 Jizọs Bụ Ụzọ jy-IB  Jizọs Bụ Ụzọ, Eziokwu, na NdụPeeji Mbụ na nke Ndị Bipụtara Akwụkwọ AA naghị ere akwụkwọ a ere. O so nihe e ji arụ ọrụ ịkụziri ndị mmadụ Baịbụl nụwa dum. E jikwa onyinye si ndị mmadụ nobi akwado ọrụ a.Ị chọọ inye onyinye, biko gaa na donate.jw.org.Ọ gwụkwala ma è dere aha Baịbụl ọzọ, amaokwu Baịbụl ndị e dere nakwụkwọ a si na Baịbụl e ji asụsụ Igbo a na-ede noge a dee, ya bụ,Baịbụl NsọNsụgharị Ụwa Ọhụrụ nke Akwụkwọ Nsọ.Nke E Biri nỌnwa Jun 2019Igbo jy-IB 2015WATCH TOWER BIBLE AND TRACT SOCIETY OF PENNSYLVANIAIsiokwu Ndị Dị nAkwụkwọ AỤzọ, Eziokwu, na NdụO nwere ike ịbụ na ịnụ akụkọ ọma ma ọ bụ ozi ọma na-amasị gị. E nwekwara akụkọ ma ọ bụ ozi ọma dị otú ahụ maka gị na ndị ị hụrụ nanya.Ozi ọma ahụ dị na Baịbụl. Ọ bụkwa Jehova Chineke, Onye Kere Eluigwe na Ụwa, mere ka e dee ya ogologo oge gara aga. Nakwụkwọ a, anyị ga-elekwasị anya nanọ nime akwụkwọ niile dị na Baịbụl. Akwụkwọ ndị a nwere ozi ọma maka anyị niile. Ha zara aha ndị Chineke ji dee ha. Ha bụ Matiu, Mak, Luk, na Jọn.Ihe ọtụtụ ndị na-akpọ ha bụ Oziọma anọ. Ha kọrọ akụkọ gbasara Jizọs, na ọ bụ ya ka Chineke ga-esi naka ya zọpụta anyị. Ha kọkwara na ebe ọ bụ ya bụ Eze nke Alaeze Chineke, ọ ga-agọzi ndị niile nwere okwukwe na ya ruo mgbe ebighị ebi.Mak 10:17,30;13:13.GỊNỊ MERE HA JI DỊRỊ ANỌ?O nwere ike ịbụ na i chetụla ihe mere Chineke ji nye mmadụ anọ mmụọ nsọ, ha edee otú Jizọs si bie ndụ na ihe ndị ọ kụziri.E nwere uru ọ bara mmadụ anọ ide akụkọ banyere ihe ndị Jizọs kwuru na ihe ndị o mere. Dị ka ihe atụ, ka e were ya na mmadụ anọ na onye nkụzi a ma ama nọ. Onye nke nọ ya nihu bụ onye ọnaụtụ. Onye nke nọ ya naka nri bụ dọkịta. Onye nke nọ ya naka ekpe ma na-ege ihe ọ na-ekwu bụ onye na-akụ azụ na ezigbo enyi ya. Onye nke nọ ya nazụ ma na-ege ihe ọ na-ekwu bụ ya kacha nta nime ha niile. Ha anọ na-ekwucha eziokwu. Onye nke ọ bụla nime ha nwekwara ihe ndị kacha amasị ya nebe onye nkụzi ahụ nọ, nweekwa ebe o lekwasịrị anya. Ọ bụrụ na ha edee ihe onye nkụzi ahụ na-akụzi na ihe ndị ọ na-eme, onye nke ọ bụla nime ha nwere ike ịkọ ihe kacha amasị ya gbasara onye nkụzi ahụ na ihe ndị ọ na-akụzi. Ọ bụrụ na mmadụ eburu ebe onye nke ọ bụla lekwasịrị anya nobi gụọ ihe ha dere, ọ ga-aghọta ihe niile onye nkụzi ahụ kụziri na ihe o mere. Ihe atụ a gosiri uru ọ baara anyị na Chineke mere ka mmadụ anọ dee akụkọ gbasara Jizọs, bụ Onye Ozizi Ukwu ahụ.Nihe atụ ahụ, onye ọnaụtụ chọrọ ide ihe ga-eru ndị Juu nobi. Nihi ya, ọ chịkọtara ihe ahụ onye nkụzi ahụ kụziri nakwa ihe ndị ọzọ merenụ ma dee ha otú ọ ga-amasị ndị Juu. Onye nke bụ dọkịtakwuru karịchaa otú onye nkụzi ahụ si gwọọ ndị ọrịa na ndị ngwọrọ. Ọ hapụrụ ihe ụfọdụ onye ọnaụtụ ahụ dere ma ọ bụkwanụ dee ha nusoro nke ya. Ezigbo enyi onye nkụzi ahụ dere karịchaa otú obi na-adị onye nkụzi ahụ nakwa otú o si akpa àgwà. Onye nke kacha nta nime ha gburu nke ya nkenke. Nagbanyeghị nke ahụ, ihe onye nke ọ bụla nime ha dere bụ eziokwu. Ihe atụ a gosiri otú ihe mmadụ anọ ahụ dere banyere Jizọs si baara anyị uru. Ha mere ka anyị ghọtakwuo ihe ndị o mere, ihe ndị ọ kụziri, na ụdị onye ọ bụ.Ndị mmadụ nwere ike ịna-ekwu banyere Oziọma Matiu ma ọ bụ Oziọma Jọn. Ọ dịghị njọ ịkpọ ha aha ndị a nihi na ha nwecharaozi ọmabanyere Jizọs Kraịst. Mak 1:1 Ma, a chịkọta ihe Matiu, Mak, Luk, na Jọn dere, e nwere ike ikwu na ha bụ otu Oziọma banyere Jizọs, nke e dere ụzọ anọ.Ọtụtụ ndị na-amụ Okwu Chineke ejirila ihe ndị a kọrọ akụkọ ha na Matiu, Mak, Luk, na Jọn tụnyere ibe ha ma dee akwụkwọ ndị mere ka a ghọta na ha na-ekwu otu ihe. Dị ka ihe atụ, nihe dị ka afọ 170, onye Siria aha ya bụ Teshan, nke na-ede akwụkwọ, mere otú ahụ. Ọ ghọtara na ihe ndị e dere nakwụkwọ Matiu, Mak, Luk, na Jọn bụ eziokwu nakwa na e ji ike mmụọ nsọ dee ha. Nihi ya, o si na ha dee akwụkwọ a na-akpọDiatessaron.Akwụkwọ a kọrọ gbasara Jizọs na otú o si jee ozi ya.Akwụkwọ a bụJizọs Bụ Ụzọ, Eziokwu, na Ndụmekwara otú ahụ. Ma ọ kaDiatessaronmma nihi na o nweghị ihe dị nOziọma Matiu, Mak, Luk, na Jọn ọ na-akọghị. Ihe ndị ọ kọrọ zikwara ezi karịa nkeDiatessaron.Ihe mere o ji dị otú ahụ bụ na anyị aghọtakwuola otú ọtụtụ amụma Jizọs buru na ihe atụ ndị o mere si mezuo. Mmezu ha mezuru mere ka ihe ndị o kwuru na ihe ndị o mere dokwuo anyị anya. O mekwara ka anyị ghọta usoro ha si mee. Ndị na-amụ banyere ihe ndị mgbe ochie achọpụtakwala ihe ndị mere ka anyị ghọtakwuo ihe ụfọdụ a kọrọ na Matiu, Mak, Luk, na Jọn nakwa ebe uche ndị dere ha kacha dịrị. E nweghị onye kwesịrị isi ọnwụ na ọ bụ usoro e si kọọ ihe ndị dị nakwụkwọ a bụJizọs Bụ Ụzọ, Eziokwu, na Ndụbụ usoro ha si mee. Ma akwụkwọ a gbara mbọ ịkọ ha nusoro o yikarịrị ka ọ bụ usoro ha si mee.ỤZỌ, EZIOKWU, NA NDỤKa ị na-agụ akwụkwọ a, ya ana-atọ gị ụtọ, buru nobi isi ihe akwụkwọ a na-akụziri gị na ndị ị hụrụ nanya. Cheta na Jizọs Kraịst gwara Tọmọs onyeozi, sị: Ọ bụ m bụ ụzọ na eziokwu na ndụ. Ọ dịghị onye na-abịakwute Nna m ma ọ bụghị site na mụ.Jọn 14:6.Akwụkwọ a ga-enyere gị aka ịghọta neziokwu na Jizọs bụ ụzọ. Ọ bụ naanị site na ya ka anyị nwere ike ikpegara Jehova Chineke ekpere. Ihe ọzọ bụ na Jizọs bụ naanị onye nwere ike ime ka anyị na Chineke dịghachi ná mma. Jọn 16:23;Ndị Rom 5:8 Nihi ya, ọ bụ naanị naka ya ka anyị nwere ike isi bụrụ enyi Chineke.Jizọs bụ eziokwu. Ọ kụziiri ndị mmadụ eziokwu dị nOkwu Chineke, meekwa ihe ndị ọ kụziiri ha. O mezuru ọtụtụ amụma e buru nOkwu Chineke. Nke a mere ka amụma ndị ahụ bụrụ ee site na ya. 2 Ndị Kọrịnt 1:20;Jọn 1:14 Amụma ndị ahụ na-enyere anyị aka ịmata ọrụ dị mkpa Jizọs na-arụ ka nzube Chineke mezuo.Mkpughe 19:10.Jizọs Kraịst bụkwa ndụ. Àjà o ji ndụ ya zuru okè na ọbara ya chụọ ga-eme ka anyị nweta ndụ ahụ nke bụ ndụ nezie, ya bụ, ndụ ebighị ebi. 1 Timoti 6:12,19;Ndị Efesọs 1:7;1 Jọn 1:7 Ọ ga-abụkwara ọtụtụ nde mmadụ nwụrụ anwụ ndụ, ya bụ, ndị ọ ga-akpọlite nọnwụ ha enwee olileanya ịdị ndụ ebighị ebi na Paradaịs.Jọn 5:28, 29.Anyị niile kwesịrị ịghọta ọrụ Jizọs na-arụ ka nzube Chineke mezuo, jirikwa ya kpọrọ ihe. Ka akwụkwọ a ị na-agụ, nke kọrọ banyere Jizọs, onye bụ ụzọ na eziokwu na ndụ tọọ gị ụtọ.Nkebi nke 1Ihe Ndị Mere Tupu Jizọs Amalite Ozi Ya1 Ozi Abụọ Si nAka ChinekeAnyị nwere ike ikwu na ihe niile e dere na Baịbụl bụ ozi si naka Chineke. Ọ bụ Nna anyị nke eluigwe nyere anyị Baịbụl ka ọ na-eduzi anyị. Ka anyị lee ozi abụọ pụrụ iche e ziri ihe karịrị puku afọ abụọ gara aga. Ọ bụ mmụọ ozi aha ya bụ Gebriel, onye na-eguzo nihu Chineke, ziri ozi ndị ahụ. Luk 1:19 Olee otú ihe dịịrị ndị ọ gara zie ozi ndị ahụ dị mkpa?Ọ bụ nihe dị ka nafọ nke 3 Tupu Oge Ndị Kraịst ka a bịara zie ozi ndị a. Ebee ka Gebriel gara zie ozi nke mbụ? Ọ bụ nebe ugwu Judia, nke na-adịchaghị anya na Jeruselem. Ebe ahụ ka otu onye nchụàjà Jehova aha ya bụ Zekaraya bi. Zekaraya na nwunye ya Elizabet emeela agadi, ha amụtabeghịkwa nwa. Mgbe a bịara izi ozi a, ọ bụ Zekaraya nọ ọrụ ịchụ àjà nụlọ nsọ. Mgbe Zekaraya nọ nụlọ nsọ ahụ, Gebriel pụtara na mberede nakụkụ ebe ịchụàjà ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ.Egwu bịara Zekaraya. Ma mmụọ ozi ahụ mere ka obi ruo ya ala. Ọ gwara ya, sị: Zekaraya, atụla egwu nihi na a nụwo arịrịọ ị na-arịọsi ike, nwunye gị bụ Elizabet ga-amụkwara gị nwa nwoke, ị ga-akpọkwa aha ya Jọn. Gebriel kwukwara na Jọn ga-abụ onye ukwu nihu Jehova nakwa na ọ ga-akwadebere Jehova otu ndị.Luk 1:13-17.Zekaraya chere na ihe a agaghị ekwe omume. Maka gịnị? Maka na ya na Elizabet emeela agadi. Nihi ihe ahụ o chere, Gebriel gwara ya sị: Ị ga-ada ogbi, ị gaghịkwa enwe ike ikwu okwu ruo ụbọchị ihe ndị a ga-eme, nihi na i kweghị ihe m kwuru.Luk 1:20.Ka ihe ndị a na-eme, ndị nọ nèzí nọ na-eche ihe mere Zekaraya ji nọọ ogologo oge nime ụlọ nsọ ahụ. Mgbe Zekaraya mechara pụta, ọ naghịzi ekwu okwu. Ihe ọ na-emelizi bụ iji aka na-agwa ndị mmadụ okwu. Ihe a mere ka ha matazie na o nwere ihe dị ebube ọ hụrụ mgbe ọ nọ nime ụlọ nsọ.Zekaraya lawara mgbe ọ rụchara ọrụ ya nụlọ nsọ ahụ. Oge na-adịghị anya ihe a mechara, Elizabet dịrị ime. Ka Elizabet nọ na-eche mgbe ọ ga-amụ nwa, ọ nọrọ ọnwa ise nụlọ ka ndị èzí ghara ịhụ ya.Gebriel bịara ọzọ. Onye ka ọ bịara ịhụ? Ọ bụ nwa agbọghọ na-alụbeghị di aha ya bụ Meri, onye bi nebe ugwu Jeruselem, nobodo Nazaret nke dị na Galili. Gịnị ka mmụọ ozi ahụ gwara Meri? Ọ sịrị ya: Lee! ị ga-atụrụ ime, mụọ nwa nwoke, ị ga-agụkwa ya Jizọs. O kwukwara, sị: Onye a ga-abụ onye ukwu, a ga-akpọkwa ya Ọkpara nke Onye Kasị Elu, . . . ọ ga-achịkwa ụlọ Jekọb dị ka eze ruo mgbe ebighị ebi, alaeze ya agaghịkwa enwe ọgwụgwụ.Luk 1:30-33.O doro anya na obi dị Gebriel ezigbo ụtọ maka ihe ùgwù a e nyere ya izi ozi abụọ a. Ka anyị na-agụkwu gbasara Jọn na Jizọs, anyị ga-amata ihe mere ozi abụọ ahụ si neluigwe ji dị ezigbo mkpa.2 A Kwanyeere Jizọs Ùgwù Tupu A Mụọ YaMgbe mmụọ ozi Gebriel gwachara nwa agbọghọ ahụ bụ Meri na ọ ga-amụ nwa, gụọkwa ya Jizọs, nakwa na Jizọs ga-abụ Eze ruo mgbe ebighị ebi, Meri jụrụ ya, sị: Olee otú nke a ga-esi mee, ebe ọ bụ na mụ na nwoke ọ bụla enwetụbeghị mmekọahụ?Luk 1:34.Gebriel zara ya, sị: Mmụọ nsọ ga-abịakwasị gị, ike nke Onye Kasị Elu ga-ekpuchikwa gị. Nihi nke ahụ, a ga-akpọ onye ahụ a ga-amụ onye nsọ, Ọkpara Chineke.Luk 1:35.Gebriel gwara Meri ihe ga-eme ka o kweta ozi a o ziri ya. Ọ sịrị ya: Lee! Elizabet onye ikwu gị atụrụwokwa ime nwa nwoke nagadi ya, bụ onye a sị na ọ bụ nwaanyị aga, nke a bụkwa ọnwa nke isii ya; nihi na, nebe Chineke nọ, ọ dịghị okwu ọ bụla e kwupụtaworo nke ga-abụ ihe na-apụghị ime eme.Luk 1:36, 37.Ihe Meri zaghachiri Gebriel gosiri na o kwetala ihe Gebriel kwuru. Meri ji obi ụtọ kwuo, sị: Lee! Abụ m nwa agbọghọ bụ ohu Jehova! Ka o mee dị ka i kwuru.Luk 1:38.Ozugbo Gebriel pụrụ, Meri jikeere ịga leta Elizabet na di ya bụ Zekaraya. Ha bi ebe dị nso na Jeruselem, nebe ugwu Judia. Isi ebe Meri bi na Nazaret gaa Judia nwere ike iwe ụbọchị atọ ma ọ bụ anọ.Meri mechara rute nụlọ Zekaraya. Mgbe Meri banyere nime ụlọ, o kelere Elizabet. Ozugbo ahụ, Elizabet jupụtara na mmụọ nsọ. Ọ sịrị Meri: Onye a gọziri agọzi ka ị bụ netiti ndị inyom, ihe a gọziri agọzi ka mkpụrụ nke afọ gị bụkwa! Ya mere, olee otú o si bụrụ na m nwetara ihe ùgwù a, na nne nke Onyenwe m bịakwutere m? Nihi na, lee! ka m nụrụ ụda ekele gị, nwa nọ m nafọ maliri nobi ụtọ.Luk 1:42-44.Obi dị Meri ezigbo ụtọ maka ihe ọma a Chineke meere ya. O kwuru, sị: Mkpụrụ obi m na-eto Jehova, mmụọ m apụghịkwa ịkwụsị inwe oké ọṅụ nebe Chineke bụ Onye Nzọpụta m nọ; nihi na o lekwasịwo anya nọnọdụ dị ala nke ohu ya nwaanyị. Nihi na, lee! site ugbu a gaa nihu, ọgbọ niile ga-akpọ m onye obi ụtọ; nihi na Onye ahụ nke dị ike emeworo m oké ihe dị iche iche. Ị chọpụtara na ihe a e meere Meri emeghị ka isi buwe ya, kama o nyere Chineke otuto niile? Ọ sịrị: Aha ya dịkwa nsọ; sitekwa nọgbọ ruo nọgbọ ebere ya na-adịkwasị ndị na-atụ egwu ya.Luk 1:46-50.Meri gara nihu na-eto Chineke. E nyekwara ya ike mmụọ nsọ ibu amụma. Ọ sịrị: O jiriwo ogwe aka ya rụọ oké ọrụ, ọ chụsasịwo ndị dị mpako nihe ha bu nobi. Ọ kwatuwo ndị nwere ike nocheeze, buliekwa ndị ọ na-enweghị ka ọ hà ha elu; o werewo ihe ọma nyejuo ndị agụụ na-agụ afọ, o mewokwa ka ndị nwere akụ gbara aka laa. Ọ gbataworo Izrel bụ ohu ya ọsọ enyemaka, iji cheta ebere ọ ga-emere Ebreham na mkpụrụ ya ruo mgbe ebighị ebi, dị nnọọ ka ọ gwara nna nna anyị hà.Luk 1:51-55.Meri nọnyeere Elizabet ruo ihe dị ka ọnwa atọ. O nyekwaara Elizabet ezigbo aka ugbu a o ruwerela oge Elizabet ga-amụ nwa. Ọ magburu nnọọ onwe ya na ụmụ nwaanyị abụọ a na-efe Chineke, bụ ndị Chineke mekwara ka ha dịrị ime, nọkọtara ọnụ noge a dị ezigbo mkpa ná ndụ ha.Ị chọpụtara na a kwanyeere Jizọs ùgwù tupu a mụọ ya? Elizabet kpọrọ ya Onyenwe m. Nwa nọ ya nafọ malikwara nobi ụtọ mgbe Meri batara nụlọ ha. Nke a dị nnọọ iche notú ndị ọzọ si mesoo Meri na nwa a ọ ga-amụ. Anyị ga-ahụ otú e si mesoo ha.3 A Mụọ Onye Ga-akwadebe ỤzọOge eruwela mgbe Elizabet ga-amụ nwa. Ya na onye ikwu ya bụ Meri nọ kemgbe ọnwa atọ. Ugbu a, oge eruola ka Meri laghachi nobodo ya bụ Nazaret, nke dị nebe ugwu Judia. Ọ ga-agakwa ogologo ije ahụ ọ gara mgbe ọ na-abịa. Meri ga-amụkwa nwa nke ya nọnwa isii na-abịanụ.Obere oge Meri lawara, Elizabet mụrụ nwa. Cheedị ụdị ọṅụ onye ọ bụla nwere na Elizabet mụrụ nudo, ahụ esiekwa ya na nwa ya ike. Mgbe ndị agbata obi Elizabet na ndị ikwu ya hụrụ nwa ọhụrụ ya, ha so ya ṅụrịa ọṅụ.Iwu Chineke nyere ndị Izrel kwuru na ọ bụrụ na nwa nwoke a mụrụ ọhụrụ eruo abalị asatọ, a ga-ebi ya úgwù. Ọ bụkwa mgbe ahụ ka a ga-agụ ya aha. Levitikọs 12:2, 3 Ndị mmadụ chere na e kwesịrị ịgụ nwa a aha nna ya, bụ Zekaraya. Ma Elizabet sịrị: Ee e! Kama a ga-agụ ya Jọn. Luk 1:60 Ì chetara na mmụọ ozi Gebriel kwuru na a ga-agụ nwa ahụ Jọn?Ndị agbata obi na ndị ikwu ya ekweghị. Ha sịrị ya: E nweghị onye ọ bụla netiti ndị ikwu gị nke a na-akpọ aha a. Luk 1:61 Ha ji aka jụọ Zekaraya ihe ọ chọrọ ka a gụọ nwa ya. Zekaraya gwara ha wetara ya ebe ọ ga-ede ya, ya edeere ha: Jọn bụ aha ya.Luk 1:63.Ozugbo ahụ, Zekaraya malitere ikwu okwu. Ihe a bụ ọrụ ebube. Ì chetara na ọ kwụsịrị ikwu okwu mgbe ahụ ọ na-ekwetaghị ihe ahụ mmụọ ozi gwara ya, nke bụ na Elizabet ga-amụ nwa? Mgbe Zekaraya malitere ikwu okwu, o juru ndị agbata obi ya anya, ha jụrụ onwe ha, sị: Gịnị nezie ka nwatakịrị a ga-abụ? Luk 1:66 Ha hụrụ na Chineke kwadoro aha ahụ a gụrụ Jọn.E nyere Zekaraya ike mmụọ nsọ, ya ekwuo, sị: Ka Jehova bụ Chineke Izrel bụrụ onye a gọziri agọzi, nihi na o lebaworo ndị ya anya wee napụta ha. O mewokwa ka mpi nzọpụta biliere anyị nụlọ Devid bụ ohu ya. Luk 1:68, 69Onye Zekaraya kpọrọ mpi nzọpụta bụ Onyenwe Anyị Jizọs, onye a ka ga-amụ amụ. Zekaraya kwuru na Chineke ga-esi naka Jizọs nye anyị ihe ùgwù nke ijere ya ozi dị nsọ natụghị egwu, mgbe a napụtasịrị anyị naka ndị iro, bụ ozi anyị ga-eje nihu ya ụbọchị anyị niile niguzosi ike nihe na ezi omume.Luk 1:74, 75.Zekaraya bukwara amụma banyere nwa ya, sị: Ma gị onwe gị, nwatakịrị, a ga-akpọ gị onye amụma nke Onye Kasị Elu, nihi na ị ga-ebute ụzọ gaa nihu Jehova iji kwadebe ụzọ ya, iji mee ka ndị ya mata banyere nzọpụta site ná mgbaghara nke mmehie ha, nihi obi ọmịiko nke Chineke anyị. Nihi ọmịiko a, anyị ga-ahụ ìhè nke ga-esi neluigwe nwuo dị ka mgbe chi bọrọ, iji nye ndị nọ ọdụ nọchịchịrị nakwa nonyinyo ọnwụ ìhè, iji duru ụkwụ anyị gaa nụzọ nke udo, gọziekwa anyị na ya. Luk 1:76-79 Amụma a na-agba ume neziokwu.Ka ọ dị ugbu a, Meri alaruola nobodo ya bụ Nazaret. O doro anya na ọ ka alụbeghị di. Olee ihe ga-eme Meri ma a chọpụta na ọ dị ime?4 Meri Dị Ime ma Ọ Lụbeghị DiMeri dị ime ọnwa anọ ugbu a. Ọ kwa i chetara na ọ gara nọnyere onye ikwu ya bụ Elizabet nebe ugwu Judia mgbe ọ ka dị ime ọhụrụ? Ma ugbu a, Meri alọghachila Nazaret. Afọ ime ya apụtawakwala. Obere oge ndị ọzọ ga-amata na ọ dị ime. Chegodi otú ọnọdụ ya a ga-esi na-eche ya uche.Ihe kacha enye ya nsogbu nobi bụ na Josef onye ọkwá nkà ekwela ya nkwa ọlụlụ. Meri makwa ihe Iwu Chineke nyere ụmụ Izrel kwuru a ga-eme nwaanyị ọ bụla gara ya na nwoke ọzọ enwee mmekọahụ mgbe e kwerela ya nkwa ọlụlụ. Iwu ahụ kwuru na a ga-eji nkume tụgbuo nwaanyị ahụ. Diuterọnọmi 22:23, 24 Ọ bụ eziokwu na Meri na nwoke ọzọ enweghị mmekọahụ, ihe na-enye ya nsogbu nobi bụ otú ọ ga-esi kọwaara Josef otú o si dịrị ime, nakwa ihe nwere ike ime.Meri anọghị ya kemgbe ọnwa atọ, ọ ga na-agụsikwa Josef agụụ ike ịhụ ya. Mgbe ha hụrụ, Meri gwara Josef na ya dị ime. Ọ gbalịrị ime ka Josef ghọta na ọ bụ nike mmụọ nsọ Chineke ka ya dị ime. Ma, o siiri Josef ike ịghọta ihe Meri na-ekwu, siekwara ya ike ikweta.Josef ma na Meri bụ ezigbo nwaanyị nwere aha ọma. Josef hụkwara Meri nanya. Ma, nagbanyeghị ihe niile Meri gwara ya, ọ ka chere na o nweghị otú ọzọ Meri ga-esi dịrị ime ma ọ bụghị na nwoke ọzọ tụwara ya ime ahụ. Ọ chọghị ka e jiri nkume tụgbuo Meri ma ọ bụ menye ya ihere nihu ọha. Nihi ya, o kpebiri ịgba ya alụkwaghịm na nzuzo. Noge ahụ, a na-ele ndị kwere onwe ha nkwa ọlụlụ anya ka ndị lụrụla alụ. Iji gbubie nkwa ọlụlụ, ndị ahụ kwere onwe ha nkwa ga-agba alụkwaghịm.Mgbe Josef nọ na-eche ihe a niile, ụra buuru ya. Mmụọ ozi Jehova bịakwutere ya ná nrọ sị ya: Atụla egwu ịkpọrọ Meri nwunye gị laa, nihi na ọ bụ mmụọ nsọ mere ka ọ dị ime ahụ ọ dị. Ọ ga-amụ nwa nwoke, ị ga-agụ ya Jizọs, nihi na ọ ga-azọpụta ndị ya ná mmehie ha.Matiu 1:20, 21.Mgbe Josef tetara, obi dị ya ụtọ na otú Meri si dịrị ime edoola ya anya. O gbughị oge ime ihe mmụọ ozi ahụ gwara ya. Ọ kpọọrọ Meri laa nụlọ ya. Ihe a o mere dị ka agbamakwụkwọ. O gosiri ọha mmadụ na ya na Meri aghọọla di na nwunye. Mana, Josef na Meri enweghị mmekọahụ noge niile ọ dị ime Jizọs.Mgbe ọtụtụ ọnwa gachara, Josef na Meri, onye dịzi ime ọmụmụ ugbu a, na-akwado isi Nazaret mee njem. Olee ebe ha na-achọ ịga ugbu a ime Meri ruwerela ọmụmụ?5 Olee Ebe A Mụrụ Jizọs, Oleekwa Mgbe A Mụrụ Ya?Siza Ọgọstọs, eze na-achị Alaeze Ukwu Rom, nyere iwu ka onye ọ bụla gaa deba aha ya nakwụkwọ. Nihi ya, Josef na Meri ga-aga deba aha ha nakwụkwọ nobodo ha bụ Betlehem, nke dị nebe ndịda Jeruselem.Ndị gara Betlehem ideba aha ha nakwụkwọ hiri nne. Ọ bụ ya mere na naanị ebe Josef na Meri hụrụ ha ga-anọ bụ nụlọ anụ, ebe a na-edebe ịnyịnya ibu na anụmanụ ndị ọzọ. Ọ bụkwa ebe ahụ ka a nọ mụọ Jizọs. Mgbe Meri mụchara ya, ọ ji ákwà fụọ ya ma nyiwe ya nime ihe e ji etinyere anụ ụlọ nri.Ọ ga-abụ Chineke mere ka Siza Ọgọstọs tie iwu a ka onye ọ bụla gaa deba aha ya nakwụkwọ. Gịnị mere anyị ji kwuo otú ahụ? Ọ bụ nihi na iwu a mere ka e nwee ike ịmụ Jizọs na Betlehem, nobodo nna nna ya bụ Eze Devid. Ọ dịla anya Akwụkwọ Nsọ kwuru na ọ bụ nobodo a ka a ga-amụ Onye Ọchịchị ahụ e kwere ná nkwa.Maịka 5:2.Abalị ahụ a mụrụ Jizọs pụrụ nnọọ iche. E nwere ìgwè ndị ọzụzụ atụrụ nọ nọhịa nabalị ahụ na-azụ atụrụ ha. Ha hụkwara ka ìhè nwuru gburugburu ebe ha nọ. Ìhè a bụ ebube Jehova. Otu mmụọ ozi Chineke gwara ha, sị: Unu atụla egwu, nihi na, lee! ana m ezisara unu ozi ọma banyere oké ọṅụ nke ndị niile ga-enwe, nihi na a mụụrụ unu Onye Nzọpụta taa, onye bụ Kraịst Onyenwe anyị, nobodo Devid. Nke a ga-abụkwara unu ihe ịrịba ama: unu ga-ahụ nwa ọhụrụ e ji ákwà fụọ, nke dina nihe e ji etinyere anụ ụlọ nri. Na mberede, ọtụtụ ndị mmụọ ozi bịakwutere mmụọ ozi ahụ, na-eto Chineke. Ha sịrị: Ka otuto dịrị Chineke nebe kasị elu, ka udo dịkwa nelu ụwa netiti ndị Chineke meere amara.Luk 2:10-14.Mgbe ndị mmụọ ozi ahụ lawara, ndị ọzụzụ atụrụ ahụ gwara ibe ha, sị: Ka anyị garuo Betlehem ozugbo ma hụ ihe a merenụ, dị ka Jehova mere ka anyị mara. Luk 2:15 Ha gawara ngwa ngwa ma hụ nwa ọhụrụ ahụ bụ Jizọs nebe mmụọ ozi gwara ha na ha ga-ahụ ya. Mgbe ndị ọzụzụ atụrụ ahụ nọ na-akọsa ozi ọma a mmụọ ozi ahụ ziri ha, o juru ndị niile nụrụ ya anya. Meri buuru okwu a niile nobi, na-eche ihe ha pụtara.Taa, ọtụtụ ndị kweere na ọ bụ na Disemba 25 ka a mụrụ Jizọs. Ma, na Betlehem, ọnwa Disemba bụ oge udu mmiri na oge oyi. Mgbe ụfọdụ, snoo na-adadị. Nụdị oge a nafọ, ndị ọzụzụ atụrụ agaghị akpọrọ atụrụ ha nọrọ nèzí nabalị ruo mgbe chi bọrọ. Ihe ọzọkwa bụ na o yighị ka eze na-achị Alaeze Ukwu Rom ọ ga-enye iwu ka ndị na-achọ ihe ha ga-akụdo aka gbaa ọchịchị ya mgba okpuru gaa ije ga-ewe ha ọtụtụ ụbọchị noge ezigbo oyi na-atụ iji deba aha ha nakwụkwọ. E nwere ọtụtụ ihe na-egosi na ọ ga-abụ nọnwa Ọktoba ka a mụrụ Jizọs.6 Nwa ahụ E Kwere ná NkwaJosef na Meri alaghachighị Nazaret ozugbo, ha nọtụrụ na Betlehem. Mgbe Jizọs nọrọ abalị asatọ, ha biri ya úgwù otú e kwuru nIwu Chineke nyere ụmụ Izrel. Levitikọs 12:2, 3 Ọ bụkwa omenala na a ga-agụ nwa nwoke aha nụbọchị ahụ e biri ya úgwù. Ha gụrụ nwa ha Jizọs otú mmụọ ozi Gebriel gwara ha.Ihe karịrị otu ọnwa agaala. Jizọs dịzi ụbọchị iri anọ ugbu a. Ebee ka ndị mụrụ ya ku ya na-aga ugbu a? Ha ku ya na-aga nụlọ nsọ dị na Jeruselem, nke na-adịchaghị anya nebe ha bi. Iwu ahụ e nyere ụmụ Izrel kwuru na mgbe ụbọchị iri anọ a mụrụ nwa nwoke gachara, nne ya ga-eweta ihe a ga-eji chụọ àjà e ji eme ka mmadụ dị ọcha nụlọ nsọ.Levitikọs 12:4-8.Meri mere otú a. O wetara ụmụ nnụnụ abụọ. Ụmụ nnụnụ abụọ a o wetara gosiri na ya na Josef abaghị ọgaranya. Ihe Iwu ahụ kwuru gosiri na ihe e kwesịrị iweta bụ nwa ebule na nnụnụ. Ma, ọ bụrụ na aka nne ahụ erughị iweta otu ebule, o nweziri ike iweta nduru abụọ ma ọ bụ kpalakwukwu abụọ. Meri wetara nduru abụọ na kpalakwukwu abụọ nihi na ọ bụ ihe aka ya ruru.O RURU ỤBỌCHỊ A GA-EME KA HA DỊ ỌCHAỌ na-abụ ụmụ nwaanyị Izrel mụọ nwa, a na-ewere ha ka ndị na-adịghị ọcha ruo oge ụfọdụ. Mgbe ọ nọzuru oge ahụ, a na-achụ àjà nsure ọkụ iji mee ka ọ dị ọcha. Ihe a na-echetara ha na e nweela onye na-ezughị okè, bụkwa onye mmehie, si nahụ ha pụta. Ma, nwa ọhụrụ a bụ Jizọs zuru okè ma dịkwa nsọ. Luk 1:35 Nagbanyeghị nke ahụ, Josef na Meri kuuru ya gaa nụlọ nsọ iji mee ka ha dị ọcha otú e kwuru nIwu.Luk 2:22.Mgbe Josef na Meri rutere nụlọ nsọ ahụ, otu agadi nwoke bịakwutere ha. Aha ya bụ Simiọn. Chineke ekpugheerela Simiọn na tupu ya anwụọ, ọ ga-ahụ Kraịst, ma ọ bụ Mesaya ahụ e kwere ná nkwa. Nụbọchị a Josef na Meri gara nụlọ nsọ, mmụọ nsọ mere ka Simiọn gaa nụlọ nsọ, bụ ebe ọ hụrụ Josef na Meri na nwa ọhụrụ ha. Simiọn kuuru nwa ahụ naka.Mgbe o ku Jizọs, o kelere Chineke, sị: Ugbu a, Ọkaakaa Onyenwe anyị, ị ga-ahapụ ohu gị ka ọ nwụọ nudo dị ka i kwuru; nihi na anya m ahụwo onye ị ga-esi naka ya weta nzọpụta, bụ onye i wepụtara nihu mba niile. Onye a bụ ìhè nke ga-ewepụ ihe kpuchiri anya mba niile nakwa ebube nke ndị gị bụ Izrel.Luk 2:29-32.Ọ tụrụ Josef na Meri nanya mgbe ha nụrụ ihe a Simiọn kwuru. Simiọn gọzikwara ha ma gwa Meri na e debere nwa ya a ka ọ bụrụ onye ga-akpata ọdịda na mbili nke ọtụtụ ndị nIzrel. O kwukwara na Meri ga-enwe ezigbo mwute ga-adị ka è ji mma agha manye ya nobi.Luk 2:34.E nwere onye ọzọ nọ nụlọ nsọ nụbọchị ahụ. Ọ bụ Ana, onye amụma nwaanyị dị afọ iri asatọ na anọ. Ọ naghị akọ ụkọ nụlọ nsọ. Notu oge ahụkwa, ọ bịakwutere Josef na Meri na nwa ọhụrụ ha bụ Jizọs. Ana bidoro ikele Chineke, na-agwakwa ndị niile nọ ebe ahụ banyere Jizọs.Cheedị ụdị obi ụtọ Josef na Meri nwere ka ha na-ahụ ihe a na-eme nụlọ nsọ. Neziokwu, ihe a niile mere ka o dokwuo ha anya na nwa ha a bụ Onye ahụ Chineke Kwere ná Nkwa.7 Ndị Na-agụ Kpakpando Abịa Leta JizọsE nwere ụmụ nwoke si nEbe Ọwụwa Anyanwụ bịa. Ha bụ ndị na-agụ kpakpando. Ha na-ekwu na ha na-eji ebe kpakpando dị ama ihe na-eme ná ndụ ndị mmadụ. Aịzaya 47:13 Mgbe ha ka nọ nobodo ha nEbe Ọwụwa Anyanwụ, ha hụrụ otu kpakpando. Ha sooro ya gaa ọtụtụ kilomita. Kpakpando ahụ edurughị ha gaa Betlehem, kama o duuru ha gaa Jeruselem.Mgbe ndị ahụ na-agụ kpakpando rutere Jeruselem, ha jụrụ ndị mmadụ sị: Olee ebe onye ahụ a mụrụ ịbụ eze ndị Juu nọ? Nihi na anyị hụrụ kpakpando ya mgbe anyị nọ nebe ọwụwa anyanwụ, anyị bịara ịkpọrọ ya isiala.Matiu 2:1, 2.Ezigbo iwe were Eze Herọd nọ na Jeruselem mgbe ọ nụrụ ihe a. Ọ kpọkọtara ndị isi nchụàjà niile na ndị isi okpukpe ndị Juu ndị ọzọ ma jụwa ha ebe a ga-amụ Kraịst. Ha chetara ihe Akwụkwọ Nsọ kwuru ma zaa ya na ọ bụ na Betlehem. Matiu 2:5;Maịka 5:2 Herọd kpọziri ndị ahụ na-agụ kpakpando na nzuzo ma sị ha: Gaanụ chọọ nwatakịrị ahụ nke ọma, mgbe unu chọtara ya, bịanụ kọọrọ m, ka mụ onwe m kwa wee gaa kpọọrọ ya isiala. Matiu 2:8 Ma, nke bụ eziokwu bụ na Herọd chọrọ ịmata ebe nwa ahụ nọ ka o gbuo ya.Mgbe ndị ahụ na-agụ kpakpando si na nke Eze Herọd lawa, otu ihe dị ịtụya mere. Kpakpando ahụ ha hụrụ mgbe ha nọ nebe Ọwụwa Anyanwụ gawara nihu ha. O doro anya na kpakpando a abụghị kpakpando nkịtị. Ihe mere o ji pụta bụ ka o duo ha. Ha sooro ya ruo mgbe ọ kwụsịrị nelu ụlọ ebe Josef na Meri na nwa ha nọ.Mgbe ndị ahụ na-agụ kpakpando banyere nụlọ, ha hụrụ nwatakịrị ahụ bụ Jizọs na nne ya bụ Meri. Ha kpọọrọ Jizọs isiala, nyekwa ya ọlaedo, frankinsens, na mea. Ma, mgbe ha chọwara ịlaghachi na nke Herọd, Chineke gwara ha ná nrọ na ha anwakwala anwa gaghachi na nke Herọd. Ha sizi ụzọ ọzọ laghachi nobodo ha.Ònye ka i chere na ọ bụ ya mere ka kpakpando ahụ pụta? Cheta na kpakpando ahụ edurughị ha gaa ozugbo nebe Jizọs nọ na Betlehem. Kama, o bu ụzọ duru ha gaa na nke Eze Herọd, onye chọrọ igbu Jizọs. Herọd gakwaara egbu Jizọs ma a sị na Chineke abịaghị gwa ndị ahụ na-agụ kpakpando ná nrọ ka ha ghara ịlaghachi gaa gwa Herọd ebe Jizọs nọ. O doro anya na ọ bụ onye iro Chineke, bụ Setan, chọrọ igbu Jizọs. O mekwara ka kpakpando ahụ pụta ka o nwee ike imezu ihe ọ chọrọ.8 Ha Gbapụrụ Ka Eze Obi Tara Mmiri Ghara Igbu Nwa HaE nwere otu ozi dị oké mkpa Josef kpọtere Meri nụra zie ya. Mmụọ ozi Jehova ka gwapụrụ ya ná nrọ, sị: Bilie, kpọrọ nwatakịrị a na nne ya gbaga nIjipt, nọrọkwa nebe ahụ ruo mgbe m ga-enye gị iwu; nihi na Herọd ga-achọ nwatakịrị a ka o gbuo ya.Matiu 2:13.Josef egbughị oge kpọrọ Meri na nwa ha gbapụ nabalị ahụ. Ọ dị mma na ha egbughị oge gbapụ, nihi na ozugbo ha pụrụ, Herọd matara na ndị ahụ na-agụ kpakpando aghọgbuola ya. Ọ gwaburu ha na ha hụ Jizọs, ha laghachi bịa kọọrọ ya. Kama ịgaghachi kọọrọ ya, ha si ụzọ ọzọ laa. Ihe a ha mere were Herọd ezigbo iwe. Ọ ka chọsiri ike igbu Jizọs. Nihi ya, o nyere iwu ka e gbuo ụmụaka nwoke niile dị afọ abụọ gbadaa, bụ ndị a mụrụ na Betlehem na nógbè niile dị ya nso. Ihe mere o ji sị ka e gbuo ndị dị afọ abụọ gbadaa bụ nihi na ihe ahụ ndị na-agụ kpakpando gwara ya mere ka o were ya na nwa ahụ ga-adị ihe dị ka afọ abụọ.Ogbugbu ahụ e gburu ụmụntakịrị nwoke niile jọgburu onwe ya. Anyị amaghị ụmụntakịrị ole e gburu. Mana, mkpu ákwá ụmụ nwaanyị ndị e gburu ụmụ ha nọ na-eti mezuru otu amụma Baịbụl onye amụma Chineke, bụ Jeremaya, buru.Jeremaya 31:15.Ma, Josef akpọrọla ndị ezinụlọ ya gbaga Ijipt, ha ebirizie ebe ahụ. Notu abalị, mmụọ ozi Jehova bịakwutere Josef ọzọ ná nrọ, sị ya: Bilie, kpọrọ nwatakịrị a na nne ya lawa nala Izrel, nihi na ndị na-achọ mkpụrụ obi nwatakịrị a anwụwo. Matiu 2:20 Josef kpọziiri ezinụlọ ya laghachi nobodo ha. Amụma ọzọ dị na Baịbụl sizi otú a mezuo. Amụma ahụ kwuru na e si nIjipt kpọpụta Ọkpara Chineke.Hosia 11:1.O nwere ike ịbụ na Josef chọrọ ka ezinụlọ ya biriwezie na Judia, nke o nwere ike ịbụ na ọ dị Betlehem nso, bụ ebe ha bibu tupu ha agbaga Ijipt. Ma, Josef nụrụ na ọ bụ Akeleyọs, nwa Herọd, na-achịzi Judia. Akeleyọs a bụkwa eze ọjọọ. Nihi ya, Chineke dọrọ Josef aka ná ntị ná nrọ na nsogbu dị. Josef kpọziiri ezinụlọ ya gawa nebe ugwu, birizie nobodo Nazaret nke dị na Galili. Obodo a dịtụ anya na Jeruselem, bụ ebe a kacha ekpe okpukpe ndị Juu. Ọ bụzi nobodo a ka Jizọs nọ tolite. E sikwa otú a mezuo amụma ọzọ nke sịrị: A ga-akpọ ya onye Nazaret.Matiu 2:23.9 Mgbe Jizọs Na-etolite na NazaretỌ bụ na Nazaret ka Jizọs nọ tolite. Nazaret bụ obere obodo a na-anaghị anụcha aha ya. Ọ dị na Galili, nke dị ná mgbago mgbago ma e si Judia gawa ya, ná mpaghara ọdịda anyanwụ nke nnukwu mmiri a na-akpọ Oké Osimiri Galili.Ọ ga-abụ na Jizọs dị afọ abụọ mgbe Josef na Meri si Ijipt kpọta ya ebe a. O yikwara ka ọ bụ sọọsọ nwa ha mụrụla mgbe ahụ. Ma, ka oge na-aga, a mụrụ ụmụnne ya ndị nwoke. Aha ha bụ Jems, Josef, Saịmọn na Judas. Jizọs nwekwara ụmụnne ndị nwaanyị nihi na Josef na Meri mechara mụọ ụmụ ndị nwaanyị. Ma ọ dịghị ihe ọzọ, Jizọs nwere ụmụnne isii ndị ọ tọrọ, ma ndị nwoke ma ndị nwaanyị.Jizọs nwekwara ndị ikwu ndị ọzọ. Anyị ma gbasara Elizabet na nwa ya nwoke Jọn. Isi Nazaret gbadaa Judia ebe Jọn hà bi dị ezigbo anya. Salomi bụ nwanne nne Jizọs. O bi na Galili, bụ ebe na-adịchaghị anya nebe Jizọs hà bi. Zebedi bụ di Salomi. Ụmụ ha ndị nwoke abụọ bụ Jems na Jọn. Ọ pụtara na Jems na Jọn bụ ụmụ nwanne nne Jizọs. Anyị amaghị ma ha na Jizọs hà kpachiri anya mgbe ha na-eto. Ma, ka oge na-aga, ha na ya ghọrọ ezigbo enyi. Ha abụọ so ná ndịozi ya.Ezinụlọ Josef nahụ ebukwu ibu. Ọ gbasikwara mbọ ike igboro ha mkpa ha. Ọ bụ ọkwá nkà. Josef zụlitere Jizọs ka nwa nke ya. Ọ bụkwa ya mere e ji akpọ Jizọs nwa ọkwá nkà. Matiu 13:55Josef kụzikwaara Jizọs ọrụ ịkwa nkà. Jizọs mụtakwara ya nke ọma. O nwedịrị mgbe ndị mmadụ kwuru banyere Jizọs, sị: Onye a bụ ọkwá nkà ahụ.Mak 6:3.Ofufe Jehova bụ ihe kacha mkpa ná ndụ ndị ezinụlọ Josef. Josef na Meri mere ihe ahụ Chineke kwuru nIwu Mozis. Ha kụziiri ụmụ ha ihe mgbe ha nọ ọdụ nụlọ ha na mgbe ha na-eje ije nokporo ụzọ na mgbe ha dina ala nakwa mgbe ha biliri ọtọ. Diuterọnọmi 6:6-9 E nwere ụlọ nzukọ ndị Juu dị na Nazaret. O dokwara anya na Josef na-akpọ ezinụlọ ya aga efe Chineke nebe ahụ. E nwere mgbe e kwuru na Jizọs banyere nụlọ nzukọ ndị Juu dị ka ọ na-emekarị nụbọchị izu ike. Luk 4:16 Josef na ndị ezinụlọ ya na-agakarịkwa nụlọ nsọ Jehova dị na Jeruselem. Ịga ya na-atọkwa ha ụtọ.10 Ezinụlọ Jizọs Hà Agaa JeruselemO ruola oge opupu ihe ubi. Ọ bụ oge a ka ndị ezinụlọ Josef na ndị ikwu na ndị enyi ha ji aga Jeruselem kwa afọ. Ha na-aga ebe ahụ maka Ememme Ngabiga e kwuru nIwu Mozis ka ha na-eme. Diuterọnọmi 16:16 Isi Nazaret gaa Jeruselem dị ihe dị ka otu narị na iri kilomita abụọ. Ọ na-abụ oge obi ụtọ, onye ọ bụla na-esokwa akwadebe maka ememme a. Jizọs dị afọ iri na abụọ ugbu a, ọ na-atụsikwa anya ike ka oge ememme a ruo nihi na ọ na-eme ka o nwee ike ịna-aga nụlọ nsọ Chineke.Jizọs na ezinụlọ ya ewereghị Ememme Ngabiga a ka naanị ihe otu ụbọchị. Ụbọchị na-eso Ememme Ngabiga bụ mbido Ememme Achịcha Na-ekoghị Eko nke a na-eme ụbọchị asaa. Mak 14:1 A na-ewere ya na o so nihe a na-eme noge Ememme Ngabiga. Ma isi Nazaret gaa Jeruselem, ma ịnọ na Jeruselem, ma ịlaghachi nụlọ ha, na-ewe Jizọs hà izu abụọ. Ma, nke afọ a were ha ihe karịtụrụ izu abụọ nihi otu ihe Jizọs mere. Ha chọpụtara ihe ahụ o mere mgbe ha nọ nokporo ụzọ, si Jeruselem na-alaghachi.NJEM NA-ENYE ỌṄỤỊga Jeruselem maka ememme atọ a na-eme kwa afọ na-enye ndị niile gara ya ọṅụ. Diuterọnọmi 16:15 Noge ndị a Jizọs na-eso aga Jeruselem, ọ na-ahụ ebe ndị ọzọ dị na Jeruselem, na-amụtakwa ọtụtụ ihe gbasara ha. Ya na ndị ọzọ na-efekwa Chineke, ndị si ebe ndị ọzọ, na-ahụkwa. Neziokwu, ọ bụ njem a na-anaghị echefu echefu.Mgbe ha nọ na-ala, Josef na Meri chere na Jizọs so ndị ikwu na ndị enyi ha na-ala. Ma, mgbe ha kwụsịrị ebe ha ga-ehi ụra abalị, ha ahụghị ya. Ha gara chọọ ya ebe ndị ikwu ha na ndị enyi ha nọ, ma ọ nọghị ebe ahụ. Ha chọrọ ya ebe ahụ niile, ma ha ahụghị ya. Josef na Meri laghachiziri Jeruselem ka ha chọọ ya ebe ahụ.Ha chọrọ ya nụbọchị mbụ, ha ahụghị ya, chọọkwa ya nụbọchị nke abụọ, ma ha ahụghị ya. Nikpeazụ, nụbọchị nke atọ, ha hụrụ ya notu nime ụlọ ndị dị nụlọ nsọ. Ha hụrụ Jizọs ka ya na ndị nkụzi okpukpe ndị Juu nọ. Ọ nọ na-ege ha ntị, na-ajụkwa ha ajụjụ. Ụdị amamihe Jizọs nwere jukwara ndị nkụzi ahụ anya.Meri jụrụ ya, sị: Nwa m, gịnị mere i ji meso anyị otú a? Lee, mụ na nna gị chị obi naka na-achọgharị gị.Luk 2:48.O juru Jizọs anya na ha amaghị ebe ọ nọ. Ọ jụrụ ha sị: Gịnị mere unu ji na-achọgharị m? Ọ bụ na unu amaghị na m ga-anọ nụlọ Nna m?Luk 2:49.Ugbu a ha chọtara ya, o sooro ha laghachi Nazaret. Ọ nọgidekwara na-erubere ha isi. Ọ nọkwa na-enwekwu amamihe, na-etokwukwa eto. Nagbanyeghị na ọ ka dị obere, ihe ya nọ na-amasị ma Chineke ma ndị mmadụ. Neziokwu, si mgbe Jizọs bụ nwata gawa, ọ bụ onye e ji ama atụ ma nihe gbasara ofufe Chineke ma nirubere ndị mụrụ ya isi.11 Jọn Onye Na-eme Baptizim Akwadebe ỤzọAfọ iri na asaa agaala kemgbe ahụ Jizọs nọ nụlọ nsọ na-ajụ ndị nkuzi okpukpe ajụjụ mgbe ọ dị afọ iri na abụọ. Ugbu a bụ oge opupu ihe ubi nke afọ 29. Ọtụtụ ndị nọ na-ekwu banyere onye ikwu Jizọs bụ Jọn, onye nọ na-ekwusa ozi ọma nobodo niile dị nebe ọdịda anyanwụ nke Osimiri Jọdan.Otú Jọn dị nile anya nakwa ihe ọ na-ekwu na-amasị ndị mmadụ. E ji ajị kamel mee uwe ya, jirikwa akpụkpọ anụ mee ájị ọ na-eke núkwù. Nri ya bụ mmanụ aṅụ na igurube. Olee ozi ọ na-ezi ndị mmadụ? Chegharịanụ, nihi na alaeze eluigwe eruwo nso.Matiu 3:2.Ozi a Jọn na-ezi na-atọ ndị bịara ige ya ntị ụtọ. Ọtụtụ ndị bịara ghọta na ha kwesịrị ichegharị, ya bụ, ịgbanwe àgwà ha na otú ha si ebi ndụ, ma hapụ ihe ndị na-adịghị mma ha na-eme. Ndị bịara ige ya ntị si Jeruselem na Judia dum na obodo dum dị gburugburu Osimiri Jọdan. Matiu 3:5 Ọtụtụ nime ha chegharịrị. O mikpukwara ha nime Osimiri Jọdan mee ha baptizim. Nihi gịnị?Baptizim Jọn mere ndị mmadụ gosiri na ha ejirila obi ha niile chegharịa ná mmehie ha mere megide ọgbụgba ndụ Iwu ahụ. Ọrụ Ndịozi 19:4 Ma, ọ bụghị mmadụ niile ruru eru ka e mee ha baptizim. Mgbe ndị ndú okpukpe ụfọdụ, ndị Farisii, na ndị Sadusii bịakwutere Jọn, ọ kpọrọ ha ụmụ ajụala. Ọ sịrị ha: Mịanụ mkpụrụ kwesịrị nchegharị; unu asịkwala nime onwe unu, Ebreham bụ nna anyị. Nihi na ana m asị unu na Chineke nwere ike ime ka Ebreham nweta ụmụ site na nkume ndị a. Anyụike atọgbọrọworị na mgbọrọgwụ osisi; nihi ya, a ga-egbutu osisi ọ bụla nke na-adịghị amị ezi mkpụrụ, tụbakwa ya nọkụ.Matiu 3:7-10.Nihi otú ọtụtụ ndị si na-ege Jọn ntị, otú ozi ọ na-ezi si akpa ike, nakwa otú ọtụtụ ndị si na-abịa ya ana-eme ha baptizim, e zipụrụ ndị nchụàjà na ndị Livaị ka ha gaa jụọ ya sị: Ònye ka ị bụ?Jọn zara ha, sị: Abụghị m Kraịst.Ha jụrụ ya ọzọ, sị: Ònyekwanụ ka ị bụ? Ị bụ Ịlaịja?Ọ zara ha, sị: Abụghị m.Ha ajụọkwa ya, sị: Ị bụ Onye Amụma Ahụ? ya bụ, ma ọ bụ onye Amụma ahụ Mozis kwuru na ọ ga-abịa.Diuterọnọmi 18:15,18.Ọ sịrị ha, Ee e!Ha nọgidere na-ajụ ya, sị: Ònye ka ị bụ? ka anyị wee mara ihe anyị ga-aza ndị zitere anyị. Olee ihe ị na-ekwu banyere onwe gị? Jọn zara ha, sị: Abụ m olu onye na-eti mkpu nala ịkpa, sị, Meenụ ka ụzọ Jehova kwụrụ ọtọ, dị ka Aịzaya onye amụma kwuru.Jọn 1:19-23.Ha jụziri ya, sị: Gịnịzi mere i ji na-eme baptizim ma ọ bụrụ na ọ bụghị gị bụ Kraịst ma ọ bụ Ịlaịja ma ọ bụ Onye Amụma Ahụ? Ya azaa ha sị: Eji m mmiri na-eme baptizim. Ọ dị onye guzo netiti unu, onye unu na-amaghị, onye na-abịa nazụ m.Jọn 1:25-27.Ee, Jọn mere ka ha mata na ihe ya na-eme bụ ịkwadebe ụzọ, ya bụ, ime ka ndị mmadụ nwee obi ziri ezi iji nabata Mesaya ahụ, onye na-aga ịbụ Eze. Jọn kwuru gbasara onye ahụ, sị: Onye ahụ nke na-abịa nazụ m ka m ike, onye m na-erughị eru iyipụ akpụkpọ ụkwụ ya. Matiu 3:11 Jọn kwudịrị, sị: Onye na-abịa nazụ m agafewo nihu m, nihi na ọ dị adị tupu mụ onwe m.Jọn 1:15.Nihi ya, ozi ahụ Jọn ziri ha, bụ Chegharịanụ, nihi na alaeze eluigwe eruwo nso, kwesịrị nnọọ ekwesị. Matiu 3:2 Ozi ahụ mere ka ọhaneze mata na Jizọs Kraịst, bụ onye ahụ Jehova họpụtara ka ọ bụrụ Eze, agala ịmalite ozi ya.Nkebi nke 2Mmalite Ozi Jizọs12 E Mee Jizọs BaptizimIhe dị ka ọnwa isii Jọn Onye Na-eme Baptizim malitere ozi ọma ya, Jizọs, onye dị ihe dị ka afọ iri atọ mgbe ahụ, gakwuuru ya nOsimiri Jọdan. Gịnị mere o ji gakwuru ya? Ọ gaghị ka ọ mara otú o mere. Ọ gaghịkwanụ ka ọ mara otú ọrụ Jọn si na-aga. Ihe mere o ji gakwuru ya bụ ka ọ gwa ya ka o mee ya baptizim.Ma, Jọn jụrụ ime ya baptizim. Ọ sịrị: Ọ bụ m ka ọ dị mkpa ka i mee baptizim, ọ bụzi gị na-abịakwute m? Matiu 3:14 Jọn ma na Jizọs bụ onye pụrụ iche, ya bụ, Ọkpara Chineke. Ì chetara na mgbe Jọn nọ nafọ nne ya, obi ụtọ mere ka ọ malie elu mgbe Meri bu afọ ime Jizọs bịa ileta Elizabet nne Jọn? Ọ ga-abụrịrị na Elizabet gwara Jọn ihe a merenụ. Ọ ga-abụkwa na a gwara ya banyere ozi ahụ mmụọ Gebriel bịara zie Meri na ọ ga-amụ Jizọs, nakwa otú ndị mmụọ ozi si pụta nihu ndị ọzụzụ atụrụ nabalị ahụ a mụrụ Jizọs.Jọn ma na ndị ya na-eme baptizim bụ ndị chegharịrị ná mmehie ha. Ma, Jizọs emeghị mmehie ọ bụla. Nagbanyeghị na Jọn jụrụ ime ya baptizim, Jizọs nọgidere na-agwa ya ka o mee ya baptizim. Ọ sịrị: Ka ọ dị otú a noge a, nihi na otú a ka o kwesịrị ekwesị ka anyị mezuo ihe niile bụ ezi omume.Matiu 3:15.Gịnị mere o ji kwesị ekwesị ka e mee Jizọs baptizim? Jizọs anaghị eme baptizim ka o gosi na ya echegharịala ná mmehie. Kama, baptizim ọ chọrọ ka e mee ya na-egosi na o wepụtala onwe ya ime uche Nna ya. Ndị Hibru 10:5-7 Jizọs bụ ọkwá nkà kemgbe a mụrụ ya. Mana, ugbu a, oge eruola ka o bido ọrụ Nna ya nke eluigwe kwo zite ya nụwa. Ì chere na Jọn na-atụ anya ka ihe dị ebube mee mgbe ọ na-eme Jizọs baptizim?Jọn mechara kwuo, sị: Onye ahụ nke zitere m ka m jiri mmiri na-eme baptizim sịrị m, Onye ọ bụla nke ị hụrụ ka mmụọ nsọ bịakwasịrị ma dịgide nisi ya, ọ bụ onye a bụ onye ji mmụọ nsọ na-eme baptizim. Jọn 1:33 Nihi ya, Jọn na-atụ anya ka mmụọ nsọ Chineke dakwasị otu nime ndị ọ ga-eme baptizim. Ọ bụ ya mere o nwere ike iji bụrụ na o jughị Jọn anya ịhụ ka mmụọ Chineke na-efedata dị ka nduru wee bekwasị Jizọs.Matiu 3:16.Ma, e nwere ihe ọzọ mere mgbe a na-eme Jizọs baptizim. Eluigwe megheere ya. Olee ihe nke a pụtara? Ọ ga-abụ na nke a pụtara na mgbe a na-eme Jizọs baptizim, o chetara ndụ o biri neluigwe tupu ya aghọọ mmadụ. Jizọs chetakwara mgbe ọ bụ mmụọ neluigwe nakwa ihe ndị Chineke kụziiri ya neluigwe tupu ya abịa nụwa.Ihe ọzọ bụ na mgbe e mere Jizọs baptizim, olu si neluigwe kwuo, sị: Onye a bụ Ọkpara m, onye m hụrụ nanya, onye ihe ya masịrị m. Matiu 3:17 Ònye nwe olu ahụ? O nweghị mgbe ọ ga-abụ olu Jizọs, nihi na ya na Jọn nọ. Ihe ahụ bụ olu Chineke. O doro anya na Jizọs bụ Ọkpara Chineke, ọ bụghị Chineke nonwe ya.Ọ dị mkpa ka anyị mara na mgbe Jizọs nọ nụwa, ọ bụ nwa Chineke otú ahụ mmadụ mbụ ahụ bụ Adam bụkwa. Mgbe Luk onye na-eso ụzọ Jizọs kọchara gbasara baptizim Jizọs, o dere sị: Jizọs dị ihe dị ka afọ iri atọ mgbe o bidoro ọrụ ya. Ọ bụkwa, dị ka e chere, nwa Josef, nwa Hilaị, . . . nwa Devid, . . . nwa Ebreham, . . . nwa Noa, . . . nwa Adam, nwa Chineke.Luk 3:23-38.Anyị ahụla na otú ahụ Adam bụ nwa Chineke ka Jizọs bụkwa. Mgbe Jizọs mere baptizim, ọ ghọtara na ya bụ Ọkpara Chineke, onye ga-emecha ghọọ mmụọ neluigwe. Jizọs ga-enwezi ike ịkụziri anyị eziokwu Chineke, gosikwa anyị ụzọ na-eduga ná ndụ. Jizọs na-aga ịmalite ọrụ ga-emecha ruo na ya ịchụ ndụ ya nàjà nihi ụmụ mmadụ.13 Mụta Ihe nIhe Jizọs Mere Mgbe A Nwara Ya ỌnwụnwaOzugbo Jọn mechara Jizọs baptizim, mmụọ nsọ Chineke duuru Jizọs gaa nala ịkpa dị na Judia. O nwere ọtụtụ ihe ọ ga-echebara echiche. Mgbe e mere Jizọs baptizim, eluigwe meghere. Matiu 3:16 Ọ bụ ya mere o ji nwee ike icheta ihe ndị ọ mụtara na ihe ndị o mere mgbe ọ nọ neluigwe. Neziokwu, Jizọs nwere ọtụtụ ihe ọ ga-atụgharị nuche.Jizọs nọrọ ụbọchị iri anọ nala ịkpa ahụ, ehihie na abalị. Noge ahụ niile, o righị ihe ọ bụla. Mgbe ezigbo agụụ jidere ya, Setan bụ Ekwensu bịara ịnwa ya ọnwụnwa. Ọ sịrị ya: Ọ bụrụ na ị bụ ọkpara Chineke, gwa nkume ndị a ka ha ghọọ achịcha. Matiu 4:3 Ma, Jizọs ekweghị ka Ekwensu nwata ya nihi na ọ ma na ọ dịghị mma ya iji ike ọrụ ebube o nwere meere onwe ya ihe ndị na-agụ ya.Ma, Ekwensu akwụsịghị ịnwa ya. Ọ gbalịrị isi ụzọ ọzọ nwata Jizọs. Ọ gwara Jizọs ka o si nelu ụlọ nsọ wụda. Ma, Jizọs ekweghịkwa ka ọ nwata ya ka ya gosi na ya nwere ikike pụrụ iche. Jizọs gwara ya ihe e dere nAkwụkwọ Nsọ nke gosiri na ọ dị njọ isi otú a nwalee Chineke.Nọnwụnwa nke atọ, Ekwensu nwere otú o si gosi Jizọs alaeze niile nke ụwa na ebube ha ma gwa ya, sị: Ihe a niile ka m ga-enye gị ma ọ bụrụ na ị daa nala fee m ofufe. Ọzọkwa, Jizọs ekweghị ka a nwata ya. Ọ sịrị ya: Si ebe a pụọ, Setan! Matiu 4:8-10 Jizọs ekweghị ka a nwata ya ife Setan ofufe nihi na ọ ma na ọ bụ naanị Jehova ka e kwesịrị ife ofufe. Neziokwu, o kpebiri ịnọsi ike na-erubere Chineke isi.E nwere ihe ndị anyị nwere ike ịmụta nọnwụnwa ndị a a nwara Jizọs nakwa nihe o mere mgbe a nwara ya. A nwara Jizọs ọnwụnwa neziokwu. Ọnwụnwa a a nwara ya na-egosikwa na Ekwensu abụghị ihe ọjọọ nkịtị, dị ka ụfọdụ ndị na-ekwu. Ọ bụ onye dị adị a na-adịghị ahụ anya. Ihe a Baịbụl kwuru na-egosikwa na ọ bụ Ekwensu nwe ọchịchị niile nke ụwa a. Ọ bụkwa ya na-achị ụwa a. Á sị na ọ bụghị ya, olee otú nkwa ahụ o kwere inye Kraịst alaeze niile nke ụwa ga-esi bụrụ ọnwụnwa?Ihe ọzọ bụ na Ekwensu kwuru na o nwere ihe ya ga-enye Jizọs ma o fee ya ofufe naanị otu ugboro. Ọ gwadịrị ya na ya ga-enye yaalaeze niile nke ụwa.Ekwensu nwekwara ike ịgbalị iji ihe yiri ihe a nwaa anyị. O nwere ike iji ihe ndị nwere ike ime ka mmadụ baa ọgaranya nụwa a, ma ọ bụ nweta ọkwá, chọọ ịnwata anyị. Anyị ga-egosi na anyị maara ihe ma anyị mee ka Jizọs ma rubere Chineke isi nagbanyeghị ụdị ọnwụnwa ọ bụla bịaara anyị. Ma, cheta na ihe Ekwensu mere bụ naanị ịhapụ Jizọs ruo oge ọzọ ga-adaba adaba. Luk 4:13 O nwekwara ike ime anyị otú ahụ. Nihi ya, anyị kwesịrị ịnọ na nche mgbe ọ bụla.14 Jizọs Amalite Ịchọ Ndị Ga-abụ Ndị Na-eso Ụzọ YaMgbe Jizọs nọchara ụbọchị iri anọ nala ịkpa, nakwa tupu ya alaghachi Galili, ọ gaghachiri ịhụ Jọn onye mere ya baptizim. Ka Jizọs nọ na-abịa, Jọn gosiri ya ndị nọ ebe ahụ ma jiri olu dara ụda gwa ha, sị: Lee Nwa Atụrụ Chineke nke na-ewepụ mmehie nke ụwa! Onye a bụ onye ahụ m kwuru banyere ya, sị, Otu nwoke na-abịa nazụ m, bụ onye gafeworo nihu m, nihi na ọ dị adị tupu mụ onwe m. Jọn 1:29, 30 Ọ bụ eziokwu na Jọn ji obere ihe tọọ Jizọs, ọ ma na Jizọs adịla ndụ ka mmụọ neluigwe tupu a mụọ yanwa.Mgbe Jizọs bịara nizu ole na ole bu ụzọ ka e mee ya baptizim, o yiri ka Jọn ejichaghị naka na Jizọs bụ Mesaya ahụ. Jọn sịrị: Mụ onwe m amadịghị ya, ma ihe mere m ji bịa were mmiri na-eme baptizim bụ ka e mee ka onye ahụ pụtara Izrel ìhè.Jọn 1:31.Jọn kọọrọ ndị na-ege ya ntị ihe mere mgbe o mere Jizọs baptizim. Ọ sịrị: Ahụrụ m mmụọ nsọ ka o si neluigwe na-efedata dị ka nduru, ọ dịgidekwara nisi ya. Mụ onwe m amadịghị ya, ma Onye ahụ nke zitere m ka m jiri mmiri na-eme baptizim sịrị m, Onye ọ bụla nke ị hụrụ ka mmụọ nsọ bịakwasịrị ma dịgide nisi ya, ọ bụ onye a bụ onye ji mmụọ nsọ na-eme baptizim. Ahụwo m ya, agbawokwa m àmà na onye a bụ Ọkpara Chineke.Jọn 1:32-34.Nechi ya, Jọn na mmadụ abụọ nime ndị na-eso ụzọ ya nọ mgbe Jizọs bịara ọzọ. Jọn sịrị: Lee Nwa Atụrụ Chineke! Jọn 1:36 Ozugbo o kwuru ihe a, mmadụ abụọ nime ndị na-eso ụzọ ya sooro Jizọs. Aha otu nime ha bụ Andru. O yiri ka onye nke ọzọ bụ onye dekọrọ ihe ndị a merenụ. Aha ya bụ Jọn. Ọ dị ka ọ bụ Jọn a bụ nwa nwanne nne Jizọs, nwa Salomi. O nwere ike ịbụ na Salomi bụ nwanne Meri. Aha di Salomi bụ Zebedi.Mgbe Jizọs lere anya nazụ hụ ka Andru na Jọn na-eso ya, ọ jụrụ ha, sị: Gịnị ka unu na-achọ?Ha jụrụ ya, sị: Rabaị, olee ebe i bi?Jizọs zara ha, sị: Bịanụ, unu ga-ahụ ya.Jọn 1:37-39.Ọ bụ ihe dị ka elekere anya anọ nke ehihie na-akụ mgbe ahụ. Andru na Jọn na Jizọs nọgidere chi ejie. Ihe a tọrọ Andru ụtọ nke mere ka ọ gaa chọọ Saịmọn nwanne ya nwoke, onye a na-akpọkwa Pita. Ọ sịrị ya: Anyị ahụwo Mesaya ahụ. Jọn 1:41 Andru kpọ Pita bịakwute Jizọs. Ihe ndị mechara mee gosiri na Jọn gakwara chọọ Jems nwanne ya nwoke ma kpọrọ ya bịakwute Jizọs. Ma, Jọn edenyeghị ihe a o mere mgbe ọ na-ede ihe ndị merenụ.Nechi ya, Jizọs hụrụ Filip, onye Betseida. Betseida dị nebe mgbago ụsọ Oké Osimiri Galili. Ọ bụkwa ebe ahụ ka Andru na Pita si.Jizọs gwara Filip, sị: Bụrụ onye na-eso ụzọ m.Jọn 1:43.Filip hụkwara Nataniel, onye a na-akpọkwa Batọlọmiu, sị ya: Anyị ahụwo onye ahụ Mozis dere banyere ya nIwu ahụ, onye Ndị Amụma dekwara banyere ya, ya bụ, Jizọs, nwa Josef, onye Nazaret. Ihe a o kwuru siiri Nataniel ike ikweta, ya asị Filip: Ọ dị ihe ọma ọ bụla pụrụ isi na Nazaret pụta?Filip sịrị ya, Bịa hụrụ. Mgbe Jizọs hụrụ Nataniel ka ọ na-abịa, ọ sịrị: Lee onye Izrel nezie, onye aghụghọ ọ bụla na-adịghị nime ya.Nataniel jụrụ ya, sị: Olee otú i si mara m?Jizọs azaa ya, sị: Tupu Filip akpọọ gị, mgbe ị nọ nokpuru osisi fig, ahụrụ m gị.O juru Nataniel anya. Ya asị ya: Rabaị, ị bụ Ọkpara Chineke, ị bụ Eze Izrel.Jizọs ajụọ ya, sị: Ọ bụ maka na m gwara gị na m hụrụ gị nokpuru osisi fig mere i ji kwere? Jizọs kweziri ya nkwa, sị: Ị ga-ahụ ihe ka ihe ndị a ukwuu. Nezie, nezie, ana m asị unu, unu ga-ahụ ka eluigwe meghere, hụkwa ka ndị mmụọ ozi Chineke na-arịgo ma na-arịdakwute Nwa nke mmadụ.Jọn 1:45-51.Obere oge ihe a mechara, Jizọs na ndị mbụ ahụ ghọrọ ndị na-eso ụzọ ya si na ndagwurugwu Jọdan gawa Galili.15 Jizọs Arụọ Ọrụ Ebube Mbụ YaO meela abalị atọ ugbu a kemgbe Nataniel ghọchara onye na-eso ụzọ Jizọs. O so ná ndị mbụ ghọrọ ndị na-eso ụzọ Jizọs. Jizọs na ụfọdụ nime ndị mbụ a ghọrọ ndị na-eso ụzọ ya gawara Galili nke dị nebe ugwu, bụ ebe ha niile si. Ha na-aga Kena, bụ obodo Nataniel si. Obodo Kena dị nebe ugwu Nazaret, ebe Jizọs nọ tolite. A kpọrọ ha oriri agbamakwụkwọ na Kena.Meri nne Jizọs bịakwara agbamakwụkwọ ahụ. Ọ bụ enyi ndị ezinụlọ ahụ na-agba akwụkwọ. O yikwara ka ò so na-enyere ha aka ịhụ na e lekọtara ndị bịara agbamakwụkwọ ahụ. Ọ bụ ya mere o ji chọpụta ngwa ngwa na mmanya agwụwala ma gwa Jizọs, sị: Ha enweghị mmanya.Jọn 2:3.Ihe ọ pụtara bụ na Meri nọ na-agwa Jizọs ka o mee ihe banyere mmanya ahụ gwụwaralanụ. Jizọs gwara ya ihe gosiri na ya achọghị ka ọ bụrụ ya ga na-agwa ya ihe ọ ga-eme. Ọ sịrị ya: Nwaanyị, gịnị jikọrọ mụ na gị? Jọn 2:4 Ebe ọ bụ na Jizọs bụ Eze Chineke họpụtara, ọ bụ Nna ya nke eluigwe kwesịrị ịna-agwa ya ihe ọ ga-eme, ọ bụghị ndị ezinụlọ ya ma ọ bụ ndị enyi ya. Nihi ya, Meri mere ka nwaanyị ma ihe. Ọ hapụụrụ nwa ya nwoke okwu ahụ ma gwa ndị na-eke nri, sị: Ihe ọ bụla ọ gwara unu, meenụ ya.Jọn 2:5.E nwere ite mmiri isii dị ebe ahụ. Ite nke ọ bụla nwekwara ike ịba ihe karịrị lita mmiri iri anọ. Jizọs gwara ndị ahụ na-eke nri, sị: Gbajuonụ mmiri nite mmiri ndị ahụ. Mgbe ha gbajuchara ha, Jizọs sịrị ha: Ugbu a, kutenụ ya bugaara onye nhazi oriri.Jọn 2:7, 8.Mmanya ahụ tọrọ onye na-ahazi oriri ahụ ezigbo ụtọ. Mana, ọ maghị na e si nụzọ ọrụ ebube mepụta ya. Ọ kpọrọ nwoke ahụ na-alụ nwaanyị ọhụrụ sị ya: Ndị ọzọ na-ebu ụzọ ebupụta mmanya dị mma, mgbe mmanya gbuwere ndị mmadụ, a na-ebupụta nke na-adịchaghị mma. I debere mmanya dị mma ruo ugbu a.Jọn 2:10.Ihe a bụ ọrụ ebube mbụ Jizọs rụrụ. Mgbe ndị mbụ a na-eso ụzọ ya hụrụ ọrụ ebube a, o mere ka okwukwe ha nwere nebe ọ nọ sikwuo ike. Jizọs na nne ya na ụmụnne ya ndị nwoke mechara gawa obodo Kapaniọm, nke dị nụsọ Oké Osimiri Galili.16 Jizọs Egosi na Ofufe Chineke Na-anụ Ya Ọkụ nObiMgbe e mechara agbamakwụkwọ ahụ e mere na Kena, Jizọs gawara Kapaniọm. Nne ya na ụmụnne ya ndị nwoke, bụ Jems, Josef, Saịmọn, na Judas, so ya gaa.Ma, gịnị mere Jizọs ji gawa Kapaniọm? Obodo a adịghị ebe a na-achọ achọ, o bukwara ibu karịa Nazaret na Kena. Ọtụtụ nime ndị mbụ ghọrọ ndị na-eso ụzọ Jizọs bi na Kapaniọm ma ọ bụ nebe dị ya nso. Nihi ya, ọ dịịrị Jizọs mfe ịnọ nobodo ha nye ha ọzụzụ.Mgbe Jizọs nọ na Kapaniọm, ọ rụkwara ọtụtụ ọrụ ebube. Nihi ya, ọtụtụ ndị nọ na Kapaniọm na nobodo ndị gbara ya gburugburu nụrụ ihe ndị o mere na Kapaniọm. Ma, noge na-adịghị anya, Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya, bụ ndị ji okpukpe ndị Juu kpọrọ ihe, ga-agawa Jeruselem ime Ememme Ngabiga nke afọ 30.Mgbe Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya nọ nụlọ nsọ ahụ dị na Jeruselem, o mere ihe tụrụ ha nanya nke ha na-ahụtụbeghị ụdị ya mbụ.A gwara ụmụ Izrel nIwu Chineke ka ha jiri ụmụ anụmanụ na-achụ àjà nụlọ nsọ. Ndị si esi bịa Jeruselem ga-achọkwa ihe ha ga-eri. Nihi ya, Iwu ahụ kwuru ka ndị si ebe dị anya bịa Jeruselem were ego ha ga-eji azụ ehi, atụrụ, ewu na ihe ndị ọzọ ga-adị ha mkpa noge ha ga-anọ na Jeruselem. Diuterọnọmi 14:24-26 Ọ bụ ya mere ndị ahịa nọ na Jeruselem ji na-ere ụmụ anụmanụ ma ọ bụ ụmụ nnụnụ nime ogige ụlọ nsọ ahụ. Ụfọdụ nime ha na-erekwa ihe ndị a oké ọnụ, si otú ahụ na-erigbu ndị ọzọ.Ezigbo iwe were Jizọs, nke mere ka ọ kwafusịa mkpụrụ ego nke ndị na-agbanwe ego, kpuo tebụl ha ihu ma chụpụ ha ebe ahụ. Ọ gwara ha, sị: Wepụsịanụ ihe ndị a nebe a! Kwụsịnụ ime ka ụlọ Nna m bụrụ ụlọ ahịa!Jọn 2:16.Mgbe ndị na-eso ụzọ Jizọs hụrụ ihe a merenụ, ha chetara amụma e buru banyere Ọkpara Chineke. Amụma ahụ sịrị: Ekworo maka ụlọ gị ga-eripịa m. Ma, ndị Juu jụrụ ya, sị: Olee ihe ịrịba ama ị ga-egosi anyị, ebe ọ bụ na ị na-eme ihe ndị a? Jizọs zara ha, sị: Kụtuonụ ụlọ nsọ a, nime ụbọchị atọ, m ga-ewu ya.Jọn 2:17-19;Abụ Ọma 69:9.Ndị Juu ahụ chere na Jizọs na-ekwu banyere ụlọ nsọ ahụ ha nọ na ya. Nihi ya, ha jụrụ ya, sị: E ji afọ iri anọ na isii wuo ụlọ nsọ a, ị ga-ewu ya nime ụbọchị atọ? Jọn 2:20 Ma, ụlọ nsọ Jizọs na-ekwu banyere ya bụ ahụ ya. Mgbe afọ atọ gachara, ndị na-eso ụzọ ya chetara okwu ndị ahụ mgbe a kpọlitere Jizọs nọnwụ.17 Jizọs Akụziere Nikọdimọs Ihe nAbalịKa Jizọs nọ na Jeruselem maka Ememme Ngabiga nke afọ 30, ọ rụrụ ọtụtụ ọrụ ebube. Nihi ya, ọtụtụ ndị kweere na ya. Ihe Jizọs na-eme tọkwara otu nwoke aha ya bụ Nikọdimọs ụtọ. Ọ bụ onye Farisii, sorokwa nòtù ụlọikpe ka elu nke ndị Juu a na-akpọ Sanhedrin. Nwoke a chọrọ ịmụtakwu ihe nọnụ Jizọs. Nihi ya, ọ gakwuuru Jizọs nabalị. Ọ ga-abụ na ihe mere o ji gakwuru ya nabalị bụ nihi na ọ na-atụ ụjọ na ọ bụrụ na ndị ndú okpukpe ndị Juu ndị ọzọ ahụ ya, ha ga-akwụsị ịkwanyere ya ùgwù.Ọ sịrị Jizọs: Rabaị, anyị maara na ị bụ onye ozizi nke si nebe Chineke nọ bịa; nihi na ọ dịghị onye pụrụ ime ihe ịrịba ama ndị a ị na-eme ma ọ bụrụ na Chineke anọnyereghị ya. Jizọs gwara ya na ọ bụrụ na mmadụ chọrọ ịba nAlaeze Chineke, a ga-amụrịrị onye ahụ ọzọ.Jọn 3:2, 3.Oleekwanụ otú a ga-esi mụọ mmadụ ọzọ? Nikọdimọs jụrụ ya, sị: Ọ pụrụ ịbanye nafọ nne ya nke ugboro abụọ ka a mụọ ya?Jọn 3:4.Mba, ọ bụghị ihe ịmụ mmadụ ọzọ pụtara. Jizọs kọwaara ya ihe ọ pụtara. Ọ sịrị ya: Ọ bụrụ na a mụghị mmadụ site na mmiri na mmụọ nsọ, ọ pụghị ịbanye nalaeze Chineke. Jọn 3:5 Ọ bụ mgbe e mechara Jizọs baptizim, mmụọ nsọ adakwasịkwa ya, ka a mụrụ ya site na mmiri na mmụọ nsọ. Mgbe ihe a mere, e nwere olu si neluigwe kwuo, sị: Onye a bụ Ọkpara m, onye m hụrụ nanya, onye ihe ya masịrị m. Matiu 3:16, 17 Chineke si otú a mee ka a mara na ya ezitela Jizọs dị ka nwa ime mmụọ nke nwere olileanya ịba nAlaeze eluigwe. Ka oge na-aga, na Pentikọst afọ 33, a ga-awụsa ndị ọzọ e mere baptizim mmụọ nsọ, si otú ahụ mụọ ha ọzọ, ha aghọzie ụmụ Chineke e ji mmụọ nsọ tee mmanụ.Ọrụ Ndịozi 2:1-4.O siiri Nikọdimọs ike ịghọta ihe Jizọs na-akụziri ya banyere Alaeze Chineke. Nihi ya, Jizọs kọwakwuuru ya gbasara ọrụ pụrụ iche ya na-arụ dị ka nwa Chineke. Jizọs sịrị: Dịkwa nnọọ ka Mozis weliri agwọ elu nala ịkpa, otú ahụ ka a na-aghaghị iweli Nwa nke mmadụ elu, ka onye ọ bụla nke kwere na ya wee nwee ndụ ebighị ebi.Jọn 3:14, 15.Ndị Izrel ahụ agwọ ọjọọ tara ogologo oge gara aga lere agwọ ọla kọpa ahụ anya ka ha nwee ike ịdị ndụ. Ọnụ Ọgụgụ 21:9 Otú ahụkwa ka ụmụ mmadụ niile kwesịrị inwe okwukwe nỌkpara Chineke ka ha ghara ịnọgide na-anwụ anwụ, nwezie ike ịdị ndụ ebighị ebi. Jizọs gwaziri ya ihe Jehova mere iji mee ka ihe a kwe omume. Ọ sịrị ya: Chineke hụrụ ụwa nanya nke ukwuu nke na o nyere Ọkpara ọ mụrụ naanị ya, ka e wee ghara ibibi onye ọ bụla nke nwere okwukwe na ya, kama ka o nwee ndụ ebighị ebi. Jọn 3:16 Ọ bụ ya mere na nọnwa isii Jizọs bidochara ozi ya, ọ gwara Nikọdimọs na ọ bụ ya ka Jehova ga-esi naka ya zọpụta ụmụ mmadụ.Jizọs gwara Nikọdimọs, sị: Chineke zitere Ọkpara ya nụwa, ọ bụghị ka o kpee ụwa ikpe. Ihe nke a pụtara bụ na e ziteghị ya ka ọ maa ụwa niile ikpe mbibi. Kama, dị ka Jizọs kwuru, e zitere ya ka e si naka ya zọpụta ụwa.Jọn 3:17.Ọ bụ ụjọ mere Nikọdimọs ji gakwuru Jizọs nabalị. Nihi ya, ọ dị mma na ihe Jizọs ji mechie mkparịta ụka ahụ bụ: Nke a bụ ihe a ga-eji kpee ikpe, na ìhè ahụ abịawo nụwa ma ụmụ mmadụ hụrụ ọchịchịrị nanya kama ìhè, nihi na ọrụ ha dị njọ. Nihi na onye na-eme ihe ọjọọ kpọrọ ìhèahụ asị, ọ dịghịkwa abịa nìhè ahụ, ka e wee ghara ịkatọ ọrụ ya. Ma onye na-eme ezi ihe na-abịa nìhè ahụ, ka e wee mee ka ọrụ ya pụta ìhè na a rụrụ ha dị ka uche Chineke si dị.Jọn 3:19-21.Ugbu a, ọ bụzi Nikọdimọs, bụ onye Farisii na onye nkụzi Izrel, ka ọ dịịrị icheba echiche nihe ndị ọ nụrụ banyere ihe Jizọs ga-eme iji mezuo nzube Chineke.18 Jizọs Na-eto Eto, Jọn Ana-atalata AtalataMgbe Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya mechara Ememme Ngabiga nke afọ 30, ha si na Jeruselem pụọ. Ma, o nweghị onye nime ha lawara nụlọ ha na Galili. Ha gawara Judia. Ha mekwara ọtụtụ mmadụ baptizim ebe ahụ. Jọn Onye Na-eme Baptizim nọ na-arụ ụdị ọrụ a kemgbe ihe dị ka otu afọ. Ya na ụfọdụ ndị na-eso ụzọ ya ka nọ. Ọ ga-abụkwa na ha ka nọ na ndagwurugwu Osimiri Jọdan.O nweghị onye Jizọs ji aka ya mee baptizim. Ọ bụ ndị na-eso ụzọ ya nọ na-eme ndị mmadụ baptizim otú ọ gwara ha. Noge ahụ, ndị Jizọs na Jọn nọ na-akụziri ihe bụ ndị Juu chegharịrị ná mmehie ha mere megide ọgbụgba ndụ Iwu Chineke. Ọ bụ maka na ha echegharịala mere e ji mee ha baptizim.Ọrụ Ndịozi 19:4.Ma, ndị na-eso Jọn nọ na-enwe anyaụfụ. Ha bịara kpesara Jọn banyere Jizọs, sị: Nwoke ahụ Jizọs gị na ya nọ . . . na-eme baptizim, mmadụ niile na-agakwurukwa ya. Jọn 3:26 Ma, Jọn emereghị Jizọs anyaụfụ. Obi dị ya ụtọ na ozi Jizọs na-aga nke ọma. Ọ chọkwara ka ndị na-eso ụzọ ya soro ya na-enwe obi ụtọ. Jọn chetaara ha ihe ọ gwaburu ha. Ọ sịrị ha: Unu onwe unu ga-agbara m akaebe na m sịrị, Abụghị m Kraịst, kama, e zitere m ka m buru ya ụzọ bịa. Ọ kọwara okwu a otú ha niile ga-aghọta ya. Ọ sịrị: Onye nwe nwaanyị a na-alụ ọhụrụ bụ nwoke na-alụ ya. Otú ọ dị, mgbe enyi nke nwoke ahụ na-alụ nwaanyị ọhụrụ guzo ọtọ wee nụ olu ya, ọ na-enwe oké ọṅụ nihi olu nwoke ahụ nke na-alụ nwaanyị ọhụrụ. Ya mere, e mewo ka ọṅụ a m nwere zuo ezu.Jọn 3:28, 29.Jọn dị ka enyi nwoke na-alụ nwaanyị ọhụrụ. Ọ ṅụrịrị ọṅụ ọnwa ole na ole gara aga mgbe ọ na-akọwara ndị na-eso ụzọ ya onye Jizọs bụ. Ụfọdụ nime ha sooro Jizọs. Ka oge na-agakwa, a ga-eji mmụọ nsọ tee ha mmanụ. Jọn chọkwara ka ndị a na-eso ụzọ ya sowe Jizọs. Nke bụ eziokwu bụ na ihe Jọn kwo bịa bụ ịkwadebe ụzọ maka ozi Kraịst ga-abịa ije. Jọn kọwara ihe ga-emecha mee. Ọ sịrị: Onye ahụ ga na-eto eto, ma mụ onwe m ga na-atalata atalata.Jọn 3:30.Jọn ọzọ, bụ onye so ná ndị mbụ ahụ malitere iso Jizọs, mechara dee gbasara ebe Jizọs si bịa nakwa ọrụ dị mkpa ọ ga-arụ nke ga-eme ka a zọpụta ụmụ mmadụ. Ọ sịrị: Onye ahụ nke si nelu bịa ka ndị ọzọ niile. . . . Nna m hụrụ Ọkpara ya nanya, o nyefewokwa ihe niile naka ya. Onye nwere okwukwe nỌkpara ahụ nwere ndụ ebighị ebi; onye na-enupụrụ Ọkpara ahụ isi agaghị ahụ ndụ, kama ọnụma Chineke na-adịgide nahụ ya. Jọn 3:31,35, 36 Ihe a bụ eziokwu dị mkpa ndị mmadụ kwesịrị ịma.Ọ dịghị anya Jọn Onye Na-eme Baptizim kwuchara na ọrụ ya ga-ebelata, Herọd anwụchie ya. Herọd kpọọrọ nwunye Filip nwanne ya nwoke lụwa. Mgbe Jọn gbara omume arụrụala ya ahụ nanwụ, Herọd jidere ya tụkpuo nụlọ mkpọrọ. Mgbe Jizọs nụrụ na aka akparala Jọn, ọ kpọọrọ ụmụazụ ya si na Judia pụọ banye Galili.Matiu 4:12;Mak 1:14.19 Jizọs Akụziere Nwaanyị Sameria IheMgbe Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya si Judia na-aga Galili, ha si na Sameria gafere chee ihu nebe ugwu. Ike bịara gwụ ha nihi ogologo ije ha garala. Mgbe o ruru oge ehihie, ha kwụsịrị nebe dị obodo Saịka nso ka ha zurutụ ike nakụkụ otu olulu mmiri. O nwere ike ịbụ Jekọb gwuru olulu mmiri a ọtụtụ narị afọ tupu oge Jizọs, ma ọ bụkwanụ ya abụrụ na o goro ndị mmadụ ka ha gwuo ya. A ka nwekwara ike ịhụ olulu mmiri ahụ ugbu a nebe dị nso nobodo Nablọs, nke dị na Palestaịn.Ka Jizọs nọ na-ezurutụ ike nakụkụ olulu mmiri ahụ, ndị na-eso ụzọ ya gawara nime obodo dị nso ebe ahụ ka ha zụta ihe oriri. Mgbe ha pụrụ, otu nwaanyị Sameria bịara isere mmiri. Jizọs sịrị ya: Nye m mmiri ka m ṅụọ.Jọn 4:7.Ndị Juu na ndị Sameria anaghị emekọ ihe nihi ajọ mkpọrọmasị ha kpọrọ onwe ha. Nihi ya, ihe ahụ Jizọs kwuru juru nwaanyị ahụ anya. Ọ jụrụ Jizọs, sị: Nagbanyeghị na ị bụ onye Juu, olee otú i si na-arịọ m ka m nye gị mmiri ka ị ṅụọ, ebe m bụ nwaanyị Sameria? Jizọs zara ya, sị: A sị na ị maara onyinye Chineke na-enye nefu na onye na-asị gị, Nye m mmiri ka m ṅụọ, ị gaara arịọ ya, ọ gakwaara enye gị mmiri na-enye ndụ. Nwaanyị ahụ zaghachiri ya, sị: Nna anyị ukwu, i nwedịghị ihe e ji esere mmiri, olulu mmiri a mikwara emi. Oleezi ebe i si enweta mmiri a na-enye ndụ? Ị kaghị nna nna anyị Jekọb, bụ onye nyere anyị olulu mmiri a, onye ya na ụmụ ya na anụ ụlọ ya ṅụkwara mmiri si na ya, ka ị ka ya?Jọn 4:9-12.Jizọs gwara ya, sị: Onye ọ bụla nke ṅụrụ mmiri a, akpịrị ga-akpọ ya nkụ ọzọ. Onye ọ bụla ṅụrụ mmiri nke m ga-enye ya, akpịrị agaghị akpọ ya nkụ ma ọlị, kama mmiri nke m ga-enye ya ga-aghọ nime ya isi iyi nke mmiri na-asụpụta asụpụta inye ndụ ebighị ebi. Jọn 4:13, 14 Ọ bụ eziokwu na ike gwụrụ Jizọs, ma o meghị ka ọ ghara ịgwa nwaanyị Sameria ahụ eziokwu nke na-enye ndụ.Nwaanyị ahụ gwaziri ya, sị: Nna anyị ukwu, nye m mmiri a, ka akpịrị ghara ịkpọ m nkụ, ka m gharakwa ịdị na-abịa ebe a isere mmiri. Jizọs meziri ka ọ gbanwere ihe ha na-ekwu, ma sị ya: Gaa kpọrọ di gị bịa ebe a. Ọ sịrị Jizọs: Enweghị m di. Mana ahụ nwụrụ ya mgbe ọ matara na Jizọs ma ya nke ọma. Jizọs sịrị ya: I kwutere ya, sị, Enweghị m di. Nihi na i nweela di ise, nwoke gị na ya bi ugbu a abụghị di gị.Jọn 4:15-18.Nwaanyị ahụ ma na ihe Jizọs kwuru bụ eziokwu. O rikwara ya ọnụ. Ọ gwaziri Jizọs, sị: Nna anyị ukwu, ana m aghọta na ị bụ onye amụma. O gosiziri na ya nwere mmasị nihe gbasara ofufe Chineke. Olee otú o si gosi ya? Ọ gwara Jizọs, sị: Nna nna anyị hà fere Chineke nugwu a; ma unu na-ekwu na ọ bụ na Jeruselem ka ndị mmadụ kwesịrị ịnọ fee Chineke.Jọn 4:19, 20.Ma, Jizọs kọwaara ya na ihe dị mkpa abụghị ebe mmadụ nọ na-efe Chineke. Ọ sịrị ya: Oge awa na-abịa mgbe ọ na-agaghị abụ nugwu a ma ọ bụ na Jeruselem ka unu ga-anọ fee Nna m ofufe. Ọ gwakwara ya, sị: Oge awa na-abịa, ọ bụkwa ugbu a, mgbe ndị na-efe ezi ofufe ga-efe Nna m nime mmụọ na neziokwu, nihi na, nezie, Nna m na-achọ ka ndị dị otú ahụ fee ya ofufe.Jọn 4:21,23, 24.Ihe Chineke chọrọ naka ndị na-efe ya ofufe abụghị ebe ha nọ na-efe ya, kama, ọ bụ otú ha si efe ya ofufe. Ihe ahụ o kwuru masịrị nwaanyị ahụ. Nwaanyị ahụ sịrị ya: Amaara m na Mesaya na-abịa, bụ onye a na-akpọ Kraịst. Mgbe ọ bụla ọ bịara, ọ ga-agwa anyị ihe niile hoo haa.Jọn 4:25.Jizọs kpugheziiri ya otu eziokwu dị mkpa. Ọ sịrị ya: Ọ bụ mụ onwe m nke na-agwa gị okwu bụ ya. Jọn 4:26 Chebagodịrị ihe a merenụ echiche. Naanị mmiri ka nwaanyị a bịara isere nehihie a, ma Jizọs nyere ya ihe ùgwù pụrụ iche. Ọ gwara ya nezoghị ọnụ ihe ọ na-agwabeghị ndị ọzọ, ya bụ, na ọ bụ ya bụ Mesaya ahụ.ỌTỤTỤ NDỊ SAMERIA EKWERE NA YANdị na-eso ụzọ Jizọs si na Saịka buru ihe oriri lọta. Ha hụrụ ya nakụkụ olulu mmiri Jekọb ahụ, ebe ọ nọ mgbe ha pụwara. Mana ya na otu nwaanyị Sameria nọzi na-akparịta ụka. Mgbe ndị na-eso ụzọ Jizọs lọghachiri, nwaanyị ahụ hapụrụ udu mmiri ya ebe ahụ bawa nime obodo.Ozugbo nwaanyị ahụ rutere Saịka, ọ kọọrọ ndị obodo ahụ ihe Jizọs gwara ya. O ji obi ya niile gwa ha, sị: Bịanụ hụ nwoke gwara m ihe niile m mere. Ọ jụrụ ha, sị: Ọ ga-abụ onye a bụ Kraịst? Jọn 4:29 Ọ ga-abụ na ihe mere o ji jụọ ha ajụjụ a bụ ka ọ chọpụta ihe ha chere. Ajụjụ a gbasara otu ihe dị ndị mmadụ ezigbo mkpa a nọ na-achọ azịza ya kemgbe ụbọchị Mozis. Diuterọnọmi 18:18 Ihe a mere ka ndị obodo ahụ pụta ka ha jiri anya ha hụ Jizọs.Tupu ha erute, ndị na-eso ụzọ Jizọs nọ na-arịọ ya ka o rie nri ha wetere. Ma, ọ zara ha, sị: M nwere ihe oriri m ga-eri nke unu na-amaghị. Ihe ahụ o kwuru juru ndị na-eso ụzọ ya anya, nke mere ha ji jụwa ibe ha, sị: Ọ dị onye ọ bụla wetaara ya ihe ọ bụla ka o rie? Jizọs weturu obi kọwaara ha ihe ọ na-ekwu. Ihe ọ gwara ha rukwara ha nahụ. Ọ sịrị ha: Ihe oriri m bụ ka m mee uche onye zitere m, ka m rụchaa ọrụ ya.Jọn 4:32-34.Ọrụ Jizọs na-ekwu okwu ya abụghị ọrụ isi nubi were ọka wit, bụ nke fọrọ ihe dị ka ọnwa anọ tupu a malite ya. Kama, ihe Jizọs na-ekwu okwu ya bụ ọrụ iwere ndị mmadụ otú e si ewere ihe ubi. Ihe o kwuru gosiri na ọ bụ ya ka o bu nobi. Ọ sịrị: Welienụ anya unu lee ubi, na ihe a kụrụ na ha achaala maka owuwe ihe ubi. Onye na-ewe ihe ubi anatawalarị ụgwọ ọrụ ma na-ekpokọta mkpụrụ maka ndụ ebighị ebi, ka onye na-agha mkpụrụ na onye na-ewe ihe ubi wee ṅụrịkọọ ọṅụ.Jọn 4:35, 36.O nwere ike ịbụ na Jizọs aghọtala ihe ụka ahụ ya na nwaanyị Sameria ahụ kparịtara rụpụtara. Ọtụtụ ndị Saịka nwere okwukwe na Jizọs nihi àmà nwaanyị ahụ gbaara ha. Ọ nọ na-agwa ha, sị: Ọ gwara m ihe niile m mere. Jọn 4:39 Nihi ya, mgbe ha si Saịka rute nolulu mmiri ahụ, ha rịọrọ Jizọs ka ọ nọrọ gwakwuo ha okwu Chineke. Jizọs kwetara. Ihe a mekwara ka ọ nọkwuo ụbọchị abụọ na Sameria.Ka ndị Sameria nọ na-ege ihe Jizọs na-ekwu, ọtụtụ ndị ọzọ kwerekwara na ya. Ha gwara nwaanyị ahụ, sị: Ọ bụkwaghị nihi okwu gị ka anyị ji kwere; nihi na anyị anụwo nonwe anyị, anyị makwaara na nwoke a bụ nezie onye nzọpụta nke ụwa. Jọn 4:42 Neziokwu, nwaanyị Sameria ahụ gosiri nnọọ otú anyị nwere ike isi na-agba àmà banyere Kraịst. Anyị kwesịrị ịgwa ndị anyị na-ezi ozi ọma okwu otú ga-eme ka ha chọọ ịmụtakwu ihe.Cheta na ọ fọrọ ọnwa anọ tupu a malite iwe ihe ubi ọka bali, bụ nke a na-ewe nebe ahụ noge opupu ihe ubi. Mgbe ahụ Jizọs nọ na-agwa ha okwu nwere ike ịbụ nihe dị ka nọnwa Nọvemba ma ọ bụ Disemba. Ihe ọ pụtara bụ na kemgbe oge Ememme Ngabiga nke afọ 30 gachara, Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya ejirila ihe dị ka ọnwa asatọ kụziere ndị mmadụ ihe na Judia, meekwa ha baptizim. Ha sizi ebe ahụ gawa ebe ugwu ha ga-esi ruo obodo ha bụ Galili. Gịnị ka ha ga-ahụ ebe ahụ?OLE NDỊ BỤ NDỊ SAMERIA?Ebe a na-akpọ Sameria dị nagbata Judia na Galili. Judia dị ná mgbada, Galili adịrị ná mgbago. Mgbe Eze Sọlọmọn nwụchara, ebo iri dị nebe ugwu Izrel kewapụrụ onwe ha nebo Juda na Benjamin.Ndị nọ nebo iri ahụ malitere ife chi nwa ehi. Nihi ya, nafọ 740 Tupu Oge Ndị Kraịst, Jehova hapụrụ ndị Asiria ka ha bibie Sameria. Ha dọọrọ ọtụtụ ndị Sameria ahụ nagha ma kpọrọ ndị si ebe ọzọ dị nAlaeze Ukwu Asiria dochie anya ha. Ndị a na-efe chi ụgha dị iche iche na ndị Izrel fọrọ nala ahụ lụrịtara di na nwunye. Ka oge na-aga, ndị bi na Sameria malitere ụdị ofufe nke ka nwere ụfọdụ nkwenkwe na ihe ụfọdụ e kwuru nIwu Chineke ka a na-eme, dị ka ibi úgwù. Nagbanyeghị nke ahụ, a gaghị asị na ha na-efe Chineke.2 Ndị Eze 17:9-33;Aịzaya 9:9.Noge Jizọs, ndị Sameria nabatara akụkụ akwụkwọ nsọ ndị Mozis dere, ma ha anaghị aga efe ofufe nụlọ nsọ dị na Jeruselem. Ọ dịla anya ha nọwara nụlọ nsọ e wuru nUgwu Gerizim, nke dị Saịka nso, na-efe ofufe. Ha ka nọgidekwara na-efe ofufe nugwu ahụ mgbe e bibichara ụlọ nsọ ahụ. Iro dị netiti ndị Sameria na ndị Juu sikwara ezigbo ike noge ahụ Jizọs nọ nụwa.Jọn 8:48.Nkebi nke 3Nnukwu Ọrụ Ndị Jizọs Rụrụ na Galili20 Ọrụ Ebube nke Abụọ Jizọs Nọ na Kena RụọMgbe Jizọs nọchara ihe dị ka abalị abụọ na Sameria, ọ gawara obodo ya. O kwusaala ozi ọma ogologo oge na Judia. Ma, ọ naghị alaghachi Galili ịga zuru ike. Kama, o bidoro ikwusasi ozi ọma ike nobodo a ọ nọ tolite karịadị otú o mere na Judia. Ọ ga-abụ na ọ tụghị anya na ndị obodo ya ga-anabata ya, nihi na dị ka o kwuru, onye amụma adịghị enwe nsọpụrụ nobodo nke ya. Jọn 4:44 Ndị na-eso ụzọ Jizọs laghachiri nụlọ ha nakwa nọrụ ha na-arụbu kama isoro ya.Olee ozi Jizọs malitere izisa? Ọ bụ: Alaeze Chineke eruwokwa nso. Chegharịanụ, kwerekwanụ nozi ọma ahụ. Mak 1:15 Gịnị ka ndị mmadụ mere mgbe ha nụrụ ozi a? Neziokwu, ọtụtụ ndị Galili sọpụụrụ Jizọs, nabatakwa ozi ya. Ọ bụghị naanị ozi ọ na-ezi mere ha ji sọpụrụ ya. Ọnwa ole na ole gara aga, ụfọdụ ndị si Galili bịara Ememme Ngabiga e mere na Jeruselem, ha hụkwara ọrụ ebube ndị Jizọs rụrụ.Jọn 2:23.Olee ebe Jizọs malitere ozi dị ukwuu o zisara na Galili? O nwere ike ịbụ na Kena, bụ ebe o mere mmiri ya aghọọ mmanya notu oriri agbamakwụkwọ. Na nke ugbu a ọ nọ na Kena, ọ nụrụ na e nwere nwatakịrị ahụ na-enye ezigbo nsogbu nke na ọ chọrọ ịnwụ anwụ. Ọ bụ nwa otu onye ọchịchị na-arụrụ Herọd Antipas ọrụ. Herọd Antipas bụ eze ahụ mechara ziga ndị gbupụrụ Jọn Onye Na-eme Baptizim isi. Onye ọchịchị a nụrụ na Jizọs esila na Judia gawa Kena. Nihi ya, nwoke a si nụlọ ya dị na Kapaniọm gaa Kena ịchọ Jizọs. Onye ọchịchị a nọ ná mwute sịrị Jizọs: Onyenwe anyị, bịa tupu obere nwa m anwụọ.Jọn 4:49.