiri nile na ahụhụ anyị na-ata ka anyị na-anọgidesi ike nihe nye ya akpọrọ ihe, ọ na-echetakwa ha. Ha dịkwa oké ọnụ ahịa nanya ya.Jehova ji ntachi obi anyị na-enwe nagbanyeghị ule kpọrọ ihe10Ugbu a, obi nke na-ama onye nwe ya ikpe pụrụ ịjụ ihe àmà dị otú ahụ nke na-egosi na Chineke ji anyị kpọrọ ihe. Ọ pụrụ ịnọgide na-atakwụnyere mmadụ, sị: Ma e nwere ọtụtụ ndị ọzọ bụ ezi ihe nlereanya karịa m. Lee ka ọ na-aghaghị isi wute Jehova ma o jiri m tụnyere ha! Jehova adịghị eji mmadụ atụnyere ibe ya; ọ bụghịkwa onye na-adịghị agbanwe echiche ya ma ọ bụ onye nwere obi ọjọọ. Ndị Galeshia 6:4 Ọ na-eji oké nghọta na-enyocha obi anyị, ọ na-ejikwa ihe ndị dị mma akpọrọ iheọbụna mgbe e nwere ha nọtụtụ dị nta.Jehova Na-ayọchapụta Ihe Ọma nEbe Ihe Ọjọọ Dị11. Gịnị ka anyị pụrụ ịmụta banyere Jehova nụzọ o si mee ihe nihe banyere Abaịja?11Nke atọ, ka Jehova na-enyocha anyị, ọ na-eji nlezianya na-eme myọcha, na-achọ ihe ọma. Dị ka ihe atụ, mgbe Jehova kpebiri na a ga-egbu usoro ndị eze dum nke Eze Jeroboam bụ ndị si nezi ofufe dapụ, O nyere iwu ka e lie otu nime ụmụ eze, bụ Abaịja, otú kwesịrị ekwesị. Nihi gịnị? Nihi na a hụrụ nime ya ezi ihe nebe Jehova, bụ Chineke Izrel, nọ. 1 Ndị Eze 14:1,10-13 Ya bụ, Jehova yọchara obi nwa okorobịa ahụ ma chọta ezi ihe nebe ahụ. Nagbanyeghị otú ezi ihe ahụ dịruru ntakịrị, Jehova weere ya na ọ bụ ihe kwesịrị ka e detuo ya nOkwu ya. Ọbụna na ọ kwụghachiri ya ụgwọ, meere otu onye ahụ si nezinụlọ ahụ nke si nezi ofufe dapụ ebere ruo nọtụtụ kwesịrị ekwesị.12, 13. a Olee otú ihe banyere Eze Jehoshafat si egosi na Jehova na-achọ ezi ihe nime anyị ọbụna mgbe anyị mere mmehie? b Mgbe a bịara nihe banyere ọrụ na àgwà anyị ndị dị mma, olee otú Jehova si eme omume dị ka Nna hụrụ ụmụ ya nanya?12A pụrụ ịhụ ihe atụ kwesịrị ịrịba ama ọbụna karị nihe banyere ezigbo Eze Jehoshafat. Mgbe eze ahụ mere omume nzuzu, onye amụma Jehova gwara ya, sị: Nihi ihe a iwe dịkwasịrị gị site nihu Jehova. Lee okwu na-akpali iche echiche nke ahụ bụ! Ma ozi Jehova akwụsịghị nebe ahụ. Ọ gara nihu, na-asị: Otú ọ dị, a chọtawo ezi ihe naka gị. 2 Ihe E Mere 19:1-3 Ya mere, iwe ezi omume Jehova emeghị ka ọ ghara ịhụta ezi ihe nke dị nime Jehoshafat. Lee ka o si dị iche nebe ụmụ mmadụ na-ezughị okè nọ! Mgbe ndị ọzọ kpasuru anyị iwe, anyị pụrụ ileghara akụkụ ndị ha na-eme nke ọma na ha anya. Mgbe anyị mehiekwara, mmechuihu, ihere, na obi amamikpe nke anyị na-enwe pụrụ ime ka anyị ghara ịhụ ezi ihe nime onwe anyị. Otú ọ dị, cheta na ọ bụrụ na anyị echegharịa ná mmehie anyị ma gbalịsie ike ịghara ime ha ọzọ, Jehova na-agbaghara anyị.13Ka Jehova na-enyocha gị, ọ na-atụfusị mmehie ndị ahụ, dị nnọọ ka onye na-achọ ọlaedo nke ji ihe na-asachapụta ọlaedo si atụfusị ajịrịja nkume ndị na-abaghị uru. Gịnịbanyere àgwà na ọrụ gị ndị dị mma? Ee, ndị a bụ mkpụrụ ọlaedo ọ na-edebe! Ị hụtụwo otú ndị nne na nna hụrụ ụmụ ha nanya si eji ihe osise ma ọ bụ ihe omume ụmụ ha mere nụlọ akwụkwọ akpọrọ ihe, mgbe ụfọdụ ruo ọtụtụ iri afọ mgbe ụmụaka ahụ chefuchaworo ha? Jehova bụ Nna kasị hụ ụmụ ya nanya. Ọ bụrụhaala na anyị anọgide na-ekwesị ntụkwasị obi nye ya, ọdịghị mgbeọ ga-echefu ọrụ ọma anyị na àgwà anyị ndị dị mma. Neziokwu, ọ ga-ele ya anya dị ka ajọ omume ichefu ha, ọ bụghịkwanụ onye ajọ omume ma ọlị. Ndị Hibru 6:10 Ọ na-ayọchakwa anyị nụzọ ọzọ.14, 15. a Gịnị mere na ezughị okè anyị adịghị eme ma ọlị ka Jehova ghara ịhụ ezi ihe dị nime anyị? Nye ihe atụ. b Gịnị ka Jehova ga-eji ezi ihe ndị ọ hụtara nime anyị mee, oleekwa otú o si ele ndị ya kwesịrị ntụkwasị obi anya?14Jehova na-ele anya gabiga ezughị okè anyị ma na-ahụ ihe anyị ga-emeli. Iji maa atụ: Ndị hụrụ ọrụ nkà nanya na-etinye mgbalị pụrụ iche iji dozie ihe osise ma ọ bụ ọrụ nkà ndị ọzọ e mebiri nụzọ dị ukwuu. Dị ka ihe atụ, mgbe otu onye nke ji égbè mebiri otu ihe osise ọnụ ahịa ya ruru nde 30 nke Leonardo da Vinci sere, nke dị nỤlọ Ngosi Ihe Nkà dị na London, England, ọ dịghị onye tụrụ aro na ebe ọ bụ na e mebiela ihe osise ahụ, ka a tụfuo ya. A malitere ọrụ idozigharị ọrụ nkà a bụ ịgba nke nọruworo ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ 500 ozugbo. Nihi gịnị? Nihi na ọ dị oké ọnụ ahịa nanya ndị hụrụ ọrụ nkà nanya. Ọ bụ na ị baghị uru karịa ihe e ji chọọkụ na unyi see? Nezie, ị bara uru karịa ya nanya Chinekenagbanyeghị otú i nweruru ntụpọ nihi mmehie e ketara eketa. Abụ Ọma 72:12-14 Jehova Chineke, bụ Onye Okike dị nkà, onye kere ezinụlọ mmadụ, ga-eme ihe dị mkpa iji mee ka ndị nile nabatara nlekọta ịhụya ya zughachi okè.Ọrụ 3:21;Ndị Rom 8:20-22.15Ee, Jehova na-ahụ ihe ọma ndị dị nime anyị bụ ndị anyị nwere ike anyị agaghị ahụ nime onwe anyị. Ka anyị na-ejekwara ya ozi, ọ ga-eme ka ihe ọma ahụ na-eto ruo mgbe anyị ga-emesịa zuo okè. Nagbanyeghị otú ụwa Setan siworo mesoo anyị, Jehova ji ndị na-ejere ya ozi nikwesị ntụkwasị obi kpọrọ ihe dị ka ihe a na-achọsi ike.Hagaị 2:7.Jehova Na-egosipụta Ịhụya Ya nỤzọ Pụtara Ìhè16. Gịnị bụ ihe àmà kasịnụ nke ịhụya Jehova nebe anyị nọ, oleekwa otú anyị si mara na onyinye a bụ maka anyị onwe anyị?16Nke anọ, Jehova na-eme ihe dị ukwuu iji gosipụta na ya hụrụ anyị nanya. Nezie, àjà mgbapụta Kraịst bụ azịza kasị dị irè nye ụgha Setan nke bụ na anyị bụ ndị na-abaghị uru ma ọ bụ ndị a na-apụghị ịhụ nanya. Ka anyị ghara ichefu mgbe ọ bụla na ọnwụ ahụhụ Jizọs nwụrụ nelu osisi ịta ahụhụ nakwa ọbụna ihe mgbu ka ukwuu nke Jehova diri ka ọ nọ na-ele Ọkpara ya ọ hụrụ nanya ya anwụọ bụ ihe àmà nke ịhụya ha nwere nebe anyị nọ. Nụzọ dị mwute, ọ na-esiri ọtụtụ ndị ike ikweta na onyinye a bụ maka ha. Ha na-eche na ha erughị eru. Otú ọ dị, cheta na Pọl onyeozi bụbu onye na-akpagbu ndị na-eso ụzọ Kraịst. Ma, o dere, sị: Ọkpara Chineke . . . hụrụmnanya ma nyefee onwe ya makam.Ndị Galeshia 1:13;2:20.17. Site na gịnị ka Jehova na-adọta anyị nebe ya na Ọkpara ya nọ?17Jehova na-egosipụta ịhụya o nwere nebe anyị nọ site ninyere anyị aka notu notu irite uru nàjà Kraịst. Jizọs sịrị: Mmadụ ọ bụla apụghị ịbịakwute m ọ gwụla ma Nna m, bụ onye zitere m, ọ dọtara ya. Jọn 6:44 Ee, Jehova nonwe ya na-adọta anyị notu notu nebe Ọkpara ya nọ nakwa nebe olileanya nke ndụ ebighị ebi dị. Nụzọ dị aṅaa? Site nọrụ nkwusa ahụ, bụ nke na-erute anyị notu notu, sitekwa na mmụọ nsọ ya, nke Jehova na-eji enyere anyị aka ịghọta eziokwu ime mmụọ nakwa itinye ha nọrụ nagbanyeghị adịghị ike anyị na ezughị okè anyị. Nihi ya, Jehova pụrụ ikwu banyere anyị dị ka o kwuru banyere Izrel, sị: Ọ bụ ịhụya nke dị mgbe ebighị ebi ka m jiworo hụ gị nanya: nihi nke a ka m meworo ka ebere m dịgidere gị.Jeremaịa 31:3.18, 19. a Olee ụzọ kasịnụ Jehova si egosipụta ịhụya o nwere nebe anyị nọ, gịnịkwa na-egosi na ọ bụ ya onwe ya na-aza ya? b Olee otú Okwu Chineke si emesi anyị obi ike na Jehova bụ onye na-eji ọmịiko ege ntị?18Ma eleghị anya ọ bụ site nihe ùgwù nke ikpe ekpere ka anyị na-ahụ ịhụya Jehova karịsịa. Bible na-akpọ onye ọ bụla nime anyị òkù ikpegara Chineke ekpere nakwụsịghịakwụsị. 1 Ndị Tesalonaịka 5:17 Ọ na-ege ntị. Ọbụna na a na-akpọ ya Onye na-anụ ekpere. Abụ Ọma 65:2 O nyefeghị onye ọzọ ọrụ a, ọbụnadị Ọkpara ya. Cheedị echiche: Onye Okike nke eluigwe na ala na-agba anyị ume iji nkwuwa okwu na-abịakwute ya nekpere. Ụdị onye dịkwa aṅaa nke na-ege ntị ka ọ bụ? Ọ bụ onye ihe na-adịghị emetụ nahụ, nke na-enweghị mmasị nebe ndị ọzọ nọ? Ọ dịghị ma ọlị.19Jehova nwere ọmịiko. Gịnị bụ mmetụta ọmịiko? Otu Onye Kraịst kwesịrị ntụkwasị obi nke meworo agadi kwuru, sị: Mmetụta ọmịiko bụ ihe mgbugịnke dị nobim.Ihe mgbu anyị ọ na-emetụ Jehova nobi nezie? Anyị na-agụ banyere ahụhụ nke ndị ya bụ Izrel, sị: Ná mkpagbu nile ha Ya ka a na-akpagbu. Aịsaịa 63:9 Ọ bụghị ị na Jehova na-ahụ nsogbu ha; o nwere ọmịiko nebe ndị ya nọ. E gosipụtara oké mmetụta ọ na-enwe site nihe Jehova nonwe ya gwara ndị na-ejere ya ozi, sị: Onye na-emetụ unu aka na-emetụ nwa anya mNW.Zekaraịa 2:8 Lee ka nke ahụ ga-esi na-afụ ụfụ! Ee, Jehova na-eche banyere anyị. Mgbe ihe na-ewute anyị, ọ na-ewutekwa ya.20. Olee echiche na-ezighị ezi anyị na-aghaghị izere ma ọ bụrụ na anyị ga-erube isi na ndụmọdụ dị náNdị Rom 12:3?20Ọ dịghị Onye Kraịst isi zuru okè nke ga-ewere ihe àmà nke ịhụya Chineke na ojiji o ji ndị ohu ya kpọrọ ihe mere ihe ọ ga-eji na-anya isi ma ọ bụ na-etu ọnụ. Pọl onyeozi dere, sị: Site nobiọma na-erughịrị mmadụ nke e nyere m, ana m agwa onye ọ bụla netiti unu nebe ahụ ka ọ ghara iche banyere onwe ya karịa ka ọ dị mkpa iche; kama ka ọ na-eche echiche iji wee nwee uche zuru okè, onye ọ bụla dị ka Chineke kenyeworo ya ọtụtụ nke okwukwe. Ndị Rom 12:3 Nsụgharị ọzọ na-ekwu nebe a, sị: M ga-asị onye ọ bụla nime unu ka ọ ghara ibuli onwe ya elu karịa otú ọ hà nezie, kama ka ọ mara otú ọ hà nezie. A Translation in the Language of the People,nke Charles B. Williams,sụgharịrị Ya mere, ka anyị na-aṅụrị ọṅụ nịhụya nke Nna anyị nke eluigwe, ka anyị nwee uche zuru okè ma na-echeta na anyị erughị eru, anyị ekwesịghịkwa ekwesị inweta ịhụya Chineke.Luk 17:10.21. Olee ụgha ndị sitere naka Setan ndị anyị na-aghaghị ịnọgide na-ajụ, eziokwu dịkwa aṅaa nke dị nime Bible ka anyị pụrụ ịnọgide jiri na-emesi onwe anyị obi ike?21Ka onye ọ bụla nime anyị mee ihe nile o nwere ike ime iji jụ ụgha nile nke Setan, gụnyere ụgha ahụ bụ na anyị abaghị uru ma ọ bụ na anyị bụ ndị a na-apụghị ịhụ nanya. Ọ bụrụ na ahụmahụ ndị i nwere ná ndụ emewo ka ị na-ele onwe gị anya dị ka nnukwute ihe mgbochi nke na ọbụna ịhụya dị ukwuu nke Chineke apụghị imeri ya, ma ọ bụ na ezi ọrụ gị pere mpe nke na ọbụna anya ya nke na-ahụ ihe nile apụghị ịhụ ha, ma ọ bụ na mmehie gị buru oké ibu nke na ọbụna ọnwụ Ọkpara ya ọ hụrụ nanya nwụrụ apụghị ikpuchi ha, ọ bụ ụgha. Jiri obi gị dum jụ ụgha ndị dị otú ahụ! Ka anyị nọgide na-emesi onwe anyị obi ike site neziokwu ahụ e kwupụtara nihe Pọl ji ike mmụọ nsọ kwuo, sị: Ekwetara m na ọnwụ ma ọ bụ ndụ ma ọ bụ ndị mmụọ ozi ma ọ bụ ọchịchị ma ọ bụ ihe ndị dị ugbu a ma ọ bụ ihe ndị gaje ịbịa ma ọ bụ ike ma ọ bụ ịdị elu ma ọ bụ ịdị omimi ma ọ bụ ihe ọ bụla ọzọ e kere eke agaghị enwe ike ikewapụ anyị nịhụya Chineke nke dị nime Kraịst Jizọs Onyenwe anyị.Ndị Rom 8:38, 39.25 Obi Ọmịiko nke Chineke Anyị1, 2. a Olee otú nne na-esi emeghachi omume, dị ka e si kee ya, nákwá obere nwa ya na-ebe? b Olee mmetụta nke karịrị ọbụna ọmịiko nne?NETITI abalị, nwa ọhụrụ ebee ákwá. Nne ya eteta ozugbo. Ọ nakwaghị ehi ụra nke ọma otú ọ na-ehibukemgbe ọ mụsịrị nwa. Ọ mụtawo ịmata ụdị ákwá dị iche iche nwa ya na-ebe. Nihi ya, ọtụtụ mgbe ọ pụrụ ịmata ma nwa ọhụrụ ya ọ chọrọ ịṅụ ara, ọ chọrọ ka e kuru ya, ma ọ bụ ka e lekọta ya nụzọ ndị ọzọ. Ma nagbanyeghị ihe ọ bụ ya mere nwa ahụ ji na-ebe ákwá, nne ya na-eme ihe. Obi agaghị ekwe ya leghara mkpa nwa ahụ anya.2Ọmịiko nne na-enwe nebe nwa ọ mụrụ nọ bụ otu nime mmetụta kasị nro ụmụ mmadụ maara. Otú ọ dị, e nwere mmetụta nke karịrị ya nke ukwuuobi ọmịiko nke Chineke anyị, bụ Jehova. Ịtụle àgwà a na-adọrọ adọrọ pụrụ inyere anyị aka ịbịarukwu Jehova nso. Mgbe ahụ, ka anyị tụlee ihe bụ ọmịiko na otú Chineke anyị si egosipụta ya.Gịnị Bụ Ọmịiko?3. Gịnị ka ngwaa Hibru a sụgharịrị ịbụ mee ebere ma ọ bụ nwee obi ebere pụtara?3Nime Bible, e nwere njikọ chiri anya nagbata ọmịiko na ebere. Ọtụtụ okwu Hibru na okwu Grik na-enye echiche nke obi ọmịiko. Dị ka ihe atụ, tụlee ngwaa Hibru bụrachamʹ,bụ nke a na-asụgharịkarị ịbụ mee ebere ma ọ bụ nwee obi ebere. Otu akwụkwọ e ji eme nnyocha na-akọwa na ngwaa bụrachamʹna-egosi mmetụta ọmịiko miri emi, nke dịkwa nro, dị ka ụdị a na-akpali anyị inwe mgbe anyị hụrụ adịghị ike ma ọ bụ nhụsianya nkendị anyị hụrụ nanya ma ọ bụ ndị chọrọ enyemaka anyị. Okwu Hibru a, nke Jehova ji mee ihe nizo aka nebe ya onwe ya nọ, na okwu e ji eme ihe maka akpa nwa nwere njikọ, a pụkwara ịkọwa ya dị ka ụdị ọmịiko nne na-enwe.Ọpụpụ 33:19;Jeremaịa 33:26.Nwanyị ọ pụrụ ichefu nwa nke ya?4, 5. Olee otú Bible si jiri mmetụta nke nne na-enwe nebe nwa ọhụrụ ya nọ kụziere anyị banyere ọmịiko Jehova?4Bible ji mmetụta nne na-enwe nebe obere nwa ya nọ mee ihe iji kụziere anyị ihe ọmịiko Jehova pụtara.NAịsaịa 49:15, anyị na-agụ, sị: Nwanyị ọ pụrụ ichefu nwa ya ka na-aṅụ ara, nke na ọ gaghị enwe ọmịiko rachamʹ nahụ nwa ọ mụrụ? Ee, ha pụrụ ichefu, ma agaghị m echefu gị. The Amplified Bible Nkọwa ahụ na-emetụ nahụ na-eme ka ịdị omimi nke ọmịiko Jehova nwere nebe ndị ya nọ pụta ìhè. Nụzọ dị aṅaa?5O siri ike iche nechiche na nne ga-echefu inye nwa ya ka na-aṅụ ara ara na ilekọta ya. E kwuwerị, nwa ọhụrụ apụghị inyere onwe ya aka; ma nehihie ma nabalị mmetụta ịhụya na nlekọta nke nne ya na-adị nwa ọhụrụ mkpa. Otú ọ dị, nụzọ dị mwute, a na-anụ banyere ndị nne ileghara ụmụ ha anya, karịsịa noge ndị a pụrụ iche nke e ji enweghị obi mmadụ mara. 2 Timoti 3:1,3 Ma, ka Jehova na-ekwu, agaghị m echefu gị. Obi ọmịiko Jehova nwere nebe ndị na-ejere ya ozi nọ adịghị ada ada. O siri ike nke ukwuu karịa mmetụta kasị dị nro e bu pụta ụwa nke anyị pụrụ ichetụ nechicheọmịiko nke nne na-enwe nebe nwa ọhụrụ ya nọ. Ka a sịkwa ihe mere otu onye na-enye nkọwa ji kwuo banyereAịsaịa 49:15, sị: Nke a bụ otu nime okwu ndị kasị egosipụta ịhụya Chineke nAgba Ochie, ma ọ bụrụ na ọ bụghị ya kachasị egosi ya.6. Olee otú ọtụtụ ụmụ mmadụ na-ezughị okè siworo lee ọmịiko anya, ma gịnị ka Jehova na-emesi anyị obi ike banyere ya?6Obi ọmịiko ọ bụ ihe na-egosi adịghị ike? Ọtụtụ ụmụ mmadụ na-ezughị okè echewo otú ahụ. Dị ka ihe atụ, onye Rom bụ ọkà ihe ọmụma bụ Seneca, onye ya na Jizọs dịkọrọ ndụ, onye a makwa ama nke gụrụ ezigbo akwụkwọ na Rom, kụziri na obi ebere bụ adịghị ike nke uche. Seneca na-akwado nkà ihe ọmụma ndị Stọik, bụ nkà ihe ọmụma nke na-emesi ike ịnọ jụụ negosipụtaghị mmetụta ọ bụla. Onye maara ihe nwere ike inyere ndị nọ ná nsogbu aka, ka Seneca kwuru, ma ọ gaghị enwe obi ebere, maka na mmetụta dị otú ahụ ga-eme ka ọ ghara inwe obi dị jụụ. Echiche dị otú ahụ nke ịchọ ị ọdịmma onwe onye ná ndụ adịghị ekwe ka e nwee ọmịiko si nala ala obi. Ma Jehova adịghị otú ahụ ma ọlị! NOkwu ya, Jehova na-emesi anyị obi ike na ya nwere mmetụta dị nnọọ nro, na-emekwa ebere nụzọ nkịtị, na-enwe ọmịiko. Jems 5:11 Dị ka anyị ga-ahụ, ọmịiko abụghị adịghị ike kama ọ bụ àgwà siri ike, nke dị oké mkpa. Ka anyị nyochaa otú Jehova, dị ka nne ma ọ bụ nna na-ahụ nanya, si egosipụta ya.Mgbe Jehova Gosiri Otu Mba Ọmịiko7, 8. Nụzọ dị aṅaa ka ndị Izrel si taa ahụhụ nIjipt oge ochie, oleekwa ihe Jehova mere banyere ahụhụ ha na-ata?7A na-ahụ ọmịiko Jehova nke ọma nụzọ o si mesoo mba Izrel. Ka ọ na-erule ná ngwụsị nke narị afọ nke 16 T.O.A., ọtụtụ nde ndị Izrel bụ ohu nIjipt oge ochie, bụ ebe e megburu ha nke ukwuu. Ndị Ijipt wee were ofufe siri ike mee ka ndụ ha dị ilu, nụrọ, na nime brick. Ọpụpụ 1:11,14 Ka ha nọ na-ata ahụhụ, ụmụ Izrel tikuru Jehova maka enyemaka. Olee otú Chineke nke obi ọmịiko si meghachi omume?8O metụrụ Jehova nobi. Ọ sịrị: Ahụwo m neziemweda nala nke ndị m nke dị nIjipt, anụwokwa m iti mkpu ha nihi ndị na-achị ha nihe ike; nihi na amawo m ihe mgbu ha nile. Ọpụpụ 3:7 Jehova agaghị ahụ ahụhụ ndị ya na-ata ma ọ bụ nụ mkpu ákwá ha ma ghara imere ha ebere. Dị ka anyị hụrụ nIsi nke 24 nke akwụkwọ a, Jehova bụ Chineke nke nwere mmetụta ọmịiko. E jikọtakwara mmetụta ọmịikoikike ịghọta ihe mgbu ndị ọzọ na-enwena ọmịiko nụzọ chiri anya. Ma, ọ bụghị ị na Jehovameerendị ya ebere; a kpaliri ya ime ihe nihi ha.Aịsaịa 63:9na-ekwu, sị: Nịhụya Ya na nọmịiko Ya Ya onwe ya gbapụtara ha. Naka dị ike, Jehova napụtara ndị Izrel nIjipt. Deuterọnọmi 4:34 Mgbe nke ahụ gasịrị, o nyere ha ihe oriri nụzọ ọrụ ebube ma mee ka ha baa nala nke ha, ala nke na-amị mkpụrụ nụba.9, 10. a Nihi gịnị ka Jehova ji napụta ndị Izrel ugboro ugboro mgbe ha biriwooro nAla Nkwa ahụ? b Noge Jefta, Jehova napụtara ndị Izrel ná mmegbu dị aṅaa, gịnịkwa kpaliri ya ime otú ahụ?9Ọmịiko Jehova akwụsịghị nebe ahụ. Mgbe ụmụ Izrel biiri nAla Nkwa ahụ, ha dabara ugboro ugboro nekwesịghị ntụkwasị obi ma taa ahụhụ nihi ya. Ma anya na-emesịa doo ha, ha akpọkuokwa Jehova. Ọ napụtara ha ugboro ugboro. Nihi gịnị? Nihi na O nwere ọmịiko nahụ ndị Ya.2 Ihe E Mere 36:15;Ndị Ikpe 2:11-16.10Tụlee ihe mere noge Jefta. Ebe ụmụ Izrel laghachiworo nife chi ụgha dị iche iche, Jehova kwere ka ndị Amọn megbuo ha ruo afọ 18. Nikpeazụ, ndị Izrel chegharịrị. Bible na-agwa anyị, sị: Ha wee si netiti ha wezụga chi ala ọzọ nile, fee Jehova ofufe: mkpụrụ obi Ya enweghịkwa ntachi obi nihi ọnọdụ ọjọọ nke Izrel.Ndị Ikpe 10:6-16 Ozugbondị ya gosipụtara ezigbo nchegharị, Jehova anọlighịkwa na-ele ha ka ha na-ata ahụhụ. Ya mere, Chineke nke obi ọmịiko nyere Jefta ike ịnapụta ụmụ Izrel site naka ndị iro ha.Ndị Ikpe 11:30-33.11. Site notú Jehova si mesoo ndị Izrel ihe, gịnị ka anyị na-amụta banyere ọmịiko?11Gịnị ka ụzọ Jehova si mesoo mba Izrel na-akụziri anyị banyere obi ọmịiko? Otu bụ, anyị na-ahụ na ọ gụnyere ihe karịrị ị iji obi ebere na-egosi na anyị maara ahụhụ ndị mmadụ na-ata. Cheta ihe atụ ahụ banyere nne, onye ọmịiko kpaliri ime ihe banyere ákwá nwa ọhụrụ ya na-ebe. Notu aka ahụ, Jehova adịghị eleghara ákwá ndị ya na-ebe anya. Obi ọmịiko ya na-akpali ya ime ihe iji kwụsị nhụjuanya ha. Ọzọkwa, ụzọ Jehova si mesoo ndị Izrel ihe na-akụziri anyị na ọmịiko enweghị ụzọ o si bụrụ adịghị ike, nihi na àgwà a dị nro kpaliri ya ime ihe doro anya nihi ndị ya. Ma Jehova ọ na-egosi ndị ohu ya ọmịiko ị dị ka otu ìgwè?