 Ụlọ Nche Septemba 1, 2014  Ndị Mmadụ Hà Ga-emebiru Ụwa A Otú Ọ Na-agaghịzi Ekwe Mmekwata?Isiokwu Ndị Dị nAkwụkwọ ANdị Mmadụ Hà Ga-emebiru Ụwa A Otú Ọ Na-agaghịzi Ekwe Mmekwata?Ihe a Sọlọmọn kwuru gosiri na a gaghị eji ụmụ mmadụ na-anaghị adịte ndụ aka tụnyere ụwa anyị a na-enweghị ọgwụgwụ. Kemgbe ọtụtụ puku afọ, ọtụtụ ndị ebiela nụwa ma mechaa nwụọ, ma ụwa ka dịkwa. Ihe ndị na-eme ka ndị mmadụ dịrị ndụ ka dịkwa nụwa.Kemgbe a lụchara Agha Ụwa nke Abụọ, otú ihe si na-agbanwe nụwa nike nike enweghị atụ. Kemgbe ihe dị ka afọ iri asaa gara aga, otú ndị mmadụ si eme njem, otú ha si ezirịta ozi, nakwa ihe ndị nkà na ụzụ mepụtarala emeela ka ihe kakwuoro ndị mmadụ mfe. Ọtụtụ ndị nweziri ihe ndị e ji ebi ndụ e cheburu na a gaghị enwe ike imepụta. Ndị bi nụwa amụbaakwala ihe fọrọ obere ka ọ bụrụ okpukpu atọ.Ma, ihe ndị a akpatala ọtụtụ nsogbu. Otú ndị mmadụ si emebisị ihe ndị dị nụwa ugbu a na-aka njọ nke na noge na-adịghị anya, ihe ndị na-eme ka ụwa dị mma obibi ga-akwụsị ịrụ ọrụ nke ọma. Ụfọdụ ndị ọkà mmụta sayensị ekwuodịla na ọ bụ noge a ka ihe ụmụ mmadụ na-eme kacha akpa ụwa aka ọjọọ.Baịbụl kwuru na e nwere oge ụmụ mmadụga-ebibi ụwa.Mkpughe 11:18 Ụfọdụ chere na ọ bụ ugbu a bụ oge ahụ. Ndị mmadụ hà ka ga-emebikwu ihe nụwa? Hà ga-emebiru ụwa otú ọ na-agaghịzi ekwe mmekwata?È MEBIRUOLA ỤWA OTÚ Ọ NA-AGAGHỊ EKWE MMEKWATA?Ndị mmadụ hà emebiruola ụwa otú ọ na-agaghị ekwe mmekwata? Ụfọdụ ndị ọkà mmụta sayensị sịrị na o siri ike ịmata nsogbu ihe ndị mmadụ na-emebi nụwa ga-akpata. Nihi ya, ụjọ na-atụ ha na o nwere ike ịbụ na oge njinji ga-eji nụwa adịla nso, ya bụ, oge oké okpomọkụ na idei mmiri a na-enwe nụwa ga-aka njọ ma kpatara ndị mmadụ nsogbu.Dị ka ihe atụ, nebe ndịda ụwa, e nwere nnukwu mmiri kpụkọrọ akpụkọ dị nelu oké osimiri. Ụfọdụ ndị na-ekwu na ọ bụrụ na ụwa akwụsịghị ikpokwu ọkụ, e nwere oge ọ ga-eru a gaghịzi enwe ihe a ga-eme ka mmiri ahụ kpụkọrọ akpụkọ kwụsị ịgbaze. Ihe mere ha ji kwuo otú ahụ bụ na mmiri ahụ kpụkọrọ akpụkọ anaghị ekwe ka oké osimiri dị nokpuru ya kporo ọkụ. Ma, ọ bụrụ na mmiri ahụ kpụkọrọ akpụkọ agbazee, o nweghịzi ihe ga-ekpuchi oké osimiri ahụ. Ebe ọ bụkwa na elu oké osimiri ahụ na-eji oji, ọ ga-ekporo ọkụ ngwa ngwa, mee ka mmiri ahụ kpụkọrọ akpụkọ na-agbazekwu. Ihe a nwere ike ịna-eme nakwụsịghị akwụsị, meekwa ka oké osimiri ndị dị nụwa jubiga ókè ma kpatara ọtụtụ nde mmadụ ọdachi.NDỊ MMADỤ NA-ERIKPỌ IHE NDỊ DỊ NỤWANdị ọkachamara ekwuola ihe dị iche iche a ga-eme ka e gbochie njinji a sị ga-eji nụwa a nihi otú e sirila mebie ya. Otu nime ihe ndị ha na-eti mkpu ya kemgbe bụ ka ndị mmadụ na-echekwa ihe ndị dị nụwa, kama ịna-emebisị ha ebe ha na-achọ ka ha baa ọgaranya ma ọ bụ rụpụta ihe ọgbara ọhụrụ dị iche iche. Ihe a ha na-ekwu ò meela ka ihe dị mma?Ọ dị mwute na nsogbu ndị mmadụ na-akpata nụwa nihi otú ha si emebisị ihe ndị dị na ya na-aka njọ. Otú e si erikpọ ihe ndị dị nụwa nike nike karịrị otú ụwa si emepụtaghachi ha. Ò nwere ihe a ga-eme ka nsogbu a kwụsị? Otu ọkachamara sịrị: E nwere ike ikwu na anyị amaghị otú anyị ga-esi na-elekọta ụwa. Ihe a o kwuru yiri ihe Baịbụl kwuru. Baịbụl sịrị: Ọ dịrịghị mmadụ nke na-eje ije ọbụna iduzi nzọụkwụ ya.Jeremaya 10:23.Ma, Baịbụl mere ka obi sie anyị ike na Chineke Onye kere ihe niile agaghị ekwe ka ndị mmadụ mebie ụwa a otú ọ na-agaghị ekwe mmekwata.Abụ Ọma 115:16kwuru, sị: Ụwa ka Chineke nyere ụmụ mmadụ. Neziokwu, ụwa anyị a bụ ezi onyinye Chineke nyere anyị. Jems 1:17 Chineke ọ ga-enye ụmụ mmadụ ihe ọ ma ga-emebi emebi? Mba. Otú o si kee ụwa gosiri na ụwa agaghị emebi emebi.IHE CHINEKE BU NOBI KEE ỤWAAkwụkwọ Jenesis gwara anyị otú Chineke si kee ụwa a ka ọ dị mma obibi. O kwuru na ná mmalite, ọ dịghị ihe dị nụwa, ọ tọgbọ nefu, ọchịchịrị gbakwara na ya. O kwukwara na mmiri dị nụwa. Mmiri a ga-abara ihe ndị a ga-eke nụwa uru. Jenesis 1:2 Chineke kwuziri ka ìhè dị. Jenesis 1:3 O doro anya na anwụ bidoro ịchabata nụwa mgbe Chineke kwuchara ihe a, mee ka ìhè dị nụwa. Chineke mekwara ka e nwee ala akọrọ na oké osimiri. Jenesis 1:9, 10 Ihe ọzọ merenụ bụ na ala malitere ipupụta ahịhịa, ahịhịa ndụ nke na-amị mkpụrụ nụdị ya dị iche iche nakwa osisi ndị na-amị mkpụrụ. Jenesis 1:12 Ọ bụ otú ahụ ka Chineke si mee ka mmadụ na anụmanụ nwee ihe ndị ga-eme ka ha na-adị ndụ. Dị ka ihe atụ, o mere ka ahịhịa na-emepụta nri mmadụ na anụmanụ ga na-eri na ikuku ha ga na-ekuru. Gịnị mere Chineke ji kee ụwa otú a?Aịzaya onye amụma kwuru na ọ bụ Chineke bụ Onye kpụrụ ụwa na Onye kere ya, Onye mere ka o guzosie ike, onye na-ekeghị ya nefu, onye kpụrụ ya ka e biri nime ya. Aịzaya 45:18 Neziokwu, uche Chineke bụ ka ụmụ mmadụ biri nụwa ruo mgbe ebighị ebi.Ọ dị mwute na ụmụ mmadụ na-emebi ụwa a Chineke nyere ha nke na ha chọziri ịla ya niyi. Ma, ihe Chineke bu nobi kee ụwa agbanwebeghị. Otu nwoke dịrị ndụ noge ochie sịrị: Chineke abụghị mmadụ nke na ọ ga-agha ụgha, ọ bụghịkwa nwa nke mmadụ nke na ọ ga-akwa ụta. Ọ bụrụ na o kwuo ihe, ọ gaghị eme ya? Ọnụ Ọgụgụ 23:19 Neziokwu, Chineke agaghị ekwe ka ụmụ mmadụ laa ụwa a niyi. Kama noge na-adịghị anya, ọ ga-ebibi ndị na-ebibi ụwa.Mkpughe 11:18.ANYỊ GA-EBI NỤWA RUO MGBE EBIGHỊ EBIMgbe Jizọs Kraịst na-akụzi ihe nelu ugwu, ọ sịrị: Obi ụtọ na-adịrị ndị dị nwayọọ nobi, nihi na ha ga-eketa ụwa. Matiu 5:5 Jizọs kwukwara ihe Chineke ga-eji eme ka ndị mmadụ kwụsị imebisịụwa a. Ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya ka ha na-ekpe ekpere, sị: Ka alaeze gị bịa. Ka uche gị meekwa nụwa, dị ka ọ na-eme neluigwe. Alaeze Chineke, ya bụ, ọchịchị Chineke, ga-eme ka ihe Chineke bu nobi kee ụwa mezuo.Matiu 6:10.Chineke kwuru otú Alaeze ya ga-esi eme ka ọtụtụ ihe gbanwee. Ọ sịrị: Lee! Ana m eme ihe niile ka ha dị ọhụrụ. Mkpughe 21:5 Chineke ọ ga-ewepụ ụwa a weta nke ọhụrụ? Mba, nihi na o nweghị ihe ụwa a mere. Ihe Chineke ga-eme bụ ibibi ndị na-ebibi ụwa, ya bụ, ọchịchị ụmụ mmadụ e nwere noge a. Chineke ga-ejizi eluigwe ọhụrụ na ụwa ọhụrụ dochie ọchịchị ụmụ mmadụ. Ihe ọ pụtara bụ na eluigwe ọhụrụ, ya bụ, Alaeze Chineke, ga-esi neluigwe na-achị ndị ezi omume bi nụwa.Mkpughe 21:1.Chineke ga-eme ka ihe ndị mmadụ mebiri nụwa dịghachi mma. Otu ọbụ abụ kwuru ihe Chineke ga-eme. Ọ sịrị: I chewo ihu gị nebe ụwa dị, ka i wee mee ka ihe jupụta na ya; ị na-eme ka ihe jupụta nime ya. Ebe ọ bụ na Chineke ga-agọzi ụwa, oké okpomọkụ na idei mmiri agakwaghị adị, ụwa ga-abụzi paradaịs ebe nri ga-abụ atụrụ tawa.Abụ Ọma 65:9-13.E nwere otu nwoke aha ya bụ Pyarelal. Ọ bụ odeakwụkwọ onyeisi okpukpe ndị India aha ya bụ Mohandas Gandhi. Ọ sịrị na mgbe Gandhi nọ ndụ, Gandhi kwuru na ihe ụwa na-emepụta ga-ezuru onye ọ bụla nọ nụwa, ma e wezụga ndị anyaukwu. Alaeze Chineke ga-ewepụ ihe kacha akpata nsogbu ndị e nwere nụwa. Otú ọ ga-esi ewepụ ya bụ ime ka ndị mmadụ gbanwee ndụ ọjọọ ha. Aịzaya onye amụma kwuru na mgbe Alaeze Chineke ga-achịwa ụwa, ndị mmadụ agaghị emerụ ihe ọ bụla ahụ, ha agaghịkwa emebi ụwa na ụmụ mmadụ ibe ha. Aịzaya 11:9 Ọtụtụ nde mmadụ si ebe dị iche iche nụwa amụwala ihe Chineke chọrọ ka ụmụ mmadụ na-eme. A na-akụziri ha ka ha hụ Chineke na ndị agbata obi ha nanya, ka ihe ọma na-adị ha mma, ka ha na-elekọta ụwa, ka ha ghara imebisị ihe ndị dị nụwa, nakwa ka ha na-ebi ndụ otú gosiri na ha chọrọ ka ihe Chineke bu nobi kee ụwa mezuo. Ha na-amụ ihe ndị a ka ha nwee ike ịdị ndụ nụwa mgbe ọ ga-aghọ paradaịs.Ekliziastis 12:13;Matiu 22:37-39;Ndị Kọlọsi 3:15.Chineke agaghị ekwe ka ụmụ mmadụ mebichaa ọmarịcha ụwa a o kereAkwụkwọ Jenesis gwara anyị na mgbe Chineke kechara ihe, ọ hụrụ ihe niile o mere, ma, lee! ha dị nnọọ mma. Jenesis 1:31 Neziokwu, Chineke agaghị ekwe ka ụmụ mmadụ mebichaa ọmarịcha ụwa a o kere. Obi siri anyị ike na o nweghị ihe ga-eme ụwa a ebe ọ bụ Jehova Chineke, onye hụrụ anyị nanya, nwe ya. O kwere anyị nkwa na ndị ezi omume ga-enweta ụwa, ha ga-ebikwa nelu ya ruo mgbe ebighị ebi. Abụ Ọma 37:29 Gbalịa ka i soro ná ndị Chineke ga-asị na ha bụ ndị ezi omume, bụ ndị ga-ebi nụwa ruo mgbe ebighị ebi.Iwu Chineke Nyere Ụmụ Izrel Ọ Dị Mma?O NWERE mgbe ụlọikpe dị notu mba mara ụmụ nwoke