Ọ ga-abụ na ihe Jizọs zara ya tụrụ ya nanya. Jizọs sịrị ya: Lawa, nwa gị agbakeela. Jọn 4:50 Nwoke ahụ kwetara ihe Jizọs kwuru ma lawa. Mgbe ọ na-ala, ya na ndị odibo ya zuru nụzọ. Ha gba na-abịa ka ha kọọrọ ya ihe ọma merenụ. Ha kọọrọ ya na nwa ya agbakeela. Nwoke ahụ chọrọ ịma mgbe o mere. Ọ jụrụ ha, sị: Ole mgbe ọ gbakere?Ha zara ya, sị: Ọ bụ ụnyaahụ, nawa nke asaa, ka ahụ ọkụ ahụ hapụrụ ya.Jọn 4:52.Nwoke ahụ matara na ọ bụ kpọmkwem mgbe ahụ Jizọs sịrị ya, Nwa gị agbakeela. Nwoke a, bụ onye bara ezigbo ọgaranya ruo na nke inwe ọtụtụ ndị odibo, na ezinụlọ ya niile ghọrọ ndị na-eso ụzọ Kraịst.Kena si otú a bụrụ ebe Jizọs rụrụ ọrụ ebube abụọ. Na nke mbụ, o mere mmiri ya aghọọ mmanya, na nke abụọ, ya anọrọ na Kena gwọọ nwata nwoke nọ ebe dị anya, ihe dị ka kilomita iri abụọ na ise. Ma, ọrụ ebube abụọ a abụghị naanị ọrụ ebube Jizọs rụrụ. Mana ọrụ ebube nke a pụrụ iche nihi na o gosiri na ọ lọghachila Galili. A naghịkwa agbagha ya agbagha na ọ bụ onye amụma Chineke họpụtara. Mana, olee otú a ga-asọpụruru onye amụma a nobodo nke ya?Anyị ga-amata mgbe Jizọs ruru nobodo ya bụ Nazaret, bụ ebe ọ na-achọ ịga ugbu a. Gịnị ga-eme ya ebe ahụ?21 NỤlọ Nzukọ Ndị Juu Dị na NazaretNdị Nazaret na-atụsi anya Jizọs ike. Ihe dị ka otu afọ gara aga, tupu ya agaa ka Jọn mee ya baptizim, ihe ọ bụ bụ ọkwá nkà. Mana ugbu a, ihe e jizi mara ya bụ na ọ na-arụ ọrụ ebube. Ndị bi na Nazaret na-atụsikwa anya ike ka ọ bịa nobodo ha rụọ ụfọdụ ọrụ ebube ndị ha nụrụ na ọ na-arụ.Ha tụsiwekwuru anya ihe a ike mgbe Jizọs gara nụlọ nzukọ dị na Nazaret dị ka o si eme. Ụfọdụ ihe a na-eme ebe ahụ bụ ikpe ekpere na ịgụ ihe e dere nakwụkwọ Mozis otú ahụ e si eme nụlọ nzukọ dị iche iche kwa ụbọchị izu ike. Ọrụ Ndịozi 15:21 A na-agụkwa amaokwu ụfọdụ nakwụkwọ ndị amụma. Mgbe Jizọs biliri ịgụ ihe, ọ ga-abụ na ọ matara ọtụtụ ndị nọ nụlọ nzukọ ahụ. Ụfọdụ nime ha bụ ndị ọ ma mgbe mbụ ọ na-abịa nụlọ nzukọ a. E nyere ya akwụkwọ mpịakọta Aịzaya onye amụma. Ọ chọtara ebe e kwuru banyere onye e ji mmụọ Jehova tee mmanụ. E nwere ike ịchọta ebe ihe a dị taa nakwụkwọAịzaya 61:1, 2.Jizọs gụrụ banyere otú Onye a e buru namụma ga-esi kpọsaara ndị a dọọrọ nagha na a tọhapụla ha, meghee anya ndị ìsì, kpọsaakwa banyere afọ Jehova na-egosi ụmụ mmadụ ihu ọma ya. Mgbe ọ gụchara, o nyeghachiri onye na-eje ozi akwụkwọ mpịakọta ahụ ma nọdụ ala. Mmadụ niile nọ na-ele ya shii. Ọ maliteziri ikwu okwu. Ọ ga-abụkwa na o kwutetụrụ okwu ahụ aka. Ihe sokwa nihe ndị o kwuru bụ okwu a dị mkpa: Taa ka ihe a e dere nAkwụkwọ Nsọ unu nụrụ ugbu a mezuru.Luk 4:21.Okwu ọma ndị si nọnụ ya na-apụta jukwara ndị mmadụ anya. Ha jụwara ibe ha: Onye a ọ bụghị nwa Josef? Ma, mgbe Jizọs chọpụtara na ha chọrọ ka ọ rụọrọ ha ụdị ọrụ ebube ndị ahụ ha nụrụ ọ rụrụ ebe ndị ọzọ, ọ gwara ha, sị: Obi abụọ adịghị ya na unu ga-asị na ihe atụ a metụtara m, Ọgwọ ọrịa, gwọọ onwe gị; ihe ndị ahụ anyị nụrụ i mere na Kapaniọm, mee ha nebe a, nobodo a mụrụ gị. Luk 4:22, 23 Ọ ga-abụ na ndị obodo Jizọs chere na o kwesịrị ibido nụlọ mara mma pụwa ámá, ya bụ, na o kwesịrị ibu ụzọ meere ndị obodo ya tupu ndị ọzọ. Nihi ya, ha chere na Jizọs ledara ha anya.Jizọs ma ihe ha nọ na-eche. O chetaara ha ihe ụfọdụ mere nIzrel noge gara aga. Ọ gwara ha na e nwere ọtụtụ ụmụ nwaanyị dị ha nwụrụ nIzrel noge Ịlaịja, mana a gwaghị Ịlaịja ka ọ gakwuru nke ọ bụla nime ha. Kama, e zigara ya na nke otu nwaanyị di ya nwụrụ, onye na-abụghị onye Izrel. Nwaanyị ahụ bụ onye Zarefat, obodo dị nso na Saịdọn. Ọ bụ nebe ahụ ka Ịlaịja rụrụ ọrụ ebube zọrọ ndị mmadụ ndụ. 1 Ndị Eze 17:8-16 Noge Ịlaịsha kwa, e nwere ọtụtụ ndị ekpenta nIzrel, ma, ọ bụ naanị Neaman onye Siria ka onye amụma ahụ mere ka ọ dị ọcha.2 Ndị Eze 5:1,8-14.Olee ihe ndị obodo Jizọs mere nihi otú a o si jiri ha tụnyere ndị Izrel oge ahụ, si otú ahụ gosi na ha enweghị okwukwe, nakwa na ha na-achọ ihe ga-adịrị naanị ha mma? Iwe bịara ndị nọ nụlọ nzukọ ahụ, ha biliri ma dọkpụrụ Jizọs pụọ nazụ obodo. Ha kpọ ya gaa nọnụ ọnụ ugwu ebe e wukwasịrị obodo Nazaret ma chọọ isi ebe ahụ tụda ya. Ma, Jizọs gbụpụrụ gbalaga. Jizọs gawaziri Kapaniọm dị nebe ugwu Osimiri Galili.22 Jizọs Akpọọ Mmadụ Anọ Ka Ha Bụrụ Ndị Na-akụta MmadụMgbe ndị Nazaret gbalịchara igbu Jizọs, ọ gawara obodo Kapaniọm nke dị nso nOké Osimiri Galili. A na-akpọkwa ebe ahụ ọdọ mmiri Genesaret. Luk 5:1 Ihe a mezuru amụma e buru nakwụkwọ Aịzaya na ndị Galili bi nakụkụ oké osimiri ga-ahụ oké ìhè.Aịzaya 9:1, 2.Na Galili ebe a, Jizọs gara nihu na-ekwusa na alaeze eluigwe eruwo nso. Matiu 4:17 Jizọs hụrụ mmadụ anọ nime ndị na-eso ụzọ ya. Ha sobu Jizọs gaa ebe ụfọdụ ọ gara. Ma mgbe ha na ya sichara Judia lọta, ha bidoghachiri ọrụ ịkụ azụ ha. Jọn 1:35-42 Ma, oge eruola ugbu a ka ha sowe Jizọs mgbe niile ka o nwee ike inye ha ọzụzụ ga-enyere ha aka ịnọgide na-ezisa ozi ọma ma Jizọs laghachi eluigwe.Ka Jizọs nọ na-aga nụsọ oké osimiri, ọ hụrụ Saịmọn Pita na nwanne ya nwoke bụ Andru, nakwa ụfọdụ ndị ya na ha na-arụ ọrụ ka ha na-asacha ụgbụ ha. Ọ gakwuuru ha, banye nụgbọ Pita, ma gwa ya ka ọ kwọrọ ụgbọ ahụ banye na mmiri. Mgbe ha gatụrụ obere, Jizọs nọdụrụ ala nụgbọ ahụ malite ịkụziri ìgwè mmadụ gbakọrọ nụsọ oké osimiri ahụ eziokwu banyere Alaeze Chineke.Mgbe e mechara, Jizọs gwara Pita, sị: Kwọrọ ụgbọ a banye nebe dị omimi, wụnyekwanụ ụgbụ unu ka unu wee gbute azụ. Pita sịrị ya: Onye ozizi, anyị dọgburu onwe anyị nọrụ abalị dum negbuteghị ihe ọ bụla, ma ebe i kwuru ya, aga m awụnye ụgbụ.Luk 5:4, 5.Ha wụnyere ụgbụ ha ma gbute azụ hiri nne nke na ụgbụ ha malitere ịdọka. Ozugbo ahụ, ha feere ndị ọkụ azụ ibe ha nọ nụgbọ dị nso ebe ahụ aka ka ha bịa nyere ha aka. O teghị aka azụ eju ụgbọ abụọ ahụ nke na ụgbọ ndị ahụ malitere imikpu ná mmiri. Mgbe Pita hụrụ ihe a, ọ dara nihu Jizọs ma sị ya: Onyenwe anyị, si nebe m nọ pụọ, nihi na abụ m onye mmehie. Jizọs sịrị ya: Kwụsị ịtụ egwu. Site ugbu a gaa nihu, ị ga na-akụta ndị mmadụ ná ndụ.Luk 5:8,10.Jizọs gwara Pita na Andru sị: Soronụ m, m ga-eme unu ndị na-akụta mmadụ. Matiu 4:19 Ọ kpọkwara ndị ọkụ azụ abụọ ọzọ ka ha sowe ya. Ha bụ Jems na Jọn, ụmụ Zebedi. Ha abụọ sowekwara ya negbughị oge. Mmadụ anọ a hapụrụ ọrụ ịkụ azụ ha na-arụ ma ghọọ ndị mbụ malitere iso Jizọs mgbe niile.23 Jizọs Arụọ Ọtụtụ Ọrụ Ebube na KapaniọmJizọs akpọọla mmadụ anọ ka ha bụrụ ndị ọkụ na-akụta mmadụ. Ha bụ Pita, Andru, Jems, na Jọn. Notu Ụbọchị Izu Ike, ha niile gara nụlọ nzukọ dị na Kapaniọm. Mgbe ha ruru ebe ahụ, Jizọs kụziri ihe nụlọ nzukọ ahụ. Noge a kwa, otú Jizọs si kụzie ihe juru ndị mmadụ anya. Ọ kụziri ihe ka onye nwere ikike, ọ bụghị dị ka ndị odeakwụkwọ ha.NỤbọchị Izu Ike a, otu nwoke mmụọ ọjọọ ji bịara nụlọ nzukọ ahụ. Ọ nọ na-eti mkpu noké olu, sị: Gịnị jikọrọ anyị na gị, Jizọs onye Nazaret? Ị bịara ibibi anyị? Amaara m kpọmkwem onye ị bụ, Onye Nsọ nke Chineke. Jizọs baara mmụọ ọjọọ ahụ na-achị nwoke ahụ mba, sị: Mechie ọnụ, sikwa nime ya pụta!Mak 1:24, 25.Mgbe ọ gwara ya otú ahụ, mmụọ ọjọọ ahụ tụrụ nwoke ahụ nala, mee ka ihe ọdịdọ dọwa ya, ya etiekwa mkpu noké olu. Ma, mmụọ ọjọọ ahụ si nime nwoke ahụ pụọ nemerụghị ya ahụ. Luk 4:35 Ihe a juru ndị nọ nụlọ nzukọ ahụ anya. Ha jụwara, sị: Gịnị bụ ihe nke a? . . . O ji ikike na-enye ọbụna ndị mmụọ na-adịghị ọcha iwu, ha na-erubekwara ya isi. Mak 1:27 Akụkọ ihe a dị ịtụya merenụ gbasara ebe niile na Galili.Mgbe Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya si nụlọ nzukọ ahụ pụọ, ha gawara nụlọ Saịmọn Pita. Ha hụrụ na oké ahụ ọkụ ji nne nwunye Pita aka ọjọọ. Ha rịọrọ Jizọs ka o nyere ya aka. Nihi ya, Jizọs garuru ebe o dina, jide ya naka, ma selite ya. Nwaanyị ahụ gbakere ozugbo ahụ. Ọ malitekwara ijere Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya ha na ya so ozi. O nwekwara ike ịbụ na o bidoro isiri ha ihe ha ga-eri.Nihe dị ka ná mgbede, ndị mmadụ si ebe dị iche iche kpọrọ ndị na-arịa ọrịa bịa nụlọ Pita. Noge na-adịghị anya, o yiri ka à ga-asị na ọ bụ obodo ahụ dum gbakọtara nọnụ ụzọ ụlọ Pita. Maka gịnị? Ha chọrọ ka a gwọọ ha ọrịa. Nke bụ eziokwu bụ na ndị niile nwere ndị na-arịa ụdị ọrịa dị iche iche kpọọrọ ha bịakwute ya. Ọ na-ebikwasị onye nke ọ bụla nime ha aka nisi wee gwọọ ya. Luk 4:40 Ihe ọ sọkwara ya bụrụ ya na-arịa ndị mmadụ, Jizọs gwọrọ ha, dị nnọọ ka e buru ya namụma. Aịzaya 53:4 O medịrị ka ndị mmụọ ọjọọ ji nwere onwe ha. Ndị mmụọ ọjọọ ahụ pụtawa nahụ mmadụ, ha na-adị eti mkpu, sị: Ị bụ Ọkpara Chineke. Luk 4:41 Ma Jizọs na-adị abara ha mba, ọ naghịkwa ekwe ka ha na-ekwu okwu. Ha ma na Jizọs bụ Kraịst ahụ. Jizọs achọghịkwa ka ndị mmụọ ọjọọ ahụ mewe ka à ga-asị na ha na-ejere ezi Chineke ahụ ozi.MMỤỌ ỌJỌỌ IJIDE MMADỤỌ bụrụ na ndị mmụọ ọjọọ ejide mmadụ, ha nwere ike ịkpatara onye ahụ oké nhụsianya. Matiu 17:14-18 Ma ọ bụrụ na a chụpụ mmụọ ọjọọ ahụ, onye ahụ na-abịa nwetaghachi onwe ya, isi adịkwa ya mma. Jizọs gosiri ugboro ugboro na ya nwere ikike iji mmụọ nsọ Chineke chụpụ ndị mmụọ ọjọọ.Luk 8:39;11:20.24 Jizọs Ezisakwuo Ozi Ọma na GaliliJizọs na ndị na-eso ụzọ ya anọ ahụ ezughị ike ụbọchị ahụ ha nọ na Kapaniọm. Ná mgbede ya, ndị Kapaniọm kpọtaara ya ndị ahụ na-adịghị ka ọ gwọọ ha. Jizọs enweghị ohere mee ihe ndị ọzọ dị ya mkpa.Ma, nisi isi ụtụtụ echi ya, Jizọs biliri pụọ èzí naanị ya. Ọ chọtara ebe o nwere ike ịnọ naanị ya kpegara Nna ya ekpere. Ma Jizọs anọteghị aka ebe ahụ naanị ya. Mgbe Saịmọn na ndị ya na ha so chọpụtara na ọ nọghị ya, ha chọsiwere ya ike. O yiri ka ọ bụ Pita butere ụzọ nihi na ọ bụ nụlọ ya ka Jizọs nọbu.Mak 1:36;Luk 4:38.Mgbe ha chọtara Jizọs, Pita sịrị ya: Mmadụ niile na-achọgharị gị. Mak 1:37 O doro anya ihe mere ndị Kapaniọm achọghị ka Jizọs si nobodo ha pụọ. Ihe ndị ọ na-eme tọgburu ha atọgbu. Nihi ya, ha gbalịrị igbochi ya ka ọ ghara isi nebe ha nọ pụọ. Luk 4:42 Ma, ihe bụ isi mere Jizọs ji bịa nụwa ọ bụ ịna-agwọ ndị mmadụ ọrịa nụzọ ọrụ ebube? Ọ bụkwa sọọsọ nebe a ka ọ ga-eje ozi ya? Gịnị ka o kwuru banyere nke a?Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: Ka anyị gaa ebe ọzọ, nobodo nta ndị dị nso, ka m wee kwusaakwa ozi ọma nebe ahụ, nihi na ọ bụ nihi nzube a ka m ji bịa. Jizọs gwadịrị ndị ahụ chọrọ ka ọ nọgide ebe ahụ, sị: Aghaghịkwa m izisara obodo ndị ọzọ ozi ọma alaeze Chineke, nihi na ọ bụ nke a mere e ji zite m.Mak 1:38;Luk 4:43.Neziokwu, ikwusa ozi ọma Alaeze Chineke bụ otu nime isi ihe mere Jizọs ji bịa nụwa. Alaeze ahụ ga-edo aha Nna ya nsọ, meekwa ka ụmụ mmadụ kwụsị ịta ahụhụ niile ha na-ata. Jizọs gwọrọ ndị mmadụ ọrịa nụzọ ọrụ ebube iji gosi na ọ bụ Chineke zitere ya. Mozis mekwara ihe yiri nke ahụ ọtụtụ narị afọ tupu Jizọs abịa nụwa. Ọ rụkwara ọtụtụ ọrụ ebube pụrụ iche iji gosi na ọ bụ Chineke zitere ya.Ọpụpụ 4:1-9,30, 31.Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya anọ ahụ hapụziri Kapaniọm gawa izi ozi ọma nobodo ndị ọzọ. Ha anọ bụ Pita na nwanne ya nwoke bụ Andru, tinyere Jọn na nwanne ya nwoke bụ Jems. O ruola otu izu ugbu a Jizọs kpọrọ ha ka ha bụrụ ndị mbụ so ya na-ezisa ozi ọma.Ozi ọma mbụ Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya zisara na Galili gara nnọọ nke ọma. Akụkọ gbasara Jizọs zuru ebe niile. Akụkọ banyere ya gazuru Siria dum, ruo nógbè ahụ dị obodo iri a na-akpọ Dikapọlis, ruokwa nofe Osimiri Jọdan. Matiu 4:24, 25 Oké ìgwè mmadụ ndị si ebe ndị ahụ, nakwa ndị si Judia, sooro Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya. Ọtụtụ ndị kpọtaara ya ndị chọrọ ka a gwọọ ha ihe na-arịa ha. Jizọs mekwaara ha ihe ha chọrọ. Ọ gwọrọ ndị ọrịa, chụpụkwa ndị mmụọ ọjọọ nahụ ndị ha ji.25 Ọmịiko Jizọs Nwere Emee Ka Ọ Gwọọ Otu Onye EkpentaKa Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya anọ na-ekwusa ozi ọma nụlọ nzukọ nime Galili dum, akụkọ banyere ihe ndị ọ na-eme gbasara ebe niile. Mak 1:39 Akụkọ banyere ọrụ ya ruru notu obodo ebe e nwere otu nwoke na-arịa ekpenta. Luk onye ọgwọ ọrịa kọwara nwoke ahụ dị ka onye ekpenta zuru ahụ. Luk 5:12 Ọrịa a kawa njọ, ọ na-eji nwayọọ nwayọọ kwarụọ akụkụ ahụ ụfọdụ nke onye ọ na-arịa.Nihi ya, ọnọdụ onye ekpenta a nọ na ya jọgburu onwe ya. O bipụkwara iche. Ihe ọzọkwa bụ na nwoke a ga na-eti Adịghị m ọcha, adịghị m ọcha! ma ndị mmadụ chọwa ịbịa ya nso iji mee ka ha ghara ịbịaru ya nso ma bute ọrịa a. Levitikọs 13:45, 46 Ma, gịnị ka nwoke a ga-eme ugbu a? Ọ bịakwutere Jizọs ma daa nala nihu ya na-arịọ ya, sị: Onyenwe anyị, ọ bụrụ nnọọ na ị chọrọ, ị pụrụ ime ka m dị ọcha.Matiu 8:2.Nwoke ahụ gosiri na ya nwere ezigbo okwukwe nebe Jizọs nọ. Ọrịa a emeekwala ka o yie onye e kwesịrị imere ebere. Olee ihe Jizọs ga-eme? Ọ bụrụ na ị nọ ebe ahụ, gịnị ka ị gaara eme? Jizọs nwere ọmịiko nahụ nwoke ahụ. Ọ matịrị aka ya metụ nwoke ahụ aka ma sị ya: Achọrọ m. Dị ọcha. Matiu 8:3 O juru ụfọdụ ndị anya na ekpenta nwoke ahụ lara ozugbo.Ị ga-achọ inwe eze nwere ọmịiko, onye nwekwara ike ịrụ ọrụ ndị dị ebube ka Jizọs? Otú Jizọs si mesoo onye ekpenta ahụ ihe na-emesi anyị obi ike na mgbe ọ ga-achịwa ụwa niile, amụma Baịbụl a ga-emezu: Ọ ga-emere onye ọ na-enweghị ka ọ hà ya na ogbenye ebere, ọ ga-azọpụtakwa mkpụrụ obi ndị ogbenye. Abụ Ọma 72:13 Neziokwu, noge ahụ, Jizọs ga-eme ihe na-agụsi ya agụụ ike ime, ya bụ, inyere ndịniilena-ahụsi anya aka.Ì chetara na tupu Jizọs agwọọ onye ekpenta a, ọ bụ akụkọ gbasara ozi ya bụ ihe na-ekwo ebe niile? Ugbu a, ndị mmadụ ga-anụkwa gbasara ọrụ ebube a ọ rụrụ. Ma, Jizọs achọghị ka ndị mmadụ nwee okwukwe na ya naanị nihi ihe ha nụrụ nọnụ ndị ọzọ. Ọ ma gbasara amụma ahụ e buru na ọ gaghịkwa eme ka a nụ olu ya nokporo ámá. Ihe amụma a pụtara bụ na Jizọs agaghị achọ ihe ga-eme ka ndị mmadụ towe ya. Aịzaya 42:1, 2 Nihi ya, Jizọs nyere onye ekpenta ahụ ọ gwọrọ iwu, sị: Hụ na ọ dịghị onye ị kọọrọ, kama gaa gosi onye nchụàjà onwe gị, nyekwa onyinye Mozis kwuru ka a na-enye.Matiu 8:4.Mana, ị manụ na ọ ga-esi ike onye e meere ụdị ihe a emechie ọnụ. Ụdị obi ụtọ nwoke ahụ nwere na a gwọọla ya mere ka ọ pụọ kọsaa ya ebe niile. Nke a mere ka ndị mmadụ chọkwuo ịma ihe merenụ. O ruziri na nke na o siiri Jizọs ike ịba nime obodo ka ndị mmadụ ghara ịma na ọ batara. Ọ bụ ya mere o ji gaa nọtụ obere oge nebe ndị mmadụ na-ebighị. Nagbanyeghị nke a, ọtụtụ ndị sí ebe dị iche iche gara ka ọ kụziere ha ihe, gwọọkwa ndị na-arịa ọrịa.26 A Gbagharawo Gị Mmehie GịNdị nọ ebe dị iche iche anụla gbasara Jizọs. Ọtụtụ nime ha na-achọdị ya aga ebe ndị siri ike ọgịga ka ha nwee ike ịnụ ihe ọ na-akụzi nakwa ịhụ ọrụ ebube ndị ọ na-arụ. Ma, mgbe ụbọchị ole na na ole gachara, ọ laghachiri Kapaniọm, bụ ebe ọ nọrọla rụọ ọtụtụ ọrụ. Ozugbo ahụ, akụkọ zuru ebe niile nobodo a dị nakụkụ Oké Osimiri Galili na ọ lọghachila. Nihi ya, ọtụtụ ndị bịara nụlọ ebe ọ nọ. Ụfọdụ nime ndị bịaranụ bụ ndị Farisii na ndị na-akụzi Iwu. Ha si ebe dị iche iche dị na Galili na Judia, ma na Jeruselem, bịa.Ọtụtụ ndị gbakọrọ nke na ohere adịkwaghị, ọbụnadị nakụkụ ọnụ ụzọ, o wee malite ịgwa ha okwu Chineke. Mak 2:2 E nwere otu ihe pụrụ iche na-aga imenụ. Ihe a ga-enyere anyị aka ịghọta na Jizọs nwere ikike iwepụ ihe mere ụmụ mmadụ ji na-ata ahụhụ ma mee ka ahụ dị ndị niile ọ chọrọ ịgwọ.Ka Jizọs nọ na-akụzi ihe nime otu ụlọ ndị mmadụ juru, ụmụ nwoke anọ bubatara otu nwoke ahụ ya kpọnwụrụ akpọnwụ. Ha chọrọ ka Jizọs gwọọ enyi ha. Ma, nihi ìgwè mmadụ juru ebe ahụ, ha enwelighị ike ibute ya nebe Jizọs nọ kpọmkwem. Mak 2:4 O doro anya na ihe a ga-ewute ha. Ihe ha meziri bụ ịrị elu ụlọ ahụ ma chọọ otu ebe meghee. Ha si ebe ahụ budata nwoke ahụ nime ụlọ.Iwe ò were Jizọs nihi ihe a ha mere nke mere ka ọ kwụsịtụ ihe ọ na-akụzi? Mba, iwe eweghị ya. Kama nke ahụ, ụdị okwukwe ha nwere masịrị Jizọs. Ọ sịrị nwoke ahụ ahụ ya kpọnwụrụ akpọnwụ: A gbagharawo gị mmehie gị. Matiu 9:2 Ma, Jizọs ò nwere ikike ịgbaghara mmehie neziokwu? Ihe a were ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii iwe. Ha gwawara ibe ha sị: Gịnị mere nwoke a ji na-ekwu okwu otú a? Ọ na-ekwulu Chineke. Ònye pụrụ ịgbaghara mmehie ma e wezụga otu onye, ya bụ, Chineke?Mak 2:7.Jizọs ma ihe ha nọ na-eche. Nihi ya, ọ sịrị ha: Gịnị mere unu ji na-atụgharị ihe ndị a nobi unu? Olee nke ka mfe, ọ bụ ịsị onye ahụ ahụ ya kpọnwụrụ akpọnwụ, A gbagharawo gị mmehie gị, ka ọ bụ ịsị, Bilie bulite ihe ndina gị gawa ije? Mak 2:8, 9 Neziokwu, àjà Jizọs ga-emecha chụọ mere ka o nwee ike ịgbaghara nwoke ahụ mmehie ya.Ihe ọzọ Jizọs kwuru meziri ka ìgwè mmadụ ahụ na ndị ahụ na-akatọ ya mata na ya nwere ikike ịgbaghara mmehie nụwa. O lere nwoke ahụ ahụ ya kpọnwụrụ akpọnwụ anya ma gwa ya, sị: Ana m asị gị, Bilie, buru ihe ndina gị, lawa nụlọ gị. Ozugbo ahụ, nwoke ahụ mere ihe ọ gwara ya. O buuru ihe ndina ya nihu ha niile, si ebe ahụ pụọ. Ihe a tụrụ mmadụ niile nọ ebe ahụ nanya. Ha malitere inye Chineke otuto. Ha sịrị: Anyị ahụtụbeghị ụdị ya.Mak 2:11, 12.Ị chọpụtara na Jizọs kwutere okwu mmehie mgbe ọ na-ekwu okwu gbasara ọrịa, kwuokwa na ịgbaghara mmehie dị ka ịgwọ mmadụ ọrịa na-arịa ya? Baịbụl kwuru na nna anyị mbụ, bụ Adam, mehiere. O kwukwara na anyị niile na-ata ahụhụ ihe mmehie ya ahụ kpatara, ya bụ, ọrịa na ọnwụ. Ma, mgbe Alaeze Chineke ga-achịwa ụwa, Jizọs ga-agbaghara ndị niile hụrụ Chineke nanya ma na-efe ya ofufe mmehie ha. Mgbe ahụ, ọrịa agaghịzi adị.Ndị Rom 5:12,18, 19.27 Jizọs Akpọọ MatiuObere oge Jizọs gwọchara nwoke ahụ ahụ ya kpọnwụrụ akpọnwụ, Jizọs nọgidere na Kapaniọm nakụkụ Oké Osimiri Galili. Ìgwè mmadụ bịakwutekwara ya ọzọ, ya amalite izi ha ihe. Mgbe e mechara, ka ọ nọ na-aga nụzọ, ọ hụrụ Matiu, onye a na-akpọkwa Livaị, ka ọ nọ ọdụ nụlọ ọrụ ndị ọnaụtụ. Jizọs gwara ya, sị: Bụrụ onye na-eso ụzọ m.Matiu 9:9.O nwere ike ịbụ na Matiu ma banyere ihe Jizọs na-akụzi na ọrụ ebube ndị ọ rụrụla na Kapaniọm, otú ahụ Pita, Andru, Jems na Jọn ma. O sowekwara Jizọs ozugbo otú ahụ ha mere. Matiu kọwara ihe a nOziọma ahụ o dere. Ọ sịrị: O ya bụ, Matiu nonwe ya wee bilie soro Jizọs. Matiu 9:9 Ihe ọ pụtara bụ na Matiu hapụrụ ọrụ ya dị ka onye ọnaụtụ ma ghọọ onye na-eso ụzọ Jizọs.Obere oge ka Matiu ghọchara onye na-eso ụzọ Jizọs, ọ kpọrọ nnukwu oriri nụlọ ya. O nwere ike ịbụ na ihe mere o ji kpọọ oriri a bụ nihi na obi dị ya ụtọ na Jizọs kpọrọ ya ka ọ bụrụ onye na-eso ụzọ ya. E wepụ Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya, olee ndị ọzọ Matiu kpọrọ ka ha bịa oriri ahụ? Ọtụtụ ndị ha na Matiu na-akpabu, ya bụ, ndị ọnaụtụ ndị ọzọ, bịara oriri ahụ. Ha na-anakọtara ndị ọchịchị Rom, bụ ndị ndị Juu kpọrọ asị, ụtụ. Ha na-ana ụtụ maka ụgbọ mmiri ndị na-abata nọdụ ụgbọ mmiri, na-ana ndị ahịa na-aga nokporo ụzọ ụtụ, na-anakwa ụtụ maka ihe ndị e si esi ebubata nobodo. Olee otú ndị Juu si ele ndị ọnaụtụ anya? Ha kpọrọ ha asị nihi na ha na-eji aghụghọ anara ndị mmadụ ụtụ karịrị ihe ha kwesịrị ịkwụ. Ndị mmehie bịakwara oriri ahụ, ya bụ, ndị a ma na ha na-eme ihe na-adịghị mma.Luk 7:37-39.Mgbe ndị Farisii, ndị bụ ndị ezi omume nanya onwe ha, hụrụ na Jizọs na ụdị ndị a na-erikọ ihe, ha jụwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: Gịnị mere onye ozizi unu ji na-eso ndị ọnaụtụ na ndị mmehie eri ihe? Matiu 9:11 Mgbe Jizọs nụrụ ihe ha na-ekwu, ọ zara ha, sị: Mkpa ọgwọ ọrịa adịghị ndị ahụ dị mma, kama mkpa ya dị ndị ahụ na-enye nsogbu. Ya mere, gaanụ mata ihe ihe a pụtara, Achọrọ m ebere, ọ bụghị àjà. Nihi na ọ bụghị ndị ezi omume ka m bịara ịkpọ, kama ọ bụ ndị mmehie. Matiu 9:12, 13;Hosia 6:6 Ọkpụkpọ ndị Farisii na-akpọ Jizọs onye ozizi anaghị esi ha nobi. Ma ọ bụrụ na ha egee ya ntị, ha ga-amụta ihe ziri ezi nọnụ ya.Ọ ga-abụ na ihe mere Matiu ji kpọọ ndị ọnaụtụ na ndị mmehie nụlọ ya bụ ka ha nụ ihe Jizọs na-akụzi ma si otú ahụ bụrụ ndị a gwọrọ ọrịa ime mmụọ ha. Baịbụl gosiri na ọtụtụ nime ha amalitedịla iso ya. Mak 2:15 Jizọs chọrọ inyere ha aka ka ha na Chineke dịrị ná mma. Ọ dịghị ka ndị Farisii ahụ bụ ndị ezi omume nanya onwe ha. Ọ kpọghị ụdị ndị ahụ asị. Ọmịiko na obi ebere o nwere nebe ha nọ kpaliri ya inyere ha aka. Jizọs dị ka dọkịta ọrụ ya bụ ịgwọ ndị niile na-arịa ọrịa ime mmụọ.Ihe mere Jizọs ji metere ndị ọnaụtụ na ndị mmehie ebere abụghị nihi na ọ kwadoro ihe ha na-eme. Kama, ọ bụ nihi na ọnọdụ ha na-emetụ ya nahụ otú ahụ ọnọdụ ndị na-arịa ọrịa nkịtị sikwa emetụ ya nahụ. Otu ihe atụ bụ mgbe ahụ o meteere onye ekpenta ahụ ebere ma metụ ya aka, sị ya: Achọrọ m. Dị ọcha. Matiu 8:3 Ọ bụ na anyịnwa ekwesịghị ịna-emetere ndị nọ ná mkpa ebere, karịchaa ịna-enyere ha aka ka ha na Chineke dịrị ná mma?28 Gịnị Mere na Ndị Na-eso Ụzọ Jizọs Ebughị Ọnụ?Kemgbe ahụ a tụrụ Jọn Onye Na-eme Baptizim mkpọrọ obere oge ka Jizọs gachara Ememme Ngabiga nke afọ 30, ọ ka nọ nụlọ mkpọrọ. Jọn chọrọ ka ndị na-eso ụzọ ya ghọọ ndị na-eso ụzọ Jizọs. Ma, ọ bụghị ha niile mere otú ahụ ozugbo a tụrụ ya mkpọrọ.Ugbu a, ka Ememme Ngabiga nke afọ 31 na-eru nso, ụfọdụ nime ndị na-eso ụzọ Jọn bịakwutere Jizọs jụọ ya, sị: Gịnị mere anyị na ndị Farisii ji ebu ọnụ ma ndị na-eso ụzọ gị adịghị ebu ọnụ? Matiu 9:14 Ndị Farisii na-ebu ọnụ nihi na o so nihe a chọrọ ka onye na-ekpe okpukpe ha na-eme. O nwedịrị mgbe Jizọs mere otu ihe atụ ebe otu onye Farisii bụ onye ezi omume nanya onwe ya nọ na-ekpegara Chineke ekpere. Ọ sịrị: Chineke, ana m ekele gị na adịghị m ka ụmụ mmadụ ndị ọzọ . . . Ana m ebu ọnụ ugboro abụọ nizu. Luk 18:11, 12 Ọ ga-abụkwa na ndị na-eso ụzọ Jọn na-ebu ọnụ nihi na ọ bụ omenala ndị Juu. Ma ọ bụkwanụ ya abụrụ na ha na-ebu ọnụ nihi na obi adịghị ha mma maka mkpọrọ a tụrụ Jọn. Ndị ọzọ nọ ya mgbe ha bịara nọkwa na-eche ihe mere ndị na-eso ụzọ Jizọs anaghị ebu ọnụ, ma ọ dịghị ihe ọzọ, ha emee ya iji gosi na ihe e mere Jọn na-ewute ha.Jizọs meere ha ihe atụ iji zaa ha ihe ha jụrụ. Ọ sịrị ha: Ndị enyi nke nwoke na-alụ nwaanyị ọhụrụ enweghị ihe mere ha ga-eji ruo uju mgbe ha na nwoke ahụ na-alụ nwaanyị ọhụrụ nọ, ka hà nwere? Ma ụbọchị na-abịa mgbe a ga-akpọpụ nwoke ahụ na-alụ nwaanyị ọhụrụ nebe ha nọ, ọ bụ mgbe ahụ ka ha ga-ebu ọnụ.Matiu 9:15.E nwere mgbe Jọn nonwe ya kpọrọ Jizọs nwoke na-alụ nwaanyị ọhụrụ. Jọn 3:28, 29 Nihi ya, ebe Jizọs ka nọ ya, ndị na-eso ụzọ ya ekwesịghị ibuwe ọnụ. Ma, mgbe Jizọs ga-anwụ, ndị na-eso ụzọ ya ga na-eru uju, nri agaghịkwa ekwe ha oriri. Mana, nke ahụ ga-agbanwe ma a kpọlite ya nọnwụ. Mgbe ahụ, o nweghịzi ihe ga-eme ka ha na-ebu ọnụ ka ndị na-eru uju.Jizọs mekwaara ha ihe atụ abụọ ọzọ. Ọ sịrị: Ọ dịghị onye na-adụnye ibé ákwà ọhụrụ nuwe elu mere ochie; nihi na ike ya dum ga-eme ka uwe elu ahụ dọkaa, ọ ga-adọwa wee ka njọ. Ndị mmadụ adịghịkwa agbanye mmanya ọhụrụ nime karama akpụkpọ mmanya mere ochie; ma ọ bụrụ na ha emee otú ahụ, karama akpụkpọ mmanya ahụ na-agbawa, mmanya ahụ na-awụfukwa, karama akpụkpọ mmanya ahụ ebibiekwa. Kama ndị mmadụ na-agbanye mmanya ọhụrụ nime karama akpụkpọ mmanya ọhụrụ. Matiu 9:16, 17 Olee ihe Jizọs na-ekwu ebe a?Jizọs nọ na-agbalị ime ka ndị na-eso ụzọ Jọn Onye Na-eme Baptizim ghọta na o nweghị onye kwesịrị ịtụ anya ka ndị na-eso ụzọ ya na-eme omenala ochie nke okpukpe ndị Juu, nke ibu ọnụ so na ya. Ọ bịaghị imezi okpukpe merela ochie e kwesịrịla ịhapụ. Ụdị okpukperechi Jizọs na-akwado abụghị ụdị nke ndị Juu e nwere noge ya, bụ nke hiwere isi nomenala ụmụ mmadụ chepụtara. Mba, ọ bịaghị iji ibé ákwà ọhụrụ dụchie uwe merela ochie, ma ọ bụkwanụ ịgbanye mmanya ọhụrụ nime karama akpụkpọ mmanya merela ochie.29 Mmadụ Ò Nwere Ike Ịrụ Ọrụ Ọma nỤbọchị Izu Ike?Ihe Jizọs rụpụtarala nozi ọma niile o kwusara na Galili abụghị obere ihe. Mana, mgbe o kwuru na ya aghaghị izisara obodo ndị ọzọ ozi ọma alaeze Chineke, ihe o bu nobi bụ na ya ga-ekwusakwa ozi ọma nebe ndị ọzọ na-abụghị Galili. Nihi ya, ọ gara nihu ikwusa Alaeze ahụ nụlọ nzukọ ndị dị na Judia. Luk 4:43, 44 Ihe a o mere kwesịrị ekwesị nihi na ugbu a bụ oge opupu ihe ubi, e nwekwara ememme a na-eme na Jeruselem nke ruwerela nso.Ihe ndị e dere nOziọma anọ ndị ahụ gbasara ozi ọma Jizọs kwusara na Judia dị obere ma e jiri ya tụnyere ihe e dere gbasara ozi ọma o kwusara na Galili. Nagbanyeghị na ọtụtụ ndị Judia anabataghị ozi ọma Jizọs kwusara, o meghị ka ọ kwụsị ikwusasi ozi ọma ike na ịrụ ọrụ ọma ebe ọ bụla ọ gara.Noge na-adịghị anya, Jizọs gawara isi obodo Judia bụ Jeruselem maka Ememme Ngabiga nke afọ 31. E nwere otu nnukwu ọdọ mmiri a na-akpọ Betzeta nke dị nebe na-ekwo ekwo dị nso nỌnụ Ụzọ Ámá Atụrụ. Ọtụtụ ndị ahụ na-adịghị, ndị ìsì, na ndị ngwọrọ na-aga nọdọ mmiri ahụ. Gịnị mere ha ji aga na ya? Ọ bụ nihi na ndị mmadụ kweere na ọ bụrụ na mmadụ adaba ná mmiri a mgbe o mere ụṅara, ahụ ga-adị onye ahụ mma.Notu Ụbọchị Izu Ike, Jizọs hụrụ otu nwoke nọdọ mmiri a, bụ onye na-arịa ọrịa kemgbe afọ iri atọ na asatọ. Ọ jụrụ nwoke ahụ, sị: Ị chọrọ ka ahụ dị gị mma? Nwoke ahụ zara ya, sị: Nna anyị ukwu, enweghị m onye ga-eme ka m banye nime ọdọ mmiri a mgbe mmiri a mere ụṅara; kama mgbe m na-abịa, onye ọzọ na-ebu m ụzọ abanye.Jọn 5:6, 7.Jizọs kwuru ihe juru nwoke ahụ na onye ọ bụla ọzọ nụrụ ya anya. Ọ sịrị ya: Bilie buru ihe ndina gị gawa ije. Jọn 5:8 Nwoke ahụ mekwara otú ahụ, ahụ adị ya mma ozugbo, ya eburu ihe ndina ya malite ịga ije.Kama inwewe obi ụtọ nihi ihe ọma a merenụ, ndị Juu hụrụ nwoke ahụ malite ịbara ya mba. Ha sịrị ya: Taa bụ Ụbọchị Izu Ike, iwu akwadoghịkwa ka i buru ihe ndina gị. Nwoke ahụ zara ha, sị: Ọ bụ onye mere ka ahụ dị m mma sịrị m, Buru ihe ndina gị gawa ije. Jọn 5:10, 11 Ị hụkwara na ndị Juu a wesawara onye gwọrọ mmadụ ọrịa nỤbọchị Izu Ike iwe?Ha chọrọ ịma onye gwara nwoke ahụ buru ihe ndina ya gawa ije. Ha jụrụ ya, sị: Ònye bụ onye ahụ sịrị gị, Buru ya gawa ije? Gịnị mere ha ji jụwazie nwoke a ajụjụ a? Ọ bụ nihi na Jizọs esiwo nebe ahụ pụọ baa netiti ìgwè mmadụ, nwoke ahụ a gwọrọ ọrịa amaghịkwanụ aha Jizọs. Jọn 5:12, 13 Mana, nwoke a na Jizọs ka ga-ahụ ọzọ. Ka e mechara, nwoke ahụ hụrụ Jizọs nụlọ nsọ ma matazie onye Jizọs bụ.Nwoke ahụ hụrụ ndị Juu ahụ jụrụ ya onye mere ka ahụ dị ya mma ma gwazie ha na ọ bụ Jizọs. Mgbe ha nụrụ na ọ bụ Jizọs, ha gakwuuru ya. Ihe mere ha ji gakwuru ya, ọ bụ ka ha mata ebe Jizọs nwetara ike o ji na-arụ ọrụ ebube ndị a? Mba. Kama ọ bụ ka ha katọọ Jizọs maka na ọ rụrụ ọrụ ọma nỤbọchị Izu Ike. Ha malitedịrị imegide ya.30 Jizọs Bụ Ọkpara ChinekeMgbe ụfọdụ ndị Juu boro Jizọs ebubo na ọ na-ada iwu Ụbọchị Izu Ike, ọ zara ha, sị: Nna m anọwo na-arụ ọrụ ruo ugbu a, anọwokwa m na-arụ ọrụ.Jọn 5:17.Ihe Jizọs mere emegideghị iwu Ụbọchị Izu Ike Chineke nyere. Ọ bụ ọrụ ọma Chineke ka Jizọs ṅomiri mgbe ọ na-ekwusa ozi ọma ma na-agwọ ndị mmadụ ọrịa. Ọ bụ ya mere Jizọs ji nọgide na-arụ ọrụ ọma kwa ụbọchị. Ihe ọ zara ndị na-ebo ya ebubo mere ka iwe wekwuo ha karịadị otú o were ha na mbụ. Ha chọwakwara igbu ya. Gịnị mere ha ji chọwa igbu ya?Otu ihe mere ha ji chọwa igbu ya bụ na ha chere na ọrịa Jizọs na-agwọ ndị mmadụ nỤbọchị Izu Ike bụ imebi iwu Ụbọchị Izu Ike. Ihe ọzọkwa were ha iwe bụ na Jizọs sịrị na ya bụ Ọkpara Chineke. Ha weere ya na Jizọs ịkpọ Chineke Nna ya bụ ikwulu Chineke. Ọ dị ha ka ihe Jizọs na-ekwu bụ na ya na Chineke hà. Ma, Jizọs atụghị egwu. Ọ gwara ha otú ya na Nna ya si dị nezigbo mma. Ọ sịrị: Nna m hụrụ Ọkpara ya nanya nke ukwuu, na-egosikwa ya ihe niile ya onwe ya na-eme.Jọn 5:20.Nna ahụ bụ Onye Na-enye Ndụ. O gosikwara noge gara aga na ya na-enye ndụ mgbe o nyere ndị mmadụ ikike ịkpọlite ndị nwụrụ anwụ. Jizọs kwukwara, sị: Dị nnọọ ka Nna m na-akpọlite ndị nwụrụ anwụ ma na-eme ka ha dị ndụ, otú ahụ ka Ọkpara ya na-emekwa ka ndị ọ chọrọ dị ndụ. Jọn 5:21 Ihe a bụ okwu gbara ọkpụrụkpụ nke na-eme ka anyị nwee olileanya. Ọkpara ahụ na-akpọlitedị ndị mmadụ ugbu a nụzọ ime mmụọ. Ọ bụ ya mere Jizọs ji kwuo, sị: Onye na-anụ okwu m ma kwere nonye ahụ nke zitere m nwere ndụ ebighị ebi, ọ dịghịkwa aba nikpe kama o siwo nọnwụ gafere ná ndụ.Jọn 5:24.E nwebeghị ihe ndekọ gosiri na o nweela onye Jizọs si nọnwụ nkịtị kpọlite mgbe ahụ, ma ọ gwara ndị na-ebo ya ebubo na a ga-akpọlite ndị mmadụ nọnwụ. Ọ sịrị: Oge awa na-abịa mgbe ndị niile nọ nili ncheta ga-anụ olu ya wee pụta.Jọn 5:28, 29.Nagbanyeghị ọrụ pụrụ iche Jizọs na-arụ, o mere ka o doo anya na Chineke ka ya. Ọ sịrị: Apụghị m ime otu mkpụrụ ihe nuche nke aka m. . . . Ihe m na-achọ ime abụghị uche nke m, kama ọ bụ uche onye zitere m. Jọn 5:30 Ma, Jizọs kọwara ọrụ dị mkpa ọ na-arụ iji hụ na nzube Chineke mezuru, bụ nke ọ na-enwebeghị mgbe ọ rụrụ ya otú ahụ nihu ọha. Ma, ndị ahụ na-ebo Jizọs ebubo nwere ihe ndị ọzọ mere ha ga-eji kweta ihe ndị a ma e wezụga ihe ndị Jizọs na-agwa ha. Jizọs chetaara ha, sị: Unu ezipụwo ndị mmadụ ka ha gakwuru Jọn Onye Na-eme Baptizim, ọ gbawokwa àmà banyere eziokwu ahụ.Jọn 5:33.Ọ ga-abụ na ndị ahụ na-ebo Jizọs ebubo anụla na nihe dị ka afọ abụọ gara aga, Jọn gwara ndị ndú okpukpe ndị Juu banyere Onye na-abịa ya nazụ, onye a na-akpọ Onye Amụma nakwa Kraịst. Jọn 1:20-25 Iji chetara ha otú ha sibu jiri Jọn a nọ nụlọ mkpọrọ ugbu a kpọrọ ihe, Jizọs sịrị ha: Ọ bụkwa ruo nwa oge ka unu chọrọ ịṅụrị ọṅụ nke ukwuu nìhè ya. Jọn 5:35 Ma, Jizọs nwedịrị ihe àmà kwesịrị ime ka ha kweta karịadị nke Jọn Onye Na-eme Baptizim gwara ha.Jizọs sịrị: Ọrụ ndị m na-arụ nke ọgwụgwọ ọ gwọrọ mmadụ mgbe ahụ so nime ya na-agba àmà banyere m na ọ bụ Nna m zitere m. Ọ gwakwara ha, sị: Nna nke zitere m agbawokwa àmà nonwe ya banyere m. Jọn 5:36, 37 Dị ka ihe atụ, Chineke gbara àmà banyere Jizọs oge e mere ya baptizim.Matiu 3:17.Neziokwu, ndị ahụ na-ebo Jizọs ebubo enweghị ihe ha ga-akụdo aka sị na ọ bụ ya mere ha ji jụ ya. Akwụkwọ Nsọ ha sị na ha na-agụsi ike gbara àmà banyere ya. Nikpeazụ, Jizọs sịrị ha: Ọ bụrụ na unu kweere Mozis, unu gaara ekwere m, nihi na o dere banyere m. Ma ọ bụrụ na unu ekwereghị ihe o dere, olee otú unu ga-esi kwere okwu m?Jọn 5:46, 47.31 Ịghọrọ Ọka nỤbọchị Izu IkeUgbu a, Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya gawara Galili nke dị nebe ugwu. Ọ bụ oge opupu ihe ubi, e nwekwara ọka ndị dị nubi. Ndị na-eso ụzọ Jizọs ghọọrọ ọka na-ata nihi na agụụ na-agụ ha. Ma, ụbọchị a ha na-eme ihe a bụ Ụbọchị Izu Ike, ndị Farisii hụkwara ihe ahụ ha na-eme.Ọ kwa i chetara na ọ dịbeghị anya ndị Juu ụfọdụ nọ na Jeruselem boro Jizọs ebubo na ọ na-emebi iwu Ụbọchị Izu Ike, chọọkwa igbu ya? Ugbu a kwa, nihi ihe ahụ ndị na-eso ụzọ Jizọs mere, ndị Farisii bịara kpesara Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya na-emebi Ụbọchị Izu Ike. Ha sịrị ya: Lee! Ndị na-eso ụzọ gị na-eme ihe iwu na-akwadoghị ka e mee nụbọchị izu ike.Matiu 12:2.Ndị Farisii sịrị na ịghọrọ ọka na iji aka na-agbachasị ya na-ata bụ iwe ihe ubi nakwa ịzọcha ọka. Ọpụpụ 34:21 Otú a ha si na-akọwa ihe bụ ọrụ nỤbọchị Izu Ike mere ka Ụbọchị Izu Ike ghọọ ibu arọ. Mana, ihe e bu nuche nye iwu ahụ bụ ka ụbọchị ahụ bụrụ ụbọchị ọṅụ nakwa ụbọchị mmadụ ga-eji eme ka okwukwe ya sikwuo ike. Jizọs ji ihe atụ abụọ gosi na otú ha si were Ụbọchị Izu Ike adịghị mma. Ọ gwara ha na Jehova Chineke ebughị nobi ka e si otú ahụ na-akọwa iwu Ụbọchị Izu Ike ahụ o nyere.Otu nime ihe atụ ndị Jizọs nyere ha bụ banyere Devid na ndị ikom ya. Otu ụbọchị mgbe agụụ gụwara ha, ha kwụsịrị nụlọikwuu ma were achịcha e cheburu nihu Chineke. Ọ na-abụ ewepụ achịcha ochie nihu Jehova, e were ndị ọhụrụ dochie ha. Ọ bụ naanị ndị nchụàjà kwesịrị ịta achịcha ndị ahụ e wepụrụla nihu Jehova. Mana, a maghị Devid na ndị ikom ya ikpe nihi na ha tara achịcha ndị ahụ.Levitikọs 24:5-9;1 Samuel 21:1-6.Nihe atụ nke abụọ, Jizọs sịrị ha: Ka ọ bụ na unu agụbeghị nIwu ahụ na nụbọchị izu ike, ndị nchụàjà bụ ndị nọ nụlọ nsọ, na-eme ụbọchị izu ike dị ka ihe na-adịghị nsọ ma bụrụ ndị ikpe na-amaghị? Ihe ihe a Jizọs kwuru pụtara bụ na nỤbọchị Izu Ike, ndị nchụàjà na-egbu ụmụ anụmanụ e ji achụ àjà ma rụọkwa ọrụ ndị ọzọ nụlọ nsọ. Jizọs sịziri ha: Ma ana m agwa unu na e nwere ihe ka ụlọ nsọ ahụ nebe a.Matiu 12:5, 6;Ọnụ Ọgụgụ 28:9.Jizọs kwukwara ihe ọzọ e dere nAkwụkwọ Nsọ iji mee ka ihe ọ na-ekwu doo anya. Ọ sịrị: A sị na unu ghọtara ihe nke a pụtara, Achọrọ m ebere, ọ bụghị àjà, unu agaraghị ama ndị ikpe na-amaghị ikpe. Nikpeazụ, ọ sịrị: Nihi na Nwa nke mmadụ bụ Onyenwe ụbọchị izu ike. Jizọs na-ekwu banyere ọchịchị puku afọ ya, bụ nke udo ga-adị na ya.Matiu 12:7, 8;Hosia 6:6.O teela ụmụ mmadụ tawara ahụhụ ka ndị ohu naka Setan. Ime ihe ike na agha jukwara ebe niile. Oge ọchịchị Kraịst, nke bụ oké Ụbọchị Izu Ike, ga-adị iche. Ọ dịla anya ọ gụsiwere anyị agụụ ike izuru ike ná nsogbu anyị niile. Anyị ga-enwekwa ike izuru ike noge ọchịchị Kraịst.32 Olee Ihe Iwu Kwadoro na E Nwere Ike Ime nỤbọchị Izu Ike?NỤbọchị Izu Ike ọzọ, Jizọs gara notu ụlọ nzukọ. Ọ ga-abụ na nke dị na Galili ka ọ gara. Ọ hụrụ otu nwoke aka nri ya kpọnwụrụ akpọnwụ ebe ahụ. Luk 6:6 Ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii nọ na-ele Jizọs anya. Gịnị mere ha ji na-ele ya? Ha gosiri ihe mere ha ji na-ele ya mgbe ha jụrụ ya, sị: Iwu ọ kwadoro ịgwọ ọrịa nụbọchị izu ike?Matiu 12:10.Ndị ndú okpukpe ndị Juu kweere na mgbe iwu kwadoro ka a gwọọ mmadụ nỤbọchị Izu Ike bụnaanịma ọ bụrụ na ọrịa ahụ ga-egbu onye ahụ ma a gwọghị ya nụbọchị ahụ. Dị ka ihe atụ, ha chere na iwu akwadoghị ịgba mmadụ ọkpụkpụ ma ọ bụ ikechi ọnyá nỤbọchị Izu Ike, ebe ọ bụ na ọkpụkpụ gbajiri agbaji ma ọ bụ ọnyá agaghị egbu onye ahụ ma ọ bụrụ na e nweghị ihe e mere ya nỤbọchị Izu Ike. Neziokwu, ihe mere ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii ji na-ajụ Jizọs ajụjụ ahụ abụghị nihi na ọnọdụ nwoke a na-emetụ ha nobi. Kama, ha na-achọ ihe ha ga-akụdo aka maa Jizọs ikpe.Ma, Jizọs ma ihe ha nọ na-eche. Ọ chọpụtara na ha enweela ihe ndị ha kpebirila na ha bụ imebi iwu ahụ kwuru ka a ghara ịrụ ọrụ nỤbọchị Izu Ike, nke na-abụghịkwanụ ihe Baịbụl kwuru. Ọpụpụ 20:8-10 Ma, ihe a abụghị mbụ a na-akatọ ọrụ ọma Jizọs na-arụ. Ugbu a, Jizọs meziri ihe ga-eme ka ndị ahụ katọsikwuo ya ike mgbe ọ gwara nwoke ahụ aka ya kpọnwụrụ akpọnwụ, sị: Bilie bịa netiti.Mak 3:3.O lere ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii ahụ anya sị ha: Ònye nime unu nke nwere otu atụrụ bụ onye na-agaghị ejide ya dọpụta ya, ma ọ bụrụ na atụrụ ahụ adaba nolulu nụbọchị izu ike. Matiu 12:11 Atụrụ bụ ihe na-enye onye nwe ya ego, nihi ya, ha agaghị ahapụ atụrụ ha nolulu chi efoo. Ha hapụ ya, o nwere ike ime ka ezigbo ego funahụ ha. Ihe ọzọ bụkwa na Akwụkwọ Nsọ sịrị: Onye ezi omume na-elekọta mkpụrụ obi anụ ụlọ ya.Ilu 12:10.Jizọs jizi ihe atụ a tụnyere mmadụ. Ọ sịrị: Lee ka mmadụ si dị oké ọnụ ahịa karịa atụrụ! Ya mere, ọ bụ ihe iwu kwadoro ime ezi ihe nụbọchị izu ike. Matiu 12:12 Nihi ya, Jizọs anaghị emebi Ụbọchị Izu Ike ma ọ gwọọ mmadụ nụbọchị ahụ. Ndị ndú okpukpe ahụ enwelighị ike ịgbagha ihe a doro anya Jizọs kwuru. Nihi ya, ha mechiri ọnụ.Echiche a na-ezighị ezi ha nwere were Jizọs ezigbo iwe, wutekwa ya. O lere anya gburugburu ma sị nwoke ahụ: Gbatịa aka gị. Matiu 12:13 Ozugbo nwoke ahụ gbatịrị aka ya kpọnwụrụ akpọnwụ, aka dịrị ya mma. Ihe a merenụ mere ka nwoke ahụ nwee obi ụtọ. Ma, olee otú obi dị ndị ahụ na-achọ inweta Jizọs?Kama inwewa obi ụtọ na aka adịla nwoke ahụ mma, ndị Farisii gara ha na ndị òtù Herọd wee malite ịgbara Jizọs izu ozugbo, ka ha wee gbuo ya. Mak 3:6 Ọ ga-abụ na ndị so ná ndị òtù Herọd a bụ ndị òtù okpukpe a na-akpọ ndị Sadusii. Ndị Farisii na ndị Sadusii adịghị ná mma, mana ugbu a, ha gbakọrọ aka na-emegide Jizọs.33 Imezu Amụma AịzayaMgbe Jizọs matara na ndị Farisii na ndị òtù Herọd na-eme atụmatụ igbu ya, ya na ndị na-eso ụzọ ya pụrụ gawa nOké Osimiri Galili. Ìgwè mmadụ sí ebe dị iche iche sooro ha, ma ndị si Galili, ndị si obodo Taya na Saịdọn dị nakụkụ osimiri, ndị si ebe ọwụwa anyanwụ Osimiri Jọdan, na ndị si Jeruselem na Idumia dị nebe ndịda. Jizọs gwọrọ ọtụtụ ndị ahụ na-adịghị. Nihi ya, ndị ọzọ na-arịa ọrịa dị oké njọ nuuru na-abịa Jizọs nso. Ha echeghị ka ọ bịa metụ ha aka, kama, ha bịawara nonwe ha ka ha metụ ya aka.Mak 3:9, 10.Ìgwè mmadụ ahụ buru ibu nke na Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya ka ha wetere ya obere ụgbọ mmiri ka ya nwee ike ịbanye ná mmiri ka ìgwè mmadụ ahụ ghara ịna-adagide ya. O nwekwara ike ịnọ nụgbọ ahụ na-akụziri ha ihe, ma ọ bụkwanụ ya agaa nakụkụ ikpere mmiri ọzọ nyere ọtụtụ ndị nọ ebe ahụ aka.Matiu onye na-eso ụzọ kwuru na ọrụ a Jizọs na-arụ na-emezu ihe e kwuru site nọnụ Aịzaya onye amụma. Matiu 12:17 Olee amụma ihe a Jizọs na-arụ na-emezu?Ọ bụ amụma a: Lee! Ohu m nke m họọrọ, onye m hụrụ nanya, onye ihe ya masịrị mkpụrụ obi m! M ga-eme ka mmụọ m dịkwasị ya, ọ ga-eme ka ihe bụ ikpe ziri ezi doo mba niile anya. Ọ gaghị ese okwu, ọ gaghịkwa etisi mkpu ike, ọ dịghịkwa onye ga-anụ olu ya nokporo ámá. Ọ dịghị ahịhịa amị e chihịara echihịa ọ ga-egwepịa, ọ dịghịkwa owu oriọna na-achọ ịnyụ anyụ ọ ga-emenyụ, ruo mgbe ọ ga-eme ka ikpe ziri ezi nwee mmeri. Nezie, naha ya ka mba niile ga-enwe olileanya.Matiu 12:18-21;Aịzaya 42:1-4.Neziokwu, Jizọs bụ ohu Chineke. Chineke hụrụ ya nanya, ihe ya masịkwara ya. Omenala okpukpe ụgha emeela ka a ghara ịma ihe ikpe ziri ezi bụ, ma Jizọs mere ka ihe ikpe ziri ezi bụ doo anya. Ndị Farisii na-akọwa Iwu Chineke otú dị ha mma. Ha anaghịdị enyere onye ahụ na-adịghị aka nỤbọchị Izu Ike. Ma, Jizọs mere ka ndị mmadụ nwere onwe ha pụọ nagbụ nke omenala ndị na-echi ha ọnụ nala, si otú a mee ka a mara ikpe ziri ezi Chineke, gosikwa na ya nwere mmụọ Chineke. Ọ bụ ya mere ndị ndú okpukpe ji chọọ igbu ya. Àgwà ha jọgburu onwe ya.Gịnị ka okwu ahụ bụ na ọ gaghị ese okwu, ọ gaghịkwa etisi mkpu ike, ọ dịghịkwa onye ga-anụ olu ya nokporo ámá pụtara? Mgbe Jizọs gwọrọ ndị mmadụ, ọ naghị ekwe ka ha ma ọ bụ ndị mmụọ ọjọọ mee ka a mata ya. Mak 3:12 Ọ chọghị ka a na-akọ gbasara ya ka ebe a na-akpọsa ngwáahịa, ọ chọghịkwa ka ndị mmadụ na-etinye ihe merenụ nnu na ose ma ha na-akọrọ ya ndị ọzọ.Jizọs jikwa ozi ya na-akasi obi gakwuru ndị dị ka ahịhịa amị e chihịara echihịa, ndị dara mbà nobi. Ha dị ka owu oriọna nke ọkụ ya na-achọzi ịnyụ anyụ. Jizọs egwepịaghị ahịhịa amị e chihịara echihịa ma ọ bụ menyụọ owu oriọna na-achọ ịnyụ anyụ. Kama, o ji obiọma na ịhụya bulie ndị dị umeala nobi elu. Neziokwu, Jizọs bụ onye ahụ mba niile ga-enwe olileanya na ya.34 Jizọs Ahọrọ Ndịozi Iri na AbụọO ruola otu afọ na ọkara kemgbe Jọn Onye Na-eme Baptizim gwachara ndị mmadụ na Jizọs bụ Nwa Atụrụ Chineke. Ka Jizọs malitere ozi ya, ọtụtụ ndị obi ha ziri ezi ghọrọ ndị na-eso ụzọ ya, ndị dị ka Andru, Saịmọn Pita, Jọn, Filip, nakwa Batọlọmiu onye a na-akpọkwa Nataniel. Ọ ga-abụkwa na Jems nwanne Jọn so ha. Ka e mechara, ọtụtụ ndị ọzọ ghọkwara ndị na-eso ụzọ Kraịst.Jọn 1:45-47.Ma, ugbu a, oge eruola ka Jizọs họrọ ndịozi ya. Ha ga-abụ ndị ha na ya ga na-eso mgbe niile, ya enyekwa ha ọzụzụ pụrụ iche. Ma, tupu Jizọs ahọrọ ha, o bu ụzọ gaa notu ugwu. Ọ ga-abụ na ọ bụ nke dị nso nOké Osimiri Galili na-adịchaghị anya na Kapaniọm ka ọ gara. Nebe ahụ, o ji abalị dum kpee ekpere, na-arịọ Chineke ka o nye ya amamihe, meekwa ka ihe ọ chọrọ ime gaa nke ọma. Nechi ya, ọ kpọrọ ndị na-eso ụzọ ya ma si na ha họrọ ndịozi iri na abụọ.Jizọs họọrọ mmadụ isii ahụ anyị kpọrọ aha na mbụ, họrọkwa Matiu, onye ọ kpọrọ nụlọ ọrụ ndị ọnaụtụ. Mmadụ ise ọzọ ọ họọrọ bụ Judas onye a na-akpọkwa Tadiọs na nwa Jems, Saịmọn onye Ke, Tọmọs, Jems nwa Alfiọs, na Judas Iskarịọt.Matiu 10:2-4;Luk 6:16.Ka ọ dị ugbu a, mmadụ iri na abụọ a esorola Jizọs gaa ọtụtụ ebe, ọ makwa ha nke ọma. Ọtụtụ nime ha bụ ndị ikwu ya. O yiri ka Jems na nwanne ya bụ Jọn bụ ụmụ nwanne nne Jizọs. Ọ bụrụ na Alfiọs a Jems bụ nwa ya bụ nwanne Josef, nna kuchiri Jizọs, dị ka ụfọdụ ndị na-ekwu, ihe ọ pụtara bụ na Jems onyeozi bụ nwa nwanne nna Jizọs.Icheta aha ndịozi ya abụghịrị Jizọs nsogbu. Ma, gịnwa ị ga-echetali aha ha? Otu ihe ga-enyere gị aka icheta aha ha bụ icheta na e nwere mmadụ abụọ aha ha bụ Saịmọn, nwee mmadụ abụọ aha ha bụ Jems, nweekwa mmadụ abụọ ọzọ aha ha bụ Judas. Saịmọn Pita nwere nwanne nwoke aha ya bụ Andru, Jems nwa Zebedi enweekwa nwanne aha ya bụ Jọn. Ihe a ga-enyere gị aka icheta aha ndịozi asatọ. Mmadụ anọ ndị ọzọ bụ onye ọnaụtụ Matiu, onye ọzọ abụrụ onye ahụ mechara rụọ ụka Tọmọs, onye nke a kpọrọ mgbe ọ nọ nokpuru osisi Nataniel, nakwa enyi Nataniel Filip.Mmadụ iri na otu nime ndịozi ahụ si Galili, obodo Jizọs. Nataniel si Kena. Filip, Pita, na Andru si Betseida. Ma, Pita na Andru mechara gaa biri na Kapaniọm, bụ ebe ọ ga-abụkwa na Matiu bi. Jems na Jọn bikwa na Kapaniọm ma ọ bụ ebe dị ya nso, bụ ebe ha nọ na-arụ ọrụ ịkụ azụ. O yiri ka Judas Iskarịọt, onye mechara rara Jizọs nye, bụ naanị onyeozi si Judia.35 Ozizi Elu Ugwu Ahụ A Ma AmaMgbe Jizọs kpechara ekpere abalị dum ma mechaa họrọ mmadụ iri na abụọ nime ndị na-eso ụzọ ya ka ha bụrụ ndịozi ya, ọ ga-abụrịrị na ike gwụrụ ya. O ruola ehihie ugbu a, mana ike ka dị ya inyere ndị mmadụ aka, ọ chọkwara ime otú ahụ. Ọ nọ ugbu a nakụkụ ugwu dị na Galili, nke nwere ike ịbụ na ọ dịchaghị anya nebe ọ nọ rụọ ọrụ ka ukwuu, ya bụ, na Kapaniọm.Ìgwè mmadụ si nebe dị iche iche dị anya bịakwute ya. Ụfọdụ si nebe ndịda, ya bụ, na Jeruselem na obodo ụfọdụ dị na Judia. Ndị ọzọ si nobodo ndị dị nebe ugwu, ya bụ, Taya na Saịdọn ndị dị nụsọ osimiri. Gịnị mere ha ji bịakwute Jizọs? Ọ bụ ka ha nụrụ okwu ya nakwa ka a gwọọ ha ọrịa ha. Ọ bụkwa nnọọ ihe Jizọs mere, ọ gwọkwara ha niile. Chegodị banyere nke ahụ. A gwọrọ ndịniileahụ na-adịghị. Jizọs gwọkwara ndị ndị mmụọ na-adịghị ọcha na-enye nsogbu, ya bụ, ndị ndị mmụọ na-ejere Setan ozi ji.Luk 6:17-19.Ihe ọzọ Jizọs mere bụ na ọ gara nebe ala dị larịị ebe ahụ, ìgwè mmadụ ahụ gbakọtakwara gburugburu ya. Ọ ga-abụ na ndị na-eso ụzọ ya, karịchaa ndịozi iri na abụọ ahụ, bụ ndị kacha nọrọ ya nso. Onye ọ bụla chọrọ ịnụ ihe onye ozizi a nwere ikike ịrụ ọrụ ebube ga-ekwu. Jizọs kụziiri ndị na-ege ya ntị ihe baara ha ezigbo uru. Kemgbe ọ kụzichara ihe ahụ, ọtụtụ ndị ọzọ eritela uru nihe ndị ahụ ọ kụziri. Ha nwekwara ike ịbara anyịnwa uru nihi na ọ kụziri eziokwu ndị gbara ọkpụrụkpụ otú dị mfe nghọta ma doo anya. Jizọs ji akụkọ gbasara ihe ndị na-eme eme nakwa ihe ndị mmadụ maara nke ọma kụzie ihe. Otú a o si kụzie ihe mere ka ndị niile chọrọ ibi ezigbo ndụ otú Chineke chọrọ ghọta ihe ọ kụziri. Olee ihe ụfọdụ gbara ọkpụrụkpụ Jizọs kụziri nke mere ka ozizi ya baa ezigbo uru?OLEE NDỊ NWERE OBI ỤTỌ NEZIOKWU?Onye ọ bụla chọrọ ịna-enwe obi ụtọ. Jizọs makwa nke a, ọ bụkwa ya mere na ihe o ji malite ihe ọ kụziri bụ ịkọwa ndị nwere obi ụtọ neziokwu. Ọ ga-abụrịrị na otú a o si malite mere ka ndị mmadụ nwee mmasị ịnụ ihe ọ chọrọ ịkụzi. Ma, o nwere ụfọdụ ihe o kwuru ga-eju ha anya.Ọ sịrị: Obi ụtọ na-adịrị ndị maara mkpa ime mmụọ ha, nihi na alaeze eluigwe bụ nke ha. Obi ụtọ na-adịrị ndị na-eru uju, nihi na a ga-akasi ha obi. . . . Obi ụtọ na-adịrị ndị agụụ na-agụ, ndị akpịrị na-akpọkwa nkụ maka ezi omume, nihi na a ga-eme ka afọ ju ha. . . . Obi ụtọ na-adịrị ndị a kpagbuworo nihi ezi omume, nihi na alaeze eluigwe bụ nke ha. Obi ụtọ na-adịrị unu mgbe ndị mmadụ na-akọcha unu ma na-akpagbu unu . . . nihi m. Ṅụrịanụ ọṅụ, nweekwanụ obi ụtọ nke ukwuu.Matiu 5:3-12.Gịnị ka Jizọs bu nobi mgbe o ji okwu ahụ bụ obi ụtọ malite ihe ndị o kwuru? Ọ naghị ekwu banyere ụdị obi ụtọ mmadụ na-enwe nihi na ọ na-ekpori ndụ. Ezigbo obi ụtọ karịrị nke ahụ. Obi ụtọ ọ na-ekwu okwu ya bụ ụdị nke mmadụ na-enwe nihi na ihe o nwere juru ya afọ nakwa nihi na o ji ndụ ya na-eme ihe bara uru.Jizọs sịrị na ndị ọ na-agụsi agụụ ike ka ha na Chineke dịrị ná mma, ndị ọ na-ewute nihi na ha bụ ndị mmehie, nakwa ndị bịara mara Chineke ma na-efe ya ofufe, bụ ndị nwere obi ụtọ neziokwu. Ọ bụrụgodị na a kpọrọ ha asị ma ọ bụ na-akpagbu ha nihi na ha na-eme uche Chineke, ha nwere obi ụtọ nihi na ha ma na ha na-eme ihe na-atọ Chineke ụtọ, marakwa na ọ ga-enye ha ndụ ebighị ebi.Ọtụtụ ndị na-eche na mmadụ ịchụso ihe ụtọ na ịba ọgaranya bụ ihe na-eme ka mmadụ nwee obi ụtọ. Ma, Jizọs sịrị na ọ bụghị ihe ndị a na-emeka mmadụ na-enwe obi ụtọ. O kwuziri ihe ga-eme ka ndị na-ege ya ntị chee echiche. Ihe o kwuru dị iche nihe ndị mmadụ chere na ọ bụ ha na-enye obi ụtọ. Ọ sịrị: Ma ahụhụ ga-adịrị unu ndị bara ọgaranya, nihi na unu enwetazuwo ngụgụ obi unu. Ahụhụ ga-adịrị unu ndị afọ juru ugbu a, nihi na unu ga-anọ agụụ. Ahụhụ ga-adịrị unu ndị na-achị ọchị ugbu a, nihi na unu ga-eru uju ma kwaa ákwá. Ahụhụ ga-adịrị unu mgbe mmadụ niile na-ekwu okwu ọma banyere unu, nihi na ụdị ihe ndị a ka ndị nna nna ha mere ndị amụma ụgha.Luk 6:24-26.Gịnị mere ịba ọgaranya, ịchị ọchị ka onye afọ juru, na ịbụ onye ndị mmadụ na-eto ji ewetara mmadụ ahụhụ? Ọ bụ nihi na mgbe ihe ndị a meere mmadụ, onye ahụ ejirikwa ha kpọrọ ihe, ọ ga-eme ka o chefuo Chineke, ọ gaghịzi na-enwe ezigbo obi ụtọ. Jizọs anaghị ekwu na naanị mmadụ ịbụ ogbenye ma ọ bụ ịbụ onye agụụ na-agụ ga-eme ka ọ na-enwe obi ụtọ. Kama, ọ na-abụkarị onye ọ na-enweghị ka ọ hà ya na-ege ntị nihe Jizọs na-akụzi, bụrụkwa onye na-enweta ezigbo obi ụtọ.Jizọs bu ndị na-eso ụzọ ya nobi mgbe ọ sịrị: Unu bụ nnu nke ụwa. Matiu 5:13 Ọ naghị ekwu na ha bụ nnu nkịtị. Kama, ihe o ji kwute okwu nnu bụ nihi na e ji nnu echebe ihe ka ọ ghara ire ure ma ọ bụ imebi. A na-edowe nnu buru ibu nebe dị nso nebe ịchụ àjà dị nụlọ nsọ Chineke. A na-etinyekwa ya nàjà ndị a na-achụ. Ọ na-anọchikwa anya ihe na-enweghị ntụpọ ma ọ bụ ihe na-emebighị emebi. Levitikọs 2:13;Ezikiel 43:23, 24 Ndị na-eso ụzọ Jizọs bụ nnu nke ụwa nihi na ha ga-enye aka chebe ndụ ndị mmadụ, na-enyere ha aka ka adịm ná mma ha na Jehova na omume ọma ha ghara imebi. Neziokwu, ozi ha na-ezi ga-echebe ndụ ndị niile gere ha ntị ma mee ihe ha nụrụ.Jizọs gwakwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: Unu bụ ìhè nke ụwa. A naghị amụnye oriọna dọwa ya nokpuru nkata, kama a na-edowe ya nelu ihe e ji adọwa oriọna, ka o nwee ike ịna-enye ìhè. Nihi ya, Jizọs sịrị ha: Meenụ ka ìhè unu na-enwu nebe ndị mmadụ nọ, ka ha wee hụ ọrụ ọma unu wee nye Nna unu nọ neluigwe otuto.Matiu 5:14-16.OTÚ KA MMA NDỊ NA-ESO ỤZỌ YA GA-ESI NA-EME IHENdị ndú okpukpe ndị Juu weere ya na Jizọs na-emebi Iwu Chineke. Ọ dịbeghịkwa anya ha gbara izu igbu ya. Ọ bụ ya mere Jizọs ji kwuo nihu ọha, sị:Unu echela na m bịara ibibi Iwu ahụ ma ọ bụ ihe ndị amụma kụziri. M bịara, ọ bụghị ibibi ya, kama imezu ya.Matiu 5:17.Ee, Jizọs ji Iwu Chineke kpọrọ ihe karịa onye ọ bụla ọzọ, ọ gbakwara ndị ọzọ ume ka ha jiri ya kpọrọ ihe otú ahụ. Ọ sịrị: Ya mere, onye ọ bụla nke na-emebi otu nime ihe ndị a kasị nta e nyere niwu ma na-akụziri ndị mmadụ ka ha na-eme otú ahụ, a ga-akpọ ya onye kasị nta nihe banyere alaeze eluigwe. Ihe ihe a o kwuru pụtara bụ na o nweghị ihe ga-eme ka onye ahụ baa nAlaeze Chineke. Ọ sịkwara: Ma onye ọ bụla nke na-eme ha ma na-akụzi ha, a ga-akpọ onye a onye ukwu nihe banyere alaeze eluigwe.Matiu 5:19.Jizọs katọdịrị omume ndị nwere ike ime ka mmadụ mebie Iwu Chineke. Mgbe Jizọs kwuchara na Iwu ahụ sịrị Egbula ọchụ, ọ gwakwara ha, sị: Onye ọ bụla nke na-eweso nwanne ya iwe ga-aza ajụjụ nụlọikpe. Matiu 5:21, 22 Mmadụ ịnọgide na-eweso ibe ya iwe dị njọ, o nwedịrị ike ime ka onye ahụ gbuo mmadụ. Nihi ya, Jizọs kọwara otú mmadụ kwesịrị ịgbaru mbọ iji mee udo. Ọ sịrị: Ya mere, ọ bụrụ na i ji onyinye gị gaa nebe ịchụàjà, i wee nọrọ nebe ahụ cheta na obi adịghị nwanne gị mma nebe ị nọ, hapụ onyinye gị nebe ahụ nihu ebe ịchụàjà gawa; buru ụzọ mee ka gị na nwanne gị dị nudo, mgbe ị bịaghachikwara, nye onyinye gị.Matiu 5:23, 24.Iwu ọzọ nke dị nIwu ahụ megidere ịkwa iko. Jizọs sịrị: Unu nụrụ na a sịrị, Akwala iko. Ma ana m asị unu na onye ọ bụla nke na-ele nwaanyị anya, o wee gụọ ya agụụ ka ya na ya nwee mmekọahụ, ọ kwasowo ya iko nobi ya. Matiu 5:27, 28 Ihe Jizọs na-ekwu ebe a abụghị echiche ime omume rụrụ arụ nke nwere ike ịbatatụ mmadụ nobi ma pụọkwa. Kama, ihe ọ na-eme ka o doo anya bụ otú ọ dịruru ná njọ mmadụ ịnọgịde na-ele nwaanyị anya. Ịnọgide na-ele mmadụ anya na-emekarị ka agụụ ịkwa iko gụwa onye ahụ. Ọ bụrụzie na ohere ya adapụta, o nwere ike ime ka onye ahụ kwaa iko. Olee otú mmadụ nwere ike isi gbochie ihe a ime? O nwere ike ịdị mkpa ka anyị mee ihe mmadụ na-agaghị echetụ nechiche ime. Jizọs sịrị: Ọ bụrụkwa na anya aka nri gị na-eme ka ị sụọ ngọngọ, ghụpụ ya tụfuo. . . . Ọ bụrụkwa na aka nri gị na-eme ka ị sụọ ngọngọ, gbubipụ ya tụfuo.Matiu 5:29, 30.Ụfọdụ ndị ekwela ka e gbubie ha aka ma ọ bụ ụkwụ iji zọọ ha ndụ. Nihi ya, anyị nwere ike ịghọta ihe Jizọs kwuru mgbe ọ sịrị na ọ ka mma ịtụfuihe ọ bụla,ọ bụrụgodị ihe dị mkpa dị ka anya ma ọ bụ aka, iji zere ihe ga-eme ka anyị chewe echiche ime ihe na-adịghị mma, si otú a zere nsogbu ndị o nwere ike ịkpata. Jizọs sịrị: Nihi na ọ baara gị uru ka otu akụkụ ahụ gị laa niyi karịa na a tụbara ahụ gị dum na Gehena ya bụ, ebe a na-akpọ ihe e kpofuru ekpofu ọkụ nazụ mgbidi Jeruselem, bụ nke pụtara mbibi ebighị ebi.Jizọs kwukwara ihe mmadụ kwesịrị ime ma e nwee onye chọrọ ya okwu ma ọ bụ merụọ ya ahụ. Ọ sịrị: Emegwarala onye bụ ajọ mmadụ ihe o mere gị; kama onye ọ bụla nke mara gị ụra na ntì aka nri, tụgharịkwaara ya nke ọzọ. Matiu 5:39 Ihea na-ekwu ebe a abụghị na mmadụ agaghị eme ihe iji chebe onwe ya ma ọ bụ ndị ezinụlọ ya ma mmadụ chọwa ime ha ihe. Jizọs kwuru banyere ịma mmadụ ụra, bụ nke na-anaghị emerụ mmadụ ezigbo ahụ ma ọ bụ gbuo ya. Kama, a na-ama mmadụ ụra iji menye ya ihere. Ihe Jizọs na-ekwu bụ na ọ bụrụ na mmadụ amaa gị ụra ma ọ bụ gwa gị okwu mkparị iji mee ka gị na ya lụwa ọgụ ma ọ bụ rụwa ụka, emegwarala.Ihe ahụ Jizọs kwuru dabara adaba niwu Chineke nyere ka mmadụ hụ onye agbata obi ya nanya. Nihi ya, Jizọs gwara ndị na-ege ya ntị, sị: Na-ahụnụ ndị iro unu nanya, na-ekpekwanụ ekpere maka ndị na-akpagbu unu. O kwuru ihe mere ha ji kwesị ime otú ahụ. Ọ sịrị: Ka unu wee bụrụ ụmụ nke Nna unu nọ neluigwe, nihi na ọ na-eme ka anyanwụ ya waara ndị ọjọọ na ndị ọma.Matiu 5:44, 45.Iji chịkọtazie ihe niile o kwuru nebe a, Jizọs sịrị: Unu aghaghị izu okè, dị ka Nna unu nke eluigwe zuru okè. Matiu 5:48 Ihe ọ na-ekwu abụghị na mmadụ ga-ezucha nnọọ okè. Kama, ọ bụrụ na anyị ana-eṅomi Chineke, anyị ga-ahụ mmadụ niile nanya, ma ndị iro anyị. Nikwu ya nụzọ ọzọ, ọ sịrị: Na-emenụ ebere, dị nnọọ ka Nna unu na-eme ebere.Luk 6:36.EKPERE NA ỊTỤKWASỊ CHINEKE OBIKa Jizọs gara nihu nozizi ya, ọ gwara ndị na-ege ya ntị, sị: Lezienụ anya nke ọma ka unu ghara ịdị na-eme ezi omume unu nihu ndị mmadụ ka ha wee hụ unu. Jizọs katọrọ mmadụ ime omume ihu abụọ. Ọ sịrị: Mgbe ị na-enye onyinye ebere, afụla opi na-aga, dị nnọọ ka ndị ihu abụọ na-eme. Matiu 6:1, 2 Ọ ka mma inye onyinye ebere na nzuzo.Ihe ọzọ Jizọs kwuru bụ: Mgbe unu na-ekpekwa ekpere, unu adịla ka ndị ihu abụọ; nihi na ọ na-atọ ha ụtọ iguzo nụlọ nzukọ, na ebe ụzọ nwere ngalaba na-ekpe ekpere ka ndị mmadụ wee na-ahụ ha. Kama isi otú a ekpe ekpere, Jizọs sịrị: Mgbe ị na-ekpe ekpere, banye nọnụ ụlọ gị, mgbe i mechisịrị ọnụ ụzọ gị, kpekuo Nna gị nke nọ na nzuzo ekpere. Matiu 6:5, 6 Jizọs anaghị ekwu na ekpere niile a na-ekpe nihu ọha dị njọ. Ihe mere na ọ bụghị ihe ọ na-ekwu bụ na yanwa kpekwara ekpere nihu ọha. Kama, ọ na-akatọ ekpere ndị a na-ekpe ka ọ tọọ ndị nụrụ ya ụtọ nakwa ndị a na-ekpe ka ndị mmadụ jawa onye kpere ya mma.O nyere ndị na-ege ya ntị ndụmọdụ ga-abara onye ọ bụla nime ha uru. Ọ sịrị: Mgbe ị na-ekpe ekpere, ekwughachila otu ihe ugboro ugboro, dị ka ndị mba ọzọ na-eme. Matiu 6:7 Ihe Jizọs na-ekwu abụghị na mmadụ ịrịọghachi ihe ọ riọrọla nekpere dị njọ. Kama, ihe ọ na-ekwu bụ na ọ dịghị mma ịna-ekwughachi ugboro ugboro okwu a mụgharịrị amụgharị buru nisi, mgbe anyị na-ekpe ekpere. Ọ kụziiri ha otu ekpere iji nyere ha aka ịma otú ha ga-esi na-ekpe ekpere. Nekpere ahụ, e nwere ihe asaa anyị kwesịrị ịna-etinye nekpere anyị. Arịrịọ atọ mbụ gosiri na ọ bụ Chineke ka o ruuru ịchị achị, kwuokwa banyere nzube Chineke, ya bụ, ka e doo aha Chineke nsọ, ka Alaeze ya bịa nakwa ka e mee uche ya. Ọ bụ mgbe anyị rịọchara gbasara ihe ndị a ka anyị kwesịrị ịrịọ banyere ihe ndị gbasara anyịnwa, dị ka ihe atụ, ịrịọka e nye anyị nri ụbọchị, ka a gbaghara anyị mmehie, ka a ghara ịnwa anyị ọnwụnwa anyị na-agaghị edili nakwa ka a napụta anyị naka ajọ onye ahụ.Olee otú ihe onwunwe anyị kwesịrị ịdịru anyị mkpa? Jizọs gwara ìgwè mmadụ ahụ, sị: Kwụsịnụ ịkpakọbara onwe unu akụ nụwa, ebe nla na nchara na-erichapụ ihe, ebe ndị ohi na-awabakwa zuo ohi. Ihe a Jizọs kwuru magburu onwe ya. Akụnụba na-ala niyi. Inwe ya anaghịkwa eme ka anyị na Chineke dị ná mma karị. Nihi ya, Jizọs kwuru sị: Na-akpakọbaranụ onwe unu akụ neluigwe. Otú anyị nwere ike isi mee ihe a o kwuru bụ ịna-ebute ihe ndị gbasara ofufe Chineke ụzọ ná ndụ anyị. O nweghị mmadụ nwere ike ịnapụ anyị adịm ná mma anyị na Chineke ma ọ bụ mee ka anyị ghara inweta ndụ ebighị ebi. Ọ bụ ya mere ihe a Jizọs kwuru ji bụrụ eziokwu. Ọ sịrị: Nebe akụ gị dị, nebe ahụ ka obi gị ga-adịkwa.Matiu 6:19-21.Iji mesie ihe a o kwuru ike, Jizọs mere otu ihe atụ. Ọ sịrị: Oriọna nke ahụ bụ anya. Ya mere, ọ bụrụ na anya gị na-elegide otu ebe, ahụ gị dum ga-ejupụta nìhè; ma ọ bụrụ na anya gị dị njọ, ahụ gị dum ga-agba ọchịchịrị. Matiu 6:22, 23 Ọ bụrụ na anya anyị na-ahụ ụzọ nke ọma, ọ na-adị ka oriọna nke na-enye ahụ anyị ìhè. Ma, ka anya anyị nwee ike ịna-enye ahụ anyị ìhè, o kwesịrị ịna-elegide otu ebe, ma ọ bụghị ya, anyị nwere ike ilewe ndụ anya nụzọ na-ezighị ezi. Ọ bụrụ na anyị ewere ịchụso ihe onwunwe ka ihe mbụ ná ndụ anyị kama ofufe Chineke, ọ ga-eme ka ahụ anyị dum gbaa ọchịchịrị. O nwere ike ime ka anyị bido ịna-eme ihe a na-enyo enyo.Jizọs mere otu ihe atụ na-enweghị mgbagha. Ọ sịrị: Ọ dịghị onye pụrụ ịbụ ohu nke nna ukwu abụọ; nihi na, ma ọ bụghị na ọ ga-akpọ otu asị ma hụ onye nke ọzọ nanya, ya abụrụ na ọ ga-arapara notu ma leda onye nke ọzọ anya. Unu apụghị ịbụ ndị ohu Chineke na nke Akụnụba.Matiu 6:24.Ụfọdụ ndị nụrụ ihe Jizọs kwuru nwere ike ịna-eche ihe ha kwesịrị ime gbasara ihe ndị na-akpa ha. Nihi ya, o mesiri ha obi ike na ha ekwesịghị ịna-echegbu onwe ha ma ọ bụrụhaala na ha ebute ozi Chineke ụzọ. Ọ sịrị ha: Leruonụ anụ ufe nke eluigweanya, nihi na ha adịghị akụ mkpụrụ, ha adịghị aghọrọ mkpụrụ, ha adịghịkwa ekpokọta mkpụrụ nụlọ nkwakọba ihe; ma Nna unu nke eluigwe na-enye ha nri.Matiu 6:26.Gịnịkwanụ banyere okooko lili ndị ahụ dị nugwu ebe ahụ? Jizọs gwara ha na ọbụna Sọlọmọn, nebube ya niile, eyighị uwe mara mma dị ka otu nime ha. Olee ihe nke a na-egosi? Jizọs sịrị: Ọ bụrụ na Chineke na-eyiwe ahịhịa ndụ dị nubi uwe, nke dị ebe a taa, ma echi, a tụba ya nekwú, ọ bụ na ọ gaghị eyiwe unu uwe karị? Matiu 6:29, 30 Jizọs gwara ha, sị: Unu echegbula onwe unu mgbe ọ bụla, sị, Gịnị ka anyị ga-eri? ma ọ bụ, Gịnị ka anyị ga-aṅụ? ma ọ bụ, Gịnị ka anyị ga-eyi? . . . Nna unu nke eluigwe maara na ihe a niile dị unu mkpa. Ya mere, burunụ ụzọ na-achọ alaeze ahụ na ezi omume Chineke, a ga-atụkwasịkwara unu ihe ndị ọzọ a niile.Matiu 6:31-33.OTÚ MMADỤ GA-ESI ENWETA NDỤNdịozi Jizọs na ndị ọzọ obi ha ziri ezi chọrọ ibi ndụ otú na-amasị Chineke, mana, ọ dịrịghị ha mfe nihi otú ihe si dịrị ha. Dị ka ihe atụ, ndị Farisii na-akatọkarị ihe ndị mmadụ na-eme, na-ekpekwa ha ikpe mkpegbu. Ọ bụ ya mere Jizọs ji gwa ndị na-ege ya ntị, sị: Kwụsịnụ ikpe ikpe, ka a ghara ikpe unu ikpe; nihi na otú unu si ekpe ikpe ka a ga-esi kpee unu ikpe.Matiu 7:1, 2.Ọ bụrụ na mmadụ esoro ihe ndị Farisii ahụ na-akatọkarị ndị mmadụ na-ekwu, o nwere ike iduba onye ahụ ná nsogbu. Jizọs gosiri nke a notu ihe atụ o mere. Ọ sịrị: Onye ìsì apụghị idu onye ìsì, ka ọ pụrụ? Ha abụọ ga-adaba nime olulu, ka ọ bụ na ha agaghị adaba? Oleezi otú ndị na-ege Jizọs ntị kwesịrị isi na-ele ndị ọzọ anya? Ọ bụghị ile ha ka ha chọta ihe ha ga-eji katọọ ha, nihi na nke ahụ ga-abụ ime mmehie jọrọ oké njọ. Ọ jụrụ ha, sị: Olee otú ị pụrụ isi gwa nwanna gị, sị, Nwanna m, chere ka m wepụ irighiri ahịhịa nke dị nanya gị, ma gị onwe gị adịghị ele ntụhie nke dị nanya nke gị? Onye ihu abụọ! Buru ụzọ wepụ ntụhie ahụ dị nanya nke gị, mgbe ahụ ka ị ga-ahụ nke ọma otú ị ga-esi wepụ irighiri ahịhịa nke dị nanya nwanna gị.Luk 6:39-42.Ihe Jizọs na-ekwu ebe a abụghị na ndị na-eso ụzọ ya agaghị anwa anwa were mmadụ ka onye na-eme ihe na-adịghị mma. Jizọs gwara ha, sị: Unu enyela nkịta ihe dị nsọ, unu atụpụkwarala ézì nkume pel unu. Matiu 7:6 Eziokwu dị nOkwu Chineke dị oké ọnụ ahịa dị ka nkume pel. Ọ bụrụ na ụfọdụ ana-akpa àgwà ka anụmanụ, na-egosi na ha ejighị eziokwu ahụ dị oké ọnụ ahịa kpọrọ ihe, ndị na-eso ụzọ Jizọs kwesịrị ịhapụ ha chọwa ndị ga-anabata eziokwu ahụ.Mgbe Jizọs kwuwere ihe gbasara ekpere ọzọ, o kwusiri okwu ike banyere ihe mere o ji dị mkpa ka anyị nọgide na-ekpe ekpere. Jizọs sịrị: Na-arịọnụ, a ga-enye unu. Jizọs mere ka o doo anya na Chineke dị njikere ịza ekpere anyị. Ọ jụrụ, sị: Ònye netiti unu ka nwa ya nwoke ga-arịọ achịchaọ gaghị enye ya nkume, ka ọ ga-enye ya? . . . Ya mere, ọ bụrụ na unu maara otú e si enye ụmụ unu ezi onyinye, ọ bụ ezie na unu bụ ndị ajọ omume, lee ka Nna unu nke nọ neluigwe ga-esi nye ndị na-arịọ ya ihe ọma karị!Matiu 7:7-11.Jizọs kwuziri ihe mmadụ niile bịara nabata na ọ bụ otú mmadụ kwesịrị isi na-akpa àgwà. Ọ sịrị: Ya mere, ihe niile unu chọrọ ka ndị mmadụ na-emere unu, unu onwe unu aghaghị imere ha otú ahụ. Ọ bụna anyị niile ekwesịghị ịna-echeta ezigbo ndụmọdụ ahụ Jizọs nyere anyị ma na-eme ya eme mgbe anyị na-emeso ndị ọzọ ihe? Ihe ọzọ Jizọs kwuru gosiri na ime ihe a nwere ike ọ gaghị adịchara anyị mfe. Ọ sịrị: Sinụ nọnụ ụzọ ámá dị warara banye; nihi na okporo ụzọ nke na-eduba ná mbibi sara mbara ma dị obosara, ndị na-esikwa na ya abanye dị ọtụtụ; ma ọnụ ụzọ ámá nke na-eduba ná ndụ dị warara, okporo ụzọ ya dịkwa mkpagide, ndị na-achọta ya dịkwa ole na ole.Matiu 7:12-14.E nwere ndị ga-achọ ime ka ndị na-eso ụzọ Jizọs hapụ ọnụ ụzọ ahụ na-eduba ná ndụ. Nihi ya, Jizọs dọrọ ndị na-eso ụzọ ya aka ná ntị, sị: Lezienụ anya maka ndị amụma ụgha ndị na-abịakwute unu noyiyi atụrụ, ma nime ha, ha bụ anụ ọhịa wolf agụụ ji. Matiu 7:15 Jizọs kwuru na a na-eji mkpụrụ osisi amata nke bụ osisi ọma na nke bụ osisi ọjọọ. Ọ bụkwa otú ahụ ka ọ dị ndị mmadụ. Anyị ga-eji ihe ndị amụma ụgha na-eme na ihe ha na-akụzi amata ndị ha bụ. Jizọs mere ka o doo anya na ọ bụghị naanị ihe mmadụna-ekwu,kamakwa ihe onye ahụna-eme,ka a ga-eji amata na ọ bụ onye na-eso ụzọ ya. Ụfọdụ ndị na-asị na Jizọs bụ Onyenwe ha, ma gịnịkwanụ ma ọ bụrụ na ha anaghị eme uche Chineke? Jizọs sịrị: M ga-ekwupụtara ha, sị: Ọ dịghị mgbe m maara unu! Sinụ nebe m nọ pụọ, unu ndị ọrụ mmebi iwu.Matiu 7:23.Ná mmechi okwu ya, Jizọs sịrị: Onye ọ bụla nke na-anụ okwu m ndị a ma na-eme ha, a ga-eji ya tụnyere nwoke nwere uche, onye wuru ụlọ ya nelu oké nkume. Mmiri wee zosie ike, idei mmiri abịakwa, ifufe efekwasịkwa ụlọ ahụ, ma ọ daghị, nihi na a tọrọ ntọala ya nelu oké nkume. Matiu 7:24, 25 Gịnị mere na ụlọ ahụ adaghị? Ọ bụ nihi na nwoke ahụ gwuru ala gwumie ya egwumi, tọọkwa ntọala nelu oké nkume. Luk 6:48 Nihi ya, naanị ịnụ ihe Jizọs kwuru ezughị, kama, anyị kwesịrị ịgbasi mbọ ike na-eme ya eme.Gịnịkwanụ banyere onye na-anụ okwu ndị a ma ọ dịghị eme ha? Onye ahụ ga-adị ka nwoke nzuzu, onye wuru ụlọ ya nelu ájá. Matiu 7:26 Mmiri ozuzo, idei mmiri na ifufe ga-eme ka ụlọ ahụ daa.Otú Jizọs si kụziere ndị mmadụ ihe juru ìgwè mmadụ ahụ anya. Ọ kụziri ihe ka onye nwere ikike, ọ bụghị dị ka ndị ndú okpukpe si akụzi. O nwere ike ịbụ na ọtụtụ ndị gere ya ntị ghọrọ ndị na-eso ụzọ ya.36 Otu Onyeisi Ndị Agha Rom Egosi na Ya Nwere Okwukwe Dị UkwuuMgbe Jizọs zichara Ozizi Elu Ugwu ya, ọ gawara obodo Kapaniọm. Mgbe o ruru ebe ahụ, ụfọdụ ndị okenye ndị Juu gakwuuru ya. Onye zitere ha abụghị onye Juu. Ọ bụ onyeisi ndị agha Rom.Onyeisi ndị agha ahụ nwere onye na-ejere ya ozi nke ọ hụrụ nanya. Ezigbo ahụ na-arịa onye a na-ejere ya ozi nke na ọ nọzi nọnụ ọnwụ. Ọ bụ eziokwu na onyeisi ndị agha ahụ bụ onye Jentaịl, ma ọ chọrọ ka Jizọs nyere ya aka. Ndị Juu ahụ gwara Jizọs na onye na-ejere nwoke ahụ ozi dina nụlọ nihi na ahụ ya kpọnwụrụ akpọnwụ. Ọ na-enwekwa mmekpa ahụ dị ukwuu. Ọ ga-abụ na ahụ na-egbu ya ezigbo mgbu. Matiu 8:6 Ndị okenye ndị Juu ahụ gwara Jizọs na onyeisi ndị agha ahụ ruru eru ka e meere ya ihe a. Ha gwara ya ihe mere ha ji sị na o ruru eru ka e mere ya ihe a. Ha sịrị ya: Ọ hụrụ mba anyị nanya, ọ bụkwa ya wuuru anyị ụlọ nzukọ.Luk 7:4, 5.Jizọs sooro ndị okenye ahụ ozugbo gawa nụlọ onyeisi ndị agha ahụ. Ka ha ruwere nso, onyeisi ndị agha ahụ zipụrụ ndị enyi ya ka ha gwa Jizọs, sị: Nna anyị ukwu, enyela onwe gị nsogbu, nihi na ekwesịghị m ka ị bata nụlọ m. Luk 7:6, 7 Ị hụkwara otú nwoke a na-atụrụ ndị ọzọ ihe ha ga-eme si dị umeala nobi? Ihe a gosiri na onyeisi ndị agha a dị iche ná ndị Rom ndị ọzọ na-eji obi ọjọọ emeso ndị ohu ha ihe.Matiu 8:9.O doro anya na onyeisi ndị agha ahụ ma na ndị Juu anaghị achọ ka ha na ndị na-abụghị ndị Juu na-emekọ ihe. Ọrụ Ndịozi 10:28 Ọ ga-abụ ihe a mere o ji gwa ndị enyi ya ka ha gaa gwa Jizọs, sị: Kwuo okwu, ka a gwọọ onye na-ejere m ozi.Luk 7:7.Ihe a onyeisi ndị agha ahụ kwuru juru Jizọs anya, nke mere o ji kwuo, sị: Ana m asị unu, Ahụbeghị m okwukwe dị ukwuu otú a ọbụna nIzrel. Luk 7:9 Mgbe ndị enyi onyeisi ndị agha ahụ lọghachiri, ha chọpụtara na ahụ adịla onye ahụ na-ejere ya ozi mma.Ngwa ngwa Jizọs gwọchara onye ahụ na-ejere onyeisi ndị agha ahụ ozi, o ji ohere ahụ mee ka a mata na a ga-agọzi ndị na-abụghị ndị Juu nwere okwukwe na ya. Ọ sịrị: Ọtụtụ ndị si nebe ọwụwa anyanwụ na nebe ọdịda anyanwụ ga-abịa soro Ebreham na Aịzik na Jekọb nọdụ na-eri ihe na tebụl nalaeze eluigwe. Gịnịkwanụ banyere ndị Juu na-enweghị okwukwe? Jizọs sịrị na a ga-atụpụ ha nọchịchịrị dị nèzí. Nebe ahụ ka ha ga-akwa ákwá ma taa ikikere ezé.Matiu 8:11, 12.Ihe ọ pụtara bụ na a ga-ajụ ndị Juu anụ ahụ na-anabataghị ohere e bu ụzọ nye ha iso Kraịst chịa nAlaeze ya. Ma, a ga-anabata ndị Jentaịl ka ha soro ya rie ma ṅụọ nalaeze eluigwe.37 Jizọs Akpọlite Nwa Otu Nwaanyị Di Ya NwụrụObere oge Jizọs gwọchara onye ahụ na-ejere otu onyeisi ndị agha ozi, Jizọs si na Kapaniọm gbadawa obodo Nen, nke dị kilomita iri atọ na abụọ ma e si Kapaniọm gawa ya. Ọ bụghị naanị ya gawara. Ndị na-eso ụzọ ya na ìgwè mmadụ so ya. O yiri ka ọ bụ ná mgbede ka ha rutere ná mpụga obodo Nen. Mgbe ha ruru ebe ahụ, ha hụrụ ọtụtụ ndị Juu na-aga ili ozu. Ha si nime obodo buru ozu otu nwa okorobịa na-aga ka ha lie ya.Onye kacha eru uju nime ha bụ nne nwa okorobịa ahụ. Ọ bụ nwaanyị di ya nwụrụ, ugbu a kwa, naanị otu mkpụrụ nwa o nwere anwụọla. Mgbe di ya nwụrụ, ma ọ dịghị ihe ọzọ, ya na nwa ya nwoke ọ hụrụ nanya ka nọ. Chegodị otú nwa ya nwoke a si dịrị ya nobi nihi na ọ bụ ya bụ olileanya o nwere. Ugbu a, nwa a anwụọkwala. Ònyezi ka ya na nwaanyị a ga na-anọ, ònyekwa ga na-enyere ya aka?Mgbe Jizọs hụrụ nwaanyị a, oké mwute nwaanyị a nọ na ya na uju ọ na-eru wutere ya. Jizọs weturu obi ma gwa nwaanyị ahụ okwu mesiri ya obi ike. Ọ sịrị ya: Kwụsị ịkwa ákwá. Ọ bụghị naanị okwu ka Jizọs kwuru. Ọ garuru nso bitụ ihe e ji buru ozu nwa okorobịa ahụ aka. Luk 7:13, 14 Otú o si mee ihe ahụ mere ka ndị ahụ bu ozu na ndị ha na ha so kwụsị ozugbo. Ọtụtụ ndị ga na-eche ihe ihe a o mere pụtara nakwa ihe ọ na-aga ime.Gịnịkwanụ banyere ndị ahụ ha na Jizọs so, ndị hụrụla ka ọ na-arụ ọtụtụ ọrụ ebube, na-agwọkwa ọrịa dị iche iche? O nwere ike ịbụ na ha ahụtụbeghị Jizọs ka ọ kpọlitere mmadụ nọnwụ. Ọ bụ eziokwu na e nweela ndị a kpọlitere nọnwụ noge dị anya gara aga, ma Jizọs ọ ga-emeli ụdị ihe ahụ? 1 Ndị Eze 17:17-23;2 Ndị Eze 4:32-37 Jizọs kwuru nolu dara ụda, sị: Nwa okorobịa, ana m asị gị, Bilie! Luk 7:14 Ihe ahụ o kwuru mekwara. Nwoke ahụ nọọrọ ọdụ ma malite ikwu okwu. Ihe a tụrụ nne ya nanya, obi abụrụkwa ya sọ aṅụrị. Jizọs kpọọrọ ya kpọnye nne ya. Nwaanyị ahụ anọghịzi naanị ya.Mgbe ndị mmadụ hụrụ na nwa okorobịa ahụ adịla ndụ neziokwu, ụfọdụ malitere ito Jehova Onye Na-enye Ndụ, sị: E mewo ka onye amụma dị ukwuu bilie netiti anyị. Ndị ọzọ ghọtakwara ihe ọrụ ebube a Jizọs rụrụ pụtara. Ha sịrị: Chineke echewo ihu ya nebe ndị ya nọ. Luk 7:16 Akụkọ banyere ihe a dị ịtụya merenụ gazuru obodo ndị dị gburugburu ebe ahụ ozugbo, ma nobodo Jizọs bụ Nazaret, nke dị kilomita iri site nebe ahụ. Akụkọ a rutechadịrị Judia dị nebe ndịda.Jọn Onye Na-eme Baptizim ka nọkwa nụlọ mkpọrọ. Ọ chọkwara ịma banyere ọrụ ndị Jizọs na-arụ. Ndị na-eso ụzọ Jọn kọọrọ ya banyere ọrụ ebube ndị a. Gịnị ka Jọn mere mgbe ọ nụrụ banyere ọrụ ebube ndị a?38 Jọn Chọrọ Ịnụ nỌnụ Jizọs Ma Ọ Bụ Yanwa Bụ Mesaya AhụJọn Onye Na-eme Baptizim nọ nụlọ mkpọrọ kemgbe ihe dị ka otu afọ ugbu a. Mana, ọ ka na-anụ banyere ọrụ ebube ndị Jizọs na-arụ. Chegodị otú obi dị ya mgbe ndị na-eso ụzọ ya gwara ya na Jizọs kpọlitere nwa otu nwaanyị di ya nwụrụ nobodo Nen nọnwụ. Ma, Jọn chọrọ ịnụ nọnụ Jizọs ma ọ bụ ya bụ Mesaya ahụ. Nihi ya, Jọn gwara mmadụ abụọ nime ndị na-eso ụzọ ya ka ha gakwuru Jizọs. Gaa mee gịnị? Ọ gwara ha ka ha jụọ Jizọs, sị: Ọ bụ gị bụ Onye ahụ nke na-abịa, ka ànyị ga-atụwa anya onye ọzọ?Luk 7:19.Ajụjụ a Jọn jụrụ ò yiri ajụjụ na-ekwesịghị ekwesị? Jọn bụ ohu Jehova. Mgbe ọ na-emekwa Jizọs baptizim nihe fọrọ obere ka ọ bụrụ afọ abụọ gara aga, ọ hụrụ ka mmụọ nsọ bekwasịrị Jizọs nisi, nụkwa mgbe Chineke kwuru na ihe Jizọs masịrị ya. O nweghị ihe mere anyị ga-eji chewe na okwukwe Jọn esikwaghị ike. A sị na okwukwe ya esighịzi ike, Jizọs agaraghị ekwu okwu ọma banyere ya otú ahụ o kwuru ya mgbe ahụ. Ma, ọ bụrụ na Jọn anaghị enwe obi abụọ banyere onye Jizọs bụ, gịnị mere o ji jụọ ụdị ajụjụ ahụ ọ jụrụ banyere Jizọs?O nwere ike ịbụ na Jọn chọrọ ịnụ nọnụ Jizọs ihe ga-eme ka obi sie ya ike na ọ bụ ya bụ Mesaya ahụ. Ihe a ga-eme ka okwukwe ya sikwuo ike nagbanyeghị ọnọdụ ọjọọ ọ nọ na ya nụlọ mkpọrọ. O yikwara ka ò nwere ihe ọzọ mere Jọn ji jụọ ajụjụ a. Ọ ma amụma Baịbụl ndị kwuru na Onye Chineke E Tere Mmanụ ga-abụ eze nakwa onye nzọpụta. Ma, ọtụtụ ọnwa agaala kemgbe e mechara Jizọs baptizim, Jọn ka nọ nụlọ mkpọrọ. Nihi ya, Jọn na-ajụ ma è nwere onye ọzọ na-abịanụ ga-anọchi Jizọs, onye ọ ga-abụzi ya ga-emezucha ihe niile e kwuru na Mesaya ga-eme.Kama ịgwa ndị na-eso ụzọ Jọn, sị: Ee ọ bụ m bụ onye ahụ na-abịa, Jizọs mere ka ha hụ ihe na-egosi na ọ bụ Chineke nyere ya ikike o ji gwọọ ọtụtụ ndị na-arịa ụdị ọrịa dị iche iche. Ọ gwaziri ndị na-eso ụzọ Jọn, sị: Gaanụ kọọrọ Jọn ihe unu na-anụ na ihe unu na-ahụ: Ndị ìsì na-ahụ ụzọ, ndị ngwọrọ na-ejekwa ije, a na-eme ka ndị ekpenta dị ọcha, ndị ntị chiri na-anụkwa ihe, a na-akpọlitekwa ndị nwụrụ anwụ, a na-ezikwa ndị ogbenye ozi ọma.Matiu 11:4, 5.O nwere ike ịbụ na ajụjụ a Jọn jụrụ gosiri na ọ na-atụ anya na Jizọs ga-eme ihe karịrị ihe ndị ahụ ọ nọ na-eme nakwa na ọ ga-akpọpụta ya nụlọ mkpọrọ. Ma, Jizọs gwara ya ka ọ ghara ịtụ anya ihe karịrị ọrụ ebube ndị ahụ ya na-arụ.Mgbe ndị na-eso ụzọ Jọn lawara, Jizọs gwara ìgwè mmadụ ahụ na Jọn karịrị onye amụma. Ọ bụ onye ozi Jehova e buru amụma ya naMalakaị 3:1. Ọ bụkwa ya bụ Ịlaịja onye amụma ahụ e kwuru okwu ya naMalakaị 4:5, 6. Jizọs kwuru, sị: Nezie, ana m asị unu, netiti ndị ụmụ nwaanyị mụrụ, ọ dịbeghị onye e mere ka o bilie nke ka Jọn Onye Na-eme Baptizim ukwuu; ma onye ka nta nalaeze eluigwe ka ya ukwuu.Matiu 11:11.Mgbe Jizọs sịrị na onye ka nta nAlaeze eluigwe ka Jọn ukwuu, ihe ọ na-ekwu bụ na Jọn agaghị anọ nAlaeze eluigwe. Jọn kwadebere ụzọ maka Jizọs, ma, ọ nwụrụ tupu Kraịst emeghee ohere maka ndị mmadụ ịga eluigwe. Ndị Hibru 10:19, 20 Nagbanyeghị na Jọn agaghị aga eluigwe, ọ ka bụ onye amụma kwesịrị ntụkwasị obi nke Chineke. Ọ ga-esokwa ná ndị Alaeze Chineke ga-achị nelu ụwa.39 Ahụhụ Ga-adịrị Ọgbọ Na-anaghị Anabata Ozi ỌmaJizọs ejighị Jọn Onye Na-eme Baptizim egwu egwu. Ma, olee otú ọtụtụ ndị si were Jọn? Jizọs sịrị: Ọgbọ a dị ka ụmụntakịrị nọ ọdụ nọma ahịa, ndị na-etiku ndị ha na ha na-egwurikọ egwu, sị, Anyị gbuuru unu ọjà, ma unu agbaghị egwú; anyị tiri mkpu arịrị, ma unu etighị aka nobi niru uju.Matiu 11:16, 17.Olee ihe Jizọs na-ekwu ebe a? O mere ka ihe a o kwuru doo anya. Ọ sịrị: Jọn bịara, ọ naghị eri ihe, ọ naghịkwa aṅụ ihe ọṅụṅụ, ma ndị mmadụ sịrị, O nwere mmụọ ọjọọ; Nwa nke mmadụ bịara na-eri ihe, na-aṅụkwa ihe ọṅụṅụ, ma ndị mmadụ na-asị, Lee! Ọ bụ onye oké nri, nke na-aṅụkwa oké mmanya, enyi ndị ọnaụtụ na ndị mmehie. Matiu 11:18, 19 Jọn bịara bie ndụ dị mfe dị ka onye Naziraịt, ọ ṅụghịdị mmanya, ma ndị mmadụ sịrị na o nwere mmụọ ọjọọ. Ọnụ Ọgụgụ 6:2, 3;Luk 1:15 Jizọs bịara nke ya bie ndụ otú ndị ọ bụla ọzọ si ebi. O riri ihe, ṅụọkwa ihe ọṅụṅụ otú kwesịrị ekwesị, mana ndị mmadụ sịrị na ọ bụ onye oké nri na onye na-aṅụ oké mmanya. O yiri ka e nweghị ihe e mere ya adị ndị ọgbọ ahụ mma.Jizọs ji ọgbọ ahụ tụnyere ụmụntakịrị nọ nọma ahịa, ndị na-ekweghị agba egwú mgbe ụmụntakịrị ndị ọzọ gbuuru ha ọjà ma ọ bụ ndị na-ekweghị eru uju mgbe ndị ọzọ tiri mkpu arịrị. Ma, Jizọs sịrị: Ka o sina dị, a na-egosi na amamihe ziri ezi site nọrụ ya. Matiu 11:16,19 Ọrụ ha, ya bụ, ọrụ ndị Jizọs na Jọn rụrụ, gosiri na ebubo ndị mmadụ na-ebo ha abụghị eziokwu.Mgbe Jizọs kwuchara na ọgbọ e nwere noge ya anabataghị ya, ọ kpọrọ obodo ụfọdụ aha ma katọọ ha. Obodo ndị ahụ bụ Korezin, Betseida, na Kapaniọm, bụ ebe ndị ọ rụrụ ọtụtụ ọrụ ebube. Jizọs sịrị na ọ bụrụ na ọ bụ nobodo Taya na Saịdọn ka ya rụrụ ọrụ ndị ya rụrụ nobodo ndị ahụ ọ katọrọ, Taya na Saịdọn gaara echegharị. Ọ kpọkwara Kapaniọm aha, bụ obodo o biri ruo oge ụfọdụ. Ọtụtụ ndị egeghịdị ya ntị nobodo ahụ. Jizọs kwuru gbasara obodo ahụ, sị: Ọ ga-adịrị ala Sọdọm mfe nỤbọchị Ikpe karịa gị.Matiu 11:24.Jizọs toziri Nna ya, onye zochiiri ndị amamihe na ndị nwere ọgụgụ isi eziokwu ndị a dị oké ọnụ ahịa ma kpugheere ya ndị dị umeala nobi, ndị dị ka ụmụntakịrị. Matiu 11:25 Ọ kpọrọ ụdị ndị a dị umeala nobi òkù, sị: Bịakwutenụ m, unu niile ndị na-adọgbu onwe unu nọrụ na ndị e boro ibu dị arọ, m ga-emekwa ka unu nweta ume. Nyaranụ yok m, mụtakwanụ ihe naka m, nihi na m dị nwayọọ, dịkwa umeala nobi, mkpụrụ obi unu ga-enweta ume. Nihi na yok m adịghị egbu mgbu, ibu m dịkwa mfe.Matiu 11:28-30.Olee otú Jizọs si eme ka mmadụ nweta ume? Ndị ndú okpukpe ejirila omenala ndị na-eme ka ndị mmadụ dịrị ka ndị ohu bo ndị mmadụ ibu arọ. Dị ka ihe atụ, ha mere ka iwu Ụbọchị Izu Ike bụrụ nke na-anaghị ekwe mmadụ megharịa ahụ. Ma, Jizọs mere ka ndị mmadụ nweta ume. Otú o si mee ya bụ ịkụziri ha eziokwu nke okwu Chineke nke a na-ejighị omenala gwagbuo. Jizọs gosikwara ndị ndị ọchịchị na-achịgbu na ndị na-enwe mwute nihi mmehie ha otú ha ga-esi nwere onwe ha. Jizọs gwara ha otú a ga-esi gbaghara ha mmehie ha nakwa otú ha na Chineke ga-esi dịrị ná mma.Ndị niile na-anyara yok Jizọs nwere ike inyefe Chineke onwe ha ma na-ejere Nna anyị nke eluigwe, onye nwere ọmịiko na obi ebere, ozi. Ijere Jehova ozi abụghị ibu arọ nihi na ihe Chineke nyere niwu adịtụdịghị arọ.1 Jọn 5:3.40 Jizọs Akụzie Gbasara Ịgbaghara MmehieIhe ndị mmadụ na-eme mgbe ha nụrụ ihe Jizọs na-akụzi ma ọ bụ hụ ihe ndị ọ na-eme dịcha iche iche. Ọ bụ otú obi onye ọ bụla dị na-ekpebi ihe ọ na-eme. Ihe gosiri na ihe a bụ eziokwu bụ otu ihe mere mgbe Jizọs gara nụlọ otu nwoke na Galili. Nwoke ahụ bụ onye Farisii aha ya bụ Saịmọn. Ọ kpọrọ Jizọs ka ọ bịa rie ihe nụlọ ya. O nwere ike ịbụ na ihe mere o ji kpọọ ya nụlọ ya bụ ka ya lerugodị onye a na-arụ ọtụtụ ọrụ ebube anya. Jizọs nabatara òkù ahụ ọ kpọrọ ya otú ahụ o sikwa nabata nke ndị ọnaụtụ na ndị mmehie kpọrọ ya. Ọ ga-abụ na o lere ya anya ka ohere o nwere ike iji kwusaara ndị bịara ebe ahụ ozi ọma.Ma, mgbe Jizọs ruru ebe ahụ, a nabataghị ya otú ndị Juu si anabata ndị ọbịa. Okporo ụzọ Palestaịn dị uzuzu uzuzu. Ụkwụ na-ekporo onye si na ya gaa ije ọkụ, na-adịkwa uzuzu uzuzu. Nihi ya, ọ bụ omenala ndị Juu ibu ụzọ jiri mmiri oyi saa onye ọbịa ụkwụ. O so notú ha na-esi eleta ndị ọbịa. Ihe ọzọ ha na-emekarịkwa iji nabata onye ọbịa bụ isutụ ya ọnụ. Ma, a saghị Jizọs ụkwụ, o nweghịkwa onye sutụrụ ya ọnụ. Ihe ọma ọzọ a na-emere onye ọbịa bụ ite ya mmanụ nisi. Ma, emekwaraghị Jizọs otú ahụ. Oleezi otú e si nabata ya?Ndị niile a kpọrọ òkù nọdụrụ noche, nri amalite. Ka ha nọ na-eri nri, otu nwaanyị na-esoghị ná ndị a kpọrọ oriri ahụ ji nwayọọ bata ebe ahụ. Ọ bụ nwaanyị a maara nobodo ahụ na ọ bụ onye mmehie. Luk 7:37 Mmadụ niile bụ ndị mmehie, mana nwaanyị a na-ebi ndụ rụrụ arụ. Ọ ga-abụ na ọ bụ onye akwụna. O nwere ike ịbụ na nwaanyị a anụla ihe ndị Jizọs kụzirila, nụkwa òkù ahụ Jizọs kpọrọ ka ndị niile e boro ibu dị arọ bịakwute ya iji nweta ume. Matiu 11:28, 29 Ọ ga-abụ na ihe ndị Jizọs kụziri nwaanyị a nụrụ, nakwa ihe ndị ọ hụrụ Jizọs mere, mere o ji chọwa Jizọs, chọtazie ya ugbu a.