Ọmịiko Jehova Nwere nEbe Ndị Mmadụ Nọ nOtu nOtu12. Olee otú Iwu ahụ si gosipụta ọmịiko Jehova nwere nebe ndị mmadụ nọ notu notu?12Iwu Chineke nyere mba Izrel gosipụtara ọmịiko o nwere nebe ndị mmadụ nọ notu notu. Were dị ka ihe atụ, nchegbu o nwere nebe ndị ogbenye nọ. Jehova maara na a pụrụ inwe ọnọdụ ndị a na-atụghị anya ha, bụ ndị pụrụ ime ka onye Izrel ghọọ ogbenye. Olee otú a ga-esi mesoo ndị dara ogbenye? Jehova nyesiri ndị Izrel iwu ike, sị: Agbala obi gị ume, akwụkwụbala aka gị nebe nwanne gị, bụ ogbenye, nọ. Ị ghaghị inye ya, ọ gaghị ajọkwara obi gị njọ mgbe ị na-enye ya: nihi na ọ bụ nihi ihe a ka Jehova, bụ Chineke gị, ga-agọzi gị nomume gị nile. Deuterọnọmi 15:7,10 Jehova nyekwasịrị iwu ka ụmụ Izrel ghara iwerecha ihe dị nakụkụ ubi ha kpam kpam ma ọ bụ were ihe ọ bụla fọdụrụ nubi ha. Ọ bụndị ụwa na-atụ nọnụ ga-achịkọta ihe ndị ahụ fọdụrụnụ. Levitikọs 23:22;Rut 2:2-7 Mgbe mba ahụ debere iwu a na-egosi ichebara ndị ọzọ echiche, bụ nke e nyere nihi ndị ogbenye nọ netiti ha, ọ dịghị ihe ga-eme ka ndị nọ ná mkpa nIzrel rịọ nri. Nke ahụ ọ bụghị ngosipụta nke obi ọmịiko Jehova?13, 14. a Olee otú ihe Devid kwuru si na-emesi anyị obi ike na Jehova nwere nchegbu miri emi banyere anyị notu notu? b Olee ihe atụ a pụrụ iji gosi na Jehova nọ ndị obi ha tiwara etiwa ma ọ bụ ndị a zọpịaworo nime mmụọ ha nso?13Taakwa, Chineke anyị na-ahụ nanya na-enwe nchegbu miri emi maka anyị notu notu. Anyị pụrụ ijide naka na ọ maara nke ọma, nhụjuanya ọ bụla anyị pụrụ ịdị na-enwe. Ọbụ abụ bụ Devid dere, sị: Anya abụọ nke Jehova dị nahụ ndị ezi omume, ntị Ya abụọ ghekwaara oghe ná mkpu ha na-etiku Ya. Jehova nọ nso ndị obi ha tiwara etiwa, Ọ na-azọpụtakwa ndị a zọpịaworo nime mmụọ ha. Abụ Ọma 34:15,18 Nikwu okwu banyere ndị okwu ndị ahụ na-akọwa, otu onye na-akọwa Bible na-ekwu, sị: Ha bụ ndị obi ha tiwara etiwa nakwa ndị na-enwe mwute na mmụọ ha, ya bu, ndị e wedara nala nihi mmehie ha, ndị e wepụworo ùgwù onwe onye ha nwere; ha dị ala nanya onwe ha, ha enweghịkwa obi ike nuru ha bara. Ndị dị otú ahụ pụrụ iche na Jehova nọ nnọọ nebe dị anya nakwa na ha dị nnọọ nta nke ukwuu nke na ọ gaghị na-eche banyere ha. Ma ọ dịghị otú ahụ. Ihe Devid kwuru na-emesi anyị obi ike na Jehova adịghị agbahapụ ndị dị ala nanya onwe ha. Chineke anyị nke nwere ọmịiko maara na ya dị anyị mkpa karịsịa noge ndị dị otú ahụ, ọ nọkwa anyị nso.14Tụlee otu ahụmahụ. Otu nne na United States ji ọsọ kpọga nwa ya nwoke dị afọ abụọ ụlọ ọgwụ nihi na ọ na-arịa ụkwara ume ọkụ. Mgbe ha lesịrị nwatakịrị ahụ ahụ, ndị dọkịta gwara nne ya na ha ga-enye ya àkwà nụlọ ọgwụ ruo echi ya. Olee ebe nne ya rahụrụ nabalị ahụ? Ọ bụ nelu otu oche dị nụlọ ọgwụ ahụ, kpọmkwem nakụkụàkwà ebe nwa ya nwoke dina! Ahụ adịghị obere nwa ya nwoke, ọ ghaghịkwa ịnọ ya nso. Nezie, anyị pụrụ ịtụ anya ọbụna ihe karịrị nke ahụ naka Nna anyị nke eluigwe na-ahụ nanya! E kwuwerị, e mere anyị nonyinyo ya. Jenesis 1:26 Ihe ndị na-emetụ nahụ e kwurunAbụ Ọma 34:18na-agwa anyị na mgbe obi anyị tiwara etiwa ma ọ bụ mgbe a zọpịaworo anyị na mmụọ, na Jehova, dị ka nna na-ahụ nanya, nọ nsona-enwe ọmịiko ma dị njikere inye aka mgbe nile.15. Nụzọ dịgasị aṅaa ka Jehova si enyere anyị aka notu notu?15Oleezi otú Jehova si enyere anyị aka notu notu? Ọ bụghị na ọ ga-ewepụrịrị ihe na-akpatara anyị nhụjuanya. Kama Jehova emewo ndokwa bara ụba nihi ndị na-etiku ya maka enyemaka. Okwu ya, bụ Bible, na-enye ndụmọdụ dị irè nke pụrụ ime ka e nwee ọdịiche pụtara ìhè. Nime ọgbakọ, Jehova na-enye anyị ndị nlekọta ruru eru nụzọ ime mmụọ, bụ ndị na-agbalị igosipụta ọmịiko ahụ o nwere mgbe ha na-enyere ndị kwere ekwe ibe ha aka. Jems 5:14, 15 Dị ka Onye na-anụ ekpere, ọ na-enye ndị na-arịọ ya mmụọ nsọ ihe ha rịọrọ. Abụ Ọma 65:2;Luk 11:13 Mmụọ ahụ pụrụ inye anyị ike karịrị ike nkịtị iji nwee ike ịtachi obi ruo mgbe Alaeze Chineke ga-ewepụ nsogbu nile na-akpata nchegbu. 2 Ndị Kọrint 4:7 Ọ bụ na anyị enweghị ekele maka ndokwa a nile? Ka anyị ghara ichefu na ha bụ ngosipụta nke obi ọmịiko Jehova.16. Gịnị bụ ihe atụ kasịnụ nke ọmịiko Jehova, oleekwa otú o si emetụta anyị notu notu?16Nezie, ihe atụ kasịnụ nke ọmịiko Jehova bụ onyinye o nyere Onye ọ kasị hụ nanya ka ọ bụrụ ihe mgbapụta maka anyị. Ọ bụ àjà Jehova ji ịhụya chụọ, o meghekwara ụzọ maka nzọpụta anyị. Cheta, ihe mgbapụta ahụ baara anyị uru notu notu. Ninwe ezi ihe kpatara ya, Zekaraịa, bụ nna Jọn Onye Na-eme Baptizim, buru amụma na onyinye a mere ka obi ọmịiko nke Chineke anyị pụta ìhè.Luk 1:78.Mgbe Jehova Na-ajụ Igosi Ọmịiko17-19. a Olee otú Bible si gosi na ọmịiko Jehova nwere ebe njedebe? b Gịnị mere ka ọmịiko Jehova nwere nebe ndị ya nọ ruo ná njedebe ya?17Ànyị ga-ewere ya na obi ọmịiko Jehova enweghị ebe njedebe? Nụzọ megidere nke ahụ, Bible na-egosi nụzọ doro anya na nihe banyere ndị na-emegide ụzọ ezi omume ya, nụzọ ziri ezi, Jehova adịghị egosi ha ọmịiko. Ndị Hibru 10:28 Iji ghọta ihe mere na ọ dịghị egosi ha ọmịiko, cheta ihe atụ nke mba Izrel.18Ọ bụ ezie na Jehova napụtara ndị Izrel ọtụtụ ugboro site naka ndị iro ha, nikpeazụ, ọmịiko ya ruru ná njedebe ya. Ndị a dị isi ike fere arụsị, ọbụna webata arụsị ha ndị bụ ihe arụ nime ụlọ nsọ Jehova kpọmkwem! Ezikiel 5:11;8:17, 18 Ọzọkwa, a gwara anyị, sị: Ha wee na-eme ndị ozi Chineke ka ha bụrụ ihe ọchị, ha na-elelịkwa okwu Ya anya, na-emekwa onwe ha ndị aghụghọ nebe ndị amụma Ya nọ, ruo mgbe ọnụma Jehova lara elu imegide ndị Ya, ruo mgbe ngwọta na-adịghị. 2 Ihe E Mere 36:16 Ndị Izrel ruru nókè nke na e nweghịzi ihe ndabere ọ bụla kwesịrị ekwesị iji igosi ha ọmịiko, ha kpalikwara Jehova iwe iwe ezi omume. Gịnị si na ya pụta?19Jehova apụkwaghị inwe ọmịiko nebe ndị ya nọ. O kwupụtara, sị: M gaghị enwe ọmịiko, M gaghị emekwa ebere, M gaghị enwekwa obi ebere, ka M wee ghara ibibi ha. Jeremaịa 13:14 Nihi ya, e bibiri Jeruselem na ụlọ nsọ ya, a dọkwaara ndị Izrel nagha gaa Babilọn. Lee ọdachi ọ bụ mgbe ụmụ mmadụ na-emehie emehie nupụgidere isi ruo nókè nke na Chineke apụkwaghị inwe ọmịiko nebe ha nọ!Abụ Ákwá 2:21.20, 21. a Gịnị ga-eme mgbe ọmịiko Chineke ruru ná njedebe ya noge anyị? b Olee onyinye ọmịiko sitere naka Jehova nke a ga-atụle nisiakwụkwọ na-esonụ?20Olee banyere taa? Jehova agbanwebeghị. Nihi ọmịiko,o nyewo Ndịàmà ya ọrụ ikwusa ozi ọma nke alaeze nelu ụwa dum mmadụ bi. Matiu 24:14 Mgbe ndị obi ha ziri ezi ṅara ntị na ya, Jehova na-enyere ha aka ịghọta ozi Alaeze ahụ. Ọrụ 16:14 Ma a gaghị anọgide na-arụ ọrụ a ruo mgbe ebighị ebi. Ọ gaghị abụ Jehova inwe ọmịiko bụ ya ikwe ka ajọ ụwa a, tinyere nhụsianya na ihe mgbu nile dị nime ya, dịgide ruo mgbe ebighị ebi. Mgbe ọmịiko Chineke ruru ná njedebe ya, Jehova ga-emezu ihe o kpere nikpe megide usoro ihe a. Ọbụna noge ahụ, ọ ga-eme ihe nihi ọmịikoọmịiko o nwere nebe aha nsọ ya dị na nke o nwere nebe ndị ohu ya raara onwe ha nye ya nọ. Ezikiel 36:20-23 Jehova ga-ekpochapụ ajọ omume nile ma webata ụwa ọhụrụ nke ezi omume. Banyere ndị ajọ omume, Jehova na-ekwu, sị: Anya m agaghị enwe ebere, M gaghị enwekwa ọmịiko, ụzọ ha ka M ga-etinyekwasị nisi ha.Ezikiel 9:10.21Tupu oge ahụ, Jehova na-enwe ọmịiko nebe ndị mmadụ nọ, ọbụna ndị na-eche mbibi ihu. Ụmụ mmadụ na-emehie emehie bụ ndị nwere nchegharị nezie pụrụ irite uru notu nime onyinye ọmịiko kasịnụ Jehova nyeworomgbaghara mmehie. Nisiakwụkwọ na-esonụ, anyị ga-atụle ihe atụ ụfọdụ mara mma ndị dị nime Bible bụ ndị na-egosi otú Jehova si agbaghara mmehie kpam kpam.26 Chineke nke Dị Njikere Ịgbaghara Mmehie1-3. a Ibu arọ dị aṅaa ka ọbụ abụ bụ Devid buru, oleekwa otú o si nweta nkasi obi maka ihe na-enye ya nsogbu nobi? b Mgbe anyị mere mmehie, ibu arọ dị aṅaa ka anyị pụrụ iburu nihi ya, ma gịnị ka Jehova na-emesi anyị obi ike banyere ya?AJỌ omume m nile agabigawo nelu isi m, ka ọbụ abụ bụ Devid dere. Dị ka ibu arọ ha dịkara m arọ. Ahụ m esinwụwo, e gwepịawokwa m nke ukwuu. Abụ Ọma 38:4,8 Devid maara otú akọ na uche ịma mmadụ ikpe pụrụ isi bụrụ nnọọ ibu arọ. Ma o nwetara nkasi obi maka ihe nyere ya nsogbu nobi. Ọ ghọtara na ọ bụ ezie na Jehova kpọrọ mmehie asị, Ọ dịghị akpọ onye ahụ mere mmehie asị ma ọ bụrụ na o chegharịa nezie ma jụ ụzọ mmehie ya. Ninwe okwukwe zuru ezu ná njikere Jehova dị imere ndị nwere nchegharị ebere, Devid kwuru, sị: Gị onwe gị, Onyenwe anyị . . . bụkwa onye dị njikere ịgbaghara,NW mmehie.Abụ Ọma 86:5.2Mgbe anyị mere mmehie, akọ na uche anyị pụkwara ịdị na-enye anyị nsogbu. Mmetụta dị otú a nke ịkwa ụta bara uru. Ọ pụrụ ịkpali anyị ime ihe ndị dị mkpa iji dozie ihe ndị anyị mehiere. Otú ọ dị, e nwere ihe ize ndụ nke ịghọ onye obi amamikpe rikpuru. Obi anyị nke na-ama anyị ikpe pụrụ ịnọgide na-agwa anyị na Jehova agaghị agbaghara anyị, nagbanyeghị otú anyị nweruru nchegharị. Ọ bụrụ na anyị aghọọ ndị obi amamikpe lodara, Setan pụrụ ịgbalị ime ka anyị daa mbà, ka anyị na-eche na Jehova na-ele anyị anya dị ka ndị na-abaghị uru, ndị na-erughị eru ijere ya ozi.2 Ndị Kọrint 2:5-11.3Ọ bụ otú ahụ ka Jehova si ele ihe anya? Ọ dịghị ma ọlị! Mgbaghara mmehie bụ otu akụkụ nke oké ịhụya Jehova. Nime Okwu ya, ọ na-emesi anyị obi ike na mgbe anyị gosipụtara ezi nchegharị nke sitere nobi, ọ dị njikere ịgbaghara anyị. Ilu 28:13 Iji zere mgbaghara Jehova iyi anyị mgbe ọ bụla ka ihe a na-apụghị inweta enweta, ka anyị nyochaa ihemere o ji na-agbaghara mmehie na otú o si na-agbaghara mmehie.Ihe Mere Jehova Ji Dị Njikere Ịgbaghara Mmehie4. Gịnị ka Jehova na-echeta banyere ọdịdị anyị, oleekwa otú nke a si emetụta ụzọ o si na-emeso anyị?4Jehova maara adịghị ike anyị.Abụ Ọma 103:14na-ekwu, sị: Ya onwe ya maara otú a kpụworo anyị; Ọ na-echeta na ájá ka anyị bụ. Ọ dịghị echefu na anyị bụ ndị e ji ájá kpụọ, ndị nwere amaghị eme, ma ọ bụ adịghị ike dị iche iche, nihi ezughị okè. Okwu ahụ bụ na ọ maara otú a kpụworo anyị na-echetara anyị na Bible ji Jehova tụnyere ọkpụite ma jiri anyị tụnyere arịa ndị o ji ụrọ na-akpụ.Jeremaịa 18:2-6 Ọkpụite Ukwu ahụ na-emeso anyị dị ka adịghị ike nke ọdịdị ime mmehie anyị si dị, daberekwa notú anyị si na-agbaso ma ọ bụ ghara ịdị na-agbaso nduzi ya.5. Olee otú akwụkwọ Ndị Rom si kọwaa aka siri ike mmehie ji anyị?5Jehova na-aghọta otú mmehie nweruru ike. Okwu ya na-akọwa mmehie dị ka ikike siri ike nke ji mmadụ aka nụzọ pụrụ ịkpata ọnwụ. Olee nnọọ otú mmehie jisiruru ụmụ mmadụ aka ike? Nakwụkwọ Ndị Rom, Pọl onyeozi na-akọwa, sị: Anyị nọ nokpuru mmehie, otú ndị agha si anọ nokpuru ọchịagha ha Ndị Rom 3:9; mmehie achịwo ihe a kpọrọ mmadụ dị ka eze Ndị Rom 5:21; o bi ebi nime anyị Ndị Rom 7:17,20; iwu ya na-arụ ọrụ mgbe nile nime anyị, ya bụ, na-achọ ịchịkwa ụzọ ndụ anyị. Ndị Rom 7:23,25 Lee otú mmehie si jisie anụ ahụ anyị na-ezughị okè aka ike!Ndị Rom 7:21,24.6, 7. a Olee otú Jehova si ele ndị ji obi ịkwa ụta na-achọ ebere ya anya? b Nihi gịnị ka anyị na-ekwesịghị iji jiri ebere Chineke na-eme ihe nụzọ ejighị ihe kpọrọ ihe?6Nihi ya, Jehova maara na nrubeisi zuru okè agaghị ekwe anyị omume, nagbanyeghị otú ọ pụrụ isi gụsie anyị agụụ ike irubere ya isi. O ji ịhụya na-emesi anyị obi ike na mgbe anyị ji obi ịkwa ụta chọọ ebere ya, ọ ga-agbaghara anyị.Abụ Ọma 51:17na-ekwu, sị: Àjà nile nke Chineke bụ mmụọ tiwara etiwa: obi tiwara etiwa na nke e gwepịara egwepịa, Chineke, Ị dịghị eleda ya anya. Ọ dịghị mgbe Jehova ga-ajụ, ma ọ bụ gbakụta, obi tiwara etiwa na nke e gwepịara egwepịa nihi obi amamikpe azụ.7Otú ọ dị, nke a ọ pụtara na anyị pụrụ iji ebere Chineke na-eme ihe nụzọ ejighị ihe kpọrọ ihe, jiri ọdịdị ime mmehie anyị na-emere ihe ngọpụ iji nọgide na-eme mmehie? Ọ dịghị ma ọlị! Jehova adịghị eme ihe dabere ị ná mmetụta uche efu. Ebere ya nwere ókè. Ọ gaghị agbaghara ha ma ọlị, bụ ndị ji ịkpọ obi nkụ mara ụma na-eme mmehie negosighị nchegharị ọ bụla. Ndị Hibru 10:26 Naka nke ọzọ, mgbe ọ hụrụ obi na-akwa ụta, ọ na-adị njikere ịgbaghara. Ugbu a, ka anyị tụlee ụfọdụ nime okwu ndị na-enye nkọwa doro anya bụ ndị e ji mee ihe nime Bible iji kọwaa akụkụ a magburu onwe ya nke ịhụya Jehova.Ruo Ókè Ha Aṅaa Ka Jehova Na-agbaghara Mmehie Kpam Kpam?8. Dị ka a pụrụ isi kwuo ya, gịnị ka Jehova na-eme mgbe ọ gbaghaara anyị mmehie anyị, obi ike dịkwa aṅaa ka nke a na-enye anyị?8Devid, bụ onye nwere nchegharị kwuru, sị: Ana m emerị ka Ị mara mmehie m, ekpuchighịkwa m ajọ omume m: . . . Gị onwe gị gbaghaara, NW ajọ omume nke mmehie m. Abụ Ọma 32:5, ọ bụ anyị dere okwu ahụ naka akwụkwọ dị iche. Okwu bụ gbaghaara na-asụgharị okwu Hibru nke pụtara nụzọ bụ isi bulie ma ọ bụ buru. Otú e si jiri ya mee ihe nebe a na-egosi iwezụga obi amamikpe, mmehie, njehie. Ya mere, dị ka a pụrụ isi kwuo ya, Jehova buuru mmehie Devid bupụ ha. Ihe ịrụ ụka adịghị ya na nke a belatara obi amamikpe nke Devid nọworo na-enwe. Abụ Ọma 32:3 Anyị onwe anyị kwa pụrụ inwe obi ike zuru ezu nebe Chineke nọ, bụ onye na-ebupụ mmehie nke ndị na-achọ mgbaghara ya ná ndabere nke okwukwe ha nwere nàjà mgbapụta Jizọs.Matiu 20:28.9. Ruo nókè ha aṅaa ka Jehova na-eme ka mmehie anyị dị anya site nebe anyị nọ?9Devid ji okwu ọzọ na-enye nkọwa doro anya kọwaa mgbaghara Jehova: Dị kaọwụwa anyanwụsi dị anyasite nọdịdaanyanwụ,otú ahụ ka O meworo ka njehie anyị dị anya nebe anyị nọ. Ọ bụ anyị dere okwu ụfọdụ naka akwụkwọ dị iche;Abụ Ọma 103:12,The Amplified Bible Olee otú ọwụwa anyanwụ dịruru nanya site nọdịda anyanwụ? Notu echiche, ọwụwa anyanwụ na-abụkarị ebe kasị dị anya a pụrụ ichetụ nechiche site nọdịda anyanwụ; ọ dịghị mgbe ha abụọ pụrụ izute. Otu ọkà mmụta na-ekwu na okwu a pụtara ịdị anya ruo nókè o kwere mee; ịdị anya ruo nókè anyị pụrụ ichetụ nechiche. Ihe ndị Devid kwuru site nike mmụọ nsọ na-agwa anyị na mgbe Jehova gbaghaara anyị, ọ na-eme ka mmehie anyị dị anya ruo nókè anyị pụrụ ichetụ nechiche site nebe anyị nọ.A ga-eme ka mmehie unu dị ọcha dị ka snow10. Mgbe Jehova gbaghaara anyị mmehie anyị, nihi gịnị ka anyị na-ekwesịghị iji na-eche na anyị ga-ebu ntụpọ nke mmehie ndị dị otú ahụ ogologo ndụ anyị nile?10Ọ dịtụwo mgbe ị gbalịrị ịsapụ ntụpọ dị nuwe nwere àgwà na-enwupụ enwupụ? Ma eleghị anya, nagbanyeghị mgbalị nile i mere, a ka na-ahụ ntụpọ ahụ anya. Rịba ama otú Jehova si kọwaa ókè ọ na-agbaghararu mmehie: Ọ bụrụ na mmehie unu adị ka uwe uhie, ọ bụdị ka snow ka ha ga-adị ọcha;ọ bụrụna ha achaa uhie uhie dị ka ogho uhie, ọ bụ dị ka ajị ọcha ka ha ga-adị. Aịsaịa 1:18, ọ bụ anyị dere okwu ụfọdụ naka akwụkwọ dị iche. Okwu ahụ bụ uhie na-egosi àgwà ọbara ọbara.Uhie bụ otu nime àgwà ndị guru egu ndị na-adị nákwà e sijiri esiji. Nehum 2:3 Anyị apụghị ma ọlị ihichapụ ntụpọ nke mmehie site ná mgbalị anyị. Ma Jehova pụrụ iwere mmehie ndị dị ka uhie mee ka ha dị ọcha ka snow ma ọ bụ ogho a na-esijighị esiji. Mgbe Jehova gbaghaara anyị mmehie anyị, ọ dịghị anyị mkpa ichewe na anyị ga-ebu ntụpọ nke mmehie dị otú ahụ ogologo ndụ anyị nile.11. Nechiche dị aṅaa ka Jehova na-atụfu mmehie anyị nazụ ya?11Nabụ ekele na-akpali akpali nke Hezekaịa dere mgbe a napụtara ya nọrịa nke gaara igbu ya, ọ gwara Jehova, sị: Ịtụfurummehie m nilenazụ Gị.Aịsaịa 38:17, ọ bụ anyị dere okwu ụfọdụ naka akwụkwọ dị iche. A kọwara Jehova nebe a dị ka onye na-ewere mmehie nke onye mmehie nwere nchegharị tụfuo ha nazụ Ya, ebe Ọ na-agaghị ahụkwa ha ma Ọ bụ mara banyere ha. Dị ka otu akwụkwọ na-ekwu, a pụrụ isi otú a kwuo echiche a na-enye nebe a: I mewo ka mmehie m dị ka à ga-asị na e mebeghị ha. Ọ bụ na nke ahụ adịghị emesi obi ike?12. Olee otú Maịka onye amụma si gosi na mgbe Jehova gbaghaara, Ọ na-ewepụ mmehie anyị kpam kpam?12Notu nkwa mweghachi, Maịka onye amụma kwupụtara nkwenye o nwere na Jehova ga-agbaghara ndị ya nwere nchegharị mmehie ha: Ònye bụ Chineke dị ka Gị, . . . na-agabigakwa njehie nke dịịrị ndị ala nketa Ya fọdụrụ? . . . Ị ga-atụbakwa mmehie nile hanebe dịkarịsịrị omimi nke oké osimiri.Maịka 7:18, 19, ọ bụ anyị dere okwu ụfọdụ naka akwụkwọ dị iche. Cheedị echiche ihe okwu ndị ahụ pụtara nye ndị ahụ biri ndụ noge e dere Bible. Ọ dị otú ọ bụla ọ pụrụ isi kwe omume ịgụpụta ihe a tụbara nebe dịkarịsịrị omimi nke okéosimiri? Ya mere, ihe Maịka kwuru na-egosi na mgbe Jehova gbaghaara, ọ na-ewepụ mmehie anyị kpam kpam.13. Gịnị ka okwu Jizọs bụ Gbaghakwara anyị ụgwọ ndị anyị ji pụtara?13Jizọs ji mmekọrịta na-adị netiti ndị e ji ụgwọ na ndị ji ha ụgwọ mee ihe atụ iji gosi mgbaghara Jehova. Jizọs gbara anyị ume ka anyị na-ekpe ekpere, sị: Gbagharakwa anyịụgwọndị anyị ji. Matiu 6:12 Jizọs si otú a jiri mmehie tụnyere ụgwọ. Luk 11:4 Mgbe anyị mehiere, anyị na-aghọ ndị ji Jehova ụgwọ. Banyere ihe ngwaa Grik a sụgharịrị gbaghara pụtara, otu akwụkwọ e ji eme nnyocha na-ekwu, sị: Ilefuru ụgwọ anya, ịhapụ ya, nagbaghị ya. Notu echiche, mgbe Jehova gbaghaara anyị, ọ na-akagbu ụgwọ a gaara agụrụ anyị na anyị ji. Ya mere, ndị mmehie nwere nchegharị pụrụ inwe nkasi obi. Ọ dịghị mgbe Jehova ga-agba anyị ụgwọ ọ kagbuworo!Abụ Ọma 32:1, 2.14. Okwu bụ ka e wee hichapụ mmehie unu na-echetara anyị gịnị?14A kọwakwuru mgbaghara JehovanỌrụ 3:19: Ya mere, chegharịanụ, chigharịakwanụ ka e weehichapụmmehie unu. Okwu ahụ bụ hichapụ bụ nsụgharị nke ngwaa Grik nke pụrụ ịpụta ihichapụ, . . . ịkagbu ma ọ bụ ibibi. Dị ka ụfọdụ ndị ọkà mmụta si kwuo, echiche ọ na-enye bụ nke ihicha ihe e ji aka dee. Olee otú nke a si ekwe omume? Ihe a na-eji eme ink ndị a na-ejikarị eme ihe noge ochie bụcarbon,mgbá, na mmiri a gwakọtara ọnụ. Ngwa ngwa e ji ink dị otú ahụ desịa ihe, mmadụ pụrụ iji ogbo dị mmiri hichaa ihe odide ahụ. Nke a bụ ihe atụ mara mma nke mgbaghara Jehova. Mgbe ọ gbaghaara anyị mmehie anyị, ọ na-adị ka o ji ogbo hichaa ha.Jehova chọrọ ka anyị mara na ọ dị njikere ịgbaghara mmehie15. Gịnị ka Jehova chọrọ ka anyị mara banyere ya?15Mgbe anyị tụgharịrị uche nihe atụ ndị a dịgasị iche iche, ọ bụ na o doghị anya na Jehova chọrọ ka anyị mara na ya dị njikere nezie ịgbaghara anyị mmehie anyị ma ọ bụrụhaala na ọ chọpụta na anyị nwere nchegharị nezie? Ọ dịghị mkpa ka anyị na-atụ egwu na ọ ga na-echeta mmehie ndị ahụ ma jiri ha taa anyị ahụhụ nọdịnihu. Ihe ọzọ Bible na-ekpughe banyere ebere dị ukwuu nke Jehova na-egosipụta nke a: Mgbe ọ gbaghaara, ọ na-echezọ ya!M Gaghị Echetakwa Mmehie Ha Ọzọ16, 17. Mgbe Bible kwuru na Jehova na-echezọ mmehie anyị, gịnị ka ọ pụtara, nihi gịnịkwa ka i ji zaa otú ahụ?16Jehova kwere nkwa banyere ndị nọ nọgbụgba ndụ ọhụrụ ahụ, sị: M ga-agbaghara ajọ omume ha, M gaghị echetakwa mmehie ha ọzọ. Jeremaịa 31:34 Nke a ọ pụtara na mgbe Jehova gbaghaara mmehie, na o nwekwaghị ike icheta mmehie? Nke ahụ abụghị ihe ọ pụtara ma ọlị. Bible na-agwa anyị banyere mmehie nke ọtụtụ ndị Jehova gbaghaara mmehie ha mere, gụnyere Devid. 2 Samuel 11:1-17;12:13 O doro anya na Jehova ka maara njehie nile ha jehiere. E chekwawo ihe ndekọ banyere mmehie ha, nakwa banyere nchegharị ha na mgbaghara Chineke gbaghaara ha, maka abamuru anyị. Ndị Rom 15:4Ya bụrụ otú ahụ, gịnịzi ka Bible na-ekwu mgbe ọ sịrị na Jehova adịghị echeta mmehie nke ndị ọ gbaghaara mmehie ha?17Ngwaa Hibru a sụgharịrị m ga-echeta na-agụnye ihe karịrị ị icheta ihe gara aga. Akwụkwọ bụTheological Wordbook of the Old Testamentna-ekwu na ọ na-agụnye echiche ndị ọzọ nke ime ihe kwesịrị ekwesị. Ya mere, nechiche a, icheta mmehie na-agụnye ime ihe megide ndị mmehie. Hosea 9:9 Ma mgbe Chineke sịrị, M gaghị echetakwa mmehie ha ọzọ, ọ na-emesi anyị obi ike na ozugbo ọ gbaghaara ndị mmehie nwere nchegharị, ọ gaghị eme ha ihe ọ bụla nọdịnihu nihi mmehie ndị ahụ. Ezikiel 18:21, 22 Nụzọ dị otú a, Jehova na-echezọ nechiche bụ na ọ dịghị ewelite mmehie anyị ugboro ugboro iji boo anyị ebubo ma ọ bụ taa anyị ahụhụ ugboro ugboro. Ọ bụghị ihe nkasi obi ịmara na Chineke anyị na-agbagharama na-echezọ?Gịnị Banyere Ihe Ndị Na-esi na Ya Apụta?18. Nihi gịnị ka mgbaghara mmehie na-ejighị pụta na a ga-echebe onye mmehie nwere nchegharị pụọ nihe nile pụrụ isi nụzọ ọjọọ ya pụta?18Njikere Jehova dị ịgbaghara mmehie ọ pụtara na a ga-echebe onye mmehie nwere nchegharị pụọ nihe nile pụrụ isi nụzọ ọjọọ ya pụta? Ọ dịghị ma ọlị. Anyị apụghị ime mmehie nanataghị ntaramahụhụ. Pọl dere, sị: Mkpụrụ ọ bụla mmadụ na-agha, nke a ka ọ ga-aghọrọkwa. Ndị Galeshia 6:7 Anyị pụrụ iche ihe ụfọdụ si nomume anyị pụta ihu. Nke a apụtaghị na mgbe Jehova gbagharasịịrị anyị, na ọ na-eme ka ihe ọjọọ dakwasị anyị. Mgbe nsogbu bilitere, Onye Kraịst ekwesịghị iche, sị, Ikekwe Jehova na-ata m ahụhụ nihi mmehie ndị m mere noge gara aga. Jems 1:13 Naka nke ọzọ, Jehova adịghị echebe anyị pụọ nihe nile pụrụ isi nomume ọjọọ anyị pụta. Ịgba alụkwaghịm, afọ ime a na-achọghị, ọrịa a na-ebute site ná mmekọahụ, abụkwaghị onye a pụrụ ịtụkwasị obi ma ọ bụ onye a na-akwanyere ùgwùihe ndị a nile pụrụ ịbụ ihe ọjọọ, ndị a na-apụghị izere ezere, ndị na-esi ná mmehie apụta. Cheta na ọbụna mgbe ọ gbagharasịịrị Devid mmehie ya nokwu banyere Bat-sheba na Yuraịa, Jehova echebeghị Devid pụọ najọ ọdachi ndị si na ya pụta.2 Samuel 12:9-14.19-21. a Olee otú iwu ahụ e dekọrọ naLevitikọs 6:1-7si baara ma onye e mejọrọ ma onye mejọrọ emejọ uru? b Ọ bụrụ na anyị mejọrọ ndị ọzọ site ná mmehie anyị, obi na-adị Jehova ụtọ mgbe anyị mere gịnị?19Ihe ndị ọzọ pụrụ isi ná mmehie anyị pụta, karịsịa ma ọ bụrụ na ihe anyị mere mejọrọ ndị ọzọ. Dị ka ihe atụ, tụlee ihe ndekọ dị naLevitikọs isi 6. Nebe a, Iwu Mozis na-ekwu banyere ọnọdụ ebe mmadụ mere mmehie dị oké njọ site niweghara ihe onwunwe nke onye Izrel ibe ya nike site nizu ohi, ịpụnara ya apụnara, ma ọ bụ ịnara ya site nigwu wayo. Mgbe ahụ, onye ahụ mere mmehie ekwuo na ikpe amaghị ya, ọbụna nwee anyaike ịṅụ iyi ụgha. Ọ bụ okwu otu onye megide nke onye ọzọ. Otú ọ dị, akọ na uche onye mmehie ahụ emesịa maa ya ikpe, o wee kwupụta mmehie ya. Iji nweta mgbaghara Chineke, ọ ghaghị ime ihe atọ ọzọ: iweghachi ihe o zuru, ịkwụ onye o zuru ihe ya nhá ga-abụ otu ụzọ nụzọ ise nke ọnụ ahịa ihe ndị o zuru, ọ ga-ewetakwa ebulu iji chụọ àjà ikpe ọmụma. Mgbe ahụ, iwu ahụ na-ekwu, sị: Onye nchụàjà ga-ekpuchikwara ya mmehie ya nihu Jehova, a ga-agbagharakwa ya ya.Levitikọs 6:1-7.20Iwu a bụ ndokwa obi ebere nke Chineke mere. Ọ baara onye e zuru ihe ya uru, bụ onye e weghachiiri ihe ya, onye ihe ịrụ ụka na-adịghịkwa ya na ọ ga-enwe nnọọ obi iru ala mgbe onye mmehie ahụ mesịrị kweta mmehie ya. Notu oge ahụ, iwu ahụ bakwaara onye ahụ uru, bụ onye akọ na uche ya mesịrị kpalie ya ikweta mmehie ya ma mezie mmejọ ya. Nezie, ọ bụrụ na ọ jụ ime otú ahụ, Chineke agaghị agbaghara ya mmehie ya.21Ọ bụ ezie na anyị anọghị nokpuru Iwu Mozis, Iwu ahụ na-eme ka anyị ghọta uche Jehova, gụnyere ihe bụ echiche ya banyere mgbaghara mmehie. Ndị Kọlọsi 2:13, 14 Ọ bụrụ na anyị emejọwo ndị ọzọ site ná mmehie anyị, obi na-adị Chineke ụtọ mgbe anyị mere ihe anyị nwere ike ime iji mezie mmejọ ahụ. Matiu 5:23, 24 Nke a pụrụ ịgụnye anyị ikweta mmehie anyị, ikweta na ikpe mara anyị, na ọbụna ịrịọ onye anyị mejọrọ mgbaghara. Mgbe ahụ, anyị pụrụ ịrịọ Jehova arịrịọ dabere nàjà Jizọs ma nweta mmesi obi ike na Chineke agbagharawo anyị.Ndị Hibru 10:21, 22.22. Gịnị ka ya na mgbaghara Jehova pụrụ iso?22Dị ka nne ma ọ bụ nna ọ bụla nke na-ahụ nanya, Jehova pụrụ inyetụ ịdọ aka ná ntị mgbe ọ na-agbaghara. Ilu 3:11, 12 A pụrụ ịnapụ Onye Kraịst nwere nchegharị ihe ùgwù ije ozi ya dị ka okenye, ohu na-eje ozi, ma ọ bụ onye na-ezisa ozi ọma nke nọ nozi oge nile. Ọ pụrụ iwute ya na ọ gaghị enwekwa ihe ùgwù ndị o ji kpọrọ ihe nke ukwuu ruo oge ụfọdụ. Otú ọ dị, ịdọ aka ná ntị dị otú ahụ apụtaghị na Jehova ajụwo ịgbaghara ya. Anyị aghaghị icheta na ịdọ aka ná ntị sitere naka Jehova bụ ihe àmà nke ịhụya o nwere nebe anyị nọ. Ịnakwere na itinye ya nọrụ bụ maka ọdịmma anyị kasịnụ.Ndị Hibru 12:5-11.23. Nihi gịnị ka anyị na-ekwesịghị iji kwubie ma ọlị na Jehova apụghị imere anyị ebere, nihi gịnịkwa ka anyị kwesịrị iji ṅomie mgbaghara ya?23Lee ka o si bụrụ ihe na-enye ume ọhụrụ ịmara na Chineke anyị dị njikere ịgbaghara mmehie! Nagbanyeghị mmehie ndị anyị pụrụ imeworị, anyị ekwesịghị ikwubi ma ọlị na Jehova apụghị imere anyị ebere. Ọ bụrụ na anyị echegharịa nezie, mee ihe iji mezie ihe ndị ahụ anyị mehiere, kpesiekwa ekpere ike maka mgbaghara na-adabere nọbara Jizọs a wụsịrị, anyị pụrụ inwe obi ike zuru ezu na Jehova ga-agbaghara anyị. 1 Jọn 1:9 Ka anyị ṅomie mgbaghara ya nụzọ anyị si emeso ibe anyị ihe. E kwuwerị, ọ bụrụ na Jehova, bụ onye na-adịghị eme mmehie, pụrụ nnọọ iji ịhụya gbaghara anyị, ọ bụ na anyị onwe anyị bụ ụmụ mmadụ na-eme mmehie ekwesịghị ime ihe nile anyị nwere ike ime iji na-agbaghara ibe anyị?27 Lee Ka Ịdị Mma Ya Si Dị Ukwuu!1, 2. Ókè ha aṅaa ka ịdị mma Chineke saruru mbara, oleekwa otú Bible si emesi àgwà a ike?MMADỤ ole na ole malitere ịbụ enyi eri ogologo oge nọ nèzí nuhuruchi, na-erikọ nri ọnụ, na-achị ọchị, na-akọrị akụkọ ka ha ji obi ụtọ na-ekiri anwụ ahụ na-ada ada. Nebe dị anya site nebe ahụ, otu onye ọrụ ugbo lere anya nubi ya, mụmụo ọnụ ọchị nobi ụtọ nihi na mmiri eruola, mmiri ozuzo mbụ na-ezokwasịkwa ihe ndị ọ kụrụ, bụ ndị ụkọ mmiri ji aka ọjọọ. Nebe ọzọ, otu di na nwunye nwere obi ụtọ ịhụ ka nwa ha malitere ịzọpụ ụkwụ ije ya mbụ ndị na-ama jijiji.2Ma ha maara ma ha amaghị, ha nile na-erite uru site notu iheịdị mma Jehova Chineke. Ọtụtụ mgbe, ndị ji okpukpe kpọrọ ihe na-ekwu sị, Chineke dị mma. Bible mesiri ya nnọọ ike karị. Ọ na-asị: Lee ka ịdị mma Ya si dị ukwuu! Zekaraịa 9:17 Ma o yiri ka ọ bụ mmadụ ole na ole taa maara nezie ihe okwu ndị ahụ pụtara. Gịnị ka ịdị mma Jehova Chineke na-agụnye nezie, oleekwa otú àgwà a nke Chineke si emetụta onye ọ bụla nime anyị?Akụkụ Dị Ịrịba Ama nke Ịhụya Chineke3, 4. Gịnị bụ ịdị mma, nihi gịnịkwa ka a pụrụ iji kọwaa ịdị mma Jehova nụzọ kasị mma dị ka ngosipụta nke ịhụya Chineke?3Nọtụtụ asụsụ ndị a na-asụ noge a, ịdị mma bụ okwu pụtara ọtụtụ ihe. Otú ọ dị, dị ka e kpughere nime Bible, ịdị mma abụghị okwu pụtara ọtụtụ ihe ma ọlị. Nụzọ bụ isi, ọ na-ezo aka nomume ọma. Ya mere, notu echiche, anyị pụrụ ikwu na Jehova jupụtara nịdị mma. Àgwà ya nilegụnyere ike ya, ikpe ziri ezi ya, na amamihe yadịcha mma nụzọ nile. Nagbanyeghị nke ahụ, a pụrụ ịkọwa ịdị mma nụzọ kasị mma dị ka ngosipụta nke ịhụya Jehova. Nihi gịnị?4Ịdị mma bụ àgwà a na-egosi ndị ọzọ site nomume. Pọlonyeozi gosiri na nebe ụmụ mmadụ nọ, na ọ na-adọrọ adọrọ ọbụna karịa ezi omume. Ndị Rom 5:7 A pụrụ ịtụ anya ka onye ezi omume jiri ikwesị ntụkwasị obi gbasosie ihe iwu kwuru ike, ma onye dị mma na-eme ihe karịrị nke ahụ. Ọ na-ebute ụzọ nime ihe, na-achọ ụzọ isi mee ihe ga-abara ndị ọzọ uru. Dị ka anyị gaje ịhụ, Jehova dị mma nezie nechiche ahụ. Nụzọ doro anya, ịdị mma dị otú ahụ na-esite nịhụya a na-akparaghị ókè nke Jehova.5-7. Nihi gịnị ka Jizọs na-ejighị kwe ka a kpọọ ya Ezi Onye Ozizi, eziokwu dịkwa aṅaa gbara ọkpụrụkpụ ka o si otú ahụ kwadoo?5Jehova pụkwara iche nịdị mma ya. Oge na-adịghị anya tupu Jizọs anwụọ, otu nwoke bịakwutere ya ịbịa jụọ ya ajụjụ wee kpọọ ya Ezi Onye Ozizi. Jizọs zaghachiri, sị: Gịnị mere i ji akpọ m ezi onye? Ọ dịghị onye bụ ezi onye, ma e wezụga otu onye, bụ Chineke. Mak 10:17, 18 Ihe ahụ ọ zara pụrụ iju gị anya. Nihi gịnị ka Jizọs ga-eji gbazie nwoke ahụ olu? Ọ bụ na Jizọs abụghị Ezi Onye Ozizi nezie?6Nụzọ doro anya, nwoke ahụ ji okwu ahụ bụ Ezi Onye Ozizi mee ihe dị ka utu aha iji nye otuto ọnụ efu. Jizọs ji ịdị umeala nobi wegara Nna ya nke eluigwe, bụ onye dị mma nechiche kasịnụ, otuto dị otú ahụ. Ilu 11:2 Ma Jizọs nọkwa na-akwado otu eziokwu gbara ọkpụrụkpụ. Ọ bụ ị Jehova bụ ihe nlereanya nke ịdị mma. Ọ bụ ị ya nwere ikike kasịnụ ikpebi ihe dị mma na ihe na-adịghị mma. Adam na Iv chọrọ iweghara ikike ahụ nonwe ha site niji nnupụisi rie mkpụrụ nke osisi ịma ezi ihe na ihe ọjọọ ahụ. Nadịghị ka ha, Jizọs ji ịdị umeala nobi hapụrụ Nna ya ọrụ isetịpụ ụkpụrụ nke ịdị mma.7Ọzọkwa, Jizọs maara na ọ bụ Jehova bụ onye ihe nile dị mma si naka nezie. Ọ bụ ya bụ Onye Na-enye ezi onyinye ọ bụla na onyinye ọ bụla zuru okè. Jems 1:17 Ka anyị nyochaa otú ịdị mma Jehova si apụta ìhè ná mmesapụ aka ya.Ihe Àmà nke Ịdị Mma Bara Ụba nke Jehova8. Olee otú Jehova siworo gosi ihe nile a kpọrọ mmadụ ịdị mma?8Onye ọ bụla dịworo ndụ eritewo uru nịdị mma Jehova.Abụ Ọma 145:9na-ekwu, sị: Jehova dị mma nebe ihenilee kere eke dị. Ọ bụ anyị dere okwu ahụ naka akwụkwọ dị iche. Olee ihe atụ ụfọdụ nke ịdị mma ya na-eru mmadụ nile? Bible na-asị: Ọ hapụghị onwe ya nenweghị ihe àmà, ebe o mere ihe ọma, na-enye unu mmiri ozuzo site neluigwe na oge mkpụrụ ji amị, na-emejupụta obi unu nihe oriri na ezi obi ụtọ. Ọrụ 14:17 Ì nwetụwo nnọọ obi ụtọ mgbe ị na-eri nri dị ụtọ? E wezụga ịdị mma Jehova gosipụtara nike ụwa a nakwa mmiri dị ọcha dị nime ya, bụ nke a na-eme mgbe nile ka ọ dịghachi ọcha nakwa oge mkpụrụ ji amị iji na-emepụta ihe oriri nụba, a garaghị na-eri nri. Jehova na-egosimmadụ nileịdị mma dị otú ahụ, ọ bụghị ị ndị hụrụ ya nanya. Jizọs sịrị: Ọ na-eme ka anyanwụ ya na-awakwasị ndị ọjọọ na ndị ọma, na-emekwa ka mmiri na-ezokwasị ndị ezi omume na ndị ajọ omume.Matiu 5:45.Jehova na-enye unu mmiri ozuzo site neluigwe na oge mkpụrụ ji amị9. Olee otú mkpụrụ osisi apụl si egosipụta ịdị mma Jehova?9Ọtụtụ ndị adịghị eji oké mmesapụ aka a na-egosi ihe akpọrọ mmadụ akpọrọ ihe nihi na anwụ nọgidere na-acha, a na-enwe mmiri ozuzo, na oge mkpụrụ ji amị. Dị ka ihe atụ, cheedị echiche banyere mkpụrụ osisi apụl. Ọ bụ mkpụrụ osisi a na-ahụkarị nógbè nile anwụ na-adịghị achasi ike na ha nụwa. Ma, ọ mara mma, na-atọ ụtọ, nweekwa nnọọ mmiri na-enye ume ndụ na ihe ndị dị oké mkpa na-edozi ahụ. Ị maara na nụwa nile, e nwere ihe dị ka ụdị mkpụrụ osisi apụl 7,500, malite ná ndị na-acha ọbara ọbara ruo ná ndị na-acha ọlaedo