abụọ ikpe ọnwụ maka na a sịrị na ha gburu mmadụ. Ma, ebubo a e boro ha bụ ebubo ụgha. Mgbe e mechara mata na aka ha dị ọcha, ndị ọkàiwu jisiri ike kpepụta otu nime ha nọ nụlọ mkpọrọ. Ma, o nweghị ihe ha nwere ike imere onye nke ọzọ nihi na e gbuola ya tupu a mata na aka ya dị ọcha.Ebe ọ bụ na ndị ọkàikpe nwere ike ikpe ndị mmadụ ikpe mkpegbu, Baịbụl gwara ndị na-ekpe ikpe, sị: Ikpe ziri eziikpe ziri ezi ka unu ga-agbaso. Diuterọnọmi 16:20 Ọ bụrụ na ndị ọkàikpe emee ihe a Baịbụl kwuru, ọ ga-abara ndị mmadụ uru. Chineke nyere ụmụ Izrel iwu ga-enyere ha aka ka ha na-ekpe ikpe ziri ezi ma ghara ịna-ele mmadụ anya nihu. Ka anyị leba anya nihe iwu Chineke nyere ụmụ Izrel kwuru iji mata ma ụzọ ya niile hà bụ ikpe ziri ezi.Diuterọnọmi 32:4.NDỊ IKPE BỤ NDỊ IKOM MAARA IHE NA NDỊ NWERE UCHE MA NWEE AHỤMAHỤỌ bụrụ na ndị ọkàikpe ma nke a na-akọ nikpe ikpe, na-akwụwa aka ha ọtọ ma ghara ile mmadụ anya nihu mgbe ha na-ekpe ikpe, ọrụ ha na-abara ndị mmadụ uru. Iwu Chineke nyere ụmụ Izrel gosiri na ọ bụ ụdị ndị ikpe a ka Chineke chọrọ ka ha na-ekpe ikpe. Noge ụmụ Izrel bidoro ịgagharị nala ịkpa, Chineke gwara Mozis ka ọ chọta ndị ikom ruru eru, ndị na-atụ egwu Chineke, ndị ikom a pụrụ ịtụkwasị obi, ndị kpọrọ uru na-ezighị ezi asị ka ha bụrụ ndị ikpe. Ọpụpụ 18:21, 22 Mgbe afọ iri anọ gachara, o kwukwara ka a chọta ndị ikom maara ihe na ndị nwere uche ma nwee ahụmahụ ka ha na-ekpe ụmụ Izrel ikpe.Diuterọnọmi 1:13-17.Noge Jehọshafatna-achị Juda, o nyere ndị ikpe iwu, sị: Lezienụ anya nihe unu na-eme, nihi na ọ bụghị mmadụ ka unu na-ekpere ikpe kama ọ bụ Jehova; ọ nọnyekwaara unu nikpe ikpe. Na-atụnụ egwu Jehova. Kpacharanụ anya nihe unu na-eme, nihi na ajọ omume ma ọ bụ ile mmadụ anya nihu ma ọ bụ iri ngarị adịghị nebe Jehova bụ Chineke anyị nọ. 2 Ihe E Mere 19:6, 7 Ihe a Jehọshafat gwara ndị ikpe mere ka ha mata na ọ bụrụ na ịkpọasị ma ọ bụ anyaukwu emee ka ha kpee ikpe na-ezighị ezi, ha ga-aza Chineke ajụjụ maka nsogbu ha kpatara.Mgbe ndị ikpe Izrel na-ekpe ikpe otú Chineke chọrọ, ahụ ruru ụmụ Izrel ala, ha ebirikwa nudo. Iwu Chineke nyere ụmụ Izrel kwukwara ihe ga-enyere ndị ikpe aka ka ha na-ekpe ikpe ziri ezi, ọ bụrụgodị na ikpe ha na-ekpe tara akpụ. Olee ụfọdụ nime ihe ndị e kwuru niwu ahụ?IHE NDỊ GA-EME KA E KPEE IKPE ZIRI EZIỌ bụ eziokwu na ndị a na-ahọpụta ka ha bụrụ ndị ikpe bụ ndị ma ihe na ndị ga-ekpeli ikpe, ha anaghị eji ọgụgụ isi ha na amamihe ha ekpe ikpe. Jehova Chineke gwara ha ihe ndị ga na-enyere ha aka ikpe ikpe ziri ezi. Ka anyị leba anya nihe ụfọdụ Chineke gwara ha.Meenụ nchọpụta nke ọma.Chineke si naka Mozis gwa ndị ikpe Izrel, sị: Mgbe unu na-anụrụ okwu ikpe netiti ụmụnne unu, kpeenụ ikpe neziomume. Diuterọnọmi 1:16 Ndị ikpe ga-ekpe ikpe ziri ezi ma ọ bụrụ na ha eburu ụzọ chọpụta otú ihe niile si mee. Ọ bụ ya mere Chineke ji gwa ha na ha ga-achọgharị ma sie imi nala, jụọkwa ase nke ọma. Ọ bụrụ na a sịrị na mmadụ mere ihe ọjọọ, ndị ikpe ga-ejide naka na onye ahụ mere ihe ahụ neziokwu tupu ha ekpewe ya ikpe.Diuterọnọmi 13:14;17:4.Nụrụnụ ihe ndị akaebe ga-ekwu.Mgbe ndị ikpe na-eme nchọpụta, ha kwesịrị ịnụ ihe ndị akaebe ga-ekwu. Iwu Chineke sịrị: Naanị otu onye akaebe agaghị ebili gbagide mmadụ akaebe nihe metụtara njehie ọ bụla ma ọ bụ mmehie ọ bụla, nihe banyere mmehie ọ bụla o mere. Nọnụ ndị akaebe abụọ ma ọ bụ nọnụ ndị akaebe atọ ka a ga-ama na okwu bụ eziokwu. Diuterọnọmi 19:15 Iwu Chineke gwakwara ndị ga-agba akaebe, sị: Akọsala akụkọ na-abụghị eziokwu. Adọnyerela onye ajọ omume úkwù site nịghọ onye akaebe nke na-akpa nkata ime ihe ọjọọ.