Ọ bịara nakụkụ Jizọs ma gbunye ikpere nala. Anya mmiri si nwaanyị ahụ nanya na-atasa nụkwụ Jizọs, ya ewerekwa ntụtụ isi ya na-ehicha anya mmiri ahụ tasara Jizọs nụkwụ. O jikwa nwayọọ sutụ Jizọs ọnụ nụkwụ ma were mmanụ na-esi ísì ụtọ o ji bịa tee ya nụkwụ. Saịmọn nọ na-ele ihe nwaanyị a na-eme, ma obi adịghị ya mma. Ọ nọ na-ekwu nime obi ya, sị: A sị na nwoke a bụ onye amụma, ọ gaara ama onye na-ebitụ ya aka, marakwa ụdị nwaanyị ọ bụ, na ọ bụ onye mmehie.Luk 7:39.Jizọs matara ihe Saịmọn nọ na-eche nobi ya. Ọ sịrị ya: Saịmọn, enwere m ihe m ga-agwa gị. Saịmọn zara ya, sị: Onye Ozizi, kwuwe! Jizọs sịrị ya: Mmadụ abụọ ji otu onye na-agbazinye mmadụ ego ụgwọ; otu onye ji ụgwọ narị mkpụrụ ego dinarịọs ise, ma onye nke ọzọ ji iri ise. Mgbe ha na-enweghị ihe ọ bụla ha ga-eji kwụọ ụgwọ ha ji, ọ gbaghaara ha abụọ kpamkpam. Ònye nime ha ga-ahụ ya nanya karị? Saịmọn zara ajụjụ ahụ ka onye obi ya na-adịghị nihe ọ na-aza. Ọ sịrị: Echere m na ọ bụ onye ahụ ọ gbaghaara ego ka ukwuu kpamkpam.Luk 7:40-43.Jizọs kwetara ihe ọ zara. Jizọs lere nwaanyị ahụ anya ma gwa Saịmọn, sị: Ị hụrụ nwaanyị a? Abatara m nụlọ gị; i nyeghị m mmiri ka m saa ụkwụ. Ma nwaanyị a ji anya mmiri ya dee ụkwụ m, jirikwa ntutu isi ya hichaa ha. I susughị m ọnụ; ma malite noge awa m batara nwaanyị a ahapụghị iji nwayọọ susuo ụkwụ m ọnụ. I teghị isi m mmanụ; ma nwaanyị a tere ụkwụ m mmanụ na-esi ísì ụtọ. Jizọs hụrụ na nwaanyị a ejirila obi ya niile chegharịa ná ndụ rụrụ arụ ọ na-ebi. Nihi ya, Jizọs sịrị: Ana m asị gị, a gbagharawo ya mmehie ya nagbanyeghị na ha dị ọtụtụ, nihi na o gosiri ịhụya dị ukwuu; ma onye a gbaghaara ihe dị nta, na-egosi ịhụya dị nta.Luk 7:44-47.Ọ bụghị na Jizọs na-anabata omume rụrụ arụ. Kama, Jizọs gosiri na ya ghọtara otú ọ na-adị ndị mere mmehie dị oké njọ, ha egosikwa na o wutere ha ma bịakwute Kraịst ka ha nwee ike inwere onwe ha. Chegodị otú ihe ọzọ Jizọs kwuru ga-esi mee ka obi zuo nwaanyị ahụ ike. Jizọs sịrị ya: A gbagharawo gị mmehie gị. . . . Okwukwe gị azọpụtawo gị; lawa nudo.Luk 7:48,50.41 Ikike Ònye Ka Jizọs Ji Na-arụ Ọrụ Ebube?Obere oge Jizọs kwuchara banyere mgbaghara mmehie nụlọ onye Farisii aha ya bụ Saịmọn, ọ malitere ịgagharị na Galili ọzọ na-ekwusa ozi ọma. Ihe a bụ afọ nke abụọ o kwusawara ozi ọma. Ọ bụghịkwa naanị ya so na-aga ekwusa ozi ọma a. Ndịozi iri na abụọ ya so ya. Ụfọdụ ụmụ nwaanyị ọ chụpụrụ ndị mmụọ ọjọọ nahụ ha, gwọọkwa ha ọrịa ha dị iche iche sokwa ya. Luk 8:2 Meri Magdalin, Suzana, na Joana, onye di ya na-arụrụ Eze Herọd Antipas ọrụ, so nụmụ nwaanyị ndị a.Ka ndị mmadụ na-amatakwu gbasara Jizọs, ọgba aghara a na-enwe nihi ihe ndị ọ na-eme na-arịkwu elu. Ihe gosiri na ihe a bụ eziokwu bụ ihe mere mgbe Jizọs gwọrọ otu nwoke a kpọtaara ya. Mmụọ ọjọọ jibu nwoke ahụ. O kpukwara ìsì ma daa ogbi. Ma, ugbu a, mmụọ ọjọọ ji ya ahapụla ya, ọ hụwala ụzọ, malitekwa ikwu okwu. Ihe a juru ndị mmadụ anya, ha ana-ekwu, sị: Ọ bụ na onye a abụghị Nwa Devid?Matiu 12:23.Ìgwè mmadụ ndị gbakọrọ nụlọ Jizọs nọ hiri nne nke na o nweghị otú ya na ndị na-eso ụzọ ya ga-esi rie nri. Ma, ọ bụghị ndị niile gbakọrọ ebe ahụ kwetara na Jizọs bụ Nwa Devid ahụ e kwere ná nkwa. E nwere ụfọdụ ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii sichadị ihe ha ka Jeruselem bịa. Ma, ha abịaghị ka ha mụta ihe nọnụ Jizọs ma ọ bụkwanụ kwado ya. Ha nọ na-agwa ndị mmadụ, sị: O nwere Bielzebọb, ya na onye na-achị ndị mmụọ ọjọọ na-arụkọkwa ọrụ. Mak 3:22 Mgbe ndị ikwu Jizọs nụrụ banyere ọgba aghara ihe a kpatara, ha bịara ka ha kpọrọ ya. Gịnị mere ha ji na-achọ ịkpọrọ ya?Ka ọ dị ugbu a, ụmụnne Jizọs ekwetabeghị na ọ bụ Ọkpara Chineke. Jọn 7:5 Jizọs a o yiri ka e kwo maka ya na-enwe ọgba aghara adịghị ka Jizọs ha ma mgbe ha na-etolite na Nazaret. Ha chere na o nwere ihe na-eme ya nisi. Ha sịrị: Isi emebiela ya.Mak 3:21.Ma, gịnị bụ ihe merenụ neziokwu? Jizọs ka gwọchara otu nwoke mmụọ ọjọọ ji, onye hụwalara ụzọ ugbu a, na-ekwukwa okwu. Ọ dịghịkwa onye nwere ike ịgbagha ọrụ ebube a Jizọs rụrụ. Ọ bụ ya mere ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii ji bo Jizọs ebubo iji katọọ ọrụ ọma a ọ na-arụ. Ha sịrị: Ọ dịghị ihe ọzọ onye a ji achụpụ ndị mmụọ ọjọọ ma ọ bụghị ike Bielzebọb, onye na-achị ndị mmụọ ọjọọ.Matiu 12:24.Jizọs ma ihe ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii nọ na-eche. Ọ bụ ya mere o ji gwa ha, sị: Alaeze ọ bụla nke kewara wee na-emegide onwe ya na-atọgbọrọ nefu, obodo ọ bụla ma ọ bụ ụlọ ọ bụla nke kewara wee na-emegide onwe ya agaghị eguzo. Notu ụzọ ahụ, ọ bụrụ na Setan achụpụ Setan, o kewawo wee na-emegide onwe ya; oleezi otú alaeze ya ga-esi guzo?Matiu 12:25, 26.Ihe a Jizọs kwuru bụ eziokwu na-enweghị mgbagha. Ndị Farisii ma na ụfọdụ ndị Juu na-achụpụ ndị mmụọ ọjọọ. Ọrụ Ndịozi 19:13 Nihi ya, Jizọs jụrụ ha, sị: Ọ bụrụkwa na m ji ike Bielzebọb na-achụpụ ndị mmụọ ọjọọ, ọ bụ ike onye ka ụmụ unu ji na-achụpụ ha? Ihe ihe a pụtara bụ na ọ bụdị hanwa ka e kwesịrị ibo ebubo ahụ ha na-ebo Jizọs. Jizọs gwaziri ha ihe o bu nobi ịgwa ha. Ọ sịrị: Ma ọ bụrụ na ọ bụ mmụọ Chineke ka m ji na-achụpụ ndị mmụọ ọjọọ, alaeze Chineke akwaala unu nezie.Matiu 12:27, 28.Jizọs meziri otu ihe atụ iji gosi na nchụpụ ya na-achụpụ mmụọ ọjọọ gosiri na ya nwere ike nebe Setan nọ. Ọ sịrị: Olee otú mmadụ ọ bụla pụrụ isi wakpo ụlọ nwoke dị ike ma buru ngwongwo ya ndị a pụrụ ibupụ ebupụ, ma ọ bụrụ na o bughị ụzọ kee nwoke ahụ dị ike agbụ? Mgbe ahụ, ọ ga-ebukọrọ ihe dị nụlọ ya. Onye na-anọghị nakụkụ m na-emegide m, onye na-esoghịkwa m na-ekpokọta ekpokọta na-ekposa ekposa. Matiu 12:29, 30 Neziokwu, ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii na-emegide Jizọs, si otú ahụ na-egosi na ha bụ ndị ozi Setan. Ha na-achụfụsị ndị mmadụ nebe Jizọs nọ, bụ onye Jehova nyere ikike o ji na-arụ ọrụ.Jizọs dọrọ ndị na-emegide ya, bụ ndị na-arụrụ Ekwensu ọrụ, aka ná ntị. Ọ sịrị ha: A ga-agbaghara ụmụ mmadụ ihe niile, nagbanyeghị mmehie niile ha mere na nkwulu niile ha kwuluru. Otú ọ dị, onye ọ bụla nke na-ekwulu mmụọ nsọ, a gaghị agbaghara ya ruo mgbe ebighị ebi, kama ọ bụ onye ikpe mmehie mara ruo mgbe ebighị ebi. Mak 3:28, 29 Chegodị ihe ihe a o kwuru ga-apụtara ndị na-ekwu na ọ bụ ikike Setan ka Jizọs ji na-arụ ihe o jikwanụ ike mmụọ nsọ Chineke na-arụ.42 Jizọs Abaara Ndị Farisii MbaIhe ahụ ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii kwuru na ọ bụghị nike Chineke ka Jizọs na-achụpụ mmụọ ọjọọ bụ ụdị okwu na-eme ka mmadụ kwuluo mmụọ nsọ. Ugbu a, olee onye ha ga-adịnyere, ọ bụ Chineke ka ọ bụ Setan? Jizọs sịrị ha: Ma ọ bụghị ma unu mere ka osisi dị mma nakwa ka mkpụrụ ya dị mma, unu emee ka osisi ree ure nakwa ka mkpụrụ ya ree ure; nihi na a na-amata osisi site ná mkpụrụ ya.Matiu 12:33.Ọ bụ ihe nzuzu mmadụ ikwu na ihe mere Jizọs ji nwee ike ịmị ezi mkpụrụ, ya bụ, ịchụpụ ndị mmụọ ọjọọ nahụ ndị ha ji, bụ nihi na ọ na-ejere Setan ozi. Dị ka Jizọs kwuru nozizi elu ugwu ya, ọ bụrụ na mkpụrụ osisi mịrị dị mma, ọ pụtara na osisi ahụ nonwe ya dịkwa mma, o reghị ure. Nihi ya, gịnị ka mkpụrụ ndị Farisii na-amị, ya bụ, ebubo na-erijughị afọ ha na-ebo Jizọs, na-egosi? O gosiri na ha rere ure. Jizọs sịrị ha: Ụmụ ajụala, olee otú unu pụrụ isi kwuo ihe ọma, ebe unu bụ ndị ajọ omume? Nihi na ọ bụ ihe jupụtara mmadụ nobi ka ọnụ ya na-ekwu.Matiu 7:16, 17;12:34.Neziokwu, ihe si anyị nọnụ apụta na-egosi otú obi anyị dị, ọ bụkwa na ya ka a ga-esi kpee anyị ikpe. Ọ bụ ya mere Jizọs ji kwuo, sị: Ana m asị unu na okwu ọ bụla na-abaghị uru nke ụmụ mmadụ na-ekwu, ha ga-aza ajụjụ banyere ya nỤbọchị Ikpe; nihi na a ga-esite nokwu gị kpọọ gị onye ezi omume, a ga-esitekwa nokwu gị maa gị ikpe.Matiu 12:36, 37.Nagbanyeghị ọrụ ebube ndị Jizọs na-arụ, ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii chọkwuru ihe ama Jizọs ga-enye ha. Ha sịrị: Onye Ozizi, anyị chọrọ ka i gosi anyị ihe ịrịba ama. Ma onye ọ bụla nime ha ọ hụla ka Jizọs na-arụ ọrụ ebube ma ọ bụ na ọ hụbeghị, e nweela ọtụtụ ndị ji anya ha hụ ọrụ ndị Jizọs na-arụ, kọọkwa gbasara ha. Nihi ya, Jizọs gwara ndị ndú okpukpe ndị Juu ahụ, sị: Ọgbọ ọjọọ nke na-akwa iko na-achọ ihe ịrịba ama, ma ọ dịghị ihe ịrịba ama a ga-enye ya ma ọ bụghị ihe ịrịba ama nke Jona onye amụma.Matiu 12:38, 39.Jizọs ahapụghị ha ka ha chewe ihe ihe a o kwuru pụtara. Ọ kọwaara ha ya. Ọ sịrị: Dị nnọọ ka Jona nọrọ nafọ nnukwu azụ ụbọchị atọ, ehihie na abalị, otú ahụ ka Nwa nke mmadụ ga-anọ nime ala ụbọchị atọ, ehihie na abalị. Otu nnukwu azụ loro Jona, ya emechaa si nafọ azụ ahụ pụta dị ka à ga-asị na o si nọnwụ bilie. Jizọs si otú a na-ekwu na ya ga-anwụ ma bilite nụbọchị nke atọ. Mgbe ihe a mechara mezuo, ndị ndú ndị Juu jụrụ ihe ịrịba ama nke Jona. Ha jụrụ ichegharị ma gbanwee omume ọjọọ ha. Matiu 27:63-66;28:12-15 Ihe ndị Ninive mere dị nnọọ iche nihe ndị ndú ndị Juu a mere. Ndị ikom Ninive chegharịrị ná mmehie ha mgbe Jona kwusachaara ha ozi ọma. Ọ bụ ya mere ndị Ninive ga-eji ama ọgbọ ahụ dịrị ndụ noge Jizọs ikpe. Jizọs kwukwara na nihi ihe eze nwaanyị Shiba merenoge Sọlọmọn, ọ ga-amakwa ndị Juu ahụ ikpe. Eze nwaanyị Shiba chọsiri ike ịnụrụ amamihe Sọlọmọn. Ihe ndị ọ nụkwara nọnụ Sọlọmọn jukwara ya anya. Jizọs kwuziri, sị: Ma, lee! e nwere onye ka Sọlọmọn nebe a.Matiu 12:40-42.Jizọs ji ọnọdụ ọgbọ ọjọọ a nọ na ya tụnyere otu nwoke e si nahụ ya chụpụ mmụọ na-adịghị ọcha. Matiu 12:45 Ebe nwoke ahụ na-ejighị ihe ọma dochie ebe mmụọ ahụ na-adịghị ọcha si pụọ, mmụọ ọjọọ ahụ kpọọrọ mmụọ asaa ọzọ ka yanwa njọ lọghachi ma bịa biri nahụ nwoke ahụ. Mba Izrel yiri nwoke ahụ. E mere ka ha dị ọcha, wepụsịakwa ihe ndị na-adịghị ọcha dị nime ha, dịkwa ka e mere nwoke ahụ e si nahụ ya chụpụ mmụọ ahụ na-adịghị ọcha. Ma, mba ahụ jụrụ ịnabata ndị amụma Chineke na-ezitere ha. Ha mechadịrị jụ Jizọs, onye o doro anya na o nwere mmụọ Chineke. Ihe a gosiri na ọnọdụ mba Izrel akala njọ karịa otú ọ dị ná mmalite.Ka Jizọs nọ na-ekwu okwu, nne ya na ụmụnne ya bịara guzoro ná mpụga ebe ìgwè mmadụ ahụ nọ. Ụfọdụ ndị nọ Jizọs nso sịrị ya: Nne gị na ụmụnne gị ndị ikom guzo nèzí na-achọ ịhụ gị. Jizọs gosiziri otú ya na ndị na-eso ụzọ ya si dị nezigbo mma. O weere ha ka nne, ụmụnne ndị nwoke, na ụmụnne ndị nwaanyị. Ọ tụrụ ndị na-eso ụzọ ya aka ma kwuo, sị: Nne m na ụmụnne m ndị ikom bụ ndị a na-anụ okwu Chineke ma na-eme ya. Luk 8:20, 21 Jizọs si otú a gosi na ihe ọ sọkwara ya bụrụ ya jikọrọ ya na ndị ikwu ya, adịm ná mma ya na ndị na-eso ụzọ ya ka ya mkpa. Ọ bụ ihe na-enye obi ụtọ anyị na ụmụnna anyị ịdịkwa ná mma otú ahụ, karịchaa ma ọ bụrụ na ndị ọzọ ana-enyo anyị enyo, ma ọ bụkwanụ na-akatọ anyị nọrụ ọma anyị na-arụ.43 Ihe Atụ Ndị Gbasara Alaeze ChinekeỌ ga-abụ na Jizọs nọ na Kapaniọm ụbọchị ahụ ọ baara ndị Farisii mba. Ná mgbede ụbọchị ahụ, o si nụlọ ebe ọ nọ gawa nOké Osimiri Galili dị nso ebe ahụ, bụ ebe ìgwè mmadụ gbakọrọ. Mgbe Jizọs ruru ebe ahụ, ọ bara nụgbọ mmiri, a kwọrọ ụgbọ ahụ banyetụ nosimiri ahụ. Ọ nọzi ebe ahụ malite ịkụziri ndị gbakọtaranụ ihe gbasara Alaeze eluigwe. O ji ọtụtụ ihe atụ kụziere ha ihe. Ndị na-ege ya ntị makwa ọtụtụ ihe ndị Jizọs kọọrọ ha gbasara ha nihe atụ ndị ahụ. Ihe a mere ka ọ dịrị ha mfe ịghọta ihe dị iche iche ọ kụziiri ha gbasara Alaeze ahụ.Ihe atụ mbụ Jizọs mere bụ gbasara ọgha mkpụrụ nọ na-agha mkpụrụ ya. Ụfọdụ mkpụrụ ọ chị dara nakụkụ ụzọ, ụmụ nnụnụ erie ha. Mkpụrụ ndị ọzọ dara nala okwute ebe ájá na-adịchaghị. Ha agbanyesighị mgbọrọgwụ ike nala. Anwụ chakpọkwara mkpụrụ ndị ahụ mgbe ha topụtara, ha akpọnwụọ. Ma, e nwekwara ndị nke dara netiti ogwu, ogwu ndị ahụ akpagbuokwa ha mgbe ha tolitere. Nikpeazụ, ụfọdụ mkpụrụ dara nala dị mma ma mịa mkpụrụ. Otu mịrị okpukpu otu narị, nke ọzọ iri isii, nke ọzọkwa iri atọ.Matiu 13:8.Nihe atụ ọzọ, Jizọs ji Alaeze Chineke tụnyere mgbe mmadụ ghara mkpụrụ. Na nke ugbu a, mkpụrụ ahụ na-eto, ma onye ahụ ọ na-ehi ụra ma ọ mụ anya. Mana, ọ dị otú o si too, ọ maghị. Mak 4:27 Ha tooro onwe ha ma mịa mkpụrụ nwoke ahụ nwere ike ịga nubi were.Jizọs mekwara ihe atụ nke atọ gbasara ịgha mkpụrụ. O kwuru na e nwere nwoke ghara mkpụrụ ndị dị mma. Mana, mgbe ndị mmadụ nọ na-ehi ụra, onye iro gara kụọ ata nebe ahụ ọ kụrụ ọka wit. Ndị ohu nwoke ahụ jụrụ ya maọ bụ ha gaa fopụsịa ata ndị ahụ. Mana ọ zara ha, sị: Ee e; ka ọ ghara ịbụ na mgbe unu na-efopụ ata ahụ, unu efopụkọta ha na ọka wit ahụ. Hapụnụ ha abụọ ka ha tokọọ ruo noge owuwe ihe ubi; noge owuwe ihe ubi, m ga-agwa ndị na-ewe ihe ubi, sị, Burunụ ụzọ chịkọta ata ahụ ma kee ha nùkwù nùkwù ka e suo ha ọkụ, e mesịa, unu agaa chịkọta ọka wit ahụ chịba nụlọ nkwakọba ihe m.Matiu 13:24-30.Ọtụtụ ndị nọ na-ege Jizọs ntị ma ihe gbasara ọrụ ugbo. E nwekwara ihe ọzọ ọ kpọtụrụ aha ndị na-ege ya ntị ma nke ọma, ya bụ, mkpụrụ mọstad. Ọ na-eto ghọọ nnukwu osisi ụmụ nnụnụ na-ebi nalaka ya. Jizọs ji mkpụrụ ahụ mee ihe atụ banyere Alaeze Chineke. Ọ sịrị: Alaeze eluigwe dị ka mkpụrụ osisi mọstad, nke mmadụ weere kụọ nubi ya. Matiu 13:31 Ihe Jizọs na-eme ebe a abụghị ịkụzi otú e si agha mkpụrụ. Kama, ọ na-akọwa otú obere ihe nwere ike isi too uto dị egwu.Jizọs jikwa ihe ọzọ ndị na-ege ya ntị maara nke ọma mee ihe atụ. O ji Alaeze eluigwe tụnyere ihe iko achịcha, nke nwaanyị weere tinye nime ntụ ọka nke juru arịa atọ buru ibu. Matiu 13:33 Ọ bụ eziokwu na a naghị ahụ ihe iko achịcha ahụ anya, ọ na-agazu ná ntụ ọka ahụ niile ma mee ka o koo. Ntụ ọka ahụ na-eko buo ibu. E nwekwara ihe ndị ọzọ na-agbanwe ná ntụ ọka ahụ a na-anaghị achọpụta ozugbo ma ha gbanwewe.Mgbe Jizọs mechara ihe atụ ndị a, ọ gwara ìgwè mmadụ ahụ ka ha lawa, yanwa alaghachiwe nụlọ ebe o bi. Ozugbo ha lọtara, ndị na-eso ụzọ ya bịakwutere ya ka ọ gwa ha ihe ihe atụ ndị ahụ pụtara.ỊMỤTA IHE NIHE ATỤ NDỊ AHỤ JIZỌS MEREỌ bụ eziokwu na ndị na-eso ụzọ Jizọs anụtụla ka o ji ihe atụ kụzie ihe, ma ha ahụbeghị ka o ji ihe atụ hiri nne otú a kụzie ihe. Ha jụrụ ya, sị: Gịnị mere i ji jiri ihe atụ na-agwa ha okwu?Matiu 13:10.Otu ihe mere o ji mee ya bụ ka o mezuo ihe e kwuru na Baịbụl. E kwuru nakwụkwọ Matiu, sị: Ọ dịghị agwa ha okwu ma ọ bụrụ na o jighị ihe atụ; ka e wee mezuo ihe e kwuru site nọnụ onye amụma, bụ onye sịrị: M ga-emeghe ọnụ m jiri ihe atụ kwuo okwu. M ga-ekwusa ihe ndị zoro ezo kemgbe a tọrọ ntọala ụwa.Matiu 13:34, 35;Abụ Ọma 78:2.Ma, e nwekwara ihe ọzọ mere Jizọs ji were ihe atụ kụzie ihe. Ọ na-eme ka a mata ihe ndị mmadụ ga-eme ma ha nụ ihe ọ kụziri. Ihe mere ihe ya ji amasị ọtụtụ nime ha bụ na ha weere ya ka onye ma otú e si akọ akụkọ ya atọọ ụtọ, nakwa onye na-arụ ọrụ ebube. Ha ewereghị ya ka Onyenwe ha ha kwesịrị ige ntị, nakwa onye ha kwesịrị isowe neleghị anya nazụ. Luk 6:46, 47 Ha achọghị onye ga-agwa ha na otú ha si ele ihe anya ma ọ bụ otú ha si ebi ndụ adịghị mma. Ha achọghị ka ihe a na-akụziri ha baa ha nobi.Jizọs zara ndị na-eso ụzọ ya ihe ahụ ha jụrụ ya. Ọ sịrị ha: Ọ bụ ya mere m ji eji ihe atụ agwa ha okwu, nihi na nile anya, ha na-ele nefu, nịnụ ihe, ha na-anụ nefu, ha adịghịkwa aghọta ihe ọ pụtara; amụma Aịzaya na-emezu nebe ha nọ, nke sịrị: . . . Obi ndị a adịkwaghị anabata ihe.Matiu 13:13-15;Aịzaya 6:9, 10.Mana, ọ bụghị ndị niile gere Jizọs ntị ka ihe a mezuru nisi ha. Jizọs sịrị: Obi ụtọ na-adịrị anya unu nihi na ha na-ahụ ụzọ, na ntị unu nihi na ha na-anụ ihe. Nihi na nezie, ana m asị unu, Ọtụtụ ndị amụma na ndị ezi omume chọrọ ịhụ ihe ndị unu na-ahụ ma ha ahụghị ha, nakwa ịnụ ihe ndị unu na-anụ, ma ha anụghị ha.Matiu 13:16, 17.Ndịozi iri na abụọ Jizọs na ndị ọzọ na-eso ụzọ ya nwere obi na-anabata ihe. Ọ bụ ya mere Jizọs ji gwa ha, sị: Ọ bụ unu ka e nyere ikike ịghọta ihe nzuzo ndị dị nsọ nke alaeze eluigwe, ma e nyeghị ndị ahụ ikike ya. Matiu 13:11 Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya ihe ihe atụ ahụ o mere banyere ọgha mkpụrụ pụtara nihi na ha ji ezi obi chọọ ịghọta ya.Jizọs gwara ha, sị: Mkpụrụ ahụ bụ okwu Chineke. Luk 8:11 Ala ndị ahụ ọ dara na ha bụkwa obi. Ọ bụ ihe a ga-enyere mmadụ aka ịghọta ihe atụ ahụ.Jizọs kọwakwuru ihe banyere mkpụrụ ahụ dara nakụkụ ụzọ. Ọ sịrị: Ekwensu wee bịa wepụ okwu ahụ nobi ha ka ha wee ghara ikwere, e wee zọpụta ha. Luk 8:12 O kwukwara ihe mkpụrụ ahụ a ghara nala okwute pụtara. O kwuru na ọ pụtara obi ndị ji obi ụtọ nabata okwu Chineke ọ kụziiri ha mana okwu ahụ agbanyeghị mgbọrọgwụ nobi ha. Ọ sịrị na mgbe ahụhụ ma ọ bụ mkpagbu bilitere nihi okwu ahụ, ha na-asụ ngọngọ. Nke a pụtara na mgbe o ruru noge ule, ikekwe mmegide si naka ndị ezinụlọ ha ma ọ bụ ndị ọzọ, ha adapụ nokwukwe.Matiu 13:21;Luk 8:13.Gịnịkwanụ banyere mkpụrụ ahụ dara netiti ogwu? Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya na ọ pụtara ndị nụrụ okwu ahụ, mana nchegbu nke usoro ihe a na ike dị aghụghọ nke akụnụba ekweghị ha mee nke ọma. Matiu 13:22 Okwu ahụ dị ha nobi, mana o nwere ihe ndị kpagburu ya, mee ka ọ ghara ịmị mkpụrụ.Ala nke ikpeazụ Jizọs kwuru okwu ya bụ ala dị mma. Ala a bụ ndị nụrụ okwu ahụ, obi ha anabata ya, ha aghọtakwa ya nke ọma. Gịnị ka ha meziri? Ha mịrị mkpụrụ. Nihi otú ihe si dịrị ha, dị ka afọ ndụ ha, ma ọ bụ ahụ ike ha, ha niile amịghị mkpụrụ há nhata. Otu mịrị okpukpu otunarị, nke ọzọ amịa iri isii, nke ọzọkwa amịa iri atọ. Neziokwu, ndị na-enweta ngọzi a na-enye ndị na-ejere Chineke ozi bụ ndị na-ejigide okwu ahụ mgbe ha ji ezi obi nke dị mma nụ ya wee jiri ntachi obi na-amị mkpụrụ.Luk 8:15.O doro anya na okwu ndị a tọrọ ndị na-eso ụzọ Jizọs ezigbo ụtọ, bụ ndị chọọrọ ya bịa ka ọ kọwaara ha ihe ihe ndị ahụ ọ kụziri pụtara. Ugbu a ka ha ghọtara ihe ihe atụ ndị ahụ pụtara. Jizọs chọrọ ka ha ghọta ihe atụ ndị ahụ o mere ka ha nwee ike ịkụziri ndị ọzọ eziokwu. Jizọs jụrụ ha, sị: A dịghị ebute oriọna ka e wee dọba ya nokpuru nkata ma ọ bụ nokpuru ihe ndina, ka à na-eme otú ahụ? A na-ebute ya ka a dọba ya nelu ihe ndọba oriọna, ọ bụghị ya? Nihi ya, Jizọs gwara ha, sị: Onye ọ bụla nwere ntị ige ntị, ya gee ntị.Mak 4:21-23.JIZỌS AKỤZIKWUORO HA IHEMgbe Jizọs kọwachaara ndị na-eso ụzọ ya ihe atụ ọgha mkpụrụ ahụ, ha chọkwara ịghọta ihe atụ ndị ọzọ o mere. Ha sịrị ya: Kọwaara anyị ihe atụ nke ata ahụ dị nubi.Matiu 13:36.Ihe a ha rịọrọ Jizọs gosiri na ha dị nnọọ iche ná ndị ọzọ so ha gee Jizọs ntị mgbe ahụ ọ nọ nakụkụ mmiri na-akụzi ihe. O doro anya na ndị ahụ nụrụ ihe ọ kụziri, mana ọ gụghị ha agụụ ịmata ihe ihe atụ ndị ahụ o mere pụtara na otú o si gbasa ha. Naanị ihe bụ mkpa ha bụ otú akụkọ ndị ahụ si tọọ ụtọ. Jizọs gosiri na ndị ahụ gere ya ntị nakụkụ mmiri ahụ adịghị ka ndị na-eso ụzọ ya, bụ ndị chọọrọ ya bịa nihi na ọ gụrụ ha agụụ ịmata ihe ihe atụ ndị ahụ pụtara. Ọ sịrị:Geenụ ntị nihe unu na-anụ. Ihe unu ji atụ ihe ka a ga-eji tụọrọ unu, ee, a ga-atụkwasịkwara unu ihe. Mak 4:24 Ndị na-eso ụzọ Jizọs na-echebara ihe ndị ha nụrụ nọnụ ya echiche. Otú ha si tụọ ihe bụ na ha chọsiri ike ịmụtakwu ihe naka Jizọs, chebakwara ihe ndị ha nụrụ echiche. Otú Jizọs sikwanụ nyeghachi ha bụ na ọ kụzikwuuru ha ihe. Ọ bụ ya mere na mgbe Jizọs na-aza ha ihe ha jụrụ banyere ihe atụ ata na ọka ahụ, ọ kọwaara ha, sị:Onye ghara ezi mkpụrụ ahụ bụ Nwa nke mmadụ; ubi ahụ bụ ụwa; ma ezi mkpụrụ ahụ bụ ụmụ nke alaeze; ma ata ahụ bụ ụmụ ajọ onye ahụ, onye iro nke kụrụ ha bụ Ekwensu. Owuwe ihe ubi ahụ bụ ọgwụgwụ nke usoro ihe a, ndị ahụ na-ewe ihe ubi bụ ndị mmụọ ozi.Matiu 13:37-39.Mgbe Jizọs kọwachara ihe ihe nke ọ bụla o kwuru okwu ya nihe atụ ahụ pụtara, o kwuru ihe ga-emecha mee. Ọ sịrị na nọgwụgwụ ụwa ochie a, ndị na-ewe ihe ubi, ya bụ, ndị mmụọ ozi ga-ekewapụ Ndị Kraịst adịgboroja, bụ ndị yiri ata, nebe ezigbo ụmụ nke alaeze nọ. A ga-achịkọta ndị ezi omume, ha ga-emechakwa nwuo gbaa ka anyanwụ nalaeze nke Nna ha. Gịnịkwanụ banyere ụmụ ajọ onye ahụ? A ga-ebibi ha nke ga-eme ka ha kwaa ákwá ma taa ikikere ezé.Matiu 13:41-43.Jizọs meere ndị na-eso ụzọ ya ihe atụ atọ ọzọ. Na nke mbụ, ọ sịrị: Alaeze eluigwe dị ka akụ dị oké ọnụ ahịa nke e zoro nala, nke otu nwoke hụrụ wee zoo ya; nihi ọṅụ o nwere, ọ gara ree ihe ndị o nwere wee zụọ ala ahụ.Matiu 13:44.Nihe atụ nke abụọ, ọ sịrị: Alaeze eluigwe dị ka onye ahịa nke na-achọ nkume pel ọma. Mgbe ọ hụrụ otu nkume pel dị nnọọ oké ọnụ ahịa, ọ lara ma ree ihe niile o nwere ozugbo wee zụọ ya.Matiu 13:45, 46.Nihe atụ abụọ a, Jizọs gosiri otú mmadụ si adị njikere ịhapụ ihe ụfọdụ nihi ihe ndị ka mkpa. Onye ahịa ahụ rere ihe niile o nwere ozugbo iji nweta otu nkume pel dị oké ọnụ ahịa. Ndị na-eso ụzọ Jizọs ghọtara ihe atụ ahụ o ji nkume pel dị oké ọnụ ahịa mee. Nwoke nke chọtara akụ ahụ e zoro nala rere ihe niile o nwere iji nweta ya. Nihe atụ abụọ ahụ, e nwere ihe dị oké ọnụ ahịa e kwesịrị inweta ma jiri ya kpọrọ ihe. E nwere ike iji ihe a a na-ekwu tụnyere mbọ niile mmadụ na-agba iji gboo mkpa ime mmụọ ya. Matiu 5:3 Ụfọdụ ndị nụrụ ihe atụ ndị a Jizọs mere adịla mbụ gosi na ha dị njikere ime ihe ọ bụla dị mkpa ka ha mee iji gboo mkpa ime mmụọ ha ma bụrụ ezigbo ndị na-eso ụzọ ya.Matiu 4:19, 20;19:27.Nikpeazụ, Jizọs ji Alaeze eluigwe tụnyere ụgbụ nke jidere ụdị azụ dị iche iche. Matiu 13:47 Mgbe e wepụtachara azụ ndị ahụ, a chịkọtara ndị dị mma ma kpofuo ndị na-adịghị mma. Jizọs sịrị na ọ bụ otu ihe ahụ ga-eme nọgwụgwụ ụwa ochie a. Ndị mmụọ ozi ga-ekewapụ ndị ajọ omume nebe ndị ezi omume nọ.Jizọs nonwe ya nọ na-akụta ndị mmadụ ka azụ mgbe ọ kpọrọ ndị mbụ ghọrọ ndị na-eso ụzọ ya ka ha bịa bụrụ ndị na-akụta mmadụ. Mak 1:17 Ma, o kwuru na ihe atụ ahụ o ji ụgbụ mee ka ga-emezu nọdịnihu, nọgwụgwụ nke usoro ihe a. Matiu 13:49 Ihe o kwuru mere ka ndịozi ya na ndị ọzọ na-eso ụzọ ya ghọta na ihe ndị dị egwu ka ga-eme nọdịnihu.Ndị nụrụ ihe atụ ndị ahụ ọ nọ nụgbọ mee ritekwukwara uru. Jizọs gosiri na ya dị njikere ịkọwara ndị na-eso ụzọ ya ihe niile mgbe naanị ha nọ. Mak 4:34 Ọ dị ka nwoke bụ onyeisi ezinụlọ, onye na-esi nụlọ akụ ya ewepụta ihe ndị dị ọhụrụ na ndị mere ochie. Matiu 13:52 Ihe Jizọs kwo mee ihe atụ ndị a abụghị ka ya gosi na ya kacha akụzi ihe. Kama, ọ na-akụziri ndị na-eso ụzọ ya eziokwu ndị yiri akụ dị oké ọnụ ahịa. Neziokwu, ọ bụ aka ochie nizi ihe nihu ọha.44 Jizọs Emee Ka Ebili Mmiri DajụọIke gwụchara Jizọs nihi ọrụ niile ọ rụrụla kemgbe taa. Ná mgbede, ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: Ka anyị gafee nikpere mmiri nke ọzọ, bụ nke dị nofe nke ọzọ nke osimiri ahụ.Mak 4:35.Obodo Geresa dị nebe ọwụwa anyanwụ nke Oké Osimiri Galili. Aha ọzọ a na-akpọ obodo a bụ Dikapọlis. Nagbanyeghị na ọtụtụ ndị Juu bi na Dikapọlis, ọ bụ omenala ndị Grik juru ebe ahụ.Ọtụtụ ndị ma mgbe Jizọs si Kapaniọm pụwa. Ihe gosiri na nke a bụ eziokwu bụ na e nwere ụgbọ mmiri ndị ọzọ si ná mmiri ahụ gawa nofe ya nke ọzọ. Mak 4:36 Isi notu ofe osimiri ahụ gafere nofe ya nke ọzọ adịchaghị anya. Oké Osimiri Galili dị ka ọdọ mmiri dị ihe dị ka kilomita iri abụọ nogologo, dịrịkwa ihe dị ka kilomita iri na abụọ nobosara. Mana, ọ dị omimi.Ọ bụ eziokwu na Jizọs zuru okè, ike gwụrụ ya mgbe ọ kụzichaara ndị mmadụ ihe. Nihi ya, mgbe ha kwọọrọ ụgbọ pụwa, o dinara ala nazụ azụ ụgbọ ahụ, dewe isi nohiri isi, ụra eburu ya.Ọtụtụ nime ndịozi ya bụ aka ochie nịkwọ ụgbọ mmiri, mana nke taa agaghị adịrị ha mfe. E nwere ugwu ndị gbara Oké Osimiri Galili ahụ gburugburu, elu osimiri ahụ na-adịkarịkwa ṅara ṅara. Mgbe ụfọdụ, ikuku jụrụ oyi na-esi nugwu ahụ na-efekwasị nosimiri ahụ dị ṅara ṅara, ma mee ka e nwee oké ebili mmiri nosimiri ahụ. Ọ bụ ụdị ihe a na-eme ugbu a. O gbughị oge, ebili mmiri ahụ amalite ịkụ nụgbọ ahụ. Mmiri malitekwara iju nebe ha nọ, ha wee nọrọ nihe ize ndụ. Luk 8:23 Ma, Jizọs ka nọ nụra.Ndị ahụ na-akwọ ụgbọ ahụ bụ aka ochie nịkwọ ụgbọ. Ha mere ihe niile ha ma ha na-eme ma e nwee ebili mmiri ka ha nwee ike ịkwọrọ ụgbọ ahụ na-aga. Mana nke taa dị iche. Ụjọ jidere ha na ha nwere ike ịnwụ, nke mere ha ji kpọtee Jizọs. Ha ji ụjọ gwa ya, sị: Onyenwe anyị, zọpụta anyị, anyị na-aga ịla niyi! Matiu 8:25 Ezigbo ụjọ ji ndị na-eso ụzọ Jizọs na mmiri na-aga iri ha.Mgbe Jizọs tetara, ọ sịrị ndị na-eso ụzọ ya: Gịnị mere obi ji na-amapụ unu, unu ndị okwukwe nta? Matiu 8:26 Jizọs baziiri ifufe na oké osimiri ahụ mba, sị: Shịị! Daa jụụ! Mak 4:39 Ifufe ahụ na-efesi ike kwụsịrị, osimiri ahụ adajụọkwa. Otú Mak na Luk si kọọ ihe a dị egwu merenụ bụ na ha bu ụzọ kwuo otú Jizọs si mee ka oké ifufe ahụ kwụsị, tupu ha akọzie otú o si gwa ha na ha enweghị okwukwe.Chegodị otú ihe a si metụ ndị na-eso ụzọ ya nahụ. Ha ejirila anya ha hụ otú oké ebili mmiri na-amali nike si nnọọ dajụọ ozugbo. Ụdị ụjọ tụrụ ha ụbọchị ahụ atụtụbeghị ha mbụ. Ha jụwara ibe ha, sị: Ònye nezie ka onye a bụ, nihi na ọbụna ifufe na oké osimiri na-erubere ya isi? Ha garutere nofe ọzọ nke oké osimiri ahụ nudo. Mak 4:415:1 O nwekwara ike ya abụrụ na ụgbọ ndị ọzọ ahụ gawara nofe nke ọzọ nke osimiri ahụ garukwara nudo.Ịmara na Ọkpara Chineke nwere ikike karịrị nke ifufe na ebili mmiri na-eme ka obi sie anyị ike. Mgbe ọ ga-achịwa ụwa noge ọchịchị Alaeze ya, ahụ ga-eru mmadụ niile ala nihi na ọdachi ndị na-emere onwe ha agaghịkwa adị.45 Jizọs Egosi na Ya Ka Ndị Mmụọ Ọjọọ IkeMgbe ndị na-eso ụzọ Jizọs pụtara nelu ala, ka ha nwechara nsogbu ahụ ha nwere nOké Osimiri Galili, ha hụrụ ihe juru ha anya. Ụmụ nwoke abụọ ndị mmụọ ọjọọ ji, bụ ndị na-eme ihe ike, ndị anya na-achakwa ọkụ, si nebe a na-eli ozu dị nso nebe ahụ na-agbaga ebe Jizọs nọ. Otu nime ha kacha gbapụ iche nihi na ọ bụ ya kacha dịrị egwu nanya, karakwa akpa ike. Ọ ga-abụ na ihe mere o ji akpa ike karịa nke ọzọ bụ nihi na ndị mmụọ ọjọọ ejiela yanwa ogologo oge karịa onye nke ọzọ.O teela nwoke a gba ọtọ na-akpagharị. Ma nehihie ma nabalị, ọ na-eti mkpu nebe a na-eli ozu nakwa nugwu, jirikwa nkume na-ebekasị onwe ya ahụ. Mak 5:5 Otú o si akpa ajọ ike mere ụjọ anaghị ekwe ndị mmadụ si ụzọ ebe ọ nọ gafee. Ụfọdụ ndị ekeela ya agbụ, ma ọ dọbisịrị agbụ ígwè e kere ya, gbajiekwa ịgà a tụrụ ya nụkwụ. O nweghị onye na-ejituli ya.Mgbe nwoke ahụ bịarutere ebe Jizọs nọ ma daa nakụkụ ụkwụ ya, ndị mmụọ ọjọọ ahụ ji ya mere ka o tie mkpu, sị: Jizọs, Ọkpara nke Chineke Onye Kasị Elu, gịnị jikọrọ mụ na gị? Jiri Chineke ṅụọrọ m iyi na ị gaghị emekpa m ahụ. Jizọs gosiri na ya ka ndị mmụọ ọjọọ ike. O nyere mmụọ ọjọọ ahụ iwu, sị: Gị mmụọ na-adịghị ọcha, si nime nwoke a pụta.Mak 5:7, 8.Nke bụ eziokwu bụ na ndị mmụọ ọjọọ ji nwoke ahụ dị ọtụtụ. Mgbe Jizọs jụrụ ya, Gịnị bụ aha gị? ihe ọ zara ya bụ: Aha m bụ Ụsụụ, nihi na anyị dị ọtụtụ. Mak 5:9 Na Rom, ụsụụ ndị agha bụ ndị agha dị ọtụtụ puku. Nihi ya, ihe ọ pụtara bụ na ndị mmụọ ọjọọ ji nwoke a karịrị akarị. Ahụhụ nwoke a na-ata na-atọkwa ha ụtọ. Ha rịọrọ Jizọs ka ọ ghara inye ha iwu ka ha pụọ baa nime abis. O doro anya na ha ghọtara ihe a ga-emecha mee ha na onyeisi ha, bụ Setan.Luk 8:31.E nwere ihe dị ka puku ézì abụọ na-ata nri nebe dị nso ebe ahụ. NIwu Mozis, ézì bụ anụ rụrụ arụ nke ndị Juu na-ekwesịdịghị inwe. Ndị mmụọ ọjọọ ahụ sịrị Jizọs: Ziga anyị nime ìgwè ézì ndị a, ka anyị banye nime ha. Mak 5:12 Jizọs gwara ha gawa, ha banyekwara nime ìgwè ézì ndị ahụ. Puku ézì abụọ ahụ kwooro maba nosimiri dị ná mkpọda ebe ahụ, mmiri agbagbuo ha.Mgbe ndị chị ézì ndị ahụ hụrụ ihe merenụ, ha gbaara gawa nime obodo ka ha kọọrọ ndị mmadụ ihe merenụ. Ndị mmadụ gbapụtara ka ha hụ ihe merenụ. Mgbe ha bịarutere, ha hụrụ na ahụ adịla nwoke ahụ a chụpụrụ mmụọ ọjọọ nahụ ya mma. Isi adịkwala ya mma. O yizi uwe ma nọrọ ọdụ nakụkụ ụkwụ Jizọs.Ụjọ jidere ndị hụrụ nwoke a na ndị nụrụ banyere ihe a nihi na ha amaghị ihe ọzọ Jizọs nwere ike ime. Ha gwara Jizọs ka o si nobodo ha pụọ. Ka Jizọs na-abanye nụgbọ ka ọ pụwa, nwoke ahụ ọ chụpụrụ mmụọ ọjọọ nahụ ya rịọrọ ya ka ya soro ya. Ma, Jizọs gwara ya, sị: Lakwuru ndị ikwu gị, kọọkwara ha ihe niile Jehova meere gị nakwa ebere o meere gị.Mak 5:19.Jizọs na-agwakarị ndị ọ gwọrọ ọrịa ka ha ghara ịgwa ndị ọzọ banyere ya nihi na ọ chọghị ka akụkọ e tinyere nnu na ose a ga na-akọ gbasara ya mee ka ndị mmadụ ghara ịma nke bụ eziokwu. Ọ chọrọ ka ndị mmadụ mata onye ọ bụ neziokwu. Mana, na nke nwoke a mmụọ ọjọọ jibu, ihe mere ya bụ ihe ama a na-ahụ anya gosiri ụdị ikike Jizọs nwere. O nwekwara ike ịkọrọ ndị ọzọ banyere Jizọs, bụ ndị Jizọs nwere ike ọ gaghị enwe ohere ịga nonwe ya zie ha ozi ọma. Ihe a mere nwoke a ga-emekwa ka ndị mmadụ ghara inwe ohere gewe akụkọ ụgha ọ bụla e nwere ike ịkọ banyere ézì ndị ahụ dabara ná mmiri. Nwoke ahụ pụwaziri na-aga na Dikapọlis niile na-akọ ihe Jizọs meere ya.46 Ọ Gbakere Mgbe O Metụrụ Uwe Jizọs AkaAkụkọ gazuru ebe niile ndị Juu bi ná mpaghara ọdịda anyanwụ nke ụsọ Oké Osimiri Galili na Jizọs esila Dikapọlis lọghachi. Ọ ga-abụ na ọtụtụ ndị anụla na Jizọs mere ka oké ifufe na ebili mmiri dajụọ, chụpụkwa ndị mmụọ ọjọọ nahụ ndị ha ji. Nihi ya, oké ìgwè mmadụ zukọtara nakụkụ oké osimiri ahụ ka ha nabata Jizọs. O nwere ike ịbụ na ebe ha zukọrọ bụ ná mpaghara ya nke dị na Kapaniọm. Mak 5:21 Ha nọ na-atụsi anya ya ike ka o si ná mmiri ahụ pụta.Otu nime ndị ọ na-agụsi agụụ ike ịhụ Jizọs bụ Jeirọs, onyeisi ụlọ nzukọ ndị Juu. Nwoke ahụ dara nala nụkwụ Jizọs, na-arịọsi ya arịrịọ ike, sị: Obere nwa m nwaanyị nọ nọnọdụ dị oké njọ. Biko, bịa bikwasị ya aka ka o wee gbakee ma dị ndụ. Mak 5:23 Nwa Jeirọs a dị naanị afọ iri na abụọ, bụrụkwa naanị nwa o nwere. O jighịkwa nwa ya a egwu egwu. Olee ihe Jizọs ga-eme gbasara arịrịọ a Jeirọs rịọsiri ya ike ka ọ bịa nyere nwa ya a aka?Luk 8:42.Jizọs gawara nụlọ Jeirọs. Ka ọ nọ na-aga nụzọ, e nwere ihe ọzọ na-emetụ nahụ merenụ. Ọtụtụ ndị só Jizọs na-aga nọ na-enwe ezigbo obi ụtọ, na-eche ma hà ga-ahụ ka Jizọs rụrụ ọrụ ebube ọzọ. Ma, e nwere otu nwaanyị so nìgwè mmadụ ahụ. Ihe na-echu yanwa ụra bụ ọrịa ọjọọ na-arịa ya.Kemgbe afọ iri na abụọ, nwaanyị a bụ onye Juu, nọ na-arịa ọrịa oruru ọbara. Ọ gaala ọtụtụ ụlọ ọgwụ ka ndị dọkịta nyere ya aka, mefusịakwa ego niile o nwere nọgwụ ndị ha gwara ya ṅụọ. Ma, o nwebeghị nke nwere isi. Kama, nsogbu ya bịara kakwuo njọ.Mak 5:26.Nke bụ eziokwu bụ na ọrịa ya a na-eme ka ike na-agwụ ya, na-emekwa ya ihere. Onye ụdị ọrịa a ji anaghị ekwu banyere ya ebe ndị mmadụ nọ. Ihe ọzọkwa bụ na nIwu Mozis, oruru ọbara na-eme ka nwaanyị ghara ịdị ọcha. Onye bitụkwara nwaanyị dị otú ahụ aka, ma ọ bụ metụ uwe ya ọbara gburu aka, ga-asa ahụ ma bụrụ onye na-adịghị ọcha ruo mgbede.Levitikọs 15:25-27.Nwaanyị a anụla ihe banyere Jizọs, chọtakwa ya ugbu a. Nihi ọrịa na-arịa ya, o heere ehere si netiti ìgwè mmadụ ahụ na-aga nebe Jizọs nọ. Ọ nọ na-agwa onwe ya, sị: Ọ bụrụ na m bitụ naanị uwe elu ya aka, m ga-agbake. Mgbe o bitụrụ ọnụ ọnụ uwe Jizọs aka, ọ chọpụtara ozugbo na oruru ọbara ya akwụsịla, na a gwọwo ya ọrịa ọjọọ ahụ.Mak 5:27-29.Mgbe ahụ Jizọs sịrị: Ònye bitụrụ m aka? Olee otú i chere obi ga-adị nwaanyị a mgbe ọ nụrụ ihe a Jizọs jụrụ? Pita kwuru okwu ka à ga-asị na ọ na-abara Jizọs mba. Ọ sịrị: Ìgwè mmadụ gbara gị gburugburu ma na-adagide gị. Gịnịzi mere Jizọs ji jụọ, sị: Ònye bitụrụ m aka? Jizọs kwuru ihe mere o ji jụọ ajụjụ ahụ. Ọ sịrị: Ọ dị onye bitụrụ m aka, nihi na m ghọtara na ike pụrụ m nahụ. Luk 8:45, 46 Neziokwu, ọgwụgwọ ahụ a gwọrọ nwaanyị ahụ mere ka ike pụọ Jizọs nahụ.Ụjọ jidere nwaanyị ahụ mgbe ọ matara na Jizọs achọpụtala ihe o mere. Ọ dara nala nụkwụ Jizọs na-ama jijiji. Ọ nọ nihu mmadụ niile kwuo eziokwu banyere ọrịa ya, kwuokwa na ahụ adịla ya mma. Jizọs mere ka obi ruo ya ala. Ọ sịrị ya: Nwa m nwaanyị, okwukwe gị emewo ka ahụ dị gị mma. Laa nudo, gbakee nọrịa ọjọọ nke na-arịa gị.Mak 5:34.Neziokwu, Onye Chineke họpụtara ga-achị ụwa nọdịnihu nwere ọmịiko. Ọ bụghị naanị na ihe banyere ndị mmadụ na-emetụ ya nahụ, o nwekwara ikike inyere ndị mmadụ aka.47 Otu Nwata Nwaanyị Adịghachi NdụJeirọs hụrụ na Jizọs agwọọla nwaanyị ahụ nwere oruru ọbara. Obi sikwara ya ike na Jizọs ga-agwọlikwa nwa ya nwaanyị. Mana, obi ya na-agwa ya na ada ya ga-anwụworị ugbu a. Matiu 9:18 Ma, Jizọs ọ ka ga-enyeliri ya aka?Ka Jizọs ka na-agwa nwaanyị ahụ ọ gwọrọ okwu, ụfọdụ ụmụ nwoke sí nụlọ Jeirọs bịara sị ya: Nwa gị nwaanyị anwụọla! Ha jụrụ ya, sị: Gịnị mere ị ka ji na-enye onye ozizi nsogbu?Mak 5:35.Ihe a bụ ozi na-agbawa obi. Nwoke a, bụ onye a na-akwanyere ùgwù nobodo, amakwaghị ihe ọ ga-eme. Otu mkpụrụ nwa o nwere anwụọla. Ma, Jizọs nụrụ ozi ahụ e ziri nwoke ahụ, nke mere na o lere ya anya ma mesie ya obi ike. Ọ sịrị ya: Atụla egwu, naanị nwee okwukwe.Mak 5:36.Jizọs sooro Jeirọs gawa nụlọ ya. Mgbe ha garuru, mkpọtụ na ọgba aghara juru ebe niile. Ndị gbakọrọ ebe ahụ nọ na-ebe ákwá, ụfọdụ ana-akụ onwe ha nala. Mgbe Jizọs batara nime ụlọ ahụ, o kwuru ihe tụrụ onye ọ bụla nanya. Ọ sịrị: Nwatakịrị ahụ anwụbeghị, kama ọ na-ehi ụra. Mak 5:39 Mgbe ha nụrụ ihe a, ha malitere ịchị Jizọs ọchị. O doro ha anya na nwa ahụ anwụọla. Ma, Jizọs ga-eji ikike Chineke nyere ya gosi na ya nwere ike ịkpọlite ndị nwụrụ anwụ dịkwa ka e nwere ike ịkpọte onye nọ noké ụra.Jizọs gwara mmadụ niile ka ha pụọ èzí ma e wezụga Pita, Jems, Jọn na nne na nna nwata nwaanyị ahụ. Ọ kpọọrọ mmadụ ise a banye ebe e nyiwere nwata nwaanyị ahụ. Jizọs seere nwata ahụ naka, sị ya: Talita kumi,nke pụtara, ma a sụgharịa ya: Nwata nwaanyị, ana m asị gị, Bilie! Mak 5:41 Nwata nwaanyị ahụ biliri ozugbo, malite ịga ije. Chegodị ụdị obi ụtọ Jeirọs na nwunye ya nwere mgbe ha hụrụ ihe a. Iji gosi ha na nwata ahụ adịla ndụ neziokwu, Jizọs sịrị ka ha nye ya nri ka o rie.Jizọs gwara ndị ọ gwọrọ noge gara aga ka ha ghara ịkọrọ ndị ọzọ ihe o meere ha. Ọ bụkwa ihe ọ gwara nne na nna nwa a. Nagbanyeghị ya, nne na nna a obi bụ sọ aṅụrị na ndị ọzọ nọ ebe ahụ kọsara ihe a nógbè ahụ dum. Matiu 9:26 Ọ bụrụ na ị hụ ka a kpọlitere onye nke gị nọnwụ, ọ bụ na ị gaghị eji obi ụtọ kọọrọ ndị ọzọ banyere ya. Onye a bụ onye nke abụọ e kwuru okwu ya na Baịbụl Jizọs kpọlitere nọnwụ.48 Ọ Rụrụ Ọrụ Ebube, ma A Jụrụ Ya ma na NazaretỌrụ zuru Jizọs ahụ taa. Mgbe Jizọs gachara ihe niile ọ gara na Dikapọlis, ọ gwọrọ nwaanyị na-arịa ọrịa oruru ọbara, kpọlitekwa ada Jeirọs nọnwụ. Mana, a ka nwere ọrụ ndị ka na-eche ya nụbọchị ahụ. Mgbe Jizọs si nụlọ Jeirọs na-apụ, ndị ìsì abụọ sowere ya na-eti mkpu, sị: Meere anyị ebere, Nwa Devid.Matiu 9:27.Ọkpụkpọ ahụ ha kpọrọ Jizọs Nwa Devid gosiri na ha kwetara na Jizọs ga-achị nocheeze Devid, nakwa na ọ bụ ya bụ Mesaya ahụ. Jizọs mere ka ọ nụghị mkpu ahụ ha na-eti. Ọ ga-abụ na ihe mere o ji mee otú ahụ bụ ka ọ hụ ma hà ga-anọgide na-arịọ ya. Ha nọgidekwara na-arịọ ya. Mgbe Jizọs banyere nime otu ụlọ, ha sooro ya banye. Jizọs jụrụ ha, sị: Ùnu nwere okwukwe na m pụrụ ime ihe a? Ha ji obi ha dum zaa ya, sị: Ee, Onyenwe anyị. Mgbe ha kwuru otú a, Jizọs metụrụ ha aka nanya ma sị ha: Ya meere unu dị ka okwukwe unu si dị.Matiu 9:28, 29.Ozugbo ahụ, ha hụwara ụzọ. Jizọs gwara ha ka ha ghara ime ka ndị ọzọ mara ihe o meere ha otú ahụ ọ gwakwara ndị ọzọ ọ gwọrọla. Mana, nihi otú ọṅụ si ju ha obi, ha mechara gaa kọsawa banyere Jizọs.Ka mmadụ abụọ ahụ ọ gwọrọ ọrịa na-apụ, ndị mmadụ kpọtaara Jizọs otu nwoke na-anaghị ekwuli okwu nihi na mmụọ ọjọọ ji ya. Jizọs chụpụrụ mmụọ ọjọọ ahụ ji ya, nwoke ahụ malitekwara ikwu okwu ozugbo. Ihe a juru ìgwè mmadụ ahụ anya. Ha amalite ịsị: A hụtụbeghị ụdị ihe a nIzrel. Ndị Farisii sokwa nọrọ ebe ahụ. Ha enweghị ike ikwu na ọ bụghị Jizọs rụrụ ọrụ ebube ndị ahụ. Ma, ihe ha meziri bụ iboghachi Jizọs ebubo ahụ ha na-ebobu ya na ọ bụghị ike Chineke ka o ji na-arụ ọrụ ebube. Ha sịrị: Ọ bụ ike onye na-achị ndị mmụọ ọjọọ ka o ji achụpụ ndị mmụọ ọjọọ.Matiu 9:33, 34.Obere oge ihe a mechara, Jizọs laghachiwere obodo a mụrụ ya bụ Nazaret. Mana ugbu a, ya na ndị na-eso ụzọ ya so. Ihe dị ka otu afọ gara aga, Jizọs kụziri ihe nụlọ nzukọ dị ebe ahụ. Otú o si kụzie ihe ná mbido juru ndị mmadụ anya. Mana, ka oge na-aga, ihe ndị ọzọ ọ kụziri wewere ha iwe nke na ha chọwara igbu ya. Ugbu a, Jizọs chọwakwara ọzọ otú ọ ga-esi nyere ndị obodo ya aka.NỤbọchị Izu Ike, Jizọs gaghachiri nụlọ nzukọ ahụ izi ihe. Ihe ọ kụziri tụrụ ọtụtụ ndị nanya. Ha jụwadịrị, sị: Olee ebe nwoke a si nweta amamihe a na ọrụ ndị a dị ike? Onye a ọ bụghị nwa ọkwá nkà ahụ? Ọ bụghị nne ya ka a na-akpọ Meri, ọ bụkwa na ụmụnne ya ndị ikom abụghị Jems na Josef na Saịmọn na Judas? Ọ bụ na anyị na ụmụnne ya ndị inyom niile anọghị? Oleezi ebe nwoke a si nweta ihe ndị a niile.Matiu 13:54-56.Ndị mmadụ eleghị Jizọs anya na ọ bụ onye pụrụ iche, kama ha lere ya anya naanị ka nwa afọ obodo ha. Ha nọ na-eche, sị: Anyị ma mgbe ọ na-etolite, oleekwanụ otú onye a si abụ Mesaya ahụ? Nihi ya, nagbanyeghị amamihe niile Jizọs nwere na ọrụ ebube ndị ọ na-arụ nke gosiri na ọ bụ Mesaya ahụ, ha jụrụ ya. Ndị ikwu Jizọs jụdịrị ya nihi na ha ma onye ọ bụ. Ọ bụ ya mere Jizọs ji sị: A na-enye onye amụma nsọpụrụ ma e wezụga nobodo a mụrụ ya nakwa nụlọ ya.Matiu 13:57.Neziokwu, o juru Jizọs anya na ndị obodo ya enweghị okwukwe nebe ọ nọ. Nihi ya, ọ rụghị ọrụ ebube ebe ahụ ma e wezụga ibikwasị mmadụ ole na ole na-arịa ọrịa aka ma gwọọ ha.Mak 6:5, 6.49 Jizọs Ekwusaa Ozi Ọma na Galili, Nyekwa Ndịozi Ya ỌzụzụKemgbe ihe dị ka afọ abụọ ugbu a, Jizọs ji ike ya niile na-ekwusa ozi ọma. Ma ugbu a, ọ ga-akwụsịtụ ma jiritụ ya nwayọọ? Kama ijiri ya nwayọọ, Jizọs gbakwuru mbọ kwusaa ozi ọma. Ọ malitere ijegharị nobodo ukwu nakwa nobodo nta niile dị na Galili, na-ezi ihe nụlọ nzukọ ha, na-ekwusakwa ozi ọma alaeze ahụ ma na-agwọ ụdị ọrịa ọ bụla na ụdị nsogbu ahụ ike ọ bụla. Matiu 9:35 Ihe ọ hụrụ mere ka o dokwuo ya anya na o kwesịrị ịgbakwu mbọ iji kwusakwuo ozi ọma. Mana, olee otú ọ ga-esi eme ya?Ka Jizọs na-aga ebe dị iche iche, ọ hụrụ na e nwere ndị e kwesịrị ka e were eziokwu nke okwu Chineke nyere aka ma kasie obi. A gbara ha akpụkpọ, chụsasịakwa ha dị ka atụrụ na-enweghị onye na-azụ ha. O meteere ha ebere. Ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: Ee, ihe ubi hiri nne, ma ndị ọrụ dị ole na ole. Ya mere, na-arịọnụ Onye nwe owuwe ihe ubi ahụ ka o ziga ndị ọrụ nowuwe ihe ubi ya.Matiu 9:37, 38.Jizọs ma ihe ga-enye aka nihe a. Ọ kpọrọ ndịozi iri na abụọ ya, kee ha abụọ abụọ, ha aghọọ ìgwè ndị na-ekwusa ozi ọma. Ya enyezie ha ntụziaka a doro anya. Ọ sịrị ha: Unu abanyela nokporo ụzọ ndị mba ọzọ, unu abanyekwala nobodo ndị Sameria; kama nke ahụ, na-agakwurunụ atụrụ furu efu nke ụlọ Izrel. Mgbe unu na-aga, na-ekwusanụ, sị, Alaeze eluigwe eruwo nso.Matiu 10:5-7.Alaeze ha ga-ekwusa banyere ya bụ nke ahụ Jizọs kwuru okwu ya nekpere ahụ o ji kụzie otú e si ekpe ekpere. Alaeze ahụ adịla nso nihi na Jizọs Kraịst, Eze Chineke họpụtara ịchị nAlaeze ya nọ ya mgbe ahụ. Oleekwanụ ihe ga-egosi nandị na-eso ụzọ Jizọs bụ ndị na-anọchite anya Alaeze ahụ neziokwu? Jizọs nyere ha ikike ịgwọ ndị mmadụ na ịkpọlite ndị nwụrụ anwụ. Ha ga-eme ihe a niile na-anaghị ego ọ bụla. Oleezikwanụ otú ndịozi Jizọs ga-esi egboro onwe ha mkpa ha? Dị ka ihe atụ, olee otú ha ga-esi enweta nri ụbọchị?Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya ka ha ghara iwere ihe ndị ha ga-eji egbo mkpa ha ma ha gawa ikwusa ozi ọma. Ha agaghị etinye ọlaedo, ọlaọcha, ma ọ bụ ọla kọpa nobere akpa ha. Ha agaghịdị ewere obere akpa nri ma ọ bụ werekwuo uwe ime ma ọ bụ akpụkpọ ụkwụ ọzọ ma ha gawa. Gịnị mere na ha agaghị ewere ihe ndị a? Jizọs gwara ha okwu mesiri ha obi ike. Ọ sịrị ha: Onye ọrụ kwesịrị ka e nye ya nri. Matiu 10:10 Ndị ga-anabata ha na ozi ha na-ekwusa ga-enye aka gboo mkpa ha. Jizọs sịrị ha: Nebe ọ bụla unu banyere nụlọ, nọrọnụ nebe ahụ ruo mgbe unu si nebe ahụ pụọ.Mak 6:10.Jizọs gwakwara ha ihe ha ga-eme ma ha gaa nụlọ ndị mmadụ izi ha ozi ọma Alaeze ahụ. Ọ sịrị: Mgbe unu na-abanye nụlọ, keleenụ ndị ezinụlọ ahụ; ọ bụrụkwa na ụlọ ahụ kwesịrị ekwesị, ka udo unu na-asị ka o nwee dịkwasị ya; ma ọ bụrụ na o kwesịghị ekwesị, ka udo nke si nebe unu nọ lọghachiri unu. Nebe ọ bụla ọ na-adịghị onye nabatara unu ma ọ bụ onye gere ntị nokwu unu, mgbe unu na-apụ nụlọ ahụ ma ọ bụ nobodo ahụ, tichapụnụ ájá dị nụkwụ unu.Matiu 10:12-14.O nwere ike ịdaba na nobodo ụfọdụ ndị na-eso ụzọ Jizọs ga-aga, ndị obodo ahụ niile ga-ajụ ozi ọma ha na-ezi. Gịnị ga-eme obodo dị otú ahụ? Jizọs sịrị na a ga-ama ha ikpe mbibi. Ọ sịrị: Nezie, ana m asị unu, Ọ ga-adịrị ala Sọdọm na Gọmọra mfe nỤbọchị Ikpe karịa obodo ahụ.Matiu 10:15.50 A Zụrụ Ha Otú Ha Ga-enwe Ike Ịna-ekwusa Ozi Ọma Ọ Bụrụgodị na A Kpagbuwe HaMgbe Jizọs kechara ndịozi ya abụọ abụọ ka ha gaa kwusaa ozi ọma, o nyere ha ezigbo ntụziaka gbasara otú ha ga-esi ekwusa ya. Ma nke ahụ abụghị naanị ihe o mere. Ọ dọrọ ha aka ná ntị banyere ndị mmegide. Ọ sịrị ha: Lee! M na-eziga unu dị ka atụrụ netiti anụ ọhịa wolf . . . Lezienụ anya maka ụmụ mmadụ; nihi na ha ga-enyefe unu nụlọikpe obodo, ha ga-apịakwa unu ihe nụlọ nzukọ ha. Nezie, a ga-akpụpụta unu nihu ndị gọvanọ na ndị eze nihi m.Matiu 10:16-18.Neziokwu, e nwere ike ịkpagbu ndị na-eso ụzọ Jizọs nụzọ na-enweghị atụ. Ma, o kwere ha nkwa iji mesie ha obi ike. Ọ sịrị ha: Mgbe ha na-enyefe unu, unu echegbula onwe unu banyere otú unu ga-esi ekwu okwu ma ọ bụ ihe unu ga-ekwu; nihi na a ga-enye unu ihe unu ga-ekwu noge awa ahụ; nihi na ọ bụghị unu onwe unu na-ekwu okwu, kama ọ bụ mmụọ nke Nna unu si nọnụ unu na-ekwu okwu. O kwukwara, sị: Nwanne ga-enyefekwa nwanne ya naka ọnwụ, nna ga-enyefekwa nwa ya, ụmụ ga-ebilikwa megide nne na nna ha, ha ga-emekwa ka e gbuo ha. Mmadụ niile ga-akpọkwa unu asị nihi aha m; ma onye tachiri obi ruo ọgwụgwụ ka a ga-azọpụta.Matiu 10:19-22.Ikwusa ozi ọma bụ ọrụ kacha mkpa. Ọ bụ ya mere Jizọs ji kwusie okwu ike na ọ dị mkpa ka ndị na-eso ụzọ ya na-akpa àgwà ka ndị maara ihe ka ha nwee ike ịna-ekwusa ozi ọma a nenweghị ihe ga-egbochi ha. Ọ sịrị: Mgbe ha kpagburu unu notu obodo, gbalaganụ nobodo ọzọ; nihi na nezie, ana m asị unu, Unu agaghị agazu obodo ndị dị nIzrel ma ọlị ruo mgbe Nwa nke mmadụ ga-abịarute.Matiu 10:23.Ịdọ aka ná ntị, agbamume, na ntụziaka ndị a Jizọs nyere ndịozi iri na abụọ ya magburu onwe ha. Ma, anyị kwesịrị ịghọta na ihe ndị a Jizọs kwuru gbasakwara ndị niile ga-ekwusa ozi ọma mgbe ọnwụ na mbilite nọnwụ ya gachara. Ihe gosiri na nke a bụ eziokwu bụ ihe ahụ Jizọs kwuru na mmadụniilega-akpọ ndị na-eso ụzọ ya asị, ya bụ, na ọ bụghị naanị ndị ahụ e zigara ndịozi Jizọs ka ha gaa zie ozi ọma ga-akpọ ha asị. Ihe ọzọkwa bụ na ọ dịghị mgbe anyị gụtara na nobere oge ahụ ndị na-eso ụzọ Jizọs kwusara ozi ọma na Galili, na a kpụpụrụ ha nihu ndị gọvanọ na nihu ndị eze. Ọ dịghịkwa mgbe anyị gụtara na ndị ezinụlọ ha nyefere ha naka ndị ga-egbu ha.O doro anya na ọ bụ ihe ndị ga-eme nọdịnihu ka Jizọs bu nobi gwa ndịozi ya okwu ndị a. Otu ihe mere anyị ji mara bụ ihe ahụ ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya na ha agaghị agazu obodo niile ha kwesịrị ikwusa ozi ọma ruo mgbe Nwa nke mmadụ ga-abịarute. Ihe Jizọs na-ekwu bụ na ndị na-eso ụzọ ya agaghị ekwusacha ozi ọma banyere Alaeze Chineke tupu Eze ahụ dị ebube bụ Jizọs Kraịst abịarute dị ka onyeikpe Chineke.O kwesịghị iju ndịozi Jizọs anya na a ga-emegide ha mgbe ha na-ekwusa ozi ọma, nihi na Jizọs sịrị: Onye na-eso ụzọ mmadụ adịghị aka onye nkụzi ya, ohu adịghịkwa aka onyenwe ya. Ihe Jizọs kwuru doro anya. E megidere Jizọs, kpagbuokwa ya nihi na ọ nọ na-ekwusa banyere Alaeze Chineke. Ọ bụkwa otú ahụ ka a ga-eme ndị na-eso ụzọ ya. Ma Jizọs gwara ha, sị: Unu atụkwala egwu ndị na-egbu ahụ ma ha enweghị ike igbu mkpụrụ obi; kama na-atụnụ egwu onye ahụ nke pụrụ ibibi ma mkpụrụ obi ma ahụ nime Gehena.Matiu 10:24,28.Jizọs mere ihe anyị kwesịrị iṅomi. Ọ tachiri obi nwụọ natụghị egwu kama ọ ga-enupụrụ Jehova isi, bụ onye nwere ike niile. Ọ bụ Chineke Pụrụ Ime Ihe Niile nwere ikike ibibi mkpụrụ obi mmadụ ya bụ olileanya onye ahụ nwere ịdị ndụ ebighị ebi, ọ bụkwa ya nwere ike ịkpọlite onye ahụ nọnwụ ka ọ dị ndụ ebighị ebi. Ihe a mere ka obi sie ndịozi ahụ ike.Jizọs mere otu ihe atụ iji gosi na Chineke ga-elekọta ndị na-eso ụzọ ya. Ọ sịrị: Ọ bụ na a dịghị ere nza abụọ otu mkpụrụ ego nke ga-azụtali naanị ihe dị nta? Ma o nweghị otu nime ha ga-ada nala, Nna unu aghara ịma. . . . Ya mere, unu atụla egwu: Unu dị oké ọnụ ahịa karịa ọtụtụ nza.Matiu 10:29,31.Ozi ndị na-eso ụzọ Jizọs na-ekwusa ga-ekewa ezinụlọ. Ụfọdụ ndị nezinụlọ ga-anabata ozi ha, ụfọdụ agaghịkwa anabata ya. Jizọs sịrị: Unu echela na m bịara iweta udo nelu ụwa. Neziokwu, tupu onye ndị ezinụlọ ya na-anaghị efe Jehova anabata eziokwu, ọ ga-enwerịrị obi ike. Jizọs sịkwara: Onye hụrụ nna ya ma ọ bụ nne ya nanya nke ukwuu karịa otú ọ hụrụ m ekwesịghị m, onye hụkwara nwa ya nwoke ma ọ bụ nwa ya nwaanyị nanya nke ukwuu karịa otú ọ hụrụ m ekwesịghị m.Matiu 10:34,37.Ma, ụfọdụ ndị ga-anabata ndị na-eso ụzọ Jizọs nke ọma. Jizọs sịrị: Onye ọ bụla nke nyere otu nime ndị a dị nta naanị otu iko mmiri jụrụ oyi ka ọ ṅụọ nihi na ọ bụ onye na-eso ụzọ m, nezie, ana m asị unu, ọ ghaghị ịnata ụgwọ ọrụ ya.Matiu 10:42.Ịdọ aka ná ntị, agbamume, na ntụziaka Jizọs nyere ndị na-eso ụzọ ya mere ka ha dị ezigbo njikere, nke mere ka ha gazuo ókèala ahụ malite nobodo nta ruo nobodo nta, na-ezisa ozi ọma, na-agwọkwa ọrịa nebe niile.Luk 9:6.51 E Gburu Mmadụ nOtu Ememme Ncheta ỌmụmụNdịozi Jizọs nọ na Galili na-ekwusa ozi ọma. Ma, onye bu ụzọ gwa ndị mmadụ banyere Jizọs enwereghị onwe ya ikwusa ozi ọma otú ahụ ha na-ekwusa. Onye ahụ bụ Jọn Onye Na-eme Baptizim. Ọ ka nọ nụlọ mkpọrọ kemgbe ihe fọrọ obere ka ọ bụrụ afọ abụọ ugbu a.Jọn kwuru nezoghị ọnụ na ọ dị njọ Eze Herọd Antipas ịkpọrọ nwunye nwanne ya nwoke bụ Filip lụwa. Herọd gbara nwunye mbụ ya alụkwaghịm, lụwazie Herodias. NIwu Mozis, bụ nke Herọd sịrị na ya na-eso, ndị si otú a lụọ na-akwa iko, iwu akwadoghịkwa ya. Nihi ihe a Jọn kwuru, Herọd nyere iwu ka a tụba ya nụlọ mkpọrọ. Ikekwe, ọ bụ Herodias gwara ya ka ọ tụọ Jọn mkpọrọ.Herọd amaghị ihe ọ ga-eme Jọn nihi na ndị mmadụ weere Jọn dị ka onye amụma. Matiu 14:5 Ma, Herodias anaghị eche ihe a ga-eme ya eche. O buuru Jọn iwe nobi. Ọ nọdị na-achọ ihe ya ga-eme ka e gbuo ya. Mak 6:19 Nikpeazụ, o nwetara ohere ọ na-achọ achọ kemgbe.Obere oge tupu e mee Ememme Ngabiga nke afọ 32, Herọd mere nnukwu ememme iji cheta ụbọchị ọmụmụ ya. Ndị niile ọkwá ha dị elu nọchịchị Herọd, ndị isi agha, nakwa ụmụ amaala a ma ama na Galili bịachara ememme ahụ. Mgbe a na-eme ememme ahụ, a kpọpụtara Salomi, nwa Herodias mụtaara di mbụ ya bụ Filip, ka ọ bịa gbaa egwú. Egwú ọ gbara tọgburu ndị bịara ememme ahụ atọgbu.Egwú ahụ nwa ahụ a mụtaara Filip gbara tọrọ Herọd ezigbo ụtọ nke na ọ sịrị ya: Rịọ m ihe ọ bụla ị chọrọ, m ga-enyekwa gị ya. Ọ ṅụdịrị iyi, sị: Ihe ọ bụla ị rịọrọ m, m ga-enye gị ya, ruo ọkara nke alaeze m. Ma, tupu Salomi ekwuo ihe ọ bụla, ọ pụrụ gaa jụọ nne ya, sị: Gịnị ka m ga-arịọ?Mak 6:22-24.Ụdị ohere a ka Herodias nọ na-achọ kemgbe. Ọ zara nwa ya ozugbo, sị: Isi Jọn onye na-eme baptizim. Salomi egbughị oge bịaghachi gwa Herọd ihe ọ chọrọ ka o meere ya. Ọ sịrị ya: Achọrọ m ka i bunye m isi Jọn Onye Na-eme Baptizim ozugbo nefere dị mbadamba.Mak 6:24, 25.Ihe a ọ rịọrọ wutere Herọd nke ukwuu. Mana, ndị bịara ememme ahụ nụrụ nkwa ahụ o kwere Salomi. Ọ ga-eme ya ihere ma ọ bụrụ na o mezughị nkwa ahụ o kwere nagbanyeghị na ọ ga-eme ka o gbuo onye aka ya dị ọcha. Nihi ya, Herọd zipụrụ ndị nche ya ka ha gaa nụlọ mkpọrọ gbute isi Jọn. O teghị aka ndị nche ahụ eburu isi Jọn nefere lọghachi. Herọd bunyere ya Salomi, Salomi ebunye ya nne ya.Mgbe ndị na-eso ụzọ Jọn nụrụ ihe merenụ, ha bịara buru ozu Jọn gaa lie, gazie kọọrọ Jizọs ihe merenụ.Ka e mechara, mgbe Herọd nụrụ banyere Jizọs, na ọ na-agwọ ndị mmadụ ọrịa, na-achụpụkwa ha ndị mmụọ ọjọọ, egwu tụwara ya. Ọ nọ na-eche ma Jizọs a na-eme ihe ndị a ọ bụ Jọn Onye Na-eme Baptizim e si ná ndị nwụrụ anwụ kpọlite. Luk 9:7 Nihi ya, Herọd Antipas nọ na-achọsi ike otú ọ ga-esi hụ Jizọs. Ma, ihe o kwo na-achọ ịhụ ya abụghị ka o gee ntị nozi ọma ya. Kama, ọ chọrọ ịhụ ya iji mara ma ihe a ya na-eche ọ bụ eziokwu ka ọ bụ na ọ bụghị.52 Jizọs Ejiri Ogbe Achịcha Ole na Ole na Azụ Nyejuo Ọtụtụ Puku Mmadụ AfọObi tọrọ ndịozi iri na abụọ Jizọs ezigbo ụtọ nihi ozi ọma ha kwusara na Galili niile. Ha kọkwaara Jizọs ihe niile ha mere nakwa ihe ha kụziri. Ezigbo ike gwụchara ha. Ma, ha enweghịdị ohere ha ga-eji rie nri nihi na ọtụtụ ndị mmadụ chọ ha na-abịa. Nihi ya, Jizọs sịrị ha: Bịanụ ka anyị gaa zurutụ ike nebe ndị mmadụ na-adịghị anọkarị.Mak 6:30, 31.Ha banyere nụgbọ mmiri ma gafere Betseida gawa nebe dịpụrụ adịpụ nke dị nebe ọwụwa anyanwụ Osimiri Jọdan. Ọ ga-abụ na ha banyere ụgbọ mmiri a nebe dị nso na Kapaniọm. Ọtụtụ ndị mmadụ hụrụ ka ha na-apụ, ndị ọzọ anụkwa na ha na-apụ. Ha niile ji ụkwụ si nakụkụ mmiri chụrụ ha gawa. Tupu ụgbọ mmiri Jizọs hà eruo ebe ahụ, ìgwè mmadụ ahụ anọrọla anọrọ na-eche ha.Ka Jizọs si nụgbọ ahụ pụta, ọ hụrụ ìgwè mmadụ ahụ ma nwee ọmịiko nebe ha nọ nihi na ha dị ka atụrụ na-enweghị onye na-azụ ha. Ọ maliteziri izi ha ọtụtụ ihe banyere Alaeze Chineke. Mak 6:34 Ọ gwọkwara ndị nwere mkpa ọgwụgwọ. Luk 9:11 Ka oge na-aga, ndị na-eso ụzọ ya sịrị ya: Ebe a bụ ebe ndị mmadụ na-adịghị anọkarị, chi ejimiekwala; sị ìgwè mmadụ a lawa, ka ha gaa nobodo nta dị iche iche zụrụ ihe ha ga-eri.Matiu 14:15.Jizọs zara ha, sị: Ọ dịghị mkpa ka ha laa; Nyenụ ha ihe ka ha rie. Matiu 14:16 Ọ bụ eziokwu na Jizọs ma ihe ọ chọrọ ime, ọ jụrụ Filip ajụjụ iji mara ihe ọ ga-ekwu. Ọ jụrụ ya, sị: Olee ebe anyị ga-azụta achịcha ka ndị a rie? Ihe mere o ji bụrụ Filip ka ọ jụrụ ajụjụ a bụ nihi na ọ bụ onye Betseida, bụ obodo dị nso ebe ahụ. Ma, ịzụta achịcha abụghị ebe okwu biri. Ụmụ nwoke nọ ebe ahụ ruru puku ise. A gụkọta ma ụmụ nwaanyị ma ụmụntakịrị, ha ga-eru ihe dị ka puku mmadụ iri. Nihi ya, Filip zara ya, sị: Achịcha e ji narị mkpụrụ ego dinarịọs abụọ otu dinarịọs bụ ego ọrụ ụbọchị zụọ agaghị ezu ime ka onye ọ bụla nime ha nweta ntakịrị.Jọn 6:5-7.Andru kwukwara, sị: Lee otu nwa okoro nta nke bu ogbe achịcha ọka bali ise na ntakịrị azụ abụọ. Ma olee ihe ihe ndị a ga-abụrụ ọtụtụ mmadụ há otú a. Ọ ga-abụ na Andru kwuru ihe a iji gosi na ọ gaghị ekwe omume inye ìgwè mmadụ niile ahụ nri.Jọn 6:9.Ihe a na-eme noge opupu ihe ubi, mgbe ọ fọrọ obere ka e mee Ememme Ngabiga nke afọ 32. Nihi ya, ahịhịa ndụ juru ebe ahụ. Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya ka ha gwa ndị mmadụ ka ha nọrọ ala nahịhịa nìgwè iri ise iri ise, nakwa nìgwè otu narị otu narị. O weere ogbe achịcha ise ahụ na azụ abụọ ahụ ma kpee ekpere. Ọ nyawara ogbe achịcha ndị ahụ, keriekwa azụ ndị ahụ. Jizọs weere ha nye ndị na-eso ụzọ ya, ka ha kesaara ìgwè mmadụ ahụ. Ọ dị ịtụya na ìgwè mmadụ ahụ rigidere nri ruo mgbe afọ juru onye ọ bụla.Mgbe ha richara, Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: Tụtụkọtanụ ihe ha rifọrọ, ka ihe ọ bụla ghara ịla niyi. Jọn 6:12 Mgbe ha tụtụkọtara ihe e rifọrọ erifọ, o juru nkata iri na abụọ.53 Onye Ọchịchị nke Nwere Ikike Ime Ka Ebili Mmiri na Oké Ifufe DajụọỌrụ ebube ahụ Jizọs rụrụ nyejuo ọtụtụ puku mmadụ afọ ruru ndị mmadụ nahụ. O mere ka ha kwuo na nezie, onye a bụ onye amụma ahụ nke ga-abịa nụwa, ya bụ, Mesaya ahụ. Ha makwa na Jizọs ga-abụ ezigbo onye ọchịchị. Jọn 6:14;Diuterọnọmi 18:18 Nihi ya, ha mere atụmatụ ijide Jizọs mee ya eze.Ma, Jizọs matara ihe ha na-achọ ime. Ọ gwara ìgwè mmadụ ahụ ka ha lawa, gwazie ndị na-eso ụzọ ya ka ha banyeghachi nụgbọ ha. Ebee ka ndị na-eso ụzọ ya na-aga, oleekwa ụzọ ha ga-esi? Ha chọrọ itinye isi nụzọ Betseida, sizie ya gawa Kapaniọm. Ma, Jizọs gbagoro nugwu dị ebe ahụ ka naanị ya nọrọ kpee ekpere nabalị ahụ.Mgbe ọ fọrọ obere ka chi bọọ, ọnwa na-etinụ mere ka Jizọs nwee ike ịnọ ebe dị anya hụ ụgbọ ahụ ndị na-eso ụzọ ya nọ na ya. Oké ifufe mere ka ebili mmiri na-eme noké osimiri ahụ. Ọ nọkwa na-esiri ndịozi Jizọs ike ịkwọ ụgbọ ahụ nihi na ifufe na-efegide ha. Mak 6:48 Jizọs si nugwu ahụ rịdata, gara ije nelu ebili mmiri ahụ bịakwutewe ndị na-eso ụzọ ya. Ka ọ dị ugbu a, ha akwọọla ụgbọ ahụ ruo ihe dị ka maịl atọ ma ọ bụ anọ. Jọn 6:19 Mgbe ndị na-eso ụzọ ya chọpụtara na ọ dị ka Jizọs ọ na-achọ ịgafe ha, ha ji ụjọ tie mkpu, sị: Ọ bụ onyinyo ụgha!Mak 6:49.Ma, Jizọs sịrị ha: Nweenụ obi ike, ọ bụ m; unu atụla egwu. Pita sịrị ya: Onyenwe anyị, ọ bụrụ na ọ bụ gị, gwa m ka m bịakwute gị nelu mmiri, Jizọs asị ya: Bịa! Mgbe o kwuru otú ahụ, Pita si nụgbọ ahụ pụta gawa ije nelu mmiri, na-agakwuru Jizọs. Ma, mgbe o lere anya noké ifufe ahụ, ụjọ tụwara ya, ya amalite imikpu. O tiri mkpu, sị: Onyenwe anyị, zọpụta m! Jizọs matịrị aka ya, jide Pita ma sị ya: Gị onye okwukwe nta, gịnị mere i ji nwewe obi abụọ?Matiu 14:27-31.Mgbe Pita na Jizọs banyere nime ụgbọ ahụ, oké ifufe ahụ kwụsịrị. Ihe a juru ndị na-eso ụzọ ya anya. Ma, ò kwesịrị iju ha anya? Ọ bụrụ na ha ghọtara ihe achịcha ahụ pụtara, ya bụ, ọrụ ebube ahụ Jizọs rụrụ awa ole na ole gara aga nyejuo ọtụtụ puku mmadụ afọ, o kwesịghị iju ha anya na ọ gara ije nelu mmiri, meekwa ka ifufe dajụọ. Ihe ha meziri bụ ịkpọrọ ya isiala, sị ya: Ị bụ Ọkpara Chineke nezie.Mak 6:52;Matiu 14:33.O teghị aka, ha eruo Genesaret, bụ obodo mara mma, nke ala ya na-eme nri. Obodo a dị nebe ndịda Kapaniọm. Ha kwụsịrị ụgbọ mmiri ha ma pụta. Ndị obodo a matara Jizọs. Ha na ndị ọzọ sí nobodo ndị dị nso ebe ahụ kpọtakwaara Jizọs ndị ahụ na-adịghị. Mgbe ndị ahụ ahụ na-adịghị metụrụ naanị ọnụ ọnụ uwe Jizọs aka, ha niile gbakere.Ka ihe a nọ na-eme, ìgwè mmadụ ahụ Jizọs rụrụ ọrụ ebube nyejuo afọ amatala na Jizọs apụọla. Mgbe obere ụgbọ mmiri ndị sí Taịbirias bịara, ha banyere ha chọrọ Jizọs gawa Kapaniọm. Mgbe ha chọtara ya, ha jụrụ ya, sị: Rabaị, olee mgbe i ji rute ebe a? Jọn 6:25 Ma, Jizọs baara ha mba. O nwere ezigbo ihe mere o ji bara ha mba. Anyị ga-achọpụta ihe ọ bụ nisiokwu na-esonụ.54 Jizọs Bụ Achịcha Na-enye NdụMgbe Jizọs nọ nebe ọwụwa anyanwụ nke Oké Osimiri Galili, ọ rụrụ ọrụ ebube nyejuo ọtụtụ puku mmadụ afọ. Ma, mgbe ha chọwara ime ya eze, ọ gbapụrụ. Nabalị ụbọchị ahụ, ọ gara ije nelu oké osimiri mgbe ebili mmiri na-eme ma napụta Pita, bụ onye gakwara ije nelu mmiri ma malite imikpu mgbe o nwewere obi abụọ. Jizọs mekwara ka oké ifufe dajụọ. Ọ ga-abụ na ihe a o mere mere ka ụgbọ ndị na-eso ụzọ ya ghara ikpu.Ugbu a, Jizọs alọghachila Kapaniọm, nke dị nebe ọdịda anyanwụ Oké Osimiri Galili. Ndị ahụ ọ rụrụ ọrụ ebube nyejuo afọ chọtara ya ma jụọ ya, sị: Olee mgbe i ji rute ebe a? Ma, Jizọs baara ha mba, sị ha na ihe mere ha ji na-achọ ya bụ ka ya nyekwa ha nri ọzọ. Ọ gwara ha, sị: Rụọnụ ọrụ, ọ bụghị iji nweta nri nke na-ala niyi, kama iji nweta nri na-adịgide adịgide nke na-eduga ná ndụ ebighị ebi. Ha jụziri ya, sị: Gịnị ka anyị ga-eme iji rụọ ọrụ Chineke?Jọn 6:25-28.Ha nwere ike ịna-eche na Jizọs ga-agwa ha banyere ọrụ ndị e dere nIwu ahụ. Ma, Jizọs gwara ha banyere ọrụ kacha mkpa ha ga-arụ. Ọ sịrị ha: Nke a bụ ọrụ Chineke, ka unu nwee okwukwe nonye Onye ahụ zitere. Ma, ndị ahụ enweghị okwukwe na Jizọs nagbanyeghị ihe niile Jizọs merela. Ha gwaziri Jizọs ka o meere ha ihe ịrịba ama ka ha nwee ike inwe okwukwe na ya. Ha jụrụ ya, sị: Olee ọrụ ị ga-arụ? Nna nna anyị hà riri mana nala ịkpa, dị nnọọ ka e dere, sị, O nyere ha achịcha si neluigwe ka ha rie.Jọn 6:29-31;Abụ Ọma 78:24.Nihi arịrịọ a ha na-arịọ ka Jizọs meere ha ihe ịrịba ama, Jizọs gwara ha Onye ọrụ ebube ndị ahụ si naka. Ọ sịrị ha: Ana m asị unu, ọ bụghị Mozis nyere unu achịcha ahụ si neluigwe, kama ọ bụ Nna m nyere unu ezi achịcha nke si neluigwe. Nihi na achịcha nke Chineke bụ onye ahụ nke si neluigwe bịa, nke na-enyekwa ụwa ndụ. Ma, ha aghọtaghị ihe Jizọs na-ekwu. Ha rịọwaziri ya, sị: Onyenwe anyị, na-enye anyị achịcha a mgbe niile. Jọn 6:32-34 Ma, olee achịcha Jizọs bu nobi?Jizọs kọwaara ha, sị: Abụ m achịcha na-enye ndụ. Onye na-abịakwute m, agụụ agaghị agụ ya ma ọlị, onye nwekwara okwukwe nebe m nọ, akpịrị agaghị akpọ ya nkụ ma ọlị. Ma agwawo m unu, sị, Unu ahụwo m ma unu ekweghị. . . . Esi m neluigwe bịa ime, ọ bụghị uche m, kama uche onye zitere m. Nke a bụ uche nke onye ahụ zitere m, na agaghị m atụfu ihe ọ bụla nime ihe niile o nyere m kama na m ga-akpọlite ya nọnwụ nụbọchị ikpeazụ. Nihi na nke a bụ uche Nna m, na onye ọ bụla nke na-ahụ Ọkpara ahụ ma nwee okwukwe na ya ga-enwe ndụ ebighị ebi.Jọn 6:35-40.Ihe a Jizọs kwuru mere ka ndị Juu wewe iwe, ha amalitekwa ịtamu ntamu megide ya. Ha nọ na-eche ihe mere ọ ga-eji asị na ya bụ achịcha nke si neluigwe bịa. Jọn 6:41 Ha weere Jizọs ka mmadụ nkịtị nne na nna ya si na Nazaret nke dị na Galili. Ha jụwara, sị: Onye a ọ bụghị Jizọs nwa Josef, onye anyị maara nna ya na nne ya?Jọn 6:42.Jizọs zara ha, sị: Kwụsịnụ ịtamu ntamu netiti onwe unu. Ọ dịghị onye pụrụ ịbịakwute m ma ọ bụrụ na Nna m, bụ onye zitere m, adọtaghị ya; m ga-akpọlitekwa ya nọnwụ nụbọchị ikpeazụ. E dere nakwụkwọ ndị amụma, sị, Ha niile ga-abụkwa ndị Jehova kụziiri ihe. Onye ọ bụla nke nụrụ ihe site nọnụ Nna m ma mụta ihe na-abịakwute m. Ọ bụghị na ọ dị mmadụ ọ bụla hụworo Nna m, ma e wezụga onye ahụ nke si nebe Chineke nọ; onye a ahụwo Nna m. Nezie, nezie, ana m asị unu, Onye kweere nwere ndụ ebighị ebi.Jọn 6:43-47;Aịzaya 54:13.Mgbe Jizọs na Nikọdimọs nọ na-akparịta ụka, Jizọs gwara ya na ihe ga-eme ka mmadụ nweta ndụ ebighị ebi bụ ma onye ahụ nwee okwukwe nebe Nwa nke mmadụ nọ. Ọ sịrị ya: Ka e wee ghara ibibi onye ọ bụla nke nwere okwukwenỌkpara Chineke mụrụ naanị ya, kama ka o nwee ndụ ebighị ebi. Jọn 3:15, 16 Ugbu a Jizọs na-agwa ọtụtụ ndị okwu, ọ gwakwara ha ihe gosiri na ọ bụ naka ya ka ha ga-esi nweta ndụ ebighị ebi, bụ nke mana ahụ e nyere ndị nna nna ha na achịcha ndị a na-eme na Galili na-agaghị enyeli ha. Oleezi otú ha ga-esi nweta ndụ ebighị ebi? Jizọs kwughachiri ihe ahụ o kwuru ọzọ. Ọ sịrị: Abụ m achịcha na-enye ndụ.Jọn 6:48.Jizọs kọwakwuru ihe ndị ọzọ banyere achịcha a sí neluigwe mgbe ọ na-akụzi ihe nụlọ nzukọ dị na Kapaniọm.55 Jizọs Ekwuo Ihe Wụrụ Ọtụtụ Ndị Akpata Oyi nAhụJizọs nọ nụlọ nzukọ dị na Kapaniọm na-akụzi na ya bụ ezi achịcha nke si neluigwe. O yiri ka ọ na-akụzi ihe a iji kọwakwuo ihe ọ gwaburu ndị ahụ si nebe ọwụwa anyanwụ nke Oké Osimiri Galili chọrọ ya bịa, ya bụ, ndị ahụ o ji achịcha na azụ nyejuo afọ.Jizọs gwaziri ha, sị: Nna nna unu hà riri mana nala ịkpa ma mechaa nwụọ. Jizọs kwuziri ihe dị iche na mana ahụ ha riri na achịcha a ọ na-agwa ha banyere ya. Ọ sịrị: Abụ m achịcha na-enye ndụ nke si neluigwe bịa; ọ bụrụ na onye ọ bụla erie achịcha a, ọ ga-adị ndụ ruo mgbe ebighị ebi; neziokwu, achịcha ahụ m ga-enye bụ anụ ahụ m nihi ndụ nke ụwa.Jọn 6:48-51.Noge opupu ihe ubi nafọ 30, Jizọs gwara Nikọdimọs na Chineke hụrụ ụwa nanya nke ukwuu nke na o nyere Ọkpara ya ka ọ bụrụ Onye Nzọpụta. Ugbu a, Jizọs na-emezi ka o doo anya na ọ dị mkpa iri anụ ahụ ya. Otú a ga-esi eri anụ ahụ ya bụ inwe okwukwe nàjà ọ gaje ịchụ. Ọ bụ ya bụ ihe mmadụ ga-eme iji nweta ndụ ebighị ebi.Ma, ndị mmadụ ekwetaghị ihe a Jizọs kwuru. Ha jụrụ, sị: Olee otú nwoke a ga-esi enye anyị anụ ahụ ya ka anyị rie? Jọn 6:52 Jizọs chọrọ ka ha ghọta na o nwere ihe ihe ya na-ekwu pụtara. Ihe ọzọ o kwuru gosiri na ihe ọ na-ekwu abụghị iri anụ ahụ ya nkịtị.Ọ sịrị: Ọ bụrụ na unu erighị anụ ahụ Nwa nke mmadụ, ṅụọkwa ọbara ya, unu enweghị ndụ nime onwe unu. Onye na-eri anụ ahụ m ma na-aṅụ ọbara m nwere ndụ ebighị ebi, . . . nihi na anụ ahụ m bụ ezi nri, ọbara m bụkwa ezi ihe ọṅụṅụ. Mụ na onye na-eri anụ ahụ m ma na-aṅụ ọbara m dị notu.Jọn 6:53-56.Chegodị ụdị iwe ihe ahụ o kwuru ga-ewe ndị Juu na-ege ya ntị. Ha nwere ike iche na Jizọs na-asị ha rie anụ mmadụ ma ọ bụ na-agwa ha ka ha mebie iwu Chineke nyere banyere ọbara. Jenesis 9:4;Levitikọs 17: 10, 11 Ma, ihe Jizọs na-ekwu abụghị iri anụ mmadụ ma ọ bụ ịṅụ ọbara mmadụ. Ihe ọ na-ekwu bụ na ndị niile chọrọ inweta ndụ ebighị ebi kwesịrị inwe okwukwe nàjà ọ na-aga iji ahụ ya zuru okè na ọbara ya chụọ. Ọtụtụ nime ndị na-eso ụzọ ya aghọtadịghị ihe ihe ahụ o kwuru pụtara. Ụfọdụ nime ha sịrị: Okwu a na-awụ akpata oyi; ònye pụrụ ige ntị na ya?Jọn 6:60.Mgbe Jizọs chọpụtara na ụfọdụ nime ndị na-eso ụzọ ya na-atamu ntamu, ọ jụrụ ha, sị: Ihe a ò mere ka unu sụọ ngọngọ? Ọ bụrụkwanụ na unu ahụ Nwa nke mmadụ ka ọ na-arịgo nebe ọ nọbu? . . . Okwu m gwara unu si nike mmụọ nsọ, ọ na-enyekwa ndụ. Ma e nwere ụfọdụ nime unu na-ekweghị. Mgbe o kwuru ihe a, ọtụtụ ndị na-eso ụzọ ya lawara ma kwụsị iso ya.Jọn 6:61-64.Jizọs jụrụ ndịozi iri na abụọ ya, sị: Unu onwe unu, ùnu chọkwuru ịla? Pita zara ya, sị: Onyenwe anyị, ònye ka anyị ga-alakwuru? I nwere okwu nke ndụ ebighị ebi. Anyị ekwerewokwa ma mara na ị bụ Onye Nsọ nke Chineke. Jọn 6:67-69 Ihe a Pita kwuru gosiri na ọ kwụsiri ike nakụkụ Jizọs, nagbanyeghị na mgbe ahụ, Pita na ndịozi ndị ọzọ aghọtachabeghị ihe ihe ahụ Jizọs kwuru pụtara.Ihe a Pita zara tọrọ Jizọs ụtọ, Jizọs asị ha: M họọrọ unu mmadụ iri na abụọ, ọ bụghị ya? Ma otu onye nime unu bụ onye nkwutọ. Jọn 6:70 Onye Jizọs na-ekwu banyere ya bụ Judas Iskarịọt. O nwere ike ịbụ na noge a, Jizọs achọpụtala na Judas ebidola ime ihe ọjọọ ndị dị ya nobi.Ma, obi tọrọ Jizọs ezigbo ụtọ ịhụ na ihe ahụ ndị ọzọ mere emeghị ka Pita na ndịozi ndị ọzọ kwụsị iso ya, o meghịkwa ka ha kwụsị ịrụ ọrụ Jizọs na-arụ nke ga-eme ka ndị mmadụ dị ndụ.56 Gịnị nEziokwu Na-emerụ Mmadụ?Ka Ememme Ngabiga nke afọ 32 na-eru, Jizọs nọ na Galili na-akụzi ihe. Ọ ga-abụ na o mechara gawa Jeruselem maka Ememme Ngabiga ahụ nihi na ọ bụ ihe Chineke kwuru nIwu ya ka a na-eme. Ma, Jizọs kpachapụrụ anya na Jeruselem a ọ gawara nihi na ndị Juu na-achọ igbu ya. Jọn 7:1 Mgbe e mechara ememme ahụ, ọ laghachiri Galili.Ọ ga-abụ na Jizọs nọ na Kapaniọm mgbe ndị Farisii na ndị odeakwụkwọ si Jeruselem bịakwute ya. Gịnị mere ha ji bịakwute ya? Ha na-achọ ihe ha ga-akụdo aka bo Jizọs ebubo na o mebiela iwu Chineke. Ha jụrụ ya, sị: Gịnị mere ndị na-eso ụzọ gị ji emebi ọdịnala ndị oge gboo? Dị ka ihe atụ, ha anaghị akwọ aka mgbe ha chọrọ iri nri. Matiu 15:2 Ọ dịghị mgbe Chineke gwara ndị ya ka ha na-akwọ aka ha ruo nikpere aka tupu ha eriwe nri. Mak 7:3 Ma, ndị Farisii na-ewere ya na onye na-anaghị eme ya na-ada ezigbo iwu.Kama ịza ha ajụjụ a ha jụrụ, Jizọs kwuru otú ha si mara ụma na-emebi Iwu Chineke. Ọ jụrụ ha, sị: Gịnị mere unu onwe unu ji emebi iwu Chineke nihi ọdịnala unu? Dị ka ihe atụ, Chineke sịrị, Sọpụrụ nna gị na nne gị; ọ sịkwara, Ka e gbuo onye kwujọrọ nna ya ma ọ bụ nne ya. Ma unu sịrị, Onye ọ bụla nke na-agwa nna ya ma ọ bụ nne ya, sị: Ihe ọ bụla m nwere nke i nwere ike isi na ya rite uru bụ onyinye a raara nye Chineke, ọ gaghị asọpụrụ nna ya ma ọlị.Matiu 15:3-6;Ọpụpụ 20:12;21:17.Ndị Farisii sịrị na ego ma ọ bụ ihe ọ bụla ọzọ mmadụ wepụtara iji nye Chineke onyinye bụ ihe dịịrị ụlọ nsọ, nihi ya, na e kwesịghị iji ya eme ihe ọ bụla ọzọ. Ma, nke bụ eziokwu bụ na ndị na-ekwu na ha wepụtara ụdị onyinye a maka ụlọ nsọ ka na-ejidekwa onyinye ahụ. Dị ka ihe atụ, nwoke nwere ike ịsị na ego ya ma ọ bụ ihe ọzọ o nwere bụ kọban, ya bụ, onyinye a raara nye Chineke ma ọ bụ ụlọ nsọ. Ihe a o kwuru ga-eme ka ọ dị ka onyinye ahụ ọ pụọla ya naka, bụrụzie nke ụlọ nsọ, ya agbagidezie ụkwụ ebe ahụ sị na ya agaghị ejili ya lekọta nne ya na nna ya mere agadi. Ma, nke bụ eziokwu bụ na ihe ahụ ọ sị na ya ji nye onyinye ka dịkwa ya naka. O sila otú ahụ mara ụma hapụ imere ndị mụrụ ya ihe o kwesịrị imere ha.Mak 7:11.Otú a Jizọs si gwa ndị Farisii okwu nihi otú ha si agbagọ Iwu Chineke kwesịrị ekwesị. Ọ gwakwara ha, sị: Unu emewo ka okwu Chineke ghara ịdị irè nihi ọdịnala unu. Unu ndị ihu abụọ, Aịzaya buru amụma nụzọ kwesịrị ekwesị banyere unu, mgbe ọ sịrị, Ndị a ji egbugbere ọnụ ha na-asọpụrụ m, ma obi ha dị nnọọ anya nebe m nọ. Ọ bụ nefu ka ha na-efe m ofufe, nihi na ozizi ha na-ezi bụ ihe mmadụ nyere niwu. Ndị Farisii enweghị ihe ha nwere ịza Jizọs ná nkatọ a ọ katọrọ omume ọjọọ ha. Jizọs kpọziri ìgwè mmadụ ahụ ka ha bịa nso. Ọ sịrị ha: Geenụ ntị ma ghọta ihe ọ pụtara. Ọ bụghị ihe na-abanye nọnụ mmadụ na-emerụ ya; kama ọ bụ ihe na-esi nọnụ mmadụ apụta na-emerụ ya.Matiu 15:6-11;Aịzaya 29:13.Mgbe Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya nọ nime ụlọ ka ihe a mechara, ha jụrụ ya, sị: Ị maara na ndị Farisii sụrụ ngọngọ mgbe ha nụrụ ihe i kwuru? Ọ zara ha, sị: A ga-efopụ ihe ọkụkụ ọ bụla nke Nna m nke eluigwe na-akụghị. Hapụnụ ha. Ha bụ ndị ndú kpuru ìsì. Ọ bụrụkwa na onye ìsì eduo onye ìsì, ha abụọ ga-adaba nolulu.Matiu 15:12-14.Ọ ga-abụ na o juru Jizọs anya mgbe Pita rịọrọ ya ka ọ kọwakwuoro ha gbasara ihe ahụ na-emerụ mmadụ. Jizọs sịrị ha: Ọ bụ na unu amaghị na ihe ọ bụla nke na-abanye nọnụ na-agafere wee banye neriri afọ, e wee nyụpụ ya nolulu nsị? Otú ọ dị, ihe ndị na-esi nọnụ apụta na-esi nobi, ọ bụ ihe ndị ahụ na-emerụ mmadụ. Dị ka ihe atụ, nobi ka echiche ọjọọ, igbu ọchụ, ịkwa iko nke dima ọ bụ nwunye, ịkwa iko, izu ohi, ịgba akaebe ụgha, nkwulu, si apụta. Ọ bụ ihe ndị a na-emerụ mmadụ; ma iji aka a na-akwọghị akwọ rie nri adịghị emerụ mmadụ.Matiu 15:17-20.Ihe Jizọs na-ekwu ebe a abụghị na ime ọcha dị njọ, ọ naghịkwanụ ekwu na mmadụ ịkwọ aka ya tupu ya esiwe nri ma ọ bụ tupu ya eriwe nri dị njọ. Kama, ọ na-akatọ omume ihu abụọ nke ndị ndú okpukpe ahụ, bụ ndị na-eleghara iwu Chineke anya ma na-edebe ọdịnala mmadụ. Nke bụ eziokwu bụ na ihe na-emerụ mmadụ bụ omume ọjọọ ndị si onye ahụ nobi pụta.57 Jizọs Agwọọ Otu Nwata Nwaanyị na Nwoke Ntị ChiriMgbe Jizọs katọchara ndị Farisii maka ọdịnala ndị ha na-edebe naanị maka abamuru ha, ya na ndị na-eso ụzọ ya gawara nógbè ndị dị gburugburu Taya na Saịdọn nke dị na Finishia.Mgbe ha ruru ebe ahụ, Jizọs chọtara ụlọ ọ ga-anọ na ya. Ọ chọghịkwa ka ndị mmadụ mata na ọ nọ ebe ahụ. Ma, ndị mmadụ matara. Otu nwaanyị onye Grik a mụrụ nebe ahụ chọtara Jizọs ma bido rịọwa ya arịrịọ, sị: Meere m ebere, Onyenwe anyị, Nwa Devid. Mmụọ ọjọọ ji nwa m nwaanyị aka ọjọọ.Matiu 15:22;Mak 7:26.Obere oge, ndị na-eso ụzọ Jizọs gwawara Jizọs, sị: Sị ya lawa; nihi na ọ na-ebe ákwá na-esogharị anyị. Ma, Jizọs gwara ha ihe mere o ji gba nwaanyị ahụ nkịtị. Ọ gwara ha, sị: E ziteghị m ijekwuru ndị ọ bụla ma ọ bụghị atụrụ furu efu nke ụlọ Izrel. Ma, nwaanyị ahụ akwụsịghị ịrịọ Jizọs arịrịọ. Ọ bịakwutere Jizọs ma daa nala na-arịọ ya, sị: Onyenwe anyị, nyere m aka!Matiu 15:23-25.Jizọs gwaziri ya, sị: O zighị ezi iwere nri ụmụaka tụpụrụ ụmụ nkịta. Ọ ga-abụ na Jizọs gwara ya ihe a iji lee ma ò nwere okwukwe. Ihe a ọ gwara ya gosikwara otú ndị Juu si eleda ndị na-abụghị ndị Juu anya. Matiu 15:26 Ọkpụkpọ Jizọs kpọrọ ndị na-abụghị ndị Juuụmụnkịta gosiri na ọ na-emetara ha ebere. Ọ ga-abụkwa na otú ihu ya dị mgbe o kwuru ihe a na olu o ji kwuo ya gosiri na ọ na-emetara ha ebere.Ma, ihe a Jizọs kwuru akpasughị nwaanyị ahụ iwe. Kama nke ahụ, o medara obi gwa Jizọs, sị: Ee, Onyenwe anyị; ma nezie, ụmụ nkịta na-eri irighiri ihe na-esi na tebụl nna ha ukwu na-adapụsị. Jizọs bịaziri chọpụta na nwaanyị ahụ bụ ezigbo mmadụ. Ọ gwaziri ya, sị: Nwaanyị, i nwere okwukwe dị ukwuu; ya meere gị dị ka i si chọọ. Matiu 15:27, 28 Nagbanyeghị na nwa nwaanyị ahụ anọghị ebe ahụ, a gwọrọ ya. Mgbe nwaanyị ahụ laruru, ọ hụrụ nwa ya nwaanyị ka o dina nelu ihe ndina. Ahụ adịla ya mma, mmụọ ọjọọ ahụ apụwokwa.Mak 7:30.Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya sizi nógbè ndị ahụ dị na Finishia gawa ebe mgbago Osimiri Jọdan. Ọ ga-abụ na ha si nebe ugwu Osimiri Galili gafere Osimiri Jọdan, gawazie Dikapọlis. Mgbe ha ruru ebe ahụ, ha rịgooro nelu ugwu. Ma, ìgwè mmadụ chọkwa ha bịa ebe ahụ. Ha kpọtaara Jizọs ndị ngwọrọ, ndị nwere nkwarụ, ndị ìsì, na ndị ogbi, Jizọs agwọọ ha. Otú Jizọs si gwọọ ndị ahụ juru ha anya, ha amalite ito Chineke Izrel.O nwere otu nwoke ntị chiri nke nwekwara nsogbu ikwu okwu Jizọs kpọpụrụ iche gwọọ. Ìgwè mmadụ juru ebe ahụ nwere ike ime ka ahụ ghara iru nwoke a ala. Ọ ga-abụ na Jizọs chọpụtara na ahụ erughị ya ala, mere o ji kpọpụ ya iche ebe ndị mmadụ na-anọghị. Mgbe ya na naanị nwoke ahụ nọ, ọ rụnyere mkpịsị aka ya nime ntị abụọ nwoke ahụ, gbụpụ ọnụ mmiri, metụkwa ya aka nire. Jizọs leliziri anya neluigwe, sị:Efata,ya bụ, Meghee. Ozugbo ahụ, nwoke ahụ bidoro nụwa ihe, kwuwekwa okwu nke ọma. Jizọs achọghị ka ndị mmadụ mara gbasara ihe a o mere. Ọ chọghị ka ndị mmadụ jiri ihe a kọọrọ ha akọọrọ nwee okwukwe nebe ọ nọ. Kama, ọ chọrọ ka ọ bụrụ ihe ha ji anya ha hụ na ihe ha nụrụ nonwe ha ga-eme ka ha nwee okwukwe.Mak 7:32-36.Ọrụ ndị a dị ebube Jizọs rụrụ metụrụ ndị mmadụ nahụ nke na ọ nọ na-eju ha anya nke ukwuu. Ha nọkwa na-asị: O mewo ihe niile nke ọma. Ọ na-eme ka ndị ntị chiri nụ ihe, na-emekwa ka ndị dara ogbi kwuo okwu.Mak 7:37.58 Ọ Mụbara Achịcha, Kwuokwa Ka E Lezie Anya Maka Ihe Iko AchịchaMgbe ahụ Jizọs nọ na Dikapọlis, nebe ọwụwa anyanwụ Osimiri Galili, ìgwè mmadụ bịakwutere ya ka ha nụrụ okwu ya nakwa ka ọ gwọọ ha. Ha bucha nnukwu nkata ihe oriri ha bịa.Mgbe abalị ole na ole gara, Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: Enwere m ọmịiko nebe ìgwè mmadụ a nọ, nihi na ka ọ dị ugbu a, mụ na ha anọwo ruo ụbọchị atọ, ha enweghịkwa ihe ha ga-eri; ọ bụrụkwa na mụ asị ha lawa nụlọ ha nagụụ, ha ga-ada mbà nokporo ụzọ. Nezie, ụfọdụ nime ha si ebe dị anya. Ma, ndị na-eso ụzọ ya jụrụ ya, sị: Ebee ka mmadụ ga-esi nweta achịcha ga-eju ndị a afọ nebe a dịpụrụ adịpụ?Mak 8:2-4.Jizọs jụrụ ha, sị: Ogbe achịcha ole ka unu nwere? Ha asị ya: Asaa, na obere azụ ole na ole. Matiu 15:34 Jizọs gwaziri ìgwè mmadụ ahụ ka ha nọdụ ala. O weere ogbe achịcha ndị ahụ na azụ ndị ahụ, kpegara Chineke ekpere ma nye ya ndị na-eso ụzọ ya ka ha kesaara ya ìgwè mmadụ ahụ. Ọ dị ịtụya na mmadụ niile rijuru afọ. Nke ha rifọrọ erifọ jukwara nkata asaa nagbanyeghị na ndị riri ya dị puku ndị ikom anọ, nagụnyeghị ụmụ nwaanyị na ụmụntakịrị.Jizọs mechara zipụ ìgwè mmadụ ahụ ka ha lawa, ya na ndị na-eso ụzọ ya abanyezie nụgbọ kwọfeta nebe a na-akpọ Magadan, nke dị nebe ọdịda anyanwụ Osimiri Galili. Mgbe ha rutere ebe ahụ, ndị Farisii na ụfọdụ ndị Sadusii bịara ka ha nwaa Jizọs ọnwụnwa. Ha gwara ya ka o gosi ha ihe ịrịba ama si neluigwe.Ma, Jizọs ma ihe ha bu nobi. Nihi ya, ọ gwara ha, sị: Mgbe o ruru uhuruchi, unu na-asịkarị, Ihu ígwé ga-adị mma, nihi na elu na-acha ọbara ọbara; nụtụtụ, unu na-asịkwa, Taa, mmiri ga-eruju nígwé, oyi ga-adịkwa, nihi na elu na-acha ọbara ọbara, ma gbaa ọchịchịrị. Unu maara otú e si akọwa ihu ígwé, ma unu apụghị ịkọwa ihe ịrịba ama nke oge ndị a. Matiu 16:2, 3 Jizọs gwaziri ha na o nweghị ihe ịrịba ama ọzọ a ga-egosi ha ma e wezụga nke Jona.Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya banyeziri nụgbọ gawa Betseida nke dị nso nebe ugwu Osimiri Galili. Ka ha na-aga, ndị na-eso ụzọ ya chọpụtara na ha chefuru iweta achịcha ga-ezuru ha. Naanị otu ogbe achịcha ka ha ji. Nihi ọnwụnwa ahụ ndị Farisii na ndị Sadusii na-akwado Herọd nwara Jizọs, ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: Ghewenụ anya unu oghe, lezienụ anya maka ihe iko achịcha nke ndị Farisii nakwa maka ihe iko achịcha nke Herọd. Ma, ndị na-eso ụzọ ya aghọtaghị ihe okwu ya pụtara. Ha chere na ọ na-ekwu gbasara achịcha ha chefuru iweta. Jizọs chọpụtara na ha aghọtaghị ihe o kwuru. Ọ gwaziri ha, sị: Gịnị mere unu ji arụ ụka maka na unu ejighị achịcha?Mak 8:15-17.Ọ dịbeghị anya Jizọs nyere ọtụtụ puku mmadụ achịcha, ha erie. Ihe a kwesịrị ime ka ndị na-eso ụzọ ya mata na ọ gaghị abụ gbasara achịcha nkịtị ka Jizọs na-ekwu. Jizọs jụrụ ha, sị:Ùnu echetaghị, mgbe m nyawaara puku ndị ikom ise ahụ ogbe achịcha ise ahụ, nkata ole ka unu tụtụjuru achịcha e rifọrọ erifọ? Ha asị ya: Iri na abụọ. Jizọs jụkwara ha, sị: Mgbe m nyawaara puku ndị ikom anọ ahụ ogbe achịcha asaa ahụ, nkata ole ka unu tụtụjuru achịcha e rifọrọ erifọ? Ha asị ya: Asaa.Mak 8:18-20.Jizọs jụziri ha, sị: Olee otú unu si ghara ịghọta na ọ bụghị achịcha ka m gwara unu banyere ya? Ọ gwaziri ha, sị: Lezienụ anya maka ihe iko achịcha nke ndị Farisii na ndị Sadusii.Matiu 16:11.Nikpeazụ, ha ghọtara ihe ọ na-ekwu. Ihe iko achịcha bụ ihe a na-eji eme ka achịcha koo. Jizọs ji ya na-akọwa ihe na-emerụ mmadụ. Ọ na-adọ ndị na-eso ụzọ ya aka ná ntị ka ha kpachara anya makaozizindị Farisii na ndị Sadusii, nke na-emerụ mmadụ.Matiu 16:12.59 Ònye Ka Nwa Nke Mmadụ Bụ?Mgbe Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya rutere Betseida, ndị mmadụ kpọtaara ya otu nwoke onye ìsì ma na-arịọ ya ka o metụ nwoke ahụ aka ka ahụ dị ya mma.Jizọs seere nwoke ahụ naka pụọ nobodo nta ahụ, gbụsa ya ọnụ mmiri nanya ma jụọ ya, sị: Ò nwere ihe ị na-ahụ? Nwoke ahụ zara ya, sị: Ana m ahụ ndị mmadụ, nihi na ana m ahụ ihe yigasịrị osisi, ma ha na-ejegharị ejegharị. Mak 8:23, 24 Jizọs bikwasịkwara ya aka nanya ọzọ ma mee ka ọ hụwa ụzọ nke ọma, sịzie ya lawa. Ma, ọ gwara ya ka ọ ghara ịbanye nobodo nta ahụ.Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya gawaziri nebe ugwu, ya bụ, nebe a na-akpọ Sesaria Filipaị. Ha ga-agacha ihe dị ka kilomita iri anọ tupu ha eruo ebe ahụ. Ebe ahụ dị nelu ugwu dị ihe dị ka narị mita atọ na iri ise nịdị elu. Otu ugwu a na-akpọ Ugwu Hemọn dịkwa nebe ahụ, snoo kpuchikwara elu ya. Ọ ga-abụ na o were Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya abalị abụọ ma ọ bụ karịa iji ruo ebe ahụ.O nwere ebe ha ruru, Jizọs agaa notu akụkụ ka o kpee ekpere. Ọ fọziri ihe dị ka ọnwa itoolu ma ọ bụ iri tupu e gbuo ya, ihe banyere ndị na-eso ụzọ ya na-echekwa ya uche. Ọtụtụ ndị na-esobu ya ahapụla ya, ọ ga-abụkwa na obi esichaghịzi ndị nke fọrọ afọ ike ma ọ bụkwanụ na obi adịghị ha mma maka na ihe ha tụrụ anya ya emeghị. Ha nwere ike ịna-eche ihe mere Jizọs ekweghị ka ndị mmadụ mee ya eze ma ọ bụkwanụ ihe mere o gosighị ndị mmadụ ihe ịrịba ama ga-eme ka ha kweta na ọ bụ ya bụ Mesaya ahụ.Mgbe ndị na-eso ụzọ Jizọs bịakwutere ya ebe ahụ ọ nọ na-ekpe ekpere, ọ jụrụ ha, sị: Ònye ka ndị mmadụ na-asị na Nwa nke mmadụ bụ? Ha sịrị ya: Ụfọdụ na-asị na ị bụ Jọn Onye Na-eme Baptizim, ndị ọzọ na-asị na ị bụ Ịlaịja, ndị ọzọkwa na-asị na ị bụ Jeremaya ma ọ bụ otu nime ndị amụma. Ihe ahụ ha kwuru bụ eziokwu. Ndị mmadụ nọ na-eche na Jizọs bụ otu nime ndị a nwụrụ anwụ, nke a kpọlitere nọnwụ. Ma, Jizọs chọrọ ịmata ihe hanwa chere. Nihi ya, ọ jụrụ ha, sị: Ma, unu onwe unu, ònye ka unu na-asị na m bụ? Pita zara ya ozugbo, sị: Ị bụ Kraịst, Ọkpara nke Chineke dị ndụ.Matiu 16:13-16.Jizọs gwara Pita ka o nwee obi ụtọ nihi na ọ bụ Chineke mere ka ọ mata na ya bụ Kraịst. Ọ gwaziri ya, sị: Ana m asịkwa gị, Ị bụ Pita, ọ bụkwa noké nkume a ka m ga-ewukwasị ọgbakọ m, ọnụ ụzọ ámá nke Hedis agaghịkwa aka ya ike. Ihe Jizọs na-ekwu bụ na o nwere ọgbakọ ọ ga-ewu, nakwa na onye ọ bụla nke nọgidere nọgbakọ ahụ ruo ọnwụ ga-adị ndụ ọzọ. Jizọs kweziri Pita nkwa, sị: M ga-enye gị mkpịsị ugodi nke alaeze eluigwe.Matiu 16:18, 19.Ma, ihe a Jizọs kwuru apụtaghị na o meela Pita onyeisi ndịozi ya niile, ọ pụtaghịkwa na o meela Pita ntọala ọgbakọ ya. Ọ bụ Jizọs nonwe ya bụ nkume isi nkuku nke a ga-ewukwasị ọgbakọ ya nelu ya. 1 Ndị Kọrịnt 3:11;Ndị Efesọs 2:20 Ma, e nwere mkpịsị ugodi atọ a ga-enye Pita. Pita ga-eji mkpịsị ugodi ndị a mepeere ndị dị iche iche ụzọ ịbanye nAlaeze eluigwe.Mgbe Pita ji mkpịsị ugodi nke mbụ mepeere ndị mmadụ ụzọ bụ na Pentikọst afọ 33. O mere ka ndị Juu na ndị mba ọzọ na-ekpe okpukpe ndị Juu mata ihe ha ga-eme ka a zọpụta ha. O ji mkpịsị ugodi nke abụọ mepeere ndị Sameria kwere ekwe ụzọ ịbanye nAlaeze Chineke. Nafọ 36, o jizi nke atọ mee ka ndị Jentaịl a na-ebighị úgwù, dị ka Kọnịliọs na ndị ọzọ, nwee ohere ịbanye nAlaeze Chineke.Ọrụ Ndịozi 2:37, 38;8:14-17;10:44-48.Ka Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya nọ na-akparịta ụka, ọ gwara ha na a ga-ata ya ahụhụ na Jeruselem ma mechaakwa gbuo ya. Ihe a ọ gwara ha nyere ha ezigbo nsogbu nobi. Pita aghọtaghị na a ga-emecha kpọlite Jizọs nọnwụ, ya agaa eluigwe. Nihi ya, ọ gwawara Jizọs, sị: Meere onwe gị ebere, Onyenwe anyị; ihe a agaghị eme gị ma ọlị. Ma, Jizọs gbanyeere ya azụ, sị ya: Gaa m nazụ, Setan! Ị bụụrụ m ihe ịsụ ngọngọ, nihi na ihe ndị ị na-eche abụghị echiche Chineke, kama nke mmadụ.Matiu 16:22, 23.Jizọs kpọziri ìgwè mmadụ ndị nọ ebe ahụ na ndịozi ya ma gwa ha na ọ gaghị adị mfe mmadụ ịbụ onye na-eso ụzọ ya. Ọ gwara ha, sị: Ọ bụrụ na onye ọ bụla chọrọ iso m nazụ, ya jụ onwe ya ma bulie osisi ịta ahụhụ ya, na-eso m mgbe niile. Nihi na onye ọ bụla nke chọrọ ịzọpụta mkpụrụ obi ya ga-atụfu ya; ma onye ọ bụla nke tụfuru mkpụrụ obi ya nihi m nakwa nihi ozi ọma ahụ ga-azọpụta ya.Mak 8:34, 35.O doro anya na onye ọ bụla chọrọ ịghọ onye na-eso ụzọ Jizọs ga-enwe obi ike, dịkwa njikere ịhapụ ihe ụfọdụ. Jizọs kwuru, sị: Onye ọ bụla ihere m na ihere okwu m na-eme nọgbọ a nke na-akwa iko, nke na-emekwa mmehie, ihere onye ahụ ga-emekwa Nwa nke mmadụ mgbe ọ ga-abịarute nebube nke Nna ya, ya na ndị mmụọ ozi dị nsọ. Mak 8:38 Neziokwu, mgbe Jizọs ga-abịa, ọ ga-akwụ onye ọ bụla ụgwọ dị ka omume ya si dị.Matiu 16:27.60 Nnwogha Kraịst Gosiri Otú Ebube Ya Ga-adị nỌdịnihuKa Jizọs nọ na-akụziri ndị mmadụ ihe na Sesaria Filipaị, nke dị ihe dị ka kilomita iri abụọ na ise ma e si ya gawa Ugwu Hemọn, o nwere otu ihe o kwuru gbara ndịozi ya gharịị. Ọ sịrị: Nezie, ana m asị unu na e nwere ụfọdụ nime ndị guzo nebe a bụ ndị na-agaghị edetụ ọnwụ ire ma ọlị ruo mgbe ha bu ụzọ hụ Nwa nke mmadụ ka ọ na-abịa nalaeze ya.Matiu 16:28.Ndị na-eso ụzọ Jizọs nọ na-eche ihe ihe ahụ Jizọs kwuru pụtara. Mgbe ihe dị ka otu izu gachara, Jizọs kpọọrọ mmadụ atọ nime ndịozi ya, ya bụ, Pita, Jems, na Jọn gbagoo notu ugwu dị ezigbo elu. O nwere ike ịbụ na chi ejiela mgbe ahụ nihi na ndịozi ya atọ a nọ na-ero ụra. Ka Jizọs nọ na-ekpe ekpere, o nwoghara nihu ha. Ndịozi ya a hụrụ ka ihu ya na-acha ka anyanwụ, hụkwa ka uwe ya na-enwu gbaa dị ka ìhè.Ozugbo ahụ, mmadụ abụọ a kpọrọ Mozis na Ịlaịja pụtara. Ha malitere ịgwa Jizọs banyere ọlịla ya nke a kara aka na ọ ga-emezu na Jeruselem. Luk 9:30, 31 Ọlịla a Jizọs ga-esi na Jeruselem laa pụtara ogbugbu a ga-egbu ya ma mechaa kpọlite ya nọnwụ. Matiu 16:21 Ihe a ha gwara Jizọs gosiri na ọnwụ ihere Jizọs na-aga ịnwụ abụghị ihe a ga-asị ka a gbaara ọsọ otú ahụ Pita chere.Ụra mechara pụọ ndịozi atọ ahụ nanya, ha ana-ele ihe na-emenụ, na-egekwa ihe Jizọs na ndị ahụ na-ekwu. Ihe a ha na-ahụ bụ ọhụụ. Ma, ọ dị ha ka ọ na-eme eme neziokwu. Ọ bụ ya mere Pita ji gwawa Jizọs, sị: Rabaị, ọ dị mma na anyị nọ nebe a, ya mere, ka anyị maa ụlọikwuu atọ, otu maka gị, otu maka Mozis, otu maka Ịlaịja. Mak 9:5 O nwere ike ịbụ na ihe mere Pita ji kwuo ka ha maara ha ụlọikwuu bụ ka ọhụụ ahụ ghara ịkwụsị.Ka Pita kpụ okwu nọnụ, ígwé ojii kpuchiri ha, otu olu sikwa nígwé ojii ahụ kwuo, sị: Onye a bụ Ọkpara m, onye m hụrụ nanya, onye ihe ya masịrị m; geenụ ya ntị. Ọ bụ Chineke nwe olu a. Mgbe ndịozi ahụ nụrụ ya, ezigbo ụjọ bịara ha, ha ekpudo ihu nala. Ma, Jizọs gwara ha, sị: Bilienụ ọtọ, unu atụkwala egwu. Matiu 17:5-7 Mgbe ha welitere ihu ha, ọ bụzi naanị Jizọs ka ha hụrụ. Ọhụụ ahụ agwụla. Ka ha si nugwu ahụ na-arịdata mgbe chi bọrọ, Jizọs nyere ha iwu, sị: Unu akọrọla onye ọ bụla ọhụụ a ruo mgbe e si ná ndị nwụrụ anwụ kpọlite Nwa nke mmadụ.Matiu 17:9.Ọhụhụ ahụ ndịozi ahụ hụrụ Ịlaịja mere ka ha jụwa Jizọs, sị: Gịnịzi mere ndị odeakwụkwọ ji ekwu na Ịlaịja ga-ebu ụzọ bịa? Jizọs zara ha, sị: Ịlaịja abịaworị ma ha amataghị ya. Matiu 17:10-12 Ịlaịja Jizọs na-ekwu okwu ya bụ Jọn Onye Na-eme Baptizim. Ọrụ Jọn rụrụ yiri nke Ịlaịja rụrụ. Ịlaịja kwadebeere Ịlaịsha ụzọ, ọ bụkwa otu ihe ahụ ka Jọn meere Kraịst.O doro anya na ọhụụ a mere ka obi sikwuo Jizọs na ndịozi ya ike. Ha hụpeere ebube nke Alaeze Kraịst. Ndị na-eso ụzọ ya si otú ahụ hụ Nwa nke mmadụ ka ọ na-abịa nalaeze ya, otú ahụ Jizọs kwere ha nkwa na ha ga-ahụ ya. Matiu 16:28 Mgbe ahụ ha nọ nugwu ahụ, ndịozi Jizọs ji anya ha hụ ịdị ebube ya. Jizọs egosighị ndị Farisii ihe ịrịba ama na-egosi na ọ bụ ya ka Chineke ga-ahọpụta ka ọ bụrụ Eze nagbanyeghị na ha nọ na-achọ ka o gosi ha ya. Ma, e mere ka ụfọdụ ndịozi Jizọs hụ mgbe Jizọs nwoghara nke mere ka obi sikwuo ha ike na ọ bụ Jizọs ka e buru namụma na ọ bụ ya ga-achị nAlaeze Mesaya ahụ. Ọ bụ ya mere Pita ji mechaa dee, sị: E mewo ka okwu amụma ahụ bụrụ ihe anyị ji naka karị.2 Pita 1:16-19.61 Jizọs Agwọọ Nwata Nwoke Mmụọ Ọjọọ JiMgbe Jizọs, Pita, Jems na Jọn si nugwu rịdata, ha hụrụ ìgwè mmadụ. Ọ ga-abụrịrị na e nwere nsogbu dịnụ. Ndị odeakwụkwọ gbara ndị na-eso ụzọ Jizọs gburugburu, ha na ha ana-arụrịta ụka. Mgbe ndị nọ ebe ahụ hụrụ Jizọs, o juru ha anya, ha agbara gaa kelee ya. Jizọs jụziri ha, sị: Gịnị ka unu na ha na-arụrịta ụka ya?Mak 9:16.Otu nwoke si nime ìgwè mmadụ ahụ bịa gbusa ikpere nihu Jizọs, kọwaara ya ihe na-emenụ. Ọ sịrị Jizọs: Onye Ozizi, m kpọtaara gị nwa m nwoke nihi na o nwere mmụọ na-eme ka mmadụ ghara ikwu okwu; ebe ọ bụla o jidere ya, ọ na-akụ ya nala, ọ na-agbọpụtakwa ụfụfụ, na-atakwa ikikere ezé, ọ dịkwaghị enwe ume. M wee gwa ndị na-eso ụzọ gị ka ha chụpụ ya, ma ha enweghị ike ịchụpụ ya.Mak 9:17, 18.Ọ ga-abụ na ndị odeakwụkwọ ahụ nọ na-akatọ ndị na-eso ụzọ Jizọs, na-akwakwa ha emo nihi na ha enwelighị ike ịgwọ nwata nwoke ahụ. Ma, Jizọs hapụgodiri nwoke ahụ ahụ na-adịghị nwa ya gwawa ìgwè mmadụ ahụ okwu, sị: Unu ọgbọ na-enweghị okwukwe, nke gbagọkwara agbagọ, ruo ole mgbe ka mụ na unu ga-anọ? Ruo ole mgbe ka m ga na-edi ihe unu na-eme? Ndị Jizọs bu nobi kwuo ihe a bụ ndị odeakwụkwọ ahụ na-enye ndị na-eso ụzọ ya nsogbu mgbe ọ na-anọghị ya. Jizọs tụgharịziri gwawa nwoke ahụ ahụ na-adịghị nwa ya, sị: Kpọtara m ya ebe a.Matiu 17:17.Ka ha rutewere Jizọs nso, mmụọ ọjọọ ahụ ji nwata nwoke ahụ tụrụ ya nala, meekwa ka ihe ọdụdọ dọwa ya. Nwa ahụ nọ na-atụgharị nala, na-agbọpụtakwa ụfụfụ nọnụ. Jizọs jụrụ nna nwa ahụ, sị: Olee mgbe ihe a malitere ime ya? Ọ zara Jizọs, sị: Ọ malitere kemgbe ọ bụ nwata; mgbe mgbe, ọ na-atụba ya ma nime ọkụ ma nime mmiri ka o wee laa ya niyi. Ọ rịọwaziri Jizọs, sị: Ma ọ bụrụ na ị pụrụ ime ihe ọ bụla, nwee ọmịiko nebe anyị nọ ma nyere anyị aka.Mak 9:21, 22.Obi ezughịzi nwoke a ike ebe ọ bụ na ndị na-eso ụzọ Jizọs enweghịdị ike ịgwọta nwa ya. Nihi otú o si dịrị nwoke a, Jizọs mesiri ya obi ike, sị ya: Okwu ahụ bụ, Ọ bụrụ na ị pụrụ! Nezie, ihe niile pụrụ ikwe mmadụ omume ma ọ bụrụ na mmadụ enwee okwukwe. Nwoke ahụ tiri mkpu ozugbo ahụ, sị: Enwere m okwukwe! Nyere m aka nebe okwukwe dị m mkpa!Mak 9:23, 24.Ozugbo ahụ, ìgwè mmadụ gbakọtawara nebe ahụ ha nọ, onye ọ bụla ana-elekwa ka ọ mara ihe ga-emenụ. Jizọs baziiri mmụọ ọjọọ ahụ mba, sị ya: Gị mmụọ na-eme ka mmadụ ghara ikwu okwu ma ghara ịnụ ihe, ana m enye gị iwu, si nime ya pụọ, abanyekwala nime ya ọzọ. Ka mmụọ ọjọọ ahụ si nime nwa ahụ na-apụ, o mere ka nwa ahụ tie mkpu, ihe ọdụdọ adọọkwa ya ọtụtụ ugboro. Nwa ahụ bịaziri tọgbọrọ nala dị ka onye nwụrụ anwụ. Ọtụtụ ndị bidoro kwuwe na ọ nwụọla! Mak 9:25, 26 Ma, mgbe Jizọs jidere ya aka, o biliri, e wee gwọọ ya malite noge awa ahụ. Matiu 17:18 O doro anya na ihe ahụ Jizọs mere tụrụ mmadụ niile nọ ebe ahụ nanya.Noge gara aga, mgbe Jizọs zigara ndị na-eso ụzọ ya ka ha gaa kwusaa ozi ọma, ha na-achụpụli ndị mmụọ ọjọọ. Ọ bụ ya mere ndị na-eso ụzọ ya ji jụwa ya mgbe naanị ha na ya nọ nime ụlọ, sị: Gịnị mere na anyị achụpụlighị ya? Jizọs gwara ha na ihe kpatara ya bụ na ha enweghị okwukwe. Ọ sịkwara ha na ọ dịghị ihe ọ bụla pụrụ ime ka ụdị a pụọ ma e wezụga ekpere. Mak 9:28, 29 Inwe okwukwe siri ike na ịrịọ Chineke ka o nyere ha aka bụ ihe gaara eme ka ha chụpụlie mmụọ ọjọọ ahụ siri ike.Jizọs gwaziri ha, sị: Nihi na nezie, ana m asị unu, ọ bụrụ na unu enwee okwukwe há ka mkpụrụ osisi mọstad, unu ga-asị ugwu a, Si nebe a gafee nebe nke ọzọ, ọ ga-agafe, ọ dịghịkwa ihe na-agaghị ekwe unu omume. Matiu 17:20 Neziokwu, okwukwe na-akpa ike.Ihe ndị na-enye anyị nsogbu nozi anyị na-ejere Jehova nwere ike ịdị ka ihe anyị na-agaghị emerili emeri. O nwekwara ike ịdị ka ugwu nọchiiri anyị ụzọ. Ma, ọ bụrụ na anyị enwee okwukwe siri ike, anyị ga-emerili nsogbu ndị ahụ yiri ugwu.62 Jizọs Akụzie Gbasara Ịdị Umeala nObiMgbe Jizọs nwoghachara, si nelu ugwu rịdata ma gwọọ nwata nwoke ahụ mmụọ ọjọọ ji na Sesaria Filipaị, ya na ndị na-eso ụzọ ya gawaziri Kapaniọm. Naanị ya na ha so na-aga nihi na ọ chọghị ka ndị mmadụ mara banyere ebe ọ na-aga. Mak 9:30 Ihe mere o ji mee ihe a bụ ka o nwekwuo ohere ọ ga-eji kwadebe ndị na-eso ụzọ ya maka ọnwụ ya, kwadebekwa ha maka ọrụ ha na-aga ịrụ. Ọ gwara ha, sị: A kawo ya aka na a ga-arara Nwa nke mmadụ nye naka ndị mmadụ, ha ga-egbu ya, a ga-akpọlitekwa ya nụbọchị nke atọ.Matiu 17:22, 23.Nke a abụghị nke mbụ ọ na-agwa ndị na-eso ụzọ ya banyere ọnwụ ya. Ọ gwabuola ha na a ga-egbu ya, ọ bụ eziokwu na Pita ekwetaghị na ụdị ihe ahụ ga-eme ya. Matiu 16:21, 22 Mmadụ atọ nime ndịozi ya hụkwara mgbe o nwoghara, nụkwa mgbe e kwuru banyere ọlịla ya. Luk 9:31 Ndị na-eso ụzọ Jizọs nwere mwute dị nnọọ ukwuu nihi ihe a Jizọs na-agwa ha nagbanyeghị na ha aghọtachabeghị ihe ihe ọ na-ekwu pụtara. Matiu 17:23 Ma, ụjọ ji ha ịgwa ya ka ọ kọwakwuoro ha ihe ọ na-ekwu.Obere oge, ha rutere Kapaniọm. Ọ bụ na Kapaniọm ka Jizọs na-anọkarị, ọ bụkwa ebe ahụ ka ọtụtụ ndịozi ya si. Ndị na-ana ụtụ isi maka ụlọ nsọ bịakwutere Pita, jụwa ya, sị: Ọ bụ na onye ozizi unu adịghị atụ ụtụ mkpụrụ ego drakma abụọ ahụ? Ọ ga-abụ na ha na-achọ ibo Jizọs ebubo na ọ naghị atụ ụtụ isi.Matiu 17:24.Pita zara ha Ee. Ma tupu Pita alọta, Jizọs amatala ihe merenụ. Mgbe Pita batara nime ụlọ, Jizọs jụrụ ya gbasara ihe ahụ merenụ tupudị ya ekwuo ya. Ọ jụrụ ya, sị: Saịmọn, gịnị ka i chere? Ọ bụ naka ole ndị ka ndị eze nke ụwa na-anata ụtụ ahịa ma ọ bụ ụtụ isi? Ọ bụ naka ụmụ ha ka ọ bụ naka ndị bịara abịa? Pita zara ya, sị: Ọ bụ naka ndị bịara abịa. Jizọs sịziri ya: Ya mere, nezie, ụmụ ha anaghị atụ ụtụ.Matiu 17:25, 26.Nna Jizọs bụ Eze nke eluigwe na ala, ọ bụkwa Ya ka a na-efe nụlọ nsọ ahụ. Nihi ya, iwu ejighị Jizọs ịtụ ụtụ isi maka ụlọ nsọ. Ma, Jizọs gwara Pita, sị: Ka anyị wee ghara ime ka ha sụọ ngọngọ, gaa noké osimiri, tụnye nko azụ, werekwa azụ mbụ i gbutere. Mgbe i meghere ọnụ ya, ị ga-ahụ otu mkpụrụ ego steta. Were ya nye ha maka mụ na gị.Matiu 17:27.Obere oge, ndị na-eso ụzọ ya bịakwutere ya jụwa ya banyere onye ga-abụ onye kacha ukwuu nalaeze eluigwe. Ụjọ jibu ndị na-eso ụzọ ya a ịjụ ya gbasara ọnwụ ọ na-aga ịnwụ, ma ugbu a, ụjọ atụghị ha ịjụ ya gbasara otú ihe ga-adịrị hanwa nọdịnihu. Ma, Jizọs ma ihe mere ha ji na-ajụ ajụjụ a. Ihe mere ha ji na-ajụ ya bụ maka ihe ha nọ nazụ na-arụrịta ka ha na Jizọs nọ nụzọ na-aga Kapaniọm. Jizọs jụrụ ha, sị: Gịnị ka unu na-arụ ụka ya nokporo ụzọ? Mak 9:33 Ha gbachiri nkịtị nihi na ha nọ na-arụrịta ụka gbasara onye kacha ukwuu. Nikpeazụ, ndịozi ahụ jụziri Jizọs, sị: Ònye nezie bụ onye kasị ukwuu nalaeze eluigwe?Matiu 18:1.Ọ dị ịtụya na ndị na-eso ụzọ Jizọs na-arụrịta ụka banyere onye kacha ukwuu nagbanyeghị na Jizọs akụzierela ha ihe ihe fọrọ obere ka ọ bụrụ afọ atọ. Ma, anyị ma na ha ezughị okè. Ha tokwara nebe ndị okpukpe na-azọ onye ka ibe ya ukwuu. Ihe ọzọ bụkwa na o tebeghị aka Jizọs gwara Pita na ya ga-enye ya mkpịsịugodi nke Alaeze. Ihe a Jizọs gwara ya nwere ike ime ka o chewe na ọ ka ndị ọzọ. Jems na Jọn nwekwara ike ichewe na ha ka ndị ọzọ ebe ha hụrụ mgbe Jizọs nwoghara.Nagbanyeghị ihe ọ bụ ya mere ha ji na-achọ ịma onye kacha ukwuu, Jizọs kụziiri ha otú ha kwesịrị isi na-ele onwe ha anya. Ọ kpọtara otu nwatakịrị, guzo ya netiti ha, ma gwa ha, sị: Ọ bụrụ na unu echigharịghị wee dịrị ka ụmụntakịrị, unu agaghị aba nalaeze eluigwe ma ọlị. Ya mere, onye ọ bụla nke ga-eweda onwe ya ala dị ka nwatakịrị a bụ onye kasị ukwuu nalaeze eluigwe; onye ọ bụla nke na-anabata nwatakịrị dị otú a naha m na-anabatakwa m.Matiu 18:3-5.O nweghị ihe dị ka otú a Jizọs si kụziere ha ịdị umeala nobi. Jizọs ejighị maka ihe ahụ ndị na-eso ụzọ ya mere wewe iwe ma kpọwa ha ndị anyaukwu ma ọ bụ ndị oké ọchịchọ. Kama, o ji obere nwa kụziere ha ihe. Ụmụaka anaghị anọ nọkwá ukwu ma ọ bụ bụrụ ndị a ma ama. Jizọs si otú ahụ mee ka ndị na-eso ụzọ ya mata na ha kwesịrị iwere onwe ha ka ndị dị ala. Jizọs gwaziri ha, sị: Onye na-eme onwe ya dị ka onye ka nta netiti unu niile bụ onye dị ukwuu.Luk 9:48.63 Jizọs Enye Ndụmọdụ Gbasara Ịkpata Ihe Ịsụ Ngọngọ na Ime MmehieJizọs akụzierela ndị na-eso ụzọ ya otú ha kwesịrị isi na-ele onwe ha anya. Ha kwesịrị iwere onwe ha ka ụmụaka bụ ndị na-eweda onwe ha ala. Ha kwesịkwara ịna-anabata ụmụntakịrị dị otú a naha Jizọs. Ọ bụrụ na ha ana-eme otú ahụ, ọ pụtara na ha na-anabatakwa Jizọs.Matiu 18:5.Ọ dịbeghị anya ndịozi Jizọs nọ na-arụrịta ụka gbasara onye kacha ukwuu netiti ha. Nihi ya, ọ ga-abụ na ha weere ihe ahụ Jizọs gwara ha ka ịdọ aka ná ntị. Jọn onyeozi kwuliteziri ihe ọzọ mere noge na-adịbeghị anya. Ọ sịrị: Onye Ozizi, anyị hụrụ otu nwoke nke ji aha gị na-achụpụ ndị mmụọ ọjọọ, anyị gbalịkwara igbochi ya, nihi na ọ dịghị eso anyị.Luk 9:49.O nwere ike ịbụ na Jọn weere ya na ọ bụ naanị ya na ndịozi ndị ọzọ ka e nyere ikike iji aha Jizọs agwọ ọrịa ma ọ bụ achụpụ ndị mmụọ ọjọọ. Ọ bụrụ otú ahụ, oleezi otú nwoke onye Juu ahụ si nwee ike iji aha Jizọs na-achụpụ ndị mmụọ ọjọọ? Ọ ga-abụ na Jọn chere na nwoke ahụ ekwesịghị iji aha Jizọs na-arụ ọrụ ebube ndị ahụ ebe ọ bụ na o soghị ha na Jizọs na-aga.Ma, ihe Jizọs kwuru tụrụ Jọn nanya. Jizọs sịrị: Unu anwala igbochi ya, nihi na ọ dịghị onye ọ bụla nke ga-arụ ọrụ dị ike naha m nke ga-enwe ike ikwujọ m ọsọ ọsọ; nihi na onye na-adịghị emegide anyị dịnyeere anyị. Nihi na onye ọ bụla nke kunyere unu otu iko mmiri ka unu ṅụọ nihi na unu bụ ndị na-eso ụzọ Kraịst, nezie, ana m asị unu, ọ ga-anata ụgwọ ọrụ ya.Mak 9:39-41.Noge ahụ, ọ dịghị mkpa ka nwoke ahụ soro Kraịst na-aga tupu e were ya na ọ dịnyeere Kraịst. E hiwebeghị ọgbakọ Ndị Kraịst mgbe ahụ. Nihi ya, na nwoke ahụ esoghị Jizọs na-aga apụtaghị na ọ na-emegide Jizọs ma ọ bụkwanụ na-akwado okpukpe ụgha. O doro anya na nwoke ahụ nwere okwukwe na Jizọs. Ihe Jizọs kwuziri gosiri na nwoke ahụ ga-enweta ụgwọ ọrụ.Ma, ọ gaara ajọgbu onwe ya ma a si na ihe ndịozi Jizọs kwuru ma ọ bụ mee mere ka nwoke ahụ sụọ ngọngọ. Jizọs kwuru, sị: Onye ọ bụla nke mere ka otu nime ndị a dị nta kwere ekwe sụọ ngọngọ, ọ ga-akara ya mma ma ọ bụrụ na e konye nkume igwe nri, dị ka nke ịnyịnya ibu na-akwagharị, nolu ya wee tụba ya nnọọ nime oké osimiri. Mak 9:42 Ọ gwaziri ndị na-eso ụzọ ya ka ha gbupụ aka ha ma ọ bụ ụkwụ ha, ma ọ bụkwanụ ghụpụ anya ha ma ọ bụrụ na ihe ndị ahụ ga-eme ka ha sụọ ngọngọ. Ọ gwara ha na ọ ga-akara ha mma ma ha gbara aka ihe ndị ahụ banye nAlaeze Chineke, kama ha ga-ejiri ha banye na Gehena ya bụ, Ndagwurugwu Hinọm. Ndagwurugwu a dị nso na Jeruselem. Ọ bụ ebe a na-akpọ ihe ndị e kpofuru ekpofu ọkụ. Ọ ga-abụ na ndịozi Jizọs ma ya nke ọma. Ha ghọtakwara na Gehena Jizọs na-ekwu okwu ya pụtara mbibi ebighị ebi.Jizọs dọkwara ha aka ná ntị, sị: Hụnụ na unu eledaghị otu nime ndị a dị nta anya; nihi na ana m asị unu na ndị mmụọ ozi ha ndị nọ neluigwe na-ahụ ihu Nna m nke bi neluigwe mgbe niile. Olee otú Nna Jizọs si were ndị a dị nta? Jizọs kọọrọ hana e nwere otu nwoke nke nwere otu narị atụrụ, ma otu nime ha kpafuru. Nwoke ahụ hapụrụ iri itoolu na itoolu fọrọ afọ gaa chọwa nke ahụ kpafuru akpafu. Mgbe ọ chọtara ya, ọ ṅụrịrị ọṅụ nihi ya karịa otú ọ na-aṅụrị nihi iri itoolu na itoolu ahụ na-akpafughị. Jizọs gwaziri ha, sị: Ọ dịghị Nna m nke bi neluigwe mma ka otu nime ndị a dị nta laa niyi.Matiu 18:10,14.Jizọs gwakwara ndịozi ya, sị: Nweenụ nnu nime onwe unu, unu na ibe unu dị nudo. Ọ ga-abụ nihi ụka ahụ ndịozi ya nọ na-arụrịta gbasara onye ga-akacha ukwuu netiti ha mere o ji gwa ha ihe a. Mak 9:50 Nnu na-eme ka nri dị ụtọ ma kwe oriri. Otú ahụkwa ka ọ dị ma a bịa nokwu anyị na-ekwu. Ọ bụrụ na anyị emee ka okwu anyị dị ụtọ, ndị ọzọ ga-enwe mmasị ịnabata ihe anyị kwuru, ya emeekwa ka udo dịrị. Ma, arụmụka anaghị eme ka udo dịrị.Ndị Kọlọsi 4:6.Ihe ọzọ Jizọs kwuru bụ ihe a ga-eme ma ọ bụrụ na okwu siri ike adapụta. Jizọs sịrị: Ọ bụrụkwa na nwanna gị emehie, gaa mee ka ọ mara ebe o mejọrọ nebe naanị gị na ya nọ. Ọ bụrụ na o gee gị ntị, i ritela nwanna gị nuru. Ma, ọ bụrụkwanụ na o geghị gị ntị? Jizọs sịrị: Kpọrọ otu onye ma ọ bụ mmadụ abụọ ọzọ, ka e wee site nọnụ ndị akaebe abụọ ma ọ bụ atọ mara na okwu ọ bụla bụ eziokwu. Ọ bụrụkwa na o kweghị ka unu dozie esemokwu ahụ, kọọrọ ya ọgbakọ, ya bụ, ndị okenye ruru eru nọgbakọ. Ma, ọ bụrụkwanụ na e mechaa ihe ndị a niile ma onye ahụ ekweghị? Ka ọ dịrị gị ka onye mba ọzọ na onye ọnaụtụ. Ndị mba ọzọ na ndị ọnaụtụ bụ ndị ha na ndị Juu na-anaghị emekọrịta ihe.Matiu 18:15-17.Ndị okenye ọgbakọ kwesịrị ịna-eme ihe Okwu Chineke kwuru. Ọ bụrụ na ha achọpụta na mmadụ mere mmehie ma kpebie na a ga-adọ onye ahụ aka ná ntị, ihe ha kpebiri bụ ihe e kere agbụ neluigwe. Ma ọ bụrụ na ha ekpebie na aka onye ahụ dị ọcha, ihe ha kpebiri bụ ihe a tọpụrụ neluigwe. Ihe a Jizọs kwuru ga-aba uru ma e hiwe ọgbakọ Ndị Kraịst. Jizọs kwuziri ihe ga-eme mgbe a na-eleba anya nụdị okwu a. Ọ sịrị: Nebe mmadụ abụọ ma ọ bụ atọ zukọtara naha m, anọ m nebe ahụ netiti ha.Matiu 18:18-20.64 Ihe Mere O Ji Dị Mkpa Ịgbaghara MmejọPita nụrụ mgbe Jizọs kwuru na onye ya na ibe ya nwere nsogbu kwesịrị ibu ụzọ gakwuru onye ahụ ka ya na ya mezie. Ma, Pita chọrọ ịma ugboro ole mmadụ kwesịrị ịgbaghara mmadụ ibe ya.Pita jụrụ Jizọs, sị: Onyenwe anyị, ugboro ole ka nwanna m ga-emehie m, mụ agbaghara ya? Ọ bụ ruo ugboro asaa? Ụfọdụ ndị isi okpukpe na-akụzi na ọ bụ ruo ugboro atọ. Ọ ga-abụ ya mere ka Pita chee na ya bụ ezigbote onye obiọma ma ya gbaghara nwanna ya ruo ugboro asaa.Matiu 18:21.Ma, mmadụ ịna-agụkọrọ mmadụ ibe ya ugboro ole o mejọrọ ya adabaghị nihe Jizọs na-akụzi. Ọ bụ ya mere o ji gwa Pita, sị: Ana m asị gị, ọ bụghị, Ruo ugboro asaa, kama, Ruo ugboro iri asaa na asaa. Matiu 18:22 Ihe Jizọs na-ekwu bụ na anyị ekwesịghị ịkwụsị ịgbaghara ndị na-emejọ anyị. O nweghị mgbe Pita kwesịrị ịkwụsị ịgbaghara nwanna ya.Jizọs meere Pita na ndịozi ndị ọzọ otu ihe atụ ga-eme ka ha ghọta na ha kwesịrị ịna-agbaghara mmadụ ibe ha. Ihe atụ ahụ bụ gbasara otu ohu jụrụ imere onye ọzọ ebere otú nna ya ukwu meere ya. Nna ya ukwu a bụ eze. Otu ụbọchị, eze a chọrọ ka ya na ndị ohu ya mee mpịazi. A kpọtaara ya otu ohu ya ji ya puku talent iri, ya bụ, nde dinarịọs iri isii. Ma, ohu ya a agaghị akwụli ya ụgwọ a o ji ya. Eze ahụ nyeziri iwu ka e ree ya na nwunye ya na ụmụ ya ka ya si ebe ahụ nweta ego ya. Ohu ahụ dara nụkwụ nna ya ukwu ozugbo rịọwa ya, sị: Nweere m ndidi, m ga-akwụ gị ụgwọ niile m ji gị.Matiu 18:26.Eze ahụ meere ya ebere ma kagbuo ụgwọ ahụ o ji ya. Ozugbo eze ahụ gbaghaara ya, ọ gakwuuru ohu ọzọ ji ya otu narị dinarịọs, nwụchie ya, tọgide ya aka nakpịrị sị ya: Kwụọ m ihe niile i ji m nụgwọ. Ma, ohu ahụ dara nala nụkwụ ya na-arịọ ya, sị: Nweere m ndidi, m ga-akwụ gị ya. Matiu 18:28, 29 Ohu ahụ nna ya ukwugbaghaara ego o ji ya emeghị ka nna ya ukwu. Ọ tụbara ohu a ji ya obere ụgwọ nụlọ mkpọrọ, ka ọ nọrọ ebe ahụ ruo mgbe ọ ga-akwụ ya.Jizọs gwara ha na ndị ohu ndị ọzọ hụrụ ihe a merenụ ma gaa kọọrọ ya nna ha ukwu. Ezigbo iwe bịara nna ha ukwu ahụ, ya ezie ozi ka a gaa kpọọ ajọ ohu ahụ. Mgbe ohu ahụ rutere, nna ha ukwu sịrị ya: Ajọ ohu, m kagbuuru gị ụgwọ niile i ji, mgbe ị rịọsiri m arịrịọ ike. Ọ bụ na gị onwe gị ekwesịghị imere ohu ibe gị ebere, dị ka m mekwaara gị ebere? Nna ya ukwu ahụ were iwe ma gwa ndị na-elekọta ụlọ mkpọrọ ka ha tụọ ya mkpọrọ ruo mgbe ọ ga-akwụghachi ya ego niile o ji ya. Jizọs gwaziri ha, sị: Otú ahụ ka Nna m nke eluigwe ga-emesokwa unu ma ọ bụrụ na onye ọ bụla nime unu adịghị agbaghara nwanna ya site nobi ya.Matiu 18:32-35.O doro anya na ihe atụ a kụziiri anyị ezigbo ihe gbasara ịgbaghara ndị mejọrọ anyị. Chineke agbagharala anyị ọtụtụ mmehie anyị. E nweghị ihe ọjọọ nwanna anyị mere anyị nke ga-aharu ka mmehie Chineke gbaghaara anyị. Jehova anaghịkwa agbaghara anyị mmehie otu ugbo, kama, ọ na-agbaghara anyị ọtụtụ puku ugboro. Ọ bụ na anyị ekwesịghị ịgbaghara nwanna anyị ugboro ole na ole o mejọrọ anyị, ọ sọgodị ya ya bụrụ na e nwere ihe mere anyị ga-eji mee mkpesa? Anyị kwesịrị icheta na mgbe Jizọs na-akụzi ihe nelu ugwu, ọ sịrị na Chineke ga-gbaghara anyị ụgwọ anyị ji, dị ka anyị gbaghakwaara ndị ji anyị ụgwọ.Matiu 6:12.65 Jizọs Ana-akụzi Ihe Ka Ha Na-aga JeruselemJizọs nọtụrụ ogologo oge na Galili bụ ebe ndị mmadụ na-ege ya ntị karịa otú ha si ege ya na Judia. E wezụgakwa nke ahụ, mgbe ọ gwọrọ otu nwoke ahụ na-adịghị na Jeruselem nỤbọchị Izu Ike, ndị Juu malitere ịchọsi ike ka ha gbuo ya.Jọn 5:18;7:1.A nọzi nọnwa Septemba ma ọ bụ Ọktoba nafọ 32, oge a ga-eji eme Ememme Ụlọ Ndò eruwekwala. A na-eme ememme a abalị asaa, nwezie mgbakọ dị nsọ nabalị nke asatọ ya. Ememme a na-egosi na oge ọrụ ubi nke afọ ahụ agwụla. Ọ bụkwa oge e ji aṅụrị ọṅụ nakwa oge e ji enye Chineke ekele.Ụmụnne Jizọs, ya bụ, Jems, Saịmọn, Josef, na Judas gwara ya, sị: Hapụ ebe a gawa Judia. Jeruselem bụ ebe ndị mmadụ na-agbakọta efe ofufe na Judia. Noge ememme atọ ndị Juu na-eme kwa afọ, Jeruselem na-ejupụta na mmadụ. Ụmụnne Jizọs gwara ya, sị: Ọ dịghị onye na-eme ihe ọ bụla na nzuzo mgbe ọ chọrọ ka ọha mara ya. Ọ bụrụ na ị na-eme ihe ndị a, gosi ụwa onwe gị.Jọn 7:3, 4.Neziokwu, ụmụnne Jizọs a enweghị okwukwe na Jizọs bụ Mesaya. Ma, ha chọrọ ka ndị ga-agbakọta maka ememme ahụ hụ ọrụ ebube ndị Jizọs na-arụ. Ma, Jizọs ma nsogbu ihe ahụ ha na-asị ya mee nwere ike ịkpatara ya. Ọ gwara ha, sị: Ụwa enweghị ihe mere ọ ga-eji kpọọ unu asị, ma ọ kpọrọ m asị, nihi na m na-agba àmà banyere ya na ọrụ ya dị njọ. Gawanụ ememme ahụ; agawabeghị m ememme a, nihi na oge m a kara aka eruchabeghị.Jọn 7:5-8.Ụmụnne Jizọs mechara soro ndị ọzọ na-aga Jeruselem gawa. Mgbe abalị ole na ole gachara, Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya si ụzọ ọzọ ebe ndị mmadụ na-agaghị ahụ ha gawa. Ha si ụzọ Sameria, kama isi ụzọ nke dị nso nOsimiri Jọdan, nke ndị mmadụ na-esikarị. Jizọs zipụrụ ụfọdụ ndị na-eso ụzọ ya ka ha gaa kwadebere ha ebe ha ga-anọ na Sameria nihi na ha ga-anọbọ chi nebe ahụ. Ma, ndị ebe ahụ jụrụ ịnabata ha nihi na ha chọpụtara na Jizọs na-aga Jeruselem maka ime ememme ndị Juu. Ihe a mere ka iwe bịa Jems na Jọn, ha ajụwa Jizọs, sị: Onyenwe anyị, ị chọrọ ka anyị gwa ọkụ ka o si neluigwe daa wee laa ha niyi? Luk 9:54 Ma, Jizọs baara ha mba maka ikwudị ụdị ihe ahụ ekwu.Ka ha nọkwa na-aga, otu onye odeakwụkwọ bịakwutere Jizọs, sị ya: Onye Ozizi, m ga-eso gị gaa ebe ọ bụla ị chọrọ ịga. Jizọs sịrị ya: Nkịta ọhịa nwere ọgba, anụ ufe nke eluigwe nwekwara akwụ, ma Nwa nke mmadụ enweghị ebe ọ ga-atọgbọ isi ya. Matiu 8:19, 20 Ihe Jizọs na-ekwu bụ na odeakwụkwọ ahụ ga-ata ahụhụ ma ọ bụrụ na ọ chọrọ ịghọ onye na-eso ụzọ ya. Ma, ọ dị ka odeakwụkwọahụ dị okomoko. Ọ gaghị achọ ịta ahụhụ dị nịbụ onye na-eso ụzọ Jizọs. Ihe a kwesịrị ime ka onye ọ bụla nime anyị jụọ onwe ya, sị: M ji obi m niile chọọ ịbụ onye na-eso ụzọ Jizọs?Jizọs gwara nwoke ọzọ ha hụrụ nụzọ, sị: Bụrụ onye na-eso ụzọ m. Nwoke ahụ zara ya, sị: Hapụ m ka m buru ụzọ gaa lie nna m. Ma, Jizọs ma nke bụ eziokwu gbasara nwoke ahụ. Ọ bụ ya mere o ji sị ya: Hapụ ndị nwụrụ anwụ ka ha lie ndị ha nwụrụ anwụ, ma gị onwe gị, gaa kwusaa alaeze Chineke nebe niile. Luk 9:59, 60 Ọ ga-abụ na nna nwoke ahụ anwụbeghị nihi na a sị na ọ nwụọla, ọ ga-esi ike nwa ya nwoke ịnọ ebe a, ya na Jizọs ana-akparịta ụka. O doro anya na nwoke a adịbeghị njikere ime ka ihe gbasara Alaeze Chineke bụrụ ihe kacha ya mkpa ná ndụ.Ka ha na-agakwa, nwoke ọzọ bịakwutere Jizọs sị ya: M ga-eso gị, Onyenwe anyị; ma hapụgodị m ka m sị ndị ezinụlọ m ka e mesịa. Ma, Jizọs sịrị ya: Ọ dịghị onye ọ bụla nke jidere aka nọgụ ma na-ele anya nihe ndị dị nazụ nke kwesịrị nnọọ ekwesị maka alaeze Chineke.Luk 9:61, 62.Onye ọ bụla chọrọ ịbụ onye na-eso ụzọ Jizọs kwesịrị itinye uche ya niile nozi ọma Alaeze Chineke. Ọ bụrụ na onye ji ọgụ na-akọ ihe ana-ele anya ebe ọzọ, ihe ahụ ọ na-akọ nwere ike ọ gaghị adị mma nanya. Ọ bụrụkwa na o dowe ọgụ ya ma lewe anya nazụ, ọrụ ya ga-agbawa ọnyụpa. Otú ahụ ka ọ dịkwa onye ọ bụla na-ele anya nazụ ka ọ hụ ihe dị nụwa ochie a. Onye ahụ ga-esi nụzọ ahụ na-eduba ná ndụ kpafuo.Nkebi nke 4Ozi Ikpeazụ Jizọs Jere na Judia66 Jizọs Erute Jeruselem Maka Ememme Ụlọ NdòKemgbe Jizọs mechara baptizim, ude ya edezuola ọtụtụ ebe. Ọtụtụ ndị Juu ahụla ọrụ ebube ndị ọ rụrụ, akụkọ gbasara ihe ndị ọ na-eme agbasaakwala ọtụtụ ebe. Ugbu a o rutere na Jeruselem maka Ememme Ụlọ Ndò, ọtụtụ ndị na-achọgharị ya ka ha hụ ya.Ndị mmadụ na-ekwu ihe dị iche iche banyere Jizọs. Ụfọdụ na-ekwu na nzuzo na ọ bụ ezigbo mmadụ, ndị ọzọ ana-ekwu na ọ bụghị ezigbo mmadụ, kama na ọ na-eduhie ìgwè mmadụ. Jọn 7:12 Ọ bụ ná mmalite ememme ahụ ka ndị mmadụ kwuru ọtụtụ nime ihe ndị a. Ma, o nweghị onye kataliri obi gbachitere Jizọs nihu ndị mmadụ nihi na ụjọ ji onye ọ bụla maka ihe ndị ndú ndị Juu nwere ike ime.Mgbe ememme ahụ gara ọkara, Jizọs batara nụlọ nsọ malite izi ihe. Otú o si na-ezi ihe nke ọma juru ndị mmadụ anya. Ebe ọ bụ na ọ gaghị ụlọ akwụkwọ ndị rabaị, ndị Juu nọ na-ajụ, sị: Olee otú nwoke a si mara akwụkwọ, ebe ọ na-agụghị akwụkwọ nụlọ akwụkwọ?Jọn 7:15.Ma, Jizọs zara ha, sị: Ihe m na-ezi abụghị nke m, kama ọ bụ nke onye zitere m. Ọ bụrụ na onye ọ bụla achọọ ime uche Ya, ọ ga-ama ma ozizi ahụ ò si naka Chineke ka ọ bụ na m na-ekwu echiche nke onwe m. Jọn 7:16, 17 Ihe Jizọs na-akụzi emegideghị ihe e dere nIwu Chineke. Nihi ya, o doro anya na ihe dị ya mkpa bụ ka e too Chineke, ọ bụghị ka e too yanwa.Jizọs gwaziri ha, sị: Ọ bụ na Mozis enyeghị unu Iwu ahụ? Ma ọ dịghị onye nime unu na-erube isi nIwu ahụ. Gịnị mere unu ji na-achọ igbu m? O nwere ike ịbụ na ụfọdụ nime ndị ahụ Jizọs na-agwa okwu bụ ndị si esi bịa. Ha amaghịkwa na e nwere ndị na-achọ igbu Jizọs. Ha echeghị na o nwere onye nwere ike ichetụwa nechiche igbu ezigbo onye ozizi dị otú ahụ. Nihi ya, ha chere na ọ ga-abụrịrị na o nwere ihe na-eme Jizọs nisi mere o ji na-asị na o nwere ndị na-achọ igbu ya. Ha sịrị ya: Mmụọ ọjọọ ji gị. Ònye na-achọ igbu gị?Jọn 7:19, 20.Nke bụ eziokwu bụ na otu afọ na ọnwa isii gara aga, ndị ndú ndị Juu nọ na-achọ igbu Jizọs mgbe ọ gwọrọ otu nwoke nỤbọchị Izu Ike. Jizọs kwuziri ihe gosiri na ndị ndú ndị Juu ahụ enweghị ezi uche. Ọ gwara ha na Iwu Mozis kwuru na a ga-ebi nwa nwoke úgwù nabalị nke asatọ, ọ sọgodị ya ya bụrụ Ụbọchị Izu Ike. Ọ jụziri ha, sị: Ọ bụrụ na e bie mmadụ úgwù nụbọchị izu ike ka e wee ghara ịda iwu Mozis, ùnu na-eweso m iwe dị ọkụ nihi na e nwere onye m mere ka ahụ dịchaa mma nụbọchị izu ike? Kwụsịnụ ile mmadụ anya nihu wee na-ekpe ikpe, kama na-ekpenụ ikpe ziri ezi.Jọn 7:23, 24.Ndị bi na Jeruselem, ndị ma gbasara ogbugbu ahụ a na-achọ igbu Jizọs malitere ikwu, sị: Ọ bụghị nwoke a ka ha ya bụ, ndị na-achị achị na-achọ igbu? Ma, lee! ọ na-ekwu okwu nihu ọha, ọ dịghịkwa ihe ha na-agwa ya. Ọ ga-abụ na ndị na-achị achị amatawo nezie na onye a bụ Kraịst? Ma, oleezi ihe mere ndị a na-ekwu ihe a ekweereghị na Jizọs bụ Kraịst? Ha kwuru, sị: Anyị maara ebe nwoke a si; otú ọ dị, mgbe Kraịst ga-abịa, ọ dịghị onye ga-ama ebe o si.Jọn 7:25-27.Jizọs zakwara ha ozugbo ahụ, sị: Unu maara m, marakwa ebe m si. Abịaghịkwa m nuche nke aka m, kama onye zitere m dị adị nezie, unu amaghịkwa ya. Amaara m ya, nihi na abụ m onye nnọchiteanya si nebe ọ nọ, ọ bụ Onye ahụ zitere m. Jọn 7:28, 29 Nihi ihe a Jizọs kwuru, ha chọwara otú ha ga-esi jide ya ka ha tụọ ya mkpọrọ ma ọ bụkwanụ gbuo ya. Ma, ha enwelighị ike ijide ya nihi na oge ọnwụ ya erubeghị.Ma, e nwere ọtụtụ ndị nwere okwukwe na Jizọs. O nweela mgbe Jizọs jere ije nelu mmiri, mee ka oké ifufe dajụọ, jiri achịcha ole na ole naazụ ole na ole nyejuo ọtụtụ puku mmadụ afọ, gwọọ ndị ahụ na-adịghị, mee ka ndị ngwọrọ jee ije, mee ka ndị ìsì hụ ụzọ, gwọọ ndị ekpenta, kpọlitekwa ndị nwụrụ anwụ. Nihi ihe ndị a, ndị ahụ nwere okwukwe jụrụ ajụjụ dabara adaba. Ha sịrị: Mgbe Kraịst bịara, ọ ga-eme ihe ịrịba ama karịa nke nwoke a na-eme?Jọn 7:31.Mgbe ndị Farisii nụrụ ihe ndị a ìgwè mmadụ ahụ na-ekwu, ha na ndị isi nchụàjà zipụrụ ndị ọrụ nche ka ha gaa jide Jizọs.67 Ọ Dịtụbeghị Onye Ọzọ Si Otú A Kwuo OkwuJizọs ka nọkwa na Jeruselem, ebe a na-eme Ememme Ụlọ Ndò. Obi tọrọ ya ụtọ na ọtụtụ ndị nime ìgwè mmadụ ahụ nwere okwukwe nebe ọ nọ. Ma, obi adịghị ndị ndú okpukpe ndị Juu mma. Ha zipụrụ ndị ọrụ nche, ya bụ, ndị e nwere ike ịkpọ ndị uwe ojii ha, ka ha gaa jide Jizọs. Jọn 7:31, 32 Ma, Jizọs agbaghị ọsọ.Kama ịgba ọsọ, Jizọs nọgidere na-akụziri ndị mmadụ ihe nihu ọha na Jeruselem. Ọ gwara ha, sị: Mụ na unu ka ga-anọtụkwu tupu mụ alakwuru onye ahụ zitere m. Unu ga-achọ m, ma unu agaghị ahụ m, unu apụghịkwa ịbịa ebe m nọ. Jọn 7:33, 34 Ndị Juu aghọtaghị ihe ọ na-ekwu. Ha ana-agwarịta ibe ha, sị: Olee ebe nwoke a bu nuche ịga, nke mere na anyị agaghị ahụ ya? Ò bu nuche ịgakwuru ndị Juu gbasasịrị netiti ndị Grik ka o wee zie ndị Grik ihe? Gịnị ka okwu a o kwuru pụtara, nke bụ Unu ga-achọ m, ma unu agaghị ahụ m, unu apụghịkwa ịbịa ebe m nọ? Jọn 7:35, 36 Ma, ihe Jizọs na-ekwu okwu ya bụ ọnwụ ọ na-aga ịnwụ na mkpọlite a ga-akpọlite ya nọnwụ, ya agaa eluigwe, ebe ndị iro ya na-agaghị eruteli.O ruola nabalị nke asaa nke Ememme Ụlọ Ndò. Nụtụtụ ọ bụla kemgbe ememme a malitere, onye nchụàjà na-awụba mmiri si nỌdọ Mmiri Siloam nime nnukwu efere ka o si ebe ahụ sọrọ sọba nebe ịchụàjà. Jizọs kwuziri ihe ọ ga-abụ na o ji ya mee ka ndị mmadụ cheta ihe a onye nchụàjà na-eme. Ọ sịrị: Ọ bụrụ na akpịrị na-akpọ onye ọ bụla nkụ, ya bịakwute m ṅụọ mmiri. Onye nwere okwukwe nebe m nọ, dị nnọọ ka Akwụkwọ Nsọ kwuru, Mmiri nke na-enye ndụ ga-esi nime ya na-asọpụta.Jọn 7:37, 38.Ihe Jizọs na-ekwu bụ ihe ga-eme mgbe a ga-eji mmụọ nsọ tee ndị na-eso ụzọ ya mmanụ, ha enwezie olileanya ịga eluigwe. E tere ha mmanụ ahụ mgbe Jizọs nwụchara. Malite nụbọchị Pentikọst nke afọ na-esote afọ Jizọs kwuru ihe ahụ, ọtụtụ ndị malitere inweta mmiri nke ndụ nihi na ndị na-esoụzọ Jizọs e ji mmụọ nsọ tee mmanụ bidoro ịkọrọ ọtụtụ ndị eziokwu gbasara Kraịst.Ụfọdụ ndị nụrụ ihe Jizọs kụziri kwuru, sị: Onye a bụ nezie Onye Amụma Ahụ. Ọ ga-abụ na onye amụma ha bu nobi bụ onye amụma ahụ ka Mozis ukwuu nke e kwuru na ọ ga-abịa. Ndị ọzọ nọkwa na-ekwu, sị: Onye a bụ Kraịst. Ma, ndị ụfọdụ nọ na-ajụ, sị: Kraịst ọ ga-esi na Galili bịa? Ọ bụ na Akwụkwọ Nsọ ekwughị na Kraịst ga-esi nagbụrụ Devid, na ọ ga-esi na Betlehem bụ obodo nta ebe Devid biri?Jọn 7:40-42.Ihe a mere ka ìgwè mmadụ ahụ ghara inwe otu olu. Ọ bụ eziokwu na o nwere ndị chọrọ ka e jide Jizọs, ma o nweghị onye bitụrụ ya aka. Mgbe ndị ahụ e zipụrụ ka ha gaa jide Jizọs lọghachiri gbara aka Jizọs, ndị isi nchụàjà na ndị Farisii jụwara ha, sị: Gịnị mere unu akpọtaghị ya? Ndị ọrụ nche ahụ zara ha, sị: Ọ dịtụbeghị onye ọzọ si otú a kwuo okwu. Iwe bịara ndị ndú okpukpe ahụ, ha emewezie ndị ọrụ nche ahụ akaja, na-agwakwa ha okwu ọjọọ. Ha sịrị ha: È duhiewokwa unu onwe unu? Ọ dị otu nime ndị na-achị achị ma ọ bụ nime ndị Farisii nke nwere okwukwe nebe ọ nọ? Ma ìgwè mmadụ a nke na-amaghị Iwu ahụ bụ ndị a bụrụ ọnụ.Jọn 7:45-49.Mgbe ihe a nọ na-eme, Nikọdimọs, bụ onye Farisii na onye so ná ndị Sanhedrin, katara obi gbachitere Jizọs. Ọ sịrị: Iwu anyị ọ na-ekpe mmadụ ikpe ma ọ bụrụ na o bughị ụzọ nụ nọnụ onye ahụ wee mara ihe ọ na-eme? Ha zara ya, sị: Gị onwe gị kwa, ì si na Galili? Chọọ nAkwụkwọ Nsọ, ị ga-ahụ na ọ dịghị onye amụma ga-esi na Galili. Ihe dị ka afọ abụọ na ọnwa isii tupu ihe a emee, Nikọdimọs bịakwutere Jizọs nabalị, mee ka ọ mara na ya nwere okwukwe nebe ọ nọ.Jọn 7:51, 52.O nweghị ebe Akwụkwọ Nsọ kwuru na onye amụma ga-esi na Galili bịa. Ma, o kwuru ihe gosiri na Kraịst ga-esi na Galili bịa nihi na ọ sịrị na a ga-ahụ oké ìhè na Galili nke ndị mba ọzọ. Aịzaya 9:1, 2;Matiu 4:13-17 Ihe ọzọ bụkwa na a mụrụ Jizọs na Betlehem bụ ebe e buru namụma na a ga-amụ Mesaya, Jizọs sikwa nagbụrụ Devid bụ agbụrụ e buru namụma na Mesaya ahụ ga-esi abịa. Ọ bụ eziokwu na o nwere ike ịbụ na ndị Farisii macha ihe ndị a niile, ma ọ bụ ha kọọrọ ndị mmadụ ọtụtụ ihe na-abụghị eziokwu ha kweere banyere Jizọs.68 Ọkpara Chineke Bụ Ìhè nke ỤwaNụbọchị ikpeazụ nke Ememme Ụlọ Ndò ahụ a na-eme na Jeruselem, Jizọs nọ na-akụzi ihe nụlọ nsọ, nakụkụ ebe a na-edebe ego. Jọn 8:20;Luk 21:1 Ọ ga-abụ na ebe a a na-edebe ego dị nebe a na-akpọ Ogige Ụmụ Nwaanyị. Ọ bụ ebe a ka ndị mmadụ na-eweta onyinye ha.Nabalị ọ bụla noge ememme a, a na-amụnye nnukwu oriọna anọ nebe a a na-eweta onyinye ka ọ na-enye ìhè. A na-agbajukwa mmanụ ọkụ nime efere mmanụ oriọna ndị ahụ. Ọkụ oriọna ndị a na-achasi nnọọ ike nke na ìhè ọ na-enye na-eru ebe niile ma ebe dị anya. Jizọs gwaziri ha, sị: Abụ m ìhè nke ụwa. Onye na-eso m agaghị eje ije nọchịchịrị ma ọlị, kama ọ ga-enwe ìhè nke ndụ. Ọ ga-abụ na ihe a Jizọs kwuru mere ka uche ndị mmadụ gbaga noriọna ndị ahụ na-enye ìhè nebe ahụ.Jọn 8:12.Ndị Farisii ekwetaghị ihe a Jizọs kwuru. Ha sịrị ya: Ị na-agba àmà banyere onwe gị; àmà gị abụghị eziokwu. Jizọs zaziri ha, sị: Ọ bụrụgodị na m na-agba àmà banyere onwe m, àmà m bụ eziokwu, nihi na amaara m ebe m si bịa na ebe m na-aga. Ma unu amaghị ebe m si bịa na ebe m na-aga. Ọ gwakwara ha, sị: E dekwara nIwu unu, sị, Àmà mmadụ abụọ gbara bụ eziokwu. Ọ bụ m na-agba àmà banyere onwe m, Nna m nke zitere m na-agbakwa àmà banyere m.Jọn 8:13-18.Ma, ndị Farisii anabataghị ihe o kwuru. Ha jụrụ ya, sị: Olee ebe Nna gị nọ? Jizọs gwara ha hoo haa, sị: Unu amaghị m, unu amaghịkwa Nna m. Ọ bụrụ na unu maara m, unu gaara amakwa Nna m. Jọn 8:19 Nagbanyeghị na ndị Farisii ahụ chọrọ ijide Jizọs, ma ha emetụghị ya aka.Jizọs kwughachiziri ihe o kwuburu, sị: Ana m ala, unu ga-achọkwa m, ma unu ga-anwụ nime mmehie unu. Unu apụghị ịbịa ebe m na-aga. Ma, ndị Juu aghọtaghị ihe Jizọs na-ekwu. Kama ọ gbara ha gharịị, ha asị: Ọ na-aga igbu onweya? Nihi na ọ na-ekwu, sị, Unu apụghị ịbịa ebe m na-aga. Ihe mere ha aghọtaghị ihe Jizọs na-ekwu bụ nihi na ha amaghị ebe o si bịa. Jizọs gwaziri ha, sị: Unu si nebe dị nala; esi m nebe dị nelu. Unu si nụwa a; esighị m nụwa a.Jọn 8:21-23.Ihe Jizọs na-ekwu bụ na ya dịbu ndụ neluigwe tupu ya abịa nụwa, nakwa na ọ bụ ya bụ Mesaya ahụ ma ọ bụ Kraịst ahụ e kwere ná nkwa, onye ndị ndú okpukpe a kwesịrị ịmata. Nagbanyeghị ihe ndị ahụ Jizọs gwara ha, ha jụrụ ya ajụjụ mkparị, sị ya: Ònye ka ị bụ?Jọn 8:25.Ma Jizọs zara ha, sị: Gịnịdị mere m ji atụpụrụ unu ọnụ? Ọ gwaziri ha banyere Nna ya na ihe mere ndị Juu kwesịrị iji gee yanwa bụ Ọkpara ya ntị. Ọ sịrị: Onye zitere m bụ onye eziokwu, ihe m nụrụ nọnụ ya ka m na-ekwu nụwa.Jọn 8:25, 26.Ndị Juu atụkwasịghị Nna Jizọs obi, ma, Jizọs kwuru ihe gosiri na ọ tụkwasịrị Nna ya obi. Ọ sịrị: Ozugbo unu buliri Nwa nke mmadụ elu, mgbe ahụ ka unu ga-amara na ọ bụ m bụ ya, na adịghịkwa m eme ihe ọ bụla nuche nke aka m; kama m na-ekwu ihe ndị a dị nnọọ ka Nna m kụziiri m. Onye zitere m nọnyeere m; ọ hapụghị m ka m nọrọ naanị m, nihi na m na-eme ihe dị ya mma mgbe niile.Jọn 8:28, 29.Ma, e nwere ụfọdụ ndị Juu kweere na Jizọs. Jizọs gwara ha, sị: Ọ bụrụ na unu anọgide nokwu m, unu bụ nezie ndị na-eso ụzọ m, unu ga-amarakwa eziokwu ahụ, eziokwu ahụ ga-emekwa ka unu nwere onwe unu.Jọn 8:31, 32.Ma, ụfọdụ nime ha nọ na-eche na Jizọs ekwesịghị ikwuwe okwu ha inwere onwe ha. Ha sịrị: Anyị bụ ụmụ Ebreham, anyị abụtụbeghị ohu onye ọ bụla. Olee ihe mere i ji asị, Unu ga-enwere onwe unu? Ndị Juu ma na o nweela mgbe ndị mba ọzọ chịrị ha, ma, ha anaghị ekwe ka a kpọọ ha ndị ohu. Ma, Jizọs mere ka ha mata na ha ka bụkwa ndị ohu. Ọ gwara ha, sị: Nezie, nezie, ana m asị unu, Onye ọ bụla nke na-eme mmehie bụ ohu nke mmehie.Jọn 8:33, 34.Ọjụjụ a ndị Juu jụrụ ikweta na ha bụ ndị ohu mmehie mere ka ha nọrọ nọnọdụ jọgburu onwe ya. Jizọs gwara ha, sị: Ohu adịghịkwa anọ nezinụlọ ruo mgbe ebighị ebi; nwa na-anọ ruo mgbe ebighị ebi. Jọn 8:35 Ohu enweghị ihe nketa ọ bụla nụlọ nna ya ukwu, e nwekwara ike ịchụpụ ya mgbe ọ bụla. Ọ bụ naanị nwa nwoke a mụrụ nezinụlọ ma ọ bụkwanụ nke e kuchiri ekuchi na-anọgide nezinụlọ ruo mgbe ebighị ebi, ya bụ, ruo oge niile ọ dị ndụ.Eziokwu banyere Ọkpara Chineke na-eme ka ndị mmadụ gharazie ịbụ ohu mmehie nke na-eme ka anyị na-anwụ anwụ. Jizọs sịrị: Ya mere, ọ bụrụ na Ọkpara ahụ emee ka unu nwere onwe unu, unu ga-enwere onwe unu nezie.Jọn 8:36.69 Nna Ha Ọ Bụ Ebreham Ka Ọ Bụ Ekwensu?Jizọs ka nọ na Jeruselem na-akụziri ndị mmadụ eziokwu dị mkpa. Ọ bịara Jeruselem maka Ememme Ụlọikwuu nke a na-akpọkwa Ememme Ụlọ Ndò. Ọ dịbeghị anya ụfọdụ ndị Juu, bụ ndị bịara ememme ahụ, gwara ya, sị: Anyị bụ ụmụ Ebreham, anyị abụtụbeghị ohu. Jizọs gwara ha, sị: Amaara m na unu bụ ụmụ Ebreham; ma unu na-achọ igbu m, nihi na okwu m adịghị arụpụta ihe ọ bụla netiti unu. Ihe m hụrụ nebe Nna m nọ ka m na-ekwu; ya mere, na-emenụ ihe unu nụrụ nọnụ nna unu.Jọn 8:33,37, 38.Ihe Jizọs na-ekwu doro anya. Ihe ọ na-ekwu bụ na Nna ya dị iche ná nna ha. Ndị Juu aghọtaghị ihe okwu Jizọs pụtara. Nihi ya, ha kwughachiri ihe ha kwuru. Ha sịrị ya: Nna anyị bụ Ebreham. Jọn 8:39;Aịzaya 41:8 Nke bụ eziokwu bụ na ha si nagbụrụ Ebreham. Nihi ya, ha chere na ha na-efe Chineke ahụ Ebreham, bụ enyi Chineke, fere.Ihe Jizọs gwara ha juru ha anya. Ọ sịrị ha: Ọ bụrụ na unu bụ ụmụ Ebreham, na-arụnụ ọrụ Ebreham rụrụ. Neziokwu, nwa kwesịrị ịna-akpa àgwà ka nna ya. Jizọs gwakwara ha, sị: Ma ugbu a, unu na-achọ igbu m, bụ onye gwara unu eziokwu nke m nụrụ nọnụ Chineke. Ebreham emeghị otú a. Jizọs gwaziri ha ihe gbara ha gharịị. Ọ sịrị ha: Unu na-arụ ọrụ nna unu.Jọn 8:39-41.Ndị Juu amaghị onye Jizọs na-ekwu na ọ bụ nna ha. Ha kwuru na ha bụ ezigbo ụmụ Ebreham. Ha sịrị: Anyị abụghị ndị a kwatara niko; anyị nwere otu Nna, ya bụ, Chineke. Chineke ọ bụnụ Nna ha? Jizọs gwara ha, sị: Ọ bụrụ na Chineke bụ Nna unu, unu ga-ahụ m nanya, nihi na esi m nebe Chineke nọ bịa, m wee nọrọ nebe a. Abịaghịkwa m nuche nke aka m ma ọlị, kama ọ bụ Onye ahụ zitere m. Jizọs jụrụ ha ajụjụ ma zaa ya nonwe ya. Ọ jụrụ ha, sị: Gịnị mere na unu amaghị ihe m na-ekwu? Ọ bụ nihi na unu apụghị ige ntị nokwu m.Jọn 8:41-43.Jizọs agbalịala ime ka ha mata ihe ga-eme ha ma ha jụ ya. Ọ gwaziri ha hoo haa, sị: Unu sitere ná nna unu bụ Ekwensu, unu na-achọkwa ime ihe nna unu chọrọ. Olee ụdị onye nna ha bụ? Jizọs kwuru, sị: Onye ahụ bụ ogbu mmadụ mgbe ọ malitere, o guzosighịkwa ike neziokwu. Jizọs kwukwara, sị: Onye si na Chineke na-ege ntị nokwu Chineke. Ọ bụ ya mere unu adịghị ege ntị, nihi na unu esiteghị na Chineke.Jọn 8:44,47.Ihe a Jizọs kwuru were ndị Juu ezigbo iwe, ha agwa ya, sị: Ọ kwa anyị kwuru ekwu na ị bụ onye Sameria nakwa na mmụọ ọjọọ ji gị? Ha kpọrọ Jizọs onye Sameria iji gosi na ha kpọrọ ya asị. Jizọs leghaara mkparị a ha kparịrị ya anya ma gwa ha, sị: Mmụọ ọjọọ ejighị m, kama m na-asọpụrụ Nna m, unu adịghịkwa asọpụrụ m. Nkwa Jizọs kwere gosiri na ihe ọ na-ekwu bụ eziokwu. Ọ sịrị: Ọ bụrụ na onye ọ bụla na-edebe okwu m, ọ gaghị anwụ ma ọlị. Jizọs anaghị ekwu na ndịozi ya na ndị ọzọ na-eso ụzọ ya agaghị anwụ ọnwụ nkịtị. Ihe ọ na-ekwu bụ na ha agaghị anwụ ọnwụ ebighị ebi, ya bụ, ọnwụ nke abụọ. Onye nwụrụ ọnwụ nke abụọ a enweghị olileanya na a ga-akpọlite ya nọnwụ.Jọn 8:48-51;Mkpughe 21:8.Ma, ndị Juu chere na Jizọs na-ekwu maka ọnwụ nkịtị. Ha sịrị ya: Ugbu a ka anyị maara na i nwere mmụọ ọjọọ. Ebreham nwụrụ, ndị amụma nwụkwara; ma ị na-asị, Ọ bụrụ na onye ọ bụla na-edebe okwu m, ọ gaghị edetụ ọnwụ ire ma ọlị. Ị ka nna anyị Ebreham, bụ onye nwụrụnụ? . . . Ònye ka ị na-asịdị na ị bụ?Jọn 8:52, 53.O doro anya na ihe Jizọs na-ekwu bụ na ya bụ Mesaya ahụ, ma ọ gwaghị ha ya hoo haa. Ọ gwara ha, sị: Ọ bụrụ na m na-enye onwe m otuto, otuto m abụghị ihe ọ bụla. Ọ bụ Nna m na-enye m otuto, bụ onye ahụ unu na-asị na ọ bụ Chineke unu; ma unu amabeghị ya. Ma amaara m ya. Ọ bụrụkwa na mụ asị na amaghị m ya, m ga-adị ka unu, wee bụrụ onye ụgha.Jọn 8:54, 55.Jizọs kwuziri banyere Ebreham nna nna ha, sị: Ebreham nna unu ji ọṅụ dị ukwuu tụọ anya ịhụ ụbọchị m, ọ hụkwara ya wee ṅụrịa ọṅụ. Neziokwu, Ebreham kweere na nkwa Chineke ga-emezu ma na-atụ anya ọbịbịa Mesaya. Ndị Juu ekwetaghị nihe a Jizọs kwuru. Nihi ya, ha jụrụ ya, sị: Ị na-ekwu na ị hụwo Ebreham mgbe ị na-erubeghị afọ iri ise? Jizọs zara ha, sị: Nezie, nezie, ana m asị unu, tupu a mụọ Ebreham, mụ onwe m adịrịla ndụ. Jizọs kwuru ihe a nihi na ọ bụbu mmụọ neluigwe tupu ya abịa nụwa.Jọn 8:56-58.Ihe a Jizọs kwuru, nke bụ na ya adịrịla ndụ tupu Ebreham, were ndị Juu iwe, ha achọọ ịtụ ya nkume. Ma, Jizọs pụrụ nụlọ nsọ ahụ nenweghị ihe mere ya.70 Jizọs Agwọọ Otu Nwoke Kpuru Ìsì Malite Mgbe A Mụrụ YaJizọs ka nọ na Jeruselem nỤbọchị Izu Ike. Ka ya na ndị na-eso ụzọ ya na-agagharị na Jeruselem, ha hụrụ otu onye arịrịọ kpuru ìsì kemgbe a mụrụ ya. Ndị na-eso ụzọ Jizọs jụrụ ya, sị: Rabaị, ònye mehiere, ọ bụ nwoke a ka ọ bụ ndị mụrụ ya, nke mere o ji kpuo ìsì mgbe a mụrụ ya?Jọn 9:2.Ndị na-eso ụzọ Jizọs ma na nwoke a enweghị mkpụrụ obi a na-anaghị ahụ anya, nke dị adị tupu amụọ ya. Nagbanyeghị nke ahụ, ha nwere ike ịna-eche ma mmadụ ò nwere ike imehie mgbe ọ ka nọ nafọ nne ya. Jizọs zara ha, sị: Ma nwoke a ma ndị mụrụ ya emehieghị, kama ọ bụ ka e wee mee ka ọrụ Chineke pụta ìhè nebe ọ nọ. Jọn 9:3 Nihi ya, enweghị mmehie a ga-akpọ aha nwoke ahụ ma ọ bụ ndị mụrụ ya mere nke mere o ji kpuo ìsì. Nihi mmehie Adam, anyị niile bụ ndị na-ezughị okè, anyị nwekwara ike inwe nkwarụ, dị ka ikpu ìsì. Ma, ìsì nwoke ahụ kpuru bụ ohere Jizọs ga-eji eme ka ọrụ Chineke pụta ìhè, otú ahụ o mere noge ndị ọzọ ọ gwọrọ ndị mmadụ ọrịa.Jizọs kwuru ihe gosiri na e kwesịrị ịrụ ọrụ Chineke ngwa ngwa. Ọ sịrị: Anyị aghaghị ịrụ ọrụ nke onye zitere m mgbe ìhè ka dị; abalị na-abịa, mgbe mmadụ ọ bụla na-apụghị ịrụ ọrụ. Noge niile m nọ nụwa, abụ m ìhè nke ụwa. Jọn 9:4, 5 Neziokwu, Jizọs ga-anwụ noge na-adịghị anya ma banye nili yiri ọchịchịrị, bụ ebe ọ na-enweghị ike ịrụ ọrụ ọ bụla. Ma ugbu a ọ ka nọ ndụ, ọ bụ ìhè nke ụwa.Jizọs ọ ga-agwọnụ nwoke ahụ kpuru ìsì? Ọ bụrụkwa na ọ ga-agwọ ya, olee otú ọ ga-esi agwọ ya? Jizọs gbụsara ọnụ mmiri nala, jiri ya gwọọ ụrọ ma nyakwasị ya nwoke ahụ nanya wee sị ya: Gaa saa anya gị nọdọ mmiri Siloam. Jọn 9:7 Nwoke ahụ mere ihe a Jizọs gwara ya ma hụwa ụzọ. Obi ga-atọgbu ya atọgbu ịhụ ụzọ nke mbụ ya kemgbe a mụrụ ya.Ihe a merenụ tụrụ ndị agbata obi ya na ndị ọzọ maara ya nanya. Ha jụrụ onwe ha, sị: Onye a ọ bụghị nwoke ahụ nke na-anọ ala arịọ arịrịọ? Ụfọdụ sịrị: Ọ bụ ya. Ma ndị ọzọ ekwetaghị. Ha sịrị: Ọ bụghị ya ma ọlị, kama o yiri ya. Nwoke ahụ sịrị: Ọ bụ m.Jọn 9:8, 9.Nihi ya, ha jụrụ ya, sị: Oleezi otú e si meghee anya gị? Ọ gwara ha, sị: Nwoke ahụ a na-akpọ Jizọs gwọrọ ụrọ tee m nanya, sị m, Gaa na Siloam saa anya gị. M wee gaa saa anya m, hụwa ụzọ. Ha jụziri ya, sị: Olee ebe nwoke ahụ nọ? Ọ sịrị ha: Amaghị m.Jọn 9:10-12.Ndị Juu kpọgaara ya ndị Farisii. Ndị Farisii chọkwara ịma otú o si hụwa ụzọ. Nihi ya, ọ gwara ha ihe Jizọs mere ya. Ọ sịrị: Ọ nyakwasịrị m ụrọ nanya, m wee saa ya, hụwa ụzọ. Mmadụ nwere ike iche na ndị Farisii ga-aṅụrị ọṅụ na a gwọọla nwoke ahụ na-arịọ arịrịọ. Kamaha ga-aṅụrị ọṅụ, ụfọdụ nime ha katọrọ Jizọs. Ha sịrị: Onye a esighị nebe Chineke nọ bịa, nihi na ọ dịghị edebe Ụbọchị Izu Ike. Ma, ndị ọzọ sịrị: Olee otú onye bụ onye mmehie pụrụ isi na-eme ụdị ihe ịrịba ama ahụ? Jọn 9:15, 16 Nihi ya, ha enweghị otu olu.Ebe ọ bụ na ha enweghị otu olu, ha jụrụ nwoke ahụ kpuburu ìsì, sị: Olee ihe i chere banyere ya, ebe ọ bụ na o meghere anya gị? Nwoke ahụ enweghị obi abụọ ọ bụla nonye Jizọs bụ. Ọ gwara ha, sị: Ọ bụ onye amụma.Jọn 9:17.Ndị Farisii ahụ ekwetaghị nihe a nwoke a kwuru. Ha nwere ike ịna-eche na Jizọs na nwoke ahụ kpara nkata imegharị ndị mmadụ anya. Ha kpebiri na otú ha ga-esi eme ka okwu a bie bụ ịjụ nne na nna nwoke a ma ò kpuburu ìsì.71 Ndị Farisii Agbaa Nwoke Ahụ Kpuburu Ìsì AjụjụNdị Farisii ekwetaghị na Jizọs mere ka nwoke ahụ kpuru ìsì kemgbe a mụrụ ya hụwa ụzọ. Nihi ya, ha kpọrọ ndị mụrụ ya ka ha jụọ ha ajụjụ. Ndị mụrụ ya ma na e nwere ike ịchụpụ ha nụlọ nzukọ. Jọn 9:22 Ịchụpụ ha nụlọ nzukọ ga-eme ka ha ghara iso ndị Juu ibe ha na-efe Chineke, meekwa ka ihe siere ha ike.Ndị Farisii jụrụ ndị mụrụ nwoke ahụ kpuburu ìsì ajụjụ abụọ. Ha jụrụ ha, sị: Onye a ọ bụ nwa unu nke unu sịrị na o kpuru ìsì malite mgbe a mụrụ ya? Oleezi otú o si na-ahụ ụzọ ugbu a? Ndị mụrụ ya zara ha, sị: Anyị maara na onye a bụ nwa anyị, marakwa na o kpuru ìsì malite mgbe a mụrụ ya. Ma otú o si hụwa ụzọ ugbu a, anyị amaghị, anyị amaghịkwa onye meghere anya ya. Ọ bụrụgodị na nwa ha akọọrọla ha ihe merenụ, ha leziri anya ka ha ghara ikwu ihe ga-etinye ha ná nsogbu. Ha gwara ndị Farisii ahụ, sị: Jụọnụ ya. Ọ ghọọla dimkpa. Ọ ga-azara ọnụ ya.Jọn 9:19-21.Ndị Farisii kpọrọ nwoke ahụ ọzọ yie ya egwu. Ha gwara ya ihe na-abụghị eziokwu banyere Jizọs. Ha sịrị ya: Nye Chineke otuto; anyị maara na nwoke a bụ onye mmehie. Nwoke ahụ kpuburu ìsì zara ha, sị: Ma ọ bụ onye mmehie, amaghị m. Otu ihe m maara bụ na, ọ bụ ezie na m kpuburu ìsì, ana m ahụ ụzọ ugbu a.Jọn 9:24, 25.Ndị Farisii ewereghị ihe ahụ nwoke ahụ kwuru. Ha jụrụ ya, sị: Gịnị ka o mere gị? Olee otú o si meghee anya gị? Nwoke ahụ ji obi ike gwa ha, sị: M kọworo ya unu, ma unu egeghị ntị. Gịnị mere unu ji chọọ ịnụ ya ọzọ? Ùnu chọrọ ịghọ ndị na-eso ụzọ ya? Ihe a nwoke a kwuru were ndị Farisii iwe, ha agwa ya, sị: Ị bụ onye na-eso ụzọ nwoke ahụ, ma anyị bụ ndị na-eso ụzọ Mozis. Anyị maara na Chineke gwara Mozis okwu; ma anyị amaghị ebe nwoke a si.Jọn 9:26-29.Ihe a ndị Farisii kwuru juru nwoke ahụ anya, ya agwa ha, sị: Ọ bụ nnọọ ihe ijuanya na unu amaghị ebe o si ma ya emeghee anya m. Nwoke ahụ gwara ha ụdị onye Chineke na-ege ntị ma na-anụ ekpere ya. Ọ sịrị ha: Anyị maara na Chineke adịghị ege ndị mmehie ntị, kama ọ bụrụ na mmadụ na-atụ egwu Chineke ma na-eme uche ya, ọ na-ege ya ntị. Malite noge ochie, a nụtụbeghị na mmadụ meghere anya onye kpuru ìsì malite mgbe a mụrụ ya. Nwoke a kpuburu ìsì gwara ha, sị: Ọ bụrụ na nwoke a esighị nebe Chineke nọ bịa, ọ pụghị ime ihe ọ bụla ma ọlị.Jọn 9:30-33.Ebe ọ bụ na ndị Farisii enweghị ike ịgbagha ihe a nwoke a kwuru, ha katọrọ ya, sị: A mụrụ gị nime mmehie, nagbanyeghị nke a, ị na-ezi anyị ihe? Ha chụpụziri ya.Jọn 9:34.Mgbe Jizọs nụrụ ihe merenụ, ọ hụrụ nwoke ahụ ma jụọ ya, sị: Ì nwere okwukwe nebe Nwa nke mmadụ nọ? Nwoke ahụ zara ya, sị: Ònyekwanụ ka ọ bụ ka m wee nwee okwukwe nebe ọ nọ? Jizọs gwara ya, sị: Ị hụwo ya, onye a gị na ya na-ekwu okwu bụ ya.Jọn 9:35-37.Nwoke ahụ gwara Jizọs, sị: Enwere m okwukwe nebe ọ nọ. Ọ kpọọrọ Jizọs isiala iji gosi na o nwere okwukwe na ya ma na-akwanyere ya ùgwù. Jizọs sịrị: Ọ bụ ikpe a mere m ji bịa nụwa a: ka ndị na-adịghị ahụ ụzọ wee hụ ụzọ, ka ndị na-ahụkwa ụzọ wee kpuo ìsì.Jọn 9:38, 39.Ndị Farisii nọ ebe ahụ maara na ha na-ahụ ụzọ. Ma, oleekwanụ gbasara ọrụ ha chere na ha na-arụ, ya bụ, ịkụziri ndị mmadụ okwu Chineke? Ha jụrụ Jizọs, sị: Anyị onwe anyị kwa, ànyị kpuru ìsì? Jizọs sịrị ha: Ọ bụrụ na unu kpuru ìsì, unu agaraghị enwe mmehie ọ bụla. Ma, ugbu a, unu na-asị, Anyị na-ahụ ụzọ. Mmehie unu na-adịgide. Jọn 9:40, 41 A sị na ha abụghị ndị na-akụziri ndị Izrel okwu Chineke, ọ gaara edo anya ihe mere na ha ekweghị na Jizọs bụ Mesaya ahụ. Ma ebe ha ma Iwu Chineke ma ghara ikwere na Jizọs bụ Mesaya, ọ bụ mmehie dị oké njọ ka ha mere.72 Jizọs Ezipụ Ndị Na-eso Ụzọ Ya Iri Asaa Ka Ha Gaa Kwusaa Ozi ỌmaAfọ 32 agwụwala, o meekwala ihe dị ka afọ atọ kemgbe e mere Jizọs baptizim. Ọ dịbeghị anya Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya gara Jeruselem mee Ememme Ụlọikwuu. Ọ ga-abụkwa na ha ka nọ nso na Jeruselem. Luk 10:38;Jọn 11:1 Jizọs ji ọnwa isii ọ fọọrọ ya ikwusa ozi ọma kwusaa ozi ọma na Judia, gafeekwa Osimiri Jọdan kwusaa ozi ọma nógbè Peria. E kwesịkwara izi ozi ọma nebe ndị ahụ otú e ziri nebe ndị ọzọ.Tupu mgbe ahụ, noge e mechara Ememme Ngabiga nke afọ 30, Jizọs ji ọnwa ole na ole gaa zie ozi ọma na Judia. Ọ na-agafekarị Sameria ma ó si Judia gawa ikwusa ozi ọma na Galili. Mgbe Jizọs nọ na Jeruselem nihe dị ka oge Ememme Ngabiga nke afọ 31, ndị Juu gbalịrị igbu ya. Jizọs ji otu afọ na ọnwa isii ọzọ kụziere ndị mmadụ ihe, karịchaa nebe ugwu Galili. Noge ahụ, ọtụtụ ndị ghọrọ ndị na-eso ụzọ ya. Mgbe Jizọs na ndịozi ya nọ na Galili, ọ kụziiri ha otú ha ga-esi zie ozi ọma ma zipụ ha ka ha gaa zie ozi ọma. Ọ gwara ha, sị: Mgbe unu na-aga, na-ekwusanụ, sị, Alaeze eluigwe eruwo nso. Matiu 10:5-7 Ugbu a, Jizọs haziri otú ndị na-eso ụzọ ya ga-esi zie ozi ọma na Judia.Tupu ndị na-eso ụzọ Jizọs amalite izi ozi ọma a na Judia, Jizọs họpụtara mmadụ iri asaa nime ha ma zipụ ha abụọ abụọ nebe ihe ubi hiri nne, ma ndị ọrụ adịrị ole na ole. Luk 10:2 Ha ga-ebu Jizọs ụzọ gaa ebe dị iche iche o nwere ike ịga kwusaa ozi ọma. Ndị na-eso ụzọ ya iri asaa ahụ ga-agwọ ndị ọrịa ma zie ndị mmadụ ozi ọma ahụ Jizọs nọ na-ezi.Ọ bụghị naanị nụlọ nzukọ ndị Juu ka ndị na-eso ụzọ Jizọs ga na-ekwusa ozi ọma. Jizọs gwara ha ka ha na-aga nụlọ ndị mmadụ na-ekwusa ya. Ọ sịrị ha: Nebe ọ bụla unu banyere nụlọ, burunụ ụzọ sị, Udo dịrị ụlọ a. Ọ bụrụkwa na onye udo nọ nebe ahụ, udo unu ga-adịkwasị ya. Oleekwanụ ihe ha ga na-ezi ndị mmadụ? Jizọs gwara ha, sị: Na-asịnụ ha, Alaeze Chineke adịwo unu nso.Luk 10:5-9.Ihe Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya iri asaa ahụ yiri nke ọ gwara ndịozi ya iri na abụọ mgbe ọ na-ezipụ ha ka ha gaa kwusaa ozi ọma, ihe dị ka otu afọ tupu mgbe ahụ. Jizọs mere ka ha mara na ọ bụghị mmadụ niile ga-anabata ha. Ma, mbọ ndị na-eso ụzọ ya iri asaa a gbara ga-eme ka ndị gere ha ntị dịrị njikere ịnabata Jizọs mgbe ọ ga-abịa obere oge ha bịachara. Ọ ga-emekwa ka ọ na-agụsi ọtụtụ nime ha agụụ ike ịhụ Jizọs na ịmụta ihe naka ya.Mgbe obere oge gachara, mmadụ iri asaa ahụ Jizọs zipụrụ ka ha gaa kwusaa ozi ọma laghachiri. Ha ji ọṅụ gwa Jizọs, sị: Onyenwe anyị, e doro ọbụna ndị mmụọ ọjọọ nokpuru anyị sitenịkpọ aha gị. Ihe a ha kọọrọ Jizọs tọrọ ya ụtọ. Ọ bụ ya mere o ji kwuo, sị: Amalitewo m ịhụ Setan ka ọ dara dị ka àmụmà nke si neluigwe. Lee! Enyewo m unu ikike ịzọkwasị agwọ na akpị ụkwụ.Luk 10:17-19.Jizọs si otú a mee ka obi sie ndị na-eso ụzọ ya ike na ha ga-emeri nsogbu ndị yiri agwọ na akpị nwere ike ịbịara ha. O mekwara ka ha mara na Setan ga-esirịrị neluigwe daa nọdịnihu. Ma, Jizọs mere ka ndị na-eso ụzọ ya iri asaa ahụ mara ihe ka mkpa. Ọ gwara ha, sị: Unu aṅụrịla ọṅụ nihi nke a, na a na-eme ka mmụọ dị iche iche nọrọ nokpuru unu, kama ṅụrịanụ ọṅụ nihi na e dewo aha unu neluigwe.Luk 10:20.Jizọs ṅụrịrị ọṅụ ma too Nna ya nihu ọha maka iji ndị ohu ya a dị umeala nobi rụọ ọrụ nke ọma. Ọ tụgharịziri nebe ndị na-eso ụzọ ya nọ wee sị ha: Obi ụtọ na-adịrị anya nke na-ahụ ihe unu na-ahụ. Nihi na ana m asị unu, ọtụtụ ndị amụma na ndị eze chọrọ ịhụ ihe ndị unu na-ahụ, ma ha ahụghị ha, ha chọkwara ịnụ ihe ndị unu na-anụ, ma ha anụghị ha.Luk 10:23, 24.73 Onye Sameria Emee Ihe Gosiri na Ọ Bụ Ezigbo Onye Agbata ObiMgbe Jizọs ka nọ nebe dị nso na Jeruselem, ọtụtụ ndị Juu bịakwutere ya. Ụfọdụ nime ha chọrọ ịmụta ihe naka ya, ndị ọzọ achọọ ịnwa ya. Otu nime ha, bụ onye maara Iwu, jụrụ ya, sị: Onye Ozizi, gịnị ka m ga-eme ka m wee keta ndụ ebighị ebi?Luk 10:25.Jizọs chọpụtara na ihe nwoke a chọrọ abụghị naanị ka ọ gwa ya ihe ọ ga-eme ka o keta ndụ ebighị ebi. O nwere ike ịbụ na ọ chọrọ ka Jizọs kwuo ihe ga-akpasu ndị Juu iwe. Jizọs ghọtara na o nwere ihe nwoke a na-eche. Nihi ya, ọ zara ya ajụjụ ahụ otú ga-eme ka o kwuo iheọna-eche.Jizọs jụrụ ya, sị: Gịnị ka e dere nIwu? Gịnị ka ị gụtara? Nwoke a amụọla Iwu Chineke. Nihi ya, o si na ya zaa Jizọs ajụjụ ahụ. O kwuru ihe e dere naDiuterọnọmi 6:5naLevitikọs 19:18, sị: Jiri obi gị dum na mkpụrụ obi gị dum na ike gị dum na uche gị dum hụ Jehova Chineke gị nanya, hụkwa onye agbata obi gị nanya dị ka onwe gị. Luk 10:26, 27 Ihe a nwoke a zara ọ bụ ihe ọ ga-eme ka o keta ndụ ebighị ebi?Jizọs gwara nwoke ahụ, sị: Ị zara nke ọma; na-eme nke a, ị ga-enwetakwa ndụ. Ihe a Jizọs gwara nwoke ahụ ejughị ya afọ. Mkpa ya abụghị naanị ka Jizọs gwa ya ihe ọ ga-eme ka o keta ndụ ebighị ebi. Ọ chọrọ igosi na ya bụ onye ezi omume. Ọ chọkwara ka Jizọs mee ka obi sie ya ike na ihe ọ na-eche ziri ezi nakwa na otú o si akpaso ndị ọzọ àgwà dị mma. Nihi ya, ọ jụrụ Jizọs, sị: Ònye nezie bụ onye agbata obi m? Luk 10:28, 29 Ajụjụ a yiri ka ọ dị mfe. Ma, e nwere ọtụtụ ihe nwoke a bu nobi jụọ ya. Gịnị mere anyị ji kwuo otú ahụ?Ndị Juu chere na ndị bụ ndị agbata obi ha bụ ndị na-eme omenala ndị Juu. Mmadụ gụọkwa ihe dị naLevitikọs 19:18elu elu, o nwere ike iche na ọ bụ ihe ebe ahụ na-ekwu. Onye Juu nwedịrị ike iche na iwu akwadoghị ka ya na ndị na-abụghị ndị Juu na-emekọ ihe. Ọrụ Ndịozi 10:28 Nihi ya, nwoke a chere na ya ga-abụ onye ezi omume ma ya na-emere ndị Juu ibe ya ihe ọma. Ọ ga-abụkwa na ụfọdụ ndị na-eso ụzọ Jizọs chere otú ahụ. Ha chere na ha nwere ike ime onye na-abụghị onye Juu ihe ọjọọ nihi na nanya ha, ọ bụghị onye agbata obi ha.Olee otú Jizọs ga-esi wepụ ụdị echiche a nobi nwoke a ma ghara ịkpasu ya na ndị Juu ndị ọzọ iwe? Otú o si wepụ ya bụ na ọ kọọrọ ya otu akụkọ. Ọ sịrị ya: Otu nwoke si Jeruselem na-agbada Jeriko ma daba naka ndị na-apụnara mmadụ ihe, bụ ndị gbara ya ọtọ, kụọkwa ya ihe, wee pụọ, hapụ ya ọdị ndụ ọnwụ ka mma. Jizọs sịkwara ya: Ọ dabara na otu onye nchụàjà nọ na-agbada nokporo ụzọ ahụ, ma, mgbe ọ hụrụ ya, o si nakụkụ nke ọzọ gafere. Notu aka ahụ, mgbe onye Livaị rutere ebe ahụ hụ ya, o si nakụkụ nke ọzọ gafere. Ma otu onye Sameria nke si nụzọ ahụ na-agafe rutere nebe ọ nọ na mberede, mgbe ọ hụrụ ya, o nwere ọmịiko.Luk 10:30-33.Nwoke ahụ Jizọs na-akọrọ akụkọ a ma na ọtụtụ ndị nchụàjà na ndị Livaị, bụ ndị na-enyere ha aka nụlọ nsọ, bi na Jeriko. Ha rụchaa ọrụ chọọ ịlaghachi Jeriko, ha ga-eji ụkwụ gaa ihe dị ka kilomita iri abụọ na atọ nokporo ụzọ. Ụjọ na-atụ ndị na-aga nụzọ a nihi na ndị ohi na-anọkarị na ya. Onye nchụàjà na onye Livaị nke hụrụ onye Juu ibe ha nọ ná nsogbu kwesịrị inyere ya aka. Ma, nakụkọ a Jizọs kọrọ, ha emeghị otú ahụ. Onye nyeere onye Juu ahụ aka bụ onye Sameria, nagbanyeghị na ndị Juu kpọrọ ndị obodo ya asị.Jọn 8:48.Gịnị ka onye Sameria ahụ meere onye Juu ahụ? Jizọs kwuru, sị: Ọ gakwuuru ya wee kechie ọnyá ya, wụkwasị ha mmanụ na mmanya. O wee kukwasị ya nanụ ụlọ nke ya ma bute ya nụlọ ndị njem wee lekọta ya. Nechi ya kwa, o wepụtara mkpụrụ ego dinarịọs abụọ, nye ya onye na-elekọta ụlọ ndị njem ahụ, sị ya, Lekọtawa ya, m ga-akwụ gị ihe ọ bụla i mefuru nelu nke a mgbe m ga-abịaghachi nebe a.Luk 10:34, 35.Mgbe Jizọs, bụ Ọkà nIzi Ihe, kọchaara nwoke ahụ akụkọ a, Jizọs jụrụ ya ajụjụ ga-eme ka o chee echiche. Ọ jụrụ ya, sị: Ònye nime mmadụ atọ a yiri gị ka onye gosiri na ya bụ onye agbata obi nke nwoke ahụ dabara naka ndị na-apụnara mmadụ ihe? Ọ ga-abụ na o siiri nwoke ahụ ike ikwu na ọ bụ onye Sameria, nihi ya, ọ sịrị: Ọ bụ onye ahụ nke mesoro ya ihe nobi ebere. Jizọs meziri ka ihe ọ chọrọ ka nwoke ahụ mụta nakụkọ ahụ doo anya. Ọ sịrị ya: Gawa, gị onwe gị, na-emekwa otú ahụ.Luk 10:36, 37.Otú a Jizọs si kụzie ihe magburu onwe ya. A sị na Jizọs gwara nwoke ahụ na ndị na-abụghị ndị Juu sokwa ná ndị agbata obi ya, ọ gaara esiri ya na ndị Juu ndị ọzọ nọ ebe ahụ ike ikweta ihe o kwuru. Ma akụkọ a dị mfe Jizọs kọrọ, nke o ji ihe ndị nwoke ahụ ma nke ọma kọọ, mere ka nwoke ahụ mata azịza ajụjụ ya, nke bụ, Ònye nezie bụ onye agbata obi m? Onye bụezigbo onye agbata obibụ onye hụrụ ndị ọzọ nanya, na-emekwara ha ihe ọma, otú ahụ Akwụkwọ Nsọ kwuru ka anyị na-eme.74 Jizọs Akụzie Gbasara Ile Ọbịa na Ikpe EkpereE nwere otu obodo a na-akpọ Betani. Ọ dị ná mkpọda ebe ọwụwa anyanwụ nke Ugwu Oliv. Isi na ya gaa Jeruselem dị kilomita atọ. Jọn 11:18 Jizọs na-agakarị ebe ahụ, na nke Mata na nwanne ya Meri. Ha nwere nwanne nwoke aha ya bụ Lazarọs. Ha niile bụ ndị enyi Jizọs. Ha na-anabatakwa Jizọs nke ọma nụlọ ha.Mesaya ịbịa na nke mmadụ bụ ihe ùgwù. Mata chọrọ ile Jizọs ọbịa nke ọma, nihi ya, ọ gara na-akwadebe nnukwu oriri. Noge ahụ Mata na-esi nri, Meri gara nọrọ ala nụkwụ Jizọs na-ege ya ntị. Ka ọ nọ ebe ahụ, Mata gwara Jizọs, sị: Onyenwe anyị, ọ bụghịrị gị ihe ọ bụla na nwanne m nwaanyị hapụụrụ naanị m ihe niile ka m mewe? Ya mere, gwa ya ka ọ bịa nyere m aka.Luk 10:40.Jizọs abaraghị Meri mba, kama ọ gwara Mata na o kwesịghị ichegbu onwe ya maka ihe nke ụwa. Ọ gwara ya, sị: Mata, Mata, ị na-echegbu onwe gị, na-esogbukwa onwe gị banyere ọtụtụ ihe. Ma, ihe dị mkpa bụ ihe ole na ole ma ọ bụ naanị otu ihe. Ma Meri họọrọ òkè dị mma, a gaghịkwa anapụ ya nke ahụ. Luk 10:41, 42 Ihe Jizọs na-ekwu ebe a bụ na ọ dịghị mkpa mmadụ isiwe ọtụtụ nri ga-egbu ya oge. Isi obere nri ezuola.Mata bu ezigbo ihe nobi na-eme ihe ọ na-eme. Ọ chọrọ ile Jizọs ọbịa. Ma otú o si na-echegbu onwe ya maka nri mere ka ọ ghara ịbịa gewe ntị nihe Ọkpara Chineke na-ekwu. Jizọs mere ka a mata na ihe Meri mere ka mma, nakwa na ọ ga-abara ya uru ruo mgbe ebighị ebi. Anyị ga-amụtakwa ihe nihe a Meri mere.Noge ọzọ, Jizọs kụziri ihe ọzọ dịkwa ezigbo mkpa. Otu nime ndị na-eso ụzọ ya gwara ya, sị: Onyenwe anyị, kụziere anyị otú e si ekpe ekpere, dị ka Jọn kụziiri ndị na-eso ụzọ ya. Luk 11:1 Jizọs akụzierela ndị na-eso ụzọ ya otú e si ekpe ekpere. Ọ kụziri ya noge ọ na-akụzi ihe nelu ugwu otu afọ na ọnwa isii tupu mgbe ahụ. Matiu 6:9-13 O nwere ike ịbụ na onye na-eso ụzọ ya a anọghị ya mgbe ahụ, nihi ya, Jizọs kwughachiri ihe ndị bụ isi dị nekpere ahụ ọ kụziri. O meziri ihe atụ iji gosi na anyị kwesịrị ịnọgide na-ekpe ekpere.Jizọs kwuru, sị: Ònye nime unu ga-enwe enyi, ya agakwuru ya netiti abalị wee sị ya, Enyi m, gbazinye m ogbe achịcha atọ, nihi na otu enyi m ka si nnọọ na njem bịa nụlọ m, enweghịkwa m ihe m ga-enye ya? Onye ahụ esi nime ụlọ zaa, sị, Kwụsị inye m nsogbu. Akpọchiela m ụzọ, mụ na ụmụntakịrị m edinarawokwa nihe ndina; apụghị m ibili nye gị ihe ọ bụla. Ana m asị unu, Ọ bụ ezie na ọ gaghị ebili nye ya ihe ọ bụla nihi na ọ bụ enyi ya, ma nihi na ọ nọgidesiri ike na-arịọ ya, ọ ga-ebili nye ya ihe ọ chọrọ.Luk 11:5-8.Ihe Jizọs na-ekwu abụghị na Jehova achọghị imere ndị ohu ya ihe ha na-arịọ ya, otú ahụ nwoke ahụ na-achọghị imere enyi ya ihe ọ rịọrọ ya. Kama, ihe ọ na-ekwu bụ na ọ bụrụ na enyi na-achọghị imere enyi ya ihe ọ na-arịọ ya mechara meere ya ihe ahụ nihi na ọ nọgidere na-arịọ ya, Nna anyị nke eluigwe, bụ onye hụrụ ndị ohu ya nanya, ga-emere ha ihe ha ji obi ha niile na-arịọ ya. Jizọs kwuziri, sị: Ana m asị unu, na-arịọnụ, a ga-enye unu; na-achọnụ, unu ga-achọta; na-akụnụ aka, a ga-emeghere unu. Nihi na onye ọ bụla nke na-arịọ na-anata, onye ọ bụla nke na-achọkwa na-achọta, a ga-emeghekwara onye ọ bụla nke na-akụ aka.Luk 11:9, 10.Jizọs ji Chineke tụnyere nna bụ mmadụ iji mee ka ihe ọ na-ekwu doo anya. Ọ sịrị: Olee nna ọ bụ nime unu nke nwa ya ga-arịọ azụ, ya enye ya agwọ kama inye ya azụ? Ma ọ bụ, ọ bụrụ na ọ rịọ ya àkwá, ya enye ya akpị? Ya mere, ọ bụrụ na unu maara otú e si enye ụmụ unu ezi onyinye, ọ bụ ezie na unu bụ ndị ajọ omume, lee ka Nna unu nke nọ neluigwe ga-esi nye ndị na-arịọ ya mmụọ nsọ karị! Luk 11:11-13 Jizọs si otú a mee ka obi sie anyị ike na Nna anyị, bụ Jehova, dị njikere ige anyị ntị ma meere anyị ihe anyị na-arịọ ya.75 Jizọs Ekwuo Ihe Ga-eme Ka Mmadụ Nwee Obi ỤtọỌ dịbeghị anya Jizọs kụzighachiri otú e si ekpe ekpere. Ma, ọ bụghị naanị otú e si ekpe ekpere ka Jizọs kụziri ihe karịrị otu ugboro mgbe ọ na-eje ozi ya nụwa. Mgbe Jizọs na-arụ ọrụ ebube na Galili, e boro ya ebubo na ọ bụ ike ndị mmụọ ọjọọ ka o ji eme otú ahụ. Ugbu a ọ nọ na Judia, e bokwara ya ebubo ahụ ọzọ.Mgbe Jizọs chụpụchara mmụọ ọjọọ ji otu nwoke, bụ nke mere ka ọ ghara ịna-ekwu okwu, ọ tụrụ ìgwè mmadụ nọ ebe ahụ nanya. Ma, ọ tụghị ndị na-akatọ ya nanya. Ha boro ya ụdị ebubo ahụ e boburu ya. Ha kwuru, sị: Ọ bụ ike Bielzebọb bụ onye na-achị ndị mmụọ ọjọọ ka o ji na-achụpụ ndị mmụọ ọjọọ. Luk 11:15 Ndị ọzọ, bụ ndị chọrọ ịhụkwu ihe ndị gosiri onye Jizọs bụ, gwara ya ka o meere ha ihe ịrịba ama si neluigwe.Mgbe Jizọs matara na ha chọrọ ile ya ule, ọ gwara ha ụdị ihe ahụ ọ gwara ndị ahụ na-emegide ya na Galili. Ọ gwara ha na alaeze ọ bụla nke kewara wee na-emegide onwe ya ga-ada. Ọ jụrụ ha, sị: Ọ bụrụ na Setan ekewaa wee na-emegide onwe ya, olee otú alaeze ya ga-esi guzo? Jizọs gwaziri ha hoo haa, sị: Ọ bụrụ na ọ bụ mkpịsị aka Chineke ka m ji na-achụpụ ndị mmụọ ọjọọ, alaeze Chineke akwaala unu nezie.Luk 11:18-20.Mgbe Jizọs kwuru gbasara mkpịsị aka Chineke, ndị ọ na-agwa okwu nwere ike icheta ihe mere noge ụmụ Izrel. Ndị nọ nobí Fero, bụ ndị hụrụ ọrụ ebube Mozis rụrụ, tiri mkpu, sị: Ọ bụ mkpịsị aka Chineke! Ọ bụkwa mkpịsị aka Chineke dere Iwu Iri ahụ ná mbadamba nkume abụọ. Ọpụpụ 8:19;31:18 Ọ bụ otu mkpịsị aka Chineke a, ya bụ, mmụọ nsọ ya, mere ka Jizọs nwee ike ịna-achụpụ ndị mmụọ ọjọọ ma na-agwọ ndị ọrịa. Nihi ya, Alaeze Chineke akwaala ndị a na-emegide Jizọs nihi na yanwa, bụ onye ga-abụ Eze nke Alaeze Chineke, nọ nihu ha na-arụ ọrụ ebube ndị ahụ.Jizọs ịchụpụ ndị mmụọ ọjọọ gosiri na ọ ka Setan ike, otú ahụ onye ka mmadụ ike nwere ike ịbịakwute ya ebe o ji ngwá agha na-eche obí ya nche ma merie ya. Jizọs mere ihe atụ o mere na mbụ gbasara mmụọ na-adịghị ọcha nke si nime mmadụ pụta. Ọ bụrụ na onye ahụ ejighị ihe ndị dị mma dochie ebe ahụ mmụọ ọjọọ ahụ si pụta, mmụọ ahụ ga-akpọrọ mmụọ asaa ọzọ laghachi ma mee ka ọnọdụ ikpeazụ ya dị njọ karịa nke mbụ. Matiu 12:22,25-29,43-45 Ọ bụkwa otú ọ na-aga ịdị mba Izrel.Ihe a Jizọs na-akụzi mere ka otu nwaanyị na-ege ya ntị jiri oké olu kwuo, sị: Obi ụtọ na-adịrị afọ buru gị na ara ị ṅụrụ! Ọ na-agụ ụmụ nwaanyị ndị Juu agụụ ka ha mụta onye amụma, karịchaa, Mesaya. Nihi ya, nwaanyị a nwere ike iche na obi na-atọgbu Meri atọgbu na ọ mụtara onye a bụ ọkà nịkụzi ihe. Ma, Jizọs gbaziri nwaanyị ahụ olu, mee ka ọ ghọta ihe ga-eme ka mmadụ nwee ezigbo obi ụtọ. Ọ sịrị ya: Ee e, kama nke ahụ, obi ụtọ na-adịrị ndị na-anụ okwu Chineke ma na-edebe ya! Luk 11:27, 28 O nwetụbeghị mgbe Jizọs kwuru na e kwesịrị ịkwanyere Meri ùgwù pụrụ iche. Ihe ga-eme ka mmadụ nwee ezigbo obi ụtọ bụ mmadụ ịna-efe Chineke, ọ bụghị mmadụ na onye na-efe Chineke isi notu ezinụlọ ma ọ bụkwanụ ihe mmadụ merela nozi Chineke.Jizọs katọrọ ndị ahụ maka na ha chọrọ ka o nye ha ihe ịrịba ama si neluigwe, dịkwa ka ọ katọrọ ndị Galili chọrọ ka o mee otú ahụ. Ọ gwara ha na o nweghị ihe ịrịba ama a ga-enye ha ma ọ bụghị ihe ịrịba ama Jona. Otú Jona si bụrụ ihe ịrịba ama bụ na ọ nọrọ nafọ azụ abalị atọ, jirikwa obi ike kwusaa ozi ọma nke mere ka ndị Ninive chegharịa. Jizọs kwuru, sị: Ma, lee! onye ka Jona nọ nebe a. Luk 11:29-32 Jizọs karịkwara Sọlọmọn, bụ onye eze nwaanyị Shiba bịara ịnụrụ amamihe ya.Jizọs kwuru, sị: Mgbe mmadụ mụnyere oriọna, ọ na-adọba ya, ọ bụghị nebe zoro ezo ma ọ bụ nokpuru nkata, kama nelu ihe ndọba oriọna. Luk 11:33 Ọ ga-abụ na ihe Jizọs na-ekwu bụ na ịkụziihe na ịrụ ọrụ ebube nihu ndị a dị nnọọ ka mmadụ iji ihe kpuchie oriọna a mụnyere amụnye. Ebe ọ bụ na anya ha adịghị otu ebe, ha ekweghị ka ọrụ ọ na-arụ baara ha uru.O tebeghị aka Jizọs chụpụrụ mmụọ ọjọọ ji otu nwoke ma mee ka nwoke ahụ kwuwe okwu. Ihe a o mere kwesịrị ime ka ndị mmadụ nye Chineke otuto ma mee ka ha na-agwa ndị mmadụ ihe Jehova na-eme. Nihi ya, Jizọs dọrọ ndị na-akatọ ya aka ná ntị, sị: Ya mere, mụrụ anya. Ikekwe, ìhè nke dị nime gị bụ ọchịchịrị. Nihi ya, ọ bụrụ na ahụ gị dum nwere ìhè, nenweghị ebe ọ bụla gbara ọchịchịrị, ahụ gị dum ga na-enwu gbaa dị ka mgbe ọkụ oriọna na-enye gị ìhè.Luk 11:35, 36.76 Jizọs Esoro Onye Farisii Rie IheMgbe Jizọs nọ na Judia, otu onye Farisii kpọrọ ya ka ọ bịa na nke ya rie nri ehihie. Luk 11:37, 38; tụleeLuk 14:12 Tupu ndị Farisii erie nri, ha na-ebu ụzọ kwọọ aka ha ruo nikpere aka iji mezuo iwu. Ma, Jizọs anaghị eme otú ahụ. Matiu 15:1, 2 Ọ bụ eziokwu na onye kwọrọ aka ruo nikpere aka adaghị Iwu Chineke, ma ọ bụghị ihe Chineke nyere niwu.O juru onye Farisii ahụ anya na Jizọs anaghị eso ha eme otú ahụ. Mgbe Jizọs chọpụtara na o juru ya anya, ọ sịrị ya: Unu ndị Farisii, unu na-eme ka azụ iko na azụ efere dị ọcha, ma nime unu, unu jupụtara nibukọrọ ihe nike na ajọ omume. Ndị na-enweghị uche! Ọ bụghị onye ahụ nke mere azụ ya mekwara ime ya?Luk 11:39, 40.Ihe bụ nsogbu abụghị na ndị ndú okpukpe a chọrọ ka mmadụ kwọọ aka ya tupu o riwe ihe, kama, ha bụ ndị ihu abụọ. Ndị Farisii na ndị ọzọ, bụ ndị na-akwọ aka ha ruo nikpere aka iji mezuo iwu, ewepụbeghị ihe ọjọọ nobi ha. Nihi ya, Jizọs gwara ha, sị: Werenụ ihe dị nime nye onyinye ebere, ma, lee! ihe niile ọzọ banyere unu ga-adị ọcha. Luk 11:41 Neziokwu, onyinye ọ bụla anyị na-enye kwesịrị isi anyị nobi, ọ bụghị ka anyị mee ka ndị ọzọ kpọọ anyị ndị ezi omume.Ọ bụghị na ndị Farisii anaghị enye onyinye. Kama, Jizọs kwuru ihe bụ nsogbu ha. Ọ sịrị: Unu na-enye otu ụzọ nụzọ iri nke mkpá akwụkwọ mint na mkpá akwụkwọ ruu na nke akwụkwọ nri ọ bụla ọzọ, ma ikpe ziri ezi na ịhụ Chineke nanya ka unu na-eleghara anya! Unu ji ụgwọ ime ihe ndị a, ma unu agaghị ahapụ ime ihe ndị ọzọ ahụ. Luk 11:42 Iwu Chineke nyere ụmụ Izrel kwuru ka ha na-enye otu ụzọ nụzọ iri nke ihe ha na-eweta nubi. Diuterọnọmi 14:22 Mint na ruu so na ha. Ha bụ akwụkwọ nri a na-etinye ná nri iji mee ka ọ tọọ ụtọ. Ndị Farisii na-enye otu ụzọ nụzọ iri nke ihe ndị a mgbe ọ bụla. Ma, hà na-emenụ ihe ndị ka mkpa Chineke nyere nIwu, dị ka ịna-ekpe ikpe ziri ezi na ịdị umeala nobi?Maịka 6:8.Jizọs gwakwara ndị Farisii, sị: Ahụhụ ga-adịrị unu ndị Farisii, nihi na ịnọ nihu oche ndị dị nụlọ nzukọ nakwa ekele a na-ekele nọma ahịa na-atọ unu ụtọ! Ahụhụ ga-adịrị unu, nihi na unu yiri ili ncheta ndị na-apụtaghị ìhè, nke mere na ndị mmadụ na-eje ije nelu ha namaghị ihe ọ bụ! Luk 11:43, 44 Mmadụ nwere ike ịga ije nelu ili na-apụtaghị ìhè ma ghọọ onye na-adịghị ọcha otú iwu ndị Juu si kwuo. Jizọs ji ihe a o kwuru mee ka a mata na ndị mmadụ amaghị na ndị Farisii ahụ adịghị ọcha.Matiu 23:27.Mgbe Jizọs kwuchara ihe a, otu nwoke nke maara Iwu gwara ya, sị: Onye Ozizi, ị na-akparị anyị site nikwu ihe ndị a. Neziokwu, e kwesịrị ime ka ndị a maara Iwu mata na ha anaghị enyere ndị mmadụ aka. Nihi ya, Jizọs gwara ha, sị: Ahụhụ ga-adịkwara unu ndị maara Iwu, nihi na unu na-ebo ndị mmadụ ibu siri ike obubu, ma unu onwe unu adịghị eji otu nime mkpịsị aka unu ebitụ ibu ndị ahụ! Ahụhụ ga-adịrị unu, nihi na unu na-ewu ili ncheta ndị amụma, ma, ọ bụ nna nna unu hà gburu ha!Luk 11:45-47.Ibu ndị Jizọs na-ekwu okwu ha bụ omenala ndị a na-edeghị nIwu Chineke na otú ndị Farisii si akọwa Iwu Chineke. Ndị Farisii anaghị eme ka ihe dịrị ndị mmadụ mfe, kama, ha na-esi ọnwụ na mmadụ niile ga na-eme omenala ndị ahụ. Ndị nna nna ha gburu ndị amụma Chineke malite nEbel gawa. Ma, ili ndị amụma ha na-ewu yiri ka hà na-akwanyere ndị amụma ahụ ùgwù. Ha si otú a na-eme ka ndị nna nna ha. Ha chọdịrị igbu Onye Amụma kachanụ Chineke nwere. Jizọs kwuru na ọgbọ ahụ ga-aza Chineke ajụjụ maka ọbara ndị amụma niile a wụfurula. Nke ahụ mere mgbe ihe dị ka afọ iri atọ na asatọ gachara, ya bụ, nafọ 70.Jizọs kwukwara, sị: Ahụhụ ga-adịrị unu ndị maara Iwu, nihi na unu wepụrụ mkpịsị ugodinke ihe ọmụma; unu onwe unu abanyeghị, unu gbochikwara ndị chọrọ ịbanye! Luk 11:52 Ọ bụ ndị a kwesịrị ịna-akụziri ndị mmadụ Iwu Chineke, ma, ha anaghị eme ya. Ha na-eme ka ndị mmadụ ghara ịnụ Iwu Chineke ma ghọta ya.Gịnị ka ndị Farisii na ndị odeakwụkwọ mere mgbe Jizọs gwachara ha ihe a? Mgbe Jizọs na-apụ, ha bidoro inye ya nsogbu na ịjụkasị ya ajụjụ ahụ. Ha anaghị ajụ ajụjụ ndị ahụ iji mụta ihe. Kama, ha chọrọ iji aghụghọ mee ka Jizọs kwuo ihe ha ga-eji jide ya.77 Jizọs Enye Ndụmọdụ Gbasara Ịba ỌgaranyaMgbe Jizọs na-eri ihe nụlọ onye Farisii ahụ, ọtụtụ puku mmadụ gbakọtara nèzí na-eche ya. Ụdị ihe a mere ugboro ugboro noge ọ nọ na Galili. Mak 1:33;2:2;3:9 Ugbu a ọ nọ na Judia, ọtụtụ ndị chọrọ ịhụ ya na ịnụ ihe ọ na-ekwu. Ihe a ha mere dị iche nihe ndị Farisii mere mgbe ha na Jizọs na-eri nri.Mgbe Jizọs malitere okwu ya, ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: Lezienụ anya maka ihe iko achịcha ndị Farisii, ya bụ, ihu abụọ. Jizọs ekwubuola ihe a, ma ihe ọ hụrụ mgbe ahụ ya na ndị Farisii na-eri nri gosiri na ha kwesịrị ibido ozugbo ahụ leziwe anya. Luk 12:1;Mak 8:15 Ndị Farisii nwere ike ịna-eme nsọ nsọ nihu ndị mmadụ ka a ghara ịmata ihe ọjọọ ha na-eme. Ma, e kwesịrị ịgba omume ọjọọ ha nanwụ. Ọ bụ ya mere Jizọs ji kwuo, sị: Ọ dịghị ihe ọ bụla e zochiri nke ọma nke a na-agaghị ekpughe, ọ dịghịkwa ihe nzuzo nke a na-agaghị amata.Luk 12:2.O nwere ike ịbụ na ọtụtụ nime ndị gbakọtara ịnụ okwu Jizọs bụ ndị Judia na-ahụtụbeghị ya mgbe ọ na-akụzi ihe na Galili. Nihi ya, o kwughachiri ihe ndị bụ isi o kwuburu. Ọ gwara ndị niile gbakọtaranụ, sị: Unu atụla egwu ndị na-egbu ahụ, mgbe ha mesịrị nke a, ha enweghị ike ime ihe ọ bụla ọzọ. Luk 12:4 Ọ gwasiri ndị na-eso ụzọ ya ike, dị ka o mere na mbụ, na ha kwesịrị ịtụkwasị Chineke obi na ọ ga-egboro ha mkpa ha. O mekwara ka ha ghọta na ha kwesịrị ikwupụta Nwa nke mmadụ nihu ndị mmadụ, obi esiekwa ha ike na Chineke ga-enyere ha aka.Matiu 10:19, 20,26-33;12:31, 32.Ka Jizọs na-ekwu ihe ndị a, otu nwoke nime ndị nọ ebe ahụ kpesaara ya, sị: Onye Ozizi, gwa nwanne m nwoke ka mụ na ya kee ihe nketa anyị. Luk 12:13 Iwu Chineke nyere ụmụ Izrel kwuru na a ga-enye onye bụ ọkpara òkè abụọ nihe niile nna ya nwere. Nihi ya, o kwesịghị isewere ha okwu. Diuterọnọmi 21:17 O yiri ka nwoke ahụ ọ chọrọ ka e kenye ya ihe karịrị ihe o kwesịrị iketa. Jizọs etinyeghị ọnụ nokwu ahụ. Ọ jụrụ nwoke ahụ, sị: Nwoke m, ònye mere m ọkàikpe ma ọ bụ onye na-ekere unu ihe?Luk 12:14.Jizọs gwaziri mmadụ niile nọ ebe ahụ, sị: Ghewenụ anya unu oghe, lezienụ anya ka unu ghara inwe ụdị anyaukwu ọ bụla, nihi na ọbụna mgbe mmadụ nwere ọtụtụ ihe, ihe o nwere adịghị eme ka ọ dị ndụ. Luk 12:15 Nagbanyeghị otú mmadụ si baruo ọgaranya, otu ụbọchị, ọ ga-ahapụ ihe niile o nwere nwụọ. Jizọs meziri ihe atụ gosiri na ihe a o kwuru bụ eziokwu. Ihe atụ a gosikwara na anyị na Chineke kwesịrị ịdị ná mma.Jizọs sịrị: Ala nke otu onye bara ọgaranya mepụtara ihe nke ọma. Nihi ya, ọ malitere iche nobi ya, sị, Gịnị ka m ga-eme, ebe ọ bụ na mụ enweghị ebe ọ bụla m ga-achịkọta ihe ubi m? Ya mere, ọ sịrị: Ihe m ga-eme bụ: M ga-etidasị ụlọ nkwakọba ihe m ma wuo ndị ka ibu, nebe ahụ ka m ga-achịkọta mkpụrụ m niile na ezi ihe m niile; m ga-asịkwa mkpụrụ obi m: Mkpụrụ obi, i nwere ọtụtụ ezi ihe m kpakọbara maka ọtụtụ afọ; tụsara ahụ, na-eri, na-aṅụ, mee onwe gị obi ụtọ. Ma Chineke sịrị ya: Onye na-enweghị uche, nabalị a ka a na-achọ mkpụrụ obi gị naka gị. Ònye ga-enwezi ihe ndị ị kwakọbara? Otú ahụ ka ọ ga-adịrị onye na-akpakọbara onwe ya akụ ma ghara ịbụ ọgaranya nebe Chineke nọ.Luk 12:16-21.Ndị na-eso ụzọ Jizọs na ndị ọzọ, bụ ndị nụrụ ihe Jizọs kwuru, nwere ike ịchọ ịna-akpakọba akụ ma ọ bụkwanụ na-eme otú ahụ. Nchegbu nke ndụ nwekwara ike ime ka ha kwụsị ife Jehova. Ọ bụ ya mere Jizọs ji kwughachi ihe o kwuru otu afọ na ọnwa isii gara aga mgbe ọ na-ezi ihe nelu ugwu.Jizọs kwuru, sị: Kwụsịnụ ichegbu onwe unu banyere mkpụrụ obi unu maka ihe unu ga-eri ma ọ bụ banyere ahụ unu maka ihe unu ga-eyi. . . . Rịbanụ ama nke ọma na ugoloọma adịghị akụ mkpụrụ, ha adịghịkwa ewe ihe ubi, ha enweghịkwa ọba ma ọ bụ ụlọ nkwakọba ihe, ma Chineke na-enye ha nri. Ọ bụ na unu adịghị oké ọnụ ahịa karịa nnụnụ? . . . Rịbanụ ama nke ọma otú okooko lili si eto, ha adịghị adọgbu onwe ha nọrụ, ha adịghịkwa atụ ogho; ma ana m asị unu, ọbụna Sọlọmọn, nebube ya niile, eyighị uwe mara mma dị ka otu nime ha. . . . Ya mere, kwụsịnụ ịnọ na-achọ ihe unu ga-eri na ihe unu ga-aṅụ, kwụsịkwanụ ịnọ na-echegbu onwe unu . . . Nna unu maara na ihe ndị a dị unu mkpa. . . . Na-achọnụ alaeze ya, a ga-atụkwasịkwara unu ihe ndị a.Luk 12:22-31;Matiu 6:25-33.Ole ndị ga na-achọ Alaeze Chineke? Jizọs kwuru na ọ bụ ụmụ mmadụ ole na ole kwesịrị ntụkwasị obi. Ọ kpọrọ ha ìgwè atụrụ nta. Ka oge na-aga, e mere ka a mata na ha dị naanị otu narị puku na puku iri anọ na puku anọ. Olee ihe Chineke ga-emere ha? Jizọs gwara ha, sị: Ọ dị Nna unu mma inye unu alaeze. Mkpa ha agaghị abụ ịkpakọbara onwe ha akụ nụwa, bụ ihe ndị ohi nwere ike izu. Kama, obi ha niile ga-adị nakụ nke na-adịghị agwụ agwụ neluigwe, bụ ebe ha na Kraịst ga-anọ na-achị ụwa.Luk 12:32-34.78 Onye Ahụ Na-elekọta Ụlọ, Onye Kwesịrị Ntụkwasị Obi, Kwesịrị Ịdị NjikereJizọs kwuru na ọ bụ naanị ìgwè atụrụ nta ga-eso ya chịa nAlaeze eluigwe. Luk 12:32 Ma, onye nwere olileanya ịga eluigwe ekwesịghị iji ya gwuo egwu. Jizọs mere ka o doo anya na onye ga-eketa Alaeze eluigwe ga na-akpa àgwà ọma.Jizọs gbara ndị na-eso ụzọ ya ume ka ha dịrị njikere maka mgbe ọ ga-abịaghachi. O kwuru, sị: Keenụ ájị núkwù, ka oriọna unu na-enwukwa enwu, unu onwe unu, dịrịnụ ka ndị na-echere nna ha ukwu mgbe o si ịlụ nwaanyị na-alọta, ka ọ ga-abụ na mgbe ọ lọtara kụọ aka, ha ga-emeghere ya ụzọ ozugbo. Obi ụtọ na-adịrị ndị ohu ahụ bụ ndị nna ha ukwu lọtara wee hụ na ha na-eche nche!Luk 12:35-37.Ọ gaghị esiri ndị na-eso ụzọ Jizọs ike isi nihe atụ a ghọta ihe Jizọs chọrọ ka ha mee. Ndị ohu a Jizọs kwuru okwu ha dị njikere, na-echere ka nna ha ukwu lọta. Jizọs kwuru, sị: Ọ bụrụ na ọ lọta noge nche nke abụọ ya bụ, malite nihe dị ka elekere anya itoolu nke abalị ruo netiti abalị, ọ bụrụgodị na nke atọ ya bụ, malite netiti abalị ruo nihe dị ka elekere anya atọ nke isi ụtụtụ, ma hụ ha otú ahụ, obi ụtọ na-adịrị ha!Luk 12:38.Ihe Jizọs ji ihe atụ a na-akụzi abụghị naanị ka ndị na-eso ụzọ ya na-arụsi ọrụ ike ka ohu na-elekọta ụlọ. Ihe gosiri nke a bụ otú Jizọs, bụ Nwa nke mmadụ, si malite ikwu gbasara onwe ya nihe atụ a. Ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: Unu onwe unu kwa, dịrịnụ njikere, nihi na noge awa nke unu na-echeghị na ọ pụrụ ịbụ ka Nwa nke mmadụ na-abịa. Luk 12:40 Ihe a Jizọs kwuru gosiri na ọ ga-abịa nọdịnihu. Ọ chọrọ ka ndị na-eso ụzọ ya dịrị njikere, karịchaa ndị nke so nìgwè atụrụ nta.Pita chọrọ ịghọta ihe a Jizọs kwuru nke ọma. Nke a mere ka ọ jụọ Jizọs, sị: Onyenwe anyị, ọ bụ anyị ka ị na-enye ihe atụ a ka ọ bụ mmadụ niile? Jizọs azaghị Pita ajụjụ ahụ kpọmkwem. Kama, o mere ihe atụ ọzọ yiri nke ahụ o meburu. Ọ sịrị: Ònye nezie bụ onye ahụ na-elekọta ụlọ, onye kwesịrị ntụkwasị obi, nke nwere uche, onye nna ya ukwu ga-eme onye na-elekọta ìgwè ndị na-ejere ya ozi, ka ọ na-enye ha ihe oriri ga-ezuru ha noge kwesịrị ekwesị? Obi ụtọ na-adịrị ohu ahụ, ma ọ bụrụ na nna ya ukwu erute hụ ya ka ọ na-eme otú ahụ! Neziokwu ana m asị unu, ọ ga-eme ya onye na-elekọta ihe niile o nwere.Luk 12:41-44.Nihe atụ nke mbụ Jizọs mere, o doro anya na ọ bụ ya bụ nna ukwu ahụ. Nihi ya, e nwere ike ikwu na onye ahụ na-elekọta ụlọ, onye kwesịrị ntụkwasị obi so ná ndị bụ ìgwè atụrụ nta a ga-enye Alaeze Chineke. Luk 12:32 Ihe Jizọs na-ekwu ugbu a bụ na ụfọdụ ndị so nìgwè atụrụ nta ahụ ga na-enye ìgwè ndị na-ejere ya ozi ihe oriri ga-ezuru ha noge kwesịrị ekwesị. Ebe ọ bụ na Jizọs nọ mgbe ahụ na-akụziri Pita na ndị na-eso ụzọ ya ndị ọzọ okwu Chineke, si otú ahụ na-enye ha ihe oriri, Pita na ndị ọzọ na-eso ụzọ Jizọs ga-eji ya ghọta na a ga-enwe mgbe Nwa nke mmadụ ga-abịa nọdịnihu. Noge ahụ, a ga-enwe ohu nọ na-akụziri ndị na-eso ụzọ Jizọs okwu Chineke. Ọ bụ ndị na-eso ụzọ Jizọs ka a kpọrọ ìgwè ndị na-ejere ya ozi.Jizọs sikwa ụzọ ọzọ mee ka ndị na-eso ụzọ ya mata na ha kwesịrị ịmụrụ anya ma kpachara anya notú ha si akpa àgwà. Ihe mere ha kwesịrị iji eme otú ahụ bụ na ha nwere ike ileghara ihe ndị ha kwesịrị ime anya. Ha nwedịrị ike megidewe ụmụnna ha. Jizọs sịrị: Ma ọ bụrụ na ohu ahụ ekwuo mgbe ọ bụla nobi ya, sị: Nna m ukwu na-egbu oge ịbịa, wee malite iti ndị ikom na-eje ozi na ndị inyom na-eje ozi ihe, nakwa iri ihe na ịṅụ ihe ọṅụṅụ na ịṅụbiga mmanya ókè, nna ukwu nke ohu ahụ ga-abịa nụbọchị ọ na-atụghị anya ya nakwa noge awa ọ na-amaghị, ọ ga-enyekwa ya oké ahụhụ ma kenye ya òkè nebe ndị na-ekwesịghị ntụkwasị obi nọ.Luk 12:45, 46.Jizọs kwuziri na ya bịara ịmụnye ọkụ nelu ụwa. Ọ mụnyekwara ọkụ ahụ neziokwu. Ihe ndịọ na-akụzi mere ka ndị mmadụ rụọ ụka kpụ ọkụ nọnụ nke mere ka a kụghasịa ozizi ụgha na omenala ndị na-adịghị mma. O medịrị ka ndị e lere anya na ha kwesịrị ịdị notu kewaa. Nke a mere ka nna megide nwa ya nwoke na nwa nwoke megide nna ya, nne megide nwa ya nwaanyị na nwa nwaanyị megide nne ya, nne di megide nwunye nwa ya na nwunye nwa megide nne di ya.Luk 12:49,53.Ndị ihe a Jizọs kwuru kacha gbasa bụ ndị na-eso ụzọ ya. Jizọs bidoziri ịgwa ìgwè mmadụ nọ ebe ahụ okwu. Ọtụtụ nime ha achọghị ikweta nihe ndị gosiri na ọ bụ ya bụ Mesaya ahụ. Nihi ya, ọ gwara ha, sị: Mgbe unu hụrụ ígwé ojii ka ọ na-ebili nakụkụ ebe ọdịda anyanwụ, unu na-ekwu ozugbo ahụ, sị, Oké ifufe mmiri na-abịa, ọ na-emekwa otú ahụ. Mgbe unu hụrụ na ifufe nke si nebe ndịda na-efe, unu na-asị, Oké okpomọkụ ga-adị, o wee dị. Ndị ihu abụọ, unu maara otú e si enyocha otú ụwa dị na ihu ígwé, ma olee otú o si bụrụ na unu amaghị otú e si enyocha oge a? Luk 12:54-56 O doro anya na ha adịghị njikere.79 Ihe Mere A Ga-eji Bibie Ndị Juu Na-ekweghị na JizọsJizọs esila ụzọ dị iche iche gbalịa ime ka ndị ọ na-agwa okwu chebara otú Chineke si ele ha anya echiche. Ohere ọzọ dapụtara ka o meekwa otú ahụ noge ọ gwachara ndị mmadụ okwu nèzí ụlọ onye Farisii.Ụfọdụ nime ha kọọrọ ya otu ọdachi merenụ. Ha gwara ya banyere ndị Galili Gọvanọ Pọntiọs Paịlet gwakọtara ọbara ha nàjà ha. Luk 13:1 Olee ndị Galili ha na-ekwu okwu ha?Ndị Galili ahụ nwere ike ịbụ ndị e gburu mgbe ọtụtụ puku ndị Juu malitere ime aghara. Ihe kpatara ya bụ na Paịlet weere ego nebe a na-edebe ego nụlọ nsọ ma jiri ya rụọ ọwa mmiri, mmiri ga-esi na-abata na Jeruselem. Ọ ga-abụ na ndị na-ahụ maka ego ahụ nyere Paịlet ikike ka o were ya. Ndị na-akọrọ Jizọs akụkọ a nwere ike iche na ihe mere ndị Galili ahụ ji nwụọ bụ maka ihe ọjọọ ha mere. Ma, Jizọs ekwetaghị na ọ bụ ya kpatara ya.Ọ jụrụ ha, sị: Ùnu chere na ndị Galili a bụ ndị mmehie karịa ndị Galili ọzọ niile nihi na ihe ndị a dakwasịrị ha? Ọ zara ha mba. O jizi ihe ahụ merenụ dọọ ndị Juu aka ná ntị, sị: Ọ gwụla ma ùnu chegharịrị, a ga-ebibi unu niile notu aka ahụ. Luk 13:2, 3 Jizọs kwuru banyere ọdachi ọzọ nwere ike ịbụ na o mere noge na-adịbeghị anya. Ọ ga-abụ na ihe kpatara ya bụ ọwa mmiri ahụ Paịlet na-arụ. Jizọs jụrụ ha, sị:Ùnu chere na mmadụ iri na asatọ ahụ ụlọ elu dị na Siloam dagburu bụ ndị mmehie karịa ndị ọzọ niile bi na Jeruselem? Luk 13:4 Ìgwè mmadụ a Jizọs na-agwa okwu nwere ike iche na ọ bụ ihe ndị ahụ metara gburu ha. Ma, Jizọs ekwetaghị. Ọ ma na oge ọdachi na ihe a na-atụghị anya ya nwere ike ịdabara mmadụ. Ọ ga-abụkwa ya mere ọdachi ahụ ji mee. Ekliziastis 9:11 Ma, ndị mmadụ kwesịrị isi nihe ahụ merenụ mụta ihe. Nihi ya, ọ gwara ha, sị: Ọ bụrụ na unu echegharịghị, a ga-ebibi unu niile notu ụzọ ahụ. Luk 13:5 Gịnị mere Jizọs ji na-akụzi ihe a ugbu a?Ọ bụ nihi na o teela o jewere ozi ya. O mekwara ihe atụ iji gosi nke a. Ọ sịrị: Otu onye nwere osisi fig a kụrụ nubi vaịn ya, o wee bịa na-achọgharị mkpụrụ na ya, ma ọ dịghị nke ọ hụrụ. O wee gwa onye ọrụ ubi vaịn ahụ, sị, Ihe a bụ afọ atọ m nọ na-abịa na-achọ mkpụrụ nosisi fig a, ma ọ dịghị nke m hụrụ. Gbutuo ya! Gịnị mere ọ ga-eji mee ka ala a ghara ịba uru? Ọ zara ya, sị, Nna m ukwu, hapụkwuo ya afọ a, ruo mgbe m ga-egwu ala gburugburu ya ma tinye nsị anụ; ọ bụrụkwa na o mechaa mịa mkpụrụ nọdịnihu, nke ahụ amaka; ma ọ bụrụ na ọ mịghị, gị egbutuo ya.Luk 13:6-9.Ọ karịala afọ atọ Jizọs gbalịwara ime ka ndị Juu nwee okwukwe. Ma, ọ bụ naanị mmadụ ole na ole ghọrọ ndị na-eso ụzọ ya. Ọ bụkwa naanị ha nabatara ozi ọma ya. Ugbu a Jizọs banyere nafọ nke anọ ọ na-ekwusa ozi ọma, ọ gbasikwuru mbọ ike kwusaa ya na Judia na Peria, kụziekwara ndị mmadụ ihe nebe ndị a. Ihe a o mere yiri igwu ala gburugburu osisi fig ma tinye ya nsị anụ. Olee uru mbọ niile Jizọs gbara bara? Naanị ndị Juu ole na ole nabatara ozi ọma ya. Ọtụtụ nime ha jụrụ ichegharị, si otú ahụ bụrụ ndị a ga-ebibi.Ihe mechara mee notu Ụbọchị Izu Ike gosiri neziokwu na ọtụtụ ndị Juu anabataghị ozi ọma Jizọs kwusara. Nụbọchị ahụ, Jizọs nọ na-akụzi ihe notu ụlọ nzukọ ndị Juu. Ka ọ na-akụzi ihe,ọ hụrụ otu nwaanyị mmụọ ọjọọ na-enye nsogbu. Nwaanyị ahụ na-ehuru ehuru kemgbe afọ iri na asatọ. Jizọs meteere nwaanyị ahụ ebere ma gwa ya, sị: Nwaanyị, a tọhapụwo gị nadịghị ike gị. Luk 13:12 Jizọs bikwasịrị ya aka, ya agbatịa notu ntabi anya ma malite ito Chineke.Ihe a Jizọs mere were onyeisi oche ụlọ nzukọ ahụ iwe, ya agwa ìgwè mmadụ nọ ebe ahụ, sị: E nwere ụbọchị isii e kwesịrị ịrụ ọrụ nime ha; ya mere, bịanụ nụbọchị ndị ahụ ka a gwọọ unu, ọ bụghị nụbọchị izu ike. Luk 13:14 Onyeisi oche a anaghị ekwu na Jizọs enweghị ikike ịgwọ ọrịa, kama, ọ nọ na-akatọ ìgwè mmadụ ahụ maka na ha bịara nỤbọchị Izu Ike ka a gwọọ ha. Ihe a o kwuru mere ka Jizọs gwa ya, sị: Ndị ihu abụọ, ọ dị onye ọ bụla nime unu nke na-adịghị atọpụ ehi ya ma ọ bụ ịnyịnya ibu ya nụlọ anụ nụbọchị izu ike ma kpụrụ ya gaa ka o nye ya mmiri? Ya mere, nwaanyị a bụ nwa Ebreham, onye Setan kere agbụ ruo afọ iri na asatọ, ọ bụ na o kwesịghị ka a tọpụ ya agbụ a nụbọchị izu ike?Luk 13:15, 16.Mgbe Jizọs kwuru ihe ndị a, ihere mere ndị niile na-emegide ya, ma ìgwè mmadụ nọ ebe ahụ ṅụrịrị ọṅụ nihi ihe ndị dị ebube ha hụrụ Jizọs na-eme. Ugbu a Jizọs nọ na Judia, o meghachiri ihe atụ abụọ o meburu banyere Alaeze eluigwe. O mere ihe atụ ndị ahụ mgbe ọ nọ nụgbọ mmiri nOké Osimiri Galili.Matiu 13:31-33;Luk 13:18-21.80 Onye Ọzụzụ Atụrụ Ọma na Ogige AtụrụKa Jizọs na-akụzi ihe na Judia, o ji ihe ndị ọ na-agwa okwu maara nke ọma kụziere ha ihe. Ihe ndị ahụ bụ atụrụ na ogige atụrụ. O ji ha meere ha ihe atụ. Ndị Juu nwere ike icheta na Devid kwuru, sị: Jehova bụ Onye na-azụ m dị ka atụrụ. Ọ dịghị ihe ga-akọ m. Ọ na-eme ka m makpuru nebe ịta nri nke ahịhịa jupụtara. Abụ Ọma 23:1, 2 Devid kwukwara nebe ọzọ nAbụ Ọma, sị: Ka anyị gbuo ikpere nala nihu Jehova bụ Onye kere anyị. Nihi na ya onwe ya bụ Chineke anyị, anyị bụ ndị ọ na-azụ nebe ịta nri ya. Abụ Ọma 95:6, 7 Neziokwu, ọ dịla anya e jiwere ụmụ Izrel Chineke nyere Iwu Mozis na-atụnyere atụrụ Chineke.Atụrụ ndị a, ya bụ ụmụ Izrel, nọ nogige atụrụ Chineke. Otú ha si nọrọ na ya bụ na a mụrụ ha ná mba ha na Chineke ji Iwu Mozis gbaa ndụ. Iwu a na-echebe ha ka ha ghara ịmụta àgwà ọjọọ ndị na-anaghị edebe Iwu Mozis na-akpa. Ma, ụfọdụ ndị Izrel mesoro atụrụ Chineke mmeso ọjọọ. Jizọs kwuru, sị: Nezie, nezie, ana m asị unu, onye na-adịghị esi nọnụ ụzọ abanye nogige atụrụ, nke na-arịgo ebe ọzọ, bụ onye ohi na onye na-apụnara mmadụ ihe. Ma onye na-esi nọnụ ụzọ abanye bụ onye na-azụ atụrụ.Jọn 10:1, 2.Ndị Jizọs na-agwa okwu nwere ike iche banyere ndị sịrịla na ha bụ Mesaya ma ọ bụ Kraịst. Ndị a dị ka ndị ohi na ndị na-apụnara mmadụ ihe. Ndị mmadụ ekwesịghị isowe ha nihi na ha abụghị Mesaya ahụ. Onye ha kwesịrị iso bụ onye na-azụ atụrụ. Jizọs kwuru banyere onye ahụ na-azụ atụrụ, sị:Onye nche ọnụ ụzọ na-emeghere ya ụzọ, atụrụ na-ege ntị nolu ya, ọ na-akpọkwa atụrụ nke ya naha, na-edurukwa ha apụ. Mgbe ọ kpọpụtara ndị niile bụ nke ya, ọ na-ebutere ha ụzọ, atụrụ ahụ na-esokwa ya, nihi na ha maara olu ya. Ha agaghị eso onye bịara abịa ma ọlị, kama ha ga-agbara ya ọsọ, nihi na ha amaghị olu ndị bịara abịa.Jọn 10:3-5.Tupu oge ahụ, Jọn Onye Na-eme Baptizim dị ka onye nche ọnụ ụzọ. O mere ka ndị bụ atụrụ, ya bụ, ụmụ Izrel, mara na ha kwesịrị iso Jizọs. Ụfọdụ nime atụrụ ndị ahụ, bụ ndị nọ na Galili nakwa na Judia ebe a, amatala olu Jizọs. Olee ebe Jizọs ga-edu ha aga? Oleekwa uru iso Jizọs ga-abara ha? Ọ ga-abụ na ụfọdụ nime ndị Jizọs na-emere ihe atụ a na-eche gbasara ajụjụ ndị a nihi na Baịbụl kwuru na ha amaghị ihe ihe ndị ọ na-agwa ha pụtara.Jọn 10:6.Jizọs kwuru, sị: Nezie, nezie, ana m asị unu, abụ m ọnụ ụzọ nke atụrụ ahụ. Ndị niile bịara wee na-asị na ha bụ m bụ ndị ohi na ndị na-apụnara mmadụ ihe; ma atụrụ ahụ egeghị ha ntị. Abụ m ọnụ ụzọ ahụ; onye ọ bụla nke na-esi na mụ abanye ka a ga-azọpụta, ọ ga na-abanye, na-apụkwa ma na-achọta ebe ịta nri.Jọn 10:7-9.Ihe a Jizọs kwuru bụ ihe ọhụrụ. Ndị ọ na-agwa okwu maara na ọ bụghị ya bụ ọnụ ụzọ nke Iwu Chineke na mba Izrel ji gbaa ndụ. Iwu ahụ adịla adị ọtụtụ narị afọ tupu mgbe ahụ. Nihi ya, ihe okwu ya pụtara bụ na atụrụ ndị o du apụ ga-abanye nogige atụrụ ọhụrụ. Gịnị ga-eme ma ha banye?Jizọs kwuru ihe bụ ọrụ ya, sị: Abịara m ka ha nwee ndụ, ka ha nweekwa ya nuju. Abụ m onye ọzụzụ atụrụ ọma; onye ọzụzụ atụrụ ọma na-atọgbọ mkpụrụ obi ya nihi atụrụ ya. Jọn 10:10, 11 Jizọs agwabuola ndị na-eso ụzọ ya okwu kasiri ha obi. Ọ sịrị ha: Unu atụla egwu, ìgwè atụrụ nta, nihi na ọ dị Nna unu mma inye unu alaeze. Luk 12:32 Neziokwu, ndị so nìgwè atụrụ nta a bụ ndị Jizọs ga-eduru banye nogige atụrụ ọhụrụ, ka ha nwee ike nwee ndụ, nweekwa ya nuju. O nweghị ihe karịrị mmadụ iso nìgwè atụrụ nta ahụ.Jizọs kwukwara, sị: Enwekwara m atụrụ ọzọ, ndị na-anọghị nogige atụrụ a; m ga-akpọtakwa ha, ha ga-ege ntị nolu m, ha ga-aghọ otuìgwè atụrụ, nweekwa otu onye ọzụzụ atụrụ. Jọn 10:16 Ihe a Jizọs kwuru gosiri na atụrụ ọzọ ahụ na ìgwè atụrụ nta, bụ ndị ahụ ga-eketa Alaeze eluigwe, anọghị notu ogige atụrụ. Olileanya anya nke ndị nọ nogige atụrụ abụọ a abụghị otu. Ma, ọrụ Jizọs na-arụ ga-abara ha uru. Jizọs kwuru, sị: Ọ bụ ya mere Nna m ji hụ m nanya, nihi na m na-atọgbọ mkpụrụ obi m.Jọn 10:17.Ọtụtụ nime ndị ahụ Jizọs na-agwa okwu kwuru, sị: Mmụọ ọjọọ ji ya, ara na-agbakwa ya. Ma, ndị ọzọ kwuru ihe gosiri na ha nwere mmasị nihe ndị Jizọs kwuru. Okwu ha gosikwara na ha chọrọ iso Jizọs, bụ Onye Ọzụzụ Atụrụ Ọma. Ha sịrị: Okwu ndị a abụghị okwu onye mmụọ ọjọọ ji. Mmụọ ọjọọ ọ pụrụ imeghe anya ndị ìsì? Jọn 10:20, 21 Ọ ga-abụ na ha na-ekwu banyere nwoke ahụ kpuru ìsì malite mgbe a mụrụ ya Jizọs gwọrọ.81 Jizọs na Nna Ya Bụ Otu, Ma Ọ Bụghị ChinekeJizọs abịala na Jeruselem maka Ememme Nraranye nke a na-akpọkwa Hanuka. A na-eji ya echeta nke ugboro abụọ a raara ụlọ nsọ dị na Jeruselem nye Jehova. Ihe karịrị otu narị afọ tupu mgbe ahụ, Eze Siria a na-akpọ Antiokọs nke Anọ Epifini bibiri nnukwu ebe ịchụàjà a rụrụ nụlọ nsọ Chineke ma rụọ nke ya. Ka oge na-aga, ụmụ onye nchụàjà, bụ onye Juu, napụtara Jeruselem naka Eze ahụ ma rara ụlọ nsọ ahụ nyeghachi Jehova. Kemgbe ahụ, ọ na-abụ nafọ ọ bụla, nabalị iri abụọ na ise nọnwa Kislev, ndị Juu na-eme ememme iji cheta mgbe a raara ụlọ nsọ ahụ nyeghachi Jehova. Ọnwa Kislev bụ ngwụcha ọnwa Nọvemba na mmalite ọnwa Disemba.Oge ahụ bụ oge oyi. Jizọs nọ na-ejegharị nụlọ nsọ ahụ nebe veranda nwere ogidi nke Sọlọmọn. Nebe ahụ, ndị Juu gbara ya gburugburu ma jụọ ya, sị: Ị ga-ekowe anyị obi nelu ruo ole mgbe? Ọ bụrụ na ị bụ Kraịst, gwa anyị hoo haa. Jọn 10:22-24 Gịnị ka Jizọs zara ha? Ọ gwara ha, sị: Agwara m unu, ma unu ekweghị. Jizọs agwabeghị hahoo haana ya bụ Kraịst, otú ahụ ọ gwara nwaanyị Sameria mgbe ọ bịara isere mmiri nolulu mmiri. Jọn 4:25, 26 Ma, o meela ka ha mata onye ọ bụ mgbe ọ gwara ha, sị: Tupu a mụọ Ebreham, mụ onwe m adịrịla ndụ.Jọn 8:58.Jizọs chọrọ ka ndị ahụ jiri ihe ndị ọ na-arụ tụnyere ihe ndị e buru namụma na Mesaya ga-arụ ma si na ha ghọta na ọ bụ ya bụ Kraịst. Ọ bụ ya mere na noge ndị ọzọ, ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya ka ha ghara ịgwa ndị mmadụ na ọ bụ ya bụ Mesaya ahụ. Ma, ugbu a, ọ gwara ndị Juu ahụ bịakwutere ya hoo haa, sị: Ọrụ niile m na-arụ naha Nna m na-agba àmà banyere m. Ma unu ekweghị.Jọn 10:25, 26.Gịnị mere na ha ekweghị na Jizọs bụ Kraịst? O kwuru, sị: Unu ekweghị, nihi na unu esoghị natụrụ m. Atụrụ m na-ege ntị nolu m, amakwaara m ha, ha na-esokwa m. M na-enyekwa ha ndụ ebighị ebi, a gaghịkwa ebibi ha ma ọlị, ọ dịghịkwa onye ga-apụnara ha naka m. Ihe Nna m nyere m karịrị ihe ndị ọzọ niile. Jizọs gwaziri ha otú ya na Nna ya dịruru ná mma. Ọ gwara ha, sị: Mụ na Nna m bụ otu. Jọn 10:26-30 Jizọs nọ nụwa mgbe ahụ, Nna ya nọ neluigwe. Nihi ya, ihe ọ na-ekwu abụghị na ya na Nna ya bụ otu onye. Kama, ọ na-ekwu na ya na Nna ya dị notu, na ha nwere otu obi.Ihe a Jizọs kwuru were ndị Juu ezigbo iwe, ha atụtụrụ nkume chọọ ịtụgbu ya. Ma, nke a emeghị ka Jizọs tụọ ụjọ. Ọ gwara ha, sị: Egosiri m unu ọtụtụ ọrụ ọma si naka Nna m. Ole nke nime ọrụ ndị ahụ mere unu ji na-atụ m nkume? Ha kwuru, sị: Anyị na-atụ gị nkume, ọ bụghị nihi ọrụ ọma, kama nihi nkwulu . . . nihi na gị onwe gị na-eme onwe gị chi. Jọn 10:31-33 O nwetụbeghị mgbe Jizọs kwuru na ya bụ Chineke. Nihi ya, gịnị mere ha ji ebo ya ebubo a?Nke bụ eziokwu bụ na Jizọs na-ekwu na ya nwere ikike ndị Juu kweere na ọ bụ naanị Chineke nwere. Dị ka ihe atụ, Jizọs kwuru gbasara ndị bụ atụrụ, sị: M na-enyekwa ha ndụ ebighị ebi. Mmadụ agaghị enyeli mmadụ ibe ya ndụ ebighị ebi. Jọn 10:28 Ndị Juu ahụ achọghị ịma na Jizọs agwala ha nezoghị ọnụ na ọ bụ Nna ya nyere ya ikike o ji na-arụ ọrụ ya.Jizọs gbaghara ebubo ha boro ya ma jụọ ha, sị: Ọ bụ na e deghị ya nIwu unu nAbụ Ọma 82:6, sị, Asịrị m: Unu bụ chi? Ọ bụrụ na ọ kpọrọ ndị ahụ okwu Chineke bịakwasịrị chi,. . . ùnu na-asị m, bụ onye Nna m doro nsọ ma zite nụwa, Ị na-ekwulu Chineke, nihi na m sịrị, abụ m Ọkpara Chineke?Jọn 10:34-36.Neziokwu, Akwụkwọ Nsọ kpọrọ ụmụ mmadụ na-ekpe ikpe na-ezighị ezi chi. Nihi ya, gịnị mere ndị Juu ahụ ji enye Jizọs nsogbu maka na ọ sịrị: Abụ m Ọkpara Chineke? Jizọs gwara ha ihe mere ha ga-eji kweta na ya bụ Ọkpara Chineke. Ọ sịrị: Ọ bụrụ na mụ adịghị arụ ọrụ Nna m, unu ekwerela na m. Ma ọ bụrụ na m na-arụ ha, ọ bụrụgodị na unu ekwereghị na m, kwerenụ ọrụ ndị ahụ, ka unuwee mara ma nọgide na-amara na mụ na Nna m dị notu, nakwa na Nna m na mụ onwe m dịkwa notu.Jọn 10:37, 38.Mgbe Jizọs kwuchara ihe a, ndị Juu gbalịrị ka ha jide ya. Ma ọ gbanahụrụ ha. Jizọs hapụrụ Jeruselem gaa ná mpaghara nke ọzọ nke Osimiri Jọdan nebe Jọn nọ mee ndị mmadụ baptizim ihe fọrọ obere ka o ruo afọ anọ tupu mgbe ahụ. Ebe ahụ nwere ike ịdị nso nebe ngwụcha ndịda Oké Osimiri Galili.Ìgwè mmadụ bịakwutere Jizọs ma kwuo, sị: Jọn emeghị otu mkpụrụ ihe ịrịba ama, ma ihe niile Jọn kwuru banyere nwoke a bụcha eziokwu. Jọn 10:41 Nihi ya, ọtụtụ ndị Juu nwere okwukwe na Jizọs.Nkebi nke 5Ozi Ikpeazụ Jizọs Jere nEbe Ọwụwa Anyanwụ Osimiri Jọdan82 Ozi Jizọs Jere na PeriaJizọs nọ kemgbe na-akụzi ihe ma na Jeruselem ma na Judia, na-agwọkwa ndị ọrịa. O mechaziri gafee Osimiri Jọdan, na-ezi ihe nobodo dị iche iche dị nógbè Peria. Ma, oge na-adịghị anya, ọ ga-alaghachi Jeruselem.Noge Jizọs nọ na Peria, otu nwoke jụrụ ya, sị: Onyenwe anyị, ndị a ga-azọpụta hà dị ole na ole? Ndị ndú okpukpe ndị Juu na-arụrịta ụka ma à ga-azọpụta ọtụtụ ndị ka ọ bụ mmadụ ole na ole. Ọ ga-abụkwa na nwoke a ma gbasara ụka a ha na-arụrịta. Jizọs azaghị nwoke ahụ ajụjụ ahụ, kama, ọ gwara ya ihe mmadụ ga-eme ka a zọpụta ya. Ọ sịrị: Gbalịsienụ ike ka unu si nọnụ ụzọ dị warara banye. Ihe a Jizọs kwuru bụ eziokwu. Mmadụ ga-agbasi mbọ ike tupu ya esi nọnụ ụzọ ahụ dị warara banye. Ihe gosiri na mmadụ ga-eme otú ahụ bụ ihe ọzọ Jizọs kwuru. Ọ sịrị: Ọtụtụ ndị ga-achọ ịbanye ma ha agaghị enwe ike.Luk 13:23, 24.Jizọs mere ihe atụ iji gosi na mmadụ kwesịrị ịgbalịsi ike ka o si nọnụ ụzọ ahụ dị warara banye. Ọ sịrị: Ozugbo onyeisi ezinụlọ biliri kpọchie ụzọ, unu eguzoro nèzí na-akụ aka nụzọ, sị, Nna anyị ukwu, megheere anyị ụzọ. . . . Ma ọ ga-agwa unu, sị, Amaghị m ebe unu si. Sinụ nebe m nọ pụọ, unu niile bụ ndị ọrụ ajọ omume!Luk 13:25-27.Jizọs na-akọwa ihe mere onye bịara ihe mgbe oge gacharala. O nwere ike ịbụ na onye ahụ bịara mgbe dị ya mma. Mgbe o rutere, ọ hụrụ na e mechiela ụzọ. Onye ahụ gaara abịa noge, ọ bụrụgodị na ọ dịrịghị ya mfe. Ọ bụ otú ahụ ka ọ dị ọtụtụ ndị noge Jizọs. Ha agbaghị mbọ mụta ihe nihe Jizọs na-akụziri ha, ha emeghịkwa ka ofufe Chineke bụrụ ihe kacha ha mkpa ná ndụ. Mgbe Chineke zitere Jizọs nụwa ka ọ gbapụta ụmụ mmadụ, ọtụtụ ndị Juu o ziri ozi ọma anabataghị ya. Jizọs sịrị na ha ga-akwa ákwá ma taa ikikere ezé mgbe a ga-atụpụ ha nèzí. Ma, ndị si nebe ọwụwa anyanwụ nakwa nebe ọdịda anyanwụ, ya bụ, ndị si ná mba niile, ga-anọdụ ala na-eri ihe na tebụl nalaeze Chineke.Luk 13:28, 29.Jizọs kwukwara, sị: E nwere ndị ikpeazụ ya bụ, ndị Juu a na-emegbu emegbu na ndị mba ọzọ ga-abụ ndị mbụ, e nwekwara ndị mbụ ya bụ, ndị ndú okpukpe ndị Juu, ndị na-etu ọnụ na ha bụ ụmụ Ebreham ga-abụ ndị ikpeazụ. Luk 13:30 Mgbe Jizọs kwuru na ha ga-abụ ndị ikpeazụ, ihe ọ na-ekwu bụ na ndị a na-anabataghị ya agaghị eketa Alaeze Chineke.Ụfọdụ ndị Farisii bịaziri na-agwa Jizọs, sị: Pụwa, lawa, nihi na Herọd Antipas chọrọ igbu gị. Ọ ga-abụ Eze Herọd bidoro kwuwe na ya chọrọ igbu Jizọs otú ọ ga-abụ Jizọs nụ ya, ya esi nógbè ahụ gbafuo. Ụjọ na-atụ Herọd nihi na ọ chọghị igbu onye amụma ọzọ otú ahụ o gburu Jọn Onye Na-eme Baptizim. Ma, Jizọsgwara ndị Farisii, sị: Gaa gwa nkịta ọhịa ahụ, sị, Lee! Ana m achụpụ ndị mmụọ ọjọọ, na-agwọkwa ọrịa taa na echi, m ga-emechakwa nụbọchị nke atọ. Luk 13:31, 32 Ọ ga-abụ na ihe mere Jizọs ji kpọọ Herọd nkịta ọhịa bụ na ọ dị akọ ka nkịta ọhịa. Ma, o nweghị ihe Herọd ma ọ bụ onye ọ bụla ọzọ ga-ekwu ga-eme ka Jizọs pụọ mgbe oge ọ ga-apụ na-erubeghị. Ọ ga-arụcharịrị ọrụ Nna ya nyere ya. Ọ ga-arụrukwa ya oge Chineke chọrọ, ọ bụghị oge mmadụ chọrọ.Jizọs gawaziri Jeruselem nihi na dị ka o kwuru, o kwesịghị ka e gbuo onye amụma nebe na-abụghị Jeruselem. Luk 13:33 O nweghị amụma dị na Baịbụl kwuru na a ga-egburịrị Mesaya na Jeruselem. Gịnịzi mere Jizọs ji kwuo na a ga-egbu ya ebe ahụ? Ọ bụ nihi na Jeruselem bụ isi obodo ndị Juu, bụrụkwa ebe e nwere ụlọikpe Sanhedrin nke mmadụ iri asaa na otu na-ekpe ikpe na ya. Ọ bụ nụlọikpe a ka a na-ekpe ndị a sịrị bụ ndị amụma ụgha ikpe. Ọ bụkwa na Jeruselem ka a na-achụ ụmụ anụmanụ nàjà. Nihi ya, Jizọs weere ya na o kwesịghị ekwesị ka e gbuo ya nebe ọzọ na-abụghị na Jeruselem.Jizọs sịrị: Jeruselem, Jeruselem, nke na-egbu ndị amụma, nke na-atụkwa ndị e ziteere ya nkumelee ọtụtụ ugboro m chọrọ ịchịkọta ụmụ gị dị ka nnekwu ọkụkọ si achịkọta ụmụ ya nokpuru nku ya, ma unu achọghị ya! Lee! A hapụworo unu ụlọ unu. Luk 13:34, 35 Ebe ọ bụ na mba a ajụla Ọkpara Chineke, ha ga-ata ahụhụ ya.Tupu Jizọs eruo Jeruselem, onye ndú ndị Farisii kpọrọ ya ka ọ bịa rie nri nỤbọchị Izu Ike. Ndị ọbịa ndị ọzọ lewere Jizọs anya ka ha mara ihe ọ ga-eme otu nwoke nọ ebe ahụ na-arịa ọrịa ahụ mmiri ọrịa a na-emekarị ka mmiri gbajuo mmadụ nụkwụ, ụkwụ ya azaa. Jizọs jụrụ ndị Farisii na ndị maara Iwu, sị: Iwu ọ kwadoro ịgwọ ọrịa nụbọchị izu ike ka ọ bụ na ọ kwadoghị?Luk 14:3.O nweghị onye nime ha zara Jizọs ajụjụ a. Jizọs gwọrọ nwoke ahụ ma jụọ ha, sị: Ònye nime unu ga-ahapụ ịdọpụta nwa ya nwoke ma ọ bụ ehi ya ozugbo ma ọ bụrụ na ọ daba nolulu mmiri nụbọchị izu ike? Luk 14:5 Ha azalighịkwa Jizọs ajụjụ a.83 Ole Ndị Chineke Na-akpọ Ka Ha Bịa Oriri?Jizọs ka nọ nụlọ onye Farisii ahụ mgbe ọ gwọchara nwoke ahụ na-arịa ọrịa ahụ mmiri. Ka ọ nọ ebe ahụ, ọ hụrụ otú ndị ọzọ a kpọrọ òkù maka oriri si na-ahọrọ ebe kacha elu. Nihi ya, o ji ohere ahụ kụzie banyere ịdị umeala nobi.Jizọs kwuru, sị: Mgbe mmadụ kpọrọ gị òkù ịbịa oriri alụmdi na nwunye, anọdụla nebe kasị elu. Ma eleghị anya, ọ kpọrọ onye a na-akwanyere ùgwù karịa gị òkù noge ahụ, onye ahụ nke kpọrọ gị na ya òkù ga-abịa sị gị, Ka onye a nọrọ nebe ahụ. Mgbe ahụ, ị ga-eji ihere bilie gaa nọrọ nebe kasị ala.Luk 14:8, 9.Jizọs kwukwara, sị: Mgbe a kpọrọ gị òkù, gaa nọdụ nebe kasị ala, ka ọ ga-abụ na mgbe onye ahụ kpọrọ gị òkù bịara, ọ ga-asị gị, Enyi m, gbagoo nebe ka elu. Mgbe ahụ, ị ga-enwe nsọpụrụ nanya ndị ọbịa ibe gị niile. Ihe Jizọs ji ihe a na-akụzi abụghị naanị ka mmadụ na-akpa àgwà ọma. O kwuru, sị: Nihi na onye na-ebuli onwe ya elu, a ga-eweda ya ala, onye na-eweda onwe ya ala, a ga-ebuli ya elu. Luk 14:10, 11 Neziokwu, Jizọs na-akụziri ndị niile nọ ebe ahụ ka ha dịrị umeala nobi.Jizọs kụzikwaara onye Farisii ahụ kpọrọ ya oriri ihe ọzọ. O mere ka ọ ghọta ụdị ndị o kwesịrị ịkpọ oriri, ya amasị Chineke. Ọ sịrị ya: Mgbe ị na-akpọ ndị mmadụ ka ha bịa rie nri ehihie ma ọ bụ nri anyasị, akpọla ndị enyi gị ma ọ bụ ụmụnne gị ma ọ bụ ndị ikwu gị ma ọ bụ ndị agbata obi gị bara ọgaranya. Ma eleghị anya, ha nwekwara ike ịkpọ gị òkù noge ọzọ, ọ ga-abụkwa ịkwụ gị ụgwọ. Kama mgbe ị na-akpọ oriri, kpọọ ndị ogbenye, ndị nwere nkwarụ, ndị ngwọrọ, ndị ìsì; ị ga-enwekwa obi ụtọ, nihi na ha enweghị ihe ọ bụla ha ga-eji kwụọ gị ụgwọ.Luk 14:12-14.O nweghị ihe o mere mmadụ ịkpọ ndị enyi ya, ndị ikwu na ibe ya, ma ọ bụ ndị agbata obi ya ka ha bịa na nke ya rie nri. Jizọs anaghịkwa ekwu na ọ dị njọ mmadụ ime otú ahụ. Ihe Jizọs na-ekwu bụ na ọ bụrụ na anyị akpọọ ndị nọ ná mkpa, dị ka ndị ogbenye, ndị ngwọrọ ma ọ bụ ndị ìsì oriri, Chineke ga-agọzi anyị. Jizọs gwara onye kpọrọ ya oriri, sị: A ga-akwụ gị ụgwọ ná mbilite nọnwụ nke ndị ezi omume. Otu nime ndị a kpọrọ oriri ahụ kwenyeere Jizọs. Ọ sịrị: Obi ụtọ na-adịrị onye ga-eri ihe nalaeze Chineke. Luk 14:15 Ọ ghọtara na e nweghị ihe ọma karịrị nke ahụ. Ma, ọ bụghị mmadụ niile ghọtara ya otú ahụ. Ihe atụ Jizọs na-aga ime ugbu a gosiri na ọ bụ eziokwu. Jizọs sịrị:Otu nwoke nọ na-akpọ ndị mmadụ ka ha bịa maka nnukwu nri anyasị, ọ kpọkwara ọtụtụ ndị òkù. O wee zipụ ohu ya . . . ka ọ gaa gwa ndị ahụ a kpọrọ òkù, sị, Bịanụ, nihi na a kwadowo ihe niile. Ma ha niile malitere ịrịọ ka a hapụ ha. Onye mbụ sịrị ya, Azụrụ m ubi, m ga-agarịrị hụ ya; ana m arịọ gị, ka a gụpụ m. Onye ọzọ sịkwara, Azụrụ m ehi iri e jikọrọ abụọ abụọ, ana m agakwa ileru ha anya; ana m arịọ gị, ka a gụpụ m. Onye ọzọ sịkwara, M ka lụrụ nwaanyị, nihi ya, apụghị m ịbịa.Luk 14:16-20.Ihe ndị a ha kụdoro aka jụ ịbịa erijughị afọ. Mmadụ na-ebukarị ụzọ aga ahụ ubi ma ọ bụ anụ ọ chọrọ ịzụ tupu ya azụọ ya. Ọ zụchaa ya, o kwesịghịzi ịdị ya ọkụ ọkụ ịga hụ ya ma ọ bụ leruo ya anya. Onye nke atọ a kpọrọ anaghị akwadebe ịlụ nwaanyị. Ọ lụchaala. Nihi ya, o kwesịghị igbochi ya ịza òkù a dị mkpa a kpọrọ ya. Mgbe onye kpọrọ oriri ahụ nụrụ ihe ndị a ha kwuru, iwe were ya, ya agwa ohu ya, sị:Gaa ọsọ ọsọ nokporo ámá na nụzọ ámá obodo, kpọbata ndị ogbenye na ndị nwere nkwarụ na ndị ìsì na ndị ngwọrọ nebe a. Ohu ahụ mere ihe a o kwuru. Mgbe o mechara, a ka nwere ohere ebe ndị mmadụ ka ga-anọ. Onye ahụ kpọrọ oriri gwara ohu ya, sị: Gaa nokporo ụzọ na nebe ndị a gbara ogige, rụgide ha ka habata, ka ụlọ m wee ju eju. Nihi na ana m asị unu, ọ dịghị onye ọ bụla nime ndị ahụ a kpọrọ òkù nke ga-edetụ nri anyasị m ire.Luk 14:21-24.Ihe atụ a Jizọs mere gosiri otú Jehova Chineke si zipụ Jizọs Kraịst ka ọ kpọọ ndị mmadụ ka ha soro ná ndị ga-eketa Alaeze eluigwe. Ọ bụ ndị Juu, karịchaa ndị ndú okpukpe ha, ka e bu ụzọ kpọọ. Ma, ọtụtụ nime ha jụrụ òkù Jizọs kpọrọ ha noge niile ọ na-ekwusa ozi ọma nụwa. Ọ bụghị naanị ha ka a kpọrọ òkù a. Ihe Jizọs kwuru mere ka o doo anya na a ga-emecha kpọọ ndị Juu ọ na-enweghị ka ọ hà ha nakwa ndị mba ọzọ na-ekpe okpukpe ndị Juu. Nikpeazụ, a ga-akpọ ndị nke atọ, ya bụ, ndị ndị Juu lere anya ka ndị na-adịghị ọcha nanya Chineke.Ọrụ Ndịozi 10:28-48.Neziokwu, ihe Jizọs na-ekwu kwadoro ihe ahụ onye ọbịa ibe ya kwuru, bụ onye sịrị: Obi ụtọ na-adịrị onye ga-eri ihe nalaeze Chineke.84 Ihe A Chọrọ nAka Onye Chọrọ Ịbụ Onye Na-eso Ụzọ JizọsJizọs akụziela ihe ndị bara uru noge ọ na-eri ihe nụlọ onyeisi ndị Farisii. Ka Jizọs nọ na-aga Jeruselem, ìgwè mmadụ so ya na-aga. Gịnị mere ha ji soro ya? Ọ bụ nihi na ha chọrọ ịbụ ndị na-eso ụzọ ya neziokwu nagbanyeghị ihe ọ ga-efu ha?Ka ha nọ na-aga, Jizọs kwuru ihe nwere ike ịwụ ụfọdụ nime ha akpata oyi nahụ. Ọ sịrị: Ọ bụrụ na onye ọ bụla abịakwute m ma ọ kpọghị nna ya na nne ya na nwunye ya na ụmụ ya na ụmụnne ya ndị ikom na ụmụnne ya ndị inyom asị, ee, kpọọkwa ọbụna mkpụrụ obi ya asị, ọ pụghị ịbụ onye na-eso ụzọ m. Luk 14:26 Gịnị ka ihe a o kwuru pụtara?Jizọs anaghị ekwu na Ndị Kraịst ga-akpọ ndị ikwu ha asị. Kama, ihe ọ na-ekwu bụ na ha ga-ahụ yanwa nanya karịa ha. Ha ekwesịghị ịdị ka nwoke ahụ o ji mee ihe atụ gbasara nri anyasị, bụ onye jụrụ ịza òkù a kpọrọ ya nihi na ọ ka lụrụ nwaanyị ọhụrụ. Luk 14:20 Baịbụl kwuru na nna ochie ndị Juu aha ya bụ Jekọb kpọrọ Lia asị ma hụ Rechel nwanne ya nanya. Nke a pụtara na ọ hụrụ Rechel nanya karịa Lia.Jenesis 29:31.Buru nobi na Jizọs kwuru na onye na-eso ụzọ ya ga-akpọ ọbụna mkpụrụ obi ya ma ọ bụ ndụ ya asị. Nke a pụtara na ezigbo onye na-eso ụzọ Jizọs ga-ahụ Jizọs nanya karịa otú ọ hụrụ ndụ nke ya nanya. Ọ ga-adịdị njikere ịnwụ nihi Jizọs. O doro anya na mmadụ ịbụ onye na-eso ụzọ Jizọs abụghị obere ihe. Mmadụ kwesịrị iche ya eche tupu ya abụrụ onye na-eso ụzọ Jizọs.Mmadụ ịbụ onye na-eso ụzọ Jizọs nwere ike ime ka ihe siere ya ike ma ọ bụkwanụ ka a kpagbuo ya. Ọ bụ ya mere Jizọs ji kwuo, sị: Onye ọ bụla nke na-adịghị eburu osisi ịta ahụhụ ya ma na-eso m apụghị ịbụ onye na-eso ụzọ m. Luk 14:27 Neziokwu, ezigbo onye na-eso ụzọ Jizọs ga-adị njikere idi mkparị otú ahụ Jizọs diri. Jizọs kwudịrị na ndị iro ya ga-egbu ya.Nihi ihe ndị a, ìgwè mmadụ ahụ só Jizọs na-eme njem kwesịrị ịtụle nke ọma ihe mmadụ ịbụ onye na-eso ụzọ Kraịst pụtara. Jizọs meere ha ihe atụ gosiri na ọ bụ ihe ha kwesịrị ime. Ọ sịrị: Dị ka ihe atụ, ọ dị onye nime unu nke chọrọ iwu ụlọ elu, nke na-agaghị ebu ụzọ nọdụ ala gbakọọ ihe ọ ga-efu, ka o wee hụ ma ò nwere ihe ga-ezu iji wuchaa ya? Ma ọ bụghị ya, o nwere ike ịtọ ntọala ya ma ọ gaghị enwe ike iwucha ya. Luk 14:28, 29 Nihi ya, tupu ndị ahụ ha na Jizọs so aga Jeruselem aghọọ ndị na-eso ụzọ Jizọs, ha kwesịrị ibu ụzọ kpebisie ike na ha ga-ebu ibu dị na ya. Jizọs mekwaara ha ihe atụ ọzọ gosiri na ọ dị mkpa ka ha mee otú ahụ. Ọ sịrị:Olee eze nke na-aga ibuso eze ọzọ agha, nke na-agaghị ebu ụzọ nọdụ ala gbaa izu ma ò nwere ike iji puku ndị agha iri lụso onye ji puku ndị agha iri abụọ na-abịa imegide ya ọgụ? Nezie, ọ bụrụ na ọ pụghị ime otú ahụ, mgbe onye ahụ ka nọ nebe dị anya, ọ na-ezipụ ìgwè ndị nnọchiteanya wee rịọ ya ka ya na ya meeudo. Jizọs kwuziri, sị: Nụzọ dị otú ahụ, nezie, ọ dịghị onye ọ bụla nime unu nke na-ahapụghị ihe niile o nwere nke pụrụ ịbụ onye na-eso ụzọ m.Luk 14:31-33.Ọ bụghị naanị ndị ahụ só Jizọs na-aga Jeruselem ka ihe a o kwuru gbasara. Ndị niile mụtara gbasara Kraịst kwesịrị ịdị njikere ime ihe a o kwuru. Nke a pụtara na ha chọọ ịbụ ndị na-eso ụzọ ya, ha ga-adị njikere ịhapụ ihe niile ha nwere, ya bụ, ihe onwunwe ha, kwetakwa ịnwụ nihi Kraịst. Mmadụ kwesịrị ichebara ya echiche ma kpee ekpere gbasara ya.Jizọs kwughachiri ihe o kwutụrụ okwu ya mgbe ọ nọ nelu ugwu na-ezi ìgwè mmadụ ihe. O kwuru na ndị na-eso ụzọ ya bụ nnu nke ụwa. Matiu 5:13 Ọ ga-abụ na ihe Jizọs na-ekwu bụ na otú ahụ nnu na-eme ka ihe ghara imebi bụ otú ndị na-eso ụzọ ya ga-esi na-enyere ndị ọzọ aka ka ha ghara imebi omume ọma ha nakwa ka ha na Chineke nọgide na-adị ná mma. Ugbu a Jizọs jechawara ozi ya, o kwuru, sị: Nezie, nnu dị mma. Ma ọ bụrụ na nnu adịkwaghị atọ ụtọ, gịnị ka a ga-eji mee ka ọ dị ụtọ? Luk 14:34 Ụfọdụ ndị nụrụ ihe a o kwuru maara na ụfọdụ nnu ndị e nwere noge ahụ adịghị ọcha nihi na ájá na ihe ndị ọzọ si nala na-adị na ya. Ọ bụrụ na ụtọ ya apụọ, e nweghịzi ihe a ga-eji ya mee.Jizọs ji ihe atụ a gosi na ndị bụ ndị na-eso ụzọ ya kemgbe ekwesịghị ịkwụsị iso ya. Ọ bụrụ na ha akwụsị, e nweghịzi ihe a ga-eji ha eme, otú ahụ a na-enweghịzi ihe e ji nnu ụtọ ya pụrụ eme. Ndị mmadụ ga-eji ha mere ihe ọchị. Nke ọzọ bụ na Chineke agaghịzi eji ha arụ ọrụ, ha nwedịrị ike ime ka e kwuluo Chineke. Jizọs mere ka a ghọta na anyị ekwesịghị ikwe ka ụdị ihe a mee. Ọ sịrị: Onye nwere ntị ige ntị, ya gee ntị.Luk 14:35.85 Ịṅụrị Ọṅụ nIhi Onye Mmehie ChegharịrịnụNoge Jizọs na-ekwusa ozi ọma, o kwuru ọtụtụ ugboro uru ọ bara mmadụ ịdị umeala nobi. Luk 14:8-11 Ọ na-agụsi ya agụụ ike ịhụ ụmụ nwoke na ụmụ nwaanyị chọrọ iji obi umeala fee Chineke. Ruo ugbu a, ụfọdụ nime ndị ga-emecha fewe Chineke ka bụ ndị mmehie a ma ama.Ndị Farisii na ndị odeakwụkwọ chọpụtara na ndị dị otú ahụ, bụ ndị ha weere ka ndị na-abaghị uru, na-abịakwute Jizọs ma na-ege ya ntị. Ha tamuru ntamu, sị: Nwoke a na-anabata ndị mmehie, sorokwa ha na-eri ihe. Luk 15:2 Ndị Farisii na ndị odeakwụkwọ chere na ha ka ndị ọzọ mma. Ha wekwaara ndị nkịtị ka unyi dị nokpuru akpụkpọ ụkwụ ha. Iji gosi otú ha si eleda ndị dị otú ahụ anya, ha na-akpọ ha aha Hibru bụam haaʹrets, nke pụtara ndị dị ala.Ma, Jizọs ewereghị ha otú ahụ. Ọ na-akwanyere mmadụ niile ùgwù, jirikwa obiọma na ọmịiko na-emeso ha ihe. Ọ bụ ya mere ọtụtụ ndị ọ na-enweghị ihe e ji ha kpọrọ, tinyere ndị na-aṅụ mmehie ka mmiri, ji na-ege ya ntị. Ma, olee otú obi dị Jizọs ná nkatọ a a na-akatọ ya na ọ na-enyere ndị dị ala aka? Oleekwa ihe o mere gbasara nkatọ ahụ?Azịza ajụjụ ndị a bịara doo anya mgbe Jizọs mere ihe atụ na-emetụ nahụ. Ihe atụ a yiri nke o mere na Kapaniọm. Matiu 18:12-14 Nihe atụ a, Jizọs mere ka o yie ka ndị Farisii hà bụ ndị ezi omume na atụrụ ndị nọ nogige atụrụ Chineke. Ma, o mere ka ndị nkịtị yie atụrụ furu efu. Jizọs kwuru, sị:Ònye nime unu nke nwere otu narị atụrụ, ka ọ ga-abụ, ọ bụrụ na otu nime ha efuo, ya aghara ịhapụ iri itoolu na itoolu nala ịkpa gaa chọwa nke ahụ furu efu ruo mgbe ọ chọtara ya? Mgbe ọ chọtara ya, ọ na-ekukwasị ya nubu ya ma na-aṅụrị ọṅụ. Mgbe ọ laruru ụlọ, ọ na-akpọkọta ndị enyi ya na ndị agbata obi ya, sị ha, Soronụ m ṅụrịa ọṅụ, nihi na achọtawo m atụrụ m nke furu efu.Luk 15:4-6.Gịnị ka Jizọs ji ihe atụ a kụzie? O kwuru, sị: Ana m asị unu na otú ahụ ka a ga-enwe ọṅụ dị ukwuu neluigwe nihi otu onye mmehie nke chegharịrịnụ karịa nihi ndị ezi omume iri itoolu na itoolu, ndị nchegharị na-adịghị mkpa.Luk 15:7.Mgbe Jizọs kwuru banyere nchegharị, ọ ga-abụ na ọ fụrụ ndị Farisii ụfụ nobi. Ha weere onwe ha ka ndị ezi omume, nihi ya, na nchegharị adịghị ha mkpa. Mgbe ụfọdụ nime ha katọrọ Jizọs afọ ole na ole gara aga maka na ya na ndị ọnaụtụ na ndị mmehie na-erikọ nri, ọ gwara ha, sị: Ọ bụghị ndị ezi omume ka m bịara ịkpọ, kama ọ bụ ndị mmehie. Mak 2:15-17 Ndị Farisii ahụ,bụ ndị chere na ha bụ ndị ezi omume, amaghị na ha kwesịrị ichegharị. Ebe ha na-echegharịghị, ha emeghị ka ndị mmụọ ozi nọ neluigwe ṅụrịa ọṅụ. Ma, ọ bụrụ na onye mmehie echegharịa, ndị mmụọ ozi na-aṅụrị ọṅụ.Jizọs mere ka o dokwuo anya na ọṅụ na-adị neluigwe ma onye mmehie chegharịa. O ji ihe na-eme nụlọ meere ndị ọ na-agwa okwu ihe atụ ọzọ. Ọ sịrị: Olee nwaanyị nke nwere mkpụrụ ego drakma iri, nke ọ ga-abụ, ọ bụrụ na otu mkpụrụ ego drakma efunahụ ya, ya aghara ịmụnye oriọna ma zachaa ụlọ ya, chọọkwa ya nke ọma ruo mgbe ọ chọtara ya? Mgbe ọ chọtara ya, ọ na-akpọkọta ndị inyom bụ ndị enyi ya na ndị agbata obi ya, sị, Soronụ m ṅụrịa ọṅụ, nihi na achọtawo m mkpụrụ ego drakma funahụrụ m.Luk 15:8, 9.Ihe Jizọs kwuru mgbe o mechara ihe atụ a yiri ihe o kwuru mgbe o mechara ihe atụ gbasara atụrụ furu efu. Ọ sịrị: Otú ahụkwa, ana m asị unu, ndị mmụọ ozi Chineke ga-enwe ọṅụ nihi otu onye mmehie nke chegharịrịnụ.Luk 15:10.Ị hụrụ na obi na-atọ ndị mmụọ ozi Chineke ụtọ ma ndị mmehie chegharịa? Ihe a ndị mmụọ ozi na-eme dị ezigbo mkpa nihi na ọ bụrụ na ndị mmehie echegharịa ma mechaa soro Jizọs chịwa nAlaeze eluigwe, ọkwá ha ga-aka nke ndị mmụọ ozi. 1 Ndị Kọrịnt 6:2, 3 Nagbanyeghị nke ahụ, ndị mmụọ ozi anaghị emere onye mmehie chegharịrịnụ anyaụfụ. Ebe ọ dị otú ahụ, olee otú obi kwesịrị ịdị anyị ma onye mmehie jiri obi ya niile chegharịa?86 Nwa Furu Efu AlọtaỌ ga-abụ na Jizọs ka nọ na Peria, nke dị nebe ọwụwa anyanwụ Osimiri Jọdan, mgbe o mere ihe atụ atụrụ furu efu na mkpụrụ ego drakma. Ihe atụ abụọ a na-akụziri anyị na anyị kwesịrị ịṅụrị ọṅụ ma onye mmehie chegharịa ma lọghachikwute Chineke. Ndị Farisii na ndị odeakwụkwọ na-akatọ Jizọs nihi na ọ na-anabata ndị mmehie chegharịrị echegharị. Ma, ò nwere ihe ha mụtara nihe atụ abụọ a Jizọs mere? Hà ghọtara otú Nna anyị nke eluigwe si ewere ndị mmehie chegharịrị echegharị? Jizọs mere ihe atụ ọzọ nke mere ka a ghọtakwuo otú obi na-adị Chineke ma ndị mmehie chegharịa.Nihe atụ ahụ, Jizọs kọrọ gbasara otu nna nke nwere ụmụ nwoke abụọ. Ọ bụ nwa ya nke nta ka a kacha kwuo gbasara ya nihe atụ a. Ndị Farisii, ndị odeakwụkwọ, na ndị ọzọ nụrụ ihe Jizọs kwuru kwesịrị ịmụta ihe nihe ọ kọrọ banyere nwa ya nke nta a. Ma, anyị ekwesịghị ileghara ihe Jizọs kwuru gbasara nwanne ya nke okenye na nna ha anya nihi na ihe ha mere ga-akụzikwara anyị ihe. Ọ bụ ya mere anyị kwesịrị iji chebara mmadụ atọ a echiche ka Jizọs na-akọ akụkọ a.Jizọs sịrị: Otu nwoke nwere ụmụ ndị ikom abụọ. Nke nta nime ha wee sị nna ya, Nna m, kee ihe i nwere, nye m nke ruuru m. Ya mere, o keere ha ihe o ji biri. Luk 15:11, 12 Ị hụrụ na ọ bụghị na nna ha anwụọla mere nwa ya nke nta ji sị ka e kee akụ nna ha? Nna ha ka nọ ndụ. Nagbanyeghị nke ahụ, nwa ahụ chọrọ òkè nke yaozugboka o nwee ike ịnọrọ onwe ya ma mewe ihe dị ya mma. Olee ihe ọ chọrọ ịga mewe?Jizọs sịrị: E mesịa, mgbe ụbọchị ole na ole gasịrị, nwa ya nwoke nke nta chịkọtara ihe niile gawa mba ọzọ nke dị anya. O mefusịrị ihe o nwere nebe ahụ site nibi ndụ ịla niyi. Luk 15:13 Kama ịnọ nụlọ ha bụ ebe nna ya na-elebara ya na nwanne ya anya ma na-egboro ha mkpa ha, ọ gawara mba ọzọ. Nebe ahụ, o ji ihe niile o ketara bie ndụ ịla niyi ma mefusịa ha niile. Jizọs kwuru na mgbe o mefusịrị ha niile, ihe siiri ya ezigbo ike. Jizọs sịrị:Mgbe o mefusịrị ihe niile, oké ụnwụ dara ná mba ahụ dum, ọ malitekwara ịnọ nụkọ. Ọ gara ọbụna binyere otu nime ụmụ amaala mba ahụ, onye ahụ wee ziga ya nubi ya ka ọ na-azụ ézì. Ọ na-agụkwa ya agụụ ka o were ụgbụgbọ mkpụrụ osisi karọb nke ézì na-eri, rijuo afọ, ma ọ dịghị onye na-enye ya ihe ọ bụla.Luk 15:14-16.Nagbanyeghị na Iwu Chineke kwuru na ézì bụ anụ na-adịghị ọcha, ọ gara na-elekọta ha. Otú agụụ si nyụọ ya ịkpakwụ meziri ka nri a na-enye ézì ndị ọ na-azụ gụwa ya agụụ. Ọ bụ noge ahụ ihe siiri ya ezigbo ike ka anya doro ya. Oleezi ihe o mere? Ọ gwara onwe ya, sị: Lee ọtụtụ ndị nna m goro ọrụ, bụ ndị nwejuru ihe oriri enweju, ma ụnwụ na-achọ igbu m ebe a! M ga-ebili gakwuru nna m, sị ya: Nna m, emehiewo m Chineke, mehiekwa gị. Erukwaghị m eru ka a kpọọ m nwa gị. Mee ka m bụrụ otu nime ndị i goro ọrụ. O biliri lakwuru nna ya.Luk 15:17-20.Olee ihe nna ya ga-eme? Ọ ga-eji iwe bakasịara ya mba ahụ maka na o zuzuuru hapụ ụlọ ha pụọ? Ọ ga-ajụ ịnabata ya? Ọ bụrụ gị bụ nna ahụ, olee ihe ị ga-eme? Ọ bụrụ na ọ bụ nwa gị nwoke ma ọ bụ nwa gị nwaanyị mere ihe a, gịnị ka ị ga-eme?A CHỌTARA NWA AHỤ FURU EFUJizọs kwuru otú obi dị nna ahụ na ihe o mere mgbe nwa ya lọtara. Ọ sịrị: Mgbe nwa ahụ ka nọ nebe dị anya, nna ya hụrụ ya ma nwee ọmịiko. O wee gbara ọsọ gaa dakwasị ya nolu ma jiri nwayọọ susuo ya ọnụ. Luk 15:20 Nagbanyeghị na nna ahụ anụla na nwa ya biri ndụ rụrụ arụ, ọ nabatara ya. Ndị ndú ndị Juu, ndị na-ekwu na ha ma Jehova, na-efekwa ya, hà ga-esi nihe atụ a mata otú Nna anyị nke eluigwe si ewere ndị mmehie chegharịrị echegharị? Hà ga-aghọta na Jizọs na-anabatakwa ndị mmehie chegharịrịnụ otú Nna ya si eme?O nwere ike ịbụ na nna a esila notú ihu nwa ya si gbarụọ mata na nwa ya echegharịala. Ma, otú o si jiri obi ya niile gaa nabata ya mere ka ọ dịrị nwa ahụ mfe ikwupụta mmehie ya. Jizọs kwuru, sị: Nwa ya nwoke wee sị ya, Nna m, emehiewo m Chineke, mehiekwa gị. Erukwaghị m eru ka a kpọọ m nwa gị.Luk 15:21.Nna ya gwara ndị ohu ya, sị: Ngwa! chịpụtanụ uwe mwụda nke kasị mma, chịrịkwanụ ya yiwe ya, gbanyenụ ya ọla naka, yiwekwa ya akpụkpọ ụkwụ nụkwụ. Kpụtanụ nwa oké ehi mara abụba, gbuo ya ka anyị rie ma mee onwe anyị obi ụtọ, nihi na nwa m nwoke a nwụrụ anwụ ma dị ndụ ọzọ; o furu efu, e wee chọta ya. Ha wee malite ime onwe ha obi ụtọ.Luk 15:22-24.Mgbe ihe a niile na-eme, nwa ya nwoke nke okenye nọ nubi. Jizọs kọrọ banyere ya, sị: Mgbe ọ na-alọta ma rute ụlọ nso, ọ nụrụ ụda egwú a na-eti na ụda egwú a na-agba. Ya mere, ọ kpọrọ otu nime ndị na-eje ozi ma jụọ ya ihe ihe ndị a pụtara. O wee sị ya, Nwanne gị nwoke alọtawo, nna gị gbukwara nwa oké ehi mara abụba, nihi na ọ lọtara nahụ ike. Ma o were iwe, o kweghịkwa abanye nụlọ. Nna ya wee pụta ma malite ịrịọsi ya arịrịọ ike. Ọ zara nna ya, sị, Agbaworo m gị ohu ruo ọtụtụ afọ ugbu a, ọ dịbeghị mgbe m mebiri ihe i nyere niwu, ma ọ dịbeghị mgbe i nyere m nwa ewu ka mụ na ndị enyi m mee onwe anyị obi ụtọ. Ma ozugbonwa gị nwoke a nke ya na ụmụ nwaanyị akwụna richara ihe i ji biri lọtara, i gbuuru ya nwa oké ehi mara abụba.Luk 15:25-30.Ole ndị ka obi na-adịghị mma otú ọ na-adịghị nwa nke okenye ahụ maka na Jizọs meere ndị ọ na-enweghị ka ọ hà ha na ndị mmehie ebere? Ọ bụ ndị Farisii na ndị odeakwụkwọ. Ọ bụ nkatọ ha na-akatọ Jizọs maka na ọ na-anabata ndị mmehie mere o ji mee ihe atụ a. Neziokwu, onye ọ bụla na-akatọ Chineke maka na ọ na-emere ndị mmadụ ebere kwesịrị ịmụta ihe nihe atụ a.Jizọs kwuziri na nna ahụ rịọrọ nwa ya nke okenye, sị: Nwa m, mụ na gị nọ mgbe niile, ihe niile bụ nke m bụkwa nke gị; ma anyị kwesịrị ime onwe anyị obi ụtọ, ṅụrịakwa ọṅụ, nihi na nwanne gị nwoke a nwụrụ anwụ ma dịrị ndụ ọzọ, o fukwara efu, e wee chọta ya.Luk 15:31, 32.Jizọs ekwughị ihe nwa nke okenye ahụ mechara mee. Ma, mgbe Jizọs nwụrụ ma si nọnwụ bilie, oké ìgwè ndị nchụàjà malitekwara irube isi nokwukwe Ndị Kraịst. Ọrụ Ndịozi 6:7 Ụfọdụ nime ha nwere ike ịbụ ndị nọ mgbe Jizọs mere ihe atụ nwa ahụ furu efu. Ọ ga-abụ na ihe atụ a ruru ha nobi nke mere ka anya doo ha, ha echegharịa ma lọghachikwute Chineke.O nwere ike ịbụ na malite nụbọchị ahụ gawa, ndị na-eso ụzọ Jizọs echefughị ihe Jizọs ji ihe atụ a kụziere ha, ha ekwesịghịkwa ichefu ya. Ihe mbụ o ji ya kụziere anyị bụ na anyị ekwesịghị ịhapụ ndị Chineke ma chọrọ ihe ụtọ dị nụwa gawa mba ọzọ nke dị anya. Kama ime otú ahụ, anyị kwesịrị ịnọgide nọgbakọ Chineke bụ ebe Nna anyị nke eluigwe, Onye hụrụ anyị nanya, na-egboro anyị mkpa anyị ma na-echebe anyị.Ihe ọzọ Jizọs ji ihe atụ a kụziere anyị bụ na ọ bụrụ na onye ọ bụla nime anyị ahapụ ofufe Chineke, onye ahụ kwesịrị igosi na ọ dị umeala nobi ma lọghachikwute Nna anyị ka ya na ya dịghachi ná mma.Ihe ọzọ ihe atụ a na-akụziri anyị bụ ọdịiche dị nihe nna ahụ mere na ihe nwa ya nke okenye mere. Nna ahụ ji obiọma nabata nwa ya ma gbaghara ya, ma nwa ya nke okenye achọghị ịnabata nwanne ya ma gbaghara ya. Ọ bụrụ na onye mere mmehie ejiri obi ya niile chegharịa ma lọghachi nụlọ Nna ya, ndị Chineke kwesịrị ịgbaghara ya ma nabata ya. Ka anyị ṅụrịa ọṅụ na nwanna anyị ahụ nwụrụ anwụ ma dị ndụ ọzọ, o fukwara efu, a chọta ya.87 Jiri Amamihe Kwadebe Maka ỌdịnihuIhe atụ Jizọs ka mepụrụ gbasara nwa furu efu kwesịrị ime ka ndị ọnaụtụ, ndị odeakwụkwọ, na ndị Farisii ghọta na Chineke dị njikere ịgbaghara ndị mmehie chegharịrị echegharị. Luk 15:1-7,11 Jizọs bidoziri ịgwa ndị na-eso ụzọ ya okwu. O meere ha ihe atụ ọzọ gbasara otu ọgaranya nke nụrụ na onye na-elekọtara ya ụlọ mere ihe ọ na-ekwesịghị ime.Jizọs kwuru na e boro onye ahụ na-elekọtara ọgaranya ahụ ụlọ ebubo na ọ na-emefusị akụ nna ya ukwu. Nihi ya, nna ya ukwu kwuru na ya ga-achụ ya nọrụ. Onye ahụ na-elekọtara ya ụlọ kwuru nobi ya, sị: Gịnị ka m ga-eme, ebe ọ bụ na nna m ukwu ga-anapụ m ọrụ ilekọtara ya ụlọ? Ike adịghị m igwu ala, ihere na-eme m ịrịọ arịrịọ. O kpebiri ihe ọ ga-eme. Ọ sịrị: Ehee! Ama m ihe m ga-eme, ka ọ ga-abụ, mgbe a chụpụrụ m nọrụ ilekọta ụlọ, ndị mmadụ ga-anabata m nebe obibi ha. Ọ kpọrọ ndị ji nna ya ukwu ụgwọ ozugbo ma jụọ ha, sị: Gịnị ka unu ji nna m ukwu nụgwọ?Luk 16:3-5.Onye nke mbụ zara ya, sị: Otu narị ihe ọtụtụ bat nke mmanụ oliv, ya bụ, ihe dị ka narị galọn mmanụ oliv ise na iri asatọ. O nwere ike ịbụ na onye a jí ụgwọ nwere ubi a kụrụ ọtụtụ osisi oliv ma ọ bụkwanụ ya abụrụ na ọ na-agba ahịa mmanụ oliv. Onye a na-elekọta ụlọ gwara ya, sị: Were akwụkwọ e dere ihe unu kwekọrịtara ma nọdụ ala dee iri ise ọsọ ọsọ ya bụ, ihe dị ka narị galọn abụọ na iri itoolu.Luk 16:6.Ọ jụrụ onye ọzọ jí nna ya ukwu ụgwọ, sị: Gị onwe gị, gịnị ka i ji nụgwọ? Ọ zara ya, sị: Otu narị ihe ọtụtụ kọọ nke ọka wit, ya bụ, ọka wit ga-eju ihe dị ka narị akpa osikapa atọ na iri na atọ. Onye ahụ na-elekọta ụlọ gwara ya, sị: Were akwụkwọ e dere ihe unu kwekọrịtara ma dee iri asatọ. Ọ pụtara na o wepụụrụ ya ọka wit ga-eju akpa osikapa iri isii na atọ.Luk 16:7.Akụ nna ya ukwu ka dị ya naka, nihi ya, o nwere ikike iwepụrụ ndị ji nna ya ukwu ụgwọ ihe nụgwọ ha ji. O ji ihe ahụ o wepụụrụ ha nụgwọ ha ji na-emeta ha enyi, ka ọ ga-abụ a chụọ ya nọrụ, ha enyere ya aka.Ma, nna ya ukwu mechara mata ihe o mere. Ọ bụ eziokwu na ihe ụfọdụ o nwere furu, ma ihe onye a na-elekọtara ya ụlọ mere masịrị ya. Ọ jakwara ya mma. Ihe mere o ji jaa ya mma bụ na nagbanyeghị na onye a na-elekọtara ya ụlọ bụ onye ajọ omume, o ji ezi amamihe mee ihe. Jizọs kwuziri, sị: Ụmụ nke usoro ihe a maara ihe nụzọ bara uru karịa ụmụ nke ìhè notú ha si emeso ndị ọgbọ ha ihe.Luk 16:8.Jizọs anaghị ekwu na ihe onye ahụ na-elekọtara nna ya ukwu ụlọ mere dị mma, ọ naghịkwa ekwu na iji aghụghọ azụ ahịa dị mma. Gịnịzi ka ọ na-ekwu? Ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: Jirinụ akụ ajọ omume metara onwe unu ndị enyi, ka ọ ga-abụ, mgbe akụ dị otú ahụ na-adịkwaghị, ha ewee nabata unu nebe obibi ebighị ebi. Luk 16:9 Ihe a Jizọs kwuru na-akụziri anyị ka anyịna-elepụ anya nihu ma jiri amamihe na-eme ihe. Ụmụ nke ìhè, ya bụ, ndị ohu Chineke, kwesịrị iji ihe ndị ha nwere na-eme ihe ga-abara ha uru, ya bụ, ihe ga-eme ka ha nweta ndụ ebighị ebi.Ọ bụ naanị Jehova na Ọkpara ya nwere ike ịkpọbata mmadụ nAlaeze eluigwe ma ọ bụ na Paradaịs a ga-enwe nụwa nke Alaeze ahụ ga-achị. Anyị kwesịrị ịgbalịsi ike meta ha enyi. Otú anyị ga-esi eme ya bụ iji ihe ndị anyị nwere na-akwado ihe ndị gbasara Alaeze Chineke. Ọ bụrụ na anyị ana-eme otú a, anyị ga-enweta ndụ ebighị ebi mgbe ọlaedo, ọlaọcha, na akụnụba ndị ọzọ ga-ala niyi ma ọ bụ mgbe ọ na-enweghịzi uru ha ga-aba.Jizọs kwukwara na ọ bụrụ na anyị ejiri akụ anyị ma ọ bụ ihe ndị anyị nwere na-eme ihe kwesịrị ekwesị ugbu a, a ga-enyefe anyị ihe ndị ka mkpa ka anyị lekọtawa. Jizọs kwuru, sị: Ya mere, ọ bụrụ na unu ekwesịghị ntụkwasị obi nakụ ajọ omume, ònye ga-enyefe ezi akụ naka unu dị ka ihe ndị gbasara Alaeze Chineke?Luk 16:11.Ihe Jizọs na-eme ka ndị na-eso ụzọ ya mata bụ na e nwere nnukwu ihe a ga-achọ naka ha tupu a nabata ha nebe obibi ebighị ebi. Mmadụ enweghị ike ịbụ ezigbo ohu Chineke, bụrụkwa ohu akụ ajọ omume. Ọ bụ ya mere Jizọs jizi kwuo, sị: Ọ dịghị odibo nke pụrụ ịbụ ohu nna ukwu abụọ; nihi na, ma ọ bụghị na ọ ga-akpọ otu asị ma hụ onye nke ọzọ nanya, ya abụrụ na ọ ga-arapara notu ma leda onye nke ọzọ anya. Unu apụghị ịbụ ndị ohu Chineke na nke Akụnụba.Luk 16:9,13.88 Ọnọdụ Ọgaranya ahụ na Lazarọs AgbanweeJizọs nọ kemgbe na-enye ndị na-eso ụzọ ya ndụmọdụ gbasara ihe mmadụ kwesịrị iji akụ ya na-eme. Ma, ọ bụghị naanị ndị na-eso ụzọ ya nọ na-ege ya ntị. Ndị Farisii nọkwa ebe ahụ. Ha kwesịkwara ịmụta ihe na ndụmọdụ a Jizọs na-enye ha. Nihi gịnị? Nihi na ha hụrụ ego nanya. Mgbe ha nụrụ ihe Jizọs na-ekwu, ha malitere ịkwa ya emo.Luk 15:2;16:13, 14.Ma, emo ha na-akwa Jizọs emeghị ka ọ kwụsị ikwu ihe ọ na-ekwu. Jizọs gwara ha, sị: Unu bụ ndị na-akpọ onwe unu ndị ezi omume nihu ụmụ mmadụ, ma Chineke maara obi unu; nihi na ihe dị elu netiti ụmụ mmadụ bụ ihe arụ nanya Chineke.Luk 16:15.Ọ dịla anya e weere ndị Farisii ka ndị dị elu netiti ụmụ mmadụ. Ma, oge eruola ka ihe gbanwee. A ga-eweda ndị a na-ebuli elu ala, ya bụ, ndị bara ọgaranya na ndị nọ nọchịchị na ndị ndú okpukpe. Ma, a ga-ebuli ndị nkịtị elu, ya bụ, ndị ji ofufe Chineke kpọrọ ihe. Jizọs kwuziri ihe gosiri na ihe ebidola ịgbanwe. Ọ sịrị:Iwu ahụ na ihe ndị amụma kụziri dị ruo noge Jọn. Site noge ahụ gaa nihu, a na-ezisa ozi ọma alaeze Chineke, ụdị mmadụ niile na-agbalịsi ike ịbanye nime ya. Nezie, ọ dị mfe eluigwe na ụwa ịgabiga karịa otu akụkụ mkpụrụ akwụkwọ nke dị nIwu ahụ ịghara imezu. Luk 3:18;16:16, 17 Olee otú ihe a Jizọs kwuru si gosi na ihe agbanwewala?Ndị ndú okpukpe ndị Juu na-etu ọnụ na ha na-edebe Iwu Mozis. Cheta na mgbe Jizọs meghere anya otu nwoke kpuru ìsì na Jeruselem, ndị Farisii kwuru, sị: Anyị bụ ndị na-eso ụzọ Mozis. Anyị maara na Chineke gwara Mozis okwu. Jọn 9:13,28, 29 Ma, otu ihe mere Chineke ji nye ụmụ Izrel Iwu ahụ bụ ka o mee ka ndị dị umeala nobi mata Mesaya ahụ bụ Jizọs. Jọn Onye Na-eme Baptizim kwuru na ọ bụ Jizọs bụ Nwa Atụrụ Chineke. Jọn 1:29-34 Kemgbe Jọn bidoro izi ndị Juu ozi ọma, ndị dị umeala nobi nime ha, karịchaa ndị ogbenye, na-anụ banyere alaeze Chineke. Neziokwu, e nwere ozi ọma a ga-ezi ndị niile chọrọ ka Alaeze Chineke chịwa ha nakwa ka ọ baara ha uru.Iwu Mozis mezuru ihe mere e ji nye ya ụmụ Izrel. O meela ka a mata Mesaya ahụ. Ma, oge a ga-akwụsị idebe ya eruwela. Dị ka ihe atụ, e nwere ọtụtụ ihe Iwu ahụ kwuru nwere ike ime ka mmadụ gbaa nwunye ya alụkwaghịm. Ma, Jizọs kwuru na onye ọ bụla nke gbara nwunye ya alụkwaghịm ma lụọ nwaanyị ọzọ na-akwa iko, onye lụkwara nwaanyị di ya gbara alụkwaghịm na-akwa iko. Luk 16:18 Ihe a Jizọs kwuru kpasuru ndị Farisii iwe, bụ ndị na-achọkarị imere ihe niile iwu.Jizọs meziri ihe atụ gosiri na ihe na-agbanwe nike nike. Ihe atụ ahụ kwuru banyere ụmụ nwoke abụọ ọnọdụ ha gbanwere na mberede.Ka anyị na-eleba anya nihe atụ a, buru nobi na ụfọdụ nime ndị na-ege ihe Jizọs na-ekwu bụ ndị Farisii ahụ hụrụ ego nanya, ndị ndị mmadụ na-ebulikwa elu.Jizọs meere ha ihe atụ, sị: Otu nwoke bara ọgaranya. Ọ na-ejikwa ákwà na-acha odo odo na ákwà linin achọ onwe ya mma, na-emekwa onwe ya obi ụtọ nụzọ okomoko site nụbọchị ruo nụbọchị. Ma e nwere onye arịrịọ aha ya bụ Lazarọs nke a na-ebute nọnụ ụzọ ámá ya. Ọnyá jukwara ya nahụ. Ọ na-agụkwa ya agụụ iri ihe si na tebụl ọgaranya ahụ na-adapụ. Ee, nkịta na-abịakwa aracha ọnyá ya.Luk 16:19-21.O doro anya na ọ bụ ndị Farisii a hụrụ ego nanya bụ nwoke ahụ bara ọgaranya Jizọs kwuru okwu ya nihe atụ ya. Ọ na-amasịkwa ha iyi ọmarịcha uwe ndị na-ada oké ọnụ. E wezụgakwa na ha bara ọgaranya, ọkwá ndị ha nọ na ya nokpukpe ndị Juu mere ka ha yie ndị ukwu. Nihe atụ ahụ, Jizọs kwuru na ọgaranya ahụ yi ákwà na-acha odo odo. Nke a na-egosi ọnọdụ ọma ndị ndú okpukpe a nọ na ya. Jizọs kwukwara na ọgaranya ahụ yi ákwà linin. Ákwà linin a dị ọcha na-egosikwa na ndị ndú okpukpe ahụ bụ ndị ezi omume nanya onwe ha.Daniel 5:7.Olee otú ndị ndú okpukpe a bara ọgaranya ma dị okomoko si were ndị ọ na-enweghị ka ọ hà ha? Ha na-elelị ha, na-akpọkwa haam haaʹrets,ya bụ, ndị dị ala, ndị na-amaghị IwuMozis na ndị a na-ekwesịghị ịkụziri Iwu ahụ. Jọn 7:49 Otú a e si were ha mere ka ha yie onye arịrịọ ahụ aha ya bụ Lazarọs, bụ onye ọ na-agụ agụụ iri ụmụ irighiri ihe si na tebụl ọgaranya ahụ na-adapụ. Otú ahụ ọnyá si ju Lazarọs ahụ, a na-eledakwa ya anya, ka e sikwa na-eleda ndị nkịtị anya, na-ele ha anya ka ndị Chineke jụrụ ajụ.O teela e lewere ndị nkịtị anya otú a. Ma, Jizọs ma na oge eruola mgbe ọnọdụ ndị ahụ yiri ọgaranya ahụ na nke ndị ahụ yiri Lazarọs ga-agbanwe.OTÚ ỌNỌDỤ ỌGARANYA AHỤ NA LAZARỌS SI GBANWEEJizọs kọwara otú ọnọdụ ọgaranya ahụ na Lazarọs si gbanwee. O kwuru, sị: Ma, ka oge na-aga, onye arịrịọ ahụ nwụrụ, ndị mmụọ ozi wee buru ya gaa nebe ọ dabeere nobi Ebreham. Ọgaranya ahụ nwụkwara, e wee lie ya. Ọ nọ nime Hedis lelie anya. Ọ nọkwa ná mmekpa ahụ. O wee hụ Ebreham nebe dị anya, hụkwa Lazarọs ka ọ dabeere nobi ya.Luk 16:22, 23.Ndị Jizọs na-agwa okwu ma na ọ dịla anya Ebreham nwụrụ nakwa na ọ nọ nili. Akwụkwọ Nsọ mere ka o doo anya na Ebreham na ndị ọzọ niile nọ nili ma ọ bụ na Shiol enweghị ike ịhụ ụzọ ma ọ bụ ikwu okwu. Ekliziastis 9:5,10 Gịnịzi ka ndị ndú okpukpe ahụ chere Jizọs ji ihe atụ a na-akọwa? Gịnị ka ihe atụ a na-eme ka a ghọta banyere ndị nkịtị na ndị ndú okpukpe ahụ hụrụ ego nanya?Jizọs agwabuola ha na Iwu ahụ na ihe ndị amụma kụziri dị ruo noge Jọn, ma site noge ahụ gaa nihu, a na-ezisa ozi ọma alaeze Chineke. Ihe a ọ gwara ha gosiri na ihe agbanweela. Ọ bụ ozi ọma Jọn na Jizọs Kraịst zisara mere ka ọnọdụ ọgaranya ahụ na Lazarọs gbanwee ma a bịa notú Chineke si ele ha anya.