ọlaedo ruo ná ndị na-acha odo odo ruo ná ndị na-acha akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ, malitekwa na ndị ji ntakịrị ihe kara mkpụrụcherryruo ná ndị ha ka grep? Ọ bụrụ na i jide mkpụrụ nke osisi apụl pere mpe naka gị, ọ na-eyi ihe na-abaghị uru. Ma otu nime osisi ndị kasị mma na-esi naya etolite. Abụ nke Abụ 2:3 Noge opupu ihe ubi ọ bụla, osisi apụl na-ama ifuru nụba; noge mgbụsị akwụkwọ ọ bụla, ọ na-amị mkpụrụ. Kwa afọruo ihe dị ka afọ 75otu osisi apụl ga-amị mkpụrụ nwere ike iju katọn 20 nke ịdị arọ otu katọn nime ha bụ kilogram 19!Osisi nke ndị mmadụ pụrụ isi na ya na-enweta ihe oriri ma na-enwe obi ụtọ ruo ọtụtụ iri afọ na-esi ná mkpụrụ a pere nnọọ mpe epulite10, 11. Olee otú ikike dị iche iche nke ịmata ihe si egosipụta ịdị mma Chineke?10Nịdị mma ya na-enweghị nsọtụ, Jehova enyewo anyị ahụ nke e ji ihe dị iche iche dị egwu mee, nke nwere ikike dị iche iche nke ịmata ihe bụ ndị e mere iji nyere anyị aka ịghọta ọrụ ya na inweta obi ụtọ na ha. Abụ Ọma 139:14 Cheedị echiche ọzọ banyere ọnọdụ ndị ahụ a kọwara ná mmalite isiakwụkwọ a. Olee ihe ndịa hụrụbụ ndị na-eme ka oge ndị ahụ bụrụ ndị na-enye ọṅụ? Nwatakịrị obi dị nnọọ ụtọ. Mmiri ozuzo nke na-ezo nubi. Ọdịda anyanwụ nke na-acha ọbara ọbara, ọlaedo ọlaedo, na anụnụ anụnụ. E mere anya mmadụ ịhụ ihe karịrị àgwà 300,000! Ikikeịnụ iheanyị na-emekwa ka anyị ghọta ụda dịgasị iche iche nke ụda olu mara mma, ụda ifufe ka ọ na-efefere osisi, na ọchị obi ụtọ nke nwa na-amụ ije. Gịnị mere anyị ji enwe ike na-ahụ ihe ndị dị otú ahụ, na-anụkwa ụda ndị dị otú ahụ bụ ndị na-enye anyị obi ụtọ? Bible na-ekwu, sị: Ntị nke na-anụ ihe, na anya nke na-ahụ ụzọ, Jehova emewo ọbụna ha abụọ. Ilu 20:12 Ma ndị a bụ ị abụọ nime ikike ịmata ihe ndị anyị nwere.11Ikikeịnụ ísìbụ ihe àmà ọzọ nke ịdị mma Jehova. Imi mmadụ pụrụ ịnụ ihe dị ka ụdị ísì 10,000. Cheedị echiche banyere ị ole na ole nime ha: nri kasị amasị gị nke a ka na-esi esi, okooko osisi, mkpá akwụkwọ ndị dara nala, ntakịrị anwụrụ ọkụ si nebe e menwuru ọkụ a na-anya anya. Ikike i nwere ịmatamgbe ihe mesaragị nahụ na-eme ka i nwee ike ịmata mgbe ikuku fesara gị nihu, inwe mmetụta nke mmakụ na-emesi obi ike nke onye ị hụrụ nanya makụrụ gị, ịmata otú mkpụrụ osisi i ji naka si akwọ mụrụmụrụ nụzọ na-enye obi ụtọ. Mgbe ị tabiiri ya, ikike i nwereịnụ ụtọ ihena-amalite ịrụ ọrụ. Ị na-anụ ụdị ụtọ dị iche iche nke mkpụrụ osisi ahụ ka ikike gị nke ịnụ ụtọ ihe na-eme ka ị nụ ụtọ nke ihe dị iche ichemejupụtara mmiri mkpụrụ osisi ahụ. Ee, anyị nwere ọtụtụ ihe mere anyị ga-eji tie banyere Jehova, sị: Lee ka ịdị mma,NW Gị si baa ụba, nke Ị tụkọbaworo nye ndị na-atụ egwu Gị. Abụ Ọma 31:19 Otú ọ dị, olee otú Jehova siworo tụkọbara ndị na-atụ egwu Chineke ịdị mma?Ịdị Mma nke Nwere Abamuru Na-adịru Mgbe Ebighị Ebi12. Olee ihe ndị Jehova na-enye anyị bụ ndị kasị mkpa, nihi gịnịkwa?12Jizọs kwuru, sị: E dere, sị, Ọ bụghị ị nachịcha ka mmadụ ga-esi dị ndụ, kama ọ bụ nokwu ọ bụla nke na-esi nọnụ Jehova apụta. Matiu 4:4 Nezie, ihe ime mmụọ ndị Jehova na-enye anyị pụrụ ịbara anyị uru ọbụna karịa ndị nke anụ ahụ, nihi na ha na-eduba ná ndụ ebighị ebi. NIsi nke 8 nke akwụkwọ a, anyị hụrụ na Jehova ejiriwo ike mweghachi ya mee ihe nụbọchị ikpeazụ ndị a iji mee ka e nwee paradaịs ime mmụọ. Otu ihe gbara ọkpụrụkpụ a na-ahụ na paradaịs ahụ bụ ụbara nri ime mmụọ.13, 14. a Gịnị ka Izikiel onye amụma hụrụ nọhụụ, gịnịkwa ka ọ pụtara nye anyị taa? b Onyinye ime mmụọ dịgasị aṅaa ndị na-enye ndụ ka Jehova na-enye ndị ohu ya na-ekwesị ntụkwasị obi?13Notu nime oké amụma mweghachi ndị dị na Bible, e mere ka Izikiel onye amụma hụ ọhụụ nke ụlọ nsọ e weghachiri eweghachi, nke e mekwara ka ọ dị ebube. Mmiri si nụlọ nsọ ahụ na-asọpụta, na-asawanye mbara ma na-adịwanye ogbu ka ọ na-asọ na-aga ruo mgbe ọ ghọrọ osimiri abụọ. Nebe ọ bụla ọ sọọrọ gafee, osimiri ahụ na-eweta ngọzi. Nakụkụ ya abụọ, e nwere osisi ndị e si na ha na-enweta ihe oriri na ihe iji gwọọ ọrịa. Osimiri ahụ ọbụna mekwara ka e nwee ihe ndị dị ndụ nime osimiri nnu ahụ, nke na-enweghị ihe dị ndụ nime ya, bụ Osimiri Nwụrụ Anwụ! Ezikiel 47:1-12 Ma gịnị ka ihe a nile pụtara?14Ọhụụ ahụ pụtara na Jehova ga-eweghachi ndokwa o mere maka ezi ofufe, dị ka ụlọ nsọ ahụ Izikiel hụrụ nọhụụ sere onyinyo ya. Dị ka osimiri ahụ a hụrụ nọhụụ, onyinye Chineke maka ndụ ga na-asọpụtara ndị ya nụzọ ga-anọgidena-abawanye ụba. Kemgbe e weghachiri ofufe dị ọcha na 1919, Jehova enyewo ndị ya onyinye dị iche iche maka ndụ. Nụzọ dị aṅaa? Bible, akwụkwọ ndị e ji amụ Bible, nzukọ dị iche iche, na mgbakọ dị iche iche enyewo aka nime ka eziokwu ndị dị oké mkpa ruo ọtụtụ nde mmadụ aka. Site nụzọ ndị dị otú ahụ, Jehova akụziworo ndị mmadụ banyere onyinye kasị mkpa o nyere maka ndụàjà mgbapụta Kraịst, bụ nke na-eme ka mmadụ dị ọcha nanya Jehova, na-emekwa ka ndị nile hụrụ Chineke nanya nezie ma na-atụ egwu ya nwee olileanya maka ndụ ebighị ebi.Nihi ya, nime ụbọchị ikpeazụ a nile, ka ụwa nọ nụnwụ nri nụzọ ime mmụọ, ndị Jehova nọ na-eriju afọ nụzọ ime mmụọ.Aịsaịa 65:13.15. Nechiche dị aṅaa ka ịdị mma Jehova ga-erutere ihe a kpọrọ mmadụ na-ekwesị ntụkwasị obi noge Ọchịchị Narị Afọ Iri Kraịst?15Ma osimiri ahụ Izikiel hụrụ nọhụụ agaghị akwụsị ịsọ mgbe usoro ihe ochie a bịara ná njedebe. Kama nke ahụ, ọ ga-asọkwu nụzọ buru ibu ọbụna karị noge Ọchịchị Narị Afọ Iri Kraịst. Mgbe ahụ, site nAlaeze Mezaịa ahụ, Jehova ga-eji uru nke àjà Jizọs mee ihe nụzọ zuru ezu, jiri nke nta nke nta mee ka ihe a kpọrọ mmadụ na-ekwesị ntụkwasị zuo okè. Lee ka anyị ga-esi ṅụrịa ọṅụ mgbe ahụ nihi ịdị mma Jehova!Akụkụ Ndị Ọzọ nke Ịdị Mma Jehova16. Olee otú Bible si egosi na ịdị mma Jehova gụnyere àgwà ndị ọzọ, gịnịkwa bụ ụfọdụ nime ha?16Ịdị mma Jehova na-agụnye ihe karịrị imesapụ aka. Chineke gwara Mozis, sị: Mụ onwe m ga-eme ka ịdị mma m nile gabiga nihu gị, M ga-akpọkwa òkù banyere aha Jehova nihu gị. Ihe ndekọ ahụ mesịrị kwuo, sị: Jehova wee gabiga nihu ya, kpọọ òkù, sị, Jehova, Jehova, Chineke nke nwere obi ebere, Onye na-eme amara, Onye na-adịghị ewe iwe ọsọ ọsọ,Onye na-aba ụba nebere na eziokwu. Ọpụpụ 33:19;34:6 Ya mere, ịdị mma Jehova gụnyere ọtụtụ àgwà mara mma. Ka anyị tụlee ị abụọ nime ha.17. Gịnị bụ ime amara, oleekwa otú Jehova siworo gosi ya ụmụ mmadụ nkịtị na-ezughị okè?17Na-eme amara.Àgwà a na-ekpughere anyị ihe dị ukwuu banyere ụzọ Jehova si emeso ihe ndị o kere eke ihe. Kama ịbụ onye na-adịghị echebara mmetụta nke ndị ọzọ echiche, onye obi kpọrọ nkụ, ma ọ bụ onye ọchịchị aka ike, dị ka ndị nwere ikike na-emekarị, Jehova dị nwayọọ ma nwee obiọma. Dị ka ihe atụ, Jehova gwara Ebram, sị: Biko, welie anya gị abụọ, si nọnọdụ a, ebe gị onwe gị nọ, lee anya nUgwu na na Ndịda na nIhu anyanwụ na nỌdịda anyanwụ. Jenesis 13:14 Ọtụtụ nsụgharị na-ewepụ okwu ahụ bụ biko. Ma ndị ọkà mmụta nke Bible na-ekwu na okwu ahụ nasụsụ Hibru e ji dee Bible nwere okwu ndị na-eme ka okwu ahụ gbanwee site nịbụ inye iwu gaa nịbụ arịrịọ obiọma. E nwere ihe atụ ndị ọzọ yiri ya. Jenesis 31:12;Ezikiel 8:5 Cheedị echiche, Eze eluigwe na ala ịsị ụmụ mmadụ nkịtị biko! Nime ụwa ebe imeso ndị ọzọ ihe nobi ọjọọ, ịchụ ihe ọkụ ọkụ gabiga ókè, na enweghị nkwanye ùgwù jupụtara, ọ bụghị ihe na-enye obi ụtọ ịtụgharị uche notú Chineke anyị, bụ Jehova, si eme amara?18. Nechiche dị aṅaa ka Jehova na-aba ụba neziokwu, nihi gịnịkwa ka okwu ndị ahụ ji emesi obi ike?18Ọna-aba ụba neziokwu.Emeghị ihe neziokwu aghọwo omume jupụtara nụwa taa. Ma Bible na-echetara anyị, sị: Chineke abụghị mmadụ, nke Ọ ga-ekwu okwu ụgha. Ọnụ Ọgụgụ 23:19 Nezie,Taịtọs 1:2na-ekwu na Chinekeapụghịịgha ụgha. Ịdị mma ya agaghị ekwe ma ọlị ka o mee otú ahụ. Ya mere, a pụrụ ịtụkwasị nkwa dị iche iche Jehova kwere obi nụzọ nile; ihe ọ bụla o kwuru aghaghịkwa imezu mgbe nile. Ọbụna na a kpọrọ Jehova Chineke nke eziokwu. Abụ Ọma 31:5 Ọ bụghị ị na ọ dịghị agha ụgha, kama ọ na-eme ka e nwee eziokwu nụba. Ọ dịghị ejichi ihe ọmụma, ma ọ bụ na-ezochi ya; kama nke ahụ, ọ na-eme ka ndị ohu ya na-ekwesị ntụkwasị obi mụta ihe nụba site namamihe ya na-enweghịnsọtụ.Ọ na-akụziri ha ọbụna ụzọ isi bie ndụ kwekọrọ neziokwu ahụ ọ na-eme ka ha mụta ka ha wee nwee ike ịnọgide na-eje ije neziokwu ahụ. 3 Jọn 3 Nozuzu, mmetụta dị aṅaa ka ịdị mma Jehova kwesịrị inwe nebe anyị nọ notu notu?Gbukepụ nIhi Ịdị Mma nke Jehova19, 20. a Olee otú Setan si gbalịa imebi obi ike Iv nwere nịdị mma Jehova, gịnịkwa si na ya pụta? b Nụzọ kwesịrị ekwesị, ịdị mma Jehova kwesịrị inwe mmetụta dị aṅaa nahụ anyị, nihi gịnịkwa?19Mgbe Setan nwara Iv ọnwụnwa nogige Iden, ọ malitere site niji aghụghọ mebie obi ike o nwere nịdị mma Jehova. Jehova gwararị Adam, sị: Mkpụrụ nke sitere nosisi nile ọ bụla nke ubi a a gbara ogige ka ị ga na-eri eri. Nime ọtụtụ puku osisi ndị na-aghaghị ịchọworị ubi ahụ mma, ọ bụ ị otu ka Jehova sịrị ha akpala aka. Ma, rịba ama otú Setan si jụọ Iv ajụjụ mbụ ọ jụrụ ya: Ọ ga-abụ ezie na Chineke sịrị, Unu erila mkpụrụ sitere nosisi ọ bụla nke ubi a a gbara ogige? Jenesis 2:9,16;3:1 Setan tụgharịrị ihe Jehova kwuru iji mee ka Iv chee na ọ dị ihe ọma Jehova na-egbochi ya inweta. Nụzọ dị mwute, atụmatụ ahụ gara nke ọma. Iv, dị ka ọtụtụ ndị ikom na ndị inyom ndị ọzọ dịrị ndụ mgbe ọ nwụsịrị, malitere inwe obi abụọ banyere ịdị mma Chineke, bụ onye nyere ya ihe nile o nwere.20Anyị maara oké ihe mgbu na nhụsianya obi abụọ dị otú ahụ kpatara. Ya mere, ka anyị buru ihe e kwuru naJeremaịa 31:12NW nuche: Ha ga na-egbukepụ egbukepụ nezie nihi ịdị mma Jehova. Nezie, ịdị mma Jehova kwesịrị ime ka anyị na-egbukepụ egbukepụ nihi ọṅụ. Ọ dịghị mgbe ọ bụla anyị kwesịrị ịdị na-enyo ebumnobi nke Chineke anyị enyo, bụ onye jupụtara nnọọ nịdị mma. Anyị pụrụ ịtụkwasị ya obi nụzọ zuru ezu, nihi na ọ dịghị ihe ọzọ ọ chọrọ ma ọ bụghị ka ndị hụrụ ya nanya nweta ihe kasị mma.21, 22. a Olee ụzọ ụfọdụ ị ga-achọ isi meghachi omume nịdị mma Jehova? b Àgwà dị aṅaa ka anyị ga-atụle nisiakwụkwọ na-esonụ, oleekwa otú o si dị iche nịdị mma?21Ọzọkwa, mgbe anyị nwere ohere ịgwa ndị ọzọ okwu banyere ịdị mma Chineke, anyị na-enwe obi ụtọ. Banyere ndị Jehova,Abụ Ọma 145:7na-asị: Ncheta nke ịba ụba nke ịdị mma Gị ka ha ga-ekwuwa. Ụbọchị ọ bụla anyị dị ndụ, anyị na-erite uru nụzọ ụfọdụ site nịdị mma Jehova. Gịnị ma i mee ka ọ bụrụ omume gị ikele Jehova kwa ụbọchị maka ịdị mma ya, na-akpọ okwu aha ruo ókè o kwere mee? Iche banyere àgwà ahụ, ikele Jehova maka ya kwa ụbọchị, na ịgwa ndị ọzọ banyere ya ga-enyere anyị aka iṅomi Chineke anyị dị mma. Ka anyị na-achọkwa ụzọ isi na-eme ihe ọma, dị ka Jehova na-eme, anyị ga-anọgide na-abịarukwu ya nso. Onyeozi ahụ meworo agadi bụ Jọn dere, sị: Onye m hụrụ nanya, bụrụ onye na-eṅomi, ọ bụghị ihe ọjọọ, kama ihe ọma. Onye na-eme ihe ọma sitere na Chineke.3 Jọn 11.22E jikọtakwara ịdị mma Jehova na àgwà ndị ọzọ. Dị ka ihe atụ, Chineke na-aba ụba nebere obiọma sitere nịhụya,NW, ma ọ bụ ịhụya nke na-eguzosi ike nihe. Ọpụpụ 34:6 Àgwà a abụghị maka onye ọ bụla otú ịdị mma bụ, nihi na Jehova na-egosi ya karịsịa nebe ndị ohu ya na-ekwesị ntụkwasị obi nọ. Nisiakwụkwọ na-esonụ, anyị ga-amụta otú o si eme nke a.28 Nanị Gị Na-eguzosi Ike nIhe1, 2. Nihi gịnị ka a pụrụ iji kwuo na eguzosighị ike nihe abụghịrị Eze Devid ihe ọhụrụ?EGUZOSIGHỊ ike nihe abụghịrị Eze Devid ihe ọhụrụ. Notu oge, a gbara ọchịchị ya nọ nọgba aghara mgba okpuru ugboro ugboro, ndị so ná mba ya gbakwara izu imegide ya. Ọzọkwa, ụfọdụ nime ndị anyị ga-atụ anya na ha kwesịrị ịbụ ezigbo ndị enyi ya gbara Devid mgba okpuru. Cheedị echiche banyere Maịkal, bụ nwunye Devid nke mbụ. Ná mmalite, ọ hụrụ Devid nanya, ihe ịrụ ụka adịghị ya na ọ na-akwado ya nihe ndị ọ na-eme dị ka eze. Otú ọ dị, ka oge na-aga, o ledara ya anya nobi ya, ọbụna na-ewere Devid dị ka otu nime ndị ikom efu.1 Samuel 18:20;2 Samuel 6:16,20.2Onye ọzọ bụkwa onye ndụmọdụ Devid, bụ Ahitofel. E ji ndụmọdụ ya kpọrọ oké ihe dị ka a ga-asị na ọ bụ Jehova nonwe ya nyere ya. 2 Samuel 16:23 Ma, ka oge na-aga, onye a ọ tụkwasịrị obi, onye ọ na-akọrọ izu nzuzo ya ghọrọ sabo ma sonye ná nnupụisi a haziri ahazi megide Devid. Ònyekwanụ kpaliri izu mmegide ahụ? Ọ bụ Absalọm, nwa Devid! Onye nrigbu ahụ nke na-akpa nkata ọjọọ nọgidere na-ezuru obi ndị Izrel nohi, si otú ahụ mee onwe ya onye ya na eze na-asọrịta mpi. Nnupụisi Absalọm bịara sie ike nke na a manyere Eze Devid ịgba ọsọ ndụ.2 Samuel 15:1-6,12-17.3. Obi ike dị aṅaa ka Devid nwere?3Ọ bụ na ọ dịghị onye guzosiri ike nihe nye Devid? Noge nile Devid nọ ná nsogbu, ọ maara nezie na e nwere. Ònye? Ọ dịghị onye ọzọ ọ bụ ma ọ bụghị Jehova Chineke. Devid kwuru banyere Jehova, sị: Nebe onye na-eguzosi ike nihe,NW nọ Ị ga-egosi Onwe gị onye na-eguzosi ike nihe,NW. 2 Samuel 22:26 Gịnị bụ iguzosi ike nihe, oleekwa otú Jehova si esetịpụ ihe nlereanya kasịnụ nke àgwà a?Gịnị Bụ Iguzosi Ike nIhe?4, 5. a Gịnị bụ iguzosi ike nihe? b Olee ihe dị iche niguzosi ike nihe na ikwesị ntụkwasị obi?4Iguzosi ike nihe dị ka e si jiri ya mee ihe nAkwụkwọ Nsọ Hibru bụ obiọma nke na-eji ịhụya arapagidesi ike nihe ma ghara ịhapụ ya ruo mgbe nzube ya nebe ihe ahụ dị mezuru. Ọ gụnyere ihe karịrị ikwesị ntụkwasị obi. E kwuwerị, mmadụ pụrụ ikwesị ntụkwasị obi ị nihi na ọ bụ ihe ọ na-aghaghị ime. Nụzọ dị iche na nke ahụ, iguzosi ike nihe gbanyere mkpọrọgwụ nịhụya.Ọzọkwa, a pụrụ iji okwu bụ ikwesị ntụkwasị obi mee ihe nebe ihe ndị na-adịghị ndụ dị. Dị ka ihe atụ, ọbụ abụ ahụ kpọrọ ọnwa Onye àmà Nke nọ na mbara igwe kwesịrị ntụkwasị obi nihi otú o si na-apụta mgbe nile nabalị. Abụ Ọma 89:37 Ma a pụghị ikwu na ọnwa na-eguzosi ike nihe. Nihi gịnị? Nihi na iguzosi ike nihe bụ ngosipụta nke ịhụyaàgwà ihe ndị na-adịghị ndụ na-apụghị igosipụta.A kpọrọ ọnwa onye àmà na-ekwesị ntụkwasị obi, ma, ọ bụ ị ihe ndị e kere eke nwere ọgụgụ isi pụrụ nezie igosipụta iguzosi ike nihe nke Jehova5Nechiche Akwụkwọ Nsọ, iguzosi ike nihe na-egosi mmetụta. Igosipụta ya na-egosi na e nwere mmekọrịta dịnụ netiti onye nwere àgwà ahụ na onye e nwere ya nebe ọ nọ. Iguzosi ike nihe dị otú ahụ adịghị abụ e gosikata ya a kwụsị igosi ya.Ọ dịghị ka ebili mmiri nke oké ifufe na-agbanwe agbanwe na-ebugharị. Nụzọ dị iche na nke ahụ, iguzosi ike nihe, ma ọ bụ ịhụya nke na-eguzosi ike nihe, na-akwụsi ike ma nwee ike iji merie ihe mgbochi ndị kasị taa akpụ.6. a Olee otú iguzosi ike nihe dịruru ụkọ netiti ụmụ mmadụ, oleekwa otú e si gosipụta nke a nime Bible? b Olee ụzọ kasị mma isi mụta ihe iguzosi ike nihe gụnyere, nihi gịnịkwa?6Neziokwu, iguzosi ike nihe dị otú ahụ dị ụkọ taa. Ọtụtụ mgbe, ndị bụ ezi ndị enyi na-ebibi onwe ha. Nụzọ na-arịwanye elu, anyị na-anụ banyere ndị di ma ọ bụ ndị nwunye na-agbahapụ ndị òtù ọlụlụ ha. Ilu 18:24;Malakaị 2:14-16 Omume aghụghọ juru nnọọ ebe nile nke na anyị pụrụ ịhụ ka anyị onwe anyị na-ekwughachi ihe ahụ Maịka onye amụma kwuru, sị: Onye na-eguzosi ike nihe,NW alawo niyi pụọ nụwa. Maịka 7:2 Ọ bụ ezie na, ọtụtụ mgbe, ụmụ mmadụ adịghị egosi obiọma sitere nịhụya, e ji iguzosi ike nihe mara Jehova nụzọ dị ịrịba ama. Nezie, kpọmkwem ụzọ kasị mma isi mụta ihe iguzosi ike nihe gụnyere bụ inyocha otú Jehova si egosipụta akụkụ a magburu onwe ya nke ịhụya ya.Iguzosi Ike nIhe Na-enweghị Atụ nke Jehova7, 8. Olee otú a pụrụ isi kwuo na ọ bụ ị Jehova na-eguzosi ike nihe?7Bible na-ekwu banyere Jehova, sị: Nanị gị na-eguzosi ike nihe. Mkpughe 15:4 Olee otú nke ahụ pụrụ isi bụrụ eziokwu? Ọ bụ na ma ụmụ mmadụ ma ndị mmụọ ozi egosipụtabeghị iguzosi ike nihe dị ịrịba ama mgbe ụfọdụ? Job 1:1;Mkpughe 4:8 Gịnịkwa banyere Jizọs Kraịst? Ọ bụghị onye bụ isi na-eguzosi ike nihe nye Chineke? Abụ Ọma 16:10,NW Oleezi otú a pụrụ isi kwuo na ọ bụịJehova na-eguzosi ike nihe?8Nke mbụ, cheta na iguzosi ike nihe bụ otu akụkụ nke ịhụya. Ebe ọ bụ na Chinekebụịhụyanihi na ọ bụ àgwà a nonwe yaolee onye pụrụ igosipụta iguzosi ike nihe nụzọ zuru nnọọ ezu karịa Jehova? 