Ọpụpụ 23:1.Ndị na-agba akaebe kwesịrị ikwu eziokwu.Ihe Chineke kwuru na a ga-eme onye gbara akaebe ụgha kwesịrị ime ka onye na-agba akaebe chebara onwe ya echiche. Chineke kwuru, sị: Ndị ikpe ahụ ga-eme nchọpụta nke ọma, ọ bụrụ na onye akaebe ahụ bụ onye akaebe ụgha, ọ bụrụkwa na ọ bụ ebubo ụgha ka o boro nwanne ya, unu ga-eme ya kpọmkwem ihe ahụ ọ kpara nkata ime nwanne ya, ị ga-ekpochapụkwa ihe ọjọọ netiti unu. Diuterọnọmi 19:18, 19 Ọ bụrụ na mmadụ ghara ụgha nụlọikpe ka ọ nara onye ọzọ ala ya, a ga-anara yanwa ala nke ya. Ọ bụrụ na ọ ghara ụgha ka e gbuo onye aka ya dị ọcha, a ga-egbu yanwa. Ihe a Chineke kwuru ga-eme ka ndị na-agba akaebe na-ekwu eziokwu.Unu elela mmadụ anya nihu.Ndị ikpe chọpụtachaa ihe niile merenụ, ha akparịta ya netiti onwe ha ka ha nwee ike bie ikpe. Ọ bụ mgbe ahụ ka ha kwesịrị icheta ihe a Chineke kwuru. Chineke sịrị: Unu elela onye ọ na-enweghị ka ọ hà ya anya nihu mgbeunu na-emeso ya ihe, unu enwela mmasị karị nebe onye ukwu nọ. Unu ga-ekpe mmadụ ibe unu ikpe ziri ezi. Levitikọs 19:15 Nikpe ọ bụla ndị ikpe na-ekpe, ha ekwesịghị ile otú mmadụ dị nanya ma ọ bụ ọkwá ya anya bie ikpe.Ihe ndị a Chineke kwuru niwu o nyere ụmụ Izrel ọtụtụ narị afọ gara aga ga-abara ma ndị na-ekpe ikpe ma ndị na-agba akaebe noge a uru. Ọ bụrụ na ndị mmadụ ana-eme ihe Chineke kwuru niwu ya mgbe ha na-ekpe ikpe, o nweghị onye a ga-ekpe ikpe mkpegbu.Ọ bụrụ na ndị mmadụ ana-eme ihe Chineke kwuru niwu ya mgbe ha na-ekpe ikpe, a gaghị na-ekpe ndị mmadụ ikpe mkpegbuIKPE ZIRI EZI BAARA ỤMỤ IZREL URUMozis jụrụ ụmụ Izrel, sị: Olee mba ukwu nke nwere ụkpụrụ na mkpebi ikpe ziri ezi dị ka iwu a dum m na-enye unu taa? Diuterọnọmi 4:8 E nweghị mba ọzọ nwere ụdị iwu ahụ e nyere ụmụ Izrel. Mgbe Eze Sọlọmọn na-edebe iwu Jehova noge ọ bụ okorobịa, ndị ọ na-achị bi nudo, obi rukwara ha ala, ihe gazikwaara ha, ha ana-eri ihe, na-aṅụkwa ihe ọṅụṅụ ma na-aṅụrị ọṅụ.1 Ndị Eze 4:20,25.Ọ dị mwute na ụmụ Izrel mechara hapụ idebe iwu Chineke. Chineke gwara Jeremaya onye amụma ka ọ gwa ha, sị: Lee! Ha ajụwo okwu Jehova, olee ụdị amamihe ha nwere? Jeremaya 8:9 Ebe ọ bụ na ụmụ Izrel jụrụ iwu Jehova, Jeruselem ghọrọ obodo na-awụfu ọbara, ihe arụ ejukwa na ya. E mechara bibie Jeruselem, ya atọgbọrọ nefu ruo afọ iri asaa.Ezikiel 22:2;Jeremaya 25:11.Aịzaya onye amụma dịrị ndụ noge nsogbu juru nIzrel. Mgbe o chebaara ihe ndị merenụ echiche, o kwuru banyere Jehova Chineke na iwu ya, sị: Mgbe ị na-ekpe ụwa ikpe, ọ bụ ezi omume ka ndị bi nelu ala ga-amụta.Aịzaya 26:9.Obi dị Aịzaya ụtọ na Chineke nyere ya mmụọ nsọ, ya ebuo amụma banyere ọchịchị Mesaya ahụ bụ Jizọs Kraịst, sị: Ọ bụghị naanị ihe anya ya hụrụ ka ọ ga-eji na-ekpe ikpe, ọ gaghịkwa adọ aka ná ntị naanị dị ka ihe ntị ya nụrụ si dị. Ọ ga na-ekpe ndị ogbenye ikpe ezi omume, ọ ga na-enyekwa ịdọ aka ná ntị nizi ezi nihi ndị dị umeala nobi nụwa. Ọ ga-apịa ụwa ụtarị nke si nọnụ ya; ọ ga-ejikwa mmụọ nke egbugbere ọnụ ya gbuo onye ajọ omume. Aịzaya 11:3, 4 Ihe a bụ ihe ọma Mesaya ahụ bụ Eze ga-emere ndị niile ọ ga-achị.Matiu 6:10.Ndụ M M Ji Jeere Chineke Ozi Baara M UruMgbe obere oge gachara, m bidoro iso ndị na-emega ahụ na ndị na-apa ígwè dị arọ ka ha nwee akpụ obi. M mechara mepee ebe ndị mmadụ na-abịa emega ahụ ma na-apa ígwè ka ha nwee akpụ obi. Ọ bụ na San Liandro, nke dị na Kalịfọnịa, Amerịka, ka m mepere ya. Mụ na ọtụtụ ndị akpụ obi rụkọrọ ọrụ, ma onye nke gbara onye mbụ ná ndị kacha nwee akpụ obi nAmerịka. M mechara nwee akpụ obi, ma o meghị ka ọ dị m ka ndụ m ọ bara uru.ACHỌTARA M IHE M NA-ACHỌE nwere otu enyi m nwoke mụ na ya na-arụ ọrụ. Ọ ma na m chọrọ ịghọta Baịbụl. Ọ gwara m na e nwere onye ya ma ga-akụziri m Baịbụl. Nụtụtụ echi ya, Onyeàmà Jehova bịara nụlọ m. Mụ na ya nọrọ awa anọ, o jikwa Baịbụl zaa m ajụjụ niile m jụrụ ya. M gwara ya ka ọ bịaghachi ná mgbede ụbọchị ahụ. Mgbe ọ bịaghachiri, anyị mụrụ Baịbụl ruo etiti abalị. Ihe m mụtara tọrọ m ụtọ. M jụrụ ya ma m nwere ike iso ya gaa ozi ọma echi ya ka m hụ otú o si ezi ozi ọma. Mgbe anyị gara, otú o si jiri Baịbụl zaa ndị mmadụ ajụjụ ha jụrụ ya tụrụ m nanya. M kpebiri na ọ bụzi ihe m ga na-eme.M hapụrụ ọrụ m soro Onyeàmà Jehova ahụ na-ekwusa ozi ọma oge niile gaa ozi ọma ọtụtụ ụbọchị. Nọnwa Mee afọ 1948, e mere m baptizim ná mgbakọ e nwere nọgbọ egwuregwu a na-akpọ Kaụ Pales nke dị na San Fransisko, Kalịfọnịa. M mechakwara kwusawa ozi ọma oge niile nafọ ahụ.Noge ahụ, m gwara Ndịàmà Jehova ka ha gaa zie mama m ozi ọma. Mgbe ha gara, ọ nabatara ha, mechaakwa ghọọ Onyeàmà Jehova. Nagbanyeghị na ndị ezinụlọ ya nyere ya nsogbu, o ji obi ya niile na-efe Jehova ruo mgbe ọ nwụrụ. E wepụ mama m, e nweghị onye ọzọ ghọrọ Onyeàmà Jehova nezinụlọ anyị.OTÚ MỤ NA NWUNYE M SI MATANafọ 1950, akwagara m na Grand Jọnkshọn nke dị na Kọlọrado. Ọ bụ ebe ahụ ka m nọ hụ Billie nwunye m. A mụrụ ya nafọ 1928, ọ bụkwa noge ọ na-eto ka ihe siri ezigbo ike nAmerịka. Nabalị ọ bụla, mama ya bụ Minnie na-eji mpanaka agụrụ ya Baịbụl. Mgbe Billie na-erula afọ anọ, ọ marala otú e si agụ ihe. O butekwara ọtụtụ akụkọ Baịbụl nisi. Nihe dị ka afọ 1948, mama ya na Ndịàmà Jehova bidoro ịmụ Baịbụl. Ọ mụtara na okwu a sụgharịrị hel nọtụtụ Baịbụl pụtara ili, ọ bụghị ebe a na-emekpa ndị mmadụ ahụ. Ekliziastis 9:5,10 Minnie na di ya mechara ghọọ Ndịàmà Jehova.Nafọ 1949, Billie pụtara kọleji ma mụsiwe Baịbụl ike. Kama ịbụ onye nkụzi, o nyefere Chineke ndụ ya. E mere ya baptizim ná mgbakọ mba niile nke Ndịàmà Jehova e mere nafọ 1950 nÁmá EgwuregwuYanki dị na Niu Yọk. Mgbe obere oge gachara, mụ na ya hụrụ ma lụọ, bidokwa ikwusa ozi ọma oge niile.Ebe anyị bidoro ikwusa ozi ọma bụ nebe a na-akpọ Yujin nke dị na Oregọn. Anyị metakwara ọtụtụ ndị enyi. Nafọ 1953, anyị kwagara Grans Pas, nke dị nOregọn, ka anyị nyere otu ọgbakọ Ndịàmà Jehova nwere mmadụ ole na ole na-ekwusa ozi ọma aka. E mechara kpọọ anyị nafọ ahụ ka anyị gaa gụọ akwụkwọ na klas nke iri abụọ na atọ nụlọ akwụkwọ Ndịàmà Jehova a na-akpọ Ụlọ Akwụkwọ Gilied, nke dị nso na Saụt Lansịn, Niu Yọk. Ọ bụ nụlọ akwụkwọ a ka a na-azụ ndị na-aga mba ọzọ ekwusa ozi ọma. Isi ebe ahụ gaa Niu Yọk Siti dị narị kilomita anọ.OTÚ ANYỊ SI GAA OZI ỌMA NA BRAZILNọnwa Disemba afọ 1954, ya bụ, ọnwa ise anyị gachara Ụlọ Akwụkwọ Gilied, mụ na nwunye m bara ụgbọelu na-aga Brazil. Mgbe ụgbọelu ahụ gbara otu awa, otu injin ya nyụrụ ọkụ. Ma o fedatara nebe a na-akpọ Bamuda nenweghị ihe mere onye ọ bụla. Ụgbọelu ahụ mechakwara fedata nike na Kuba. O were anyị awa iri atọ na isii ọzọ tupu anyị erute nụlọ ọrụ Ndịàmà Jehova dị na Rio de Jenero, Brazil.Ụlọ Nzukọ Alaeze mbụ e nwere na Bauru, nafọ 1955. Anyị na-akwụ onye nwe ya ụgwọ. Ọ bụ m dere ihe ahụ dị na saịn bọọdụMgbe mụ na nwunye m nọrọ obere oge nebe ahụ, anyị na mmadụ abụọ ọzọ si mba ọzọ bịa Brazil izi ozi ọma gawara Bauru, nke dị na Saụ Paụlo, ka anyị nweta ụlọ ebe ndị na-ekwusa ozi ọma ná mba ọzọ ga-ebi. E nwere ihe karịrị iri puku mmadụ ise na Bauru. Ọ bụkwa anyị bụ Ndịàmà Jehova mbụ e nwere nobodo ahụ.Anyị bidoro ịga nụlọ ndị mmadụ na-ezi ha ozi ọma. Ma otu ụkọchukwu chọọchị Katọlik dị ebe ahụ bidoro inye anyị nsogbu ozugbo. Ọ na-abụ anyị gawa ozi ọma, ya esoro anyị na-agwa ndị mmadụ ka ha ghara ige anyị ntị. Nagbanyeghị ihe a ọ na-eme, izu ole na ole anyị bidoro izi ozi ọma nebe ahụ, otu ezinụlọ buru ibu anyị na-amụrụ Baịbụl bidoro iso anyị. E mechara mee ha baptizim. Ọ dịghị anya, ndị ọzọ kwetakwara ka anyị mụwara ha Baịbụl.Otu onye ikwu ndị ezinụlọ a bụ onyeisi otu klọb a ma ama. M mere ndokwa ka anyị nọrọ nụlọ ezumezu ndị klọb ahụ nwee mgbakọ. Mgbe ụkọchukwu ahụ nụrụ ya, o siri ọnwụ na anyị agaghị anọ ebe ahụ. Onyeisi klọb ahụ gwara ndị òtù ya, sị: Ma unu ekweghị ka ha nọrọ ebe a nwee mgbakọ a, mụ ahapụ unu. Ha hapụziri anyị ka anyị nọrọ ebe ahụ nwee mgbakọ.Nafọ na-eso ya, ya bụ, nafọ 1956, a gwara anyị gaa mgbakọ distrikti na Santos nke dị na Saụ Paụlo. Ihe fọrọ obere ka ọ bụrụ Ndịàmà Jehova iri anọ nọ nọgbakọ anyị gbara ụgbọ okporo ígwè gaa mgbakọ ahụ. Mgbe anyị lọtara Bauru, m hụrụ akwụkwọ ozi e ziteere m. Akwụkwọ ozi ahụ kwuru na a họpụtala m ka m na-aga eleta ọgbakọ Ndịàmà Jehova. M mere otú ahụ na Brazil ruo ihe fọrọ obere ka ọ bụrụ afọ iri abụọ na ise. Ọrụ a mekwara ka m gaa ọtụtụ ebe na Brazil.Naanị otu afọ anyị bịara Bauru, e nwee ìgwè mmadụ ji obi ha niile na-ekwusa ozi ọmaOTÚ ANYỊ SI KWUSAA OZI ỌMAIme njem na-enye nsogbu noge ahụ. Nagbanyeghị nke ahụ, ọ fọrọ ntakịrị ka anyị jiri ụkwụ, ígwè, bọs, na ụgbọ okporo ígwè gazuo mba ahụ. Otu nime obodo ndị anyị gara bụ Jaú nke dị na Saụ Paụlo. Nobodo ahụ, otu ụkọchukwu pụtara sị anyị:Unu ezila atụrụ m ozi ọma.Anyị sịrị ya, Ha abụghị nke gị. Ọ bụ Chineke nwe ha.Anyị mere ndokwa ka ndị mmadụ lee fim gosiri otú Ndịàmà Jehova si ekwusa ozi ọma nụwa niile. Aha fim ahụ bụThe New World Society in Action.Ma, ụkọchukwu ahụ gara kpọọ ìgwè mmadụ iwe ji ka ha bịa kụọ anyị ihe. Anyị gwara ndị uwe ojii ozugbo. Mgbe ụkọchukwu ahụ na ìgwè mmadụ ahụ rutere ebe anyị na-egosi fim ahụ, ndị uwe ojii tụgidere ha égbè. Fim ahụ tọrọ ndị bịara lee ya ụtọ.