Ọ dịla anya e gbochiri ndị dị umeala nobi ma ọ bụ ndị ọ na-enweghị ka ọ hà ha ife Chineke. Ma ugbu a, a na-enyeziri ha aka ife Chineke. Ha nabatara ozi ọma Alaeze Jọn Onye Na-eme Baptizim ziri ha, na-anabatakwa nke Jizọs na-ezi ha. Noge mbụ, ihe ha na-enweta bụ naanị irighiri ihe si na tebụl na-adapụ, ya bụ, ihe ndị na-erijughị afọ ndị ndú okpukpe na-akụziri ha. Ma ugbu a, a na-akụziri ha eziokwu ndị dị nAkwụkwọ Nsọ, karịchaa, ihe ndị magburu onwe ha Jizọs na-akụziri ha. Ihe a na-akụziri ha ugbu a emeela ka ha na Jehova Chineke dịrị ná mma.Ma, ndị ndú okpukpe a a ma ama bara ọgaranya jụrụ ịnabata ozi ọma Jọn zisaara ha, jụkwa nke Jizọs na-ezisa kemgbe nebe dị iche iche. Matiu 3:1, 2;4:17 Ozi a Jọn na Jizọs zisara were ha iwe ma ọ bụ mekpaa ha ahụ. Ozi a bụ banyere mbibi Chineke ga-ebibi ndị ọjọọ.Matiu 3:7-12 Ahụ ga-eru ndị ndú okpukpe ndị a hụrụ ego nanya ala ma a sị na Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya ga-akwụsị ikwusa ozi ọma. Ndị ndú okpukpe ndị a yiri ọgaranya ahụ Jizọs kọrọ gbasara ya nihe atụ o mere. Ọgaranya ahụ kwuru, sị: Nna m Ebreham, meere m ebere ma zie Lazarọs ka o detụ ọnụ ọnụ mkpịsị aka ya ná mmiri ma mee ka ire m jụọ oyi, nihi na anọ m ná nhụjuanya nọkụ a nke na-enwusi ike.Luk 16:24.Ma, a gaghị emere ha ihe a nihi na ọtụtụ ndị ndú okpukpe ahụ echegharịghị. Ha egeghị Mozis na Akwụkwọ Ndị Amụma ntị. A sị na ha gere ha ntị, ha gaara ekweta na Jizọs bụ Mesaya na Eze Chineke họpụtara. Luk 16:29,31;Ndị Galeshia 3:24 Ha jụkwara iweda onwe ha ala ka ndị ogbenye ndị ahụ nabatarala Jizọs, ha na Chineke dị ná mma, nyere ha aka. Ma, ndị na-eso ụzọ Jizọs akwụsịghị ikwusa ozi ọma ma ọ bụ kwụsị ikwu nke bụ eziokwu iji mee ka ahụ ruo ndị ndú okpukpe ala. Jizọs mere ka ihe a doo anya nihe atụ ahụ o mere. Ọ sịrị na Ebreham gwara ọgaranya ahụ, sị:Nwa m, cheta na ị natazuru ihe ọma gị noge ị nọ ndụ, ma Lazarọs natara ihe ọjọọ. Otú ọ dị, ugbu a, a na-akasi ya obi nebe a ma ị nọ ná nhụjuanya. E wezụgakwa ihe ndị a niile, e mewo ka oké olulu dị nagbata anyị na unu, ka ndị chọrọ isi nebe a gakwuru unu ghara inwe ike ịgafe, ndị mmadụ agaghịkwa esi nebe ahụ gafeta nebe anyị nọ.Luk 16:25, 26.Otú a ọnọdụ ndị ndú okpukpe na ndị nkịtị si gbanwee magburu nnọọ onwe ya. E wetuola ndị ndú okpukpe ahụ dị mpako ala ma bulie ndị ahụ dị umeala nobi kwere nyara yok Jizọs elu. A na-akụzikwara ndị a dị umeala nobi okwu Chineke ugbu a. Matiu 11:28-30 Ọtụtụ ndị ga-amatakwu banyere mgbanwe a nọnwa ole na ole na-abịanụ mgbe a ga-eji ọgbụgba ndụ ọhụrụ dochie ọgbụgba ndụ Iwu. Jeremaya 31:31-33;Ndị Kọlọsi 2:14;Ndị Hibru 8:7-13 Mgbe Chineke ga-awụkwasị ndị ya mmụọ nsọ ya nụbọchị Pentikọst afọ 33, ọ ga-edokwu anya na ọ bụ ndị na-eso ụzọ Jizọs ka Chineke nabatara, ọ bụghị ndị Farisii na ndị òtù ha.89 Jizọs Akụzie Ihe na Peria Tupu Ya Abanye JudiaKemgbe abalị ole na ole ugbu a, Jizọs nọ nofe Jọdan, nebe a na-akpọ Peria na-akụzi ihe. Jọn 10:40 Ma, ọ ga-emecha tinye isi nụzọ na-aga Jeruselem.Ọ bụghị naanị Jizọs so na-aga. Ndị na-eso ụzọ ya na oké ìgwè mmadụ so ya na-aga. Ndị ọnaụtụ na ndị mmehie sokwa noké ìgwè mmadụ ahụ. Luk 14:25;15:1 Ndị ọzọ sókwa Jizọs na-aga bụ ndị Farisii na ndị odeakwụkwọ, bụ ndị na-akatọ ihe Jizọs na-eme na ihe ọ na-ekwu. Ma, o nwere ọtụtụ ihe ha kwesịrị ichebara echiche mgbe ha nụchara ihe atụ Jizọs mere gbasara atụrụ furu efu, nwa furu efu, nakwa ọgaranya na Lazarọs.Luk 15:2;16:14.Jizọs gwawaziri ndị na-eso ụzọ ya okwu. Ọ gwara ha ihe ụfọdụ ọ gwaburula ha mgbe ha nọ na Galili. Ọ ga-abụ na ihe mere o ji gwawa ha ihe ndị a bụ maka ihe ndị na-emegide ya mere noge na-adịbeghị anya. Ha nọ na-akatọ ya ma na-akwa ya emo.Jizọs gwara ha, sị: Ọ bụ ihe a na-apụghị izere ezere na ihe ndị na-eme ka a sụọ ngọngọ ga-abịa. Ka o sina dị, ahụhụ ga-adịrị onye ha si naka ya bịa! . . . Lezienụ onwe unu anya. Ọ bụrụ na nwanna gị emehie, baara ya mba, ọ bụrụkwa na o chegharịa, gbaghara ya. Ọ bụrụgodị na o mehie gị ugboro asaa nụbọchị, o wee bịaghachikwute gị ugboro asaa, sị, Echegharịwo m, gbaghara ya. Luk 17:1-4 Ihe ikpeazụ a Jizọs kwuru nwere ike ichetara Pita ajụjụ ahụ ọ jụburu Jizọs banyere mmadụ ịgbaghara mmadụ ibe ya ruo ugboro asaa.Matiu 18:21.Ma, ndị na-eso ụzọ Jizọs hà ga-eme ihe a Jizọs kwuru? Mgbe ha gwara Jizọs, sị: Nyekwuo anyị okwukwe, ọ gwara ha, sị: Ọ bụrụ na unu enwee okwukwe há ka mkpụrụ osisi mọstad, unu ga-agwa osisi mọlberi ojii a, sị, Ka e fopụ gị ma kụọ gị noké osimiri! ọ ga-erubekwara unu isi. Luk 17:5, 6 Neziokwu, obere okwukwe nwedịrị ike ime ihe ndị dị ịtụya.Jizọs kụzikwaara ndị na-eso ụzọ ya uru ọ bara mmadụ ịdị umeala nobi na mmadụ ịna-ele onwe ya anya otú kwesịrị ekwesị. Ọ gwara ha, sị: Ònye nime unu nwere ohu nke na-akọ ubi ma ọ bụ nke na-elekọta anụ ụlọ, bụ onye ga-asị ohu ahụ mgbe o si nubi lọta, Bịa ebe a ozugbo, nọdụ ala rie ihe na tebụl? Kama nke ahụ, ọ bụ na ọ gaghị asị ya, Kwadebere m ihe ka m rie nri anyasị m, yirikwa uwe eprọn jeere m ozi ruo mgbe m richara ihe oriri ma ṅụchaa ihe ọṅụṅụ, e mesịakwa, i nwere ike iri ihe, ṅụọkwa ihe ọṅụṅụ? Ọ gaghị enwe obi ekele nebe ohu ahụ nọ nihi na o mere ihe ndị e kenyere ya, ka ọ ga-enwe? Ya mere, unu onwe unu, mgbe unu mere ihe niile e kenyere unu, sịnụ, Anyị bụ ndị ohu na-abaghị uru ọ bụla. Ihe anyị mere bụ ihe anyị kwesịrị ime.Luk 17:7-10.Onye ọ bụla na-efe Chineke kwesịrị ịghọta na ya kwesịrị iwere ihe ọ bụla gbasara Chineke ka ihe mbụ ná ndụ ya. Onye ahụ kwesịkwara icheta na ọ bụ ùgwù ka Chineke kwanyeere ya kwe ka o soro ná ndị na-efe ya.Ọ ga-abụ na obere oge Jizọs gwachara ndị na-eso ụzọ ya okwu, onye Meri na Mata dunyere ozi rutere. Meri na Mata bụ ụmụnne Lazarọs. Ha bi na Betani nke dị na Judia. Onye ahụ ha dunyere ozi gwara Jizọs, sị: Onyenwe anyị, lee! onye ahụ ị hụrụ nanya nke ukwuu na-arịa ọrịa.Jọn 11:1-3.Nagbanyeghị na Jizọs anụla na ezigbo ahụ na-arịa Lazarọs enyi ya, o kweghị ka ihe ọ nụrụ mee ka ọ kwụsị ihe ọ na-eme. Kama, o kwuru, sị: Ihe ga-esi nọrịa a pụta abụghị ọnwụ, kama ọ bụ inye Chineke otuto, ka e wee site na ya nye Ọkpara Chineke otuto. Jizọs nọkwa ebe ahụ ọ nọ ruo abalị abụọ. Mgbe e mechaziri, ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: Ka anyị gaghachi na Judia. Ma, ndị na-eso ụzọ ya gwara ya, sị: Rabaị, ọ dịchabeghị anya ndị Judia chọrọ ịtụ gị nkume, ị na-agaghachi ebe ahụ?Jọn 11:4,7, 8.Jizọs zara ha, sị: Ọ bụghị awa iri na abụọ ka a na-enwe ìhè nụbọchị? Ọ bụrụ na mmadụ na-ejegharị noge ìhè dị, ọ dịghị akpọ ụkwụ nihe ọ bụla, nihi na ọ na-ahụ ìhè nke ụwa a. Ma ọ bụrụ na mmadụ na-ejegharị nabalị, ọ na-akpọ ụkwụ nihe, nihina ìhè adịghị nime ya. Jọn 11:9, 10 Ọ ga-abụ na ihe Jizọs na-ekwu bụ na oge Chineke chọrọ ka o jiri jee ozi ya nụwa agwụbeghị. Tupu oge ahụ agwụ, Jizọs chọrọ iji obere oge nke fọrọnụ rụsie ọrụ ike.Jizọs gwakwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: Enyi anyị Lazarọs na-arahụ ụra, ma m na-eje ebe ahụ ịkpọte ya. Ndị na-eso ụzọ ya chere na Lazarọs na-ezu ike, nakwa na ọ ga-emecha gbakee nọrịa ya. Ha sịrị Jizọs: Onyenwe anyị, ọ bụrụ na ọ na-arahụ ụra, ahụ ga-adị ya mma. Jizọs gwaziri ha hoo haa, sị: Lazarọs anwụwo . . . Ma ka anyị gakwuru ya.Jọn 11: 11-15.Ọ bụ eziokwu na Tọmọs ma na e nwere ike igbu Jizọs ma ha ruo Judia, ma ọ chọrọ ịkwado Jizọs. Ọ gwara ndị na-eso ụzọ ibe ya, sị: Ka anyị onwe anyị gaakwa, ka anyị wee soro ya nwụọ.Jọn 11:16.90 Mbilite nỌnwụ na NdụJizọs si Peria rutewe Betani, bụ obodo dị ihe dị ka kilomita atọ ma e si ya gawa Jeruselem. Ụmụnne Lazarọs bụ Meri na Mata ka na-eru uju ọnwụ nwanne ha Lazarọs, ọtụtụ ndị bịakwara ịkasi ha obi.Otu onye bịara gwa Mata na Jizọs abịawala, Mata agbara gawa ozugbo ka o zute ya. Mgbe o rutere ebe Jizọs nọ, ọ gwara ya ihe ọ ga-abụ na ya na nwanne ya nwaanyị nọ na-eche kemgbe abalị anọ. Ọ sịrị ya: Onyenwe anyị, a sị na ị nọ nebe a, nwanne m nwoke agaraghị anwụ. Ma, ọ pụtaghị na o nweghị olileanya nihi na o kwukwara, sị: Amaara m ugbu a na ihe niile ị ga-arịọ Chineke, Chineke ga-enye gị ha. Jọn 11: 21, 22 Obi ya na-agwa ya na Jizọs ka nwere ike inyere nwanne ya nwoke aka.Jizọs sịrị ya: Nwanne gị nwoke ga-ebili. Ma, Mata chere na ọ na-ekwu banyere mbilite nọnwụ a ga-enwe nụwa nọdịnihu. Obi siri Mata ike na a ga-enwe mbilite nọnwụ a nihi na ọ bụ olileanya Ebreham na ndị ọzọ fere Chineke nwere. Nihi ya, o kwuru ihe gosiri na obi siri ya ike na a ga-akpọlite ndị mmadụ nọnwụ. Ọ sịrị: Amaara m na ọ ga-ebili noge mbilite nọnwụ nụbọchị ikpeazụ.Jọn 11:23, 24.Ma, Jizọs ò nwere ike ime ka Lazarọs si nọnwụ bilie ugbu a? O chetaara Mata na Chineke enyela ya ikike ọ ga-eji merie ọnwụ. Ọ sịrị ya: Onye nwere okwukwe nebe m nọ, ọ bụrụgodị na ọ nwụọ, ọ ga-adị ndụ ọzọ, onye ọ bụla nke dị ndụ ma nwee okwukwe nebe m nọ agaghị anwụ ma ọlị.Jọn 11:25, 26.Ihe Jizọs na-ekwu abụghị na ndị na-eso ụzọ ya dị ndụ mgbe ahụ emekataghị nwụọ. Ọ gwadịrị ndịozi ya na yanwa ga-anwụ. Matiu 16:21;17:22, 23 Ihe Jizọs na-ekwu bụ na inwe okwukwe nebe ọ nọ nwere ike ime ka mmadụ nweta ndụ ebighị ebi. A ga-esi nọnwụ kpọlite ọtụtụ ndị ka ha nweta ndụ ebighị ebi a. Ma, ndị ji obi ha niile na-efe Jehova noge a ga-ebibi ụwa ochie a agaghị anwụ ma ọlị. Ma è si nọnwụ kpọlite mmadụ ma ọ dị ndụ banye nụwa ọhụrụ, ọ bụrụhaala na onye ahụ nwere okwukwe na Jizọs, ọ gaghị anwụ.Ma, ebe ọ bụ na Jizọs kwukwara na ya bụ mbilite nọnwụ na ndụ, ọ ga-akpọliteli Lazarọs bụ onye nwụrụ kemgbe abalị ole na ole ugbu a? Jizọs jụrụ Mata, sị: Ì kwere nke a? Mata zara ya, sị, Ee, onyenwe anyị; ekwerewo m na ị bụ Kraịst, Ọkpara Chineke, bụ Onye ahụ ga-abịa nụwa. Ebe Mata nwere okwukwe na Jizọs nwere ike ịkpọlite Lazarọs nụbọchị ahụ, o ji ọsọ gaa takwunyere nwanne ya nwaanyị, sị: Onye ozizi abịala, ọ na-akpọ gị. Jọn 11:25-28 Meri biliri ozugbo pụwa nèzí. Ndị ọzọ nọ nebe ahụ sochiri ya. Ha chere na ọ na-aga nili Lazarọs.Ma, Meri gakwuuru Jizọs, daa nala nụkwụ ya ma jiri ákwá kwughachi ihe nwanne ya nwaanyị kwurula. Ọ sịrị: Onyenwe anyị, a sị na ị nọ nebe a, nwanne m nwoke agaraghị anwụ. Ákwá Meri na ìgwè mmadụ nọ ebe ahụ na-ebe ruru Jizọs nobi, o nyekwara ya nsogbu, ya asụọ ude. Anya mmiri gbadịrị ya. Ihe a Jizọs mere metụrụ ìgwè mmadụ ahụ nahụ, ụfọdụ nime ha ajụọ, sị: Nwoke a nke meghere anya onye ìsì ahụ, ó nweghị ike igbochi onye a ịnwụ?Jọn 11:32,37.91 Jizọs Akpọlite Lazarọs nỌnwụMgbe Jizọs hụchara Mata na Meri nebe dị nso na Betani, ya na ha sooro gawa nili Lazarọs. Ili ahụ bụ ọgba, e jikwa nkume dọchie ọnụ ya. Mgbe ha rutere, Jizọs sịrị: Kwapụnụ nkume ahụ. Ebe ọ bụ na Mata amaghị ihe Jizọs chọrọ ime, o kwuru ihe gosiri na e kwesịghị imepewe ili ahụ. Ọ sịrị: Onyenwe anyị, ka ọ dị ugbu a, ọ ghaghị ịbụ na o siwela ísì, nihi na o meela ụbọchị anọ. Ma, Jizọs sịrị ya: Ọ kwa m gwara gị na ọ bụrụ na i kwere, ị ga-ahụ ebube Chineke?Jọn 11:39, 40.Ha kwapụziri nkume ahụ, Jizọs elelie anya elu ma kpee ekpere, sị: Nna, ana m ekele gị na ị nụwo olu m. Neziokwu, amaara m na ị na-anụ olu m mgbe niile; ma ekwuru m okwu nihi ìgwè mmadụ a ndị guzo gburugburu, ka ha weekwere na ọ bụ gị zitere m. Ekpere a Jizọs kpere nihu ọha gosiri ndị nọ nebe ahụ na ọ bụ ike Chineke ka ọ ga-eji eme ihe ọ chọrọ ime. Jizọs tiziri mkpu, sị: Lazarọs, pụta! Lazarọs eburu ákwà e kere ya nụkwụ na naka nakwa nke e kere ya nihu pụta. Jizọs gwaziri ndị nọ ebe ahụ, sị: Tọpụnụ ya ákwà ma hapụ ya ka ọ laa.Jọn 11:41-44.Ọtụtụ ndị Juu bịara ịkasi Meri na Mata obi hụrụ ọrụ ebube a ma nwee okwukwe na Jizọs. Ma, ụfọdụ nime ha pụwara gaa gwa ndị Farisii ihe Jizọs mere. Ndị Farisii na ndị isi nchụàjà kpọkọtara ndị so na Sanhedrin bụ ụlọikpe kacha elu nke ndị Juu. Keyafas, bụ nnukwu onye nchụàjà, so ná ndị zukọtaranụ. Ụfọdụ nime ha kwara arịrị, sị: Gịnị ka anyị ga-eme, nihi na nwoke a na-eme ọtụtụ ihe ịrịba ama? Ọ bụrụ na anyị ahapụ ya otú a, ha niile ga-enwe okwukwe nebe ọ nọ, ndị Rom ga-abịakwa were ma ụlọ nsọ anyị ma mba anyị. Jọn 11:47, 48 Nagbanyeghị na ndị hụrụ ọtụtụ ihe iriba ama Jizọs mere agwala ndị Sanhedrin ahụ ihe ha hụrụ, ihe Chineke si naka Jizọs na-eme emeghị ka ha nwee obi ụtọ. Ihe ka ha mkpa bụ ọkwá ha.Ọ bụ ndị Sadusii ka mkpọlite a kpọlitere Lazarọs kacha mebiere ihe nihi na ha ekwetaghị ná mbilite nọnwụ. Keyafas, bụ onye Sadusii, kwuru, sị: Ọ dịghị ihe unu maara ma ọlị, unu echeghịkwa na ọ kaara unu mma ka otu onye nwụchitere mmadụ niile ọnwụ, kama a ga-ebibi mba a dum.Jọn 11:49, 50;Ọrụ 5:17;23:8.Keyafas ekwughị ihe a nechiche nke onwe ya, kama ọ bụ Chineke mere ka o kwuo ya ebe ọ bụ nnukwu onye nchụàjà. Ihe Keyafas na-ekwu bụ na e kwesịrị igbu Jizọs ka ọ ghara ime ka ndị mmadụ kwụsị ịna-akwanyere hanwa bụ ndị isi okpukpe ndị Juu ùgwù. Nagbanyeghị na Keyafas buuru Jizọs ihe ọjọọ nobi, okwu a o kwuru bụ amụma nke gosiri na ọnwụ Jizọs ga-agbapụta ma ndị Juu ma ndị niile bụ ụmụ Chineke ndị gbasasịrị agbasasị.Jọn 11:51, 52.Ihe a Keyafas kwuru mere ka ndị Sanhedrin malite ịgba izu otú ha ga-esi gbuo Jizọs. Ọ ga-abụ na Nikọdimọs, onye Sanhedrin ya na Jizọs dị ná mma, kọọrọ Jizọs ihe a a chọrọ ime ya? Ma, ọ kọọrọ ya ma ọ bụ na ọ kọrọghị ya, Jizọs si nógbè Jeruselem pụọ. Ọpụpụ a ọ pụrụ mere ka a ghara igbu ya mgbe oge Chineke kara aka na-erubeghị.92 Jizọs Gwọrọ Ndị Ekpenta Iri, ma Naanị Otu nIme Ha Bịara Kelee YaJizọs gawara notu obodo a na-akpọ Ifrem nke dị nso nebe ugwu Jeruselem. Ebe a ọ gawara mere ka nkata ndị Sanhedrin kpara igbu ya kụọ afọ nala. Ya na ndị na-eso ụzọ ya nọtụrụ nIfrem ka ndị iro ya ghara ịkpara ya aka. Jọn 11:54 Ma, oge Ememme Ngabiga nke afọ 33 eruwela. Nihi ya, Jizọs malitere njem ọzọ. O si Sameria banye Galili. Ihe a bụ nke ikpeazụ ọ gara ebe ahụ tupu ya anwụọ.Ka Jizọs si notu obodo nta na-aga nobodo nta ọzọ, ọ hụrụ ụmụ nwoke iri bụ ndị ekpenta. E nwere ụdị ọrịa ekpenta ndị na-eji ntakịrị ntakịrị eribisi ahụ onye na-arịa ya, dị ka mkpịsị aka onye ahụ, mkpịsị ụkwụ ya ma ọ bụ ntị ya. Ọnụ Ọgụgụ 12:10-12 Iwu Chineke kwuru na onye ekpenta ga na-eti mkpu, sị: Adịghị m ọcha, adịghị m ọcha. Iwu ahụ kwukwara na ọ ga-ebipụ iche.Levitikọs 13:45, 46.Ndị ekpenta iri ahụ mere ihe iwu ahụ kwuru. Ha abịaghị Jizọs nso, kama ha nọ nebe dị anya tie mkpu, sị: Jizọs, Onye Ozizi, meere anyị ebere! Mgbe Jizọs hụrụ ha, ọ sịrị ha: Gaanụ gosi ndị nchụàjà onwe unu. Luk 17:13, 14 Ihe a Jizọs kwuru gosiri na ọ kwanyeere Iwu Chineke ùgwù nihi na Iwu Chineke kwuru na ọ bụrụ na onye ekpenta agbakee, ọ bụ ndị nchụàjà ga-ekwu na ahụ adịla ya mma. Malite mgbe ahụ, ya na ndị mmadụ nweziri ike ibikọta.Levitikọs 13:9-17.Obi siri ndị ekpenta iri ahụ ike na Jizọs ga-agwọli ha. Nihi ya, ha gawara ịhụ ndị nchụàjà nagbanyeghị na ha agbakebeghị. Mgbe ha ka nọ nụzọ, ha chọpụtara na ahụ adịla ha mma. Ọ bụ maka na ha nwere okwukwe na Jizọs mere ahụ ji dị ha mma.Otu onye Sameria nke so ná ndị ekpenta iri ahụ a gwọrọ laghachiri ka ọ hụ Jizọs. Ma, mmadụ itoolu ndị ọzọ alaghachighị. Gịnị mere nwoke Sameria ahụ ji gawa ịhụ Jizọs? Ọ chọrọ ikele ya maka ihe o meere ya. O ji oké olu na-enye Chineke otuto nihi na ọ ghọtara na ọ bụ Chineke mere ka a gwọọ ya. Luk 17:15 Mgbe ọ hụrụ Jizọs, ọ dara nụkwụ ya, na-ekele ya.Jizọs gwara ndị nọ ebe ahụ, sị: Ọ bụghị mmadụ iri ka e mere ka ha dị ọcha? Oleekwanụ mmadụ itoolu ndị ọzọ? È nwere onye a hụrụ lọghachitere inye Chineke otuto ma ọ bụghị nwoke a bụ onye mba ọzọ? Ọ gwaziri nwoke Sameria ahụ, sị: Bilie lawa; okwukwe gị emewo ka ahụ dị gị mma.Luk 17:17-19.Ọgwụgwọ Jizọs gwọrọ ndị ekpenta iri ahụ gosiri na Jehova Chineke nọnyeere ya. Ma, uru onye ekpenta nke a lọghachirinụ ritere abụghị naanị na a gwọrọ ya, kama o yikwara ka Jizọs ò nyeere ya aka ịbanye nụzọ ga-eduba ya ná ndụ. Noge anyị a, Chineke ejighị Jizọs na-agwọ ndị mmadụ ọrịa otú o mere noge ochie. Ma, ọ bụrụ na anyị e nwee okwukwe na Jizọs, anyị ga-enwe ike inweta ndụ ebighị ebi nọdịnihu. Ànyị na-ekele Chineke maka ndụ ebighị ebi ọ ga-enye anyị nọdịnihu, otú nwoke Sameria ahụ kelere Jizọs?93 A Ga-ekpughe Nwa nke MmadụJizọs ka nọ na Sameria ma ọ bụkwanụ na Galili. Ndị Farisii jụrụ ya oge Alaeze Chineke ga-abịa. Ha chere na a ga-eme oké oriri na nkwari mgbe Alaeze ahụ ga-abịa. Ma, Jizọs sịrị ha: Alaeze Chineke agaghị abịa nụzọ pụtara oké ìhè, ndị mmadụ agaghịkwa na-asị, Lee nebe a! ma ọ bụ, Nebe ahụ! Nihi na, lee! alaeze Chineke dị netiti unu.Luk 17:20, 21.Ụfọdụ nwere ike iche na ihe Jizọs na-ekwu bụ na Alaeze ahụ dị nobi ndị na-efe Chineke. Ma, o doro anya na ọ bụghị ihe ọ na-ekwu nihi na Alaeze ahụ adịghị nobi ndị Farisii ahụ Jizọs na-agwa okwu. Ma, otú o sidịrị netiti habụ na Jizọs, onye a họọrọ ga-abụ Eze nke Alaeze Chineke, nọ netiti ha.Matiu 21:5.Ọ ga-abụ na ọ bụ mgbe ndị Farisii pụrụ ka Jizọs kọwakwuuru ndị na-eso ụzọ ya banyere ọbịbịa Alaeze ahụ. Jizọs gwara ha banyere mgbe ọ ga-achịwa nAlaeze ya. Ọ gwara ha, sị: Oge na-abịa mgbe unu ga-achọ ịhụ otu nime ụbọchị Nwa nke mmadụ ma unu agaghị ahụ ya. Luk 17:22 Ihe Jizọs na-ekwu bụ na ọ bụ nọdịnihu ka Nwa nke mmadụ ga-achịwa nAlaeze ahụ. Tupu oge ahụ eruo, ụfọdụ ndị na-eso ụzọ ya nwere ike ịtụsi anya ya ike. Ma, ha ga na-eche ruo mgbe Chineke kwuru na Nwa nke mmadụ ga-abịa.Jizọs kwukwara, sị: Ndị mmadụ ga-asịkwa unu, Leenụ ya nebe ahụ! ma ọ bụ, Leenụ ya nebe a! Unu apụla, unu achụsokwala ha. Nihi na otú ahụ ọ na-abụ àmụmà gbuo, ìhè ya esi notu akụkụ nokpuru eluigwe ruo nakụkụ ọzọ nokpuru eluigwe, otú ahụ ka Nwa nke mmadụ ga-adị. Luk 17:23, 24 Gịnị ga-enyere ndị na-eso ụzọ Jizọs aka ka ha ghara isowe ndị mesaya adịgboroja? Jizọs sịrị na ọbịbịa nke ezigbo Mesaya ahụ ga-adị ka àmụmà nke ndị nọ nebe dị iche iche ga-ahụ. Ọ pụtara na ndị niile nọ na nche ga-ahụ ihe na-egosi na ọ chịwala nAlaeze ya.Jizọs kwuziri ihe ndị mere noge ochie iji gosi ihe ndị mmadụ ga-anọ na-eme mgbe ihe a ga-eme nọdịnihu. Ọ sịrị: Dị nnọọ ka ọ dị nụbọchị Noa, otú ahụ ka ọ ga-adịkwa nụbọchị Nwa nke mmadụ . . . Otú ahụ ọ dị nụbọchị Lọt ka ọ ga-adị: ha nọ na-eri ihe, ha nọ na-aṅụ ihe ọṅụṅụ, ha nọ na-azụ, ha nọ na-ere, ha nọ na-akụ ihe, ha nọ na-ewu ihe. Ma nụbọchị Lọt si na Sọdọm pụta, ọkụ na sọlfọ si neluigwe zoo ma bibie ha niile. Otú ahụ ka ọ ga-adị nụbọchị ahụ mgbe a gaje ikpughe Nwa nke mmadụ.Luk 17:26-30.Ihe Jizọs na-ekwu abụghị na ihe mere e ji bibie ndị mmadụ noge Noa na noge Lọt bụ nihi na ha nọ na-eri ihe, na-aṅụ ihe ọṅụṅụ, na-azụ, na-ere, na-akụ, na-arụkwa ụlọ. A sị kwuwe, Noa na Lọt na ndị ezinụlọ ha mekwara ụfọdụ nime ihe ndị ahụ. Ma, ndị ahụ e bibiri nwere ihe ndị dị mkpa ha leghaara anya. Ha achọghị ịma ihebụ uche Chineke, ha achọghịkwa ịma gbasara oge ha nọ na ya. Ọ bụ ya mere Jizọs ji na-adụ ndị na-eso ụzọ ya ọdụ ka ha mara uche Chineke ma na-eme ya. O si otú a na-agwa ha ihe ha ga-eme ka a ghara ibibi ha mgbe Chineke ga-ebibi ndị ọjọọ nọdịnihu.Ndị na-eso ụzọ ya kwesịrị ịkpachara anya ka ihe ndị dị nazụ, ya bụ, ihe nke ụwa ghara imegharị ha anya. Jizọs sịrị: Nụbọchị ahụ, ka onye nọ nelu ụlọ, bụ onye nwere ihe ndị a pụrụ ibupụ ebupụ dị nụlọ, ghara ịrịdata iburu ha, onye nọkwa nubi, ya alaghachila nihe ndị ọ hapụrụ. Chetanụ nwunye Lọt. Luk 17:31, 32 Nwunye Lọt mechara ghọọ ogidi nnu.Jizọs kwuziri ihe ndị ọzọ ga-eme mgbe Nwa nke mmadụ ga-achịwa. Ọ gwara ha, sị: Nabalị ahụ, ndị ikom abụọ ga-edina notu ihe ndina; a ga-akpọrọ otu onye, ma a ga-ahapụ onye nke ọzọ. Luk 17:34 Ihe a na-egosi na o nwere ndị a ga-azọpụta, nweekwa ndị a ga-ebibi.Ndị na-eso ụzọ ya jụrụ ya, sị: Nebee, Onyenwe anyị? Jizọs zara ha, sị: Ebe ozu dị, nebe ahụkwa ka ugo ga-ezukọta. Luk 17:37 Neziokwu, ndị a ga-azọpụta ga-adị ka ugo na-ahụ ihe dị nebe dị anya. Ha ga-agbakọta nebe Kraist nọ, bụ Nwa nke mmadụ. Mgbe ihe a ga-eme nọdịnihu, Jizọs ga-eme ka ndị na-eso ụzọ ya mata eziokwu ga-eme ka ndị nwere okwukwe dịrị ndụ.94 Ekpere na Ịdị Umeala nObi Dị Ezigbo MkpaO nwebuola mgbe Jizọs meere ndị na-eso ụzọ ya ihe atụ gosiri na ọ dị mkpa ịnọgidesi ike nekpere. Luk 11:5-13 O nwere ike ịbụ na ọ nọ na Sameria ma ọ bụ na Galili. Ọ gwakwara ndị na-eso ụzọ ya ihe ọzọ gosiri na ọ dị ezigbo mkpa ịnọgide na-ekpe ekpere. O meere ha ihe atụ, sị:Notu obodo, e nwere otu ọkàikpe nke na-adịghị atụ egwu Chineke, nke na-adịghịkwa akwanyere mmadụ ùgwù. Ma e nwere otu nwaanyị di ya nwụrụ nobodo ahụ, ọ nọgidekwara na-agakwuru ọkàikpe ahụ, na-asị, Hụ na m nwetara ikpe ziri ezi nikpe mụ na onye iro m. O kweghịkwa ná mmalite, ma e mesịa ọ gwara onwe ya, sị, Ọ bụ ezie na adịghị m atụ egwu Chineke ma ọ bụ na-akwanyere mmadụ ùgwù, ka o sina dị, nihi nsogbu nwaanyị a di ya nwụrụ na-enye m mgbe niile, m ga-ahụ na o nwetara ikpe ziri ezi, ka o wee ghara ịnọgide na-abịa enyegbu m ná nsogbu.Luk 18:2-5.Jizọs kwuziri ihe ihe atụ ahụ pụtara. Ọ sịrị: Nụrụnụ ihe ọkàikpe ahụ kwuru, ọ bụ ezie na ọ bụ onye ajọ omume! Ya mere, ọ bụ na Chineke agaghị eme ka ndị ọ họọrọ, bụ ndị na-etiku ya ehihie na abalị, nweta ikpe ziri ezi, ọ bụ ezie na ọ na-enwe ogologo ntachi obi nihi ha? Luk 18:6, 7 Gịnị ka Jizọs na-ekwu banyere Nna ya?O doro anya na ihe Jizọs na-ekwu abụghị na Jehova Chineke bụ onye ajọ omume otú ahụ ọkàikpe ahụ bụ onye ajọ omume. Kama, ihe ọ na-ekwu bụ na ọ bụrụ na ọkàikpe ahụ bụ onye ajọ omume nwere ike imere nwaanyị ahụ ihe ọ chọrọ nihi otú nwaanyị ahụ si na-arịọsi ya ike, o doro anya na Chineke ga-emekwara anyị ihe anyị na-arịọ ya. Ebe ọ bụ onye ezi omume, ọ ga-anụ ekpere ndị ohu ya ma ọ bụrụ na ha anọgide na-ekpesi ekpere ike. Ihe Jizọs kwuru gosiri na Chineke ga-anụ ekpere anyị. Ọ sịrị: Ana m asị unu, Chineke ga-eme ka ha nweta ikpe ziri ezi ọsọ ọsọ?Luk 18:8.A na-ekpekarị ndị dị ala na ndị ogbenye ikpe mkpegbu, ma na-ekpelara ndị ọgaranya ikpe. Ma, Chineke anaghị eme otú ahụ. Mgbe oge ya ruru, ọ ga-ekpe ikpe ziri ezi. Ọ ga-ata ndị ọjọọ ahụhụ ma nye ndị na-efe ya ndụ ebighị ebi.Olee ndị nwere okwukwe ka nwaanyị ahụ di ya nwụrụ? Mmadụ olekwa kweere neziokwu na Chineke ga-eme ka ha nweta ikpe ziri ezi ọsọ ọsọ? Ọ dịbeghị anya Jizọs mere ihe atụ na-egosi na anyị kwesịrị ịnọgidesi ike nekpere. Ugbu a, ọ jụziri ajụjụ banyere ndị ga-enwe okwukwe na Chineke ga-aza ekpere ha. Ọ jụrụ, sị: Mgbe Nwa nke mmadụ ga-abịarute, ọ ga-ahụ okwukwe nelu ụwa? Luk 18:8 Ihe ajụjụ a ọ jụrụ pụtara bụ na o nwere ike ndị ga-enwe ụdị okwukwe a mgbe Kraịst ga-abịa agaghị adị ọtụtụ.Obi siri ụfọdụ nime ndị na-ege ihe Jizọs na-ekwu ike na ha nwere okwukwe. Ha na-ewere onwe ha ka ndị ezi omume ma na-eleda ndị ọzọ anya. Jizọs meere ụdị ndị a ihe atụ, sị:Ndị ikom abụọ gbagoro nụlọ nsọ ikpe ekpere, otu bụ onye Farisii, nke ọzọ bụ onye ọnaụtụ. Onye Farisii ahụ guzoro ọtọ wee malite ikpe ekpere nobi ya, sị, Chineke, ana m ekele gị na adịghị m ka ụmụ mmadụ ndị ọzọ, bụ ndị na-apụnara mmadụ ihe, ndị ajọ omume, ndị na-akwa iko ma ọ bụ ọbụna dị ka onye ọnaụtụ a. Ana m ebu ọnụugboro abụọ nizu, ana m enye otu ụzọ nụzọ iri nke ihe niile m nwetara.Luk 18:10-12.A ma ndị Farisii ama na ha na-eme ka hà bụ ndị ezi omume nihu ndị mmadụ ka e nwee ike ito ha. Ha na-apụtakarị nụbọchị nnukwu ahịa na-azụ, ya bụ, na Mọnde nakwa na Tọzdee, na-ebu ọnụ ka ọtụtụ ndị hụ ha. Ha na-elezi anya na-enye otu ụzọ nụzọ iri nke ụmụ irighiri mkpá akwụkwọ dị iche iche. Luk 11:42 Ọnwa ole na ole tupu Jizọs akụzie ihe a, ndị Farisii kwuru ihe gosiri otú ha si ele ndị nkịtị anya. Ha sịrị: Ma ìgwè mmadụ a nke na-amaghị Iwu ahụ bụ ndị a bụrụ ọnụ.Jọn 7:49.Jizọs gara nihu nihe atụ ahụ ọ na-eme. Ọ sịrị: Ma onye ọnaụtụ ahụ guzo nebe dị anya, ọ chọghị ọbụna ileli anya ya lee eluigwe, kama ọ nọ na-eti aka nobi, na-asị, Chineke, meere mụ onwe m bụ onye mmehie amara. Onye ọnaụtụ ahụ kwetara na ya bụ onye mmehie. Jizọs kwuziri, sị: Ana m asị unu, nwoke a laruru nụlọ ya wee bụrụ onye ezi omume karịa nwoke ahụ; nihi na onye ọ bụla nke na-ebuli onwe ya elu, a ga-eweda ya ala, ma onye na-eweda onwe ya ala, a ga-ebuli ya elu.Luk 18:13, 14.Jizọs si otú a gosi na ịdị umeala nobi dị mkpa. Ihe atụ a o mere baara ndị na-eso ụzọ ya uru nihi na ha toro nobodo ebe ndị Farisii a, bụ ndị ezi omume nanya onwe ha, na-azọ onye ka ibe ya ukwuu. Ihe atụ a ga-abakwara ndị Kraịst niile uru.95 Jizọs Akụzie Gbasara Ịgba Alụkwaghịm na Ịhụ Ụmụntakịrị nAnyaJizọs na ndị na-eso ụzọ ya esila na Galili pụọ. Ha gafeziri Osimiri Jọdan ma si na Peria na-agafe. Mgbe ikpeazụ Jizọs bịara Peria, ọ gwara ndị Farisii ihe Chineke kwuru gbasara mmadụ ịgba nwunye ya alụkwaghịm. Luk 16:18 Ugbu a ha hụrụ Jizọs ọzọ, ha jụwakwara ya gbasara ịgba alụkwaghịm iji lee ya ule.Mozis dere na nwoke nwere ike ịgba nwunye ya alụkwaghịm ma ọ bụrụ na e nwere ihe na-ekwesịghị ekwesị nwaanyị ahụ mere. Diuterọnọmi 24:1 Ma, e nwere ihe dị iche iche ndị mmadụ chere kwesịrị ime ka nwoke gbaa nwunye ya alụkwaghịm. Ụfọdụ ndị chere na ọ bụrụgodị obere ihe ka nwaanyị mere, di ya nwere ike ịgba ya alụkwaghịm. Ọ bụ ya mere ndị Farisii ahụ ji jụọ Jizọs, sị: Iwu ọ kwadoro ka nwoke gbaa nwunye ya alụkwaghịm nihi ụdị ihe ọ bụla?Matiu 19:3.Kama ikwuwe ihe ndị mmadụ chere, Jizọs kwuru otú Chineke chọrọ ka alụmdi na nwunye dịrị. Ọ sịrị: Ọ bụ na unu agụghị na onye kere ha site ná mmalite mere ha nwoke na nwaanyị wee sị, Nihi ya, nwoke ga-ahapụ nna ya na nne ya wee rapara nahụ nwunye ya, ha abụọ ga-abụ otu anụ ahụ? Nke mere na ha abụkwaghị anụ ahụ abụọ, kama ha bụ otu. Ya mere, ihe Chineke kekọtara, mmadụ ọ bụla atọsala ya. Matiu 19:4-6 Mgbe Chineke mere ka Adam na Iv bụrụ di na nwunye, o kwughị na ha nwere ike ịnọkata gbasaa.Ndị Farisii ekwetaghị ihe a Jizọs kwuru. Ha sịrị ya: Gịnịzi mere Mozis ji nye iwu ka e nye nwaanyị akwụkwọ nchụpụ, gbaakwa ya alụkwaghịm? Matiu 19:7 Jizọs zara ha, sị: Mozis kwetara ka unu na-agba nwunye unu alụkwaghịm nihi na obi kpọrọ unu nkụ, ma ọ bụghị otú ahụ ka ọ dị site ná mmalite. Matiu 19:8 Mgbe Jizọs kwuru site ná mmalite, oge o bu nobi abụghị oge Mozis, kama ọ bụ mgbe Chineke jikọtara Adam na Iv nIden.Jizọs gwaziri ha otu ihe dị ezigbo mkpa. Ọ sịrị ha: Ana m asị unu na onye ọ bụla nke gbara nwunye ya alụkwaghịm, ma e wezụga nihi ịkwa iko ya bụ,porneiʹanasụsụ Grik, wee lụọ nwunye ọzọ, na-akwa iko. Matiu 19:9 Nke a gosiri na naanị mgbe Akwụkwọ Nsọ kwadoro ka nwoke gbaa nwunye ya alụkwaghịm ma ọ bụ ka nwaanyị gbaa di ya alụkwaghịm bụ ma otu nime ha kwaa iko.Ihe a Jizọs kwuru mere ka ndị na-eso ụzọ ya kwuo, sị: Ọ bụrụ otú a ka ọ dị netiti nwoke na nwunye ya, ọ bụghị ihe amamihe dị na ya ịlụ nwunye. Matiu 19:10 Ihe anyị na-amụta nihe a bụ na onye ọ bụla nke na-eche echiche ịlụ di ma ọ bụ nwunye kwesịrị iburu nobi na alụmdi na nwunye abụghị a lụọ taa, e tisaa echi.Jizọs kwuziri gbasara mmadụ ịnọ nalụghị nwaanyị. O kwuru na ihe mere ụfọdụ ndị alụghị nwaanyị bụ na a mụrụ ha, ha abụrụ ndị ọnaozi, ya bụ, na ha na nwaanyị agaghị enweli mmekọahụ. Ma, ndị ọzọ bụ ndị e mere ọnaozi ka ha ghara inwe ike inwe mmekọahụ. E nwekwara ndị bụ ndị ọnaozi maka na ha ma ụma kpebie na ha agaghị enwe mmekọahụ ka ha nwee ike lekwasịkwuo anya nọrụ gbasara Alaeze eluigwe. Jizọs gwara ndị na-ege ya ntị, sị: Onye ọ bụla nke ga-emeli ya ya bụ, ịnọ nalụghị di ma ọ bụkwanụ nwunye, ya mee ya.Matiu 19:12.Ndị mmadụ kpọziiri ụmụaka ha na-akpọtara Jizọs. Ma ndị na-eso ụzọ Jizọs baara ha mba. O nwere ike ịbụ na ihe mere ha ji mee otú ahụ bụ na ha achọghị ka onye ọ bụla nyee Jizọs nsogbu. Ma mgbe Jizọs hụrụ ihe na-emenụ, iwe were ya, ya asị ndị na-eso ụzọ ya: Hapụnụ ụmụntakịrị ka ha bịakwute m; unu anwala igbochi ha, nihi na alaeze Chineke bụ nke ndị dị otú ahụ. Nezie, ana m asị unu, Onye ọ bụla nke na-anabataghị alaeze Chineke dị ka nwatakịrị agaghị aba nime ya ma ọlị.Mak 10:14, 15;Luk 18:15.Jizọs ji ihe a o kwuru kụziere anyị ezigbo ihe. Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịba nAlaeze Chineke, anyị ga-adị umeala nobi ka ụmụntakịrị ma nwee mmasị ka a kụziere anyị ihe otú ahụ ụmụaka si enwe mmasị ka a kụziere ha ihe. Jizọs gosiziri na ya hụrụ ụmụaka nanya. Otú o si gosi ya bụ na o kuuru ha ma gọzie ha. Otú ahụ Jizọs si hụ ụmụaka nanya ka o sikwa hụ ndị niile nabatara alaeze Chineke dị ka nwatakịrị nanya.Luk 18:17.96 Jizọs Azaa Otu Onye Ọchịchị Ajụjụ Ọ Jụrụ YaJizọs ka sikwa na Peria na-agafe ka ọ na-aga Jeruselem. Otu nwoke bara ọgaranya gbaara ọsọ gbakwute ya, gbuo ikpere nala nihu ya. Nwoke a bụ onye na-achị achị. Ọ ga-abụ na ọ bụ onyeisi oche nụlọ nzukọ ma ọ bụ onye so ná nzukọ Sanhedrin. Ọ jụrụ Jizọs, sị: Ezi Onye Ozizi, gịnị ka m ga-eme ka m wee keta ndụ ebighị ebi?Luk 8:41;18:18;24:20.Jizọs zara ya, sị: Gịnị mere i ji akpọ m ezi onye? Ọ dịghị onye bụ ezi onye, ma e wezụga otu onye, ya bụ, Chineke. Luk 18:19 Ọ ga-abụ na ezi onye nwoke a kpọrọ Jizọs bụ aha ka ọ na-etu ya otú ahụ ndị rabaị si etu onwe ha aha. Ọ bụ eziokwu na Jizọs ma akụzi ihe nke ọma, ma o mere ka nwoke ahụ mata na ọ bụ naanị Chineke ka e kwesịrị ịkpọ ezi Onye.Jizọs gwaziri ya, sị: Ma ọ bụrụ na ị chọrọ inweta ndụ, na-edebe ihe ndị e nyere niwu. Nwoke ahụ jụrụ ya, sị: Olee ndị ọ bụ? Jizọs gwara ya iwu ise nime Iwu Iri ahụ, ya bụ, egbula ọchụ, akwala iko, ezula ohi, agbala akaebe ụgha, sọpụrụ nna gị na nne gị. Jizọs gwaziri ya iwu ka iwu ndị nke ahụ mkpa. Ọ sịrị: Hụ onye agbata obi gị nanya dị ka onwe gị.Matiu 19:17-19.Ma, nwoke ahụ sịrị Jizọs: M na-edebe ihe a niile; gịnị ọzọ fọdụụrụ m ime? Matiu 19:20 Ọ ga-abụ na o chere na e nwere otu nnukwu ihe ọma ọ ka ga-eme iji nweta ndụ ebighị ebi. Jizọs bịara nwee ịhụya nebe ọ nọ nihi na ọ chọpụtara na nwoke ahụ chọsiri ike ịma ihe ọ ga-eme iji nweta ndụ ebighị ebi. Mak 10:21 Ma, e nwere otu ihe ga-esiri nwoke ahụ ike ime.Nwoke a ejighị akụnụba ya egwu egwu. Jizọs gwara ya, sị: Ọ dị otu ihe ị ka ga-eme: Gaa, ree ihe ndị i nwere nye ndị ogbenye, ị ga-enwekwa akụ neluigwe, bịakwa bụrụ onye na-eso ụzọ m. Nwoke a ga-emeli ihe a a sịrị ya mee. Ọ ga-enyeli ndị ọ na-enweghị ka ọ hà ha ego ya ma ghọọ onye na-eso ụzọ Jizọs. Ma, ọ ga-abụ na Jizọs nọna-emetere nwoke a ebere ka nwoke a biliri, lawa ná mwute. Otú obi nwoke a si dịrị nọtụtụ ihe onwunwe ya mere ka ọ ghara ịhụ nke bụ ezigbo akụ. Mak 10:21, 22 Jizọs kwuru, sị: Lee ka ọ ga-esi siere ndị nwere ego ike ịba nalaeze Chineke!Luk 18:24.Ihe a Jizọs kwuru tụrụ ndị na-eso ụzọ ya nanya. Ihe ọzọ o kwukwara tụrụ ha nanya bụ: Ọ dịịrị kamel mfe isi nanya agịga e ji akwa ákwà gafere karịa ọgaranya ịba nalaeze Chineke. Ihe a mere ka ndị na-eso ụzọ ya jụọ ya, sị: Ònyezi ka a pụrụ ịzọpụta? Ihe a ga-eji zọpụta mmadụ ò siri oké ike nke na o nweghị onye ga-emeli ya? Jizọs legidere ha anya nihu ma sị ha: Ihe na-ekweghị omume nebe ụmụ mmadụ nọ kwere omume nebe Chineke nọ.Luk 18:25-27.Pita kwuziri ihe gosiri na ihe ha mere dị iche nihe ahụ nwoke ahụ bara ọgaranya mere. Ọ sịrị: Lee! Anyị ahapụwo ihe niile, soro gị; gịnịkwanụ ka anyị ga-enweta? Jizọs gwara ha ihe ha ga-enweta nihi mkpebi ọma a ha mere. Ọ sịrị: Nezie, ana m asị unu, Mgbe a ga-eme ka ihe dị ọhụrụ, mgbe Nwa nke mmadụ ga-anọdụ ala nocheeze ya dị ebube, unu onwe unu ndị sowooro m ga-anọdụkwa ala nocheeze iri na abụọ, na-ekpe ebo iri na abụọ nke Izrel ikpe.Matiu 19:27, 28.O doro anya na mgbe Jizọs na-ekwu na ihe a ga-eme bụ nọdịnihu, mgbe a ga-eme ka ihe dịghachi mma nụwa otú ahụ ọ dịbu nogige Iden. Ihe a ga-eji kwụọ Pita na ndịozi ndị ọzọ ụgwọ bụ na ha ga-eso Jizọs nọrọ neluigwe na-achị ụwa mgbe a ga-eme ka ọ ghọọ Paradaịs. Ihe ọ bụla ha mere iji nweta ụgwọ ọrụ a efughị ọhịa.Ma, o nwere ụgwọ ọrụ ndị ha nwetara mgbe ha ka nọ nụwa. Jizọs gwara ha, sị: Ọ dịghị onye hapụrụ ụlọ ma ọ bụ nwunye ma ọ bụ ụmụnne ndị ikom ma ọ bụ nne na nna ma ọ bụ ụmụ nihi alaeze Chineke, bụ onye na-agaghị enweta ihe ka ya okpukpu okpukpu noge a, nwetakwa ndụ ebighị ebi nime usoro ihe na-abịanụ.Luk 18:29, 30.Neziokwu, ebe ọ bụla ndị na-eso ụzọ ya gara, ha na ndị ọzọ na-efe Chineke na-adị ná mma, na-emekọkwa ihe ọnụ karịadị ndị si notu ezinụlọ. Ma, ọ dị mwute na onye ọchịchị ahụ bara ọgaranya nwere ike ọ gaghị enweta ụdị ngọzi a, ọ gaghịkwa eso Jizọs chịa neluigwe.Jizọs kwukwara, sị: Ma ọtụtụ ndị bụ ndị mbụ ga-abụ ndị ikpeazụ, ndị ikpeazụ ga-abụkwa ndị mbụ. Matiu 19:30 Gịnị ka ihe a o kwuru pụtara?Onye ọchịchị a bara ọgaranya so ná ndị mbụ ebe ọ bụ na o so ná ndị ndú ndị Juu. Ebe ọ bụ na ọ na-edebe iwu Chineke, e lere anya na o nweghị ihe ga-eme ka a ghara ịzọpụta ya, a na-elekwa ya anya ka onye ezi omume. Ma, o gosila na akụnụba bụ ihe kacha ya mkpa ná ndụ. Ma, ndị nkịtị ghọtara na ihe Jizọs na-akụzi bụ eziokwu, nakwa na ọ bụ ihe ahụ ọ na-akụzi ga-eme ka ha nweta ndụ. E nwere ike ikwu na ha bụ ndị ikpeazụ. Ma ugbu a, ọ bụzi ha bụ ndị mbụ. Ha nwere olileanya iso Jizọs nọrọ nocheeze neluigwe na-achị ụwa mgbe ọ ga-aghọ Paradaịs.97 Ihe Atụ Ndị Na-arụ Ọrụ nUbi VaịnJizọs gwara ndị na-ege ya ntị na Peria na ọtụtụ ndị bụ ndị mbụ ga-abụ ndị ikpeazụ, ndị ikpeazụ ga-abụkwa ndị mbụ. Matiu 19:30 O jizi otu ihe atụ gbasara ndị na-arụ ọrụ nubi vaịn mee ka ihe ahụ o kwuru dokwuo anya.Ọ sịrị: Nihi na alaeze eluigwe dị ka otu onye nke bụ onyeisi ezinụlọ, onye pụrụ nisi ụtụtụ ịga goo ndị ga-arụrụ ya ọrụ nubi vaịn ya. Mgbe ya na ndị ọrụ ahụ kwekọrịtara na ọ ga-akwụ ha otu mkpụrụ ego dinarịọs maka otu ụbọchị, o zigara ha nubi vaịn ya. Mgbe ọ pụkwara nihe dị ka nawa nke atọ, ọ hụrụ ndị ọzọ ka ha guzo nọma ahịa nenweghị ọrụ; o wee sị ha, Unu onwe unu, gaanụ nubi vaịn m, ihe ọ bụla kwesịrị ekwesị ka m ga-enye unu. Ha wee gawa. Ọ pụrụ ọzọ nihe dị ka nawa nke isii nakwa nawa nke itoolu wee mee otu ihe ahụ. Nikpeazụ, ọ pụrụ nihe dị ka nawa nke iri na otu wee hụ ka ndị ọzọ guzo, o wee sị ha, Gịnị mere unu ji guzo nebe a ụbọchị dum nenweghị ọrụ? Ha sịrị ya, Nihi na ọ dịghị onye goro anyị ọrụ. O wee sị ha, Unu onwe unu, gaanụ nubi vaịn m.Matiu 20:1-7.Mgbe ndị mmadụ nụrụ ka Jizọs kwuru banyere alaeze eluigwe na onyeisi ezinụlọ, ọ ga-abụ na onye gbatara ha nobi bụ Jehova Chineke. Akwụkwọ Nsọ kwuru na Jehova nwere ubi vaịn. Ubi vaịn ahụ bụkwanụ mba Izrel. Abụ Ọma 80:8, 9;Aịzaya 5:3, 4 E ji ndị nọ nọgbụgba ndụ Iwu ahụ tụnyere ndị na-arụ ọrụ nubi vaịn. Ma, ihe Jizọs na-ekwu abụghị gbasara ihe mere noge gara aga. Ọ na-ekwu ihe na-eme noge ahụ ọ nọ nụwa.E nwere ike ikwu na ndị ndú okpukpe ahụ na-agbasi mbọ ike nozi Chineke otú ahụ ndị Farisii ahụ jí okwu ịgba alụkwaghịm lee Jizọs ule na-eme. Ha dị ka ndị rụrụ ọrụ si nụtụtụ ruo nabalị, ndị na-atụkwa anya ka a kwụọ ha dinarịọs ole a na-akwụ ndị ọrụ ụbọchị.Ndị nchụàjà na ndị ọzọ so ná ndị ndú okpukpe a na-ele ndị Juu ndị ọzọ anya ka ndị na-anaghị eferu Chineke otú hanwa na-eferu ya, ya bụ, ha na-ele ha anya ka ndị na-enweghị ezigbo ihe ha na-arụ nubi vaịn Chineke. Nihe atụ ahụ Jizọs mere, ndị Juu ndị ọzọ a bụ ndị ahụ e goro ọrụ nawa nke atọ ya bụ, nelekere itoolu nke ụtụtụ ma ọ bụkwanụ ndị ahụ e goro ọrụ nawa nke isii, nke itoolu, nakwa nke iri na otu ya bụ, nelekere ise nke mgbede.A na-ele ụmụ nwoke na ụmụ nwaanyị na-eso ụzọ Jizọs anya ka ndị a bụrụ ọnụ. Jọn 7:49 Tupu ha ebido sowe Jizọs, ha bụ ndị ọkụ azụ na ndị ọrụ ngo. Ma, nafọ 29, onye nwe ubi vaịn ahụ zitere Jizọs ka ọ bịa kpọkọta ndị a a na-eleda anya ka ha ghọọ ndị na-eso ụzọ Kraịst ma rụwara Chineke ọrụ. Ọ bụ ha bụ ndị ikpeazụ Jizọs sịrị na e goro ọrụ nawa nke iri na otu.Jizọs kwuziri ihe mere mgbe ọrụ ụbọchị ahụ gwụrụ. Ọ sịrị: Mgbe o ruru uhuruchi, onye nwe ubi vaịn ahụ gwara onye na-elekọtara ya ọrụ, sị, Kpọọ ndị ọrụ ahụ, kwụọ ha ụgwọ ọrụ ha, malite nonye ikpeazụ ruo nonye mbụ. Mgbe ndị awa nke iri na otu bịara, onye ọ bụla nime ha natara otu mkpụrụ ego dinarịọs. Ya mere, mgbe ndị mbụ bịara, ha chere na ha ga-anata nke ka ukwuu; ma ha natakwara ụgwọ ọrụ nke bụ otu mkpụrụ ego dinarịọs. Mgbe ha natara ya, ha malitere ịtamu ntamu megide onyeisi ezinụlọ ahụ wee sị, Ndị ikpeazụ a rụrụ ọrụ otu awa; nagbanyeghị nke ahụ, i mere ka anyị na ha hara nhata, anyị ndị nọ na-adọgbu onwe anyị nọrụ kemgbe ụtụtụ nanwụ! Ma ọ zara otu onye nime ha, sị, Enyi, ọ dịghị ihe ọjọọ m mere gị. I kwere na m ga-akwụ gị otu mkpụrụ ego dinarịọs, ka ọ bụ na i kweghị? Nara ihe bụ nke gị lawa. Achọrọ m inye onye ikpeazụ a otu ihe ahụ m nyere gị. Iwu ọ kwadoghị ka m jiri ihe ndị bụ nke m mee ihe m chọrọ? Ka ị na-emere m anyaụfụ maka na m bụ ezi mmadụ? Otú a, ndị ikpeazụ ga-abụ ndị mbụ, ndị mbụ ga-abụkwa ndị ikpeazụ.Matiu 20:8-16.Ndị na-eso ụzọ Jizọs nwere ike ịna-eche ihe ihe ikpeazụ a Jizọs kwuru pụtara. Olee otú ndị ndú okpukpe ndị Juu, ndị na-ewere onwe ha ka ndị mbụ, ga-esi bụrụzie ndị ikpeazụ? Oleekwa otú ndị na-eso ụzọ Jizọs ga-esi bụrụzie ndị mbụ?Ndị na-eso ụzọ Jizọs, ndị ndị Farisii na-ewere ka ndị ikpeazụ, ga-abụzi ndị mbụ nihi na a ga-akwụzu ha ihe a na-akwụ ndị ọrụ ụbọchị. Ọnwụ Jizọs ga-eme ka Chineke jụ ofufe ahụ a na-efe na Jeruselem ma họpụtaziere onwe ya mba ọhụrụ, ya bụ, Izrel nke Chineke. Ndị Galeshia 6:16;Matiu 23:38 Ọ bụ ndị só nIzrel nke Chineke ka Jọn Onye Na-eme Baptizim na-ekwu banyere ha mgbe ọ na-ekwu banyere ndị a ga-eji mmụọ nsọ mee baptizim. Ndị ahụ e weere ka ndị ikpeazụ ga-abụ ndị mbụ a ga-eme ụdị baptizim a, ha ga-abụkwa ndịàmà Jizọs ruo nebe kasị anya nụwa. Ọrụ Ndịozi 1:5,8;Matiu 3:11 Ọ bụrụ na ndị na-eso ụzọ Jizọs ghọtara ihe Jizọs gwara ha nke ọma, o nwere ike ime ka ha mara na ndị ndú okpukpe ahụ e kwuru na ha ga-abụ ndị ikpeazụ agaghị na-ele ha anya ọma.98 Ndịozi Jizọs Achọwakwa Ịbụ Ndị A Ma Ama ỌzọJizọs na ndị na-eso ụzọ ya ka nọ na njem ha. Ha si Peria gafere Osimiri Jọdan nke dị nso na Jeriko na-aga Jeruselem maka Ememme Ngabiga nke afọ 33. Ọtụtụ ndị ọzọ sokwa ha na-aga.Jizọs nọ ndị na-eso ụzọ ya nihu nihi na ọ na-agasi ike ka o ruo noge maka Ememme Ngabiga ahụ. Ma, ụjọ na-atụ ndị na-eso ụzọ ya. Noge gara aga mgbe Lazarọs nwụrụ, Jizọs achọọ isi Peria gaa Judia, Tọmọs gwara ndịozi ibe ya, sị: Ka anyị onwe anyị gaakwa, ka anyị wee soro ya nwụọ. Jọn 11:16,47-53 O doro anya na ọ dị ize ndụ ịga Jeruselem. Ọ bụ ya mere ndị na-eso ụzọ ya ji na-atụ ụjọ.Ma, Jizọs kwadebere ha maka ihe na-aga ime. Ọ kpọpụrụ ha iche ma gwa ha, sị: Lee! Anyị na-agbago Jeruselem, a ga-enyefe Nwa nke mmadụ naka ndị isi nchụàjà na ndị odeakwụkwọ, ha ga-amakwa ya ikpe ọnwụ, ha ga-enyefekwa ya naka ndị mba ọzọ ka ha were ya mee ihe ọchị, pịakwa ya ihe ma kpọgide ya nosisi, nụbọchị nke atọ, a ga-akpọlite ya.Matiu 20:18, 19.Nke a bụ nke ugbo atọ Jizọs na-agwa ndịozi ya banyere ọnwụ ya na mbilite nọnwụ ya. Matiu 16:21;17:22, 23 Ma na nke ụgbụ a, o kwuru na a ga-akpọgbu ya nelu osisi. Ha nọ na-ege ya ntị, ma ha aghọtaghị ihe okwu ya pụtara. Ọ ga-abụ na ha na-atụ anya mgbe a ga-eweghachi alaeze Izrel ka ha soro Jizọs chịwa ma na-enweta otuto na nsọpụrụ.Nne Jems na Jọn bụ Salomi so ná ndị ahụ so Jizọs na-aga Jeruselem. Jizọs gụrụ Jems na Jọn aha pụtara Ụmụ Égbè Eluigwe, nihi otú ihe si anụ ha ọkụ nobi. Mak 3:17;Luk 9:54 O teela ndịozi abụọ a chọwara ịbụ ndị a ma ama nAlaeze Kraịst. Nne ha makwa. Ọ gakwuuru Jizọs, kpọọrọ ya isiala ma rịọwa ya arịrịọ. Jizọs sịrị ya:Gịnị ka ị chọrọ? Nwaanyị ahụ asị ya: Kwuo ka ụmụ m ndị ikom abụọ a nọdụ ala, otu onye naka nri gị, otu onye naka ekpe gị, nalaeze gị.Matiu 20:20, 21.Nke bụ eziokwu bụ na ọ bụ Jems na Jọn ka ọ na-arịọchitere arịrịọ a. Ebe ọ bụ na Jizọs agwabuola ha na a ga-eji ya eme ihe ọchị, taakwa ya ahụhụ, ọ gwaziri ha, sị: Unu amaghị ihe unu na-arịọ. Ùnu pụrụ ịṅụ iko nke m na-aga ịṅụ? Ha sịrị ya: Anyị pụrụ ịṅụ ya. Matiu 20:22 Ma, ọ ga-abụ na ha aghọtabeghị ụdị ahụhụ ha ga-ata tupu ha eketa Alaeze Kraịst.Jizọs gwaziri ha, sị: Unu ga-aṅụ iko m, ma ọ bụghị m na-eme ka a nọdụ naka nri m na naka ekpe m, kama ọ dịịrị ndị Nna m kwadebeere ya.Matiu 20:23.Mgbe ndịozi iri ndị ọzọ nụrụ ihe a Jems na Jọn rịọrọ, iwe were ha. O nwere ike ịbụ na Jems na Jọn rụsiri ụka ike mgbe ahụ ndịozi nọ na-arụrịta ụka gbasara onye ga-akacha ukwuu nime ha. Luk 9:46-48 Ma hà rụsiri ụka ike mgbe ahụ ma ọ bụ na ha arụsighị, ihe a ha rịọrọ gosiri na ndịozi ahụ niile ebidobeghị werewe onwe ha ka ndị dị ala otú ahụ Jizọs kụziiri ha.Jizọs bịaziri dozie okwu a biliterenụ. Ọ kpọrọ ndịozi iri na abụọ ahụ ma jiri obi ọma nye ha ndụmọdụ. Ọ sịrị ha: Unu maara na ndị e weere na ha bụ ndị na-achị ndị mba ọzọ na-eme ha ka ọ bụ ha nwe ha, ndị ukwu ha na-achịkwa ha naka ike. O kwesịghị ịdị otú ahụ netiti unu; kama onye ọ bụla nke na-achọ ịbụ onye ukwu netiti unu aghaghị ịbụ onye na-ejere unu ozi, onye ọ bụla nke na-achọkwa ịbụ onye mbụ netiti unu aghaghị ịbụ ohu nke mmadụ niile.Mak 10:42-44.Jizọs gwaziri ha ihe o mere nke ha kwesịrị iṅomi. Ọ sịrị: Nwa nke mmadụ bịara, ọ bụghị ka e jeere ya ozi, kama ka o jee ozi, ka o nyekwa mkpụrụ obi ya ka ọ bụrụ ihe mgbapụta nọnọdụ ọtụtụ mmadụ. Matiu 20:28 Kemgbe ihe dị ka afọ atọ, Jizọs nọ na-ejere ndị ọzọ ozi. Ọ ka ga-emekwa nke kanụ, ya bụ, ịnwụchitere ụmụ mmadụ ọnwụ. O kwesịrị ịna-agụ ndị na-eso ụzọ Jizọs agụụ iwetu onwe ha ala na ịna-ejere ndị ọzọ ozi otú ahụ Jizọs na-eme, kama ịchọ ịbụ ndị a ma ama.99 Jizọs Agwọọ Ndị Ìsì, Nyekwara Zakịọs AkaJizọs na ndị ha na ya so na-aga abịarutela Jeriko. Isi Jeriko ruo Jeruselem na-ewe ihe dị ka otu ụbọchị. E nwere ike ikwu na e nwere obodo abụọ a na-akpọ Jeriko. Jeriko nke ochie dị ihe dị ka otu kilomita na ọkara ma e si ya gawa Jeriko nke ọhụrụ, nke e wuru mgbe ndị Rom na-achị. Ka Jizọs na ndị ha na ya so si notu nime obodo ndị a na-aga na nke ọzọ, ndị ìsì abụọ na-arịọ arịrịọ nụrụ ka ndị mmadụ na-eme mkpọtụ. Aha otu nime ha bụ Batimiọs.Mgbe ha nụrụ na Jizọs na-agafe, Batimiọs na onye ìsì nke ọzọ bidoro na-eti mkpu, sị: Onyenwe anyị, meere anyị ebere, Nwa Devid! Matiu 20:30 Ụfọdụ ndị so nìgwè mmadụ ahụ gwara ha ka ha mechie ọnụ, ma ha tisiwere mkpu ike. Mgbe Jizọs nụrụ mkpu ha na-eti, ọ kwụsịrị, gwa ndị ha na ya so ka ha kpọọ ndị ahụ na-eti mkpu. Ha gakwuuru ndị ìsì ahụ ma gwa otu nime ha, sị: Nwee obi ike, bilie, ọ na-akpọ gị. Mak 10:49 Obi tọrọ ya ụtọ, ya eyipụ uwe elu ya, bilie nike, gawa ebe Jizọs nọ.Jizọs jụrụ ya, sị: Gịnị ka unu chọrọ ka m meere unu? Ha abụọ rịọrọ ya, sị: Onyenwe anyị, ka e meghee anya anyị. Matiu 20:32, 33 Jizọs metaara ha ebere ma metụ anya ha aka, gwazie otu nime ha, sị: Lawa, okwukwe gị emewo ka ahụ dị gị mma. Mak 10:52 Ndị ìsì abụọ ahụ malitere hụwa ụzọ, bidokwa towe Chineke. Mgbe ndị mmadụ hụrụ ihe merenụ, ha malitekwara ito Chineke. Mmadụ abụọ ahụ kpuburu ìsì malitere soro Jizọs na-aga.Ọtụtụ ìgwè mmadụ gbara Jizọs gburugburu ka o si na Jeriko na-agafe. Onye ọ bụla chọrọ ịhụ onye ahụ gwọrọ ndị ìsì abụọ ahụ. Ha nọ na-adagide Jizọs nke na ụfọdụ ndị enwedịghị ike ịhụ ya anya. Ọ bụ otú a ka ọ dị otu nwoke aha ya bụ Zakịọs. Ọ bụ onyeisi nke ndị ọnaụtụ e nwere na Jeriko nakwa nebe ndị dị ya nso. Zakịọs dị mkpụmkpụ. Nihi ya, o nweghị ike ịhụ Jizọs. Ọ gbaara ọsọ gaa nihu, gaa rịgoro nelu osisi fig ọhịa dị nụzọ ebe Jizọs ga-esi agafe. Zakịọs nọzi nelu ebe ahụ na-ahụ ihe na-emenụ nke ọma. Mgbe Jizọs rutere ebe ahụ hụ Zakịọs nelu osisi, ọ sịrị ya: Zakịọs, mee ọsọ ọsọ rịdata, nihi na aghaghị m ịnọ nụlọ gị taa. Luk 19:5 Zakịọs mere ngwa ngwa rịdata, gbara lawa nụlọ ka ọ gaa kwadebe maka onye ọbịa a pụrụ iche.Mgbe ndị mmadụ hụrụ ihe na-emenụ, ha bidoro ịtamu ntamu. Ha chere na o kwesịghị ekwesị ka Jizọs gaa nọrọ nụlọ nwoke ha weere ka onye mmehie. Zakịọs bara ọgaranya nihi ego ọ na-eji aghụghọ anara ndị mmadụ ma ọ nawa ha ụtụ isi.Mgbe Jizọs banyere nụlọ Zakịọs, ndị mmadụ nọ na-atamu ntamu, na-asị: Nwoke bụ onye mmehie ka ọ gara nọrọ nụlọ ya. Ma, Jizọsachọpụtala na Zakịọs ga-echegharịli. O chegharịkwara. O biliri ọtọ, gwa Jizọs, sị: Lee! Onyenwe anyị, ọkara nke ihe m nwere ka m ga-enye ndị ogbenye, ihe ọ bụla m pụnaara onye ọ bụla site nebubo ụgha, m ga-enyeghachi ya okpukpu anọ.Luk 19:7, 8.Ihe a Zakịọs kwuru gosiri neziokwu na o chegharịala. O nwere ike ịbụ na ọ ga-eji akwụkwọ o ji edekọ ụtụ ndị ọ na-anata gbakọọ ego ole ọ naara ndị mmadụ. O kwekwara nkwa na ọ ga-akwụghachi ha okpukpu anọ. Ọ chọdịrị ime karịa ihe iwu Chineke kwuru. Ọpụpụ 22:1;Levitikọs 6:2-5 Ihe ọzọ bụkwa na Zakịọs kwere nkwa inye ndị ogbenye ọkara ihe o nwere.Obi tọrọ Jizọs ụtọ maka otú a Zakịọs si gosi na ya echegharịala. Ọ gwara Zakịọs, sị: Nzọpụta abịawo nụlọ a taa, nihi na ya onwe ya bụ nwa Ebreham. Nihi na Nwa nke mmadụ bịara ịchọ na ịzọpụta ihe furu efu.Luk 19:9, 10.Jizọs emebuola ihe atụ banyere nwa furu efu. Luk 15:11-24 Ugbu a, o gosila ha onye e nwere ike ikwu na o furu efu, ma e mechaa chọta ya. Ndị ndú okpukpe na ndị òtù ha nwere ike ịna-akatọ Jizọs maka inyere ndị dị ka Zakịọs aka. Ma nagbanyeghị nke a, Jizọs nọgidere na-achọ ma na-akpọghachite ụmụ Ebreham ndị furu efu.100 Ihe Atụ Maịna IriỌ bụ eziokwu na ọ bụ Jeruselem ka Jizọs na-aga, ma o nwere ike ịbụ na ya na ndị na-eso ụzọ ya ka nọ nụlọ Zakịọs. Ndị na-eso ụzọ ya chere na oge alaeze Chineke ga-amalite ịchị eruwela, Jizọs abụrụkwa eze ya. Luk 19:11 Ha aghọtachabeghị ihe gbasara Alaeze Chineke, otú ahụ ha na-aghọtachabeghị na Jizọs ga-anwụrịrị. Nihi ya, Jizọs meere ha ihe atụ ga-enyere ha aka ịghọta na mgbe Alaeze Chineke ga-abịa eruwabeghị.Jizọs kwuru, sị: Otu nwoke nke si nezinụlọ eze jere nala dị anya ka ọ gaa nweta ike ọchịchị ma lọta. Luk 19:12 Ụdị njem a na-ewe ogologo oge. O doro anya na ọ bụ Jizọs bụ nwoke ahụ si nezinụlọ eze gawa nala dị anya, ya bụ, neluigwe, ebe Nna ya ga-enye ya ike ọchịchị.Nihe atụ a, tupu nwoke ahụ si nezinụlọ eze apụwa, ọ kpọkọtara ndị ohu ya iri ma nye onye nke ọ bụla nime ha otu mkpụrụ ego ọlaọcha maịna. Ọ gwara ha, sị: Zụwanụ ahịa ruo mgbe m ga-alọta. Luk 19:13 Ego ọlaọcha maịna abụghị obere ego. Noge ahụ, ọ na-ewe onye na-arụrụ ndị ọzọ ọrụ nugbo ha ihe karịrị ọnwa atọ iji rụta otu maịna.Ebe ọ bụ na Jizọs ejiribuola ndị na-eso ụzọ ya tụnyere ndị ọrụ na-ewe ihe ubi, ọ ga-abụ na ha ghọtara na ọ bụ ha bụ ndị ohu iri ahụ Jizọs kwuru gbasara ha nihe atụ ya. Matiu 9:35-38 Ma, ihe Jizọs na-ekwu abụghị ka ha gaa wetawa mkpụrụ nubi. Kama, ihe ọ na-agwa ha bụ ka ha mee ka ndị ọzọ ghọọkwa ndị na-eso ụzọ ya, ndị ga-abanye nalaeze Chineke. Ndị na-eso ụzọ Jizọs ji ihe niile ha nwere na-enwetakwu ndị ga-eketa Alaeze Chineke.Olee ihe ọzọ Jizọs ji ihe atụ ya a mee ka a ghọta? Ọ sịrị na ndị obodo kpọrọ nwoke ahụ si nezinụlọ eze asị. Ha wee zipụ ìgwè ndị nnọchiteanya sochie ya azụ, sị, Anyị achọghị ka nwoke a bụrụ eze anyị. Luk 19:14 Ndị na-eso ụzọ Jizọs maara na ndị Juu achọghị iji anya ahụ Jizọs. O nwedịrị ndị nke na-achọ igbu ya egbu. Mgbe Jizọs nwuru, laakwa neluigwe, ndị Juu malitere ịkpagbu ndị na-eso ụzọ ya. Ihe a gosiri neziokwu na ha kpọrọ Jizọs asị. Ndị mmegide a si otú a mee ka o doo anya na ha achọghị ka Jizọs bụrụ Eze ha.Jọn 19:15, 16;Ọrụ Ndịozi 4:13-18;5:40.Gịnị ka ndị ohu iri ahụ ga-eji maịna e nyere ha mewe ruo mgbe nwoke ahụ si nezinụlọ eze ga-enweta ike ọchịchị ma lọghachi? Jizọs, sịrị: E mesịa, mgbe o nwetara ike ọchịchị wee lọta, o nyere iwu ka a kpọọrọ ya ndị ohu ahụ o nyere ego ọlaọcha ahụ, ka o wee mata ihe ha ritere nuru nazụmahịa. Onye mbụ wee bịa, sị ya, Onyenwe m, maịna gị ritere maịna iri nuru. Ya mere, ọ sịrị ya, I mere nke ọma, ezi ohu! Chịwa obodo iri, nihi na i gosiwo na i kwesịrị ntụkwasị obi nihe dị nnọọ nta. Onye nke abụọ wee bịa, sị ya, Onyenwe m, maịna gị nwetara maịna ise. Ọ gwakwara onye nke a, sị, Gị onwe gị, bụrụ onyeisi obodo ise. Luk 19:15-19.Ọ bụrụ na ndị na-eso ụzọ Jizọs ejiri ihe ndị ha nwere na-emetakwu ndị na-eso ụzọ otú ahụ ndị ohu ahụ ji maịna e nyere ha mee ihe bara uru, obi ga-esi ha ike na Jizọs ga-enwe obi ụtọ, nakwa na ọ ga-akwụ ha ụgwọ maka mbọ ha gbara. Nke bụ eziokwu bụ na otú ihe si dịịrị ndị na-eso ụzọ Jizọs dị iche iche, ike ha ahaghịkwa otu. Ma, Jizọs, bụ onye e nyere ike ọchịchị, ga-anọnyere ha ma gọzie mbọ ha na-agba ime ndị na-eso ụzọ.Matiu 28:19, 20.Ugbu a, ka anyị leba anya nihe dị iche Jizọs kọrọ ná ngwụcha ihe atụ ahụ. Jizọs, sịrị: Ma ohu ọzọ bịara, sị, Onyenwe m, lee maịna gị, nke m kechiri nákwà debe. Lee, egwu gị ji m, nihi na ị bụ nwoke aka ike; ị na-ewere ihe ị na-edebeghị, ị na-aghọrọkwa mkpụrụ ị na-akụghị. O wee sị ya, Eji m okwu ọnụ gị na-ekpe gị ikpe, ajọ ohu. Ị na-ekwu na ị maara na m bụ nwoke aka ike,onye na-ewere ihe ọ na-edebeghị ma na-aghọrọ mkpụrụ ọ na-akụghị? Ọ bụrụ otú ahụ, gịnị mere na i tinyeghị ego ọlaọcha m nụlọ akụ? Mgbe m lọtara, m gaara anara ya na ọmụrụ nwa ya. O wee gwa ndị guzo nakụkụ, sị, Naranụ ya maịna ahụ ma nye ya onye ahụ nke nwere maịna iri.Luk 19:20-24.Ebe ọ bụ na ohu a jụrụ ime ka nna ya ukwu nwetakwuo akụ nalaeze ya, o nwetaghị ụgwọ ọrụ ọ bụla naka nna ya ukwu. Ndịozi Jizọs na-atụ anya mgbe Jizọs ga-achịwa nAlaeze Chineke. Ihe Jizọs kwuru gbasara ohu nke ikpeazụ a nwere ike ime ka ha mata na ọ bụrụ na ha agbalịsighị ike, Alaeze Chineke nwere ike ịkwa ha.O doro anya na ihe ọzọ Jizọs kwuru kpaliri ndị na-eso ụzọ ya ịna-agbalịsikwu ike nozi Jehova. Jizọs sịrị ha: Ana m asị unu, Onye ọ bụla nke nwere ka a ga-enyekwu; ma onye nke na-enweghị, a ga-anapụ ya ọbụna ihe o nwere. O kwukwara na a ga-egbu ndị iro ya, ndị na-achọghị ka ọ bụrụ eze ha. Mgbe o kwuchara ihe ndị a, ọ gawaziri Jeruselem ọ na-aga.Luk 19:26-28.Nkebi nke 6Ngwụcha Ozi Jizọs101 Jizọs Agaa Betani Rie Nri nỤlọ SaịmọnJizọs hapụrụ Jeriko gawa Betani. Isi Jeriko gaa Betani dị ihe dị ka kilomita iri abụọ. Ụzọ ya adịghị mfe ọgịga nihi na ọ bụ ugwu ugwu. Lazarọs na ụmụnne ya nwaanyị abụọ bi nobere obodo a a na-akpọ Betani. Obodo a dị ná mkpọda Ugwu Oliv. Isi Jeruselem gawa ya dị ihe dị ka kilomita atọ.Ọtụtụ ndị Juu erutela Jeruselem maka Ememme Ngabiga. Ihe mere ha ji bịa ngwa ngwa bụ ka ha mee onwe ha ka ha dị ọcha dị ka iwu kwuru maka a dịghị ama ama ya abụrụ na ha metụrụ ozu aka ma ọ bụ mee ihe ọzọ mere ka ha ghara ịdị ọcha. Jọn 11:55;Ọnụ Ọgụgụ 9:6-10 Ụfọdụ nime ndị a ruterela Jeruselem zukọtara nụlọ nsọ. Ha nọ na-ekwurịta ma Jizọs ọ ga-abịa Ememme Ngabiga ahụ ka ọ bụ na ọ gaghị abịa.Jọn 11:56.Ọtụtụ ndị mmadụ nọ na-arụrịta ụka banyere Jizọs. Ụfọdụ ndị isi okpukpe ndị Juu chọrọ ijide ya gbuo ya. Ha nyedịrị iwu na e nwee onye ma ebe Jizọs nọ, ya bịa kọọrọ ha, ka ha wee jide ya. Jọn 11:57 Ndị isi okpukpe ahụ anwaadịla igbu Jizọs mgbe ahụ Jizọs kpọlitechara Lazarọs nọnwụ. Jọn 11:49-53 Nihi ya, ụfọdụ ndị nwere ike iche na Jizọs agaghị anwa anwa pụta ebe ndị mmadụ ga-ahụ ya ọzọ.Jizọs rutere Betani na Fraịdee, mgbe ọ fọrọ ụbọchị isii ka ememme ngabiga malite. Jọn 12:1 Ụbọchị na-esonụ ya bụ, Ụbọchị Izu Ike, nke bụ abalị asatọ nọnwa Naịsan ga-amalite mgbe anyanwụ dachara, nke pụtara na Jizọs rutere Betani tupu Ụbọchị Izu Ike amalite. Ọ gaghị esili Jeriko gaa Betani nỤbọchị Izu Ike, ya bụ, malite mgbe anyanwụ dachara na Fraịdee ruo mgbe anyanwụ dachara na Satọdee, nihi na o megidere Iwu ndị Juu. Mgbe Jizọs rutere Betani, ọ ga-abụ na ọ gawara nụlọ Lazarọs otú ọ na-emebu.Saịmọn, onye bikwa na Betani, kpọrọ Jizọs na ndị ha na ya so nakwa Lazarọs ka ha bịa rie nri nụlọ ya ná mgbede Satọdee. A na-akpọ Saịmọn a onye ekpenta. O nwere ike ịbụ na ihe mere e ji akpọ ya onye ekpenta bụ nihi na ọ bụbu onye ekpenta tupu Jizọs agwọọ ya. Mgbe ahụ ha nọ nụlọ Saịmọn, Mata gosiri na ọ dị ike ọrụ nihi na ọ nọ na-ejere ha ozi. Ma, Meri meere Jizọs otu ihe pụrụ iche, nke kpatara nsogbu.Meri mepere mkpọ alabasta nke mmanụ na-esi ísì ụtọ nke dị otu paụnd nịdị arọ, bụ ezigbo mmanụ nad. Jọn 12:3 Mmanụ a dị ezigbote oké ọnụ. A na-ere nke ha ka nke ahụ nwaanyị ahụ wetara narị dinarịọs atọ. Ọ ga-ewe onye ọrụ ihe dị ka otu afọ iji rụta ego ha otú a. Meri wụsara mmanụ a nisi Jizọs nakwa nụkwụ ya ma jiri ntụtụ isi ya hichaa ya. Ísì mmanụ a bịara jupụta nụlọ ahụ dum.Iwe bịara ndị na-eso ụzọ Jizọs, ha ajụwa, sị: Gịnị mere e ji laa mmanụ a na-esi ísì ụtọ niyi otú a? Mak 14:4 Judas Iskarịọt jụkwara, sị: Gịnị mere na e reghị mmanụ a na-esi ísì ụtọ narịmkpụrụ ego dinarịọs atọ ma nye ya ndị ogbenye? Jọn 12:5 Ihe mere Judas ji kwuo ihe ahụ abụghị nihi na ọ na-emetere ndị ogbenye ebere. O teela o zuwere ego dị nigbe ego ọ na-ejidere ndị na-eso ụzọ.Ma, Jizọs gbachiteere Meri. Ọ sịrị: Gịnị mere unu ji na-enye nwaanyị a nsogbu? Nihi na o meere m ihe ọma. Nihi na unu na ndị ogbenye nọ mgbe niile, ma mụ na unu anọghị mgbe niile. Nihi na mgbe nwaanyị a tere m mmanụ a na-esi ísì ụtọ nahụ, o tere m ya iji kwadebe m maka olili. Nezie, ana m asị unu, Nebe ọ bụla a na-ekwusa ozi ọma a nụwa dum, a ga na-akọ ihe nwaanyị a mere ka ọ bụrụ ihe a ga-eji na-echeta ya.Matiu 26:10-13.Jizọs anọbọọla chi na Betani, ọtụtụ ndị amatakwala na ọ nọ na Betani. Ọtụtụ ndị Juu bịara nụlọ Saịmọn ka ha hụ Jizọs, hụkwa Lazarọs onye Jizọs si ná ndị nwụrụ anwụ kpọlite. Jọn 12:9 Ndị isi nchụàjà gbaziri izu igbu Jizọs na Lazarọs. Ha chere na ọ bụ mkpọlite a a kpọlitere Lazarọs nọnwụ mere ọtụtụ ndị ji na-enwe okwukwe na Jizọs. Ihe a gosiri na obi fere ndị ndú okpukpe a azụ.102 Eze Jizọs Ejiri Nwa Ịnyịnya Ibu Banye na JeruselemNechi ya bụ Sọnde, abalị itoolu nọnwa Naịsan, Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya hapụrụ Betani gawa Jeruselem. Ka ha na-erute Betfeji, nUgwu Oliv, Jizọs gwara mmadụ abụọ nime ndị na-eso ụzọ ya, sị:Gaanụ nobodo nta ahụ unu na-ahụ, ozugbo ahụ, unu ga-ahụ ịnyịnya ibu e liwere eliwe, na nwa ịnyịnya ibu ya na ya nọ; tọpụnụ ha, kpụtara m ha. Ọ bụrụ na onye ọ bụla agwa unu ihe ọ bụla, sịnụ ya, Ha dị Onyenwe anyị mkpa. Mgbe ahụ, ọ ga-ahapụ ha ka unu kpụrụ ha.Matiu 21:2, 3.Ndị na-eso ụzọ ya amaghị na ihe a ọ sị ha mee nwere otú o si gbasa amụma e buru na Baịbụl. Ma mgbe e mechara, ha ghọtara na o mezuru ihe Zekaraya buru namụma. Zekaraya kwuru na Eze Chineke kwere ná nkwa dị umeala nobi, ọ nọkwa nelu ịnyịnya ibu, ọbụna anụmanụ tojuru etoju, bụ nwa nke nne ịnyịnya ibu.Zekaraya 9:9.Mgbe ndị na-eso ụzọ Jizọs rutere Betfeji, kpụta nwa ịnyịnya ibu ahụ na nne ya, ndị nọ nso ebe ahụ jụwara ha, sị: Gịnị mere unu ji na-atọpụ nwa ịnyịnya ibu ahụ? Mak 11:5 Mgbe ndị na-eso ụzọ ahụ gwara ha na ọ dị Onyenwe ha mkpa, ha hapụrụ ha. Ndị na-eso ụzọ ahụ wụkwasịrị uwe elu ha nelu nne ịnyịnya ibu ahụ na nwa ya, Jizọs anọkwasịzie nelu nwa ịnyịnya ibu ahụ.Ọtụtụ ndị nọ na-agbakọta ka Jizọs nọ nelu nwa ịnyịnya ibu ahụ na-aga Jeruselem. Ọtụtụ ndị nọkwa na-agbasa uwe elu ha nokporo ụzọ, ndị ọzọ si nọhịa gbute alaka osisi ma gbasaa ha. Ha nọkwa na-eti mkpu, sị: Biko, zọpụta ya! Onye a gọziri agọzi ka onye ahụ nke na-abịa naha Jehova bụ! Ihe a gọziri agọzi ka alaeze na-abịa abịa nke nna anyị Devid bụ! Mak 11:8-10 Ihe a ndị a na-ekwu na-ewe ndị Farisii nọ ebe ahụ iwe. Ha gwara Jizọs, sị: Onye Ozizi, baara ndị na-eso ụzọ gị mba. Ma, Jizọs zara ha, sị: Ana m asị unu, Ọ bụrụ na ndị a agbachi nkịtị, nkume ga-eti mkpu.Luk 19:39, 40.Ka Jizọs hụrụ Jeruselem, o bidoro bewe ákwá ma sị: A sị na gị onwe gị ghọtara nụbọchị taa ihe ndị ga-eweta udoma ugbu a, e zowo ha ka anya gị ghara ịhụ ha. Jeruselem ga-akwụ ụgwọ ihe ọjọọ niile o mere. Jizọs kwuru, sị: Ndị iro gị ga-eji osisi pịrị ọnụ wuo ogige gburugburu gị, ha ga-agbakwa gị gburugburu ma si nakụkụ niile na-enye gị nsogbu. Ha ga-akụtu gị na ụmụ gị bụ ndị nọ nime gị nala, ha agaghịkwa ahapụ otu nkume nelu nkume ibe ya nime gị. Luk 19:42-44 Ihe a Jizọs kwuru mezuru. E bibiri Jeruselem nafọ 70.Mgbe Jizọs banyere nime Jeruselem, obodo ahụ dum malitere ịgba aghara, ha ana-asị: Ònye bụ onye a? Ma, ìgwè mmadụ ahụ só Jizọs nọ na-asị: Onye a bụ Jizọs onye amụma, onye Nazaret nke Galili! Matiu 21:10, 11 Ụfọdụ nime ìgwè mmadụ ahụ, ndị hụrụ mgbe Jizọs kpọlitere Lazarọs, gwawara ndị ọzọ banyere ya. Ọ na-ewute ndị Farisii na mbọ ha na-agba ime ka ìgwè mmadụ a kwụsị ito Jizọs na-akụ afọ nala. Ha gwawara ibe ha, sị: Ụwa dum esorola ya.Jọn 12:18, 19.Jizọs gawara nụlọ nsọ ịga zie ihe otú ọ na-eme mgbe ọ bụla ọ bịara Jeruselem. Mgbe o ruru ebe ahụ, ọ gwọrọ ndị ìsì na ndị ngwọrọ. Iwe bịara ndị isi nchụàjà na ndị odeakwụkwọ nihi ihe ndị a Jizọs na-eme nakwa nihi na ụmụ okoro nọ na-asị ya, Biko, zọpụta Nwa Devid! Ha jụrụ Jizọs, sị: Ị na-anụ ihe ndị a na-ekwu? Jizọs zara ha, sị: Ọ bụ na unu agụtụbeghị ihe e dere, sị, I mewo ka otuto si nọnụ ụmụ ọhụrụ na ụmụ na-aṅụ ara pụta?Matiu 21:15, 16.Jizọs legharịziri anya nụlọ nsọ ahụ. Ebe ọ bụ na oge agaala, ya na ndịozi ya pụwara. Tupu abalị iri nọnwa Naịsan, ọ laghachiri Betani ma nọọ ebe ahụ nabalị Sọnde.103 Jizọs Emee Ka Ụlọ Nsọ Dị Ọcha ỌzọJizọs na ndị na-eso ụzọ ya anọọla abalị atọ na Betani kemgbe ha si Jeriko lọta. Ma ugbu a, nisi ụtụtụ Mọnde, abalị iri nọnwa Naịsan, ha na-aga Jeruselem. Noge ahụ, agụụ na-agụ Jizọs. Nihi ya, mgbe ọ hụrụ osisi fig, ọ gawara nebe ọ dị ka ọ mara ma ọ ga-aghọta mkpụrụ na ya. Osisi fig ahụ ọ mịalanụ mkpụrụ?Ọnwa Mach agwụwala mgbe ahụ. Ma mgbe osisi fig ji amị mkpụrụ bụ nọnwa Jun. Nagbanyeghị ya, osisi fig ahụ ruru akwụkwọ ngwa ngwa. Nihi ya, Jizọs tụrụ anya na o kwesịla ịmị mkpụrụ, ọ bụ eziokwu na oge o ji amị mkpụrụ erubeghị. Ma, o nweghị mkpụrụ ọ bụla ọ hụrụ na ya. Akwụkwọ fig ahụ mere ka o yie ka mkpụrụ ọ dị nosisi fig ahụ. Nihi ya, Jizọs sịrị: Amịla mkpụrụ onye ọ bụla ga-eri ọzọ ruo mgbe ebighị ebi. Mak 11:14 Ozugbo Jizọs kwuchara ihe a, osisi fig ahụ bidoro kpọnwụwa. Nụtụtụ echi ya, ọ ga-eji ihe a merenụ kụziere ndị na-eso ụzọ ya ihe.Obere oge ihe a mechara, Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya rutere Jeruselem. Jizọs banyere nụlọ nsọ, bụ ebe ọ bara nehihie ụnyaahụ ya gaa legharịa anya. Ma, ihe mere o ji banye nụlọ nsọ ahụ taa abụghị naanị ka o legharịa anya. O mere ụdị ihe ahụ o mere nafọ atọ ya gara aga noge Ememme Ngabiga nke afọ 30. Jọn 2:14-16 Jizọs chụpụrụ ndị na-ere ma na-azụ ahịa nime ụlọ nsọ ahụ. O kpukwara tebụl nke ndị na-agbanwe ego na oche nke ndị na-ere nduru ihu. Mak 11:15 O kwedịghị ka onye ọ bụla buru ihe ma jiri ogige ụlọ nsọ ahụ mere ụzọ ọ ga-esi aga ebe ndị ọzọ na Jeruselem.Gịnị mere Jizọs ji kata obi chụpụ ndị na-agbanwe ego na ndị na-ere anụmanụ nụlọ nsọ? Ọ sịrị: Ọ bụ na e deghị, sị, A ga-akpọ ụlọ m ụlọ ekpere dịịrị mba niile? Ma unu emewo ya ọgba nke ndị na-apụnara mmadụ ihe. Mak 11:17 Ihe mere o ji kpọọ ha ndị na-apụnara mmadụ ihe bụ na ego ole ha na-eresị ndị mmadụ anụmanụ ha ga-eji chụọ àjà karịrị akarị. Jizọs weere ihe ahụ ha na-eme ka ịpụnara mmadụ ihe ma ọ bụ izu ohi.Mgbe ndị isi nchụàjà, ndị odeakwụkwọ, na ndị ọzọ a ma ama nụrụ ihe Jizọs mere, ha gbalịsiwere ike igbu ya. Ma, nsogbu ha bụ na ha amaghị otú ha ga-esi egbu Jizọs nihi na ndị mmadụ na-esogharị ya ka ọ kụziere ha ihe.Ọ bụghị naanị ndị Juu bịara Ememme Ngabiga ahụ, ndị mba ọzọ na-ekpe okpukpe ndị Juu bịakwara. Ụfọdụ nime ha bụ ndị Grik. Ha gakwuuru Filip gwa ya na ha chọrọ ịhụ Jizọs. O nwere ike ịbụ otú ahụ Filip zara aha Grik mere ha ji gakwuru ya. Ọ ga-abụ na Filip amaghị ma Jizọs ọ ga-achọ ka ha na ya hụ. Nihi ya, ọ gara kọsara ya Andru, ha abụọ esorozie gaa gwa ya Jizọs. Ọ ga-abụ na Jizọs ka nọ nụlọ nsọ mgbe ahụ.Jizọs ma na ọ fọrọ ụbọchị ole na ole ka ọ nwụọ. Nihi ya, ihe ahụ abụghị oge ọ ga-eji zawa ndị mmadụ ajụjụ niile ha nwere ma ọ bụ chọwa ka a nụwa aha ya. O meere Filip na Andru ihe atụ, sị: Oge awa eruwo ka e mee ka Nwa nke mmadụ dị ebube. Nezie, nezie, ana m asị unu, ọ bụrụ na otu mkpụrụ ọka wit adaghị nala wee nwụọ, ọ na-abụ otu mkpụrụ ọka; ma ọ bụrụ na ọ nwụọ, ọ na-amị ọtụtụ mkpụrụ.Jọn 12:23, 24.Otu mkpụrụ ọka nwere ike iyi ihe na-abachaghị uru. Ma a kụọ ya, ya anwụọ, o nwere ike ipu, ma mechaa ghọọ okporo ọka nwere ọtụtụ mkpụrụ na ya. Ọ bụkwa otú ọ dị Jizọs. Ọ bụ nwoke zuru okè. Ma, ebe o fere Chineke ruo ọnwụ, Chineke ga-esi naka ya nye imeriime ndị dị ka ya na-anaghị achọ ihe ga-abara naanị onwe ha uru, ndụ ebighị ebi. Ọ bụ ya mere Jizọs ji sị: Onye hụrụ mkpụrụ obi ya nanya na-ebibi ya, ma onye kpọrọ mkpụrụ obi ya asị nụwa a ga-echebe ya maka ndụ ebighị ebi.Jọn 12:25.Jizọs anaghị eche naanị banyere onwe ya. Nihi ya, ọ sịrị: Ọ bụrụ na onye ọ bụla ga-ejere m ozi,ya sowe m, ebe m nọ ka onye ozi m ga-anọkwa. Ọ bụrụ na onye ọ bụla ga-ejere m ozi, Nna m ga-eme ka o nwee ùgwù. Jọn 12:26 Ngọzi a enweghị atụ. Ndị ahụ Chineke ga-eme ka ha nwee ùgwù ga-eso Kraịst chịa nAlaeze ya.Mgbe Jizọs chetara otú ọ ga-esi taa ahụhụ ma nwụọ ọnwụ ike, o kwuru, sị: Ọ dị ihe na-echegbu mkpụrụ obi m ugbu a, gịnịkwa ka m ga-ekwu? Nna, zọpụta m noge awa a. Ma Jizọs chọrọ imezu uche Chineke. Nihi ya, o kwuru, sị: Otú o sina dị, ọ bụ nke a mere m ji bịaruo noge awa a. Jọn 12:27 Ọ chọkwara ka ihe niile bụ uche Chineke mezuo, nke otu nime ya bụ ka o jiri ndụ ya chụọ àjà.104 Ndị Juu Anụ Olu Chineke, ma Hà Ga-enwenụ Okwukwe?Mgbe Jizọs nọ nụlọ nsọ na Mọnde, abalị iri nọnwa Naịsan, o kwuru gbasara ọnwụ ọ na-aga ịnwụ noge na-adịghị anya. Ọ nọ na-echegbu onwe ya gbasara otú ọnwụ ya ga-esi mee ka a kọchaa Chineke. Nihi ya, ọ gwara Chineke, sị: Nna, mee ka aha gị dị ebube. Otu olu si neluigwe kwuo, sị: Emewo m ka ọ dị ebube, m ga-emekwa ka ọ dị ebube ọzọ.Jọn 12:27, 28.Olu a gbara ndị nọ nso gharịị. Ụfọdụ chere na ọ bụ égbè eluigwe gbara. Ndị ọzọ kwuru, sị: Mmụọ ozi agwawo ya okwu. Jọn 12:29 Ma, ọ bụ olu Jehova ka ha nụrụ. Ihe a abụghịkwa nke mbụ ụmụ mmadụ na-anụ olu Chineke noge Jizọs nọ nụwa.Nke mbụ bụ mgbe e mere Jizọs baptizim. Noge ahụ, Jọn Onye Na-eme Baptizim nụrụ ka Chineke kwuru banyere Jizọs, sị: Onye a bụ Ọkpara m, onye m hụrụ nanya, onye ihe ya masịrị m. Nke abụọ bụ mgbe e mechara Ememme Ngabiga nke afọ 32. Noge ahụ, Jizọs nwoghara nihu Jems, Jọn, na Pita. Ha atọ nụrụ ka Chineke kwuru, sị: Onye a bụ Ọkpara m, onye m hụrụ nanya, onye ihe ya masịrị m; geenụ ya ntị. Matiu 3:17;17:5 Ma, na nke ugboro atọ a Jehova kwuru okwu, o kwuru ya otú ọtụtụ ndị ga-anụ ya.Jizọs sịrị: Olu a kwuru okwu abụghị nihi m, kama ọ bụ nihi unu. Jọn 12:30 Olu ahụ ndị Juu nụrụ gosiri na Jizọs bụ Ọkpara Chineke neziokwu, ya bụ, Mesaya ahụ e kwere ná nkwa.Ihe ọzọ bụ na otú Jizọs si bie ndụ ya mere ka a mara otú ụmụ mmadụ kwesịrị isi na-ebi ndụ. O gosikwara na Setan bụ Ekwensu, bụ onye na-achị ụwa, kwesịrị ọnwụ. Jizọs kwuru, sị: A na-ekpe ụwa a ikpe ugbu a; ugbu a, a ga-achụpụ onye na-achị ụwa a. Jizọs ịnwụ apụtaghị na e meriela ya, kama, ọ pụtara na o meriela. Gịnị mere nke a ji bụrụ eziokwu? O kwuru, sị: Ma mụ onwe m, ọ bụrụ na e si nụwa welie m, m ga-adọta ụdị mmadụ niile nebe m nọ. Jọn 12:31, 32 Jizọs ga-esi nọnwụ ọ ga-anwụ nosisi ịta ahụhụ dọta ndị mmadụ nebe ọ nọ ma mee ka ha nweta ndụ ebighị ebi.Mgbe Jizọs kwuchara banyere isi nụwa welie ya, ìgwè mmadụ ahụ gwara ya, sị: Anyị nụrụ nime Iwu ahụ na Kraịst ga-anọgide ruo mgbe ebighị ebi; oleekwanụ otú i si na-asị na a ghaghị iweli Nwa nke mmadụ elu? Ònye ka Nwa nke mmadụ a bụ? Jọn 12:34 Nagbanyeghị olu Chineke ha nụrụ na ihe ndị ọzọ merenụ, ọtụtụ nime ha ekweghị na Jizọs bụ Nwa nke mmadụneziokwu,nakwa na ọ bụ Mesaya ahụ e kwere ná nkwa.Jizọs kwukwara ọzọ na ya bụ ìhè. Jọn 8:12;9:5 Ọ gwara ìgwè mmadụ ahụ, sị: Ìhè ahụ ga-anọtụkwu nwa oge netiti unu. Na-ejegharịnụ mgbe unu nwere ìhè ahụ, ka ọchịchịrị wee ghara ikpuchi unu . . . Mgbe unu ka nwere ìhè ahụ, nweenụ okwukwe nìhè ahụ, ka unu wee bụrụ ụmụ nke ìhè. Jọn 12:35, 36 Mgbe Jizọs kwuchara ihe a, ọ gara zoo nihi na abalị iri nọnwa Naịsan abụghị oge ọ ga-anwụ. Ọ bụ noge Ememme Ngabiga, nabalị iri na anọ nọnwa Naịsan, ka a ga-eweli ya, ya bụ, ka a ga-akpọgide ya nosisi ịta ahụhụ.Ndị Galeshia 3:13.Ọ bụrụ na anyị eleba anya nihe mere noge Jizọs na-eje ozi ya nụwa, anyị ga-achọpụta na okwukwe ndị Juu na-enweghị na Jizọs mezuru amụma dị na Baịbụl. Aịzaya buru amụma na a ga-anyachi ndị mmadụ anya, meekwa ka obi ha kpọọ nkụ nke na ha agaghị echegharị, a gwọọ ha. Aịzaya 6:10;Jọn 12:40 Neziokwu, ọtụtụ ndị Juu ekwetaghị nihe ndị gosiri na Jizọs bụ Onye Nnapụta ahụ e kwere ná nkwa, bụ onye ha ga-esi naka ya nweta ndụ ebighị ebi.Nikọdimọs, Josef onye Arimatia, na ọtụtụ ndị ọzọ na-achị achị nwere okwukwe nezie na Jizọs. Ma, hà ga-emenụ ihe ndị gosiri na ha nwere okwukwe, ka egwu ịchụpụ ha nụlọ nzukọ, ma ọ bụ ịhụ otuto mmadụ nanya, ọ ga-eme kaha ghara ime ihe ndị gosiri na ha nwere okwukwe?Jọn 12:42, 43.Jizọs kwuru otu nime ihe inwe okwukwe na ya pụtara. Ọ sịrị: Onye nwere okwukwe nebe m nọ nwere okwukwe, ọ bụghị naanị nebe m nọ, kamakwa nebe onye zitere m nọ; onye na-ahụ m na-ahụkwa onye zitere m. Ihe Chineke gwara Jizọs kụzie, bụkwanụ ihe Jizọs nọgidere na-akụzi, dị ezigbo mkpa nke na Jizọs sịrị: Onye na-eleda m anya, nke na-adịghịkwa anabata ihe m na-ekwu, nwere onye ga-ekpe ya ikpe. Ọ bụ okwu m kwuru ga-ekpe ya ikpe nụbọchị ikpeazụ.Jọn 12:44, 45,48.Jizọs mechiziri okwu ya, sị: Ihe m kwuru esighị nechiche m, kama ọ bụ Nna m bụ onye zitere m nyere m iwu ihe m ga-akọ na ihe m ga-ekwu. Amakwaara m na iwu ya pụtara ndụ ebighị ebi. Jọn 12:49, 50 Jizọs ma na noge na-adịghị anya, ọ ga-eji ndụ ya chụọ àjà maka ndị nwere okwukwe na ya.Ndị Rom 5:8, 9.105 Jizọs Ejiri Osisi Fig Kụziere Ndị Na-eso Ụzọ Ya Inwe OkwukweMgbe Jizọs si na Jeruselem pụọ nehihie Mọnde, ọ laghachiri na Betani. Betani dị nebe ọwụwa anyanwụ Ugwu Oliv. Ọ ga-abụ na o hiri nụlọ ndị enyi ya bụ Lazarọs, Meri, na Mata.Ugbu a, chi ụtụtụ nke abalị iri na otu nọnwa Naịsan abọọla. Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya nọkwa nụzọ ugbu a na-alaghachi Jeruselem. Nke ahụ ga-abụ nke ikpeazụ ọ ga-aga ebe ahụ. Ọ bụkwa ụbọchị ikpeazụ ọ ga-ezi ndị mmadụ ozi ọma tupu ya emee Ememme Ngabiga, malite Ncheta Ọnwụ ya, ndị mmadụ ekpee ya ikpe ma gbuo ya.Mgbe ha si Betani pụta, ma si nUgwu Oliv na-aga Jeruselem, Pita hụrụ osisi ahụ Jizọs bụrụ ọnụ nụtụtụ ụnyaahụ. Ọ gwara Jizọs, sị, Rabaị, lee! osisi fig ahụ ị bụrụ ọnụ akpọnwụwo.Mak 11:21.Gịnị mere Jizọs ji mee ka osisi fig ahụ kpọnwụọ? Jizọs sịrị: Nezie, ana m asị unu, a sị nnọọ na unu nwere okwukwe ma ghara inwe obi abụọ, ọ bụghị naanị na unu ga-eme ihe m mere osisi fig a, kama, ọ bụrụ na unu asị ugwu a, Ka e bulie gị tụba gị noké osimiri, ọ ga-eme. Ihe niile unu na-arịọ nekpere ma nwee okwukwe, unu ga-enweta ha. Matiu 21:21, 22 Ọ bụ ụdị ihe a ka Jizọs kwuru na mbụ, nke bụ na okwukwe nwere ike ime ka ugwu si nebe ọ dị gaa ebe ọzọ.Matiu 17:20.Jizọs ji osisi fig ahụ o mere ka ọ kpọnwụọ kụziere anyị na anyị kwesịrị inwe okwukwe na Chineke. Jizọs kwuru, sị: Ihe niile nke unu na-ekpe nekpere ma na-arịọ narịrịọ, nweenụ okwukwe na unu anatachaworị ha, unu ga-enwetakwa ha. Mak 11:24 Ihe a Jizọs kụziri bụ ihe dị ezigbo mkpa ndị na-eso ụzọ ya niile kwesịrị ịmụta. Ndị ọ kacha dị mkpa bụ ndịozi ya nihi ọnwụnwa tara akpụ na-aga ịbịara ha noge na-adịghị anya. Ma, e nwere ihe ọzọ osisi fig ahụ kpọnwụrụ akpọnwụ na-akụziri anyị banyere okwukwe.Otú ahụ osisi fig ahụ si yie ihe nwere mkpụrụ ma o nweghị mkpụrụ bụ otú mba Izrel si yie ndị nwere okwukwe na Chineke ma ha enweghị okwukwe. Ndị Izrel na Chineke gbara ndụ. I leekwa ha anya, ị ga-eche na ha na-edebe Iwu Chineke. Ma, nke bụ eziokwu bụ na ha enweghị okwukwe, e nweghịkwa mkpụrụ dị mma ha mịrị. Ha jụdịrị Ọkpara Chineke. Ihe mere Jizọs ji mee ka osisi fig ahụ na-amịghị mkpụrụ kpọnwụọ bụ iji gosi ihe ga-emecha mee mba Izrel, bụ mba na-enweghị okwukwe, nke na-amịghịkwa mkpụrụ.Mgbe obere oge gachara, Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya batara na Jeruselem. Dị ka Jizọs na-emekarị, ọ gara nụlọ nsọ malite ịkụzi ihe. Ọ ga-abụ na ndị isi nchụàjà na ndị okenye chetara ihe Jizọs mere ndị na-agbanwe ego nụbọchị bọtara ụbọchị ahụ, nke mere ha ji bịa jụọ ya, sị: Olee ikike i ji eme ihe ndị a? ma ọ bụ ònye nyere gị ikike a ime ihe ndị a?Mak 11:28.Jizọs gwara ha, sị: Aga m ajụ unu otu ajụjụ. Zaanụ m ya, m ga-agwakwa unu ikike m ji na-eme ihe ndị a. Baptizim Jọn mere, ò si neluigwe ka ò si naka mmadụ? Zaanụ m ya. Ọ bụzi ndị isi nchụàjà na ndị okenye ga-aza ya ajụjụ. Ndị isi nchụàjà na ndị okenye gbara izu netiti onwe ha ka ha mara ihe ha ga-aza Jizọs. Ha kwuru, sị: Ọ bụrụ na anyị asị, O si neluigwe, ọ ga-asị, Ọ bụrụ otú ahụ, gịnị mere unu ekwereghị ya? Ma ànyị ga-anwa anwa sị, O si naka mmadụ? Ihe mere na ha azaghị na o si naka mmadụ bụ na ha na-atụ ìgwè mmadụ nọ ebe ahụ egwu, nihi na ìgwè mmadụ ahụ weere ya na Jọn bụ onye amụma.Mak 11:29-32.Ndị ahụ na-emegide Jizọs amaghị ihe ha ga-aza. Nihi ya, ha sịrị Jizọs: Anyị amaghị, Jizọs asịkwanụ ha: M gaghịkwa agwa unu ikike m ji eme ihe ndị a.Mak 11:33.106 Jizọs Emee Ihe Atụ Abụọ Gbasara Ubi VaịnOzugbo Jizọs mechara ka ọnụ mechie ndị isi nchụàjà na ndị okenye ahụ nọ nụlọ nsọ, bụ ndị jụrụ ya onye nyere ya ikike o ji arụ ọrụ, o meere ha ihe atụ gosiri ụdị ndị ha bụ.