1 Jọn 4:8 Nezie, ndị mmụọ ozi na ụmụ mmadụ pụrụ igosipụta àgwà dị iche iche nke Chineke, ma, ọ bụ ị Jehova na-eguzosi ike nihe nọtụtụ kasịnụ. Dịka Onye ochie ahụ, ọ nọwo na-egosipụta obiọma sitere nịhụya ruo ogologo oge karịa ihe ọ bụla e kere eke, nụwa ma ọ bụ neluigwe. Daniel 7:9 Nihi ya, Jehova bụ onye kasị eguzosi ike nihe. Ọ na-egosipụta àgwà a nụzọ ihe ọ bụla e kere eke na-apughị isi gosipụta ya. Tụlee ihe atụ ụfọdụ.9. Olee otú Jehova si bụrụ onye na-eguzosi ike nihe nọrụ ya nile?9Jehova na-eguzosi ike nihe,NW nọrụ Ya nile. Abụ Ọma 145:17 Nụzọ dị aṅaa?Abụ Ọma nke 136zara ya. Nebe ahụ, e hotara ọtụtụ ọrụ nzọpụta Jehova rụrụ, gụnyere nnapụta ahụ ọ napụtara ụmụ Izrel gabiga Oké Osimiri Uhie nụzọ dị ịrịba ama. Nụzọ kwesịrị ịrịba ama, e ji nkebi ahịrịokwu bụ: Nihi na ruo mgbe ebighị ebi ka ebere obiọma sitere nịhụya,NW,ma ọ bụ, iguzosi ike nihe Ya dị, mesie amaokwu nke ọ bụla nke abụ ọma a ike. Abụ ọma a so nAjụjụ Maka Ntụgharị Uche ndị dị na peeji nke 289. Ka ị na-agụ amaokwu ndị ahụ, ị ghaghị inwe mmasị nke ukwuu nọtụtụ ụzọ Jehova si gosipụta obiọma sitere nịhụya nebe ndị ya nọ. Ee, Jehova na-egosipụta iguzosi ike nihe nye ndị ohu ya na-ekwesị ntụkwasị obi site nịnụ mkpu nile ha na-eti maka enyemaka nakwa site nime ihe noge a kara aka. Abụ Ọma 34:6 Ịhụya na-eguzosi ike nihe nke Jehova nwere nebe ndị ohu ya nọ adịghị ada ada ma ọ bụrụhaala na ha anọgide na-eguzosi ike nihe nye ya.10. Olee otú Jehova si egosipụta iguzosi ike nihe nihe banyere ụkpụrụ ya?10Ọzọkwa, Jehova na-eguzosi ike nihe nye ndị ohu ya site nijigidesi ụkpụrụ ya ike. Nadịghị ka ụmụ mmadụ ụfọdụ na-adịghị eguzo otu ebe, ndị mkpali na mmetụta ọ bụla na-achịkwa, Jehova adịghị agbanwe agbanwe nihe ọ na-ewere dị ka ezi ihe na ihe ọjọọ. Kemgbe ọtụtụ puku afọ, echiche ya banyere ihe ndị dị ka mgbaasị, ikpere arụsị, na igbu ọchụ agbanwebeghị. Ruo agadi Mụ onwe m bụ Onye ahụ, ka o kwuru site nọnụ onye amụma ya bụ Aịzaịa. Aịsaịa 46:4 Ya mere, anyị pụrụ inwe obi ike na anyị ga-erite uru site nịgbaso nduzi doro anya banyere omume nke dị nime Okwu Chineke.Aịsaịa 48:17-19.11. Nye ihe atụ iji gosi na Jehova na-emezu ihe o kwere ná nkwa.11Jehova na-egosipụtakwa iguzosi ike nihe site nimezu ihe ndị o kwere ná nkwa. Mgbe o buru amụma, ọ na-emezu. Nihi ya, Jehova kwuru, sị: Okwu m . . . nke na-esi nọnụ m pụta: ọ gaghị alaghachikwute m nefu, ma ọ bụrụ na o bughị ụzọ mezuo ihe tọrọ m ụtọ, wee gaa nke ọma nihe M zigara ya. Aịsaịa 55:11 Site nime ihe o kwuru, Jehova na-eguzosi ike nihe nye ndị ya. Ọ dịghị eme ha ka ha nọrọ na-atụsi anya ihe ọ na-ebughị nuche imezu ike. A ma Jehova ama na nke a nke na ohu ya bụ Jọshụa nwere ike ikwu, sị: Ọ dịghị ihe ọ bụla dapụrụ nezi ihe nile nke Jehova gwara ụlọ Izrel; ha nile mere. Joshua 21:45 Ya mere, anyị pụrụ inwe obi ike na ọ dịghị mgbe olileanya anyị ga-akụ afọ nala nihi na Jehova emezughị nkwa ya.Aịsaịa 49:23;Ndị Rom 5:5.12, 13. Nụzọ dịgasị aṅaa ka obiọma sitere nịhụya nke Jehova na-adịru mgbe ebighị ebi?12Dị ka anyị kwuru na mbụ, Bible na-agwa anyị na obiọma sitere nịhụya nke Jehova na-adịru mgbe ebighị ebi. Abụ Ọma 136:1 Nụzọ dị aṅaa? Otu ụzọ bụ na Jehova na-agbaghara mmehie kpam kpam. Dị ka anyị tụlere nIsi nke 26, Jehova adịghị emegide mmadụ nihi mmehie ọ gbaghawooro ya noge gara aga. Ebe ọ bụ na mmadụ nile emehiewo, gharakwa iru ebube Chineke, onye ọ bụla nime anyị kwesịrị inwe ekele na obiọma sitere nịhụya nke Jehova na-adịru mgbe ebighị ebi.Ndị Rom 3:23.13Ma obiọma sitere nịhụya nke Jehova na-adịrukwa mgbe ebighị ebi nechiche ọzọ. Okwu ya na-asị na onye ezi omume ga-adịkwa ka osisi a kụworo nakụkụ iyi jupụtara na mmiri, nke na-amị mkpụrụ ya na mgbe ya, ọzọ, akwụkwọ ya adịghị akpọnwụ; ihe ọ bụlakwa nke ọ na-eme, ọ na-eme ka ọ gaa nke ọma. Abụ Ọma 1:3 Cheedị echiche osisi na-ama poko poko, nke akwụkwọ ya na-adịghị akpọnwụ akpọnwụ! Notu aka ahụkwa, ọ bụrụ na Okwu Chineke na-atọ anyị ụtọ nezie, anyị ga-adị ogologo ndụ nke dị jụụ, nke bakwara uru. Ngọzi Jehova ji iguzosi ike nihe na-enye ndị ohu ya na-ekwesị ntụkwasị obi na-adịru mgbe ebighị ebi. Neziokwu, nime ụwaọhụrụ ezi omume ahụ nke Jehova ga-eweta, ihe a kpọrọ mmadụ na-erube isi ga na-ahụ obiọma sitere nịhụya ya ruo mgbe ebighị ebi.Mkpughe 21:3, 4.Jehova Agaghị Ahapụ Ndị Ya Na-eguzosi Ike nIhe14. Olee otú Jehova si egosi na o ji iguzosi ike nihe nke ndị ohu ya akpọrọ ihe?14Jehova egosipụtawo iguzosi ike nihe ya ugboro ugboro. Ebe ọ bụ na Jehova adịghị agha agha, iguzosi ike nihe ọ na-egosipụta nebe ndị ohu ya na-ekwesị ntụkwasị obi nọ adịghị ada ada. Ọbụ abụ ahụ dere, sị: Nwata ka m bụworo, aghọwokwa m okenye; ma ahụghị m onye ezi omume ka a hapụrụ ya, ahụghịkwa m mkpụrụ ya ka ha na-arịọ nri. Nihi na Jehova na-ahụ ezi ikpe nanya, Ọ dịghị ahapụkwa ndị ebere Ya ndị ya na-eguzosi ike nihe nye ya,NW. Abụ Ọma 37:25,28 Nezie, dị ka Onye Okike, Jehova kwesịrị ka anyị fee ya ofufe. Mkpughe 4:11 Nagbanyeghị nke ahụ, nihi na ọ na-eguzosi ike nihe, Jehova na-eji ọrụ ndị anyị ji ikwesị ntụkwasị obi na-arụ akpọrọ ihe.Malakaị 3:16, 17.15. Kọwaa otú ụzọ Jehova si mesoo ndị Izrel ihe si eme ka iguzosi ike nihe Ya pụta ìhè.15Nobiọma sitere nịhụya ya, Jehova na-enyere ndị ya aka ọtụtụ ugboro mgbe ha nọ ná nsogbu. Ọbụ abụ ahụ na-agwa anyị, sị: Ọ na-edebe mkpụrụ obi ndị ebere Ya ndị ya na-eguzosi ike nihe,NW; Ọ na-anapụta ha naka ndị na-emebi iwu. Abụ Ọma 97:10 Tụlee otú o si mesoo mba Izrel. Mgbe a napụtasịrị ha nụzọ ọrụ ebube gabiga Oké Osimiri Uhie, ụmụ Izrel kwuru nabụ ha bụụrụ Jehova, sị: Nebere obiọma sitere nịhụya,NW,ma ọ bụ, ịhụya nke na-eguzosi ike nihe, nkọwa ala ala peeji nkeNW Gị ka I duworo ndị nke Ị gbapụtaworo. Ọpụpụ 15:13 Nezie, nnapụta ahụ a napụtara ha gabiga Oké Osimiri Uhie ahụ bụ omume ịhụya nke na-eguzosi ike nihe nakụkụ nke Jehova. Nihi ya, Mozis gwara ụmụ Izrel, sị: Ọ bụghị na unu bara ụba karịa ndị nile ka Jehova hụrụ unu nanya sie ike, wee họpụta unu; nihi na unuonwe unu dị ole na ole karịa ndị nile ọzọ: kama ọ bụ nihi na Jehova hụrụ unu nanya, na nihi na O debere iyi Ọ ṅụụrụ nna unu hà, ka Jehova weere aka dị ike mee ka unu pụta, O wee gbapụta unu nụlọ ndị ohu, naka Fero, bụ eze Ijipt.Deuterọnọmi 7:7, 8.16, 17. a Enweghị ekele dị aṅaa jọgburu onwe ya ka ụmụ Izrel gosipụtara, nagbanyeghị nke ahụ, olee otú Jehova si gosi ha ọmịiko? b Olee otú ihe ka nọnụ ọgụgụ nụmụ Izrel si gosipụta na ngwọta adịghịrị ha, ihe atụ ịdọ aka ná ntị dịkwa aṅaa ka nke a bụ nye anyị?16Otú ọ dị, dị ka otu mba, ụmụ Izrel egosipụtaghị ekele maka obiọma sitere nịhụya nke Jehova, nihi na mgbe a napụtasịrị ha, ha nọgidere na-emehie imegide Jehova site ninupụ isi nokpuru Onye kachasị ihe nile elu. Abụ Ọma 78:17 Ruo ọtụtụ narị afọ, ha nupụrụ isi ugboro ugboro. Ha na-ahapụ Jehova ma na-echigharịkwuru chi ụgha dị iche iche na omume nke ndị na-ekpere arụsị, bụ ndị ị ihe ha rụpụtaara ha bụ mweda nala. Ma, Jehova emebighị ọgbụgba ndụ ya. Kama nke ahụ, site nọnụ Jeremaịa onye amụma, Jehova rịọrọ ndị ya, sị: Lọta, gị Izrel nke na-adaghachi azụ . . . M gaghị edo unu iru iwe: nihi na onye ebere onye na-eguzosi ike nihe,NW ka M bụ. Jeremaịa 3:12 Otú ọ dị, dị ka e kwuru nIsi nke 25, nke a akpalighị ihe ka nọnụ ọgụgụ nụmụ Izrel ime mgbanwe. Nezie, ha nọgidere na-eme ndị ozi Chineke ka ha bụrụ ihe ọchị, ha na-elelịkwa okwu Ya anya, na-emekwa onwe ha ndị aghụghọ nebe ndị amụma Ya nọ. Gịnị si na ya pụta? Nikpeazụ, ọnụma Jehova lara elu imegide ndị Ya, ruo mgbe ngwọta na-adịghị.2 Ihe E Mere 36:15, 16.17Gịnị ka anyị na-amụta site na nke a? Na iguzosi ike nihe Jehova ekpughị isi, a pụghịkwa ịghọgbu ya. Nezie, Jehova na-aba ụba nebere nobiọma sitere nịhụya,NW, ọ na-enwekwa obi ụtọ ime ebere mgbe e nwere ihe mere ọ ga-eji mee otú ahụ. Ma, gịnịkwanụ ma ọ bụrụ na onye mmehie anọgide na-eme ihe ọjọọ nenweghị nchegharị? Nọnọdụ dị otú ahụ, Jehova na-agbasosi ụkpụrụ ezi omume ya ike ma maa onye ahụ ikpe. Dị ka a gwara Mozis, ọ dịghị ụzọ ọ bụla Jehova ga-agụ ndị ikpe mara na ha bụ ndị ikpe na-amaghị.Ọpụpụ 34:6, 7.18, 19. a Olee otú ntaramahụhụ Jehova na-enye ndị ajọ omume si bụrụ nonwe ya iguzosi ike nihe? b Nụzọ dị aṅaa ka Jehova ga-esi gosipụta iguzosi ike nihe ya nye ndị ohu ya, bụ ndị a kpagbuworo ruo ọnwụ?18Ntaramahụhụ Chineke na-enye ndị ajọ omume bụkwa nonwe ya iguzosi ike nihe. Nụzọ dị aṅaa? A na-ahụ otu ihe na-egosipụta nke a nakwụkwọ Mkpughe, nime iwu ndị ahụ Jehova nyere ndị mmụọ ozi asaa, na-asị: Jeenụ wụpụ ọkwá asaa nke iwe Chineke nime ụwa. Mgbe mmụọ ozi nke atọ wụpụrụ ọkwá ya nime osimiri na isi mmiri dị iche iche, ha ghọrọ ọbara. Mmụọ ozi ahụ sịziri Jehova: Gị, Onye ahụ dị adị na onye dịburị,Onye na-eguzosi ike nihe,bụ onye ezi omume, nihi na i mewo mkpebi ndị a, nihi na ha wụfuru ọbara nke ndị nsọ na nke ndị amụma, i nyewokwa ha ọbara ka ha ṅụọ. O kwesịrị ha.Mkpughe 16:1-6.Jehova ga-eji iguzosi ike nihe cheta ma mee ka ndị guzosiworo ike nihe ọbụna ruo nọnwụ si nọnwụ bilie19Rịba ama na mgbe ọ nọ na-akpọsa ozi ikpe ọmụma ahụ, mmụọ ozi ahụ zoro aka nebe Jehova nọ dị ka Onye na-eguzosi ike nihe. Nihi gịnị? Nihi na site nibibi ndị ajọ omume, Jehova na-egosi iguzosi ike nihe nye ndị ohu ya, bụ ndị a kpagbuworo ọtụtụ nime ha ruo ọnwụ. Jehova ji iguzosi ike nihe na-echeta ndị dị otú ahụ. Ọ na-agụsi ya agụụ ikeịhụ ndị a na-ekwesị ntụkwasị obi nwụrụ anwụ ọzọ, Bible na-egosipụtakwa na nzube ya bụ iji mbilite nọnwụ kwụọ ha ụgwọ ọrụ. Job 14:14, 15 Jehova adịghị echefu ndị ohu ya na-eguzosi ike nihe ị nihi na ha adịkwaghị ndụ. Kama ime otú ahụ, nye ya, ha nile dị ndụ. Luk 20:37, 38 Nzube Jehova nke bụ ime ka ndị nile ọ na-echeta dịghachi ndụ bụ ihe àmà dị ike nke na-egosi iguzosi ike nihe ya.Ndị Nazi gburu Bernard Luimes naka ekpe na Wolfgang Kusserow netitiOtu òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị ji ube magbuo Moses Nyamussua naka nriỊhụya Na-eguzosi Ike nIhe nke Jehova Na-emeghe Ụzọ Maka Nzọpụta20. Olee ndị bụ arịa ndị dịịrị ebere, oleekwa otú Jehova si gosipụta iguzosi ike nihe nye ha?20Nakụkọ ihe mere eme nile, Jehova egosipụtawo iguzosi ike nihe dị ịrịba ama nebe ụmụ mmadụ na-ekwesị ntụkwasị obi nọ. Nezie, ruo ọtụtụ puku afọ, Jehova ejiwo ogologo ntachi obi dị ukwuu hapụ arịa ndị dịịrị ọnụma, bụ ndị e mere ka ha kwesị mbibi. Nihi gịnị? Ka o wee mee ka a mara akụ nke ebubeya nebe arịa ndị dịịrị ebere dị, bụ ndị ọ kwadebere maka ebube tupu oge eruo. Ndị Rom 9:22, 23 Arịa ndị a dịịrị ebere bụ ndị nwere ezi ọchịchọ obi, bụ ndị e ji mmụọ nsọ tee mmanụ ịbụ ndị ha na Kraịst ga-eketakọ ihe nAlaeze ya. Matiu 19:28 Site nimeghere arịa ndị a dịịrị ebere ụzọ nzọpụta, Jehova nọgidere na-eguzosi ike nihe nye Ebreham, bụ onye o kwere nkwa a bụ ọgbụgba ndụ, sị: Ná mkpụrụ gị ka mba nile nke ụwa ga-agọzi onwe ha; nihi na i gewo ntị nolu m.Jenesis 22:18.Nihi iguzosi ike nihe Jehova, ndị ohu ya nile na-ekwesị ntụkwasị nwere olileanya e ji naka maka ọdịnihu21. a Olee otú Jehova si egosi iguzosi ike nihe nye oké ìgwè mmadụ, bụ ndị nwere ohere nke isi noké mkpagbu ahụ pụta? b Gịnị ka iguzosi ike nihe Jehova na-akpali gị ime?21Jehova na-egosi iguzosi ike nihe yiri nke ahụ nye oké ìgwè mmadụ, bụ ndị nwere ohere nke isi noké mkpagbu ahụ pụta nakwa nke ịdị ndụ ruo mgbe ebighị ebi nụwa paradaịs. Mkpughe 7:9, 10,14 Ọ bụ ezie na ndị ohu ya ezughị okè, Jehova ji iguzosi ike nihe na-enye ha ohere nke ịdị ndụ ebighị ebi nụwa paradaịs. Olee otú o si na-eme nke ahụ? Ọ bụ site nihe mgbapụta ahụngosipụta kasịnụ nke iguzosi ike nihe Jehova. Jọn 3:16;Ndị Rom 5:8 Iguzosi ike nihe Jehova na-adọta ndị agụụ ezi omume na-agụ nime obi ha. Jeremaịa 31:3 Ị dịghị enwe mmetụta nke ịbịaru Jehova nso karị nihi oké iguzosi ike nihe o gosiworo na nke ọ ka ga-egosi? Ebe ọ bụ ọchịchọ anyị ịbịaru Chineke nso, ka anyị mee ihe banyere ịhụya ya site niwusikwu mkpebi anyị mere iji iguzosi ike nihe na-ejere ya ozi ike.29 Ịmara Ịhụya nke Kraịst Ahụ1-3. a Gịnị kpaliri Jizọs ịchọ ịdị ka Nna ya? b Akụkụ dịgasị aṅaa nke ịhụya Jizọs ka anyị ga-enyocha?Ị HỤTỤLA obere nwatakịrị nwoke nke na-agbalị ime ka nna ya? Nwatakịrị ahụ pụrụ iṅomi otú nna ya si eje ije, ekwu okwu, ma ọ bụ eme omume. Ka oge na-aga, nwata ahụ pụrụ ọbụna ịdị na-agbaso ụdị ụkpụrụ omume nke nna ya ma jiri ihe ime mmụọ kpọrọ ihe otú nna si jiri ya kpọrọ ihe. Ee, ịhụya na mmasị nwatakịrị na-enwe nebe nna ya na-ahụ nanya nọ na-akpali nwatakịrị ahụ ịchọ ịdị ka papa ya.2Gịnị banyere mmekọrịta dị netiti Jizọs na Nna ya nke eluigwe? Jizọs kwuru notu oge, sị: Ahụrụ m Nna m nanya. Jọn 14:31 Ọ dịghị onye pụrụ ịhụ Jehova nanya karịa Ọkpara a, bụ onye ya na Nna ahụ nọ ogologo oge tupu e kee ihe ọ bụla ọzọ. Ọ bụ ịhụya a kpaliri Ọkpara a hụrụ nna ya nanya ịchọ ịdị ka Nna ya.Jọn 14:9.3Nisiakwụkwọ ndị bu ụzọ nakwụkwọ a, anyị tụlere otú Jizọs si ṅomie ike, ikpe ziri ezi, na amamihe Jehova nụzọ zuru okè. Otú ọ dị, olee otú Jizọs si gosipụta ụdị ịhụya ahụ Nna ya nwere? Ka anyị nyochaa akụkụ atọ nke ịhụya Jizọsmmụọ ịchụ onwe onye nàjà ya, ọmịiko ya, na njikere ọ dị ịgbaghara.Ọ Dịghị Onye Nwere Ịhụya Ka Nke A Ukwuu4. Olee otú Jizọs si setịpụ ihe nlereanya kasịnụ nke ịhụya ịchụ onwe onye nàjà nke mmadụ gositụworo?4Jizọs setịpụrụ ihe nlereanya dị ịrịba ama nke ịhụya ịchụ onwe onye nàjà. Ịchụ onwe onye nàjà na-agụnye ibute mkpa na nchegbu nke ndị ọzọ ụzọ nụzọ achọghị ọdịmma onwe onye ị. Olee otú Jizọs si gosipụta ụdị ịhụya ahụ? Ya onwe ya kọwara, sị: Ọ dịghị onye nwere ịhụya kanke a ukwuu, na mmadụ ga-atọgbọ mkpụrụ obi ya nihi ndị enyi ya. Jọn 15:13 Jizọs ji ọchịchọ obi ya nye ndụ ya zuru okè maka anyị. Ọ bụ ịhụya kasịnụ nke mmadụ ọ bụla gositụworo. Ma Jizọs gosipụtakwara ịhụya ịchụ onwe onye nàjà nụzọ ndị ọzọ.5. Nihi gịnị ka ịhapụ eluigwe ji bụrụ àjà ịhụya nakụkụ nke Ọkpara Chineke?5Tupu ya aghọọ mmadụ, Ọkpara Chineke ọ mụrụ ị ya nọ nọkwá dị elu neluigwe. Ya na Jehova na ọnụ ọgụgụ bara ụba nke ndị mmụọ e kere nwere mkpakọrịta chiri anya. Nagbanyeghị ihe ùgwù ndị a o nwere, Ọkpara a a hụrụ nanya mere onwe ya ihe efu ma were ọdịdị onye ohu, wee dịrị noyiyi nke mmadụ. Ndị Filipaị 2:7 O ji ọchịchọ obi ya bịa biri netiti ụmụ mmadụ na-emehie emehie nime ụwa nke dị nike aka nke ajọ onye ahụ. 1 Jọn 5:19 Nke ahụ ọ bụghị àjà ịhụya nakụkụ nke Ọkpara Chineke?6, 7. a Nụzọ ndị dị aṅaa ka Jizọs si gosipụta ịhụya ịchụ onwe onye nàjà noge ọ na-eje ozi nelu ala? b Ihe atụ dị aṅaa na-emetụ nahụ nke ịhụya na-adịghị achọ ọdịmma onwe onye ị ka e dekọrọ naJọn 19:25-27?6Noge nile Jizọs jere ozi nelu ala, o gosipụtara ịhụya ịchụ onwe onye nàjà nụzọ dịgasị iche iche. Ọ dịghị achọ ọdịmma onwe ya ị ma ọlị. O tinyere obi ya dum nozi ya nke na ọ dị njikere ịhapụ ihe ntụsara ahụ ndị na-amasịkarị ụmụ mmadụ. Nkịta ọhịa nwere ọgba, anụ ufe nke eluigwe nwekwara akwụ, ka o kwuru, ma Nwa nke mmadụ enweghị ebe ọ bụla ịtọgbọ isi ya. Matiu 8:20 Ebe Jizọs bụ ọkwa nkà bụ ọkà, ọ gaara ewepụtawo oge wuoro onwe ya ụlọ mmadụ ga-anọrọ na ya nwee ntụsara ahụ ma ọ bụ rụọ ezigbo oche mara mma ọ ga-ere ka o wee nwee ike inwetakwu ego. Ma o jighị nkà ndị o nwere mee ihe iji nweta ihe onwunwe.7E dekọrọ otu ihe atụ na-emetụ nahụ nke ịhụya ịchụ onwe onye nàjà nke Jizọs nwere naJọn 19:25-27. Cheedị echiche ọtụtụ ihe na-aghaghị ịdịwo Jizọs nuche na nobinehihie nke ụbọchị ahụ ọ nwụrụ. Ka ọ nọ nihe mgbu nelu osisi ịta ahụhụ, ọ na-echegbu onwe ya banyere ndị na-eso ụzọ ya, ọrụ nkwusa ahụ, na karịsịa iguzosi ike nezi ihe ya na otú ọ ga-esi emetụta aha Nna ya. Nezie, ọdịnihu dum