Ọ fọrọ obere ka ọ bụrụ na e nyere anyị nsogbu nebe niile anyị gara leta ọgbakọ. Dị ka ihe atụ, nobodo a na-akpọ Brọsk, nke dị nso na Bluminaụ, Santa Katarina, anyị hụrụ ndị ọsụ ụzọ abụọ a na-enye ezigbo nsogbu nebe ha na-ekwusa ozi ọma. Ma otú ha si tachie obi mere ka e nwee ihe karịrị ọgbakọ iri isii nebe ahụ ugbu a ihe karịrị afọ iri ise gachara. E nwekwara ọmarịcha ụlọ mgbakọ nobodo a na-akpọ Itajaí. Ọ dị nso nebe ahụ.Otu ihe gbara ọkpụrụkpụ anyị mere noge anyị na-aga eleta ọgbakọ bụ na anyị so ụmụnna anyị hazie mgbakọ ukwu dị iche iche. Malite nafọ 1975 ruo nafọ 1977, a gwara m ka m bụrụ onye nlekọta mgbakọ distrikti ndị e mere ná nnukwu ámá egwuregwu a na-akpọ Morumbi. Notu mgbakọ anyị nwere, anyị gwara ihe dị ka otu narị ọgbakọ e nwere nebe dị nso námá egwuregwu ahụ ka ha nye anyị mmadụ iri iri ga-eso dowe ámá egwuregwu ahụ ọcha nabalị ga-abọta ụbọchị mgbakọ ahụ.Mgbe ndị bịara ebe ahụ gbaa bọl na-ala nabalị ahụ, ụfọdụ nime ha nọ na-asị, Legodị ụmụ nwaanyị a pechara mpe na azịza ha na ihe ha ji ehicha ala ụlọ. Ma, mgbe ọ na-erula etiti abalị, ebe niile adịla ọcha. Onye na-elekọta ámá egwuregwu ahụ sịrị: Ọ bụrụ ndị ọrụ m, ọ ga-ewe ha otu izu ịrụcha ọrụ a ununwa bụ Ndịàmà Jehova rụrụ awa ole na ole.ANYỊ LAGHACHIRI AMERỊKAPapa m nwụrụ nafọ 1980. Mgbe obere oge gachara, anyị laghachiri Amerịka lekọtawa mama m. O bi na Frimọnt dị na Kalịfọnịa. Anyị nwetara ọrụ ịna-ehicha ụlọ nabalị. Anyị na-ekwusakwa ozi ọma oge niile ma na-akụziri ndị na-asụ Pọchugiiz bi ebe ahụ Baịbụl. Anyị mechara kwaga nebe a na-akpọ San Jọkin Vali. Anyị na-esi ebe ahụ aga ezi ndị na-asụ Pọchugiiz ozi ọma malite na Sakramento ruo Bekasfild. Ugbu a, e nwere ihe dị ka ọgbakọ iri ji asụsụ Pọchugiiz amụ ihe na Kalịfọnịa.Mgbe mama m nwụrụ nafọ 1995, anyị kwagara Flọrịda. Anyị nọ ebe ahụ lekọta papa nwunye m ruo mgbe ọ nwụrụ. Mama nwunye m nwụrụ nafọ 1975. Nafọ 2000, anyị kwagara nebe ndịda Kọlọrado. Ebe ahụ dị ka ọzara, bụrụkwa ugwu ugwu. Anyị nọ ebe ahụ kwusaa ozi ọma oge niile. Ndị anyị na-ezi ozi ọma bụ ndị nwe ala Amerịka bi nebe a na-akpọ Navajo na Ute. Ọ dị mwute na nwunye m Billie nwụrụ na Febụwarị afọ 2014.Obi dị m ezigbo ụtọ na m hụrụ Onyeàmà Jehova nke ji Baịbụl zaa m ọtụtụ ajụjụ m jụrụ ya nihe karịrị afọ iri isii na ise gara aga. Ihe kacha eme m obi ụtọ bụ na m mere nchọnchọ ka m mara ma ihe ndị ọ gwara m hà bụ ihe Baịbụl kwuru neziokwu. Ọ bụ ya mere m ji jiri ndụ m jewere Chineke ozi. O mekwara ka ndụ m baara m uru.Peshitta Siriak Mere Ka A Ghọtakwuo Baịbụl Ndị A Sụgharịrị nOge GbooOBERE oge tupu Jizọs alaghachi neluigwe, ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya ka ha gbaa àmà banyere ya ma na Jeruselem ma na Judia dum nakwa na Sameria, ruokwa nebe kasị anya nụwa. Ọrụ Ndịozi 1:8 Ndị na-eso ụzọ Jizọs ji obi ha niile rụọ ọrụ a. Obi sikwara ha ike mgbe ha na-arụ ya. Ma ọrụ a kpataara ha nsogbu na Jeruselem, meekwa ka e gbuo Stivin. Ọtụtụ ndị na-eso ụzọ Jizọs gbagara nAntiọk nke Siria. Antiọk so nobodo ndị kacha buo ibu nAlaeze Ukwu Rom. Isi na Jeruselem gaa Antiọk dị narị kilomita ise na iri ise.