Ọ gwara ha, sị: Otu nwoke nwere ụmụ abụọ. Mgbe ọ gakwuuru onye nke mbụ, ọ sịrị, Nwa m, gaa rụọ ọrụ taa nubi vaịn m. Onye nke a sịrị, Agaghị m aga. E mesịa, ọ kwara ụta wee gaa. Mgbe ọ bịakwutere onye nke abụọ, gwa ya otu ihe ahụ, onye nke a zara, sị, M ga-aga, nna m, ma ọ gaghị. Ònye nime ha abụọ mere uche nna ya? Matiu 21:28-31,Nsụgharị Ụwa Ọhụrụnke Bekee e bipụtara nafọ 2013 À na-ajụkwa ajụ? Ọ bụ onye nke mbụ ahụ nihi na o mechara mee ihe nna ya kwuru.Jizọs gwara ndị ahụ na-emegide ya, sị: Nezie, ana m asị unu na ndị ọnaụtụ na ụmụ nwaanyị akwụna bu unu ụzọ na-abanye nalaeze Chineke. Ndị ọnaụtụ na ndị akwụna bu ụzọ jụ ife Chineke. Ma, ha mere ka nwa mbụ ahụ. Ha chegharịrị, ma bido ife Chineke. Ma, ndị isi nchụàjà ahụ na ndị okenye ahụ dị ka nwa nke abụọ ahụ. Ha na-ekwu na ha na-efe Chineke, ma otu abụghị nezi. Jizọs gwara ha, sị: Jọn Onye Na-eme Baptizim bịakwutere unu, na-egosi unu ụzọ ezi omume, ma unu ekwereghị ya. Otú ọ dị, ndị ọnaụtụ na ụmụ nwaanyị akwụna kweere ya, ma unu onwe unu, ọ bụ ezie na unu hụrụ nke a, unu akwaghị ụta nikpeazụ ka unu wee kwere ya.Matiu 21:31, 32.Jizọs mekwaara ha ihe atụ ọzọ. Na nke ugbu a, o gosiri na ndị ndú okpukpe medịrị ihe karịrị ịghara ife Chineke njọ. Ha bụ nnọọ ndị ọjọọ. Jizọs kwuru, sị: Otu nwoke kọrọ ubi vaịn, gbaakwa ya ogige gburugburu, ma gwuo olulu nke mmanya si nebe nzọchapụta mmanya ga na-agbanye, wuokwa ụlọ elu, ma nyefee ya naka ndị ọrụ ubi, wee gawa mba ọzọ. Mgbe oge ruru, o zipụrụ otu ohu ka ọ gakwuru ndị ọrụ ubi ahụ, ka o wee nata ndị ọrụ ubi ahụ ụfọdụ nime mkpụrụ nke ubi vaịn ahụ. Ma ha jidere ya, tikasịa ya ahụ ma hapụ ya ka ọ lawa nenyeghị ya ihe ọ bụla. O zipụkwara ohu ọzọ ka ọ gakwuru ha; ha kụkwara nke ahụ ihe nisi ma menye ya ihere. O wee ziga onye ọzọ, ha gbukwara onye nke ahụ; o zigakwara ọtụtụ ndị ọzọ, bụ ndị ha tikasịrị ụfọdụ nime ha ahụ, gbuokwa ụfọdụ nime ha.Mak 12:1-5.Ndị Jizọs na-agwa okwu, hà ghọtara ihe ihe atụ a pụtara? Ha nwere ike icheta okwu Aịzaya onye amụma ji katọọ ụmụ Izrel. Ọ sịrị: Ụlọ Izrel bụ ubi vaịn Jehova nke ụsụụ ndị agha, ndị Juda bụkwa ubi nke na-eme ya obi ụtọ. O wee na-atụ anya ikpe ziri ezi, ma, lee! ọ bụ mmebi iwu ka ọ hụrụ. Aịzaya 5:7 Ihe atụ a Jizọs mere yiri nke Aịzaya mere. Onye nwe ubi vaịn ahụ bụ Jehova. Ubi vaịn ahụ bụ mba Izrel. Jehova ji Iwu o nyere ha chebe ha dị ka ubi vaịn a gbara ogige. Jehova zigara ndị amụma ya ka ha kụziere ndị ya ihe ma mee ka ha mịa ezi mkpụrụ.Ma, ndị ọrụ ubi ahụ mekpọrọ ụfọdụ ndị ohu e ziteere ha ọnụ, gbuokwa ụfọdụ nime ha. Jizọs kwuru, sị: Onye nwe ubi vaịn ahụ ka nwere otu onye ọzọ, bụ ọkpara ọ hụrụ nanya. Nikpeazụ, o zipụrụ ya ka ọ gakwuru ha, sị, Ha ga-akwanyere ọkpara m ùgwù. Ma ndị ọrụ ubi ahụ kwurịtara netiti onwe ha, sị, Onye a bụ onye ga-eketa ubi a. Bịanụ ka anyị gbuo ya, ihe nketa a ga-abụkwa nke anyị. Ha wee jide ya gbuo.Mak 12:6-8.Jizọs jụziri ndị ndú okpukpe ahụ, sị: Gịnị ka onye nwe ubi vaịn ahụ ga-eme? Mak 12:9 Ha zara ya, sị: Ebe ọ bụ na ha bụ ndị ọjọọ, ọ ga-abịa bibie ha ajọ mbibi, ọ ga-enyefekwa ubi vaịn ahụ naka ndị ọzọ bụ ndị ọrụ ubi, ndị ga-enye ya mkpụrụ ya mgbe oge ya ruru.Matiu 21:41.Ha amaghị mgbe ha ji jiri aka ha maa onwe ha ikpe nihi na ha so ná ndị ọrụ ubi ahụ na-arụrụ Jehova ọrụ nubi vaịn ya, nke bụ mba Izrel. Otu nime ihe ndị Jehova chọrọ naka ndị ọrụ ubi yabụ ka ha nwee okwukwe nỌkpara ya, bụ Mesaya ahụ. Jizọs legidere ndị ndú okpukpe ahụ anya wee sị ha: Ọ bụ na unu agụtụbeghị akụkụ Akwụkwọ Nsọ a, Nkume ahụ nke ndị na-ewu ụlọ jụrụ, ọ bụ ya ghọrọ nkume isi nkuku bụ isi. Ihe a si naka Jehova, ọ dịkwa ebube nanya anyị? Mak 12:10, 11 Jizọs meziri ka ihe ọ na-ekwu doo ha anya. Ọ sịrị ha: Ọ bụ ya mere m ji asị unu, a ga-anapụ unu alaeze Chineke, werekwa ya nye mba nke na-amị mkpụrụ ya.Matiu 21:43.Ndị odeakwụkwọ na ndị isi nchụàjà ghọtara na Jizọs bu ha nobi mee ihe atụ ahụ. Luk 20:19 Nihi ya, ha chọsikwuru ike igbu onye nketa ahụ, ya bụ, Jizọs. Ma, ha achọghị igbu Jizọs ozugbo ahụ nihi na ha na-atụ ìgwè mmadụ nọ ebe ahụ egwu, nihi na ha weere Jizọs ka onye amụma.107 Otu Eze Agwa Ohu Ya Ka Ọ Kpọọ Ndị Mmadụ Ka Ha Bịa Oriri AgbamakwụkwọMgbe oge Jizọs ga-ejecha ozi ya ruwere, o mekwuru ihe atụ ndị ọzọ iji gbaa ndị odeakwụkwọ na ndị isi nchụàjà nanwụ. Nihi ya, ha chọrọ igbu ya. Luk 20:19 Ma, Jizọs agbachabeghị ha nanwụ. O mere ihe atụ ọzọ. Ọ sịrị:Alaeze eluigwe dị ka otu nwoke, bụ eze, nke meere nwa ya nwoke oriri alụmdi na nwunye. O wee zipụ ndị ohu ya ka ha gaa kpọọ ndị a kpọrọ òkù ịbịa oriri alụmdi na nwunye ahụ, ma ha ekweghị ịbịa. Matiu 22:2, 3 Ihe Jizọs ji malite ihe atụ a o mere bụ Alaeze eluigwe. Nihi ya, eze ahụ o kwuru okwu ya enweghị onye ọzọ ọ ga-abụ ma ọ bụghị Jehova Chineke. Ònyekwanụ bụ nwa ya nwoke ahụ? Ole ndị bụ ndị a kpọrọ òkù ịbịa oriri alụmdi na nwunye ahụ? Azịza ha araghị ahụ. Nwa eze ahụ bụ Ọkpara Jehova. Ọ bụkwa ya na-eme ihe atụ a. Ndị a kpọrọ òkù bụ ndị ga-eso Ọkpara Jehova chịa nAlaeze eluigwe.Ole ndị e bu ụzọ kpọọ òkù ahụ? Ọ dị mma, ole ndị Jizọs na ndịozi ya nọ na-ezi ozi ọma Alaeze Chineke? Ọ bụ ndị Juu. Matiu 10:6, 7;15:24 Ha kwetara ịna-edebe Iwu ha na Chineke ji gbaa ndụ nafọ 1513 Tupu Oge Ndị Kraịst. Ha si otú ahụ bụrụ ndị mbụ nwere olileanya ịghọ alaeze nke ndị nchụàjà. Ọpụpụ 19:5-8 Ma, olee mgbe a ga-akpọ ha ka ha bịa oriri alụmdi na nwunye ahụ? Ọ bụ nafọ 29, bụ mgbe Jizọs malitere ikwusa ozi ọma Alaeze eluigwe.Olee otú ọtụtụ ndị Izrel si zaa òkù ahụ a kpọrọ ha? Jizọs sịrị na ha ekweghị abịa. Ọtụtụ nime ndị ndú okpukpe na ndị ọzọ ekwetaghị na ọ bụ ya bụ Mesaya ahụ, bụ onye Chineke họpụtara ka ọ bụrụ Eze.Ma, Jizọs kwuru na ndị Juu ka nwere ohere ịbịa oriri ahụ. Ọ sịrị: Eze ahụ zipụkwara ndị ohu ya ndị ọzọ, sị, Gwanụ ndị ahụ a kpọrọ òkù, sị: Lee! Akwadebewo m nri ehihie m, e gbuwo oké ehi na anụ m ndị mara abụba, a kwadebewokwa ihe niile. Bịanụ noriri alụmdi na nwunye a. Ma ha ejighị ya kpọrọ ihe, ha wee gawa, otu onye nubi ya, onye ọzọ nahịa ya; ma ndị fọdụrụ jidere ndị ohu ya, mee ha ihe ihere ma gbuo ha.Matiu 22:4-6 Ihe a Jizọs kwuru dabara nihe ga-eme ozugbo a malitere inwe ọgbakọ Ndị Kraịst. Noge ahụ, ndị Juu ka nwere ohere iketa Alaeze eluigwe, ma ọtụtụ nime ha ekweghị aza òkù ahụ a kpọrọ ha. Ha medịrị ụfọdụ nime ndị eze ahụ dunyere ka ha kpọọ ha òkù, ihe ihere.Ọrụ Ndịozi 4:13-18;7:54,58.Gịnị ga-eme ndị Juu ebe ọ bụ na ha azaghị òkù ahụ a kpọrọ ha? Jizọs kwuru, sị: Eze ahụ were iwe wee ziga ụsụụ ndị agha ya ma bibie ndị ahụ na-egbu ọchụ, gbaakwa obodo ha ọkụ. Matiu 22:7 Ihe a Jizọs kwuru mezuru nafọ 70, mgbe ndị Rom bibiri obodo ha bụ Jeruselem.Ebe ha na-ekweghị aza òkù ahụ a kpọrọ ha, ọ pụtara na enwezighị ndị ọzọ a ga-akpọ? Jizọs ekwughị otú ahụ. Kama, ọ sịrị: Eze ahụ wee sị ndị ohu ya, Nezie, a kwadebewo oriri alụmdi na nwunye a, ma ndị a kpọrọ òkù erughị eru. Ya mere, gaanụ nokporo ụzọ ndị e si apụ nobodo, kpọọkwanụ onye ọ bụla unu hụrụ ka ọ bịa oriri alụmdi na nwunye a. Ya mere, ndị ohu ahụ gara nokporo ụzọ wee kpọkọọ ndị niile ha hụrụ, ma ndị ọjọọ ma ndị ọma; ọnụ ụlọ e ji eme ememme agbamakwụkwọ ahụ wee jupụta ná ndị nọ na-eri ihe na tebụl.Matiu 22:8-10.Anyị kwesịrị iburu nobi na Pita onyeozi ga-emecha nyewere ndị Jentaịl aka ka ha bụrụ ezigbo Ndị Kraịst. Ndị Jentaịl bụ ndị na-abụghị ndị Juu ma ọ bụ ndị na-esoghị ndị Juu na-ekpe okpukpe ha. Nafọ 36, onyeisi ndị agha Rom aha ya bụ Kọnịliọs na ndị ezinụlọ ya natara mmụọ nsọ Chineke, si otú ahụ soro ná ndị ga-eketa Alaeze eluigwe Jizọs kwuru okwu ya.Ọrụ Ndịozi 10:1,34-48.Jizọs kwuru na ọ bụghị mmadụ niile bịara oriri agbamakwụkwọ ahụ ga-adị eze ahụ mma. O kwuru, sị: Mgbe eze ahụ batara inyocha ndị ọbịa ahụ, ọ hụrụ otu nwoke nke na-eyighị uwe alụmdi na nwunye. O wee sị ya, Enyi, olee otú i si bata nebe a neyighị uwe alụmdi na nwunye? O nyeghị ya ọnụ okwu. Mgbe ahụ, eze ahụ gwara ndị na-ejere ya ozi, sị, Keenụ ya agbụ ụkwụ na aka ma tụpụ ya nọchịchịrị dị nèzí. Nebe ahụ ka ọ ga-akwa ákwá ma taa ikikere ezé. Nihi na ndị a kpọrọ òkù dị ọtụtụ, ma ole na ole ka a họọrọ.Matiu 22:11-14.O nwere ike ndị ndú okpukpe ahụ aghọtaghị ihe ihe niile Jizọs kwuru pụtara ma ọ bụkwanụ otú o si gbasa ha. Ma, obi adịghị ha mma. Ha kpebisikwuru ike na ha ga-egbufu onye a na-emechu ha ihu.108 Otú Jizọs Si Mee Ka Mbọ A Gbara Ijide Ya Kụọ Afọ nAlaIwe juru ndị iro Jizọs obi. Ọ dịbeghị anya o mere ihe atụ o ji gosi na ha bụ ndị ọjọọ. Nihi ya, ndị Farisii kpara nkata ka ha jide ya. Ha chọrọ ka o kwuo ihe ga-eme ka ha jide ya kpọgara ya gọvanọ ha bụ onye Rom. Ha kwụdịrị ụfọdụ nime ndị na-eso ụzọ ha ụgwọ ka ha chọta ihe ha ga-eji jide Jizọs.Luk 6:7.Ha jụrụ Jizọs, sị: Onye Ozizi, anyị maara na ị na-ekwu okwu ma na-ezi ihe nụzọ ziri ezi, ị dịghịkwa ele mmadụ anya nihu, kama ị na-ezi ụzọ Chineke neziokwu: Iwu ọ kwadoro ka anyị na-akwụ Siza ụtụ isi ka ọ bụ na ọ kwadoghị ya? Luk 20:21, 22 Jizọs ekweghị ka mma elu ọnụ a ha jara ya megharịa ya anya nihi na ọ ma na o sighị ha nobi, marakwa na ha ji aghụghọ chọọ itinye ya ná nsogbu. Ọ bụrụ na ọ sị ha, Mba, ọ dịghị mma ị na-akwụ ụtụ isi, ha nwere ike ibo ya ebubo na ọ na-agba ọchịchị Rom mgba okpuru. Ọ bụrụkwa na ọ sị ha, Ee, kwụọnụ ụtụ isi, ndị obi na-adịghị mma na ndị Rom na-achị ha nwere ike ịghọtahie ya ma mesie ya ike. Ebe ọ dị otú ahụ, olee otú Jizọs si zaa ha ajụjụ a?Jizọs gwara ha, sị: Gịnị mere unu ji na-ele m ule, ndị ihu abụọ? Gosinụ m mkpụrụ ego e ji atụ ụtụ isi. Ha wetaara ya otu mkpụrụ ego dinarịọs. O wee jụọ ha, sị: Ihe a ọ bụ onyinyo onye na aha onye? Ha sịrị ya: Ọ bụ nke Siza. Mgbe ahụ, Jizọs sịrị ha: Ya mere, kwụọnụ Siza ihe Siza, ma kwụọnụ Chineke ihe Chineke.Matiu 22:18-21.Ihe a Jizọs kwuru tụrụ ha nanya. Ha si ebe ahụ pụọ nihi na o mere ka ọnụ mechie ha. Ma, chiejibeghị nụbọchị ahụ, nihi ya, ha kpawakwara nkata otú ha ga-esi nweta Jizọs. Mgbe nkata ndị Farisii kpara kụchara afọ nala, ndị isi nke òtù ọzọ e nwere nokpukpe ndị Juu bịakwutere ya. Ha bụ ndị Sadusii.Ndị Sadusii ekweghị ná mbilite nọnwụ. Ma, ha bịara jụọ Jizọs ajụjụ gbasara mbilite nọnwụ na mmadụ ịlụ nwunye nwanne ya ma nwanne ya nwụọ. Ha jụrụ ya, sị: Onye Ozizi, Mozis sịrị, Ọ bụrụ na mmadụ anwụọ namụtaghị ụmụ, nwanne ya nwoke aghaghị ịkpọrọ nwunye ya lụwa wee mụtara nwanne ya nwoke nwa. Ma e nwere ụmụnne asaa netiti anyị; nke mbụ lụrụ nwunye ma nwụọ, ebe ọ na-amụtaghị nwa, ọ hapụụrụ nwanne ya nwoke nwunye ya. Otú ahụ ka o mekwara onye nke abụọ, meekwa onye nke atọ, ruo mgbe o mechara mmadụ asaa ahụ niile. Nikpeazụ, nwaanyị ahụ nwụrụ. Ya mere, ná mbilite nọnwụ, ònye nime mmadụ asaa ahụ ka ọ ga-abụ nwunye ya? Ebe ọ bụ na ha niile lụrụ ya.Matiu 22:24-28.Ebe ọ bụ na ndị Sadusii kwetara nakwụkwọ ndị Mozis dere, Jizọs ji ya zaa ha ajụjụ a. Ọ gwara ha, sị: Ọ bụghị nihi na unu amaghị Akwụkwọ Nsọ ma ọ bụ ike nke Chineke mere unu ji ehie ụzọ? Nihi na mgbe ha ga-esi ná ndị nwụrụ anwụ bilie, ndị ikom agaghị alụ nwunye, a gaghịkwa eke ndị inyom di, kama ha ga-adị ka ndị mmụọ ozi nọ neluigwe. Ma banyere ndị nwụrụ anwụ, bụ ndị a ga-akpọlite, ọ bụ na unu agụghị nakwụkwọ Mozis, nihe e dere banyere osisi ogwu ahụ, otú Chineke si gwa ya, sị, Abụ m Chineke Ebreham na Chineke Aịzik na Chineke Jekọb? Ọ bụghị Chineke nke ndị nwụrụ anwụ, kama ọ bụ Chineke ndị dị ndụ. Unu na-ehie ụzọ nke ukwuu. Mak 12:24-27;Ọpụpụ 3:1-6 Ihe a ọ zara ha juru ìgwè mmadụ ahụ anya.Jizọs emeela ka ọnụ mechie ma ndị Farisii ma ndị Sadusii. Nihi ya, ha bịakọtara ọnụ ka ha nwalekwuo ya. Otu nime ha, bụ odeakwụkwọ, jụrụ ya, sị: Onye Ozizi, olee iwu kasị ukwuu nime Iwu ahụ?Matiu 22:36.Jizọs zara ya, sị: Nke mbụ bụ, Nụrụ, Izrel, Jehova bụ Chineke anyị bụ otu Jehova, jiri obi gị dum, jirikwa mkpụrụ obi gị dum, jirikwa uche gị dum, jirikwa ike gị dum hụ Jehova bụ Chineke gị nanya. Nke abụọ bụ, Hụ onye agbata obi gị nanya dị ka onwe gị. Ọ dịghị ihe ọ bụla ọzọ e nyere niwu nke ka ndị a ukwuu.Mak 12:29-31.Mgbe Jizọs kwuchara ihe a, odeakwụkwọ ahụ sịrị ya: Onye Ozizi, ihe i kwuru bụ eziokwu, Ọ bụ Otu, ọ dịghịkwa onye ọzọ ma ọ bụghị ya; mmadụ ijikwa obi ya dum na nghọta ya dum na ike ya dum hụ ya nanya nakwa mmadụ ịhụ onye agbata obi ya nanya dị ka onwe ya dị nnọọ oké ọnụ ahịa karịa àjà nkịtị na àjà a na-esurecha nọkụ. Mgbe Jizọs hụrụ na ọ zara dị ka onye maara ihe, ọ sịrị ya: Ị nọghị alaeze Chineke ebe dị anya.Mak 12:32-34.Kemgbe abalị atọ, ya bụ abalị itoolu, abalị iri, na abalị iri na otu nọnwa Naịsan, Jizọs nọ na-akụzi ihe nụlọ nsọ. Ụfọdụ ndị, dị ka odeakwụkwọ a, ji obi ụtọ gee ya ntị. Ma, ndị ndú okpukpe emeghị otú ahụ. Ha enweghịzi obi ike ịjụ ya ajụjụ.109 Jizọs Akatọọ Ndị Na-emegide YaNdị na-emegide Jizọs emebilighị aha ya ma ọ bụ mee ka o kwuo ihe ha ga-eji jide ya ma nyefee ya naka ndị Rom. Luk 20:20 Ma, mgbe ha na Jizọs ka nọ nụlọ nsọ ahụ nabalị iri na otu nọnwa Naịsan, Jizọs meziri ka egwú dagharịa ma mee ka ha mata onye ọ bụ. Ọ jụrụ ha, sị: Gịnị ka unu chere banyere Kraịst? Nwa ònye ka ọ bụ? Matiu 22:42 Ndị Juu niile ma na Kraịst ma ọ bụ Mesaya ga-esi nagbụrụ Devid. Nihi ya, ha sịrị ya na ọ bụ nwa Devid.Matiu 9:27;12:23;Jọn 7:42.Jizọs jụrụ ha, sị: Oleezi otú o si bụrụ na Devid si nike mmụọ nsọ kpọọ ya Onyenwe m, sị, Jehova gwara Onyenwe m, sị: Nọdụ ala naka nri m ruo mgbe m debere ndị iro gị nokpuru ụkwụ gị? Ya mere, ọ bụrụ na Devid kpọrọ ya Onyenwe m, olee otú o si bụrụ nwa ya?Matiu 22:43-45.Ndị Farisii azaghị Jizọs ajụjụ a nihi na ha na-atụ anya na a ga-enwe otu onye si nagbụrụ Devid nke ga-anapụta ha naka ndị Rom na-achị ha. Jizọs ji ihe Devid kwurunAbụ Ọma 110:1, 2mee ka ha mata na Mesaya ahụ abụghị naanị mmadụ nkịtị na-achị achị. Ọ bụ Onyenwe Devid. Ọ bụrụkwa na ọ nọdụ ala naka nri Chineke, ọ ga-eji ike Chineke nyere ya rụwa ọrụ. Ihe a Jizọs kwuru enyeghị ha ọnụ okwu.Ndị na-eso ụzọ Jizọs na ndị ọzọ nọ na-ege Jizọs ntị kemgbe. Nihi ya, Jizọs gwara ha okwu ma dọọ ha aka ná ntị gbasara ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii. Ọ sịrị ha: Ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii anọdụwo noche Mozis ka ha kụzie Iwu Chineke. Jizọs gwaziri ha, sị: Ihe niile ha na-agwa unu, meenụ ha, debekwanụ ha, kama unu emela ihe ha na-eme, nihi na ha na-ekwu ma ha adịghị eme.Matiu 23:2, 3.Jizọs kwuru ihe ha na-eme nke gosiri na ha bụ ndị ihu abụọ. Ọ sịrị: Ha na-eme ka mkpọ a na-etinye akụkụ Akwụkwọ Nsọ ụfọdụ ndị ha na-eyi dị ka ihe nchebe bukwuo ibu. Ndị Juu ụfọdụ na-eyi obere mkpọ ha tinyere akụkụ Akwụkwọ Nsọ ụfọdụ negedege ihu ha ma ọ bụ naka ha. Ma, ndị Farisii na-eme ka nke ha bukwuo ibu ka ọ dị ka hà ji Iwu Chineke kpọrọ ihe. Ha na-emekwa ka ọnụ ọnụ uwe ha sakwuo mbara. Ụmụ Izrel na-adụnye ihe nọnụ ọnụ uwe mwụda ha. Ma, ndị Farisii na-eme ka ọnụ ọnụ uwe ha gbadaa karịa nke ndị ọzọ. Ọnụ Ọgụgụ 15:38-40 Ihe mere ha ji eme ihe niile a bụ ka ndị mmadụ hụ ha.Matiu 23:5.Ndị na-eso ụzọ Jizọs nwedịrị ike chọwa ka a na-anụ aha ha. Nihi ya, Jizọs dọrọ ha aka ná ntị, sị: Ka a ghara ịkpọ unu onwe unu Rabaị, nihi na otu onye bụ onye ozizi unu, ma unu niile bụ ụmụnna. Unu akpọkwala onye ọ bụla nna unu nelu ụwa, nihi na otu onye bụ Nna unu, ya bụ, Onye nke eluigwe. Ka a gharakwa ịkpọ unu ndị ndú, nihi na Onye Ndú unu bụ otu onye, ya bụ, Kraịst. Olee otú ndị na-eso ụzọ Jizọs ga-esi na-ele onwe ha anya ma na-akpa àgwà? Jizọs gwara ha, sị: Onye kasị ukwuu netiti unu aghaghị ịbụ onye na-ejere unu ozi. Onye ọ bụla nke na-ebuli onwe ya elu, a ga-eweda ya ala, onye ọ bụla nke na-eweda onwe ya ala, a ga-ebuli ya elu.Matiu 23:8-12.Jizọs kwuziri na ahụhụ na-aga ịdịrị ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii, ndị ihu abụọ. O kwuru, sị: Ahụhụ ga-adịrị unu, ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii, ndị ihu abụọ! nihi na unu na-emechi ụzọ alaeze eluigwe nihu ndị mmadụ; nihi na unu onwe unu adịghị abanye, unu adịghịkwa ekwe ka ndị chọrọ ịbanye banye.Matiu 23:13.Jizọs katọrọ ndị Farisii nihi na ha ejighị ihe Jehova weere ka ihe ka mkpa kpọrọ ihe. Ihe gosiri na ha ejighị ya kpọrọ ihe bụ ụdị ókè na-enweghị isi ha na-akpa. Dị ka ihe atụ, ha na-asị: Ọ bụrụ na onye ọ bụla ejiri ụlọ nsọ ṅụọ iyi, ọ dịghị ihe ọ bụ; ma ọ bụrụ na onye ọ bụla ejiri ọlaedo dị nụlọ nsọ ṅụọ iyi, iwu ji ya. Ihe a ha kwuru gosiri na ha kpuru ìsì nihi na ha ji ọlaedo dị nụlọ nsọ kpọrọihe karịa ụlọ nsọ ahụ a na-anọ efe Jehova. Ha na-elegharakwa ihe ndị ka mkpa nIwu ahụ anya, ya bụ, ikpe ziri ezi na ebere na ikwesị ntụkwasị obi.Matiu 23:16,23;Luk 11:42.Jizọs kpọrọ ndị Farisii ndị ndú kpuru ìsì, ndị na-azapụ anwụnta ma na-eloda kamel! Matiu 23:24 Ha na-azapụ anwụnta ná mmanya ha nihi na e weere anwụnta ka ihe na-adịghị ọcha. Ma, otú ha si eleghara ihe ndị ka mkpa nIwu ahụ anya yiri iloda kamel. Kamel bụkwa anụ na-adịghị ọcha, ma ha na-eloda ya nihi na ọ ka buo ibu.Levitikọs 11:4,21-24.110 Ụbọchị Ikpeazụ Jizọs Nọrọ nỤlọ NsọNa nke ikpeazụ Jizọs nọrọ nụlọ nsọ, ọ gara nihu ịgba ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii nanwụ, na-akpọ ha ndị ihu abụọ nihu ọha. Ọ gwara ha, sị: Unu na-eme ka azụ iko na efere dị ọcha, ma ime ha jupụtara nihe e bukọọrọ nike na imefe ihe ókè. Ndị Farisii kpuru ìsì, burunụ ụzọ mee ka ime iko na ime efere dị ọcha, ka azụ ya wee dị ọcha. Matiu 23:25, 26 Ọ bụ eziokwu na ndị Farisii na-asa anya na mmiri edebe Iwu ndị kwuru gbasara mmadụ ịdị ọcha iji fee ofufe na mmadụ ịdị ọcha nelu ahụ, ha na-eleghara ụdị mmadụ ha bụ anya. Ha achọghịkwa ime ka obi ha dị ọcha.Ihe ọzọ gosiri na ha bụ ndị ihu abụọ bụ na ha na-ewu ili ndị amụma ma na-achọ ha mma. Ma Jizọs gwara ha na ha bụ ụmụ nke ndị gburu ndị amụma. Matiu 23:31 Ihe gosiri na nke a bụ eziokwu bụ mbọ ndị ha gbara ka ha gbuo Jizọs.Jọn 5:18;7:1,25.Jizọs gwaziri ha ihe na-aga ime ha ma ọ bụrụ na ha echegharịghị. Ọ sịrị ha: Agwọ, ụmụ ajụala, olee otú unu ga-esi gbanahụ ikpe Gehena? Matiu 23:33 Gehena pụtara Ndagwurugwu Hinọm. Ndagwurugwu a dị nso na Jeruselem. Ọ bụkwa ebe a na-akpọ ihe ndị e kpofuru ekpofu ọkụ. Ọ na-anọchi anya mbibi ebighị ebi a ga-ebibi ndị odeakwụkwọ na ndị Farisii na-achọghị ichegharị.Ndị na-eso ụzọ Jizọs ga-abụ ndị amụma na ndị maara ihe na ndị na-ezi ihe nihu ọha. Ha ga-esi otú a nọchite anya Jizọs. Olee otú ndị ndú okpukpe ga-esi kpasoo ha àgwà. Jizọs gwara ha, sị: Ụfọdụ nime ndị na-eso ụzọ m ka unu ga-egbu, kpọgidekwa ha nosisi, ụfọdụ nime ha ka unu ga-apịakwa ihe nụlọ nzukọ unu, kpagbuokwa ha site nobodo ruo nobodo; ka ọbara ezi omume dum a wụfuru nụwa wee dị nisi unu, malite nọbara onye ezi omume bụ Ebel ruo nọbara Zekaraya . . . onye unu gburu. Ọ gwakwara ha, sị: Nezie, ana m asị unu, ihe ndị a niile ga-abịakwasị ọgbọ a. Matiu 23:34-36 Ihe a Jizọs kwuru mechara mee nafọ 70 mgbe ndị agha Rom bibiri Jeruselem ma gbuo ọtụtụ puku ndị Juu.Obi adịghị Jizọs mma mgbe ọ na-eche banyere ihe ọjọọ a nke na-aga ime ndị Juu. Nihi ya, o kwuru, sị: Jeruselem, Jeruselem, nke na-egbu ndị amụma, nke na-atụkwa ndị e ziteere ya nkume,lee ọtụtụ ugboro m chọrọ ịchịkọta ụmụ gị, dị ka nnekwu ọkụkọ si achịkọta ụmụ ya nokpuru nku ya! Ma unu achọghị ya. Lee! A hapụworo unu ụlọ unu. Matiu 23:37, 38 Ndị nụrụ ihe a Jizọs kwuru ga na-eche ụlọ Jizọs na-ekwu okwu ya. Ọ ga-abụ ụlọ nsọ ahụ mara mma dị na Jeruselem, nke ndị mmadụ nwere ike ịna-eche na Chineke na-echebe?Jizọs kwuziri, sị: Ana m asị unu, unu agaghị ahụ m ma ọlị malite ugbu a ruo mgbe unu ga-asị, Onye a gọziri agọzi ka onye ahụ nke na-abịa naha Jehova bụ! Matiu 23:39 Ihe a Jizọs kwuru sinAbụ Ọma 118:26. Ebe ahụ, sịrị: Ka Onye na-abịa naha Jehova bụrụ onye a gọziri agọzi; anyị esiwo nụlọ Jehova gọzie unu. O doro anya na e bibihaala ụlọ nsọ ahụ, e nwekwaghị onye nwere ike ịbịa na ya naha Chineke.Jizọs gaziri nebe e dowegasịrị igbe onyinye nụlọ nsọ ahụ. Ndị mmadụ na-esi nobere oghere ndị dị nelu igbe ndị ahụ atụnye ego. Jizọs hụrụ ndị Juu ka ha na-atụnye onyinye ha, hụkwa ndị bara ọgaranya ka ha na-atụnye ọtụtụ mkpụrụ ego. Jizọs hụziri ka otu nwaanyị di ya nwụrụ nke dara ogbenye tụnyere obere mkpụrụ ego abụọ nke ga-azụtali ihe dị nnọọ nta. Mak 12:41, 42 Jizọs ma na onyinye nwaanyị a nyere mere ka obi tọọ Chineke ụtọ.Jizọs kpọrọ ndị na-eso ụzọ ya sị ha: Nezie, ana m asị unu na nwaanyị a di ya nwụrụ, bụ onye dara ogbenye, tụnyere ihe karịa ihe ndị niile ahụ na-atụnye ego nigbe ndị ahụ a na-atụnye ego tụnyere. Olee otú o si tụnye ihe karịa ndị ahụ niile? Jizọs kwuru, sị: Ha niile tụnyere ihe site nọtụtụ ihe ha nwere, ma nwaanyị a tụnyere ihe niileo nwere, ihe dum o ji biri, nagbanyeghị na ọ nọ nụkọ. Mak 12:43, 44 Otú nwaanyị a si eche echiche na otú o si eme ihe dị nnọọ iche notú ndị ndú okpukpe ahụ si eche echiche na otú ha si eme ihe.Ka abalị iri na otu nọnwa Naịsan ji nwayọọ nwayọọ na-agwụ, Jizọs si nụlọ nsọ ahụ pụọ. Ihe a bụ nke ikpeazụ ụkwụ ya kpara nụlọ nsọ ahụ. Ka ha na-apụ, otu nime ndị na-eso ụzọ ya gwara ya, sị: Onye Ozizi, ị hụkwara ụdị nkume ndị a na ụdị ụlọ ndị a? Mak 13:1 Neziokwu, nkume ụfọdụ e ji rụọ ụlọ nsọ ahụ buru ezigbo ibu. O so nihe ndị mere ụlọ nsọ ahụ ji sie ezigbo ike ma yie ihe na-enweghị ike ịda ada. Nihi ya, ọ ga-eju onye ahụ na-eso ụzọ Jizọs anya mgbe Jizọs gwara ya, sị: Ị hụrụ nnukwu ụlọ ndị a? A gaghị ahapụ otu nkume nelu nkume ibe ya ma ọlị nebe a nakwatughị ya.Mak 13:2.Mgbe Jizọs kwuchara ihe a, ya na ndịozi ya gafere Ndagwurugwu Kidrọn ma rịgoro nelu Ugwu Oliv. E nwere mgbe ya na mmadụ anọ nime ndịozi ya nọ. Aha ha bụ Pita, Andru, Jems, na Jọn. Ha nwere ike isi nebe ahụ ha nọ nugwu ahụ na-ekiri ọmarịcha ụlọ nsọ ahụ.111 Ndịozi Jizọs Ajụọ Ya Ihe Ga-abụ Ihe Ịrịba AmaỤbọchị ahụ bụ ehihie Tuzdee, abalị iri na otu nọnwa Naịsan. Chi jikwa nwayọọ na-eji. Ihe ọzọkwa bụ na ọ fọrọ abalị ole na ole ka Jizọs jechaa ozi ya nụwa. Kemgbe ụtụtụ, Jizọs nọ na-ezi ihe nụlọ nsọ. Mgbe chi jiri, o si na Jeruselem pụọ gaa hie ụra ebe ọzọ. Ma, ndị mmadụ nwere nnọọ mmasị ịnụ ihe ọ na-ezi, nihi ya, ha na-abịakwute ya nụlọ nsọ nisi ụtụtụ ịnụrụ okwu ya. Luk 21:37, 38 Ugbu a, Jizọs agazighị apụta nụlọ nsọ. Ya na ndịozi ya anọ nọzi nUgwu Oliv. Aha ha bụ Pita, Andru, Jems, na Jọn.Mmadụ anọ a bịakwutere Jizọs iche. Ihe mere ha ji bịakwute ya bụ na ha na-echegbu onwe ha banyere ụlọ nsọ ahụ Jizọs ka kwupụrụ okwu ya na a gaghị ahapụ otu nkume nelu nkume ibe ya. Ma, ha ka nwere ọtụtụ ihe na-echegbu ha. Jizọs agwabuola ha, sị: Dịrịnụ njikere, nihi na noge awa nke unu na-echeghị na ọ pụrụ ịbụ ka Nwa nke mmadụ na-abịa. Luk 12:40 Ọ gwakwara ha banyere ụbọchị ahụ mgbe a gaje ikpughe Nwa nke mmadụ. Luk 17:30 Ò nwere otú ihe ndị ahụ ọ gwara ha si gbasa ihe ndị o kwuru banyere ụlọ nsọ ahụ? Ndịozi ya chọrọ ịma ihe ihe ndị ahụ o kwuru pụtara. Nihi ya, ha jụrụ ya, sị: Gwa anyị, olee mgbe ihe ndị a ga-eme, gịnị ga-abụkwa ihe ịrịba ama nke ọnụnọ gị na nke ọgwụgwụ usoro ihe a?Matiu 24:3.O nwere ike ịbụ na ihe ha bu nobi jụọ ajụjụ a bụ maka mbibi Jizọs kwuru a ga-ebibi ụlọ nsọ ahụ ha na-ahụ anya. Ha jụkwara Jizọs banyere oge ọnụnọ ya. Ọ ga-abụ na ha chetara ihe atụ Jizọs mere banyere otu nwoke nke si nezinụlọ eze bụ onye jere nala dị anya ka ọ gaa nweta ike ọchịchị ma lọta. Luk 19:11, 12 Ihe ikpeazụ ha nọ na-eche bụ ihe ọgwụgwụ nke usoro ihe a pụtara.Jizọs gwara ha ihe àmà ndị ha ga-eji amata mgbe a ga-ebibi Jeruselem na ụlọ nsọ ya. Ma, ọ gwakwara ha ihe àmà ọzọ. Ihe àmà a ga-enyere ndị ga-abụ Ndị Kraịst nọdịnihu aka ịmata na ha nọ noge ọnụnọ Kraịst, nyekwara ha aka ịmata na oge Chineke ga-ebibi ụwa Setan eruwela.Ka afọ na-aga, ndịozi Jizọs ji anya ha hụ ka ihe ndị ahụ Jizọs buru namụma na-emezu. Ọtụtụ nime ha malitere imezu nihu ha. Nihi ya, ihe mere mgbe afọ iri atọ na asaa gachara, ya bụ nafọ 70, emeghị Ndị Kraịst mụ anya noge ahụ na mberede. Ọ bụ nafọ ahụ ka e bibiri obodo ndị Juu na ụlọ nsọ ha. Ma, ọ bụghị ihe niile Jizọs buru namụma mezuru nafọ 70 ma ọ bụ tupu mgbe ahụ. Nihi ya, olee ihe ndị a ga-eji ama oge ọnụnọ ya, ya bụ, oge ọ ga-anọ nocheeze na-achị nAlaeze Chineke? Jizọs gwara ndịozi ya azịza ya.Jizọs kwuru na a ga-anụ mkpọtụ agha na akụkọ agha nakwa na mba ga-ebuso mba ọzọ agha, alaeze ga-ebusokwa alaeze ọzọ agha. Matiu 24:6, 7 O kwukwara na a ga-enwe oké ala ọma jijiji, nakwa na ọrịa na-efe efe na ụkọ nri ga-adị nebe dị iche iche. Luk 21:11 Jizọs dọrọ ndị na-eso ụzọ ya aka ná ntị, sị: Ndị mmadụ ga-ejide unu ma kpagbuo unu. Luk 21:12 Ndị amụma ụgha ga-ebili, ha ga-eduhiekwa ọtụtụ ndị. Mmebi iwu ga-aba ụba, ọtụtụ ndị agaghịkwa ahụ ibe ha nanya. Jizọs kwukwara na a ga-ekwusa ozi ọma nke a nke alaeze nelu ụwa dum mmadụ bi ka ọ bụrụ àmà nye mba niile; mgbe ahụkwa ka ọgwụgwụ ga-abịa.Matiu 24:14.Ụfọdụ amụma ndị ahụ Jizọs buru mezuru tupu ndị Rom ebibie Jeruselem nakwa noge ha na-ebibi ya. Ma, ọ ga-abụ na Jizọs bu nobi na amụma ndị ahụ ga-emezu nke ugboro abụọ ya karịa otú o si mezuo na nke mbụ ya? Ị na-ahụ ihe ndị na-egosi na amụma ndị ahụ na-emezu noge anyị a karịa otú ha mezuru noge gara aga?Otu ihe ọzọ Jizọs kwuru a ga-eji mara oge ọnụnọ ya bụ na a ga-enwe ihe arụ nke na-akpata ịtọgbọrọ nefu. Matiu 24:15 Nafọ 66, ihe arụ a bụ ndị agha Rom bú ọkọlọtọ arụsị ha ma maa ụlọikwuu gburugburu Jeruselem. Ha kụtukwara ebe ụfọdụ ná mgbidi ya. Luk 21:20 Nihi ya, ihe arụ a nọ nebe ọ na-ekwesịghị ịnọ, ya bụ, nebe ndị Juu weere na ọ bụ ebe nsọ.Jizọs kwukwara, sị: Mgbe ahụ ka a ga-enwe oké mkpagbu nke a na-enwetụbeghị ụdị ya kemgbe ụwa malitere ruo ugbu a, ee e, a gaghị enwekwa ya ọzọ. Ndị Rom bibiri Jeruselem nafọ 70. Mbibi a e bibiri obodo nsọ ndị Juu na ụlọ nsọ ya, bụ oké mkpagbu. E gbukwara ọtụtụ puku ndị Juu noge ahụ. Matiu 4:5;24:21 E bibitụbeghị Jeruselem otú ahụ e si bibie ya, ndị Juu ahụtụbeghị ụdị mbibi a. O mere ka a kwụsị otú ndị Juu si na-efe ofufe kemgbe ọtụtụ narị afọ. Ebe ọ dị otú ahụ, ebelebe ga-egbu mgbe amụma a Jizọs buru ga-emezu nke nnukwu ya.IHE GA-EME KA HA NWEE OBI IKE MGBE IHE NDỊ AHỤ GA-EMEZUJizọs agwachabeghị ndịozi ya ihe ndị a ga-eji mara oge ọnụnọ ya na oge Chineke ga-ebibi ndị ọjọọ nụwa. Nihi ya, ọ gwara ha ka ha zere Kraịst ụgha dị iche iche na ndị amụma ụgha. Jizọs kwuru na ha ga-achọ iduhie ọbụna ndị a họọrọ, ma ọ bụrụ na o kwere omume. Matiu 24:24 Ma a gaghị eduhie ndị a họọrọ. A ga na-ahụ ndị bụ Kraịst ụgha anya mgbe ha ga-apụta, ma a gaghị ahụ Jizọs anya noge ọnụnọ ya.Jizọs kwuru na noge Chineke ga-ebibi ụwa Setan a, a ga-enwe oké mkpagbu karịrị nke e nwere noge ndị Juu. Ọ sịrị: Anyanwụ ga-agba ọchịchịrị, ọnwa agaghịkwa enye ìhè ya, kpakpando ga-esikwa neluigwe daa, a ga-emekwa ka ike nke eluigwe maa jijiji. Matiu 24:29 Ndịozi ahụ Jizọs gwara ihe a aghọtachaghị otú ihe ndị ahụ ga-esi eme. Ma, ihe ndị ahụ ga-adị egwu.Olee otú ihe ndị ahụ dị egwu ga-emenụ ga-esi akpa ndị mmadụ aka? Ihe Jizọs kwuru zara ajụjụ a. Ọ sịrị: Ndị mmadụ ga-atụbọkwa nihi egwu nakwa nihi ihe ndị ha na-atụ anya ga-abịakwasị elu ụwa mmadụ bi; nihi na a ga-eme ka ike nke eluigwe maa jijiji. Luk 21:26 Ihe a Jizọs kwuru gosiri na oge ahụ bụ oge ihe ga-akacha siere ndị mmadụ ike kemgbe ndị mmadụ malitere ịdị ndụ nụwa.Jizọs mere ka ndịozi ya ghọta na ọ bụghị mmadụ niile ga-akwa ákwá mgbe Nwa nke mmadụ ga-abịa nike na ebube dị ukwuu. Ihe a ọ gwara ha gbara ha ume. Matiu 24:30 Ọ gwaburu ha na Chineke ga-eme ihe nihi ndị a họọrọ. Matiu 24:22 Nihi ya, olee ihe ndị na-eso ụzọ ya kwesịrị ime nihi ihe ndị ahụ dị egwu Jizọs kwuru ga-emenụ? Ọ gwara ha, sị: Mgbe ihe ndị a niile malitere ime, guzonụ kwem ma welie isi unu elu, nihi na nnapụta unu na-eru nso.Luk 21:28.Olee otú ndị na-eso ụzọ Jizọs, bụ ndị ga-anọ ndụ mgbe ihe ndị ahụ ga na-eme, ga-esi mara na ọgwụgwụ eruola nso? Jizọs gwara ha otú ha ga-esi mara. O ji osisi fig meere ha ihe atụ. Ọ sịrị: Ozugbo alaka ọhụrụ ya dịwara nro, o wee na-epupụta akwụkwọ, unu na-amara na oge okpomọkụ dị nso. Otú ahụkwa, mgbe unu na-ahụ ihe ndị a niile, maranụ na ọ nọ nso nọnụ ụzọ. Nezie, ana m asị unu na ọgbọ a agaghị agabiga ma ọlị ruo mgbe ihe ndị a niile mere.Matiu 24:32-34.Ọ bụrụ na ndị na-eso ụzọ Jizọs ahụ ka ọtụtụ ihe àmà ndị ahụ na-emezu, ha ga-ama nọgwụgwụ dị nso. Ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya ga-anọ ndụ noge ahụ, sị:Ọ dịghị onye maara ụbọchị ahụ na oge awa ahụ, ndị mmụọ ozi nke eluigwe amaghị, Ọkpara ahụ amaghịkwa, kama ọ bụ naanị Nna m maara. Nihi na dị nnọọ ka ụbọchị Noa dịrị, otú ahụ ka ọnụnọ Nwa nke mmadụ ga-adị. Nihi na dị ka ha nọ nụbọchị ndị ahụ tupu iju mmiri ahụ, na-eri ihe ma na-aṅụ ihe ọṅụṅụ, ndị ikom ana-alụ nwunye, a na-ekekwa ndị inyom di, ruo ụbọchị Noa banyere nụgbọ ahụ; ha amaghịkwa ruo mgbe iju mmiri ahụ bịara wee kpochapụ ha niile, otú ahụ ka ọnụnọ Nwa nke mmadụ ga-adị. Matiu 24:36-39 Jizọs na-echetara ndị ọ na-agwa okwu banyere Iju Mmiri ụbọchị Noa, bụ nke kpara ike dị egwu nụwa niile.O doro anya na ndịozi ahụ ha na Jizọs nọ nUgwu Oliv ghọtara na ha kwesịrị ịmụrụ anya. Jizọs gwara ha, sị: Lezienụ onwe unu anya ka a ghara inwe mgbe iribiga ihe ókè na ịṅụ oké mmanya na nchegbu nke ndụ ga-anyịgbu obi unu, ụbọchị ahụ ewee bịakwasị unu na mberede notu ntabi anya dị ka ọnyà. Nihi na ọ ga-abịakwasị ndị niile bi nelu ụwa niile. Ya mere, mụrụnụ anya, na-arịọsikwanụ arịrịọ ike mgbe niile ka unu wee nwee ike ịgbanahụ ihe ndị a niile a kara aka na ha ga-eme, nakwa niguzo nihu Nwa nke mmadụ.Luk 21:34-36.Jizọs ji ihe a ọ gwara ndịozi ya mee ka ha matakwuo na ihe ndị a o kwuru ga-emenụ agaghị eme naanị otu ebe. O kwughị na ha ga-eme naanị nihe dị ka afọ iri abụọ ma ọ bụ afọ iri atọ o kwuchara ha. O kwukwanụghị na ha ga-eme naanị na Jeruselem ma ọ bụ nobodo ndị Juu. Kama, o kwuru na ha ga-abịakwasị ndị niile bi nelu ụwa niile.Jizọs kwuru na ndị na-eso ụzọ ya kwesịrị ịmụrụ anya ma dị njikere. O meere ha ihe atụ ọzọ iji mesie ihe a o kwuru ike. Ọ sịrị: Maranụ otu ihe, na a sị na onyeisi ezinụlọ maara oge nche nke onye ohi ji abịa, ọ gaara amụrụ anya ma ghara ikwe ka a waba nụlọ ya. Nihi nke a, unu onwe unu, dịrịnụ njikere, nihi na ọ bụ noge awa unu na-echeghị na ọ ga-abụ ka Nwa nke mmadụ ga-abịa.Matiu 24:43, 44.Jizọs gwakwara ndị na-eso ụzọ ya ihe mere ha kwesịrị iji nwee olileanya. O mere ka obi sie ha ike na mgbe amụma ndị o buru ga-emezu, a ga-enwe ohu mụ anya ma na-arụsi ọrụ ike. Jizọs ji ihe ndịozi ya ma nke ọma mee ka ha ghọta ihe ọ na-ekwu. Ọ sịrị: Ònye nezie bụ ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi, onye nwekwara uche, nke nna ya ukwu mere onye na-elekọta ezinụlọ ya, ka ọ na-enye ha nri ha noge kwesịrị ekwesị? Obi ụtọ na-adịrị ohu ahụ ma ọ bụrụ na nna ya ukwu abịarute wee hụ ya ka ọ na-eme otú ahụ! Nezie, ana m asị unu, ọ ga-eme ya onye na-elekọta ihe niile o nwere. Ma, ọ bụrụ na ohu ahụ echewe ihe ọjọọ nobi ya ma malite imekpọ ndị ohu ibe ya ọnụ, nna ya ukwu ga-enye ya oké ahụhụ.Matiu 24:45-51; tụleeLuk 12:45, 46.Ihe Jizọs na-ekwu abụghị na ụfọdụ ndị na-eso ụzọ ya ga-echewe ihe ọjọọ nobi ha. Oleezi ihe Jizọs chọrọ iji ihe a o kwuru kụziere ndị na-eso ụzọ ya? Ọ chọrọ ka ha mụrụ anya ma na-arụsi ọrụ ike. Nihi ya, o meere ha ihe atụ ọzọ ka ha ghọta ihe ọ na-ekwu.112 Jizọs Ejiri Ihe Atụ Ụmụ Agbọghọ Na-amaghị Nwoke Kụzie Gbasara Ịmụrụ AnyaJizọs ka nọkwa na-aza ndịozi ya ajụjụ ha jụrụ ya gbasara ihe àmà ndị a ga-eji ama oge ọnụnọ ya na ọgwụgwụ usoro ihe a. Nihi ya, iji zakwuo ha ajụjụ ahụ, o meere ha ihe atụ ọzọ ga-abara ha uru. Ọ bụ ndị ga-anọ ndụ noge ọnụnọ ya ga-ahụ mgbe ihe atụ a ga-emezu.Otú o si bido ihe atụ ahụ bụ: Alaeze eluigwe ga-adị ka ụmụ agbọghọ iri na-amaghị nwoke ndị buuru oriọna ha gaa izute nwoke na-alụ nwaanyị ọhụrụ. Mmadụ ise nime ha dị nzuzu, ma ise nwere uche.Matiu 25:1, 2.Ihe Jizọs na-ekwu abụghị na e kee ndị na-eso ụzọ ya ga-eketa Alaeze eluigwe ụzọ abụọ, otu ụzọ ga-abụ ndị nzuzu, ndị nke ọzọ abụrụ ndị nwere uche. Kama, ihe ọ na-ekwu bụ na a bịa nihe gbasara Alaeze eluigwe, onye nke ọ bụla nime ndị na-eso ụzọ ya ga-eji aka ya họrọ ma ọ ga-amụrụ anya ma ọ bụ na ọ gaghị amụrụ anya. Ma, obi siri Jizọs ike na onye nke ọ bụla nime ndị na-eso ụzọ ya ga-ekwesịli ntụkwasị obi ma nweta ngọzi ndị Nna ya kwere ha ná nkwa.Nihe atụ ahụ, ụmụ agbọghọ iri ahụ na-amaghị nwoke pụtara ka ha zute nwoke ahụ na-alụ nwaanyị ọhụrụ, nakwa ka ha soro ya nahịrị gaa oriri agbamakwụkwọ ya. Mgbe o rutere, ha ga-amụnye oriọna ha ka e jiri ha na-ahụ ụzọ ma na-aga ebe ha na-aga. Ha ga-esi otú ahụ kwanyere ya ùgwù ka ọ kpọ nwunye ya na-aga ebe e doziiri nwunye ya. Ma, gịnị ka ụmụ agbọghọ iri ahụ mere tupu nwoke ahụ erute?Jizọs kwuru ihe ha mere. Ọ sịrị: Ndị nzuzu ahụ buuru oriọna ha, ma ha ejighị mmanụ ọ bụla, ma ndị ahụ nwere uche ji mmanụ ha gbanyere nihe ha jiagbanye mmanụ, jirikwa oriọna ha. Mgbe nwoke ahụ na-alụ nwaanyị ọhụrụ na-egbu oge, ha niile hulatara isi wee malite ihi ụra. Matiu 25:3-5 Nwoke ahụ na-alụ nwaanyị ọhụrụ abịaghị mgbe ha tụrụ anya ya. Ọ dị ka ò gburu ezigbo oge mere ụra ji buru ụmụ agbọghọ niile ahụ. O nwere ike ịbụ na ndịozi Jizọs chetara ihe ọ kọọrọ ha banyere otu nwoke si nezinụlọ eze, nke gara nala dị anya ka ọ gaa nweta ikike ọchịchị mamechaalọta mgbe o nwetara ike ọchịchị ahụ.Luk 19:11-15.Nihe atụ ahụ Jizọs mere banyere ụmụ agbọghọ iri na-amaghị nwoke, o kwuru ihe mere mgbe nwoke ahụ na-alụ nwaanyị ọhụrụ mechara rute. Jizọs sịrị: Netiti abalị, e tiri mkpu, sị, Nwoke ahụ na-alụ nwaanyị ọhụrụ abịala! Pụtanụ ka unu zute ya. Matiu 25:6 Oleezi ihe ụmụ agbọghọ ahụ mere? Hà kwadoro akwado ma mụrụ anya?Jizọs kwuru, sị: Mgbe ahụ, ụmụ agbọghọ ahụ niile na-amaghị nwoke biliri wee dozie oriọna ha. Ndị nzuzu ahụ gwara ndị ahụ nwere uche, sị, Nyetụnụ anyị mmanụ unu, nihi na oriọna anyị agawala ịnyụ. Ndị ahụ nwere uche gwara ha, sị, Ma eleghị anya, ọ gaghị ezuru anyị na unu. Kama nke ahụ, gakwurunụ ndị na-ere ya zụrụ nke unu.Matiu 25:7-9.O doro anya na ise ndị nzuzu ahụ amụghị anya, ha akwadoghị akwado maka izute nwoke ahụ na-alụ nwaanyị ọhụrụ. Ha enweghị mmanụ ga-ezuru ha noriọna ha. Nihi ya, ha kwesịrị ịga zụta nke ga-ezuru ha. Jizọs kwuru, sị: Mgbe ha na-aga ịzụta mmanụ, nwoke ahụ na-alụ nwaanyị ọhụrụ bịarutere, ụmụ agbọghọ ahụ na-amaghị nwoke, bụ ndị dị njikere, sooro ya banye noriri alụmdi na nwunye ahụ; e wee mechie ụzọ. Nikpeazụ, ndị fọdụrụ nime ụmụ agbọghọ ahụ na-amaghị nwoke bịakwara, sị, Nna anyị ukwu, nna anyị ukwu, megheere anyị ụzọ! O wee zaa, sị, Ana m agwa unu eziokwu, amaghị m unu. Matiu 25:10-12 Ọ dị nnọọ mwute na a jụrụ ụmụ agbọghọ ndị nzuzu ise ahụ nihi na ha adịghị njikere ma mụrụ anya ruo ọgwụgwụ.Ndịozi Jizọs ghọtara na nwoke ahụ na-alụ nwaanyị ọhụrụ o kwuru okwu ya bụ yanwa nonwe ya. Jizọs jibu onwe ya tụnyere nwoke na-alụ nwaanyị ọhụrụ. Luk 5:34, 35 Gịnịkwanụ gbasara ụmụ agbọghọ ndị ahụ na-amaghị nwoke nwere uche? Mgbe Jizọs na-ekwu banyere ìgwè atụrụ nta, bụ ndị ga-eketa Alaeze eluigwe, o kwuru, sị: Keenụ ájị núkwù, ka oriọna unu na-enwukwa enwu. Luk 12:32,35 Nihi ya, nihe atụ a Jizọs mere banyere ụmụ agbọghọ iri na-amaghị nwoke, ndịozi ya ga-aghọta na ọ na-ekwu banyere ndị na-eso ụzọ ya kwesịrị ntụkwasị obi, dị ka hanwa. Oleezi ihe Jizọs ji ihe atụ a na-akụziri ndị na-eso ụzọ ya?Ihe niile Jizọs ji ihe atụ a kụziere ndị na-eso ụzọ ya doro nnọọ anya. Mgbe Jizọs na-emechi ihe atụ ahụ, ọ gwara ha ihe ọ chọrọ ka ha mụta na ya. Ọ sịrị: Ya mere, na-echenụ nche, nihi na unu amaghị ụbọchị ma ọ bụ oge awa ọ ga-abụ.Matiu 25:13.O doro anya na Jizọs na-agwa ndị na-eso ụzọ ya kwesịrị ntụkwasị obi ka ha na-eche nche noge ọnụnọ ya. Jizọs na-abịa, nihi ya, ha kwesịrị ịdị njikere ma mụrụ anya ka ụmụ agbọghọ ise ndị ahụ na-amaghị nwoke, bụ ndị nwere uche. Nke a ga-eme ka ha ghara ileghara olileanya magburu onwe ya ha nwere anya, meekwa ka ngọzi Chineke ghara ịkwa ha.113 Jizọs Ejiri Ihe Atụ Talent Kụziere Ndị Na-eso Ụzọ Ya Ịdị Uchu nỌrụMgbe Jizọs na ndịozi ya anọ ka nọ nUgwu Oliv, o meere ha ihe atụ ọzọ. Ụbọchị ole na ole tupu ụbọchị ahụ, bụ mgbe ọ nọ na Jeriko, o mere ihe atụ gbasara mkpụrụ ego maịna iji gosi na mgbe Alaeze Chineke ga-abịa ka dị ezigbo anya. Ihe atụ ọ na-aga ime ugbu a yiri nke mkpụrụ ego maịna ahụ. O so nihe o ji zaa ndị na-eso ụzọ ya ajụjụ ha jụrụ ya banyere oge ọnụnọ ya na ọgwụgwụ usoro ihe a. Ihe atụ a mere ka ndị na-eso ụzọ ya ghọta na ha kwesịrị ịdị uchu nọrụ o nyere ha.Jizọs malitere ihe atụ ahụ, sị: Ọ dị nnọọ ka mgbe nwoke nke na-achọ ije mba ọzọ kpọkọtara ndị ohu ya ma nyefee ha ihe ndị o nwere. Matiu 25:14 Jizọs ejiribuola onwe ya tụnyere nwoke gara nala dị anya ka ọ gaa nweta ike ọchịchị ma lọta. Nihi ya, ndịozi ya ghọtara na ọ bụ Jizọs bụ nwoke ahụ ọ na-ekwu okwu ya nihe atụ nke ugbu a.Luk 19:12.Tupu nwoke ahụ e kwuru okwu ya nihe atụ a ejee mba ọzọ, o nyefere ndị ohu ya ihe ndị o nwere. Nafọ atọ na ọkara Jizọs jere ozi nụwa, o ji ya kwusaa ozi ọma Alaeze Chineke. Ọ kụzikwaara ndị na-eso ụzọ ya ka ha na-eme otú ahụ. Ugbu a ọ na-alaghachi eluigwe, obi siri ya ike na ha ga-anọgide na-eme ihe ndị ọ kụziiri ha.Matiu 10:7;Luk 10:1,8, 9; tụleeJọn 4:38;14:12.Nihe atụ a, olee otú nwoke ahụ si kee ihe ndị o nwere? Jizọs kwuru otú o si kee ya. Ọ sịrị: O nyere otu onye talent ise, nye onye nke ọzọ abụọ, nyekwa onye nke ọzọ otu, onye ọ bụla dị ka ike ya hà, o wee jee mba ọzọ. Matiu 25:15 Olee ihe ndị ohu ahụ ga-eji ihe e nyere ha mee? Hà ga-eji ya zụọrọ nna ha ukwu ahịa ma ritere ya uru? Jizọs gwara ndịozi ya, sị:Ozugbo ahụ, onye natara talent ise gara jiri ya zụọ ahịa ma rite ise ọzọ nuru. Otú ahụkwa, onye natara abụọ ritere abụọ ọzọ nuru. Ma onye natara naanị otu gara gwuo ala zoo ego ọlaọcha nke nna ya ukwu. Matiu 25:16-18 Olee ihe ga-eme mgbe nna ha ukwu ga-alọta?Jizọs kwuru, sị: Mgbe ogologo oge gasịrị, nna ukwu nke ndị ohu ahụ lọtara, ya na ha wee mee mpịazi. Matiu 25:19 Ndị ohu ya abụọ zụụrụ nna ha ukwu ahịa otú ha nwere ike, onye ọ bụla dị ka ike ya hà. Ha abụọ dị ike ọrụ ma jiri talent ahụ e nyere ha rite uru. Onye nke e nyere talent ise ritere talent ise nuru. Onye nke e nyere talent abụọ ritekwara talent abụọ nuru. Noge ahụ, ọ ga-ewe onye ọrụ afọ iri na itoolu iji rụta ego ole ya na otu talent hà. Ihe nna ha ukwu gwara ohu ya nke mbụ ka ọ gwakwara ohu ya nke abụọ. Ọ sịrị onye nke ọ bụla nime ha: I mere nke ọma, ezi ohu kwesịrị ntụkwasị obi! I kwesịrị ntụkwasị obi nilekọta ihe ole na ole. M ga-eme gị onye na-elekọta ọtụtụ ihe. Soro nna gị ukwu ṅụrịa ọṅụ.Matiu 25:21.Ma egwú dagharịrị mgbe e rutere nohu ahụ e nyere otu talent. Ohu ahụ gwara nna ya ukwu, sị: Nna m ukwu, amaara m na ị bụ onye aka ike, nke na-aghọrọ mkpụrụ nebe ọ na-akụghị mkpụrụ, onye na-ekpokọtakwa mkpụrụ nebe ọ na-afụchaghị mkpụrụ. Ya mere, atụrụ m egwu, m wee gaa zoo talent gị nala. Wekwara ihe gị. Matiu 25:24, 25 Ohu a etinyedịghị ego ahụ nụlọ akụ ka nna ya ukwu nwetatụ uru. Ọ chọtụdịghị ihe ga-abara nna ya ukwu uru.Nihi ya, nna ya ukwu kpọrọ ya ajọ ohu dị umengwụ. A naara ya talent ahụ e nyere ya, were nye ohu ga-eji ya zụọ ahịa. Nna ya ukwu kwuziri, sị: Onye ọ bụla nke nwere, a ga-enyekwu ya, ọ ga-enwekwa ihe nụba; ma onye nke na-enweghị, a ga-anapụ ya ọbụna ihe o nwere.Matiu 25:26,29.Ndị na-eso ụzọ Jizọs enweela ọtụtụ ihe ha ga-eche gbasara ha. Ihe atụ a Jizọs mere sokwa na ha. Ihe atụ a mere ka ha ghọta na ihe Jizọs na-enyefe ha, ya bụ, ọrụ ime ka ndị mmadụ bụrụ ndị na-eso ụzọ ya, dị ezigbo mkpa. Ọ chọkwara ka ha dị uchu nọrụ a. Jizọs enweghị mgbe ọ tụrụ anya na ihe onye ọ bụla ga-arụ nọrụ a o nyere ha ga-aha nhata. Dị ka ihe atụ a o mere na-egosi, onye ọ bụla kwesịrị ime dị ka ike ya hà. Ma nke a apụtaghị na obi ga-adị Jizọs mma ma mmadụ dịrị umengwụ ma ghara ime ike ya niile iji ritere Nna ya ukwu uru.Ọ ga-abụ na obi tọrọ ndịozi Jizọs ezigbo ụtọ mgbe Jizọs gwara ha okwu a kasiri ha obi. Ọ sịrị ha: Onye ọ bụla nke nwere, a ga-enyekwu ya.114 Kraịst Bụ Eze Abịa Ikpe Ndị Bụ Atụrụ na Ndị Bụ Ewu IkpeJizọs ka mepụụrụ ndị na-eso ụzọ ya ihe atụ banyere ụmụ agbọghọ iri na-amaghị nwoke na ihe atụ banyere talent. Olee ihe ikpeazụ ọ gwara ndịozi ya iji zaa ha ajụjụ ha jụrụ ya gbasara ihe a ga-eji ama oge ọnụnọ ya na ọgwụgwụ nke usoro ihe a? Ihe ikpeazụ o ji zaa ha ajụjụ ha bụ imere ha ihe atụ banyere atụrụ na ewu.Otú a ka Jizọs si malite ihe atụ ahụ. Ọ sịrị: Mgbe Nwa nke mmadụ ga-abịa nebube ya, ya na ndị mmụọ ozi ya niile, mgbe ahụ ka ọ ga-anọkwasị nocheeze ya dị ebube. Matiu 25:31 Jizọs ji ihe a o kwuru gosi na ọ bụ ya bụ isi nihe atụ a. Ọ na-akpọkarị onwe ya Nwa nke mmadụ.Matiu 8:20;9:6;20:18,28.Olee mgbe ihe atụ a ga-emezu? Ọ bụ mgbe Jizọs ga-abịa nebube ya, ya na ndị mmụọ ozi ya, ma nọkwasị nocheeze ya dị ebube. Jizọs ekwubuola na Nwa nke mmadụ ga-abịa nígwé ojii nke eluigwe nike na ebube dị ukwuu, ya na ndị mmụọ ozi ya. Olee mgbe ọ ga-abịa? Jizọs sịrị na ọ bụ ozugbo mkpagbu nke ụbọchị ndị ahụ gasịrị. Matiu 24:29-31;Mak 13:26, 27;Luk 21:27 Nihi ya, ihe atụ a ga-emezu nọdịnihu, mgbe Jizọs ga-abịa nebube ya. Olee ihe ọ ga-eme ma ọ bịa?Jizọs kwuru, sị: Mgbe Nwa nke mmadụ ga-abịa . . . , a ga-emekwa ka mba niile zukọta nihu ya, ọ ga-ekewapụkwa ndị mmadụ nebe ibe ha nọ, dị nnọọ ka onye ọzụzụ atụrụ si ekewapụ atụrụ nebe ewu nọ. Ọ ga-edebe atụrụ naka nri ya, ma debe ewu naka ekpe ya.Matiu 25:31-33.Jizọs kwuru banyere ndị ahụ bụ atụrụ ọ ga-edebe naka nri ya, sị: Mgbe ahụ, eze ahụ ga-asị ndị nọ naka nri ya, Bịanụ, unu ndị Nna m gọziri agọzi, ketanụ alaeze ahụ a kwadebeere unu malite mgbe a tọrọ ntọala ụwa. Matiu 25:34 Gịnị mere Eze ahụ ga-eji meere ndị a bụ atụrụ ihe ọma dị otú a?Eze ahụ kwuru, sị: Agụụ gụrụ m, unu wee nye m ihe ka m rie; akpịrị kpọrọ m nkụ, unu wee nye m ihe ka m ṅụọ. Abụ m onye ọbịa, unu wee nabata m nke ọma; agba m ọtọ, unu wee yiwe m uwe. Adara m ọrịa, unu wee lekọta m. Anọ m nụlọ mkpọrọ, unu wee bịakwute m. Mgbe ndị a bụ atụrụ, ya bụ, ndị ezi omume, jụrụ ya otú ha si meere ya ihe ọma ndị ahụ, ọ zara ha, sị: Ihe niile unu meere otu nime ndị kasị nta nime ụmụnna m ndị a, ọ bụ m ka unu meere ya. Matiu 25:35, 36,40,46 Ọ bụghị neluigwe ka ha nọ meere ụmụnna Kraịst ihe ọma ndị ahụ nihi na e nweghị ndị ọrịa ma ọ bụ ndị agụụ na-agụ neluigwe. Ọ bụ nụwa ebe a ka ha meere ya ụmụnna Kraịst.Oleekwanụ gbasara ndị ahụ bụ ewu nọ naka ekpe ya? Jizọs kwuru, sị: Mgbe ahụ, Eze ahụ ga-asị ndị nọ naka ekpe ya, Sinụ nebe m nọ pụọ, unu ndị a bụrụ ọnụ, banyenụ nọkụ ebighị ebi nke a kwadebeere Ekwensu na ndị mmụọ ozi ya. Nihi na agụụ gụrụ m, ma ọ dịghị ihe unu nyere m ka m rie, akpịrị kpọkwara m nkụ, ma ọ dịghị ihe unu nyere m ka m ṅụọ. Abụ m onye ọbịa, ma unu anabataghị m nke ọma; agba m ọtọ, ma unu eyiweghị m uwe; arịara m ọrịa, nọrọkwa nụlọ mkpọrọ, ma unu elekọtaghị m. Matiu 25:41-43 Ikpe a a mara ndị bụ ewu kwesịrị ekwesị nihi na ha emereghị ụmụnna Kraịst nọ nụwa ihe ọma, bụkwanụ ihe ha kwesịrị imere ha.Ndịozi ahụ ghọtara na mgbe a ga-ekpe ikpe a, e nwere ndị ga-eketa ndụ ebighị ebi, nweekwa ndị ga-anwụ ọnwụ ebighị ebi. Jizọs gwara ha, sị: Mgbe ahụ, Eze ahụ ga-asị ndị bụ ewu, Nezie, ana m asị unu, ebe unu na-emeghịrị ya otu nime ndị a kasị nta, unu emeghịrị m ya. Ndị a ga-anwụ ọnwụ ebighị ebi, ma ndị ezi omume ga-enweta ndụ ebighị ebi.Matiu 25:45, 46.Ihe Jizọs zara ndịozi ya najụjụ ha jụrụ ya mere ka ha nwee ọtụtụ ihe ha ga-echebara echiche. Ọ ga-emekwa ka ha lebara otú ha si akpa àgwà anya.115 Ememme Ngabiga Ikpeazụ Jizọs Mere Eruo NsoJizọs akụzichaarala ndịozi ya anọ ha na ya nọ nUgwu Oliv ihe, zaakwa ha ajụjụ ha jụrụ ya gbasara oge ọnụnọ ya na ọgwụgwụ nke usoro ihe a.Jizọs enwetụghị efe nabalị iri na otu nọnwa Naịsan ahụ. O nwere ike ịbụ mgbe ha na-alaghachi ebe ha ga-ehi na Betani ka ọ gwara ndịozi ya, sị: Unu maara na abalị abụọ taa, a ga-eme ememme ngabiga, a ga-enyefekwa Nwa nke mmadụ ka a kpọgide ya nosisi.Matiu 26:2.O nwere ike ịbụ na Jizọs na ndịozi ya ji ụbọchị Wenezdee zuo ezigbo ike. Nụbọchị Tuzdee, ọ katọrọ ndị ndú okpukpe ma gbaa ha nanwụ. Ugbu a, ha na-achọ igbu ya. Nihi ya, ọ pụtaghị nebe ọha mmadụ nọ nabalị iri na abụọ nọnwa Naịsan ka ihe ọ bụla ghara igbochi ya na ndịozi ya ime Ememme Ngabiga ná mgbede echi ya ma anyanwụ dachaa. Ọ bụ ná mgbede echi ya ka abalị iri na anọ nọnwa Naịsan ga-amalite.Ma ndị isi nchụàjà na ndị okenye ezughị ike tupu Ememme Ngabiga ahụ eruo. Ha zukọrọ na mbara èzí nnukwu onye nchụàjà aha ya bụ Keyafas. Gịnị mere ha ji zukọta? Ọ bụ nihi na obi adịghị ha mma na Jizọs na-agba ha nanwụ. Nihi ya, ha gbara izu iji ụzọ akọ jide Jizọs ma gbuo ya. Ma, olee otú ha ga-esi jide ya gbuo? Oleekwa mgbe ha ga-eme ya? Ha kwuru, sị: Ọ bụghị noge ememme a, ka a ghara inwe oké ọgba aghara netiti ìgwè mmadụ. Matiu 26:4, 5 Ụjọ na-atụ ha nihi na ihe Jizọs na-eme dị ọtụtụ ndị mma.Ka ndị ndú okpukpe a na-eche ihe ha ga-eme, onye ha na-atụghị anya ya batara. Onye ahụ bụ otu nime ndịozi Jizọs aha ya bụ Judas Iskarịọt. Setan etinyela ya nobi ya ịrara Onyenwe ya nye. Judas jụrụ ha, sị: Gịnị ka unu ga-enye m ka m rara ya nye naka unu? Matiu 26:15 Ha ṅụrịrị ọṅụ nihe a Judas gwara ha ma kwetainye ya ego ọlaọcha. Luk 22:5 Ego ole ka ha kwetara inye ya? Ha ji obi ụtọ kweta inye ya mkpụrụ ego ọlaọcha iri atọ. Cheta na ọ bụ shekel iri atọ ka a na-akwụ nisi ohu. Ọpụpụ 21:32 Ego ole a ndị ndú okpukpe kwekọrịtara ịkwụ maka Jizọs gosiri na o nweghị ihe ha ji ya kpọrọ. Judas bidoziri ịchọ ohere dị mma ọ ga-eji rara ya nye naka ha mgbe ìgwè mmadụ na-anọghị ya.Luk 22:6.Abalị iri na atọ nọnwa Naịsan malitere mgbe anyanwụ dachara nụbọchị Wenezdee. Nke a bụkwa ụbọchị nke isii nakwa nke ikpeazụ Jizọs ga-ehi na Betani. Nechi ya, a ga-eme nkwadebe ikpeazụ a na-eme maka Ememme Ngabiga. A ga-enweta nwa atụrụ ka e nwee ike igbu ya ma hụọ ozu ya nọkụ ma abalị iri na anọ nọnwa Naịsan malite. Olee ebe ha ga-anọ eme Ememme Ngabiga a? Ònyekwa ga-akwadebere ha ya? Jizọs ekwubeghị ihe ọ bụla gbasara ihe ndị a. Nihi ya, o nweghị otú Judas ga-esi eme ka ndị isi nchụàjà mara banyere ha.O nwere ike ịbụ nehihie Tọzdee ka Jizọs si na Betani zipụ Pita na Jọn ma sị ha: Gaanụ kwadebere anyị nri ememme ngabiga ka anyị rie. Ha jụrụ ya, sị: Olee ebe ị chọrọ ka anyị kwadebe ya? Jizọs gwara ha, sị: Mgbe unu banyere nime obodo, otu nwoke nke bu udu mmiri ga-ezute unu. Soronụ ya baa nime ụlọ nke ọ ga-abanye. Sịnụ onye nwe ụlọ ahụ, Onye Ozizi sịrị gị: Olee ọnụ ụlọ ndị ọbịa bụ ebe mụ na ndị na-eso ụzọ m ga-anọ rie nri ememme ngabiga? Nwoke ahụ ga-egosikwa unu nnukwu ọnụ ụlọ dị nelu nke e doziri edozi. Kwadebenụ ya nebe ahụ.Luk 22:8-12.Ọ ga-abụ na onye nwe ụlọ ahụ bụ onye na-eso ụzọ Jizọs. O nwere ike ịbụ na ọ na-atụ anya ka Jizọs rịọ ya ka a nọrọ nụlọ ya mee ememme ahụ. Mgbe ndịozi Jizọs abụọ ahụ rutere Jeruselem, ha hụrụ ihe niile otú ahụ Jizọs si gwa ha ya. Nihi ya, ha kwadebere nwa atụrụ na ihe ndị ọzọ ha na Jizọs na ndịozi ya ndị ọzọ ga-eji mee Ememme Ngabiga. Ha niile ga-adị mmadụ iri na atọ.116 Jizọs Akụzie Ịdị Umeala nObi nEmemme Ngabiga Ikpeazụ YaPita na Jọn erutela Jeruselem ịkwadebe ihe maka Ememme Ngabiga, bụ ihe Jizọs gwara ha mee. Jizọs na ndịozi ya iri ndị ọzọ mechara gawa Jeruselem. Oge ahụ bụ ehihie, anyanwụ jikwa nwayọọ nwayọọ na-ada. Jizọs na ndịozi ya si nUgwu Oliv ahụ ha nọ na-agbatu. Nke a bụ nke ikpeazụ ọ ga-anọ nelu ugwu ahụ nehihie na-ahụ ụlọ nsọ ahụ tupu a kpọlite ya nọnwụ.Obere oge, Jizọs na ndịozi ya rutere Jeruselem ma gawa nụlọ ha ga-anọ eme Ememme Ngabiga. Ha gbagooro notu nnukwu ọnụ ụlọ dị nelu. Mgbe ha rutere, ha hụrụ na e dozichaala ihe niile ha ga-eji mee ememme a. Jizọs nọ na-atụsi anya ememme a ike. Ọ bụ ya mere o ji gwa ndịozi ya, sị: Ọ gụsiwo m agụụ ike iso unu rie nri ememme ngabiga a tupu mụ ataa ahụhụ.Luk 22:15.Ọtụtụ afọ tupu mgbe ahụ, ndị Juu malitere ibugharị iko mmanya ole na ole ka ndị na-eri nri Ememme Ngabiga ṅụọ. Nihi ya, mgbe Jizọs narachaara otu nime iko mmanya ahụ, o kelere Chineke ma sị: Naranụ nke a ma bugharịa ya netiti onwe unu; nihi na ana m asị unu, site ugbu a gaa nihu, m gaghị aṅụ ihe si nosisi vaịn ọzọ ruo mgbe alaeze Chineke ga-abịa. Luk 22:17, 18 Ihe a o kwuru ga-eme ka ndịozi ya mara na oge ọnwụ ya dị nso.Mgbe ha nọ na-eri nri Ememme Ngabiga ahụ, Jizọs mere ihe ndịozi ya na-atụghị anya ya. Jizọs biliri ọtọ, yipụ uwe elu ya ma were ákwà e ji ehicha ahụ. Ọ gbanyere mmiri nefere dị ebe ahụ. Noge ahụ, ọ bụ onye nwe ụlọ na-asa ụkwụ ndị ọbịa ya ma ọ bụkwanụ ya edunye ohu ya ka o mee otú ahụ. Luk 7:44 Ma na nke ugbu a, e nweghị onye nwe ụlọ. Nihi ya, Jizọs ji aka ya saa ndịozi ya ụkwụ. Ihe a o mere bụ ihe otu nime ndịozi ya kwesịrị iwepụta onwe ya mee, ma o nweghị onye nime ha mere ya. Ọ ga-abụ na ha ka na-azọ onye kacha ukwu nime ha? Nagbanyeghị ihe ọ bụla kpatara ya, ihere mere ha na Jizọs bịara na-asa ha ụkwụ.Mgbe Jizọs bịara ịsa Pita ụkwụ, Pita ekweghị. Ọ sịrị Jizọs: Nezie, ị gaghị asa m ụkwụ ma ọlị. Jizọs gwara ya, sị: Ọ bụrụ na mụ asaghị gị ụkwụ, o nweghị ihe jikọrọ mụ na gị. Pita gwara ya, sị: Onyenwe anyị, ọ bụghị naanị ụkwụ m, kamakwa aka m na isi m. Ihe Jizọs kwuziri juru Pita anya. Ọ sịrị ya: Onye sara ahụ, ọ dịghị mkpa ịsa ya ebe ọzọ ma e wezụga ụkwụ ya, ma ahụ ya dum dị ọcha. Unu dịkwa ọcha, ma ọ bụghị unu niile.Jọn 13:8-10.Jizọs sara ụkwụ ndịozi ya iri na abụọ, ma nke Judas Iskarịọt. Mgbe Jizọs yirichara uwe elu ya ma nọdụ ala ọzọ na tebụl, ọ jụrụ ndịozi ya ahụ, sị: Ùnumaara ihe m meere unu? Unu na-akpọ m, Onye Ozizi, na, Onyenwe anyị, ihe unu na-akpọ m zikwara ezi, nihi na ọ bụ ihe m bụ. Ya mere, ọ bụrụ na mụ onwe m sara unu ụkwụ, ọ bụ ezie na m bụ Onyenwe unu na Onye Ozizi, unu kwesịkwara ịsarịta ibe unu ụkwụ. Nihi na m na-enye unu ihe nlereanya, ka unu meekwa otú ahụ, dị nnọọ ka m meere unu. Nezie, nezie, ana m asị unu, ohu adịghị aka nna ya ukwu, onye ozi adịghịkwa aka onye zitere ya. Ọ bụrụ na unu maara ihe ndị a, unu ga-enwe obi ụtọ ma ọ bụrụ na unu ana-eme ha.Jọn 13:12-17.Ihe a Jizọs ji kụziere ndịozi ya ịdị umeala nobi magburu onwe ya. Ndịozi Jizọs ekwesịghị ịna-achọ ọkwá, na-eche na ha dị mkpa, nakwa na ndị ọzọ kwesịrị ijere ha ozi. Kama, ha kwesịrị iṅomi Jizọs niji obi umeala na-ejere ndị ọzọ ozi nakpaghị ókè, ọ bụghị ịsa ndị ọzọ ụkwụ iji mezuo iwu.117 Nri Anyasị nke Onyenwe AnyịJizọs sara ndịozi ya ụkwụ ná mgbede ụbọchị ahụ, si otú ahụ kụziere ha ịdị umeala nobi. Mgbe ha richara nri Ememme Ngabiga, Jizọs kwuru ihe dị namụma Devid buru. Ọ sịrị: Onye mụ na ya dịkwa ná mma, onye m tụkwasịrị obi, onye na-eri nri m, atụgharịwo megide m. O kwuziri, sị: Otu onye nime unu ga-arara m nye.Abụ Ọma 41:9;Jọn 13:18,21.Ndịozi Jizọs lerịtara onwe ha anya, onye ọ bụla nime ha ajụọ Jizọs, sị: Onyenwe anyị, ọ bụghị m, ka ọ bụ m? Judas Iskarịọt sodị jụọ. Pita gwara Jọn, bụ onye nọkwutere Jizọs, ka ọ jụọ ya onye ọ na-ekwu maka ya. Nihi ya, Jọn dabeere nobi Jizọs ma jụọ ya, sị: Onyenwe anyị, ònye ka ọ bụ?Matiu 26:22;Jọn 13:25.Jizọs zara ya, sị: Ọ bụ onye ahụ m ga-enye achịcha a m na-esuru. Jizọs weziiri achịcha, suru ya nefere dị na tebụl ma nye ya Judas. Jizọs kwuru, sị: Nwa nke mmadụ na-aga ịnwụ, dị nnọọ ka e dere banyere ya, ma ahụhụ ga-adịrị onye a ga-esi naka ya rara Nwa nke mmadụ nye! Ọ gaara akara onye ahụ mma ma a sị na a mụghị ya. Jọn 13:26;Matiu 26:24 Setan banyeziri nime Judas. Ebe Judas Iskarịọt dị mbụ na-arụrụ aka, ọ hapụziri onwe ya ka Ekwensu jiri ya kwara ngwá ọrụ. O si otú ahụ bụrụ nwa mbibi ahụ.Jọn 6:64,70;12:4;17:12.Jizọs gwara Judas, sị: Ihe ị na-eme, mee ya ọsọ ọsọ. Ndịozi Jizọs ndị ọzọ chere na ebe ọ bụ Judas na-eji igbe ego, na Jizọs na-agwa ya, sị: Zụta ihe ndị dị anyị mkpa maka ememme a, ma ọ bụ na o kwesịrị inye ndị ogbenye ihe. Jọn 13:27-30 Ma, Judas pụrụ ka ọ gaa rara Jizọs nye.Notu mgbede ahụ ha riri nri Ememme Ngabiga, Jizọs malitere nri ọhụrụ. O weere otu ogbe achịcha, kpee ekpere, nyawaa ya ma nye ya ndịozi yaka ha rie. Ọ gwara ha, sị: Nke a pụtara ahụ m nke a gaje inye nihi unu. Na-emenụ nke a ka unu wee na-echeta m. Luk 22:19 Ndịozi Jizọs bugharịrị achịcha ahụ netiti onwe ha ma rie ya.Mgbe ha richara achịcha ahụ, Jizọs buuru iko mmanya, kpee ekpere nelu ya ma bunye ya ndịozi ya. Ha niile ṅụrụ ya. Jizọs kwuru gbasara iko mmanya ahụ, sị: Iko a pụtara ọgbụgba ndụ ọhụrụ ahụ nke dabeere nọbara m, bụ nke a gaje ịwụpụ nihi unu.Luk 22:20.Ihe a bụ otú Jizọs si malite ime Ncheta Ọnwụ ya, bụ ihe ndị na-eso ụzọ ya ga na-eme kwa afọ nabalị iri na anọ nọnwa Naịsan. Ọ ga na-echetara ha ihe Jizọs na Nna ya mere iji napụta ndị na-efe Chineke ná mmehie na ọnwụ. Ncheta Ọnwụ Jizọs bara uru karịa Ememme Ngabiga ndị Juu nihi na o mere ka a mara otú Jehova ga-esi gbapụta ụmụ mmadụ ndị kweere na ya.Jizọs sịrị na a ga-awụpụ ọbara ya nihi ọtụtụ mmadụ maka mgbaghara mmehie. Ndị ga-eso ná ndị a ga-agbaghara mmehie ha bụ ndịozi ya kwesịrị ntụkwasị obi na ndị ọzọ ga-ekwesịkwa ntụkwasị obi. Ha ga-eso ya chịa nAlaeze Nna ya.Matiu 26:28, 29.118 Ndịozi Jizọs Arụọ Ụka Gbasara Onye Kacha Ukwuu nIme HaNá mgbede ikpeazụ Jizọs na ndịozi ya nọ, ọ sara ha ukwu iji kụziere ha ka ha na-adị umeala nobi. Gịnị mere ihe a o mere ji daba adaba? Ọ bụ nihi ihe ndịozi ya mere. Ha ji ofufe Chineke kpọrọ ihe. Ma, ha ka na-arụ ụka netiti onwe ha onye ọ bụ nime ha kacha ukwuu. Mak 9:33, 34;10:35-37 Ha rụrịtakwara ụka ahụ ọzọ ná mgbede a.Baịbụl sịrị: Esemokwu kpụ ọkụ nọnụ bilitekwara netiti ndịozi Jizọs banyere onye ọ bụ nime ha nke yiri ka ọ bụ ya kasị ukwuu. Luk 22:24 Ọ ga-abụ na o wutere Jizọs ịhụ ka ha na-ese okwu ọzọ maka ihe a na-enweghị isi. Gịnị ka Jizọs mere?Jizọs abaraghị ndịozi ya mba maka àgwà a ha kpara. Kama, o ji ndidi soro ha kwurịta okwu. Ọ sịrị ha: Ndị eze nke ndị mba ọzọ na-eme ka à ga-asị na ọ bụ ha nwe ha, a na-akpọkwa ndị na-achị ha Ndị Ome Mma. Ma unu onwe unu agaghị adị otú ahụ. . . . Nihi na olee onye ka ukwuu, ọ bụ onye nọ na-eri ihe na tebụl ka ọ bụ onye na-eje ozi? O chetaziiri ha ihe yanwa na-eme, nke ọ chọrọ ka ha na-eme. Ọ sịrị ha: Ma anọ m netiti unu dị ka onye na-eje ozi.Luk 22:25-27.Nagbanyeghị na e nwere ebe ndịozi Jizọs na-anaghị emecha nke ọma, ha ahapụghị Jizọs ọbụna noge dị iche iche ọnwụnwa bịaara ya. Nihi ya, ọ gwara ha, sị: Mụ na unu na-agbakwa ndụ maka alaeze, dị nnọọ ka mụ na Nna m gbara ndụ. Luk 22:29 Ha niile akwụsịghị iso ụzọ Jizọs. Jizọs ji ndụ ya na ha gbara mee ka obi sie ha ike na ya na ha ga-anọ nAlaeze eluigwe ma soro ya na-achị.Nagbanyeghị na ndịozi Jizọs nwere olileanya na ha ga-eso Jizọs na-achị, ha ka bụ mmadụ, bụrụkwa ndị na-ezughị okè. Jizọs gwara ha, sị: Setan achọsiwo ike ka a yọchaa unu dị ka ọka wit. Ọ na-abụ a na-ayọcha ọka wit, ya ana-agbasasị. Luk 22:31 Jizọs gwakwara ha, sị: Unu niile ga-asụ ngọngọ nihi m nabalị a, nihi na e dere, sị, M ga-egbu onye ọzụzụ atụrụ, ìgwè atụrụ ya ga-agbasasịkwa.Matiu 26:31;Zekaraya 13:7.Pita turu ọnụ, sị: Ọ bụrụgodị na ndị ọzọ niile asụọ ngọngọ nihi gị, m gaghị asụ ngọngọ ma ọlị! Matiu 26:33 Jizọs gwara Pita na tupu oké ọkpa akwaa ugboro abụọ nabalị ahụ, ọ ga-agọnahụ ya. Jizọs kwukwara, sị: Arịọsiwo m arịrịọ ike maka gị ka okwukwe gị wee ghara ịda mbà; gị onwe gị kwa, ozugbo ị laghachiri, mee ka ụmụnna gị dị ike. Luk 22:32 Nagbanyeghị ihe a Jizọs gwara Pita, Pita sịrị ya: Ọ bụrụgodị na m ga-eso gị nwụọ, agaghị m agọnahụ gị ma ọlị. Matiu 26:35 Ndịozi ndị ọzọ kwukwara otu ihe ahụ.Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: Mụ na unu ga-anọkwu obere oge. Unu ga-achọ m; dị nnọọ ka m gwara ndị Juu, sị, Unu apụghị ịbịa ebe m na-aga, otú ahụ ka m na-agwakwa unu ugbu a. Ọ gwaziri ha, sị: Ana m enye unu iwu ọhụrụ, ka unu na-ahụrịta ibe unu nanya; dị nnọọ ka m hụrụ unu nanya, ka unu na-ahụrịtakwa ibe unu nanya. Mmadụ niile ga-eji nke a mara na unu bụ ndị na-eso ụzọ m, ma ọ bụrụ na unu enwee ịhụya netiti onwe unu.Jọn 13:33-35.Mgbe Jizọs kwuru na ya na ha ga-anọkwu obere oge, Pita jụrụ ya, sị: Onyenwe anyị, olee ebe ị na-aga? Jizọs zara ya, sị: Ị pụghị iso m ugbu a gaa ebe m na-aga, kama ị ga-eso m ma e mesịa. Ihe a Jizọs kwuru gbagwojuru Pita anya, ya ajụọ Jizọs, sị: Onyenwe anyị, gịnị mere na apụghị m iso gị ugbu a? M ga-atọgbọ mkpụrụ obi m nihi gị.Jọn 13:36, 37.Jizọs chetaziiri ndịozi ya ihe ọ gwara ha mgbe o zipụrụ ha ka ha gaa kwusaa ozi ọma na Galili nejighị akpa ego na akpa nri. Matiu 10:5,9, 10 Ọ jụrụ ha, sị: Ọ dịghị ihe kọrọ unu, ka ọ dị? Ha zara ya, sị: Ee e! Ma, oleekwanụ ihe ha ga-emenụbọchị ndị na-abịa abịa? Jizọs gwara ha, sị: Ka onye nwere obere akpa ego were ya, ka onye nwere obere akpa nri were ya; ka onye na-enweghịkwa mma agha ree uwe elu ya zụrụ otu. Nihi na ana m asị unu na ihe a e dere aghaghị imezu nebe m nọ, ya bụ, a gụnyere ya ná ndị na-emebi iwu. Nihi na ihe e dere banyere m na-emezu.Luk 22:35-37.Ihe Jizọs na-ekwu okwu ya bụ gbasara oge a ga-akpọgide ya na ndị mmehie nosisi ịta ahụhụ. E mechaa, mkpagbu kpụ ọkụ nọnụ ga-abịara ndị na-eso ụzọ ya. Ha chere na ha dị njikere maka ihe ga-abịara ha. Nihi ya, ha gwara Jizọs, sị: Onyenwe anyị, lee! anyị ji mma agha abụọ. Jizọs sịrị ha: O zuola. Luk 22:38 Noge na-adịghị anya, Jizọs ga-eji mma agha abụọ a kụziere ha ihe ọzọ dị mkpa.119 Jizọs Bụ Ụzọ, Eziokwu, na NdụJizọs na ndịozi ya ka nọ nọnụ ụlọ dị nelu mgbe ha richara nri ncheta ọnwụ ya. Ọ gwara ndịozi ya, sị: Ka obi ghara ịlọ unu mmiri. Nweenụ okwukwe nebe Chineke nọ, nweekwanụ okwukwe nebe mụ onwe m nọ.Jọn 13:36;14:1.Jizọs gwara ndịozi ya kwesịrị ntụkwasị obi ihe mere na obi ekwesịghị ịlọ ha mmiri ma ya laghachi neluigwe. Ọ sịrị ha: Nụlọ Nna m, ọtụtụ ebe obibi dị. . . . Ọ bụrụkwa na mụ agaa kwadebere unu ebe, m ga-abịa ọzọ, mụ onwe m ga-anabatakwa unu nebe obibi m, ka unu wee nọrọkwa nebe m nọ. Ma, ndịozi ya aghọtaghị na ihe ọ na-ekwu bụ na ọ ga-alaghachi neluigwe. Nihi ya, Tọmọs jụrụ ya, sị: Onyenwe anyị, anyị amaghị ebe ị na-aga. Olee otú anyị si mara ụzọ ya?Jọn 14:2-5.Jizọs zara ya, sị: Ọ bụ m bụ ụzọ na eziokwu na ndụ. Ọ bụ naanị ikwere na Jizọs na nihe ọ kụziri nakwa ibi ndụ otú Jizọs biri ga-eme ka mmadụ bata nụlọ Nna ya dị neluigwe. Jizọs sịrị: Ọ dịghị onye na-abịakwute Nna m ma ọ bụghị site na mụ.Jọn 14:6.Mgbe Filip nụrụ ihe a Jizọs kwuru, ọ gwara Jizọs, sị: Onyenwe anyị, gosi anyị Nna ahụ, o zuwokwara anyị. O nwere ike ịbụ na Filip chọrọ ịhụ Chineke nọhụụ otú ahụ Mozis, Ịlaịja, na Aịzaya hụrụ ya. Ma, ndịozi Jizọs ahụla ihe ka ọhụụ ndị ahụ. Jizọs gwara Filip, sị: Mụ na unu ànyị anọwo ogologo oge há otú a, ma, ị mabeghị m, Filip? Onye hụrụ m ahụwokwa Nna m. Jizọs na-akpa nnọọ àgwà ka Nna ya. Nihi ya, mmadụ na Jizọs ịnọ, onye ahụ a na-ahụ otú o si akpa àgwà, yiri ịhụ otú Nna ya si akpa àgwà. Ma, Nna Jizọs ka Jizọs ukwuu. Ọ bụ ya mere Jizọs ji kwuo, sị: Adịghị m ekwu ihe m na-agwa unu nechiche nke onwe m. Jọn 14:8-10 Ndịozi Jizọs si otú ahụ ghọta na ihe niile Jizọs na-akụzi si naka Nna ya.Ndịozi Jizọs ahụla ebe Jizọs rụrụ ọrụ ebube, nụkwa ka ọ na-ezi ndị mmadụ ozi ọma Alaeze Chineke. Ma ugbu a, Jizọs na-agwa ha, sị: Onye nwere okwukwe nebe m nọ, onye ahụ ga-arụkwa ọrụ m na-arụ; ọ ga-arụkwa ọrụ karịrị ọrụ ndị a.Jọn 14:12 Ihe Jizọs na-ekwu abụghị na ha ga-arụ ọrụ ebube karịa ya. Kama, ihe okwu ya pụtara bụ na ha ga-ekwusa ozi ọma ọtụtụ afọ karịa ya, gaa ọtụtụ ebe kwusaa ya, ziekwa ọtụtụ ndị ozi ọma karịa mmadụ ole yanwa ziri ozi ọma.Jizọs ịlaghachi neluigwe agaghị eme ka ndịozi ya nọrọ naanị ha, nihi na Jizọs kwere ha nkwa, sị: Ọ bụrụ na unu arịọ ihe ọ bụla naha m, m ga-eme ya. Jizọs gwakwara ha, sị: M ga-arịọkwa Nna ahụ, ọ ga-enyekwa unu ihe inyeaka ọzọ ka ọ dịnyere unu ruo mgbe ebighị ebi, bụ mmụọ nke eziokwu ahụ. Jọn 14:14,16, 17 Jizọs si otú a mee ka obi sie ha ike na ha ga-enweta ihe ọzọ ga-enyere ha aka, ya bụ, mmụọ nsọ. Ihe a Jizọs gwara ha mezuru nụbọchị Pentikọst.Jizọs gwara ha, sị: Noge na-adịghị anya, ụwa agaghịkwa ahụ m ọzọ, kama unu ga-ahụ m, nihi na m dị ndụ, unu ga-adịkwa ndụ. Jọn 14:19 Ihe Jizọs na-ekwu bụ na ọ ga-eme ka ha hụ ya ma a kpọlitechaa ya nọnwụ. E mechaa, ọ ga-akpọlite ha nọnwụ ka ha bụrụ mmụọ ma soro ya biri neluigwe.Jizọs kwuziri, sị: Onye nabatara ihe m nyere niwu ma na-edebe ha, ọ bụ onye ahụ hụrụ m nanya. Naka nke ọzọ, onye hụrụ m nanya ka Nna m ga-ahụ nanya, m ga-ahụkwa ya nanya ma gosi ya onwe m nke ọma. Mgbe Jizọs kwuru ihe a, onyeozi ya aha ya bụ Judas, onye a na-akpọkwa Tadiọs, jụrụ ya, sị: Onyenwe anyị, gịnị mere i ji chọọ igosi anyị onwe gị nke ọma, ọ bụghị igosi ya ụwa? Jizọs zara ya, sị: Ọ bụrụ na onye ọ bụla hụrụ m nanya, ọ ga-edebe okwu m, Nna m ga-ahụkwa ya nanya . . . Onye na-ahụghị m nanya adịghị edebe okwu m. Jọn 14:21-24 Ndị ụwa adịghị ka ndị na-eso ụzọ Jizọs. Ha ewereghị Jizọs ka ụzọ, eziokwu, na ndụ.Ebe ọ bụ na Jizọs na-alaghachi eluigwe, olee otú ndị na-eso ụzọ ya ga-esi cheta ihe niile ọ kụziiri ha? Jizọs gwara ha, sị: Ihe inyeaka ahụ, bụ mmụọ nsọ, nke Nna m ga-ezite naha m, ga-akụziri unu ihe niile ma chetara unu ihe niile m gwara unu. Ndịozi Jizọs ejirila anya ha hụ ike mmụọ nsọ na-akpa. Nihi ya, ihe a ọ gwara ha kasiri ha obi. Jizọs gwakwara ha, sị: M na-ahapụrụ unu udo, m na-enye unu udo m. . . . Ka obi ghara ịlọ unu mmiri, unu atụkwala egwu. Jọn 14:26, 27 Obi ekwesịghị ịlọ ndị na-eso ụzọ Jizọs mmiri nihi na Nna Jizọs ga na-eduzi ha ma na-echebe ha.Noge na-adịghị anya, ndị na-eso ụzọ Jizọs ga-ahụ ihe na-egosi na Chineke na-echebe ha. Jizọs kwuru, sị: Onye na-achị ụwa na-abịa. O nweghịkwa ike nebe m nọ. Jọn 14:30 Ekwensu banyere nime Judas ma jiri ya kwara ngwá ọrụ. Ma, Jizọs enweghị mmehie nke Ekwensu ga-agbakwasị ụkwụ na ya mee ka o mehie Chineke. Ekwensu agaghịkwa emeli ka Jizọs tọ nili. Nihi gịnị? Jizọs kwuru ihe kpatara ya. Ọ sịrị na ya na-eme ihe Nna ya nyere ya niwu ka ya mee. Obi siri ya ike na Nna ya ga-akpọlite ya nọnwụ.Jọn 14:31.120 Ịbụ Alaka Na-amị Mkpụrụ na Ịbụ Ndị Enyi JizọsJizọs nọ na-agba ndịozi ya ume kemgbe ha na ya na-akparịta ụka. Ugbu a, chi ejimiela, o nwedịrị ike ịbụ nime ime abalị. Jizọs meziiri ha otu ihe atụ. Ọ sịrị:Abụ m ezi osisi vaịn, ọ bụkwa Nna m kụrụ ya. Jọn 15:1 Ihe atụ a Jizọs mere yiri ihe Jehova kwuru banyere ụmụ Izrel ọtụtụ narị afọ tupu mgbe ahụ. Jehova kpọrọ ha vaịn ya. Jeremaya 2:21;Hosia 10:1, 2 Ma, Jehova agala ịjụ ha. Matiu 23:37, 38 Nihi ya, Jizọs na-ekwu banyere vaịn ọzọ. Ọ bụ ya bụ vaịn ahụ Nna ya kụrụ kemgbe afọ 29 o ji mmụọ nsọ tee ya mmanụ. Ma Jizọs kwuru ihe gosiri na ọ bụghị naanị ya ka osisi vaịn ahụ nọchiri anya ya. Ọ sịrị:Nna m na-ewepụ alaka ọ bụla dị na m nke na-adịghị amị mkpụrụ, nke ọ bụla na-amị mkpụrụ ka ọ na-eme ka ọ dị ọcha, ka o wee na-amịkwu mkpụrụ. . . . Dị nnọọ ka alaka ahụ na-apụghị ịmị mkpụrụ nonwe ya ma ọ bụrụ na ọ dịgideghị nosisi vaịn ahụ, otú ahụkwa ka unu na-apụghị ịmị mkpụrụ, ma ọ bụrụ na unu anọgideghị nime m. Abụ m osisi vaịn ahụ, unu bụ alaka ya.Jọn 15:2-5.Jizọs kwere ndị na-eso ụzọ ya nkwa na ọ laghachi eluigwe, ọ ga-ezitere ha ihe inyeaka. Ihe inyeaka ahụ bụ mmụọ nsọ. Mgbe ụbọchị iri ise na otu gachara, bụ mgbe a wụsara ndịozi na ndị na-eso ụzọ Jizọs ndị ọzọ mmụọ nsọ, ha ghọrọ alaka osisi vaịn ahụ. Alaka niile ahụ ga-anọgiderịrị nime Jizọs. Nihi gịnị?Jizọs kwuru, sị: Onye nọgidere nime m, mụ onwe m anọgidekwa nime ya, ọ na-amị mkpụrụ dị ukwuu; nihi na e wezụga m, unu apụghị ime ihe ọ bụla ma ọlị. Alaka osisi ndị ahụ ma ọ bụ ezigbo ndị na-eso ụzọ Jizọs ga-amị mkpụrụ dị ukwuu. Nke a pụtara na ha ga na-akpa àgwà otú Jizọs si akpa, na-agwa ndị mmadụ banyere Alaeze Chineke, ma na-eme ka ọtụtụ ndị bụrụ ndị na-eso ụzọ Jizọs. Gịnịkwanụ ga-eme onye na-anọgideghị nime Jizọs, ma ghara ịmị mkpụrụ? Jizọs kwuru banyere onye dị otú ahụ, sị: Ọ bụrụ na onye ọ bụla anọgideghị nime m, a na-atụpụ ya dị ka alaka. Gịnịkwanụ banyere onye nọgidere nime Jizọs? Jizọs kwuru, sị: Ọ bụrụ na unu anọgide nime m, okwu m adịgidekwa nime unu, rịọnụ ihe ọ bụla unu chọrọ, ọ ga-emekwara unu.Jọn 15:5-7.Jizọs kwughachiri ihe o kwuburu, ya bụ, idebe ihe ndị o nyere niwu. Jọn 14:15,21 O kwuru ụzọ kacha mkpa ndị na-eso ụzọ ya ga-esi egosi na ha na-edebe ihe ndị o nyere niwu. Ọ sịrị: Ọ bụrụ na unu edebe ihe m nyere niwu, unu ga-anọgide nịhụya m, dị nnọọ ka m debere ihe Nna m nyere niwu wee nọgide nịhụya ya. Ma, ọ bụghị naanị ịhụ Jehova Chineke na Ọkpara ya nanya ka a chọrọ ka ha na-eme. Jizọs gwara ha, sị: Nke a bụ ihe m nyere niwu, ka unu na-ahụrịta ibe unu nanya dị nnọọ ka m hụrụ unu nanya. Ọ dịghị onye nwere ịhụya karịrị nke a, na mmadụ ga-atọgbọ mkpụrụ obi ya nihi ndị enyi ya. Unu bụ ndị enyi m ma ọ bụrụ na unu emee ihe m na-enye unu niwu.Jọn 15:10-14.Nawa ole na ole Jizọs kwuchara ihe a, ọ ga-eme ihe gosiri na ya hụrụ ha nanya. Otú ọ ga-esi eme ya bụ na ọ ga-anwụ nihi ndị niile nwere okwukwe na ya. Nke a ga-eme ka ndị na-eso ụzọ ya mụta ịhụ ibe ha nanya otú ahụ Jizọs si hụ ha nanya. Jizọs agwabuola ha na ọ bụ ụdị ịhụya ahụ ka a ga-eji mara ha. Ọ sịrị ha: Mmadụ niile ga-eji nke a mara na unu bụ ndị na-eso ụzọ m, ma ọ bụrụ na unu enwee ịhụya netiti onwe unu.Jọn 13:35.Ndịozi Jizọs kwesịrị iburu nobi na Jizọs na-akpọ ha ndị enyi m. O kwuru ihe mere ha ji bụrụ ndị enyi ya. Ọ sịrị: Ana m akpọ unu ndị enyi m, nihi na ihe niile m nụrụ nọnụ Nna m ka m mere ka unu mara. O nweghị ihe a ga-eji tụnyere mmadụ na Jizọs ịbụ enyi, onye ahụ amara ihe ndị Chinekekụziiri Jizọs. Ma ka ha na Jizọs nwee ike ịnọgide na-abụ enyi, ha ga-anọgide na-amị mkpụrụ. Jizọs kwuru uru ịna-amị mkpụrụ ga-abara ha. Ọ sịrị: Nna m ga-enye unu ihe ọ bụla unu rịọrọ ya naha m, ihe ọ sọkwara ya bụrụ.Jọn 15:15, 16.