nke ihe a kpọrọ mmadụ dị ya naka! Nagbanyeghị nke ahụ, ntakịrị oge kpọmkwem tupu ya anwụọ, Jizọs gosikwara nchegbu maka nne ya, bụ Meri, bụ onye o yiri ka ọ bụ nwanyị di ya nwụrụ mgbe ahụ. Jizọs gwara Jọn onyeozi ka o lekọtawa Meri dị ka a ga-asị na Meri bụ nne Jọn, mgbe nke ahụ gasịkwara, onyeozi ahụ kpọọrọ Meri laa nụlọ ya. Nụzọ dị otú a, Jizọs mere ndokwa maka nlekọta ime mmụọ na nke anụ ahụ nke nne ya. Lee ngosipụta nke nchegbu ịhụya na-adịghị achọ ọdịmma onwe onye ị nke ahụ bụ!O Nwere Ọmịiko8. Gịnị ka okwu Grik Bible ji kọwaa ọmịiko Jizọs pụtara?8Dị ka Nna ya, Jizọs nwere ọmịiko. Akwụkwọ Nsọ na-akọwa Jizọs dị ka onye mere mgbalị siri ike iji nyere ndị na-ata ahụhụ aka nihi na o metụrụ ya nahụ nke ukwuu. Bible ji okwu Grik a sụgharịrị ịbụ nwere ọmịiko mee ihe iji kọwaa ọmịiko Jizọs. Otu ọkà mmụta na-ekwu, sị: Ọ na-akọwa . . . mmetụta nke na-akpali mmadụ site nala ala obi ya. Ọ bụ okwu Grik kasị ike e ji eme ihe maka mmetụta ọmịiko. Tụlee ọnọdụ ụfọdụ ebe ọmịiko dị ukwuu kpaliri Jizọs ime ihe.9, 10. a Olee ọnọdụ mere ka Jizọs na ndịozi ya chọọ ebe dị jụụ? b Olee otú Jizọs si meghachi omume mgbe a na-ekweghị ya zuru ike, nihi gịnịkwa?9A kpaliri ya igbo mkpa ime mmụọ.Ihe ndekọ dị naMak 6:30-34na-egosi isi ihe nke kpaliri Jizọs igosipụta ọmịiko ya. Were anya nke uche gị lee ihe na-emenụ. Obi dị ndịozi ụtọ nihi na ha ka mesịrị njem nkwusa sara mbara. Ha laghachikwutere Jizọs ma jiri ịnụ ọkụ nobi kọọrọ ya ihe nile ha hụworo ma nụ. Ma ìgwè mmadụ buru ibu gbakọtara. Ha enyeghịkwa Jizọs na ndịozi ya ohere ọbụna iji rie ihe. Nịbụ onye na-eleru anya ala mgbe nile, Jizọs chọpụtara na ike gwụrụ ndịozi ya. Ọ sịrị ha: Unu onwe unu, bịanụ ị ununebe ndị mmadụ na-adịghị anọkarị ma zurutụ ike. Mgbe ha banyere nụgbọ mmiri, ha gawara nakụkụ ọnụ ọnụ ebe ugwu nke Oké Osimiri Galili, nebe dị jụụ. Ma ìgwè mmadụ ahụ hụrụ ha mgbe ha na-apụ. Ndị ọzọ nụkwara banyere ya. Ha nile gbaara ọsọ na-aga nụsọ osimiri ahụ, nakụkụ ebe ugwu, wee buru ụgbọ mmiri ahụ ụzọ ruo nakụkụ nke ọzọ nke osimiri ahụ!10Iwe ò were Jizọs na e kweghị ya zuru ike? Ọ dịghị ma ọlị! O metụrụ ya nobi mgbe ọ hụrụ ìgwè mmadụ a ọnụ ọgụgụ ha ruru ọtụtụ puku, bụ ndị nọ na-eche ya. Mak dere, sị: Ọ hụrụ oké ìgwè mmadụ, ma o nwere ọmịiko nahụ ha, nihi na ha dị ka atụrụ na-enweghị onye na-azụ ha. O wee malite izi ha ọtụtụ ihe. Jizọs lere ndị a anya dị ka ndị nwere mkpa ime mmụọ. Ha yiri atụrụ ndị na-awagharị nenweghị enyemaka, ebe ha na-enweghị onye ọzụzụ atụrụ ga na-eduzi ha ma ọ bụ ga-echebe ha. Jizọs maara na ndị ndú okpukpe obi tara mmiri, bụ ndị kwesịrị ịbụ ndị ọzụzụ atụrụ na-ahụ nanya, leghaara ndị nkịtị anya. Jọn 7:47-49 O meere ha ebere, nihi ya, ọ malitere ịkụziri ha banyere alaeze Chineke. Rịba ama na Jizọs nwere ọmịiko nahụ ndị ahụ ọbụna tupu ya ahụ otú ha ga-esi meghachi omume nihe ọ ga-akụziri ha. Nikwu ya nụzọ ọzọ, mmetụta ọmịiko o nwere abụghịnihimmeghachi omume ìgwè mmadụ ahụ nihe ọ kụziiri ha, kama ọ bụ yakpaliriya ịkụziri ha ya.Ọ matịrị aka ya bitụ ya aka11, 12. a Olee otú e si ele ndị ekpenta anya noge Bible, ma olee otú Jizọs si meghachi omume mgbe otu nwoke nke ekpenta zuru ahụ bịakwutere ya? b Olee otú aka Jizọs metụrụ onye ekpenta ahụ pụrụ ịdịworị ya, oleekwa otú ahụmahụ nke otu dọkịta nwere si egosi nke a?11A kpaliri ya ibelata nhụsianya.Ndị na-arịa ụdị ọrịa dị iche iche chọpụtara na Jizọs nwere ọmịiko, ya mere, a dọtara ha nebe ọ nọ. Nke a pụtara ìhè karịsịa mgbe otu nwoke ekpenta zuru ahụ bịakwutere Jizọs, ka ìgwè mmadụ na-eso ya. Luk 5:12 Noge Bible, a na-ekewapụ ndị ekpenta iche iji chebe ndị ọzọ ka ha ghara ibute ọrịa ahụ. Ọnụ Ọgụgụ 5:1-4 Otú ọ dị, ka oge na-aga, ndị rabaị, bụ ndị na-edu ndú mere ka e jiri obiịta mmiri na-ele ọrịa ekpenta anya, ha tụkwasịkwara iwu ndị nke ha bụ ndị siri ike idebe.Otú ọ dị, rịba ama otú Jizọs si zaghachi onye ekpenta ahụ: Otu onye ekpenta bịakwutekwara ya, ọbụna gbuo ikpere nala na-arịọsi ya arịrịọ ike, na-asị ya: Ọ bụrụ nnọọ na ị chọọ, ị pụrụ ime ka m dị ọcha. Nihi nke ahụ o nwere ọmịiko, o wee matịa aka ya bitụ ya aka, wee sị ya: Achọrọ m. Ka e mee ka ị dị ọcha. Ozugbo ahụkwa, ekpenta ahụ pụrụ nahụ ya. Mak 1:40-42 Jizọs maara na iwu megidere onye ekpenta ahụ ọbụna ịnọ nebe ahụ. Ma, kama ịchụpụ ya, Jizọs nwere ọmịiko dị ukwuu nke na o mere ihe a na-apụghị ichetụ nechiche. Jizọs metụrụ ya aka!12Cheedị echiche otú aka ahụ e metụrụ onye ekpenta ahụ na-aghaghị ịdịworị ya nobi? Iji maa atụ, tụlee otu ahụmahụ. Dr. Paul Brand, bụ ọkachamara nọrịa ekpenta, na-akọ banyere otu onye ekpenta ọ gwọrọ nIndia. Mgbe ọ na-ele onye ekpenta ahụ ahụ, dọkịta ahụ tụkwasịrị aka ya nubu onye ekpenta ahụ ma kọwaara nwoke ahụ site nọnụ onye ntụgharị okwu ụdị ọgwụgwọ a ga-enye ya. Na mberede, onye ekpenta ahụ malitere ibe ákwá. Ọ dị ihe m kwuru nke na-adịghị mma? ka dọkịta ahụ jụrụ. Onye ahụ na-atụgharị okwu jụrụ nwa okorobịa ahụ ajụjụ ahụ nasụsụ ya wee zaa, sị: Ee e, dọkịta. Ọ sịrị na ya na-ebe ákwá nihi na ị tụkwasịrị ya aka nubu. Ọ dịbeghị onye metụrụla ya kemgbe ọtụtụ afọ ruo ugbu a ọ bịara ebe a. Nye onye ekpenta ahụ bịakwutere Jizọs, ịbụ onye e metụrụ aka nwere ọbụna mmetụta ka ukwuu. Mgbe o metụsịrị ya aka ahụ, ọrịa ahụ nke mere ka ọ bụrụ onye a na-asọ asọ lara!13, 14. a Ìgwè mmadụ dị aṅaa ka Jizọs zutere mgbe ọ na-abịaru obodo Nen nso, gịnịkwa mere ka ọnọdụ a bụrụ nke dị mwute karịsịa? b Gịnị ka ọmịiko Jizọs kpaliri ya imere nwanyị Nen ahụ di ya nwụrụ?13A kpaliri ya iwepụ iru újú.Iru újú nke ndị ọzọ metụrụ Jizọs nahụ nke ukwuu. Dị ka ihe atụ, tụlee ihe ndekọ dị naLuk 7:11-15. O mere mgbe Jizọs na-abịaru otu obodo dị na Galili bụ Nen nso, mgbe ọ gaworo ọkara nozi ya. Ka Jizọs na-abịaru nso nọnụ ụzọ ámá obodo ahụ, ọ hụrụ ndị na-aga ili ozu. Ọnọdụ ahụ dị nnọọ mwute. Otu nwa okorobịa, nke bụ ị otu nwa nne ya mụrụ anwụwo, nne ya bụkwa nwanyị di ya nwụrụ. Notu oge tupu mgbe ahụ, eleghị anya o sowo gaa lie ozu otú ahụozu di ya. Na nke ugbu a, ọ bụ nwa ya nwoke, onye bụ ma eleghị anya, ị onye inyeaka o nwere. Ọ pụrụ ịbụ na ndị ọzọ na-eru újú bụ ndị na-abụ abụ ákwá nakwa ndị na-agụ egwú bụ ndị na-agụ egwú iru újú so nìgwè mmadụ ahụ. Jeremaịa 9:17, 18;Matiu 9:23 Otú ọ dị, Jizọs lekwasịrị nne ahụ na-eru nnọọ újú anya, bụ onye ihe ịrụ ụka ọ bụla na-adịghị ya na ọ nọ nakụkụ ndị bu ozu nwa ya na-aga.14Jizọs nwere ọmịiko nahụ nne ahụ nwa ya nwụrụ. O ji olu na-emesi obi ike sị ya: Kwụsị ịkwa ákwá. Necheghị ka a kpọọ ya akpọọ, ọ garuru nso ma bitụ ihe ahụ e ji ebu ozu aka. Ndị ahụ bu ozu ahụnakwa ma eleghị anya ndị ọzọ so nìgwè mmadụ ahụkwụụrụ otu ebe. Jizọs ji olu inye iwu sị ozu ahụ: Nwa okorobịa, asị m gị, Bilie! Gịnị meziri? Onye ahụ nwụrụ anwụ wee bilie nọrọ ọdụ ma malite ikwu okwu dị ka a ga-asị na a kpọtere ya noké ụra! Okwu kasị emetụ nahụ sochiziri: Jizọs wee kpọnye ya nne ya.15. a Ihe ndekọ Bible banyere Jizọs ịbụ onye ọmịiko kpaliri na-egosi njikọ dị aṅaa dị netiti inwe ọmịiko na ime ihe? b Olee otú anyị pụrụ isi ṅomie Jizọs nakụkụ a?15Gịnị ka anyị na-amụta site nihe ndekọ ndị a? Na nke ọ bụla, rịba ama otú e si jikọta ọmịiko na ime ihe. Jizọs apụghị ịhụ ahụhụ ndị ọzọ na-ata ma ghara inwe ọmịiko nahụ ha, ọ pụghịkwa inwe ọmịiko dị otú ahụ ma ghara ime ihe. Olee otú anyị pụrụ isi gbasoo ihe nlereanya ya? Dị ka Ndị Kraịst, anyị nwere ibu ọrụ nke ikwusa ozi ọma na ime ndị na-eso ụzọ.Nụzọ bụ isi, ọ bụ ịhụya anyị nwere nebe Chineke nọ na-akpali anyị. Otú ọ dị, ka anyị cheta na ọrụ a bụ ọrụ chọrọ ọmịiko. Mgbe anyị nwere ọmịiko nebe ndị mmadụ nọ dị ka Jizọs nwere, obi anyị ga-akpali anyị ime ihe nile anyị nwere ike ime iji soro ha kerịta ozi ọma ahụ. Matiu 22:37-39 Olee banyere igosi ndị kwere ekwe ibe anyị bụ ndị na-ahụju anya ma ọ bụ na-eru újú ọmịiko? Anyị apụghị ịkwụsị nhụjuanya nkịtị ma ọ bụ ịkpọlite ndị nwụrụ anwụ nọnwụ nụzọ ọrụ ebube. Otú ọ dị, anyị pụrụ igosipụta ọmịiko site nibute ụzọ nigosipụta nchegbu anyị ma ọ bụ inye aka kwesịrị ekwesị nụzọ dị irè.Ndị Efesọs 4:32.Nna, Gbaghara Ha16. Olee otú njikere Jizọs dị ịgbaghara si pụta ìhè ọbụna mgbe ọ nọ nelu osisi ịta ahụhụ?16Nụzọ zuru nnọọ okè, Jizọs gosipụtara ịhụya Nna ya nwere nụzọ ọzọ dị mkpaọ dị njikere ịgbaghara. Abụ Ọma 86:5,NW Njikere a ọ dị ime otú ahụ pụtara ìhè ọbụna mgbe ọ nọ nelu osisi ịta ahụhụ. Mgbe e mere ka ọ nwụọ ọnwụ ihere, kpọọ ya ntu nụkwụ na naka, gịnị ka Jizọs kwuru okwu banyere ya? Ọ kpọkuru Jehova ka ọ taa ndị gburu ya ahụhụ? Kama nke ahụ, otu nime ihe ndị ikpeazụ Jizọs kwuru bụ: Nna, gbaghara ha, nihi na ha amaghị ihe ha na-eme.Luk 23:34.17-19. Nụzọ dịgasị aṅaa ka Jizọs si gosipụta na ya gbaghaara Pita onyeozi maka ịgọnahụ Ya ugboro atọ?17A pụrụ ịhụ ihe atụ kasị emetụ nahụ ma eleghị anya, nke mgbaghara Jizọs na-agbaghara mmehie nụzọ o si mesoo Pita onyeozi. Ihe ịrụ ụka adịghị ya na Pita hụrụ Jizọs nanya nke ukwuu. Na Naịsan 14, nabalị ikpeazụ Jizọs dịrị ndụ nụwa,Pita sịrị ya: Onyenwe anyị, adị m njikere iso gị baa, ma nụlọ mkpọrọ ma nọnwụ. Nagbanyeghị nke ahụ, ị awa ole na ole ka nke ahụ gasịrị, Pita gọrọ ugboro atọ na ya amaghịdị Jizọs! Bible na-akọrọ anyị ihe mere mgbe Pita gọrọ agụgọ nke atọ ya: Onyenwe anyị wee tụgharịa legide Pita anya. Nịbụ onye ịdị njọ nke mmehie ya wutere nke ukwuu, Pita pụrụ nèzí kwaa ákwá nụzọ dị ilu. Mgbe Jizọs nwụrụ ka oge gatụkwuru nụbọchị ahụ, onyeozi ahụ pụrụ ịnọworị na-eche sị, Onyenwe m ọ gbaghaara m?Luk 22:33,61, 62.18Pita echereghị ruo ogologo oge tupu ya enweta azịza ya. A kpọlitere Jizọs nọnwụ nụtụtụ Naịsan 16, dị ka ihe àmà na-egosikwa, ọ gara otu ụbọchị ahụ gaa hụ Pita. Luk 24:34;1 Ndị Kọrint 15:4-8 Gịnị mere Jizọs ji gosi onyeozi ahụ gọnahụrụ Ya kpam kpam ụdị nchebara echiche pụrụ iche otú ahụ? Ọ pụrụ ịbụ na Jizọs chọrọ imesi Pita ahụ nwere nchegharị obi ike na Onyenwe ya ka hụrụ ya nanya ma jiri ya kpọrọ ihe. Ma Jizọs mere ọbụna ihe karịrị nke ahụ iji mesighachi Pita obi ike.19Oge ụfọdụ ka e mesịrị, Jizọs pụtara nihu ndị na-eso ụzọ ya nOké Osimiri Galili. Noge a, Jizọs jụrụ Pita bụ onye gọnahụrụrịị Onyenwe ya ugboro atọ ajụjụ ugboro atọ banyere ịhụya Pita nwere nebe ọ nọ. Mgbe ọ jụrụ ya nke ugboro atọ, Pita zara, sị: Onyenwe anyị, ị maara ihe nile; ị maara na m nwere mmetụta na-ekpo ọkụ nebe ị nọ. Nezie, Jizọs, bụ onye pụrụ ịma ihe dị mmadụ nobi, maara nke ọma ịhụya na mmetụta na-ekpo ọkụ Pita nwere nebe ọ nọ. Nagbanyeghị nke ahụ, Jizọs nyere Pita ohere ikwupụta nụzọ doro anya ịhụya o nwere. Tụkwasị na nke ahụ, Jizọs nyere Pita ọrụ ịzụ obere ụmụ atụrụ Ya. Jọn 21:15-17 Tupu mgbe ahụ, e nyere Pita ọrụ ime nkwusa. Luk 5:10 Ma ugbu a, nigosipụta nụzọ dị ịrịba ama ntụkwasị obi o nwere nebe ọ nọ, Jizọs nyere ya ọrụ ọzọ bụ nnukwute ọrụilekọta ndị ga-aghọ ụmụazụ Kraịst. Ntakịrị oge ka e mesịrị, Jizọs mere ka Pita kere òkè pụtara ìhè nọrụ ndị ahụ na-eso ụzọ rụrụ. Ọrụ 2:1-41 Lee ka obi na-aghaghị isiworị ruo Pita ala ịmata na Jizọs agbagharawo ya, na ọ ka tụkwasịkwara ya obi!Ị Maara Ịhụya nke Kraịst Ahụ?20, 21. Olee otú anyị pụrụ isi mara ịhụya nke Kraịst ahụ nụzọ zuru ezu?20Nezie, Okwu Jehova kọwara ịhụya Kraịst nụzọ mara mma. Otú ọ dị, olee otú anyị kwesịrị isi gosighachi Jizọs ịhụya? Bible na-agba anyị ume ịmara ịhụya nke Kraịst ahụ bụ nke karịrị ihe ọmụma. Ndị Efesọs 3:19 Dị ka anyị hụworo, ihe ndị e dekọrọ nOziọma ndị ahụ banyere ndụ na ije ozi Jizọs na-akụziri anyị ihe dị ukwuu banyere ịhụya Kraịst. Otú ọ dị, ịmara ịhụya nke Kraịst ahụ nụzọ zuru ezu na-agụnye ihe karịrị ị ịma ihe Bible kwuru banyere Ya.21Okwu Grik a sụgharịrị ịbụ ịmara pụtara ịmara ihe site nomume, site nahụmahụ. Mgbe anyị gosiri ịhụya otú Jizọs si gosi yajiri achọghị ọdịmma onwe onye ị na-enye onwe anyị nihi ndị ọzọ, jiri ọmịiko na-eme ihe banyere mkpa ha, na-agbaghara ha site nobi anyịmgbe ahụ anyị pụrụ ịghọta nezie mmetụta o nwere. Nụzọ dị otú a, anyị na-esite nahụmahụ mara ịhụya nke Kraịst ahụ bụ nke karịrị ihe ọmụma. Ka anyị gharakwa ichefu ya echefu na ka anyị na-adịkwu ka Kraịst, otú ahụ ka anyị ga na-abịarukwu onye ahụ Jizọs ṅomiri nụzọ zuru okè nso, bụ Chineke anyị nke na-ahụ nanya, bụ Jehova.30 Nọgidenụ Na-eje Ije nỊhụya1-3. Gịnị na-esi na ya apụta mgbe anyị na-eṅomi ihe nlereanya Jehova nke igosi ịhụya?A NA-ENWE obi ụtọ ka ukwuu ninye ihe karịa ka a na-enwe nịnara ihe. Ọrụ 20:35 Okwu ndị ahụ Jizọs kwuru na-emesi eziokwu a dị mkpa ike: Ịhụya nke na-adịghị achọ ọdịmma onwe ya ị na-eweta ụgwọ ọrụ nonwe ya. Ọ bụ ezie na a na-enweta obi ụtọ dị ukwuu nịbụ onye egosiriịhụya, a na-enwe ọbụna obi ụtọ ka ukwuunigosindị ọzọ ịhụya.2Ọ dịghị onye maara nke a karịa Nna anyị nke eluigwe. Dị ka anyị hụrụ nisiakwụkwọ ndị bu ụzọ ná nkebi a, Jehova bụ ihe nlereanya kasịnụ nke ịhụya. Ọ dịghị onye gosiworo ịhụya nụzọ dị ukwuu ma ọ bụ ruo ogologo oge karịa ya. Mgbe ahụ, ọ bụ ihe ijuanya na a kpọrọ Jehova Chineke onye obi ụtọ?1 Timoti 1:11.3Chineke anyị nke na-ahụ nanya chọrọ ka anyị gbalịa ịdị ka ya, karịsịa ma a bịa nigosi ịhụya.Ndị Efesọs 5:1, 2na-agwa anyị, sị: Ghọọnụ ndị na-eṅomi Chineke, dị ka ụmụ a hụrụ nanya, nọgidekwanụ na-eje ije nịhụya. Mgbe anyị na-eṅomi ihe nlereanya Jehova nke igosi ịhụya, anyị na-enweta obi ụtọ ka ukwuu nke na-abịa site ninye ihe. Anyị na-enwekwa afọ ojuju nke na-abịa site nịmara na anyị na-eme ihe dị Jehova ụtọ, nihi na Okwu ya na-adụ anyị ọdụ ka anyị na-ahụrịta ibe anyị nanya. Ndị Rom 13:8 Ma a ka nwere ihe ndị ọzọ mere anyị kwesịrị iji nọgide na-eje ije nịhụya.Ihe Mere Ịhụya Ji Dị Oké Mkpa4, 5. Gịnị mere o ji dị mkpa ka anyị na-egosi ndị kwere ekwe ibe anyị ịhụya nke ịchụ onwe onye nàjà?4Gịnị mere o ji dị mkpa ka anyị na-egosi ndị kwere ekwe ibe anyị ịhụya? Nikwu ya nụzọ dị mfe, ịhụya bụ ụzọ bụ isi nke isi gosipụta ezi Iso Ụzọ Kraịst. Ma ịhụya adịghị, anyị na Ndị Kraịst ibe anyị apụghị inwe nkekọ chiri anya, nke kakwamkpa, anyị agaghị abụ ihe ọ bụla nanya Jehova. Tụlee otú Okwu Chineke si eme ka eziokwu ndị a pụta ìhè.5Nabalị ikpeazụ ọ dịrị ndụ nelu ala, Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: Ana m enye unu iwu ọhụrụ, ka unu na-ahụrịta ibe unu nanya; dị nnọọ ka m hụworo unu nanya, ka unu na-ahụrịtakwa ibe unu nanya. Mmadụ nile ga-eji nke a mara na unu bụ ndị na-eso ụzọ m, ma ọ bụrụ na unu enwee ịhụya netiti onwe unu. Jọn 13:34, 35 Dị nnọọ ka m hụworo unu nanyaee, e nyere anyị iwu igosi ụdị ịhụya ahụ Jizọs gosipụtara. NIsi nke 29, anyị hụrụ na Jizọs setịpụrụ ihe nlereanya magburu onwe ya nigosi ịhụya nke ịchụ onwe onye nàjà, na-ebute mkpa na ọdịmma nke ndị ọzọ ụzọ tupu ndị nke ya. Anyị onwe anyị kwa aghaghị igosipụta ịhụya nke na-adịghị achọ ọdịmma onwe ya ị, anyị ga na-egosipụtakwa ya nụzọ pụtara ìhè nke na ndị na-anọghị nọgbakọ Ndị Kraịst ga na-ahụ ya. Nezie, ịhụya ịchụ onwe onye nàjà maka ụmụnna bụ akara e ji amata anyị dị ka ndị na-eso ụzọ Kraịst nezie.6, 7. a Olee otú anyị si mara na Okwu Jehova ji igosi ịhụya kpọrọ ihe nke ukwuu? b Okwu Pọl nke e dekọrọ ná1 Ndị Kọrint 13:4-8lekwasịrị anya nakụkụ dị aṅaa nke ịhụya?6Gịnị ma ọ bụrụ na anyị enweghị ịhụya? Ọ bụrụ na . . . enweghị m ịhụya, ka Pọl onyeozi kwuru, aghọwo m ngwá egwú bras na-ada ụda ma ọ bụ ngwá egwú simbal na-akụkọta ọnụ. 1 Ndị Kọrint 13:1 Ngwá egwú simbal na-akụkọta ọnụ na-ada ụda na-agba agba ná ntị. Gịnị banyere ngwá egwú bras na-ada ụda? Nsụgharị ndị ọzọ na-ekwu, ogele nke na-eme ụzụ ma ọ bụ ogele na-adasi ụda ike. Lee ihe atụ dabara adaba ha bụ! Onye na-adịghị ahụ nanya yiri ngwá egwú na-ada oké ụda, ụda na-adachi ntị, nke ndị mmadụ na-agbara ọsọ kama inwe mmasị igere ya. Olee otú onye dị otú ahụ na ndị ọzọ pụrụ isi na-enwe mmekọrịta chiri anya? Pọl kwukwara, sị: Ọ bụrụkwa na m nwere okwukwe nile iji bufee ugwu nebe ọzọ, ma enweghị m ịhụya, ọ dịghị ihe m