Ọrụ Ndịozi 11:19.Mgbe ndị na-eso ụzọ Jizọs gbagara nAntiọk, ha akwụsịghị izi ndị mmadụ ozi ọma banyere Jizọs. Ọtụtụ ndị na-abụghị ndị Juu ghọkwara Ndị Kraịst. Ọrụ Ndịozi 11:20, 21 Ọ bụ Grik ka ọtụtụ ndị na-asụ nAntiọk. Ma nobodo ndị ọzọ gbara Antiọk gburugburu, ndị mmadụ na-asụ Siriak.A SỤGHARỊRỊ ỤFỌDỤ AKWỤKWỌ DỊ NAKWỤKWỌ NSỌ GRIK NASỤSỤ SIRIAKMgbe ndịozi Jizọs nwụchara, e nwekwuru ọtụtụ Ndị Kraịst na-asụ Siriak. Ọ bụ ya mere e ji kwesị ịsụgharị Baịbụl nasụsụ Siriak. Nihi ya, ọ dị ka ọ bụ Siriak bụ asụsụ mbụ a sụgharịrị ụfọdụ akwụkwọ dị nAkwụkwọ Nsọ Grik, ọ bụghị Latịn.Nihe dị ka afọ 170, onye Siria na-ede akwụkwọ aha ya bụ Teshan ọ dịrị ndụ malite nafọ 120 ruo 173 wekọtara Oziọma Matiu, Mak, Luk, na Jọn ma bipụta ha nasụsụ Grik ma ọ bụ Siriak ka ha bụrụ otu akwụkwọ. Ọ kpọrọ akwụkwọ ahụ aha Grik bụDiatessaron. Diatessaronpụtara o si nOzioma anọ. Mgbe e mechara, otu onye Siria aha ya bụ Ifrem ọ dịrị ndụ malite nihe dị ka afọ 310 ruo 373 dere akwụkwọ o ji kọwaa ihe e dere naDiatessaron.Akwụkwọ ahụ o dere gosiri na ọtụtụ Ndị Kraịst na-asụ Siriak gụrụDiatessaron.Diatessaronbaara anyị ezigbo uru taa. Nihi gịnị? Ọ bụ nihi na nagbata afọ 1801 na 1900, ụfọdụ ndị ọkà mmụta kwuru na ọ bụ nagbata afọ 130 na 170 ka e dere akwụkwọ Matiu, Mak, Luk, na Jọn, nihi ya, na ihe Oziọma anọ a kwuru gbasara Jizọs abụghị eziokwu. Ma ibé akwụkwọDiatessaronochie ndị a hụrụ gosiri na ndị bi nebe dị iche iche nwetara akwụkwọ Matiu, Mak, Luk, na Jọn tupu afọ 150. Nke a gosiri na ọ ga-abụ na e deela akwụkwọ anọ a tupu oge ahụ ndị ọkà mmụta kwuru. Ihe ọzọ bụ na Teshan leere anya nakwụkwọ Matiu, Mak, Luk, na Jọn dee ihe ndị o dere naDiatessaron.Ọ bụ naanị ihe ole na ole o dere si nakwụkwọ apọkrịfa ndị kọrọ gbasara Jizọs. Nke a gosiri na e wereghị akwụkwọ apọkrịfa ndị ahụ ka akwụkwọ ndị so na Baịbụl.PeshittaSiriak nke nwere akwụkwọ ise mbụ dị na Baịbụl. E dere ya nafọ 464. Ọ bụ ya bụ Baịbụl nke abụọ kacha ochie bu afọ e dere yaNagbata afọ 400 na afọ 500, Baịbụl ọtụtụ ndị na-agụ nebe ugwu Mesopotemia bụ Baịbụl e dere nasụsụ Siriak. Ọ ga-abụ na a sụgharịrị ya nagbata afọ 100 na afọ 300. Akwụkwọ niile e nwere na Baịbụl dị na ya ma e wepụ Pita nke Abụọ, Jọn nke Abụọ, Jọn nke Atọ, Jud, na Mkpughe. Aha Baịbụl ahụ a sụgharịrị nasụsụ Siriak bụPeshitta. Peshittapụtara Ọ Dị Mfe ma ọ bụ O Doro Anya.Peshittaso na Baịbụl ndị kacha ochie gosiri na ọtụtụ ndị nwetara Baịbụl noge ochie.Otu nime BaịbụlPeshittaochie bu oge e dere ya. Oge ahụ dabara nafọ 459 na 460. Ọ bụ ya kacha ochie na Baịbụl ndị bu afọ e dere ha. Nihe dị ka afọ 508, e dezigharịrị ihe naPeshitta,tinyekwa akwụkwọ ise ahụ na-adịghị na ya. A kpọwaziri yaPhiloxenian Version.A CHỌTARA BAỊBỤL SIRIAK NDỊ ỌZỌTupu afọ 1900, ọ fọrọ obere ka ọ bụrụ na Akwụkwọ Nsọ Grik niile e nwere bụ ndị e dere nagbata afọ 400 na afọ 500 ma ọ bụ mgbe afọ ndị a gachara. Ọ bụ ya mere na ndị ọkà mmụta anaghị eji Baịbụl ndị merela ezigbo ochie egwu egwu, dị ka nke Latịn a na-akpọVulgatena nke Siriak a na-akpọPeshitta.Noge ahụ, ụfọdụ ndị chere na BaịbụlPeshittabụ Baịbụl Siriak ochie e dezigharịrị edezigharị. Ma e nweghị Baịbụl Siriak a hụrụ buPeshittaụzọ. Ebe ọ bụ na e bidoro inwe Baịbụl nasụsụ Siriak nagbata afọ 100 na afọ 200, ọ pụtara na a hụ Baịbụl Siriak e dere noge ahụ, ọ ga-eme ka a ghọta ihe ndị dị na Baịbụl noge gboo. Ọ ga-abakwara ndị ọkà mmụta Baịbụl ezigbo uru. Ma, Baịbụl Siriak ahụ ọ dịnụ? À ga-ahụ ya?Ihe a bụ Baịbụl Siriak Saịnaị. Ihe e dere nakụkụ ya bụ ihe si nakwụkwọ Matiu, Mak, Luk, na Jọn. Ma e hichara ya dee ya ihe ọzọEenụ! A hụdịrị Baịbụl Siriak abụọ. Nke mbụ a hụrụ malitere ịdị nagbata afọ 400 na afọ 500. O so nọtụtụ akwụkwọ Siriak ndị na-arụ nEbe A Na-edebe Ihe Ochie na Briten nwetara nafọ 1842. Ha si nụlọ ndị mọnk dị notu ọzara dị nIjipt nweta ha. Ihe a kpọrọ ya bụ Siriak Kuretọn nihi na ọ bụ Wiliam Kuretọn chọtara ya ma bipụta ya. William Kuretọn bụ osote onye na-elekọta Ebe A Na-edebe Ihe Ochie na Briten. Otú Oziọma anọ ahụ si gbaa na Siriak Kuretọn bụ: Matiu, Mak, Jọn, na Luk.A na-akpọ Baịbụl Siriak nke abụọ a hụrụ Siriak Saịnaị. Ọ bụ otu nime ụmụ ejima ahụ a kọrọ akụkọ ha ná mmalite isiokwu a chọtara ya. Ọ bụ eziokwu na Agnes agaghị mahadum, ọ mụtara asụsụ asatọ na-abụghị asụsụ obodo ya. Otu nime ha bụ Siriak. Nafọ 1892, Agnes chọtara Baịbụl Siriak Saịnaị nụlọ ndị mọnk dị na Sent Katrịn, nIjipt.Agnes chọtara ya notu kọbọd gbara itiri. O kwuru, sị: Ọ dịtụdịghị