bụ. 1 Ndị Kọrint 13:2 Cheedị echiche, onye na-adịghị ahụ nanya bụ onye na-abaghị uru ọ bụla, ọrụ ọ bụla ọ sọkwara ya rụọ! The Amplified Bible Ọ bụ na o doghị anya na Okwu Jehova ji igosi ịhụya kpọrọ ihe nke ukwuu?7Otú ọ dị, olee otú anyị pụrụ isi gosipụta àgwà a nụzọ anyị siemeso ndị ọzọ? Iji zaa ya, ka anyị nyochaa ihe Pọl kwuru ná1 Ndị Kọrint 13:4-8. Ihe e mesiri ike namaokwu ndị a abụghị ịhụya Chineke nwere nebe anyị nọ ma ọ bụ ịhụya anyị nwere nebe Chineke nọ. Kama nke ahụ, Pọl lekwasịrị anya notú anyị kwesịrị isi na-egosirịta ibe anyị ịhụya. Ọ kọwara ihe ịhụya na-eme na ihe ọ na-adịghị eme.Ihe Ịhụya Na-eme8. Olee otú ogologo ntachi obi pụrụ isi nyere anyị aka ná mmekọrịta anyị na ndị ọzọ?8Ịhụya nwere ogologo ntachi obi.Inwe ogologo ntachi obi pụtara iji ndidi na-anagide ihe ndị ọzọ na-eme. Ndị Kọlọsi 3:13 Ọ bụ na ndidi dị otú ahụ adịghị anyị mkpa? Ebe anyị bụ ndị e kere eke na-ezughị okè, ndị na-ejekọ ozi ọnụ, ọ bụ nnọọ ihe ezi uche dị na ya ịtụ anya na site noge ruo noge, ụmụnna anyị Ndị Kraịst pụrụ ịkpasu anyị iwe, anyị pụkwara ịkpasu ha iwe. Ma ndidina ntachi obi pụrụ inyere anyị aka idi nghọtahie na ụmụ obere mkpasu iwe ndị na-ebilite mgbe anyị na ndị ọzọ na-emekọ ihenakpaghasịghị udo nke ọgbakọ.9. Nụzọ dịgasị aṅaa ka anyị pụrụ isi na-egosi ndị ọzọ obiọma?9Ịhụya nwere . . . obiọma.A na-egosi obiọma site nomume na-enye aka nakwa okwu ndị na-egosi nchebara echiche. Ịhụya na-akpali anyị ịchọ ụzọ isi gosi obiọma, karịsịa nebe ndị nọ noké mkpa nọ. Dị ka ihe atụ, owu pụrụ ịdị na-ama onye kwere ekwe ibe anyị nke meworo agadi, ọ pụkwara ịchọ nleta na-agba ume. Nne ị ya na-azụ ụmụ ma ọ bụ nwanna nwanyị nke bi nezinụlọ kewara ekewa nụzọ okpukpe pụrụ ịchọ enyemaka ụfọdụ. Onye ahụ na-adịghị ma ọ bụ onye na-enwe nsogbu pụrụ ịchọ ịnụ okwu ọma site nọnụ otu ezigbo enyi ya. Ilu 12:25;17:17 Mgbe anyị na-ebute ụzọ nigosi obiọma nụzọ ndị dị otú ahụ, anyị na-egosipụta na ịhụya anyị bụ nke ezigbo ya.2 Ndị Kọrint 8:8.10. Olee otú ịhụya si enyere anyị aka ịkwado nakwa ikwu eziokwu, ọbụna mgbe ime otú ahụ na-adịghị mfe?10Ịhụya . . . na-aṅụrịrị eziokwu ọṅụ.Nsụgharị ọzọ sịrị: Ịhụya . . . na-eji ọṅụ adụnyere eziokwu úkwù. Ịhụya na-akwali anyị ịkwado eziokwu na ịgwa ibe anyị eziokwu. Zekaraịa 8:16 Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na onye anyị hụrụ nanya mere mmehie dị oké njọ, ịhụya anyị nebe Jehova nọnakwa nebe onye ahụ mere mmehie nọga-enyere anyị aka ịkwado ụkpụrụ Chineke kama ịnwa izochi mmehie ahụ, inye ihe ngọpụ, ma ọ bụ ọbụna ịgha ụgha banyere ya. Neziokwu, ọ pụrụ isi ike ikweta ihe ndị merenụ. Ma niburu ọdịmma nke onye anyị hụrụ nanya nobi, anyị ga-achọ ka o nweta ma nakwere ịdọ aka ná ntị Chineke ji ịhụya na-enye. Ilu 3:11, 12 Dị ka Ndị Kraịst na-ahụ nanya, anyị na-achọkwa ịdị na-eme ihe neziokwu nihe nile.Ndị Hibru 13:18.11. Nihi na ịhụya na-edi ihe nile, gịnị ka anyị kwesịrị ịgbalịsi ike ime banyere amaghị eme nke ndị kwere ekwe ibe anyị?11Ịhụya . . . na-edi ihe nile.Okwu ahụ pụtara nụzọ nkịtị, ihe nile ka ọ na-ekpuchi. Kingdom InterlinearPita nke Mbụ 4:8na-ekwu, sị: Ịhụya na-ekpuchi ọtụtụ mmehie. Ee, ọ naghị adị Onye Kraịst nke ịhụya na-eduzi ọkụ nobi ịgba ezughịokè na amaghị eme nile nke ụmụnna ya Ndị Kraịst nanwụ. Ọtụtụ mgbe, njehie na mmejọ nke ndị kwere ekwe ibe anyị na-adị obere, a pụkwara iji ịhụya kpuchie ha.Ilu 10:12;17:9.Ịhụya na-akpali anyị ikwupụta na anyị nwere obi ike nebe ụmụnna anyị nọ12. Olee otú Pọl onyeozi si gosi na ya kwere ihe kasị mma banyere Faịlimọn, gịnịkwa ka anyị pụrụ ịmụta site nihe nlereanya Pọl?12Ịhụya . . . na-ekwere ihe nile.Nsụgharị nke Moffatt na-ekwu na ịhụya na-achọsi ike mgbe nile ikwere ihe kasị mma. Anyị adịghị enyo ndị kwere ekwe ibe anyị enyo gabiga ókè, na-enyo ebumnobi ha nile enyo. Ịhụya na-enyere anyị aka ikwere ihe kasị mma banyere ụmụnna anyị na ịtụkwasị ha obi.Lee otu ihe atụ nakwụkwọ ozi Pọl degaara Faịlimọn. Pọl dere akwụkwọ ozi ahụ iji gbaa Faịlimọn ume ka o jiri obiọma nabata ohu ya gbapụrụ agbapụ bụ Onesịmọs, onye ghọworo Onye Kraịst. Kama ịnwa ịrụgide Faịlimọn, Pọl rịọrọ ya arịrịọ na-adabere nịhụya. O kwupụtara obi ike o nwere na Faịlimọn ga-eme ihe kwesịrị ekwesị, na-asị: Nịtụkwasị obi na ị ga-ekwere, ana m edetara gị akwụkwọ, ebe m maara na ị ga-eme ọbụna karịa ihe ndị m na-ekwu. FaịAmaokwu 21 Mgbe ịhụya kpaliri anyị ikwupụta na anyị nwere obi ike dị otú ahụ nebe ụmụnna anyị nọ, anyị na-eme ka ha gosipụta àgwà ha kasị mma.13. Olee otú anyị pụrụ isi gosi na anyị na-atụ anya ihe kasị mma maka ụmụnna anyị?13Ịhụya . . . na-enwe olileanya ihe nile.Nagbanyeghị na ịhụya na-atụkwasị obi nihe, ọ na-enwekwa olileanya. Nịbụ ndị ịhụya na-akwali, anyị na-atụ anya ihe kasị mma maka ụmụnna anyị. Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na nwanna azọhie ụkwụ tupu ya amara banyere ya, anyị na-enwe olileanya na ọ ga-anakwere mgbalị ndị e ji ịhụya na-eme iji gbazie ya. Ndị Galeshia 6:1 Anyị na-enwekwa olileanya na ndị na-adịghị ike nokwukwe ga-enwetaghachi onwe ha. Anyị na-enwe ndidi nebe ndị dị otú ahụ nọ, na-eme ihe anyị nwere ike ime iji nyere ha aka ịghọ ndị dị ike nokwukwe. Ndị Rom 15:1;1 Ndị Tesalonaịka5:14 Ọ bụrụgodị na onye anyị hụrụ nanya agahie, anyị adịghị akwụsị inwe olileanya na otu ụbọchị, anya ga-edo ya, ya alaghachikwutekwa Jehova, dị ka nwa mmefu ahụ a kọrọ maka ya nilu Jizọs mere.Luk 15:17, 18.14. Nụzọ dịgasị aṅaa ka a pụrụ isi lee ntachi obi anyị ule nime ọgbakọ, oleekwa otú ịhụya ga-esi nyere anyị aka imeghachi omume?14Ịhụya . . . na-atachiri ihe nile obi.Ntachi obi na-eme ka anyị nwee ike ịkwụsi ike mgbe anyị na-enwetaghị ihe anyị tụrụ anya ya ma ọ bụ mgbe anyị zutere ihe isi ike. Ule nke ntachi obi adịghị abịa ị site naka ndị na-anọghị nọgbakọ. Mgbe ụfọdụ, a pụrụ ile anyị ule site naka ndị nọ nọgbakọ. Nihi ezughị okè, ụmụnna anyị pụrụ mgbe ụfọdụ ime ihe anyị na-atụghị anya ya. Okwu a na-echeghị eche pụrụ iwe anyị iwe. Ilu 12:18 Ikekwe, e lebaraghị otu okwu metụtara ọgbakọ anya otú anyị chere e kwesịrị isi lebara ya anya. Ihe nwanna a na-akwanyere ùgwù mere pụrụ iwute anyị, mee ka anyị chee, sị, Olee otú Onye Kraịst ga-esi mee ụdị ihe a? Mgbe ọnọdụ ndị dị otú ahụ chere anyị ihu, ànyị ga-ahapụ ọgbakọ ma kwụsị ijere Jehova ozi? Anyị agaghị eme otú ahụ ma ọ bụrụ na anyị nwere ịhụya! Ee, ịhụya na-eme ka anyị ghara ịbụ ndị mmejọ nke otu nwanna kpuchiri nnọọ anya nke na anyị apụkwaghị ịhụ ihe ọ bụla dị mma nebe ọ nọ ma ọ bụ nebe ọgbakọ dum nozuzu ya dị. Ịhụya na-eme ka anyị nwee ike ịnọgide na-ekwesị ntụkwasị obi nye Chineke ma na-akwado ọgbakọ nagbanyeghị ihe mmadụ ọzọ na-ezughị okè pụrụ ikwu ma ọ bụ mee.Abụ Ọma 119:165.Ihe Ịhụya Na-adịghị Eme15. Gịnị bụ ekworo na-ekwesịghị ekwesị, oleekwa otú ịhụya si enyere anyị aka izere mmetụta uche a na-emebi ihe?15Ịhụya adịghị ekwo ekworo.Ekworo na-ekwesịghị ekwesị pụrụ ime ka anyị na-enwe anyaụfụ nihe ndị ọzọ nwereihe onwunwe ha, ngọzi ndị ha nwere, ma ọ bụ ikike ha. Udị ekworo ahụ bụ mmetụta uche na-emebi ihe, nke na-achọ ọdịmma onwe ya ị, ọ pụrụ ịkpaghasị udo nke ọgbakọ ma ọ bụrụ na a chịkwaghị ya. Gịnị ga-enyere anyị aka iguzogide ọchịchọ inwe anyaụfụ? Jems 4:5 Notu okwu, ọ bụ ịhụya. Àgwà a dị okéọnụ ahịa pụrụ ime ka anyị nwee ike iso ndị o yiri ka ha nwere ihe ndabara ụfọdụ ná ndụ, ndị anyị na-enweghị, na-aṅụrị ọṅụ. Ndị Rom 12:15 Ịhụya na-enyere anyị aka ịghara iwere ya dị ka ịma aka mgbe a jara mmadụ mma maka ikike pụrụ iche o nwere ma ọ bụ maka ihe dị ịrịba ama o mere.16. Ọ bụrụ na anyị hụrụ ụmụnna anyị nanya nezie, gịnị mere anyị ga-eji zere iji ihe ndị anyị na-eme nozi Jehova na-etu ọnụ?16Ịhụya . .. adịghịetu ọnụ, ọ dịghị afụli onwe ya elu.Ịhụya na-egbochi anyị ime ihe nụzọ ime ka a hụ nkà ndị anyị nwere ma ọ bụ ihe ndị anyị rụzuru. Ọ bụrụ na anyị hụrụ ụmụnna anyị nanya nezie, olee otú anyị ga-esi jiri ihe ịga nke ọma ndị anyị na-enwe nozi ma ọ bụ ihe ùgwù ndị anyị nwere nọgbakọ na-etu ọnụ mgbe nile? Udị itu ọnụ ahụ pụrụ ime ka ndị ọzọ nwee nkụda mmụọ, ka ha na-eche na anyị karịrị ha. Ịhụya adịghị ekwe ka anyị jiri ihe ndị Chineke kwere ka anyị na-eme nozi ya na-etu ọnụ. 1 Ndị Kọrint 3:5-9 E kwuwerị, ịhụya adịghị afụli onwe ya elu, ma ọ bụ dị kaThe New Testament in Modern Englishsi kwuo ya, ọ dịghị enwe mmasị ninwe echiche gabigara ókè banyere mkpa ya onwe ya dị. Ịhụya na-egbochi anyị iwere onwe anyị dị ka ndị dị oké mkpa.Ndị Rom 12:3.17. Ịhụya na-akpali anyị igosi nchebara echiche dị aṅaa nebe ndị ọzọ nọ, ụdị omume dịkwa aṅaa ka anyị ga-esi otú a zere?17Ịhụya . .. adịghịakpa àgwà na-ekwesịghị ekwesị.Onye na-akpa àgwà na-ekwesịghị ekwesị na-eme ihe nụzọ na-adịghị mma ma ọ bụ nụzọ na-akpasu iwe. Ime otú ahụ adịghị egosi ịhụya, nihi na ọ na-egosi ejighị mmetụta na ọdịmma nke ndị ọzọ kpọrọ ihe ma ọlị. Nụzọ dị iche na nke ahụ, ịhụya nwere àgwà ọma nke na-akpali anyị ichebara ndị ọzọ echiche. Ịhụya na-eme ka a na-akpa ezi àgwà, ka a na-eme omume ndị Chineke kwadoro ma na-akwanyere ndị kwere ekwe ibe anyị ùgwù. Ya mere, ịhụya agaghị ekwe ka anyị tinye aka nomume na-eweta iherenezie, omume ọ bụla ga-awụ ụmụnna anyị Ndị Kraịst akpata oyi nahụ ma ọ bụ wute ha.Ndị Efesọs 5:3, 4.18. Gịnị mere onye na-ahụ nanya na-adịghị eji achọ ka a na-eme ihe nile otú ọ chọrọ?18Ịhụya . .. adịghịachọ ọdịmma nke ya.NsụgharịRevised Standard Versionna-ekwu nebe a, sị: Ịhụya adịghị esiọnwụ ka e mee ihe otú ya onwe ya chọrọ. Onye na-ahụ nanya adịghị achọ ka a na-eme ihe nile otú ọ chọrọ, dị ka a ga-asị na echiche ya na-abụ nke ziri ezi mgbe nile. Ọ dịghị eji aghụghọ achịkwa ndị ọzọ, jiri ikike o nwere ime ka ndị ọzọ kwere ihe ọ na-ekwu eme ka ike gwụ ndị nwere echiche dị iche na nke ya. Ụdị ịgba isi akwara ahụ ga-egosi na onye ahụ dịtụ mpako, Bible na-ekwukwa, sị: Nihu ntipịa ka mpako na-aga. Ilu 16:18 Ọ bụrụ na anyị hụrụ ụmụnna anyị nanya nezie, anyị ga na-akwanyere echiche ha ùgwù, nebe o kwekwara mee, anyị ga-egosi na anyị dị njikere ịhapụ echiche nke anyị. Mmụọ ịhapụ echiche onwe onye ma kwenye na nke onye ọzọ kwekọrọ nihe Pọl kwuru: Ka onye ọ bụla nọgide na-achọ, ọ bụghị uru nke ya, kama nke onye nke ọzọ.1 Ndị Kọrint 10:24.19. Olee ihe ịhụya na-akpali anyị ime mgbe ndị ọzọ kpasuru anyị iwe?19Ịhụya . .. adịghịabụ nke a kpasuru iwe. Ọ dịghị agụkọ ihe ọjọọ.Ihe ndị ọzọ kwuru ma ọ bụ mee adịghị akpasu ịhụya iwe ngwa ngwa. Neziokwu, ọ bụ ihe dị otú o kwesịrị bụ iwe iwe mgbe ndị ọzọ mejọrọ anyị. Ma ọ bụrụgodị na anyị ewee iwe nụzọ ziri ezi, ịhụya adịghị ekwe ka anyịnọgidena-ewe iwe. Ndị Efesọs 4:26, 27 Anyị agaghị na-agụkọ okwu ma ọ bụ omume ndị were anyị iwe, dị ka ànyị na-edetu ha nakwụkwọ ndekọ ihe ka anyị ghara ichefu ha echefu. Kama nke ahụ, ịhụya na-akpali anyị iṅomi Chineke anyị nke na-ahụ nanya. Dị ka anyị hụrụ nIsi nke 26, Jehova na-agbaghara mgbe e nwere ezigbo ihe mere ọ ga-eji mee otú ahụ. Mgbe ọ gbaghaara anyị, ọ na-echefu ya, ya bụ, ọ dịghị enye anyị ahụhụ nọdịnihu nihi mmehie ndị ahụ. Ọ bụ na anyị enweghị ekele na Jehova adịghị agụkọ ihe ọjọọ?20. Olee otú anyị kwesịrị isi meghachi omume ma ọ bụrụ na onye kwere ekwe ibe anyị adaba ná mmehie ma nọrọ ná nsogbu nihi ya?20Ịhụya . .. adịghịaṅụrịrị ajọ omume ọṅụ. The New English Biblena-ekwu nebe a, sị: Ịhụya . . . adịghị enwe obi ụtọ ná mmehie nke ndị ọzọ. Nsụgharị nke Moffatt na-ekwu, sị: Ọ dịghị mgbe ịhụya na-enwe obi ụtọ mgbe ndị ọzọ mere mmehie. Ajọ omume adịghị atọ ịhụya ụtọ, nihi ya, anyị adịghị elefuru ụdị omume ọ bụla rụrụ arụ anya. Olee ihe anyị na-eme ma ọ bụrụ na onye kwere ekwe ibe anyị adaba ná mmehie manọrọ ná nsogbu nihi ya? Ịhụya agaghị ekwe ka anyị ṅụrịa ọṅụ, dị ka ànyị na-asị, Ehee! Ọ bụ ihe kwesịrị ya! Ilu 17:5 Otú ọ dị, anyị na-aṅụrị ọṅụ mgbe nwanna nke mehieworonụ mere ihe pụtara ìhè iji si nada ọ dara nụzọ ime mmụọ bilie.Ụzọ Kasị Mma21-23. a Gịnị ka Pọl bu nuche mgbe ọ sịrị na ịhụya adịghị ada ada? b Gịnị ka a ga-atụle nisiakwụkwọ nke ikpeazụ?21Ịhụya adịghị ada ada.Gịnị ka Pọl bu nuche mgbe o kwuru nke a? Dị ka ihe ndị gbara ya gburugburu na-egosi, ọ nọ na-ekwu okwu banyere onyinye dị iche iche nke mmụọ nsọ nke Ndị Kraịst oge mbụ nwere. Onyinye ndị ahụ bụ ihe ịrịba ama ndị na-egosi na Chineke nọnyeere ọgbakọ ahụ e guzobere ọhụrụ. Ma ọ bụghị Ndị Kraịst nile pụrụ ịgwọ ọrịa, ibu amụma, ma ọ bụ ikwu okwu nasụsụ dị iche iche. Otú ọ dị, ọ dịghị ihe nkeahụ mere; onyinye ọrụ ebube ndị ahụ ga-emesịa kwụsị. Ma, ọ dị ihe ga-afọdụ, bụ ihe Onye Kraịst ọ bụla pụrụ ịzụlite. Ọ dị mkpa, na-adịtekwa aka karịa onyinye ọrụ ebube ọ bụla. Nezie, Pọl kpọrọ ya ụzọ kasị mma. 1 Ndị Kọrint 12:31 Gịnị bụ ụzọ a kasị mma? Ọ bụ ụzọ nke ịhụya.E ji ịhụya ndị Jehova nwere nebe ibe ha nọ amata ha22Nezie, ịhụya Ndị Kraịst nke Pọl kọwara adịghị ada ada, ya bụ, ọ dịghị mgbe ọ ga-abịa ná njedebe. Ruo taa, e ji ịhụya ịchụ onwe onye nàjà maka ụmụnna amata ezi ndị na-eso ụzọ Jizọs. Ọ bụ na anyị adịghị ahụ ihe àmà nke ịhụya dị otú ahụ nọgbakọ nke ndị na-efe Jehova ofufe nụwa nile? Ịhụya ahụ ga-adịru mgbe ebighị ebi, nihi na Jehova kwere ndị ohu ya na-ekwesị ntụkwasị obi nkwa ndụ ebighị ebi. Abụ Ọma 37:9-11,29 Ka anyị nọgide na-eme ike anyị nile iji nọgide na-eje ije nịhụya. Site nime otú ahụ, anyị pụrụ inweta obi ụtọ ka ukwuu nke na-abịa site ninye ihe. Nke ka nke, anyị pụrụ ịdịrị ndụ na-agaee, ịnọgide na-ahụ nanyaruo mgbe nile ebighị ebi, niṅomi Chineke anyị nke na-ahụ nanya, bụ Jehova.23Nisiakwụkwọ a bụ nke ikpeazụ ná nkebi na-ekwu banyere ịhụya, anyị atụlewo otú anyị pụrụ isi na-egosirịta ibe anyị ịhụya. Ma niburu nuche ọtụtụ ụzọ ndị anyị si erite uru nịhụya Jehovasitekwa nike ya, ikpe ziri ezi ya, na amamihe yaanyị kwesịrị ịjụ, sị, Olee otú m pụrụ isi gosi Jehova na m hụrụ ya nanya nezie? A ga-aza ajụjụ ahụ nisiakwụkwọ ikpeazụ anyị.31 Bịaruonụ Chineke Nso, Ọ Ga-abịarukwa Unu Nso1-3. a Gịnị ka anyị pụrụ ịmụta banyere ọdịdị ụmụ mmadụ site nịhụ otú nne na nna na nwa ọhụrụ ha si emekọrịta? b Gịnị na-emekarị mgbe mmadụ gosiri anyị ịhụya, oleekwa ajụjụ dị mkpa anyị pụrụ ịjụ onwe anyị?NDỊ mụrụ ụmụ na-enwe obi ụtọ ịhụ ka nwa ọhụrụ ha na-amụmụ ọnụ ọchị. Ọtụtụ mgbe, ha na-emetụ ihu ha nihu nwa ọhụrụ ahụ, na-agwa ya okwu nolu dị ala ma na-amụmụrụ ya ọnụ ọchị. Ọ na-agụsi ha agụụ ike ịhụ mmeghachi omume ya. Negbughịkwa oge, ọ na-emeghachi omumentì nwa ahụ na-abanye nime, egbugbere ọnụ ya agbasaa, ọ na-amụmụ ọnụ ọchị obi ụtọ. Nụzọ nke ya, ọchị ahụ yiri ka ọ na-egosipụta mmetụta ịhụya, mmalite ngosipụta ịhụya nke nwa ọhụrụ ahụ nihi ịhụya ndị mụrụ ya nwere nebe ọ nọ.2Ọchị nwatakịrị ahụ na-echetara anyị otu ihe dị mkpa banyere ọdịdị ụmụ mmadụ. Mmeghachi omume anyị bu pụta ụwa mgbe e gosiri anyị ịhụya bụ igosipụta ịhụya. Nke ahụ bụ nnọọ otú e si kee anyị. Abụ Ọma 22:9 Ka anyị na-eto, anyị na-etozu okè nikike anyị nwere igosighachi ịhụya nihi ịhụya e gosiri anyị. Ikekwe ị pụrụ icheta otú ndị mụrụ gị, ndị ikwu gị, ma ọ bụ ndị enyi gị si gosi gị ịhụya noge ị bụ nwata. Mmetụta ịhụya bịara gbanye mkpọrọgwụ nime obi gị, too ma bụrụ nke ị na-emepụta nomume. I gosighachiri ịhụya nihi ịhụya e gosiri gị. Usoro yiri nke ahụ ọ na-ewere ọnọdụ ná mmekọrịta gị na Jehova Chineke?3Bible na-ekwu, sị: Ma anyị onwe anyị, anyị na-ahụ nanya, nihi na o bu ụzọ hụ anyị nanya. 1 Jọn 4:19 Ná Nkebi nke 1 ruo nke 3 nke akwụkwọ a, e chetaara gị na Jehova Chineke ejiriwo ịhụya gosipụta ike ya, ikpe ziri ezi ya, na amamihe ya nụzọ ndị baara gị uru. Ná Nkebi nke 4 kwa, ị hụrụ na o gosipụtawo ịhụya ya kpọmkwem nebe ihe a kpọrọ mmadụ nọnakwa nebe ị nọnụzọ ndị dị ịrịba ama. Ugbu a, otuajụjụ na-ebilite. Notu ụzọ, ọ bụ ajụjụ kasị mkpa ị pụrụ ịjụ onwe gị: Olee otú m ga-esi emeghachi omume nịhụya Jehova?Ihe Ịhụ Chineke nAnya Pụtara4. Nụzọ dị aṅaa ka ụmụ mmadụ si nọrọ ná mgbagwoju anya banyere ihe ịhụ Chineke nanya pụtara?4Jehova, bụ Isi Iyi nke ịhụya, maara nke ọma na ịhụya nwere ike dị ukwuu nke ime ka ndị ọzọ gosipụta àgwà ha kasị mma. Ya mere, nagbanyeghị isi ihe a kpọrọ mmadụ na-adịghị ekwesị ntụkwasị obi nọgidere na-enupụ, ọ nọgidewo na-enwe obi ike na ụmụ mmadụ ụfọdụ ga-egosighachi ya ịhụya. Neziekwa, ọtụtụ nde mmadụ emewo otú ahụ. Otú ọ dị, nụzọ dị mwute, okpukpe ndị dị nụwa a rụrụ arụ emewo ka ndị mmadụ nọrọ ná mgbagwoju anya banyere ihe bụ ịhụ Chineke nanya. Ọtụtụ mmadụ na-asị na ha hụrụ Chineke nanya, ma o yiri ka ha na-eche na ịhụya dị otú ahụ bụ mmetụta a na-ekwupụta ị nọnụ. Ịhụya maka Chineke pụrụ isi otú ahụ malite, dị nnọọ ka ịhụya nwa ọhụrụ nwere nebe ndị mụrụ ya nọ pụrụ ibu ụzọ pụta ìhè site ná mmụmụ ọnụ ọchị. Otú ọ dị, nebe ndị toruworo ogo mmadụ nọ, ịhụya na-agụnye ihe karịrị nke ahụ.5. Olee otú Bible si kọwaa ihe ịhụ Chineke nanya pụtara, nihi gịnịkwa ka nkọwa ahụ kwesịrị iji masị anyị?5Jehova na-akọwa ihe ịhụ ya nanya pụtara. Okwu ya na-asị: Nke a bụ ihe ịhụ Chineke nanya pụtara, ka anyị debe ihe ndị o nyere niwu. Mgbe ahụ, ọ dị mkpa igosipụta ịhụya e nwere nebe Chineke nọ nomume. Neziokwu, echiche nke irube isi adịghị amasị ọtụtụ ndị. Ma otu amaokwu ahụ ji obiọma gbakwụnye, sị: Ma ihe ndị Chineke nyere niwu adịghịkwa arọ. 1 Jọn 5:3 E mere iwu na ụkpụrụ Jehova ka ha baara anyị uru, ọ bụghị iji megbuo anyị. Aịsaịa 48:17, 18 Okwu Chineke jupụtara nụkpụrụ ndị na-enyere anyị aka ịbịarukwu Chineke nso. Nụzọ dị aṅaa? Ka anyị tụlee akụkụ atọ nke mmekọrịta anyị na Chineke. Ha na-agụnye nkwurịta okwu, ofufe, na iṅomi ya.Iso Jehova Na-ekwurịta Okwu6-8. a Olee ụzọ anyị pụrụ isi na-anụ ihe Jehova na-ekwu? b Mgbe anyị na-agụ Akwụkwọ Nsọ, olee otú anyị pụrụ isi mee ka ihe ọ na-ekwuyie ihe na-eme mgbe ahụ?6Isi 1 ji ajụjụ a malite, Ị pụrụ ichetụ nechiche iso Chineke na-akparịta ụka? Anyị hụrụ na nke a abụghị ihe a na-eche ị nechiche. A pụrụ ikwu na Mozis na Chineke nwere mkparịta ụka dị otú ahụ. Gịnị banyere anyị? Ugbu a abụghị oge Jehova na-ezipụ ndị mmụọ ozi ya iso ụmụ mmadụ na-akparịta ụka. Ma Jehova nwere ụzọ magburu onwe ya o si na-agwa anyị okwu taa. Olee otú anyị pụrụ isi nụ ihe Jehova na-ekwu?7Ebe ọ bụ na Akwụkwọ Nsọ dum sitere nike mmụọ nsọ Chineke, anyị na-anụ ihe Jehova na-ekwu site nịgụ Okwu ya, bụ Bible. 2 Timoti 3:16 Ya mere, ọbụ abụ ahụ gbara ndị ohu Jehova ume ịgụ ya ehihie na abalị. Abụ Ọma 1:1, 2 Ime otú ahụ chọrọ mgbalị siri ike naka anyị. Ma mgbalị ahụ nile kwesịrị ya. Dị ka anyị hụrụ nIsi nke 18, Bible yiri akwụkwọ ozi dị oké ọnụ ahịa nke sitere naka Nna anyị nke eluigwe. Ya mere, ịgụ ya ekwesịghị ịbụ ọrụ na-agwụ ike. Mgbe anyị na-agụ Akwụkwọ Nsọ anyị aghaghị ime ka ihe ndị ọ na-ekwuyie ihe na-eme mgbe ahụ.Olee otú anyị pụrụ isi mee nke ahụ?8Jiri anya nke uche gị hụ ihe ndekọ Bible ka ị na-agụ ya. Gbalịa ịhụ ndị a kpọtụrụ aha nime Bible dị ka ndị dịrị ndụ nezie. Gbalịa ịghọta ihe banyere ha, ọnọdụ ha, na ebumnobi ha. Mgbe ahụ, chemie echiche nihe ị na-agụ, na-ajụ onwe gị ajụjụ ndị dị ka: Gịnị ka ihe ndekọ a na-akụziri m banyere Jehova? Olee nke nime àgwà ya ka ihe ndekọ a na-eme ka ọ pụta ìhè? Olee ụkpụrụ Jehova chọrọ ka m mụta, oleekwa otú m pụrụ isi tinye ya nọrụ ná ndụ m? Gụọ ya, tụgharịa uche na ya, tinyekwa ya nọrụka ị na-eme otú ahụ, Okwu Chineke ga na-adọrọ mmasị gị.Abụ Ọma 77:12;Jems 1:23-25.9. Ònye bụ ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi, nke nwekwara uche, gịnịkwa mere o ji dị mkpa ka anyị na-ege ohu ahụ ntị nke ọma?9Jehova na-agwakwa anyị okwu site nọnụ ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi, nke nwekwara uche. Dị ka Jizọs buru namụma, a họpụtawo Ndị Kraịst ole na ole e tere mmanụ ka ha na-enyeanyị nri ime mmụọ noge kwesịrị ekwesị nụbọchị ikpeazụ ndị a siri ike. Matiu 24:45-47 Mgbe anyị na-agụ akwụkwọ ndị a kwadebere iji nyere anyị aka inweta ezi ihe ọmụma Bible, mgbe anyị na-agakwa nzukọ na mgbakọ dị iche iche nke Ndị Kraịst, ohu ahụ na-azụ anyị nụzọ ime mmụọ. Nihi na ọ bụ ohu Kraịst, anyị ji amamihe na-eme ihe Jizọs kwuru: Lezienụ anyaotúunu si aṅa ntị. Luk 8:18 Anyị na-ege ntị nke ọma nihi na anyị maara na ohu ahụ bụ otu ụzọ Jehova si agwa anyị okwu.10-12. a Nihi gịnị ka ekpere ji bụrụ onyinye magburu onwe ya nke sitere naka Jehova? b Olee otú anyị pụrụ isi kpee ekpere nụzọ ga-atọ Jehova ụtọ, gịnịkwa mere anyị ga-eji nwee obi ike na o ji ekpere anyị akpọrọ ihe?10Ma gịnị banyere ịgwa Chineke okwu? Ànyị pụrụ ịgwa Jehova okwu? Iche ya nechiche na-anwụ ibobo nahụ. Ọ bụrụ na ị nwaa ịgakwuru onye ọchịchị kasị ike nobodo gị ịga gwa ya otu ihe na-enye gị nsogbu nobi, ò yiri gị ka ị ga-enwe ike iso ya kwurịta okwu? Mgbe ụfọdụ, ị ịnwa ya anwa pụrụ ịdị ize ndụ! Noge Esta na Mọdekaị, a pụrụ igbu mmadụ nihi ịgakwuru eze Peasia ma eze akpọghị ya. Esta 4:10, 11 Ugbu a, cheedị echiche ịgakwuru Eze Onyenwe eluigwe na ala, bụ onye ọbụna ụmụ mmadụ kasị ike dị ka ogugu ma e jiri ha tụnyere ya. Aịsaịa 40:22 Ụjọ ò kwesịrị ịdị na-atụbiga anyị ókè ịgakwuru ya? Ọ dịghị ma ọlị!11Jehova emewo ka e nwee ụzọ dị mfe, nke mmadụ nile pụrụ isi bịakwute yaekpere. Ọbụna obere nwa pụrụ iji okwukwe kpegara Jehova ekpere, na-eme otú ahụ naha Jizọs. Jọn 14:6;Ndị Hibru 11:6 Ma, ekpere na-emekwa ka anyị nwee ike ikwupụta echiche na mmetụta anyị ndị siri ike nkọwa, ndị si anyị nala ala obiọbụna ndị dị mwute, bụ ndị siiri anyị ike ikwupụta. Ndị Rom 8:26 Ọ baghị uru ịgbalị ime ka Jehova nwee mmasị nekpere anyị site nikwu okwu ire ụtọ, ọtụtụ okwu, okwu ndị na-egosi oké mmụta nekpere anyị. Matiu 6:7, 8 Naka nke ọzọ, Jehova ekwughị otú oge anyị ga-eji gwa ya okwu ga-aha ma ọ bụ ugboro ole anyị ga-agwa ya okwu. Okwu ya ọbụna na-agba anyị ume ịdị na-ekpe ekpere nakwụsịghị akwụsị.1 Ndị Tesalonaịka 5:17.12Cheta na ọ bụ ị Jehova ka a kpọrọ Onye na-anụ ekpere, ọ na-ejikwa ezi mmetụta ọmịiko aṅa ntị. Abụ Ọma 65:2 Ọ bụ ị odidi ka ọ na-edi ekpere ndị ohu ya na-ekwesị ntụkwasị obi? Ee e, ha na-atọ ya ụtọ nezie. Okwu ya ji ekpere ndị dị otú ahụ tụnyere ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ, ndị isure ha ọkụ na-eme ka anwụrụ ọkụ na-esi ísì ụtọ, nke na-eme ka obi ya jụrụ, kwụgoo neluigwe. Abụ Ọma 141:2;Mkpughe 5:8;8:4 Ọ dịghị eme ka obi ruo anyị ala iche na ekpere ndị anyị ji ezi obi na-ekpe na-arịgokwa neluigwe notu aka ahụ ma na-atọ Eze Onyenwe anyị ụtọ? Ya mere, ọ bụrụ na ị chọrọ ịbịaru Jehova nso, jiri obi umeala na-ekpegara ya ekpere mgbe nile, kwa ụbọchị. Na-agwa ya ihe nile dị gị nobi; ezochila ihe ọ bụla. Abụ Ọma 62:8 Mee ka Nna gị nke eluigwe mara ihe ndị na-echegbu gị, ọṅụ gị, ekele gị, na otuto gị. Ihe ga-esi na ya pụta bụ na nkekọ dị netiti gị na ya ga na-esiwanye ike.Ife Jehova Ofufe13, 14. Gịnị ka ife Jehova ofufe pụtara, nihi gịnịkwa ka o ji kwesị ekwesị ka anyị mee otú ahụ?13Mgbe anyị na Jehova Chineke na-ekwurịta okwu, ihe anyị na-eme abụghị ị ige ntị na ikwu okwu otú anyị nwere ike ịdị na-eme mgbe anyị na enyi anyị ma ọ bụ onye ikwu anyị na-ekwurịta okwu. Anyị na-efe Jehova ofufe nezie, na-enye ya nsọpụrụ ofufe nke ruuru ya. Ezi ofufe na-achịkwa ụzọ ndụ anyị dum. Ọ bụ otú anyị si egosi Jehova ịhụya na nsọpụrụ nke sitere ná mkpụrụ obi anyị dum, ọ na-emekwa ka ihe nile Jehova kere eke bụ ndị na-ekwesị ntụkwasị obi, ma neluigwe ma nụwa, dị notu. Notu ọhụụ, Jọn onyeozi nụrụ ka otu mmụọ ozi na-akpọsa iwu a, sị: Na-efenụ Onye ahụ nke mere eluigwe na ụwa na oké osimiri na isi mmiri dị iche iche.Mkpughe 14:7.14Nihi gịnị ka anyị kwesịrị iji fee Jehova ofufe? Cheedị echiche àgwà ndị anyị tụleworo, ndị dị ka ịdị nsọ, ike, njide onwe onye, ikpe ziri ezi, obi ike, ebere, amamihe, ịdị umeala nobi, ịhụya, ọmịiko, iguzosi ike nihe, na ịdị mma. Anyị ahụwo na ọ bụ Jehova bụ onye kasị egosipụta àgwà ọ bụla dị oké ọnụahịa, onye a bụ ihe nlereanya kasịnụ. Mgbe anyị gbalịrị ịghọta àgwà ya dum nozuzu ha, anyị na-achọpụta na Jehova abụghị ị Onye ukwu a na-akwanyere ùgwù. Ọ dị nnọọ ebube nke ukwuu, dịkwa elu karịa anyị nụzọ na-enweghị atụ. Aịsaịa 55:9 Nenweghị ihe ịrụ ụka ọ bụla, Jehova bụ Eze anyị. O ruuru ya, o kwesịkwara ịnara ofufe anyị nezie. Otú ọ dị, olee otú anyị kwesịrị isi na-efe Jehova?15. Olee otú anyị pụrụ isi fee Jehova ofufe nime mmụọ na neziokwu, ohere dịkwa aṅaa ka anyị nwere ime otú ahụ ná nzukọ Ndị Kraịst?15Jizọs sịrị: Chineke bụ Mmụọ, ndị na-efe ya aghaghịkwa ife ofufe nime mmụọ na neziokwu. Jọn 4:24 Nke ahụ pụtara iji obi jupụtara nokwukwe na ịhụya, nakwa nke mmụọ ya na-eduzi, na-efe Jehova. Ọ pụtakwara ife ya ofufe nụzọ kwekọrọ neziokwu ahụ, bụ ezi ihe ọmụma nke dị nime Okwu Chineke. Anyị na-enwe ohere magburu onwe ya nke ife Jehova ofufenime mmụọ na neziokwu mgbe ọ bụla anyị na ndị anyị na ha na-efekọ ofufe zukọtara. Ndị Hibru 10:24, 25 Mgbe anyị na-abụ abụ otuto nye Jehova, na-ekpekọ ekpere ọnụ kpegara ya, na-ege ntị ma na-ekere òkè mgbe a na-atụle Okwu ya, anyị na-egosipụta ịhụya anyị nebe ọ nọ site nife ya ofufe dị ọcha.Nzukọ Ndị Kraịst bụ oge ndị na-enye obi ụtọ iji fee Jehova16. Olee otu nime iwu ndị kasịnụ e nyere ezi Ndị Kraịst, nihi gịnịkwa ka anyị ji enwe mkpali irube isi na ya?16Anyị na-efekwa Jehova ofufe mgbe anyị na-akọrọ ndị ọzọ banyere ya, na-eto ya nihu ọha. Ndị Hibru 13:15 Nezie, ikwusa ozi ọma nke Alaeze Jehova bụ otu nime iwu ndị kasịnụ e nyere ezi Ndị Kraịst. Matiu 24:14 Anyị ji oké mmasị na-erube isi na ya nihi na anyị hụrụ Jehova nanya. Mgbe anyị chere echiche otú chi nke usoro ihe a, bụ Setan Ekwensu, siworo mee ka uche ndị na-ekweghị ekwe kpuo ìsì, na-akpalite ụgha ọjọọ dị iche iche megide Jehova, ọ bụ na ọ dịghị agụsi anyị agụụ ike ije ozi dị ka Ndịàmà nihi Chineke anyị, na-egosi na nkwutọ ndị dị otú ahụ bụ ụgha? 2 Ndị Kọrint 4:4;Aịsaịa 43:10-12 Mgbe anyị tụgharịkwara uche nàgwà dị iche iche dị ebube nke Jehova, ọ bụ na ọ dịghị agụ anyị agụụ ịkọrọ ndị ọzọ banyere ya? Nezie, ọ dịghị ihe ùgwù ọ bụla karịrị inyere ndị ọzọ aka ịbịa mara Nna anyị nke eluigwe ma hụ ya nanya otú anyị maara ya ma hụ ya nanya.17. Gịnị ka ofufe anyị na-efe Jehova na-agụnye, gịnịkwa mere anyị na-aghaghị iji na-efe ya ofufe niguzosi ike nezi ihe?17Ofufe anyị na-efe Jehova gụnyere ọbụna ihe karịrị nke ahụ. Ọ na-emetụta akụkụ nile nke ndụ anyị. Ndị Kọlọsi 3:23 Ọ bụrụ na anyị anabata Jehova nezie dị ka Eze Onyenwe anyị, anyị ga-achọ ịdị na-eme uche ya nihe nilendụ ezinụlọ anyị, ọrụ ego anyị, otú anyị si emeso ndị ọzọ, oge ntụsara ahụ anyị. Anyị ga-achọ iji obi zuru okè na-ejere Jehova ozi, niguzosi ike nezi ihe. 1 Ihe E Mere 28:9 Ofufe dị otú ahụ adịghị ekwe ka e nwee obi abụọ ma ọ bụ na-ebi ụdị ndụ abụọomume ihu abụọ nke iyi onye na-ejere Jehova ozi notu mgbe ahụ na-eme mmehie dị oké njọ na nzuzo. Iguzosi ike nezi ihe na-eme ka omume ihu abụọ dị otú ahụ ghara ikwe omume; ịhụya na-eme ka ọ bụrụ ihe na-asọ oyi. Egwu Chineke ga-enyekwa aka. Bible na-ejikọtansọpụrụ ofufe dị otú ahụ na anyị na Jehova ịnọgide na-enwe mmekọrịta chiri anya.Abụ Ọma 25:14.Iṅomi Jehova18, 19. Nihi gịnị ka o ji bụrụ ihe ezi uche dị na ya iche na ụmụ mmadụ nkịtị na-ezughị okè pụrụ iṅomi Jehova Chineke?18Nkebi nke ọ bụla nime akwụkwọ a ejiriwo isiakwụkwọ banyere ụzọ isi ghọọ ndị na-eṅomi Chineke, dị ka ụmụ a hụrụ nanya, mechie. Ndị Efesọs 5:1 Ọ dị mkpa icheta na ọ bụ ezie na anyị bụ ndị na-ezughị okè, anyị pụrụ nezie iṅomi ụzọ zuru okè Jehova si eji ike ya eme ihe, ụzọ o si ekpe ikpe ziri ezi, ụzọ o si eji amamihe ya eme ihe, na ụzọ o si egosi ịhụya. Olee otú anyị si mara na ọ ga-ekwe omume nezie iṅomi Onye Pụrụ Ime Ihe Nile? Cheta na ihe aha Jehova pụtara na-akụziri anyị na ọ na-eme onwe ya ka ọ ghọọ ihe ọ bụla ọ chọrọ ịghọ iji mezuo nzube ya. Nụzọ kwesịrị ekwesị, ikike ime otú ahụ na-emenye anyị ụjọ, ma, ọ bụ na anyị apụghị iṅomi ya ma ọlị? Ee e.19E mere anyị nonyinyo Chineke. Jenesis 1:26 Nihi ya, ụmụ mmadụ dị iche nihe ọ bụla ọzọ e kere eke nọ nụwa. Ọ bụghị amamihe efu e bu pụta ụwa, mkpụrụ ndụ ihe nketa, ma ọ bụ ihe ndị na-eme gburugburu ebe obibi anyị na-achịkwa anyị. Jehova nyere anyị onyinye dị oké ọnụ ahịannwere onwe ime nhọrọ. Nagbanyeghị adịghị ike na ezughị okè anyị, anyị nweere onwe anyịịhọrọihe anyị ga-abụ. Ị chọrọ ịbụ onye na-ahụ nanya, onye maara ihe, onye na-eme ihe nụzọ ziri ezi, onye na-eji ike eme ihe nụzọ ziri ezi? Site nenyemaka nke mmụọ Jehova, ị pụrụ ịghọ ụdị mmadụ ahụ kpọmkwem! Cheedị echiche ọtụtụ ezi ihe ị ga-enwe ike ịrụzu nihi nke ahụ.20. Ihe ọma dị aṅaa ka anyị na-arụzu mgbe anyị na-eṅomi Jehova?20Ị ga-eme ka obi dị Nna gị nke eluigwe ụtọ, mee ka obi ya ṅụrịa. Ilu 27:11 Ị pụrụ ọbụna ịdị na-eme ihe na-amasị Jehova nụzọ zuru ezu, nihi na ọ maara adịghị ike gị. Ndị Kọlọsi 1:9, 10 Ọ bụrụkwa na ị nọgide na-azụlite àgwà ndị dị mma niṅomi Nna gị ị hụrụ nanya, a ga-eji oké ihe ùgwù gọzie gị. Nime ụwa nke nọ nọchịchịrị, nke e kewapụkwara nebe Chineke nọ, ị ga-abụ onye na-enye ìhè. Matiu 5:1, 2,14 Ị ga-enye aka meeka a na-ahụ mgbukepụ ụfọdụ nke ụdị onye dị ebube Jehova bụ nebe nile nime ụwa. Lee ihe ùgwù nke ahụ bụ!Bịaruonụ Chineke Nso, Ọ Ga-abịarukwa Unu NsoNa-abịaru Jehova nso mgbe nile21, 22. Olee njem na-adịghị ebi ebi nke na-echere ndị nile hụrụ Jehova nanya?21Agbamume ahụ dị mfe e dekọrọ naJems 4:8abụghị ị ebe mgbaru ọsọ. Ọ bụ njem. Ọ bụrụhaala na anyị anọgide na-ekwesị ntụkwasị obi, njem ahụ agaghị ebi ebi. Ọ dịghị mgbe anyị ga-akwụsị ịbịarukwu Jehova nso. E kwuwerị, ọ dịghị mgbe a na-agaghị enwe ihe ndị ọzọ a ga-amụ banyere ya. Anyị ekwesịghị iwere ya na akwụkwọ a akụziworo anyị ihe nile banyere Jehova. Leenụ, anyị ka na-amalite amalite nịtụle ihe nile Bible kwuru banyere Chineke anyị! Ọbụna Bible nonwe ya akọghịrị anyịihe nilebanyere Jehova. Jọn onyeozi kwuru na ọ bụrụ na e detuo ihe nile Jizọs mere noge o jere ozi nelu ala, ụwa apụghị ịba akwụkwọ mpịakọta ndị e dere. Jọn 21:25 Ọ bụrụ na a pụrụ ikwu ihe dị otú ahụ banyere Ọkpara ahụ, oleezi ihe a ga-ekwu banyere Nna ahụ?22Ọbụna ndụ ebighị ebi agaghị eme ka anyị mụtachaa ihe nile banyere Jehova. Eklisiastis 3:11 Mgbe ahụ, chegodị echiche ohere na-echere anyị. Mgbe anyị biworo ndụ ruo ọtụtụ narị afọ, ọtụtụ puku afọ, ọtụtụ nde afọ, ọbụna ọtụtụ ijeri afọ, anyị ga-amụta nnọọ ọtụtụ ihe banyere Jehova Chineke karịa otú anyị maara ugbu a. Ma ọ ka ga-adịkwa anyị ka e nwere ọtụtụ ihe ndị dị ebube anyị ga-amụta. Ọ ga na-agụsi anyị agụụ ike ịmụtakwu ihe, nihi na anyị ga-enwe mgbe nile, ihe mere anyị ga-eji na-enwe ụdị mmetụta ọbụ abụ ahụ nwere, bụ onye bụrụ, sị: Ịbịaru Chineke nso dị m mma. Abụ Ọma 73:28 Ndụ ebighị ebi ga na-eweta afọ ojuju dị ukwuu, a ga-enwekwa ihe dịgasị iche iche a ga-emeịbịarukwu Jehova nso ga-anọgidekwa na-abụ akụkụ kasị eweta afọ ojuju na ya.23. Gịnị ka a na-agba gị ume ime?23Gosighachi Jehova ịhụya ugbu a site niji obi gị dum, mkpụrụ obi gị dum, uche gị dum, na ike gị dum hụ ya nanya. Mak 12:29, 30 Ka ịhụya gị bụrụ nke na-eguzosi ike nihe nakwa nke kwụ chịm. Ka mkpebi nile ị na-eme kwa ụbọchị, malite nihe kasị nta ruo nihe kasị ukwuu, na-egosipụta na ị na-agbaso otu ụkpụrụ nduzi ahụna ị ga-ahọrọ mgbe nile ụzọ ahụ nke ga-eme ka gị na Nna gị nke eluigwe nwee mmekọrịta chiri anya karị. Nke ka nke, nọgide na-abịarukwu Jehova nso, ka ya onwe ya nọgidekwa na-abịarukwu gị nsoruo mgbe nile ebighị ebi!Azụ AkwụkwọBanyere Jehova Chineke,Aịsaịa 40:11na-ekwu, sị: Dị ka onye ọzụzụ atụrụ ka Ọ ga-azụ ìgwè atụrụ Ya, nogwe aka Ya ka Ọ ga-achịkọta ụmụ atụrụ, ọ bụkwa nobi Ya ka Ọ ga-ekuru ha. Ọ bụrụ na i lee atụrụ nke nọ nobi onye ọzụzụ atụrụ anya, ọ na-adị na-agụ gị agụụ ịnọdewe Nna gị nke eluigwe otú ahụ? Ma olee otú ị pụrụ isi bịaruo Jehova nso? 