mma nanya, o ruru unyi, ọ fọkwara obere ka ọ bụrụ na ibé akwụkwọ ya niile nyakọtara anyakọta maka na ọ nọọla ọtụtụ narị afọ nenweghị onye meghere ya. E deburu ihe nibé akwụkwọ ndị ahụ, hichasịa ha ma jirizie asụsụ Siriak dee gbasara ụmụ nwaanyị ndị Sent na ha. Agnes hụrụ ihe ụfọdụ e deburu na ya, hụkwa na e dere nelu ya, nke Matiu, nke Mak, ma ọ bụ nke Luk. Ọ fọrọ obere ka ọ bụrụ na Baịbụl Siriak ahụ ọ hụrụ nwere Matiu, Mak, Luk, na Jọn zuru ezu na ya. Ndị ọkà mmụta kwuru na e dere akwụkwọ ahụ nagbata afọ 360 na afọ 400.Siriak Saịnaị so na Baịbụl ndị kacha mkpa a hụtụrụla. Ndị nke ọzọ yiri ya e nwere nasụsụ Grik bụ Codex Sinaiticus na Codex Vaticanus. Ọtụtụ ndị kweere ugbu a na ọ bụ nOziọma Matiu, Mak, Luk, na Jọn ochie ahụ a sụgharịrị nasụsụ Siriak nihe dị ka nagbata afọ 160 na afọ 230 ka e si lere anya dee Baịbụl ahụ a kpọrọ Siriak Kuretọn na nke a kpọrọ Siriak Saịnaị.OKWU CHINEKE ANYỊ GA-ADỊGIDE RUO MGBE EBIGHỊ EBIAkwụkwọ Baịbụl ndị a anyị kwuru okwu ha hà ga-abara ndị na-amụ Baịbụl noge a uru? Ee. Ka anyị jiri ihe ahụ a sịrị bụ mmechi dị ogologo dị nOziọma Mak maa atụ. Na Baịbụl ụfọdụ, ọ malitere naMak 16:9. Ọ dị na Codex Alexandrinus nke asụsụ Grik e bipụtara nagbata afọ 400 na 500, dịrịkwa na nke Latịn, bụVulgate,nakwa ná ndị ọzọ. Ma, akwụkwọ Baịbụl Grik ndị malitere ịdị nagbata afọ 300 na afọ 400, ndị bụkwa e jewe a kpọtụrụ, ya bụ, Codex Sinaiticus na Codex Vaticanus kwụsịchara naMak 16:8. Baịbụl Siriak Saịnaị ebughịkwa mmechi ahụ dị ogologo. Ihe ndị a gosiri na ọ dịbughị nOziọma Mak, kama na e tinyere ya ka oge na-aga.Ihe atụ ọzọ bụ na nihe dị ka narị afọ abụọ gara aga, ọ fọrọ obere ka ọ bụrụ na Baịbụl niile e nwere tinyere ihe na-abụghị eziokwu na1 Jọn 5:7. Ndị tinyere ya chọrọ igosi na nkụzi Atọ nIme Otu bụ eziokwu. Ma ihe ahụ e tinyere adịghị na Baịbụl Grik ndị kacha ochie. Ọ dịghịkwa naPeshitta.Nke a gosiri na ihe ahụ e tinyere na1 Jọn 5:7gwagburu ihe dị na Baịbụl.O doro anya na Jehova Chineke mezuru ihe o kwere ná nkwa nke bụ na ya agaghị ekwe ka ihe ọ bụla mee Okwu ya dị nsọ. Baịbụl sịrị: Ahịhịa ndụ akpọnwụwo, okooko ya achanwụwo; ma okwu Chineke anyị ga-adịgide ruo mgbe ebighị ebi. Aịzaya 40:8;1 Pita 1:25 BaịbụlPeshittaso mee ka Okwu Chineke a na-agwagbughị agwagbu ruo ndị mmadụ aka.Ajụjụ Ndị Baịbụl ZaraNdị mmụọ ozi hà nwere ike inyere anyị aka?Ndị mmụọ ozi na-eme ka ozi ọma a na-ekwusa taa baara ndị mmadụ uru otú ahụ ha nyeere Daniel onye amụma Chineke aka noge ochieJehova Chineke kere ọtụtụ nde ndị mmụọ ozi tupu ya ekee ụmụ mmadụ. Job 38:4,7 Ndị mmụọ ozi bụ mmụọ, ha dịkwa ike. Ha na-ejere Chineke ozi. Mgbe ụfọdụ, Chineke na-edunye ha ka ha chebe ndị na-efe ya nọ nụwa ma nyere ha aka. Abụ Ọma 91:10, 11 Taa, ndị mmụọ ozi na-enyere ndị mmadụ aka ka ozi ọma ndị na-eso ụzọ Jizọs na-ezisara ha baara ha uru.GụọMkpughe 14:6, 7.Ànyị kwesịrị ikpegara ndị mmụọ ozi ekpere ka ha nyere anyị aka? Mba. Ọ bụ nihi na mgbe anyị na-ekpe ekpere, anyị na-efe onye anyị na-ekpegara ya ofufe. Ọ bụ naanị Chineke ka anyị kwesịrị ife. Mkpughe 19:10 Ebe ọ bụ na ndị mmụọ ozi na-ejere Chineke ozi, ihe ha na-eme bụ ihe Chineke chọrọ ka ha mee, ọ bụghị ihe ndị mmadụ chọrọ. Nihi ya, mgbe ọ bụla anyị na-ekpe ekpere, ọ bụ Chineke ka anyị kwesịrị ikpegara ya naha Jizọs.GụọAbụ Ọma 103:20, 21;Matiu 26:53.È nwere ndị bụ ndị mmụọ ọjọọ?Chineke kere ndị mmụọ ozi ka ha jiri aka ha na-ekpebi ma hà ga-eme ihe ọma ma ọ bụ ihe ọjọọ otú o kekwara ụmụ mmadụ. Ma, ọ dị mwute na ọtụtụ ndị mmụọ ozi nupụụrụ Chineke isi. 2 Pita 2:4 Setan bụ mmụọ ozi mbụ nupụụrụ Chineke isi. Ndị mmụọ ozi ndị ọzọ sooro ya nupụrụ Chineke isi ma ghọọ ndị mmụọ ọjọọ. Noge na-adịchabeghị anya, e si neluigwe chụda Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya nụwa.GụọMkpughe 12:7-9.Ihe ọjọọ na tigbuo zọgbuo na-arị ibe ya elu kemgbe afọ 1914. Nke a gosiri na oge Chineke ga-eme ka Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya kwụsị ịkpa ike eruwela. Chineke ga-emezi ka ụwa anyị a dị otú o kwesịrị ịdị.GụọMkpughe 12:12;21:3, 4. 