Ịhụya a ndị a bụ alaka Jizọs ma ọ bụ ndị na-eso ụzọ ya hụrụ ibe ha ga-enyere ha aka idi ihe na-aga ịbịara ha. Ọ gwara ha na ụwa ga-akpọ ha asị. Ma, ọ gwara ha okwu na-akasi obi. Ọ sịrị ha: Ọ bụrụ na ụwa akpọọ unu asị, maranụ na ọ kpọwo m asị tupu ya akpọọ unu asị. A sị na unu bụ nke ụwa, ụwa gaara ahụ ihe bụ nke ya nanya. Ma nihi na unu abụghị nke ụwa, . . . ọ bụ ya mere ụwa ji kpọọ unu asị.Jọn 15:18, 19.Jizọs kwukwara ihe ọzọ ga-eme ka ụwa kpọọ ha asị. Ọ sịrị: Ha ga-eme unu ihe ndị a niile nihi aha m, nihi na ha amaghị onye ahụ nke zitere m. Jizọs kwuru na ọrụ ebube ndị ọ rụrụ ga-ama ndị kpọrọ ya asị ikpe. Ọ sịrị: A sị na mụ arụghị ọrụ ndị ahụ netiti ha, bụ nke onye ọ bụla ọzọ na-arụghị, ha agaraghị enwe mmehie; ma ugbu a, ha ahụwo m, kpọọkwa mụ na Nna m asị. Asị ha kpọrọ Jizọs mezuru amụma dị na Baịbụl.Jọn 15:21,24, 25;Abụ Ọma 35:19;69:4.Jizọs kwere ha nkwa ọzọ na ọ ga-ezitere ha ihe inyeaka, ya bụ, mmụọ nsọ. Mmụọ nsọ a bụ maka ndị niile kweere na Jizọs. Ọ ga-enyere ha aka ịmị mkpụrụ na ịgba àmà.Jọn 15:27.121 Nweenụ Obi Ike! Emeriwo M ỤwaJizọs na ndịozi ya ejikerela ịpụ nọnụ ụlọ ahụ dị nelu, bụ ebe ha nọ rie nri Ememme Ngabiga. Ebe ọ bụ na Jizọs agwala ha ọtụtụ ihe ha ga-eme, ọ gwara ha, sị: Agwawo m unu ihe ndị a ka unu wee ghara ịsụ ngọngọ. Gịnị mere ihe a ọ gwara ha ji kwesị ekwesị? Ọ bụ nihi ihe a ọ na-aga ikwu. Ọ sịrị: Ndị mmadụ ga-achụpụ unu nụlọ nzukọ. Neziokwu, oge awa na-abịa mgbe onye ọ bụla nke ga-egbu unu ga-eche na ya jeere Chineke ozi dị nsọ.Jọn 16:1, 2.Ihe a Jizọs gwara ndịozi ya nwere ike ịna-ewute ha. Ọ bụ eziokwu na Jizọs agwabuola ha na ụwa ga-akpọ ha asị, o nwebeghị mgbe ọ gwara ha na a ga-egbu ha. Gịnị mere na ọ gwaghị ha ya kemgbe? Jizọs sịrị: Agwaghị m unu ihe ndị a na mbụ, nihi na mụ na unu nọ. Jọn 16:4 Ugbu a, ọ na-agwa ha ya tupu ya ahapụ ha laa eluigwe. Ihe a ọ gwara ha ga-enyere ha aka ka ha ghara ịsụ ngọngọ mgbe e mechara.Jizọs gwakwara ha, sị: M na-alakwuru onye zitere m, ma ọ dịghị otu onye nime unu na-ajụ m, sị, Olee ebe ị na-aga? Ha ajụbuola Jizọs ná mmalite mgbede ụbọchị ahụ ebe ọ na-aga. Jọn 13:36;14:5;16:5 Ihe Jizọs kwuru banyere mkpagbu a ga-akpagbu ha mere ka ahụ nwụọ ha, nke na ha na-eruzi uju. Nke a mere ka ha ghara ịjụkwu ya ajụjụ gbasara ebube ọ ga-emecha nweta ma ọ bụkwanụ uru ebube a ga-abara ndị na-efe Chineke. Jizọs chọpụtara ihe ha na ya na-alụ. Nihi ya, ọ gwara ha, sị: Nihi na agwawo m unu ihe ndị a, obi unu ejupụtawo niru uju.Jọn 16:6.Jizọs gwaziri ha, sị: Ọ bụ maka ọdịmma unu ka m ji na-ala. Nihi na ọ bụrụ na mụ alaghị, ihe inyeaka ahụ agaghị abịakwute unu ma ọlị; ma ọ bụrụ na mụ alaa, m ga-ezitere unu ya. Jọn 16:7 Ọ gwụla ma Jizọs ọ nwụrụ ma laghachi eluigwe ka ndị na-eso ụzọ ya ga-eji nweta mmụọ nsọ. Jizọs nwere ike izigara ndị na-eso ụzọ ya mmụọ nsọ ka ọ na-enyere ha aka nagbanyeghị ebe ọ bụla ha nọ.Mmụọ nsọ ahụ ga-enye ụwa ihe àmà doro anya banyere mmehie na ezi omume na banyere ikpe. Jọn 16:8 Mmụọ nsọ a ga-agba ndị nọ nụwa nanwụ na ha enweghị okwukwe nỌkpara Chineke. Jizọs ịlaghachi eluigwe ga-eme ka o doo onye ukwu na onye nta anya na ọ bụ onye ezi omume. Ọ ga-egosikwa ihe mere e kwesịrị iji maa Setan, bụ onye na-achị ụwa a, ikpe ọnwụ.Jọn 16:11.Jizọs gwakwara ndịozi ya, sị: M ka nwere ọtụtụ ihe m ga-agwa unu, ma unu apụghị ịghọta ha ugbu a. Mgbe ọ ga-awụkwasị ha mmụọ nsọ, mmụọ nsọ ahụ ga-enyere ha aka ịghọta eziokwu niile. Ịghọta eziokwu a ga-enyere ha aka ịna-akpa àgwà ziri ezi.Jọn 16:12, 13.Jizọs kwuru ihe ọzọ nke gbagwojuru ndịozi ya anya. Ọ sịrị ha: Noge na-adịghị anya, unu agakwaghị ahụ m, noge na-adịghịkwa anya, unu ga-ahụ m. Ha jụrịtara onwe ha ihe Jizọs bu nobi kwuo ihe a. Mgbe Jizọs chọpụtara na ha chọrọ ịjụ ya ajụjụ banyere ihe a o kwuru, ọ gwara ha, sị: Nezie, nezie, ana m asị unu, unu ga-akwa ákwá ma tie mkpu arịrị, ma ụwa ga-aṅụrị ọṅụ; unu ga-eru uju, ma a ga-eme ka iru uju unu ghọọ ọṅụ. Jọn 16:16,20 Mgbe e gburu Jizọs nehihie echi ya, ndị ndú okpukpe ṅụrịrị ọṅụ, ma ndị na-eso ụzọ Jizọs ruru uju. Ma iru uju ha ghọrọ ọṅụ mgbe a kpọlitere Jizọs nọnwụ. Ha ṅụrịkwuru ọṅụ mgbe ọ wụkwasịrị ha mmụọ nsọ.Jizọs ji ọnọdụ ndịozi ya nọ na ya tụnyere nwaanyị ime na-eme. Ọ sịrị: Mgbe nwaanyị na-amụ nwa, ọ na-ahụju anya, nihi na oge awa ya eruwo; ma mgbe ọ mụpụtara nwa ahụ, ọ dịghị echeta ahụhụ ahụ ọzọ nihi ọṅụ o nwere na ọ mụwo mmadụ nụwa. Jizọs gwara ha okwu gbara ha ume. Ọ sịrị ha: Unu onwe unu, nezie, na-eru uju ugbu a; ma m ga-ahụ unu ọzọ, obi unu ga-aṅụrịkwa ọṅụ, ọ dịghịkwa onye ga-anapụ unu ọṅụ unu.Jọn 16:21, 22.Ndịozi Jizọs arịọtụbeghị Chineke ihe naha Jizọs. Ma ugbu a, Jizọs gwara ha, sị: Nụbọchịahụ, unu ga-arịọ Nna m ihe naha m. Gịnị mere ha ga-eji arịọ ihe naha ya? Ọ bụ maka na Chineke achọghị ịnụ arịrịọ ha? Mba. Jizọs gwara ha, sị: Nna m nonwe ya hụrụ unu nanya nke ukwuu, nihi na unu hụrụ m nanya nke ukwuu . . . dị ka onye nnọchiteanya nke Nna m.Jọn 16:26, 27.Ọ ga-abụ na ihe a Jizọs gwara ndịozi ya mere ka obi sie ha ike ịgwa ya, sị: Anyị ji nke a kwere na i si nebe Chineke nọ bịa. Ma, ihe na-aga ime noge na-adịghị anya ga-eme ka a mata ma hà ji obi ha niile kwere nihe a ha kwuru. Jizọs gwara ha ihe na-aga ime mgbe ahụ. O kwuru, sị: Lee! Oge awa na-abịa, nezie, ọ bịawo, mgbe a ga-achụsasị unu, onye ọ bụla alaa nụlọ ya, unu ga-ahapụkwa naanị m. Ma, ihe ọ gwara ha mere ka obi sie ha ike. Ọ gwara ha, sị: Agwawo m unu ihe ndị a ka unu wee site na mụ nwee udo. Nụwa, unu na-enwe mkpagbu, ma nweenụ obi ike! Emeriwo m ụwa. Jọn 16:30-33 Ihe a Jizọs kwuru gosiri na ọ ga-anọnyere ha. Obi siri ya ike na ọ bụrụ na ndịozi ya ejisie ike na-eme uche Chineke nagbanyeghị mbọ niile Setan na-agba ka ha kwụsị ime uche Chineke, ha ga-emeri ụwa, otú yanwa meriri.122 Ekpere Mmechi Jizọs Kpere nỌnụ Ụlọ Dị nEluJizọs hụrụ ndịozi ya nanya nke ukwuu. Ọ bụ ya mere o ji mee ka ha mara ihe ndị na-aga ime ha maka na ọ ma na oge ọ ga-ahapụ ha dị nso. Mgbe o mechara ka ha mara ihe ndị ahụ, o leliri anya neluigwe kpegara Nna ya ekpere, sị: Mee ka ọkpara gị dị ebube, ka ọkpara gị wee mee ka ị dị ebube, ebe i nyere ya ikike nebe anụ ahụ niile dị, ka o wee nye ndị ahụ niile i nyere ya ndụ ebighị ebi.Jọn 17:1, 2.Neziokwu, Jizọs ghọtara na ihe kacha mkpa bụ ime ka Chineke dị ebube. Ma ndụ ebighị ebi ahụ Jizọs kwuru okwu ya bụ ihe na-akasi ndịozi ya obi. Ebe ọ bụ na e nyela Jizọs ikike nebe anụ ahụ niile dị, o nwere ike ime ka àjà ahụ ọ ga-eji ndụ ya chụọ baara mmadụ niile uru. Ma, ọ bụghị mmadụ niile ka ọ ga-abara uru. Nihi gịnị? Ọ bụ nihi na ndị Jizọs ga-eme ka àjà ọ chụrụ baara uru bụ ndị ga-eme ihe ọzọ ọ na-aga ikwu. Jizọs sịrị: Iji nweta ndụ ebighị ebi, ọ dị ha mkpa ịmata gị nke ọma, onye naanị ya bụ ezi Chineke, matakwa onye i zitere, bụ Jizọs Kraịst.Jọn 17:3.Mmadụ ga-amatarịrị Chineke na Ọkpara ya nke ọma, ya na ha adịrị nezigbo mma. Ọ ga na-ele ihe anya otú ha si ele ihe anya. Ọ ga na-akpaso ndị ọzọ àgwà otú ha si akpaso ha àgwà. Ọ ga-aghọtakwa na ụmụ mmadụ ime ka Chineke nwee ebube dị mkpa karịa inweta ndụ ebighị ebi. Mgbe Jizọs kwuchara otú mmadụ ga-esi enweta ndụ ebighị ebi, ọ laghachiziri nihe ka mkpa ọ na-ekwu. Ọ sịrị:Emewo m ka ị dị ebube nụwa, ebe ọ bụ na arụchaala m ọrụ i nyere m ka m rụọ. Ya mere, ugbu a, Nna, mee ka m nwee ebube nakụkụ gị, bụ ebube m nwere nakụkụ gị mgbe ụwa na-adịbeghị. Jọn 17:4, 5 Neziokwu, Jizọs chọrọ ka Chineke kpọlite ya nọnwụ, ya alaghachi neluigwe nwee ebube ahụ o nweburu.Ma, Jizọs echefubeghị ihe ndị ọ rụrụ nozi o jere nụwa. O kpere ekpere, sị: Emewo m ka aha gị pụta ìhè nye ndị i si nụwa nye m. Ha bụ nke gị, i nyekwara m ha, ha edebewokwa okwu gị. Jọn 17:6 Ihe Jizọs mere nozi ọma ya abụghị naanị ịkpọ Chineke aha ya bụ Jehova, o nyekwaara ndịozi ya aka ka ha mara ihe mere o ji aza aha ahụ. Aha Chineke na-eme ka anyị mata ụdị onye Chineke bụ na otú o si emeso ụmụ mmadụ ihe.Ndịozi Jizọs amarala onye Jehova bụ, mara ihe Ọkpara ya na-arụ, marakwa ihe ndị Jizọs kụziiri ha. Jizọs medaziri obi gwa Chineke, sị: Enyewo m ha okwu i nyere m, ha anatawokwa ya, ha amarawokwa nezie na m bịara dị ka onye nnọchiteanya gị, ha ekwerewokwa na ọ bụ gị zitere m.Jọn 17:8.Jizọs kwuziri ihe dị iche netiti ndị na-eso ụzọ ya na ndị ụwa. Ọ sịrị: M na-arịọ arịrịọ banyere ha; m na-arịọ, ọ bụghị banyere ụwa, kama banyere ndị i nyere m; nihi na ha bụ nke gị . . . Nna dị nsọ, chee ha nche nihi aha gị nke i nyere m, ka ha wee bụrụ otu, dị ka anyị bụ otu. . . . M na-eche ha nche nihi aha gị nke i nyere m; edebewokwa m ha, ọ dịghịkwa otu nime ha e bibiri ma e wezụga nwa mbibi ahụ. Nwa mbibi ahụ bụ Judas Iskarịọt, onye pụrụla ịga kpọta ndị ga-ejide Jizọs.Jọn 17:9-12.Jizọs kwuru na ụwa kpọrọ ndị na-eso ụzọ ya asị. Nagbanyeghị nke ahụ, ọ gwara Chineke, sị: Ihe m na-arịọ gị abụghị ka ị kpọpụ ha nụwa, kama ka i chee ha nche nihi ajọ onye ahụ. Ha abụghị nke ụwa, dị nnọọ ka m na-abụghị nke ụwa. Jọn 17:14-16 Ndịozi Jizọs na ndị ọzọ na-eso ụzọ Jizọs nọ nụwa. Ụwa Jizọs kwuru okwu ya ebe a bụ ụmụ mmadụ Setan na-achị. Ma, ndị na-eso ụzọ Jizọs agaghị na-eme ka ndị ụwa ma ọ bụ soro ha na-akpa àgwà ọjọọ ha na-akpa. Olee otú ha ga-esi ghara ịna-eme ka ndị ụwa?Ha ga-adịrịrị nsọ, bụrụ ndị e wepụtara iche ijere Chineke ozi. Otú ha ga-esi eme ya bụịna-eme ihe ndị ha mụtara nAkwụkwọ Nsọ Hibru nakwa ihe Jizọs kụziiri ha. Jizọs kpere ekpere, sị: Jiri eziokwu doo ha nsọ; okwu gị bụ eziokwu. Jọn 17:17 Ka oge na-aga, Chineke ga-enye ụfọdụ nime ndịozi Jizọs mmụọ nsọ ka ha dee akwụkwọ ndị ga-eso neziokwu ahụ ga-enyere mmadụ aka ya adị nsọ.Ma, ndị ọzọ ga-emecha mụta eziokwu ahụ. Nihi ya, Jizọs kpere ekpere, sị: Ọ bụghị naanị banyere ndị a, ya bụ, ndịozi iri na otu ahụ ha na ya nọ kamakwa banyere ndị nwere okwukwe nebe m nọ site nokwu ha. Gịnị ka Jizọs kpegaara Chineke ekpere banyere ndị niile na-eso ụzọ ya? Jizọs sịrị: Ka ha niile wee bụrụ otu, dị ka gị onwe gị, Nna, na mụ onwe m dị notu, mụ onwe m na gị adịrịkwa notu, ka anyị na ha wee dị notu. Jọn 17:20, 21 Jizọs na Nna ya abụghị otu onye. Otú ha si bụrụ otu bụ na ha anaghị eme ihe iche iche. Ekpere Jizọs bụ ka ndị na-eso ụzọ ya bụrụ otu, ya bụ, ka ha na-emekọ ihe ọnụ.Obere oge tupu Jizọs ekpewe ekpere a, ọ gwara Pita na ndịozi ya ndị ọzọ na ọ na-aga ịkwadebere ha ebe neluigwe. Jọn 14:2, 3 Jizọs kwughachiri banyere ya nekpere, sị: Nna, banyere ihe i nyere m, ọ dị m ka ya bụrụ na ha onwe ha ga-eso m nọrọ nebe m nọ, ka ha wee hụ ebube i nyere m, nihi na ị hụrụ m nanya tupu a tọọ ntọala ụwa. Jọn 17:24 Jizọs ji ihe a o kwuru gosi na ogologo oge gara aga, tupudị Adam na Iv amụta ụmụ, Chineke hụrụ Ọkpara ọ mụrụ naanị ya nanya. Ọkpara ya a mechara bụrụ Jizọs Kraịst.Mgbe Jizọs na-emechi ekpere ya, o kwuru okwu ọzọ banyere aha Nna ya na otú Chineke si hụ ndịozi ya na ndị ọzọ ga-amụta eziokwu ahụ nanya. Ọ sịrị: Emewokwa m ka ha mara aha gị, m ga-emekwa ka a mara ya, ka ịhụya i nwere nebe m nọ wee dịrị nime ha, mụ na ha adịkwa notu.Jọn 17:26.123 Ekpere Jizọs Kpere Mgbe Ihe Na-ewute Ya nke UkwuuMgbe Jizọs na ndịozi ya kpechara ekpere, ya na ha bụrụ abụ ma gaa nUgwu Oliv. Mak 14:26 Ha gawara nogige a na-akpọ Getsemeni, bụ ebe ọ na-agakarị. Ogige a dị nebe ọwụwa anyanwụ Jeruselem.Ozugbo ha ruru nogige a mara mma osisi oliv juru, Jizọs hapụrụ ndịozi ya asatọ ma baa nime ogige a. O nwere ike ịbụ na ọ hapụrụ ha ná mbata ogige a nihi na ọ sịrị ha: Nọdụnụ ala nebe a ka m gaa ebe nke ọzọ wee kpee ekpere. Ọ kpọọrọ ndịozi ya atọ aha ha bụ Pita, Jems, na Jọn baa nime ogige ahụ. O bidoro ichegbu onwe ya nke ukwuu ma gwa ha, sị: Ọ na-ewute mkpụrụ obi m nke ukwuu, ọbụna ruo ọnwụ. Nọrọnụ nebe a, sorokwanụ m na-eche nche.Matiu 26:36-38.Mgbe Jizọs gatụkwuru nihu, ọ dara nala wee malite ikpe ekpere. Gịnịkwanụ ka ọ na-arịọ Chineke ka o meere ya noge a? Ọ sịrị Chineke: Nna, ihe niile kwere omume nebe ị nọ; wepụ iko a nebe m nọ. Ma ọ bụghị ihe m chọrọ, kama ihe ị chọrọ. Mak 14:35, 36 Olee ihe okwu Jizọs pụtara? Ọ chọrọ ịgbara àjà Chineke chọrọ ka o jiri ndụ ya chụọ ọsọ, bụ ihe a ga-eji gbapụta ụmụ mmadụ? Mba.Jizọs anọrọla neluigwe hụ otú ndị Rom si emekpọ ndị ha na-egbu ọnụ. Ugbu a ọ bụ mmadụ, o nwere obi ọmịiko, ihe na-emetụkwa ya nahụ. Nihi ya, ọ naghị agụsi ya agụụ ike ka mgbe a ga-ata ya ahụhụ ruwe eruwe. Ma, ihe kacha eme ka ọ na-echegbu onwe ya bụ na ọ ma na ọnwụ ọ na-aga ịnwụ ka onye omekome nwere ike ime ka a kọchaa aha Nna ya. Nawa ole na ole, a ga-akpọgide ya nosisi ka à ga-asị na ọ bụ onye na-ekwulu Chineke.Mgbe Jizọs kpechara ekpere ruo ogologo oge, ọ laghachiri ebe ndịozi ya atọ ahụ nọ ma hụ na ha na-ehi ụra. Ọ gwara Pita, sị: Ọ bụ na unu enweghị ike iso m chee nche ruo ọbụna otu awa? Na-echenụ nche ma na-ekpe ekpere mgbe niile, ka unu wee ghara ịbanye nọnwụnwa. Jizọs ghọtara na ike gwụchara ndịozi ya ahụ nakwa na chi ejimiela. Nihi ya, o kwuru, sị: Nezie, mmụọ dị njikere, ma anụ ahụ adịghị ike.Matiu 26:40, 41.Jizọs gaghachiri ebe ahụ ọ nọ na-ekpe ekpere ma rịọ Chineke ka o wepụrụ ya iko a. Mgbe ọ laghachiri ebe ahụ ndịozi ya atọ nọ, ọ hụrụ ha ọzọ ka ha na-ehi ụra mgbe ha kwesịrị ịna-ekpe ekpere ka ha ghara ịdaba nọnwụnwa. Mgbe Jizọs gwara ha okwu, ha amaghị ihe ha ga-aza ya. Mak 14:40 Jizọs gaghachikwara ebe ọ na-ekpe ekpere ma gbuo ikpere nala kpee ekpere.Jizọs na-echegbu onwe ya nke ukwuu otú ọnwụ ọ na-aga ịnwụ ka onye omekome ga-esi mee ka a kọchaa aha Nna ya. Jehova nọ na-anụ ekpere Ọkpara ya. Nihi ya, o nwere mgbe o ruru, ya ezite mmụọ ozi ya ka o mee ka Jizọs dị ike. Nagbanyeghị nke ahụ, Jizọs akwụsịghị ikpegara Nna ya ekpere. Ọ nọ na-ekpesi ekpere ike karị. Jizọs na-echegbu onwe ya nke ukwuu. Ihe dị ya naka abụghị obere ihe. Ndụ ebighị ebi nke ya na nkeụmụ mmadụ ndị kweere na Chineke dị ya naka. Ihe ndị a mere ka ọsụsọ ya dịrị ka ọbara nke na-atapụsị nala.Luk 22:44.Mgbe Jizọs gaghachiri na nke ugboro atọ ya nebe ahụ ndịozi ya nọ, ọ hụkwara ha ka ha na-ehi ụra. Ọ sịrị ha: Nụdị oge dị otú a ka unu na-ehi ụra, na-ezu ike! Lee! Oge awa ahụ eruwo nso ka a rara Nwa nke mmadụ nye naka ndị mmehie. Bilienụ, ka anyị pụọ. Lee! Onye ga-arara m nye abịawo nso.Matiu 26:45, 46.124 A Raara Kraịst Nye ma Jide YaỌ gafeela etiti abalị. Ndị isi nchụàjà ekwetala ịkwụ Judas mkpụrụ ego ọlaọcha iri atọ ka ọ rara Jizọs nye. Nihi ya, Judas kpọ ìgwè ndị isi nchụàjà na ndị Farisii bịa ka ha jide Jizọs. Ndị ọzọ Judas kpọ bịa bụ ụfọdụ ndị agha Rom ji ngwá ọgụ, na ọchịagha ha.O nwere ike ịbụ ozugbo Jizọs mechara ka Judas pụọ noge ha na-eri nri Ememme Ngabiga, ka Judas gakwuuru ndị isi nchụàjà. Jọn 13:27 Ndị isi nchụàjà ahụ kpọkọtara ma ndị agha ha ma ndị ọrụ nche ha gaa ijide Jizọs. Ọ ga-abụ na ebe mbụ Judas kpọ ha gaa bụ nọnụ ụlọ dị nelu, bụ ebe Jizọs na ndịozi ya nọ mee Ememme Ngabiga. Ma ugbu a, Judas na ndị ha na ya so agafeela Ndagwurugwu Kidrọn ma tinye isi nụzọ e si aga ogige Getsemeni. Ha ji ma ngwá ọgụ ma oriọna ma ọwa bịa. Ha kpebisiri ike ijide Jizọs.Obi siri Judas ike na ya ma ebe ha ga-achọta Jizọs mgbe o du ìgwè mmadụ ahụ na-aga nUgwu Oliv. Nizu gara aga tupu mgbe ahụ, Jizọs na ndịozi ya na-esi Betani aga Jeruselem, sikwa Jeruselem lọta. Noge a niile, ha na-akwụsịkarị nogige Getsemeni. Ma ugbu a, chi ejiela, ọchịchịrị gbakwara nokpuru osisi oliv ndị dị ebe ahụ. O nwere ike ịbụ na Jizọs nọ nokpuru osisi oliv ndị ahụ. Nihi ya, olee otú ndị agha ahụ ga-esi amata Jizọs, ebe o nwere ike ịbụ na ha ahụtụbeghị ya? Ka ha nwee ike ịmata ya, ha na Judas kwekọrịtara na ọ ga-enye ha ihe àmà ha ga-eji mata onye bụ Jizọs. Ọ gwara ha, sị: Onye ọ bụla m susuru ọnụ, ọ bụ ya; jidenụ ya, leziekwanụ anya kpụrụ ya gawa.Mak 14:44.Mgbe Judas kpọ ìgwè mmadụ ahụ na-abanye nogige Getsemeni, ọ hụrụ Jizọs na ndịozi ya. Ozugbo ọ hụrụ ha, ọ gakwuuru Jizọs ma kelee ya, sị: Ndeewo, Rabaị! Judas jizi nwayọọ susuo ya ọnụ. Jizọs jụrụ ya, sị: Enyi, gịnị mere i ji bịa ebe a? Matiu 26:49, 50 Jizọs ji aka ya zaa ajụjụ a ọ jụrụ ya. Ọ sịrị ya: Judas, ì ji isusu ọnụ na-arara Nwa nke mmadụ nye? Luk 22:48 Mgbe Jizọs gwachara Judas ihe a, ọ hapụrụ Judas gwawazie ndị ọzọ okwu.Jizọs gakwuuru ndị ahụ ji oriọna na ọwa ma jụọ ha, sị: Ònye ka unu na-achọ? Ha zara ya, sị: Ọ bụ Jizọs onye Nazaret. Jizọs katara obi, sị ha: Ọ bụ m. Jọn 18:4, 5 Ìgwè mmadụ ahụ atụghị anya na Jizọs ga-akatali ụdị obi ahụ, nihi ya, ha lara azụ ma daa nala.Jizọs ejighị ohere ahụ gbaa ọsọ, kama, ọ jụrụ ha ọzọ onye ha na-achọ. Mgbe ha kwuru ọzọ na ọ bụ Jizọs onye Nazaret, Jizọs gwara ha, sị: Agwara m unu na ọ bụ m. Ya mere, ọ bụrụ na ọ bụ m ka unu na-achọ, hapụnụ ndị a ka ha laa. Nagbanyeghị na Jizọs nọ ná nsogbu mgbe ahụ, o chetara ihe o kwuburu nke bụ na ọ gaghị atụfu onye ọ bụla nime ndịozi ya. Jọn 6:39;17:12 Jizọs chebere ndịozi ya kwesịrị ntụkwasị obi, enweghịkwa otu nime ha funahụrụ ya ma e wezụga nwa mbibi ahụ, ya bụ, Judas. Jọn 18:7-9 Nihi ya, Jizọs kwuru ka a hapụ ndịozi ya kwesịrị ntụkwasị obi.Mgbe ndị agha ahụ biliri gawa nebe Jizọs nọ, ndịozi ya ghọtara ihe a na-achọ ime ya. Nihi ya, ha jụrụ Jizọs, sị: Onyenwe anyị, ọ bụ anyị gbuo ha mma agha? Luk 22:49 Tupu Jizọs azaa ha ya, Pita amịrịla otu nime mma agha abụọ ha ji gbuo ya Malkọs, bụ ohu nnukwu onye nchụàjà, ma bepụ ya ntị aka nri.Jizọs bitụrụ ntị Malkọs aka, gwọọ ya. Mgbe ọ gwọchara ya, ọ kụziiri ndịozi ya ihe dị ezigbo mkpa. O nyere Pita iwu, sị: Mịghachi mma agha gị nọbọ ya, nihi na ndị niile na-eji mma agha ga-ala niyi site ná mma agha. Jizọs esighị ọnwụ ka a ghara ijide ya nihi na o kwuru, sị: Olee otú Akwụkwọ Nsọ ga-esi mezuo, nke kwuru na ihe ga-esi otú a mee? Matiu 26:52,54 O kwukwara, sị: Iko nke Nna m nyere m, ọ bụ na mụ ekwesịghị ijisi ike ṅụọ ya? Jọn 18:11Jizọs chọrọ ka uche Chineke mezuo nebe ọ nọ, ọ bụrụgodị na ọ ga-anwụ.Jizọs jụrụ ìgwè mmadụ ahụ, sị: Ùnu ji mma agha na okpiri bịa ijide m dị ka ùnu bịara ijide onye na-apụnara mmadụ ihe? M na-anọdụ ala kwa ụbọchị nụlọ nsọ, na-ezi ihe, ma unu ejideghị m. Ma ihe a dum mere ka ihe ndị amụma dere nAkwụkwọ Nsọ wee mezuo.Matiu 26:55, 56.Ndị agha ahụ, ọchịagha ha, na ndị ọrụ nche ndị Juu jidere Jizọs kee ya agbụ. Mgbe ndịozi Jizọs hụrụ ihe a, ha gbara ọsọ. Ma, otu nwa okorobịa so ìgwè mmadụ ahụ na-aga ka o nwee ike iso Jizọs. Ọ ga-abụ na nwa okorobịa ahụ bụ Mak onye na-eso ụzọ Jizọs. Mak 14:51 Ìgwè mmadụ ahụ matara onye ọ bụ ma chọọ ijide ya. Nihi ya, ọ hapụụrụ ha uwe linin ya, gbara ahụ ọtọ gbalaga.125 A Kpọọrọ Jizọs Gakwuru Anas, Mechaa Kpọrọ Ya Gakwuru KeyafasOzugbo e kechara Jizọs agbụ ka onye omekome, a kpọọrọ ya gakwuru Anas. Anas bụ nnukwu onye nchụàjà noge Jizọs dị obere, bụ mgbe o mere ihe juru ndị nkụzi nọ nụlọ nsọ anya. Luk 2:42,47 Ụfọdụ ụmụ Anas mechara bụrụ nnukwu ndị nchụàjà. Ma ugbu a, ọ bụ ọgọ ya nwoke aha ya bụ Keyafas bụ nnukwu onye nchụàjà.Mgbe Jizọs ka nọ na nke Anas, Keyafas kpọkọtara ndị Sanhedrin. Ha dị mmadụ iri asaa na otu. Ndị so na ha bụ nnukwu onye nchụàjà na ndị bụtụrụla nnukwu ndị nchụàjà.Anas jụrụ Jizọs ajụjụ banyere ndị na-eso ụzọ ya na ozizi ya. Jizọs zara ya, sị: Agwara m ụwa okwu nihu ọha. M kụziri ihe mgbe niile nụlọ nzukọ nakwa nụlọ nsọ, bụ ebe ndị Juu niile na-ezukọta; ọ dịghịkwa ihe m kwuru na nzuzo. Gịnị mere i ji na-ajụ m ajụjụ? Jụọ ndị nụrụ ihe m gwara ha.Jọn 18:19-21.Mgbe Jizọs kwuchara ihe a, otu nime ndị ọrụ nche mara ya ụra ma baara ya mba, sị: Ọ bụ otú ahụ ka i si aza onyeisi nchụàjà? Ebe Jizọs ma na o nweghị ihe ya mere, ọ jụrụ ya, sị: Ọ bụrụ na o nwere ihe ọjọọ m kwuru, gbaa akaebe na o nwere ihe ọjọọ m kwuru; ma ọ bụrụ na ihe m kwuru ziri ezi, gịnị mere i ji tie m ihe? Jọn 18:22, 23 Anas nyeziri iwu ka a kpọga Jizọs na nke ọgọ ya nwoke, bụ Keyafas.Ka ọ dị ugbu a, ndị niile nọ na Sanhedrin ezukọtala, ya bụ, nnukwu onye nchụàjà, ndị okenye, na ndị odeakwụkwọ. Ha zukọtara na nke Keyafas. Iwu akwadoghị ka ha kpee mmadụ ikpe nabalị ụbọchị Ememme Ngabiga. Ma nke a emeghị ka ha ghara ikpe Jizọs ikpe.Ọtụtụ nime ndị Sanhedrin a zukọtaranụ ka ha kpee Jizọs ikpe kpọrọ ya asị. Mgbe Jizọs kpọlitechara Lazarọs nọnwụ, ha kpebiri na Jizọs ga-anwụ. Jọn 11:47-53 Ụbọchị ole na ole gara aga, ndị ndú okpukpe gbara izu ijide Jizọs ma gbuo ya. Matiu 26:3, 4 Nke a gosiri na tupudị ha ebido ikpe Jizọs ikpe, ha amaala ya ikpe ọnwụ nobi ha.E wezụga izukọta kpee Jizọs ikpe noge iwu na-akwadoghị, ndị isi nchụàjà na ndị Sanhedrin ndị ọzọ nọ na-achọ ndị ga-agbagide Jizọs akaebe ụgha ka ha nwee ike ịma ya ikpe. Ha chọtara ọtụtụ ndị akaebe. Ma, akaebe ha ekwekọrịtaghị. Nikpeazụ, mmadụ abụọ pụtara kwuo, sị: Anyị nụrụ ka ọ na-asị, M ga-akwatu ụlọ nsọ a nke e ji aka mee, nime ụbọchị atọ, m ga-ewu ọzọ nke a na-ejighị aka mee. Mak 14:58 Ma, ihe ha abụọ kwuru abụchaghị otu.Keyafas jụrụ Jizọs, sị: Ó nweghị ihe ị ga-aza? Gịnị ka i nwere ikwu nakaebe a ndị a na-agbagide gị? Mak 14:60 O nweghị ihe Jizọs kwuru nakaebe ụgha a a na-agbagide ya, bụkwanụ nke ndị na-agba ya na-ekwekọrịtaghị. Nihi ya, Keyafas si ụzọ ọzọ mee ka Jizọs kwuo okwu.Keyafas ma na ndị Juu anaghị achọ iji anya ahụ onye ọ bụla kwuru na ya bụ Ọkpara Chineke. Noge Jizọs kwuru na Chineke bụ Nna ya, ndị Juu chọrọ igbu ya maka na ha chere na ọ na-eme ka ya na Chineke hara. Jọn 5:17, 18;10:31-39 Ebe Keyafas ma ihe ndị a, o ji akọ jụọ Jizọs, sị: Eji m Chineke dị ndụ na-eme ka ị ṅụọ iyi na ị ga-agwa anyị ma ọ bụ gị bụ Kraịst, Ọkpara Chineke! Matiu 26:63 Nke bụ eziokwu bụ na Jizọs ekwubuola ihe ndị gosiri na o kwetara na ya bụ Ọkpara Chineke. Jọn 3:18;5:25;11:4 Ọ bụrụ na o kwughị ya ugbu a, e nwere ike iche na ọ na-agọ agọ na ya abụghị Ọkpara Chineke nakwa na ya abụghị Kraịst. Nihi ya, Jizọs kwuru, sị: Ọ bụ m; unu onwe unu ga-ahụkwa Nwa nke mmadụ ka ọ nọ ọdụ naka nri nke ike ma na-abịa nígwé ojii nke eluigwe.Mak 14:62.Ozugbo Jizọs kwuru ihe a, Keyafas dọwara uwe ya ma kwuo, sị: O kwuluwo Chineke! Ọ ka dị anyị mkpa ịchọ ndị akaebe? Lee! Ugbu a, unu anụwo nkwulu ahụ. Gịnị bụ uche unu? Ndị Sanhedrin maziri ya ikpe arụrụala. Ha zara, sị: O kwesịrị ọnwụ.Matiu 26:65, 66.Ha malitere ịkwa Jizọs emo na ịkụ ya ihe. Ndị ọzọ mara ya ụra ma bụọ ya asọ mmiri nihu. Mgbe ha kpuchichara ya ihu ma maa ya ụra, ha jụrụ ya, sị: Buo amụma. Ọ bụ onye tiri gị ihe? Luk 22:64 Onye a ha na-akparị ma na-ekpe ikpe abalị a iwu na-akwadoghị, bụdị Ọkpara Chineke.126 Pita Agọnahụ Jizọs nỤlọ KeyafasOzugbo e jidechara Jizọs nogige Getsemeni, ụjọ jidere ndịozi ya, ha ahapụ ya gbaa ọsọ. Ma, mmadụ abụọ nime ha gbatụrụ kwụsị. Otu nime ha bụ Pita. Onye nke ọzọ nwere ike ịbụ Jọn onyeozi. Jọn 18:15;19:35;21:24 Ha nwere ike ịchụkwute Jizọs ka a kpọ ya na-aga nụlọ Anas. Mgbe Anas sịrị ka a kpọgara Jizọs Nnukwu Onye Nchụàjà, bụ Keyafas, Pita na Jọn nọ nebe dịtụ anya na-eso ha. O nwere ike ịbụ na ụjọ na-atụ ha na e nwere ike ijide ha. Ha chọkwara ịma ihe a ga-eme Nna ha ukwu.Nnukwu onye nchụàjà ma onye Jọn bụ. Ọ bụ ya mere Jọn ji nwee ike ịbanye na mbara èzí ya. Pita guzo nèzí, nọnụ ụzọ, ruo mgbe Jọn bịara gwa nwa agbọghọ na-eche ọnụ ụzọ nche ka o kwe ka Pita bata. Nwa agbọghọ ahụ kpọbataziri Pita.Oyi nọ na-atụ nabalị ahụ. Nihi ya, ndị nọ na mbara èzí Keyafas kwanyere ọkụ na-anya. Pita so ha na-anya ọkụ ma na-eche ka ọ hụ ihe ga-emesị mee nikpe a na-ekpe Jizọs. Matiu 26:58 Ugbu a Pita nọ ebe ọkụ dị, nwa agbọghọ ahụ kpọbatara ya leruru ya anya wee jụọ ya, sị: Ọ bụ na ị bụghị otu nime ndị na-eso ụzọ nwoke a? Jọn 18:17 Ndị ọzọ matakwara Pita ma gwa ya na ya na Jizọs na-anọ.Matiu 26:69,71-73;Mak 14:70.Ihe a ha kwuru were Pita ezigbo iwe nihi na ọ chọghị ka ndị mmadụ mata ya. Ọ gadịrị nọrọ nime ọnụ ụlọ mbata. Pita gọrọ na ya na Jizọs anaghị anọ. O nwedịrị mgbe o kwuru, sị: Amaghị m onye ọ bụ, aghọtaghịkwa m ihe ị na-ekwu. Mak 14:67, 68 Pita malitere ịdụ ikwu na ịṅụ iyi. Ọ chọrọ iji iyi a ọ ṅụrụ gosi na ihe ọ na-ekwu bụ eziokwu nakwa ka ihe ọjọọ mee ya ma ọ bụrụ na ihe ọ na-ekwu abụghị eziokwu.Matiu 26:74.Noge niile ahụ ihe a na-eme, a nọ na-ekpe Jizọs ikpe. O nwere ike ịbụ na ebe a nọ na-ekpe ya ikpe bụ nụlọ Keyafas nke dị nelu. Pita na ndị ọzọ nọ nala nwere ike ịna-ahụ ka ndị akaebe na-abanye ma na-apụta.Olu okwu Pita gosiri na ọ bụ onye Galili. Nihi ya, agọ ahụ ọ na-agọ bụ ụgha. Ihe ọzọ bụ na otu nime ndị nọ ebe ahụ bụ onye ikwu Malkọs ahụ o bepụrụ ntị. Nihi ya, ọ jụrụ Pita, sị: Ọ bụ na mụ ahụghị gị na ya nubi ahụ? Mgbe Pita gọrọ agọ na nke ugboro atọ a, oké ọkpa kwara, otú ahụ Jizọs kwuru.Jọn 13:38;18:26, 27.Noge ahụ, Jizọs tụgharịrị legide Pita anya. Ọ ga-abụ na Jizọs nọ na veranda chere ihu na mbara èzí Keyafas. Ọ ga-abụkwa na anya ahụ Jizọs lere Pita wutere Pita nke ukwuu. O chetara ihe Jizọs gwara ya awa ole na ole tupu mgbe ahụ, noge ha nọ nọnụ ụlọ ahụ dị nelu. Chegodị otú obi dị Pita mgbe anya bịara doo ya. Ọ pụrụ nèzí ma bee ezigbo ákwá.Luk 22:61, 62.Olee otú Pita si gọnahụ Nna ya ukwuu, ebe o chere na okwukwe ya bụ a kwaa a kwụrụ? Ndị mmadụ hụrụ eziokwu ma kpuchie ya. Ha na-emezi Jizọs ka onye omekome. Ugbu a Pita kwesịrị ịgbachitere nwoke a aka ya dị ọcha, bụ Onye nwere okwu nke ndụ ebighị ebi, ka ọ gọnahụrụ ya.Jọn 6:68.Ihe a mere Pita na-akụziri anyị na onye okwukwe ya bụ a kwaa a kwụrụ nwere ike ịda ma ọ bụrụ na o jikereghị ejikere maka ọnwụnwa ọ na-atụghị anya ya nke nwere ike ịbịara ya. Ka ndị ohu Chineke niile si nihe a mere Pita mụta ihe.127 Ndị Sanhedrin Ekpee Jizọs Ikpe, Mechaa Kpọgara Ya PaịletChi abọwala mgbe Pita gọnahụrụ Jizọs nke ugboro atọ. Ndị Sanhedrin ekpechaala Jizọs ikpe ahụ iwu na-akwadoghị ha kpere ya nabalị ma lasaa. Ugbu a chi bọrọ nụtụtụ Fraịdee, ha zukọkwara ọzọ. Ọ ga-abụ na ha chọrọ ime ka o yie ka iwu ọ kwadoro ikpe abalị ahụ ha kpere Jizọs. A kpọpụtaara ha Jizọs.Ụlọikpe ahụ jụrụ Jizọs, sị: Ọ bụrụ na ị bụ Kraịst, gwa anyị. Jizọs gwara ha, sị: Ọ bụrụgodị na mụ agwa unu, unu agaghị ekwere ma ọlị. Ọ bụrụkwa na mụ ajụọ unu ajụjụ, unu agaghị aza ya ma ọlị. Ma, Jizọs mere ka ha mara na ọ bụ ya bụ Nwa nke mmadụ ahụ e kwuru okwu ya naDaniel 7:13. Ọ gwara ha, sị: Site ugbu a gaa nihu, Nwa nke mmadụ ga-anọdụ ala naka nri dị ike nke Chineke.Luk 22:67-69;Matiu 26:63.Ha nọgidere na-ajụ ya, sị: Ị na-ekwu na ị bụ Ọkpara Chineke? Jizọs zara ha, sị: Unu onwe unu na-ekwu na m bụ. Ihe a Jizọs zara ha mere ya adị ha ka ò kwuluru Chineke, nihi ya, na o kwesịrị ọnwụ. Ha jụrụ onwe ha, sị: Gịnị mere àmà ọzọ ji dị anyị mkpa? Luk 22:70, 71;Mak 14:64 Ha kere Jizọs agbụ ma kpọrọ ya gakwuru gọvanọ ha bụ onye Rom, aha ya bụ Pọntiọs Paịlet.O nwere ike ịbụ na Judas Iskarịọt hụrụ Jizọs mgbe a kpọ ya na-aga na nke Paịlet. Mgbe Judas hụrụ na a maala Jizọs ikpe ọnwụ, ọ kwara mmakwaara. Ma, kama ọ ga-eji obi ya niile chegharịa ma rịọ Chineke mgbaghara, ọ gara chịghachịrị ndị isi nchụàjà mkpụrụ ego ọlaọcha iri atọ ahụ ha kwụrụ ya. Judas gwara ha, sị: Emehiere m mgbe m raara ọbara ezi omume nye. Ma ndị a obi tara mmiri gwara ya, sị: Nke ahụ ọ gbasara anyị? Nke ahụ bụ okwu aka gị!Matiu 27:4.Judas wụsaara ha mkpụrụ ego ọlaọcha iri atọ ahụ nụlọ nsọ ma nwaa igbu onwe ya. Ihe a o mere bụ mmehie, tụkwasị na nke o mere eme. Mgbe Judas chọrọ ịkwụgbu onwe ya, ọ dị ka alaka osisi o kenyere ụdọ o ji akwụgbu onwe ya ọ gbajiri, ya adaa nelu nkume dị nokpuru ebe ahụ, afọ ya agbawaa.Ọrụ 1:17, 18.Oge a kpọ Jizọs gaa nobí Pọntiọs Paịlet ka bụ ụtụtụ. Ndị Juu kpọ ya gaa ebe ahụ ekweghị abanye nobí Paịlet. Ha chere na ha banye, ọ ga-eme ka ha ghara ịdị ọcha. Ọ bụrụ na ha adịghị ọcha, ha agaghị eri nri Ememme Achịcha Na-ekoghị Eko, bụ nke ga-amalite nabalị iri na ise nọnwa Naịsan. A na-eme ememme a noge Ememme Ngabiga.Paịlet pụtara nèzí jụọ ha, sị: Olee ebubo unu na-ebo nwoke a? Ha zara ya, sị: A sị na nwoke a abụghị onye na-eme ihe ọjọọ, anyị agaraghị enyefe ya naka gị. Paịlet nwere ike ịna-eche na ha chọrọ ịmanye ya ka o kpee Jizọs ikpe. Nihi ya, ọ sịrị: Kpọrọnụ ya, kpeekwanụ ya ikpe dị ka iwu unu si dị. Ndị Juu gosiri na ha chọrọ ka e gbuo Jizọs. Ọ bụ ya mere ha ji kwuo, sị: Iwu akwadoghị ka anyị gbuo onye ọ bụla.Jọn 18:29-31.O doro anya na ọ bụrụ na ndị Juu anwaa anwaa gbuo Jizọs noge Ememme Ngabiga a, o nwere ike ịkpata ọgba aghara. Ma, ọ bụrụ na ha emee ka ndị Rom gbuo Jizọs maka ịgba ọchịchị Rom mgba okpuru, ọ ga-eme ka ndị mmadụ chee na aka ha adịghị nọnwụ Jizọs.Ndị ndú okpukpe agwaghị Paịlet na ha amaala Jizọs ikpe ọnwụ nihi ikwulu Chineke. Ha hapụrụ ebubo a ma bo ya ebubo ndị ọzọ. Ha kwuru, sị: Anyị chọpụtara na nwoke a 1 na-ekpu mba anyị ihu, 2 na-amachibido ịkwụ Siza ụtụ isi, 3 na-ekwukwa na ya onwe ya bụ Kraịst, bụ eze.Luk 23:2.Ebe Paịlet na-anọchiteanya ndị Rom, ịnụ na Jizọs na-ekwu na ya bụ eze kwesịrị inye ya nsogbu nobi. Nihi ya, Paịlet banyere ọzọ nobí ya, jụọ Jizọs, sị: Ị bụ eze ndị Juu? Ihe ajụjụ a ọ jụrụ Jizọs pụtara bụ, Ị daala iwu ndị Rom kwuo na ị bụ eze, ebe ọ bụ Siza bụ eze? O nwere ike ịbụ na Jizọs chọrọ ịma ihe ndị Paịlet nụrụla gbasara ya. Nihi ya, ọ jụrụ Paịlet, sị: Ọ bụ gị chepụtara ihe a ị na-ekwu, ka ọ bụ ndị ọzọ gwara gị banyere m?Jọn 18:33, 34.Paịlet mere ka ó nweghị ihe ọ ma gbasara Jizọs. Ọ zara Jizọs ihe gosiri na ọ chọrọ ịmata onye Jizọs bụ. Nihi ya, ọ zara Jizọs, sị: Àbụ m onye Juu? Mba gị na ndị isi nchụàjà nyefere gị naka m. Gịnị ka i mere?Jọn 18:35.Jizọs achọghị ka a hapụ ikwu gbasara ebubo ahụ e boro ya na ọ bụ eze kwuwe ihe ọzọ. Ọ zara ajụjụ otú ọ ga-abụ na o juru Paịlet anya.128 Paịlet na Herọd Achọpụta na Aka Jizọs Dị ỌchaJizọs achọghị izochiri Paịlet na ya bụ eze. Ma eze Jizọs bụ enweghị ihe ọ ga-emebiri ndị Rom. Jizọs kwuru, sị: Alaeze m abụghị nke ụwa a. A sị na alaeze m bụ nke ụwa a, ndị na-ejere m ozi gaara alụ ọgụ ka a ghara inyefe m naka ndị Juu. Otú ọ dị, alaeze m esighị nebe a. Jọn 18:36 Neziokwu, Jizọs nwere Alaeze, ma Alaeze ahụ esighị nụwa.Paịlet ahapụghị okwu ahụ otú ahụ. Ọ jụrụ Jizọs, sị: Ọ dị mma, ị bụ eze? Jizọs mere ka Paịlet mara na o kwutere ya. Ọ sịrị ya: Gị onwe gị na-ekwu na m bụ eze. Ọ bụ nihi nke a ka e ji mụọ m, ọ bụkwa nihi nke a ka m ji bịa nụwa, ka m wee gbaara eziokwu àmà. Onye ọ bụla nke dịnyeere eziokwu na-ege ntị nolu m.Jọn 18:37.Jizọs agwabuola Tọmọs, sị: Ọ bụ m bụ ụzọ na eziokwu na ndụ. Ugbu a, Paịlet anụla na ihe mere e ji zite Jizọs nụwa bụ ka ọ gbaara eziokwu àmà, karịchaa, eziokwu gbasara Alaeze ya. Jizọs kpebisiri ike na ya ga-agba àmà banyere eziokwu ahụ, ọ bụrụgodị na ọ ga-anwụ maka ya. Paịlet jụrụ Jizọs, sị: Gịnị bụ eziokwu? Ma, o chereghị ka Jizọs kọwakwuoro ya ihe eziokwu bụ. O chere na ihe ọ nụrụ ezuola ikpe Jizọs ikpe.Jọn 14:6;18:38.Paịlet gaghachikwuuru ndị Juu nọ nèzí. Ọ ga-abụ na Jizọs nọ nakụkụ Paịlet mgbe ọ gwara ndị isi nchụàjà na ndị ọzọ nọ ebe ahụ, sị: Ahụghị m ihe ọjọọ ọ bụla nwoke a mere. Ihe a Paịlet kwuru were ndị Juu iwe, ha asị ya: Ọ na-akpasu ndị mmadụ ime aghara site nizi ihe nime Judia dum, malite na Galili ruo ebe a.Luk 23:4, 5.Ọ ga-abụ na ọnwụ a ndị Juu na-esi juru Paịlet anya. Ka ndị isi nchụàjà na ndị okenye nọ na-eti mkpu ka e gbuo Jizọs, Paịlet jụrụ Jizọs, sị: Ị naghị anụ ọtụtụ ebubo ha na-ebo gị? Matiu 27:13 Jizọs gbara ya nkịtị. Otú Jizọs si nọrọ jii nagbanyeghị ebubo dị iche iche a na-ebo ya juru Paịlet anya.Ndị Juu kwuru na Jizọs na-ezi ihe malite na Galili. Ihe a ha kwuru mere ka Paịlet mata na Jizọs bụ onye Galili. O mekwara ka Paịlet mata otú o nwere ike isi sere aka ya nikpe Jizọs ikpe. Ọ bụ Herọd Antipas nwa Herọd Onye Ukwu na-achị Galili mgbe ahụ. Ọ nọkwa na Jeruselem noge ahụ a na-eme Ememme Ngabiga. Nihi ya, Paịlet zigaara ya Jizọs. Ọ bụ Herọd Antipas a kwuru ka e gbupụ Jọn Onye Na-eme Baptizim isi. Mgbe o mechara nụ na Jizọs na-arụ ọrụ ebube, o bidoro iche na Jizọs nwere ike ịbụ Jọn ahụ a sịrị na o si nọnwụ bilie.Luk 9:7-9.Mgbe Herọd hụrụ Jizọs, obi tọrọ ya ụtọ. Ọ bụghị nihi na ọ chọrọ inyere Jizọs aka ma ọ bụkwanụ na ọ chọrọ ịmara ma ebubo a na-ebo ya hà bụ eziokwu. Ihe bụ mkpa Herọd bụ ịhụ Jizọs, ọ nọkwa na-enwe olileanya ịhụ ihe ịrịba ama ụfọdụ ọ ga-eme. Luk 23:8 Ma, Jizọs emeghị ihe ịrịba ama ọ bụla nihu Herọd. Mgbe Herọd na-ajụ ya ajụjụ, Jizọs atụpụrụghị ya ọnụ. Ihe ndị a mere ka Herọd na ndị agha ya kparịa Jizọs. Luk 23:11 Ha yiwere ya uwe mara mma, jirikwa ya mee ihe ọchị. Herọd zighachiri Jizọs na nke Paịlet. Herọd na Paịlet nọ niro tupu mgbe ahụ, ma ha bịaziri ghọọ ezigbo ndị enyi.Mgbe a kpọghachiri Jizọs na nke Paịlet, Paịlet kpọkọtara ndị isi nchụàjà, ndị na-achị ndị Juu, na ndị Juu, ma gwa ha, sị: Lee! agbara m ya ajụjụ nihu unu ma ahụghị m ihe ọ bụla nwoke a mere nke gosiri na ebubo ndị unu na-ebo ya bụ eziokwu. Neziokwu, Herọd ahụghịkwa, nihi na o zighachiteere anyị ya; ma, lee! ọ dịghị ihe kwesịrị ọnwụ o mere. Ya mere, m ga-apịa ya ihe ma hapụ ya.Luk 23:14-16.Paịlet chọsiri ike ịhapụ Jizọs nihi na ọ ma na ọ bụ anyaụfụ mere ndị isi nchụàjà ji nyefee ya naka ya. Ka Paịlet na-agbalị ịhapụ Jizọs, ọ nụrụ ihe ọzọ mere o kwesịrị iji mee otú ahụ. Mgbe ọ nọ noche ikpe ya, nwunye ya ziteere ya ozi, sị: Etinyela aka nokwu onye ezi omume ahụ, nihi na ahụsiri m anya nke ukwuu taa ná nrọ nihi ya. Ọ ga-abụ Chineke mere ka nwunye ya rọọ nrọ ahụ.Matiu 27:19.Oleezi otú Paịlet ga-esi hapụ nwoke a aka ya dị ọcha, nke bụkwanụ ihe o kwesịrị ime?129 Paịlet Agwa Ndị Juu, Sị: Lee Nwoke Ahụ!Paịlet gwara ìgwè mmadụ chọrọ ka e gbuo Jizọs, sị: Ahụghị m ihe ọ bụla nwoke a mere nke gosiri na ebubo ndị unu na-ebo ya bụ eziokwu. Neziokwu, Herọd ahụghịkwa. Luk 23:14, 15 Paịlet gbalịrị isi ụzọ ọzọ hapụ Jizọs. Ọ gwara ìgwè mmadụ ahụ, sị: Unu nwekwara omenala na m ga-ahapụrụ unu otu onye noge ememme ngabiga. Ya mere, ùnu chọrọ ka m hapụrụ unu eze ndị Juu?Jọn 18:39.Paịlet ma na e nwere onye mkpọrọ aha ya bụ Barabas. Barabas bụ onye ohi, onye na-emegide ndị ọchịchị, nakwa ogbu ọchụ. Paịlet jụrụ ndị Juu, sị: Olee onye unu chọrọ ka m hapụrụ unu, ọ bụ Barabas ka ọ bụ Jizọs, onye a sịrị na ọ bụ Kraịst? Ndị isi nchụàjà mere ka ìgwè mmadụ ahụ kwuo ka a hapụrụ ha Barabas kama ịhapụrụ ha Jizọs. Paịlet jụrụ ha ọzọ, sị: Ònye nime ha abụọ ka unu chọrọ ka m hapụrụ unu? Ha wee sị: Ọ bụ Barabas!Matiu 27:17,21.Ihe a ha kwuru wutere Paịlet, ya ajụọ ha, sị: Gịnịzi ka m ga-eme Jizọs, onye a sịrị na ọ bụ Kraịst? Ha niile wee sị ya: Ka a kpọgide ya nosisi! Matiu 27:22 Ihere anaghị eme ha ikwu ka e gbuo nwoke aka ya dị ọcha. Paịlet jụrụ ha, sị: Nihi gịnị, olee ihe ọjọọ nwoke a mere? Ahụghị m ihe ọ bụla o mere nke ga-eme ka e gbuo ya; ya mere, m ga-apịa ya ihe ma hapụ ya.Luk 23:22.Nagbanyeghị mbọ niile Paịlet gbara ka a hapụ Jizọs, ìgwè mmadụ ahụ iwe ji nọgidere na-eti mkpu, sị: Ka a kpọgide ya nosisi! Matiu 27:23 Ndị ndú okpukpe ahụ emeela ka ìgwè mmadụ ahụ mewe ara ara nke na ha chọrọ ka a wụfuo ọbara mmadụ. Ọ bụkwanụghị ọbara onye omekome ma ọ bụ onye gburu ọchụ. Kama, ọ bụ ọbara nwoke aka ya dị ọcha, bụ onye ha nabatara na Jeruselem ka Eze ụbọchị ise tupu mgbe ahụ. Ọ bụrụ na ndị na-eso ụzọ Jizọs nọ mgbe ihe ndị a na-eme, ha ekwughị okwu ma ọ bụ pụta ka a hụ ha.Mgbe Paịlet hụrụ na mbọ ọ na-agba enweghị isi, hụkwa na ụzụ na-arị ibe ya elu, o weere mmiri kwọọ aka ya nihu ìgwè mmadụ ahụ. Ọ gwara ha, sị: Aka m dị ọcha nebe ọbara nwoke a dị. Unu onwe unu aghaghị ịhụ maka ya. Ma ihe a o kwuru emeghị ka ìgwè mmadụ ahụ gbanwee obi ha. Kama, ha kwuru, sị: Ka ọbara ya dị nisi anyị, dịkwa nisi ụmụ anyị.Matiu 27:24, 25.Gọvanọ ahụ chọrọ ime ihe ga-adị ha mma, karịa ime ihe ọ maara ziri ezi. Nihi ya, o mere ihe ìgwè mmadụ ahụ chọrọ, hapụrụ ha Barabas. O mere ka e yipụ Jizọs uwe ma pịa ya ihe.Mgbe ndị agha ahụ pịakasịchara Jizọs ahụ, ha kpọọrọ ya banye nobí gọvanọ ma jiri ogwu kpaa okpueze, kpuwe ya nisi. Ha nyekwara ya okporo ahịhịa amị ma ọ bụ osisi naka nri ya ma yiwe ya uwe na-acha odo odo, bụ ụdị uwe ndị eze na-eyi. Ha ji ya mee ihe ọchị, sị: Ndeewo, gị Eze ndị Juu! Matiu 27:28, 29 Ha bụrụ Jizọs ọnụ mmiri nihu ma maa ya ụra. Ha naara ya osisi ahụ, jiri ya na-akụ ya nisi. Nke a mere ka ogwu ndị dị nokpu ahụ bamie ya nisi.Otú Jizọs si nọrọ nwayọọ ma jide onwe ya nihe a niile a na-eme ya masịrị Paịlet nke na ọ gbalịrị ọzọ ịgbụrụ isi ya. Ọ sịrị: Lee! M na-akpọpụtara unu ya nèzí ka unu wee mara na o nweghị ihe ọjọọ m hụrụ o mere. O nwere ike ịbụ na Paịlet chere na ọ kpọpụta Jizọs ugbu a e merụchara ya ahụ, ahụ ya ana-agba ọbara, na ìgwè mmadụ ahụ ga-agbanwe obi ha. Ka Jizọs guzo nihu ìgwè mmadụ ahụ obi fere azụ, Paịlet kwuru, sị: Lee nwoke ahụ!Jọn 19:4, 5.Nagbanyeghị na a pịakasịchaala Jizọs ahụ, ọ nọrọ nwayọọ ma jide onwe ya. Paịlet chọpụtadịrị nke a nihi na okwu ya yiri ka ọ na-egosi na ọ na-akwanyere Jizọs ùgwù ma na-emetere ya ebere.130 Paịlet Akpọnye Ndị Juu Jizọs, Ha Akpọrọ Ya Gaa IgbuNagbanyeghị ihe niile a pịara Jizọs na emo a kwara ya, mbọ niile Paịlet gbara ka a hapụ Jizọs emeghị ka ndị isi nchụàjà na ndị òtù ha gbanwee obi ha. O nweghị ihe ọzọ ha chọrọ ma ọ bụghị ka e gbuo Jizọs. Ha nọgidere na-eti mkpu, sị: Kpọgide ya nosisi! Kpọgide ya nosisi! Paịlet gwara ha, sị: Kpọrọnụ ya nonwe unu kpọgide nosisi, nihi na o nweghị ihe ọjọọ m hụrụ o mere.Jọn 19:6.Ebe ọ bụ na ndị Juu emelighị ka Paịlet kweta na Jizọs kwesịrị ọnwụ nihi ịgba ọchịchị mgba okpuru, ha laghachiri nebubo ha boro ya mgbe ndị Sanhedrin na-ekpe ya ikpe, ya bụ, na o kwuluru Chineke. Ha gwara Paịlet, sị: Anyị nwere iwu, dịkwa ka iwu ahụ kwuru, o kwesịrị ịnwụ, nihi na o mere onwe ya ọkpara Chineke. Jọn 19:7 Ihe a bụ mbụ Paịlet na-anụ ebubo a.Paịlet banyere nobí ya ọzọ ma gbaa mbọ ka ọ hụ ụzọ ọ ga-esi hapụ nwoke a tachirila obi nagbanyeghị ihe niile e mere ya. Ọ bụkwa otu nwoke a ka nwunye ya rọrọ nrọ gbasara ya. Matiu 27:19 Oleekwanụ ihe Paịlet ga-eme nebubo ọhụrụ a ndị Juu boro Jizọs, nke bụ na o mere onwe ya ọkpara Chineke? Paịlet ma na Jizọs si Galili. Luk 23:5-7 Nagbanyeghị nke ahụ, ọ jụrụ Jizọs, sị: Ebee ka i si bịa? Jọn 19:9 Ọ ga-abụ na Paịlet nọ na-eche na Jizọs adịbuola ndụ nụwa, nakwa na o nwere ike ịbụ na o si neluigwe bịa.Jizọs agwabuola Paịlet na ya bụ eze, nakwa na Alaeze ya esighị nụwa a. Nihi ya, Jizọs gbachiziri Paịlet nkịtị mgbe ọ jụrụ ya ebe o si bịa. Nkịtị a Jizọs gbara Paịlet were Paịlet iwe, ya agwa Jizọs, sị: Ị chọghị ịtụpụrụ m ọnụ? Ọ bụ na ị maghị na m nwere ikike ịhapụ gị, nweekwa ikike ịkpọgide gị nosisi?Jọn 19:10.Jizọs gwara ya, sị: Ị gaghị enwe ikike ime m ihe ọ bụla ma ọ bụrụ na e sighị nelu nye gị ya. Ọ bụ ya mere onye ahụ nyefere m naka gị ji nwee mmehie ka ukwuu. Jọn 19:11 O nwere ike ọ bụghị otu onye ka Jizọs bu nobi. Ndị Jizọs na-ekwu na ha nwere mmehie ka ukwu karịa Paịlet bụ Keyafas, ndị òtù ya, na Judas Iskarịọt.Otú Jizọs si jide onwe ya na ihe Jizọs kwuru, nakwa ụjọ Paịlet na-atụ na o nwere ike ịbụ na Jizọs si neluigwe bịa mere ka Paịlet gbalịakwa ọzọ ịhapụ Jizọs. Ma, ndị Juu kwuru ihe ọzọ tụrụ Paịlet ụjọ. Ha gwara ya, sị: Ọ bụrụ na ị hapụ nwoke a, ị bụghị enyi Siza. Onye ọ bụla nke na-eme onwe ya eze na-ekwugide Siza.Jọn 19:12.Gọvanọ a kpọpụtara Jizọs ọzọ nèzí ma nọrọ noche ikpe gwa ndị Juu, sị: Lee! Eze unu! Ndị Juu tiri mkpu, sị: Kpọrọ ya pụọ! Kpọrọ ya pụọ! Kpọgide ya nosisi! Paịlet jụrụ ha, sị: M ga-akpọgide eze unu nosisi? Ọ dịla anya obi na-adịghị ndị Juu mma na ndị Rom na-achị ha, nagbanyeghị nke a, ndị isi nchụàjà katara obi kwuo, sị: Anyị enweghị eze ọ bụla ma ọ bụghị Siza.Jọn 19:14, 15.Paịlet ji ụjọ mee ihe ndị Juu na-enye ya nsogbu ka o mee. Ọ kpọnyere ha Jizọs ka ha kpọgide ya nosisi. Ndị agha ahụ yipụrụ Jizọs uwe ahụ na-acha odo odo ma yiwe ya uwe elu ya. Mgbe ha kpọ ya na-apụ, ha bunyere ya osisi a ga-eji akpọgbu ya.Ọ fọla obere ka elekere iri na abụọ nke ehihie kụọ na Fraịdee, abalị iri na anọ nọnwa Naịsan. Jizọs ehibeghị ụra kemgbe ụtụtụ Tọzdee, a taakwala ya ọtụtụ ahụhụ kemgbe ahụ. Ka o bu osisi ahụ na-aga, ike gwụrụ ya. Ndị agha kpọ ya manyere otu nwoke aha ya bụ Saịmọn ka o buru osisi ahụ gaa nebe a ga-akpọgbuJizọs. Saịmọn bụ onye Saịrini, nke dị nAfrịka. Ọtụtụ ndị so ha na-aga, ụfọdụ nọdị na-eti aka nobi ma na-ebe ákwá nihi ihe na-emenụ.Jizọs gwara ụmụ nwaanyị na-ebere ya ákwá, sị: Ụmụ nwaanyị Jeruselem, kwụsịnụ ibere m ákwá. Kama nke ahụ, bewerenụ onwe unu na ụmụ unu ákwá; nihi na, lee! ụbọchị na-abịa mgbe ndị mmadụ ga-asị, Obi ụtọ na-adịrị ụmụ nwaanyị aga, nakwa akpa nwa na-amụghị nwa na ara nwa na-aṅụghị! Mgbe ahụ, ha ga-amalite ịsị ugwu ukwu, Dakwasị anyị! sịkwa obere ugwu, Kpuchie anyị! Nihi na ọ bụrụ na ha na-eme ihe ndị a mgbe osisi dị ndụ, gịnị ga-eme mgbe ọ kpọnwụrụ akpọnwụ?Luk 23:28-31.Osisi Jizọs kwuru okwu ya ebe a nọchiri anya mba ndị Juu. Mba a dị ka osisi na-achọ ịkpọnwụ akpọnwụ, nke obere mmiri fọrọ nime ya, nihi na Jizọs na ndị Juu ole na ole kweere na ya ka nọ na ya. Mgbe ndị a na-anọghịzi ná mba ndị Juu, mba a ga-adị ka osisi kpọnwụrụ akpọnwụ nanya Chineke. Ndị Juu ga-ebegbu onwe ha nákwá mgbe Chineke ga-eji ndị agha Rom bibie obodo ha.131 Eze Aka Ya Dị Ọcha Anọrọ nElu Osisi Na-ahụsi AnyaA kpọọrọ Jizọs na mmadụ abụọ na-apụnara mmadụ ihe gaa nebe a ga-akpọgide ha nosisi. Ebe ahụ adịghị anya na Jeruselem. A na-akpọ ya Gọlgọta ma ọ bụ Ebe Okpokoro Isi. Mmadụ nwere ike ịnọ ebe dịtụ anya na Jeruselem na-ahụ ebe ahụ.Mak 15:40.E yipụrụ Jizọs na mmadụ abụọ ọzọ a mara ha na ya ikpe ọnwụ uwe ha. E wetaara ha mmanya e tinyere mea na ihe na-elu ilu ka ha ṅụọ. Ọ ga-abụ ụmụ nwaanyị Jeruselem tinyere mea ná mmanya ahụ. Ndị Rom na-ekwe ka e nye onye a chọrọ igbu egbu mmanya a nihi na ọ na-eme ka ihe a na-eme ya ghara ịfụcha ya ụfụ. Mgbe Jizọs detụrụ mmanya ahụ ire, ọ jụrụ ịṅụ ya. Nihi gịnị? Ọ chọghị ihe ga-eme ka ọ ghara ịma onwe ya noge a ọ nọ ná nnukwu nsogbu. Ọ chọkwara ikwesị ntụkwasị obi ruo ọnwụ.Ndị agha gbatịrị Jizọs nelu osisi ma kụbanye ntú naka ya na nụkwụ ya. Mak 15:25 Ntú ndị ahụ mapuru anụ ahụ ya na akwara ya. Nke a fụrụ Jizọs ezigbo ụfụ. Ka a na-akwụwa osisi ahụ ọtọ, ọ fụkwuru ya ụfụ, nihi na ahụ ya dum nyịgidere ebe ahụ a kụnyere ya ntú nụkwụ na naka, mee ka ahụ ya na-adọwakwu. Nagbanyeghị ihe ndị a, Jizọs abaraghị ndị agha ahụ mba. O kpegaara Chineke ekpere, sị: Nna, gbaghara ha, nihi na ha amaghị ihe ha na-eme.Luk 23:34.Ndị Rom na-edekarị ihe onye ha chọrọ igbu mere ma kụnye ya nosisi a kpọgidere ya. Mana ihe Paịlet dere kụgide nosisi a kpọgidere Jizọs bụ: Jizọs onye Nazaret, Eze ndị Juu. E dere ya nasụsụ Hibru, Latịn, na Grik ka ọtụtụ ndị nwee ike ịgụ ya. Ihe ahụ Paịlet dere gosiri na obi adịghị ya mma nebe ndị Juu nọ, bụ ndị siri ọnwụ ka e gbuo Jizọs. Ndị isi nchụàjà iwe ji gbara ihe ahụ Paịlet dere ụkwụ. Ha gwara ya, sị: Edela Eze ndị Juu, kama dee na ọ sịrị, Abụ m Eze ndị Juu. Ma, Paịlet achọghị ka ha jiri ya kwara ngwá ọrụ otú ha mere na mbụ. Nihi ya, ọ sịrị: Ihe m dere, edewo m ya.Jọn 19:19-22.Ndị isi nchụàjà ahụ iwe ji kwughachiri ebubo ahụ e boro Jizọs mgbe ahụ ndị Sanhedrin na-ekpe ya ikpe. Ọ bụ ya mere ndị na-agafe agafe ji na-efufe isi ha ma na-akwa ya emo, sị: Tụfịa! Gị onye ga-akwatu ụlọ nsọ, onye ga-ewukwa ya nụbọchị atọ, zọpụta onwe gị site nisi nosisi ịta ahụhụ ahụ rịdata. Ndị isi nchụàjà na ndị odeakwụkwọ gwakwara ibe ha, sị: Ka Kraịst bụ Eze Izrel si nosisi ịta ahụhụ rịdata ugbu a, ka anyị wee hụ ma kwere. Mak 15:29-32 Ndị ohi abụọ ahụ a kpọgidere ha na Jizọs nosisi, otu naka nri ya, nke ọzọ naka ekpe ya kwadịrị ya emo, ọ bụ eziokwu na e nweghị ihe Jizọs mere.Ndị aghaRom anọjikwa Jizọs mee ihe ọchị. O nwere ike ịbụ na ha nọ na-aṅụ mmanya gbara ụka kemgbe. Ugbu a, ha weliri iko mmanya ha nihu Jizọs nagbanyeghị na ha ma na e nweghị otú Jizọs ga-esi matịa aka nara ha ya. Ndị agha Rom ahụ ji ihe ahụ Paịlet dere gbasara Jizọs kwaa ya emo. Ha sịrị ya: Ọ bụrụ na ị bụ eze ndịJuu, zọpụta onwe gị. Luk 23:36, 37 Leenụ, onye a bụ ụzọ, eziokwu, na ndụ, ka a na-akparị ma jiri na-eme ihe ọchị. Ma, o diri ihe niile ahụ. Ọ kparịghị ndị Juu na-ele ya anya, ma ọ bụ ndị agha Rom ji ya eme ihe ọchị. Ọ kparịghịkwa ndị omekome abụọ ahụ a kpọgidere ha na ya nosisi.Ndị aghaRom anọahụ weere uwe elu Jizọs kee ya ụzọ anọ. Ha fere nza ka ha mara onye ga-ewere nke ọ ga-ewere. Ma, uwe ime Jizọs ka uwe elu ya mma. Uwe ime a enweghị ebe a dụkọtara ya nihi na a kpara ya akpa site nelu gbadaa. Nihi ya, ndị agha ahụ gwarịtara ibe ha, sị: Ka anyị ghara ịdọwa ya adọwa, kama ka anyị kpebie site nife nza onye ọ ga-abụ nke ya. Ha si otú a mezuo ihe e dere nAkwụkwọ Nsọ, nke sịrị: Ha kere uwe elu m netiti onwe ha, ha fekwara nza maka uwe m.Jọn 19:23, 24;Abụ Ọma 22:18.Obere oge, otu nime ndị omekome ahụ ghọtara na Jizọs bụ eze neziokwu. Ọ baara onye nke ọzọ mba, sị: Ị dịghị atụ egwu Chineke, ugbu a a mara gị otu ikpe ahụ a mara ya? Nke anyị zikwara nnọọ ezi, nihi na anyị na-anatazu ihe kwesịrị anyị maka ihe ndị anyị mere; ma ọ dịghị ihe na-ekwesịghị ekwesị nwoke a mere. Ọ rịọziri Jizọs, sị: Cheta m mgbe ị banyere nalaeze gị.Luk 23:40-42.Jizọs gwara ya, sị: Nezie, ana m asị gị taa, Mụ na gị ga-anọ, ọ bụghị nAlaeze eluigwe, kama na Paradaịs. Luk 23:43 Nkwa a Jizọs kwere nwoke a dị iche na nke o kwere ndịozi ya. O kwere ha nkwa na ya na ha ga-anọ nocheeze nAlaeze eluigwe. Matiu 19:28;Luk 22:29, 30 O nwere ike ịbụ na onye omekome ahụ bụ onye Juu anụla banyere Paradaịs ahụ dị nụwa, bụ ebe Jehova tinyere Adam na Iv, nke ọ chọkwara ka ha na ụmụ ha biri na ya. Ka onye omekome ahụ na-anwụ, o bu nobi na ya ga-ebi na Paradaịs nọdịnihu.132 Nezie, Nwoke A Bụ Ọkpara ChinekeMgbe o ruru oge awa nke isii, ma ọ bụ nelekere iri na abụọ nke ehihie, ọchịchịrị dị egwu gbachiri ala ahụ dum ruo noge awa nke itoolu, ya bụ, nelekere atọ nke ehihie. Mak 15:33 Ọ bụghị chi na-eji mgbe ụfọdụ nehihie kpatara ọchịchịrị a. Mgbe chi na-eji nehihie bụ mgbe ọnwa ọhụrụ na-apụta apụta, ma ọnwa na-agbazu agbazu noge Ememme Ngabiga. Ihe ọzọkwa bụ na chi na-eji nehihie na-anọ naanị nkeji ole na ole. Ihe ndị a gosiri na ọ bụ Chineke mere ka ọchịchịrị ahụ gbaa.Chetụgodị otú obi ga-adị ndị ahụ na-akwa Jizọs emo mgbe ọchịchịrị ahụ gbara. Noge ahụ, ụmụ nwaanyị anọ bịara nso nebe ahụ a kpọgidere Jizọs nosisi. Ha bụ nne Jizọs, Salomi, Meri Magdalin, na Meri, bụ nne Jems nke Nta, bụ otu nime ndịozi Jizọs.Noge Meri, nne Jizọs, guzo nakụkụ osisi ịta ahụhụ Jizọs na-eru uju, Jọn onyeozi nọ ebe ahụ. Meri nọ ebe ahụ na-ahụ ka nwa ọ mụrụ ma zụọ nọ nelu osisi ịta ahụhụ ahụ na-ahụsi anya. Ọ dị ya ka à manyere ya ogologo mma agha nobi. Jọn 19:25;Luk 2:35 Nagbanyeghị na Jizọs nọ nahụ ụfụ, ọ nọ na-eche banyere nne ya. O jisiri ike felaa isi nebe Jọn nọ ma gwa nne ya, sị: Nwaanyị, lee nwa gị! O felakwara isi nebe nne ya nọ ma gwa Jọn, sị: Lee nne gị!Jọn 19:26, 27.Jizọs si otú a kpọnye onyeozi ya ọ hụrụ nanya nne ya ka ọ na-elekọta. Ọ ga-abụ na di Meri anwụọla mgbe ahụ. Jizọs ma na ụmụnne ya nwoke ndị nne ji ya na ha enwebeghị okwukwe nebe ọ nọ. Nihi ya, Jizọs mere ka nne ya nwee onye ga na-egboro ya mkpa ya ma na-enyere ya aka ịnọsi ike nofufe Chineke. Ihe a Jizọs mere magburu nnọọ onwe ya.Mgbe ọchịchịrị ahụ gbachara, Jizọs kwuru, sị: Akpịrị na-akpọ m nkụ. Ihe a Jizọs kwuru mezuru amụma dị nAkwụkwọ Nsọ. Jọn 19:28;Abụ Ọma 22:15 Jizọs chọpụtara na Nna ya akwụsịtụla ichebe ya ka e nwee ike ịma ma ọ ga-akwụsi ike nokwukwe ya ruo ọnwụ. Nihi ya, o tiri mkpu, sị:Eli, Eli, lama sabaktani?nke pụtara ma a sụgharịa ya, Chineke m, Chineke m, gịnị mere i ji gbahapụ m? O nwere ike ịbụ asụsụ Arameik a na-asụ na Galili ka Jizọs ji tie mkpu a. Ụfọdụ ndị nọ nso ghọtahiere ihe Jizọs kwuru ma sị: Lee! Ọ na-akpọ Ịlaịja. Otu nime ha gbaara ọsọ mikpuo ogbo nime mmanya gbara ụka, fanye ya nosisi ma welie ya tinye ya nọnụ ka ọ ṅụọ. Ma ndị ọzọ sịrị: Hapụnụ ya! Ka anyị hụ ma Ịlaịja ọ ga-abịa kpọdata ya.Mak 15:34-36.Jizọs tiri mkpu, sị: E mechawo ya! Jọn 19:30 Neziokwu, o mechaala ihe niile Nna ya zitere ya nụwa ka o mee. Nikpeazụ, Jizọs kwuru, sị: Nna, naka gị ka m na-enyefe mmụọ m. Luk 23:46 Jizọs si otú a nyefee Jehova ndụ ya. Obi siri ya ike na Chineke ga-akpọlite ya nọnwụ, nihi ya, o hulatara isi wee kubie ume.Ozugbo Jizọs kubiri ume, oké ala ọma jijiji mere, gbawasịa nkume. Ala ọma jijiji ahụ dị egwu nke na ọ gbawara ọtụtụ ili ndị dị nazụ Jeruselem, bọpụta ozu ndị nwụrụ anwụ. Ndịna-agafe agafe, bụ ndị hụrụ ozu ndị ahụ, banyere nobodo nsọ ahụ kọọrọ ndị mmadụ ihe ha hụrụ.Matiu 27:51-53.Mgbe Jizọs nwụchara, ogologo ákwà mgbochi nke kewara Ebe Nsọ na Ebe Kasị Nsọ nụlọ nsọ Chineke dọwara abụọ si nisi ruo ala. Ihe a merenụ gosiri na Chineke na-ewesa ndị gburu Ọkpara ya iwe, gosikwa na ụzọ e si abanye nEbe Kasị Nsọ, ya bụ, eluigwe, emepeela.Ndị Hibru 9:2, 3;10:19, 20.Ihe ndị a merenụ mere ka ndị mmadụ tụọ ụjọ. Onyeisi ndị agha nke hụrụ maka ogbugbu Jizọs kwuru, sị: Nezie, nwoke a bụ Ọkpara Chineke. Mak 15:39 O nwere ike ịbụ na ọ nọ mgbe Paịlet na-ekpe Jizọs ikpe na o kwuru na ọ bụ Ọkpara Chineke. Ugbu a, o doola ya anya na Jizọs bụ onye ezi omume, bụrụkwa Ọkpara Chineke.Ndị ọzọ tiiri aka nobi na-ala nihi na ihe ndị ahụ merenụ wutere ha nke ukwuu. Luk 23:48 Ụfọdụ nime ndị nọ ebe dịtụ anya na-ele ihe niile na-emenụ bụ ọtụtụ ụmụ nwaanyị ndị na-eso ụzọ Jizọs. Ha na-eso ya agagharị mgbe ụfọdụ. Ihe niile a merenụ wutekwara ha nke ukwuu.133 A Kwadebere Ozu Jizọs ma Buru Ya Gaa LieO ruwela mgbede Fraịdee, abalị iri na anọ nọnwa Naịsan. Abalị iri na ise nọnwa Naịsan ga-amalite ná mgbede ya ma anyanwụ daa. Ọ bụkwa Ụbọchị Izu Ike. Jizọs anwụọla kemgbe, ma ndị omekome abụọ ahụ a kpọgidere ha na ya nosisi anwụbeghị. Iwu Chineke nyere ụmụ Izrel kwuru na ozu agaghị adị nelu osisi abalị dum, kama, a ga-eli ya nụbọchị ahụ.Diuterọnọmi 21:22, 23.Ihe ọzọ bụ na Fraịdee bụ ụbọchị Nkwadebe, nihi na ọ bụ oge ndị mmadụ ji akwadebe ihe oriri ma rụọ ọrụ ndị a na-agaghị edebe edebe ka Ụbọchị Izu Ike gachaa. Anyanwụ daa, a ga-abanye nỤbọchị Izu Ike nke ukwu. Jọn 19:31 Abalị iri na ise nọnwa Naịsan bụ ụbọchị mbụ nke Ememme Achịcha Na-ekoghị Eko. Ememme a na-ewe ụbọchị asaa. Ụbọchị mbụ ya na-abụ Ụbọchị Izu Ike. Levitikọs 23:5, 6 Nafọ ahụ, ụbọchị mbụ nke ememme a dabara nụbọchị nke asaa nizu, nke na-abụkwa Ụbọchị Izu Ike. Ọ bụ ya mere abalị iri na ise nọnwa Naịsan afọ ahụ ji bụrụ Ụbọchị Izu Ike nke ukwu.Nihi ya, ndị Juu gwara Paịlet ka o mee ka Jizọs na ndị omekome abụọ ahụ a kpọgburu ha na ya nwụọ ngwa ngwa. Olee otú ha ga-esi mee ya? Ọ bụ ịkụjisi ha ụkwụ. Nke a ga-eme ka ha ghara iji ụkwụ ha bulie onwe ha elu ka ha nwee ike ịna-ekuru ume. Ndị agha ahụ bịaghachiri kụjisie ndị omekome abụọ ahụ ụkwụ. Ma ha akụjisịghị Jizọs ụkwụ, nihi na o yiri ka Jizọs ọ nwụọla mgbe ahụ. Ihe a mezuru ihe e derenAbụ Ọma 34:20. Ọ sịrị:Ọ na-eche ọkpụkpụ niile nke onye ahụ nche; e nweghị otu nime ha a gbajiri agbaji.Ka o doo onye ukwu na onye nta anya na Jizọs anwụọla neziokwu, otu nime ndị agha ahụ mara ya ube nakụkụ, ube ahụ amapuo akụkụ ebe obi ya dị. Ozugbo ahụ, ọbara na mmiri gbapụtara. Jọn 19:34 Nke a mezukwara amụma ọzọ nke sịrị: Ha ga-elegide anya nOnye ahụ ha mara ube.Zekaraya 12:10.Otu onye Arimatia nke bara ọgaranya aha ya bụ Josef nọ ebe ahụ mgbe a na-egbu Jizọs. Nwoke a bụ onye a ma ama na Sanhedrin. Matiu 27:57 Baịbụl kwuru na ọ bụ ezi mmadụ na nwoke ezi omume, onye nọ na-echere alaeze Chineke. Ọ kwadoghị ikpe ahụ ndị Sanhedrin kpere Jizọs nihi na ọ bụ onye na-eso ụzọ Jizọs, kama ọ bụ na nzuzo, nihi egwu ọ na-atụ ndị Juu. Luk 23:50;Mak 15:43;Jọn 19:38 Josef katara obi gwa Paịlet ka o bunye ya ozu Jizọs. Paịlet kpọrọ onyeisi ndị agha ahụ hụrụ maka ogbugbu Jizọs jụọ ya ma Jizọs ọ nwụọla, ya asị na ọ nwụọla. Ozugbo Paịlet matara na Jizọs anwụọla, o kwetara ka Josef buru ozu Jizọs.Josef zụtara ákwà linin mara mma nke dị ọcha ma butuo ozu Jizọs nelu osisi. O ji ákwà linin ahụ fụọ ozu Jizọs iji kwadebe ya maka olili. Nikọdimọs, bụ nwoke ahụ bịakwutere Jizọs na mbụ nabalị, nyekwara aka. Jọn 19:39 O wetara mea a gwakọtara ya na alo. Ọ dị ihe dị ka otu narị paụnd nịdị arọ, dịrịkwa oké ọnụ. E ji mea ahụ a gwakọtara ya na alo tee nákwà ozu ma jiri ya fụọ Jizọs. Ọ bụ otú a ka ndị Juu si akwadebe ozu ha chọrọ ili.Josef nwere ili a wapụtara na nkume dị nso ebe ahụ. E litụbeghị mmadụ na ya. Ọ bụ ebe ahụ ka e liri Jizọs. Ha kwaara nnukwu nkume kwachie ọnụ ili ahụ. Ha mere ya ọkụ ọkụ tupu Ụbọchị Izu Ike amalite. O nwere ike ịbụ na Meri Magdalin na Meri nne Jems nke Nta nọ na-enye aka akwadebe ozu Jizọs. Ha lawara ngwa ngwa ịga kwadebe ihe na-esi ísì ụtọ na mmanụ na-esi ísì ụtọ ha ga-eji kwadebekwuo ozu Jizọs mgbe Ụbọchị Izu Ike gachara.Luk 23:56.Nechi ya, bụ Ụbọchị Izu Ike, ndị isi nchụàjà na ndị Farisii gakwuuru Paịlet ma gwa ya, sị: Nna anyị ukwu, anyị chetara na onye nduhie ahụ kwuru mgbe ọ ka nọ ndụ, sị, Mgbe ụbọchị atọ gasịrị, a ga-akpọlite m. Ya mere, nye iwu ka a na-eche ili ahụ nche ruo nụbọchị nke atọ, ka ndị na-eso ụzọ ya ghara ịbịa zuru ya wee gwa ndị mmadụ, sị, E mere ka o si ná ndị nwụrụ anwụ bilie! nduhie nke ikpeazụ a ga-akakwa nke mbụ njọ. Paịlet wee sị ha: Unu nwere ndị nche. Gaanụ chee ya nche otú ọ bụla unu maara unu ga-esi chee ya.Matiu 27:63-65.Nisi ụtụtụ Sọnde, Meri Magdalin, Meri nne Jems na ụmụ nwaanyị ndị ọzọ wetara ihe na-esi ísì ụtọ nili ahụ iji tee ozu Jizọs. Ha gwara ibe ha, sị: Ònye ga-akwapụrụ anyị nkume nọnụ ụzọ ili ncheta ahụ? Mak 16:3 Mgbe ha ruru, ha chọpụtara na ala ọma jijiji emeela ebe ahụ, nakwa na mmụọ ozi Chineke akwapụla nkume ahụ. Ndị nche anọghịzi ebe ahụ, ili ahụ dịkwa ka ọ tọgbọrọ chakoo.134 Ili Jizọs Atọgbọrọ Chakoo nIhi na A Kpọlitela Ya nỌnwụỤjọ tụrụ ụmụ nwaanyị ahụ mgbe ha hụrụ na ili ahụ dị ka ọ tọgbọ chakoo. Meri Magdalin gbaara ọsọ gaa ịhụ Saịmọn Pita na onye ọzọ ahụ bụ onye na-eso ụzọ Jizọs, bụ onye Jizọs hụrụ nanya nke ukwuu. Onye ọzọ ahụ bụ Jọn onyeozi. Jọn 20:2 Ma, ụmụ nwaanyị ndị nke ọzọ hụrụ mmụọ ozi nọ ebe ahụ. Mgbe ha banyere nili ahụ, ha hụkwara mmụọ ozi ọzọ. Mmụọ ozi a yi uwe mwụda ọcha.Mak 16:5.Otu nime ndị mmụọ ozi ahụ gwara ha, sị: Ya ejuzila unu anya. Unu na-achọ Jizọs onye Nazaret, bụ onye a kpọgidere nosisi. A kpọlitewo ya, ọ nọghị nebe a. Leenụ ebe e liri ya! Ma gaanụ gwa ndị na-eso ụzọ ya, gwakwa Pita, sị, O buruwo unu ụzọ gawa Galili; nebe ahụ ka unu ga-ahụ ya, dị nnọọ ka ọ gwara unu. Mak 16:6, 7 Ihe ndị a gbagwojuru ụmụ nwaanyị ahụ anya ma mee ka ha maa jijiji. Nihi ya, ha gbaara ọsọ gawa ịkọrọ ndị na-eso ụzọ Jizọs ihe ha hụrụ.Mak 16:8.Ka ọ dị ugbu a, Meri ahụla Pita na Jọn. Ọ na-ekukwa ume ọkụ ọkụ. Ọ gwara ha, sị: Ha ebupụwo Onyenwe anyị nili ncheta ahụ, anyị amaghịkwa ebe ha dọbara ya. Jọn 20:2 Pita na Jọn gbaara gawa nili ahụ. Ka ha nọ nụzọ, Jọn gbafere Pita ma buru ya ụzọ ruo. Mgbe Jọn rutere, o lebara anya nime ili ahụ ma hụ ákwà ndị e ji kee Jizọs. Ma, ọ banyeghị nili ahụ.Mgbe Pita rutere, ọ banyere nili ahụ ozugbo. Ọ hụrụ ákwà ndị e ji kee Jizọs nahụ na ndị e ji kee ya nisi. Jọn banyeziri ma kweta na ihe Meri gwara ha bụ eziokwu. Nagbanyeghị ihe ndị Jizọs gwaburu ha, o nweghị onye nime ha ghọtara na a kpọlitela ya nọnwụ. Matiu 16:21 Ihe a merenụ gbagwojuru ha anya, ha alawa. Ma, Meri laghachiri nili ahụ nọrọzie.Noge ahụ, ụmụ nwaanyị ndị ahụ gbapụrụnụ ka nọ nụzọ na-aga ịgwa ndị na-eso ụzọ Jizọs na a kpọlitela Jizọs nọnwụ. Ka ha gba na-aga, Jizọshụrụ ha nụzọ ma sị ha: Ndeewonụ! Ha bịara jide ya nụkwụ ma kpọọrọ ya isiala. Jizọs gwara ha, sị: Unu atụla egwu! Gaanụ kọọrọ ụmụnna m, ka ha gaa Galili; nebe ahụ ka ha ga-ahụ m.Matiu 28:9, 10;Luk 24:8-10.Tupu mgbe ahụ, ndị agha na-eche ili Jizọs nche mara jijiji wee dị ka ndị nwụrụ anwụ nihi ala ọma jijiji merenụ nakwa nihi ndị mmụọ ozi pụtaranụ. Mgbe ha nwetara onwe ha, ha banyere nime obodo wee kọọrọ ndị isi nchụàjà ihe niile mere. Ndị isi nchụàjà na ndị okenye ndị Juu zukọrọ ma gbaa izu. Ha nyere ndị agha ahụ ego ka ha ghara ime ka ndị mmadụ mara ihe merenụ. Ha gwara ndị agha ahụ ka ha kwuo, sị: Ndị na-eso ụzọ ya bịara nabalị zuru ya mgbe anyị na-ehi ụra.Matiu 28:4,11,13.E nwere ike igbu ndị agha Rom ma ọ bụrụ na ha anọrọ nebe ha na-eche nche hie ụra. Nihi ya, ndị isi nchụàjà kwere ha nkwa, sị: Ọ bụrụkwa na ihe a ya bụ, ụgha a sịrị ha ghaa na ha na-ehi ụra eruo gọvanọ ntị, anyị ga-arịọ ya arịrịọ, meekwa ka unu ghara ichegbu onwe unu. Matiu 28:14 Ndị agha ahụ naara ndị isi nchụàjà ahụ ego ahụ ma mee ihe ha kwuru. Nihi ya, akụkọ ụgha nke bụ na e zuuru ozu Jizọs ezuru gbasara netiti ndị Juu.Meri Magdalin ka nọ nili ahụ na-ebe ákwá. Mgbe o hulatara nyoba anya nili ahụ, ọ hụrụ ndị mmụọ ozi abụọ yi uwe ọcha. Ha nọ nebe ozu Jizọs dịbu. Otu nọ nebe isi, nke ọzọ anọrọ nebe ụkwụ. Ha jụrụ ya, sị: Nwaanyị, gịnị mere i ji na-akwa ákwá? Meri gwara ha, sị: Ha ebupụwo Onyenwe m, amaghịkwa m ebe ha debere ya. Mgbe Meri tụgharịrị, ọ hụrụ onye ọzọ. Onye ahụ jụrụ ya ajụjụ ahụ ndị mmụọ ozi abụọ jụrụ ya. Ọ jụkwara ya, sị: Ònye ka ị na-achọ? Meri chere na ọ bụ onye na-elekọta ubi ahụ, nihi ya, ọ sịrị ya: Nna anyị ukwu, ọ bụrụ na ọ bụ gị bupụrụ ya, gwa m ebe i debere ya, m ga-eburukwa ya.Jọn 20:13-15.Meri amaghị mgbe ahụ na ọ bụ Jizọs ka ya na ya na-ekwu okwu. Ma, mgbe Jizọs kpọrọ ya Meri!, nke bụ otú ọ na-esi akpọ ya, ọ mataziri na ọ bụ Jizọs. Meri ji obi ụtọ kpọọ ya, sị:Rabonaị!nke pụtara Onye Ozizi! Meri makụrụ Jizọs nihi na ụjọ na-atụ ya na Jizọs na-achọ ịla eluigwe. Nihi ya, Jizọs gwara ya, sị: Kwụsị ịrapara m nahụ. Nihi na arịgobeghị m gakwuru Nna m. Ma gakwuru ụmụnna m, sị ha, Ana m arịgokwuru Nna m na Nna unu nakwa Chineke m na Chineke unu.Jọn 20:16, 17.Meri gbaara ọsọ gawa ebe ndịozi Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya ndị ọzọ zukọtara. Mgbe o ruru, ọ gwara ha, sị: Ahụrụ m Onyenwe anyị! Ihe a o kwuru gosiri na ihe ụmụ nwaanyị ndị nke ọzọ gwara ha bụ eziokwu. Jọn 20:18 Nagbanyeghị ihe ndị a, okwu ndị a dị ha ka ihe nzuzu.Luk 24:11.135 Jizọs Apụta nIhu Ọtụtụ Ndị Mgbe A Kpọlitechara Ya nỌnwụNa Sọnde, abalị iri na isii nọnwa Naịsan, ndị na-eso ụzọ Jizọs nọ ná mwute. Ha aghọtaghị ihe mere ili Jizọs ji tọgbọrọ chakoo. Matiu 28:9, 10;Luk 24:11 Mgbe e mechara nụbọchị ahụ, otu onye na-eso ụzọ Jizọs aha ya bụ Kliopas na onye ọzọ na-eso ụzọ Jizọs si Jeruselem na-aga Emeọs. Isi na Jeruselem gaa Emeọs dị ihe dị ka kilomita iri na otu.Ka ha na-aga nụzọ, ha nọ na-akparịta ihe merenụ na Jeruselem. Mgbe ha nọ na-akparịta ụka a, onye ha na-amaghị onye ọ bụ sonyeere ha. Onye ahụ jụrụ ha, sị: Gịnị bụ ihe ndị a unu na-arụ ụka ya ka unu na-aga nụzọ? Kliopas jụrụ ya, sị: Ị bụ onye ọbịa na Jeruselem nke na-enweghị onye ya na ya na-emekọrịta ihe, nke mere na ị maghị ihe ndị mere nime ya nụbọchị ndị a? Onye ahụ wee sị ha: Ihe ndị dị ka gịnị?Luk 24:17-19.Ha gwara ya, sị: Ihe mere Jizọs onye Nazaret. Ha gwakwara ya, sị: Anyị nọ na-enwe olileanya na nwoke a bụ onye a kara aka ịnapụta Izrel.Luk 24:19-21.Kliopas na onye ya na ya so kọọrọ ya ihe ndị mere na Jeruselem nụbọchị ahụ. Ha kwuru na ụfọdụ ụmụ nwaanyị, ndị gara nebe e liri Jizọs, ahụghị ozu Jizọs. Ha hụkwara ihe dị ebube, ya bụ, ndị mmụọ ozi, ndị gwara ha na Jizọs dị ndụ. Ha gwakwara ya na mgbe ndị ọzọ gara nili ahụ, ha hụkwara ya otú ahụ, dị nnọọ ka ndị inyom ahụ kwuru.Luk 24:24.Ihe ndị a merenụ gbagwojuru ndị na-eso ụzọ Jizọs abụọ ahụ anya. Onye ahụ sonyeere ha mere ka ha kwụsị iche ihe ndị na-ekwesịghị ekwesị, nke bụ ihe na-emebi ha obi. Ọ sịrị ha: Unu ndị na-amaghị ihe, ndị obi ha na-adịghịkwa ekwere ihe niile ndị amụma kwuru ngwa ngwa! Ọ bụ na ọ dịghị mkpa ka ihe ndị a mee Kraịst, ka ọ banyekwa nebube ya? Luk 24:25, 26 Ọ kọwaara ha ihe ndị e dere nAkwụkwọ Nsọ banyere Kraịst.Ha atọ mechara ruo Emeọs nso. Ndị na-eso ụzọ Jizọs ahụ chọrọ ka onye ahụ so ha kọwakwuoro ha Akwụkwọ Nsọ. Nihi ya, ha sịrị ya: Nọnyere anyị, nihi na o ruwela mgbede, ụbọchị agwụwokwa agwụ. O kwetara ka ha na ya nọrọ, ya esorokwa ha rie nri. Mgbe ha na-eri nri, o kpere ekpere, nyawaa ogbe achịcha, nye ha ya. Ọ bụ mgbe ahụ ka ha matara onye ọ bụ. Ozugbo ha matara ya, ọ pụrụ nanya ha. Luk 24:29-31 Obi bịaziri sie ha ike na a kpọlitela Jizọs nọnwụ.Ndị na-eso ụzọ Jizọs abụọ ahụ ji obi ụtọ kwuo otú ihe ha na ya kparịtara dị ha nobi. Ha sịrị: Ọ bụ na obi ekporoghị anyị ọkụ mgbe ọ nọ na-agwa anyị okwu nokporo ụzọ, mgbe ọ nọ na-akọwara anyị Akwụkwọ Nsọ nke ọma? Luk 24:32 Ha mere ngwa ngwa laghachi Jeruselem. Mgbe ha ruru, ha hụrụ ndịozi na ndị ọzọ so ha nọrọ. Tupu Kliopas na onye ya na ya so ekwuo na ha ahụla Jizọs, ndị nọ ebe ahụ kwuru, sị: Nikwu eziokwu, a kpọlitere Onyenwe anyị, ọ pụtakwara nihu Saịmọn! Luk 24:34 Mmadụ abụọ ahụ na-eso ụzọ Jizọs kwuziri otú Jizọs si mee ka ha mata onye ọ bụ. Neziokwu, ha esorola ná ndị hụrụ Jizọs.Ugbu a, otu ihe tụrụ ha ụjọ mere. Jizọs batara nime ụlọ ha nọ. Ọ dị ha ka ọ bụ ná nrọ nihi na ha mechiri ụzọ emechi, ebe ọ bụ na ha na-atụ ụjọ ndị Juu. Nagbanyeghị na ha mechiri ụzọ emechi, Jizọs guzo nihu ha ugbu a. O medara obi gwa ha, sị: Udo dịrị unu. Ma ụjọ ji ha. Ha chere na ha na-ahụ mmụọ. O nweekwala mgbe ha hụrụ Jizọs chee na ọ bụ mmụọ.Luk 24:36, 37;Matiu 14:25-27.Jizọs gosiri ha aka ya na ụkwụ ya iji mee ka ha mata na ya abụghị mmụọ ma ọ bụ ihe ha na-eche nechiche. O mere ka ha mata na ya nwere ahụ mmadụ. Ọ sịrị ha: Gịnị mere unu ji na-echegbu onwe unu, gịnịkwa mere unu ji na-enwe obi abụọ? Leenụ aka m na ụkwụ m, na ọ bụ mụ onwe m; metụnụ m aka ka unu wee hụ, nihi na mmụọ adịghị enwe anụ ahụ na ọkpụkpụ dị nnọọka unu na-ahụ na m nwere. Luk 24:36-39 Ihe a ọ gwara ha mere ka obi tọọ ha ụtọ. Ma ha ka nwetụrụ obi abụọ na ọ bụ ya.Jizọs gbalịkwuru ime ka ha mara na ọ bụ ya. Ọ jụrụ ha, sị: Ọ dị ihe unu nwere ebe ahụ unu ga-eri? Ha nyere ya otu iberibe azụ a mịrị amị, ya ataa. Ọ gwaziri ha, sị: Okwu ndị a ka m gwara unu mgbe mụ na unu ka nọ ya bụ tupu e gbuo m, na ihe niile e dere niwu Mozis na nAkwụkwọ Ndị Amụma na Abụ Ọma banyere m aghaghị imezu.Luk 24:41-44.Jizọs nyeere Kliopas na onye ya na ya so aka ha amata ihe ndị dị nAkwụkwọ Nsọ. Ọ bụkwa ihe o meere ndị a ha na ya nọ ugbu a. Ọ sịrị ha: Otú a ka e dere ya na Kraịst ga-ata ahụhụ ma si netiti ndị nwụrụ anwụ bilie nụbọchị nke atọ, ọ bụkwa naha ya ka a ga-ekwusa nchegharị nke na-eme ka a gbaghara mmehie. A ga-ekwusa ya ná mba niile malite na Jeruselem. Unu ga-abụ ndị àmà nke ihe ndị a.Luk 24:46-48.Nihi otu ihe ma ọ bụ ihe ọzọ, Tọmọs onyeozi anọghị mgbe ahụ Jizọs batara. Ndị ọzọ na-eso ụzọ Jizọs mechara gwa ya, sị: Anyị hụrụ Onyenwe anyị! Tọmọs kwuru, sị: Ọ bụrụ na mụ ahụghị apa ntu naka ya, rụnyekwa mkpịsị aka m napa ntu ndị ahụ, rụnyekwa aka m nakụkụ ya, agaghị m ekweta ma ọlị.Jọn 20:25.Mgbe ụbọchị asatọ gachara, ndị na-eso ụzọ Jizọs zukọkwara ọzọ nime ụlọ. Ha mechikwara ọnụ ụzọ ya emechi. Ma na nke ugbu a, Tọmọs so ha nọrọ. Jizọs batakwara nime ụlọ ahụ nụdị mmadụ ma kelee ha, sị: Udo dịrị unu. Jizọs lere Tọmọs anya ma sị ya: Rụnye mkpịsị aka gị nebe a, lee aka m, werekwa aka gị rụnye nakụkụ m, kwụsịkwa ịbụ onye na-adịghị ekweta ihe kama na-ekweta. Tọmọs sịrị ya: Onyenwe m na Chineke m! Jọn 20:26-28 Ugbu a, obi esiela ya ike na Jizọs adịla ndụ, bụrụkwa mmụọ na-anọchite anya Jehova Chineke.Jizọs gwara Tọmọs, sị: Ọ bụ nihi na ị hụrụ m ka i ji kweta? Obi ụtọ na-adịrị ndị na-ahụghị ihe ma kweta.Jọn 20:29.136 Mgbe Jizọs Nọ nAkụkụ Oké Osimiri GaliliNá mgbede ikpeazụ Jizọs na ndịozi ya nọrọ, ọ gwara ha, sị: Mgbe a kpọlitesịrị m, m ga-ebu unu ụzọ gaa Galili. Matiu 26:32;28:7,10 Ọtụtụ ndị na-eso ụzọ ya gawara Galili. Gịnịkwanụ ka ha ga-eme ebe ahụ?Mgbe ha nọ ebe ahụ, Pita gwara ndịozi ibe ya dị mmadụ isii, sị: Ana m aga igbu azụ. Ha sịrị ya: Anyị onwe anyị ga-eso gị gaa. Jọn 21:3 Mgbe ha gara, ha egbutaghị azụ ọ bụla nabalị ahụ. Mgbe chi na-achọ ịbọ, Jizọs pụtara nakụkụ Oké Osimiri Galili, ma ndịozi ya amataghị na ọ bụ ya. Jizọs jụrụ ha, sị: Ụmụntakịrị, ùnu nwere ihe oriri ọ bụla? Ha zara ya, Ee e! Jizọs wee sị ha: Wụnyenụ ụgbụ nakụkụ aka nri nke ụgbọ mmiri unu, unu ga-egbute azụ. Jọn 21:5, 6 Ha wụnyere ya ma gbute ọtụtụ azụ nke na ha enweghị ike ịdọbata ụgbụ ha nụgbọ mmiri.Jọn gwara Pita, sị: Ọ bụ Onyenwe anyị! Jọn 21:7 Ozugbo ahụ, Pita yiiri uwe elu ya ọ na-eyighị mgbe ọ na-egbu azụ ma maba noké osimiri ahụ. O gwuuru mmiri ruo ihe dị ka mita iri itoolu pụta nelu ala. Ndị ọzọ ha na Pita nọ nụgbọ mmiri jizi nwayọọ kwọrọ ụgbọ ha na-apụta. Ha dọpụtakwara ụgbụ ahụ azụ juru.Mgbe ha pụtara nelu ala, ha hụrụ icheku ọkụ nke na-enwu nebe ahụ na azụ dị nelu ya nakwa achịcha. Jizọs sịrị ha: Wetanụ ụfọdụ nime azụ ndị unu gbutere ugbu a. Pita banyere nụgbọ ha dọpụta ụgbụ ahụ nnukwu azụ juru nelu ala. Ha dị otu narị azụ na iri ise na atọ. Jizọs gwara ha, sị: Bịanụ, rie nri ụtụtụ. E nweghị onye nime ha obi kara ịjụ ya, sị: Ònye ka ị bụ? nihi na ha ma na ọ bụ Jizọs. Jọn 21:9-12 Nke a bụ nke ugboro atọ Jizọs na-apụta nebe ọtụtụ ndị na-eso ụzọ ya nọkọtara.Jizọs nyere onye nke ọ bụla nime ha achịcha na azụ ka ha taa. Mgbe o nyechara ha achịcha na azụ, ọ dị ka ò legidere azụ ndị ahụ ndịozi ya gbutere anya, jụọ Pita, sị: Saịmọn nwa Jọn, ị hụrụ m nanya karịa ihe ndị a? Jizọs chọrọ ịma ma ịkụ azụ ọ ka Pita mkpa karịa ọrụ ọ chọrọ ka ọ na-arụ? Pita zara ya, sị: Onyenwe anyị, ị maara na m hụrụ gị nanya nke ukwuu. Nihi ya, Jizọs gwara ya, sị: Na-azụ ụmụ atụrụ m.Jọn 21:15.Jizọs jụrụ Pita nke ugboro abụọ, sị: Saịmọn nwa Jọn, ị hụrụ m nanya? O nwere ike ịbụ na ajụjụ a Jizọs jụrụ ya juru ya anya. Nagbanyeghị nke ahụ, Pita ji obi ya niile zaa ya, sị: Ee, Onyenwe anyị, ị maara na m hụrụ gị nanya nke ukwuu. Jizọs gwakwara ya, sị: Na-azụ ụmụ atụrụ m.Jọn 21:16.Jizọs jụrụ Pita nke ugboro atọ, sị: Saịmọn nwa Jọn, ị hụrụ m nanya nke ukwuu? Na nke ugbu a, o nwere ike ịbụ na Pita na-eche na obi esighị Jizọs ike na ọ hụrụ ya nanya. Pita zakwara ya, sị: Onyenwe anyị, ị maara ihe niile; ị maara na m hụrụ gị nanya nke ukwuu. Jizọs gwara Pita ọzọ ihe ọ ga na-eme. Ọ sịrị ya: Na-azụ ụmụ atụrụ m. Jọn 21:17 Nke a gosiri na ndị niile na-elekọta atụrụ Chineke kwesịrị ịna-ejere ndị ha na-elekọta ozi.E kere Jizọs agbụ ma kpọgbuo ya nihi na ọ rụrụ ọrụ Chineke nyere ya rụọ. Jizọs kwuziri na Pita ga-anwụ ụdị ọnwụ ahụ. Jizọs gwara ya, sị: Mgbe ị bụ nwata, ị na-eke ákwà núkwù, na-ejegharị ebe ị chọrọ. Ma mgbe ị ga-eme agadi, ị ga-agbatị aka gị, onye ọzọ ga-ekekwa gị ákwà núkwù, durukwa gị gaa nebe ị na-achọghị. Jizọs gwakwara ya, sị: Na-eso m.Jọn 21:18, 19.Pita hụrụ Jọn onyeozi ma jụọ Jizọs, sị: Onyenwe anyị, gịnị ka onye a ga-eme? Ajụjụ a gosiri na Pita chọrọ ịmata ihe onyeozi ahụ Jizọs hụrụ nanya ga-eme nọdịnihu? Jizọs zara ya, sị: Ọ bụrụ na ọ bụ uche m ka ọ nọgide ruo mgbe m ga-abịa, ọ gbasara gị? Jọn 21:21-23 Pita kwesịrị ịna-eso Jizọs ma ghara ịna-echegbu onwe ya gbasara ihe ndị ọzọ na-eme. Ma, ihe Jizọs kwuru gosiri na ndịozi ndị ọzọ ga-anwụcha tupu Jọn anwụọ, nakwa na a ga-eme ka Jọn hụ ọhụụ oge Jizọs ga-abịa imezu uche Chineke mgbe ọ ghọchara eze nke Alaeze Chineke.Neziokwu, e nwere ọtụtụ ihe ndị ọzọ Jizọs mere, bụ ndị e dewe ha edewe, ha agaghị abacha nakwụkwọ.137 Ọtụtụ Narị Mmadụ Hụrụ Jizọs Tupu E Mee Ememme PentikọstMgbe a kpọlitechara Jizọs nọnwụ, o mere ka ndịozi ya iri na otu bịakwute ya notu ugwu dị na Galili. Ndị na-eso ụzọ ya ndị ọzọ sokwa ha gaa. Ha dị ihe dị ka narị mmadụ ise. Ụfọdụ nime ha nweburu obi abụọ na a kpọlitela Jizọs nọnwụ. Matiu 28:17;1 Ndị Kọrịnt 15:6 Ihe Jizọs kwuru mgbe ha zukọtara mere ka onye ọ bụla nime ha kwetasie ike na a kpọlitela ya nọnwụ.Jizọs gwara ha na Chineke enyela ya ikike niile dị neluigwe na nelu ụwa. Ọ gwaziri ha, sị: Ya mere, gaanụ mee ndị mba niile ka ha bụrụ ndị na-eso ụzọ m. Na-eme ha baptizim naha nke Nna na nke Ọkpara na nke mmụọ nsọ. Na-ezi ha ka ha debe ihe niile m nyere unu niwu. Matiu 28:18-20 Neziokwu, Jizọs adịla ndụ, chọọkwa ka ndị na-eso ụzọ ya na-ekwusa ozi ọma Alaeze Chineke.Ọ bụ mmadụ niile na-eso ụzọ Jizọs, ma ndị nwoke ma ndị nwaanyị ma ụmụaka, ka Jizọs gwara ka ha mee ka ndị mmadụ bụrụ ndị na-eso ụzọ ya. Ndị mmegide nwere ike ịgbalị ịkwụsị ha ikwusa ozi ọma na ịkụziri ndị mmadụ ihe. Ma, Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: E nyewo m ikike niile neluigwe na nelu ụwa. Ebe ọ dị otú ahụ, gịnị ka Jizọs ga-emere ndị na-eso ụzọ ya? Ọ gwara ha, sị: Lee! m nọnyeere unu ụbọchị niile ruo ọgwụgwụ usoro ihe a. Jizọs ekwughị na a ga-enye ndị niile na-eso ụzọ ya ike ịrụ ọrụ ebube. Nagbanyeghị nke ahụ, mmụọ nsọ ga na-enyere ha aka.Jizọs pụtara nihu ndị na-eso ụzọ ya ruo ụbọchị iri anọ a kpọlitechara ya nọnwụ. Ọ na-eji ahụ dị iche iche apụta ma jiri ọtụtụ ihe àmà doro anya gosi ha na ya dị ndụ. Ọ gwakwara ha ihe dị iche iche banyere alaeze Chineke.Ọrụ Ndịozi 1:3;1 Ndị Kọrịnt 15:7.O nwere ike ịbụ na Jizọs gwara ndịozi ya ka ha laghachi Jeruselem mgbe ha ka nọ na Galili. Mgbe ha na ya zukọrọ na Jeruselem, ọ gwara ha, sị: Unu esila na Jeruselem pụọ, kama cherenụ ihe Nna m kwere ná nkwa, nke unu nụrụ banyere ya nọnụ m; nihi na Jọn ji mmiri mee baptizim, ma a ga-eji mmụọ nsọ mee unu baptizim ụbọchị ole na ole mgbe nke a gasịrị.Ọrụ Ndịozi 1:4, 5.Jizọs na ndịozi ya mechara zukọta ọzọ. O duuru ha garuo Betani, bụ nke dị ná mkpọda ebe ọwụwa anyanwụ Ugwu Oliv. Luk 24:50 Nagbanyeghị ihe niile Jizọs gwarala ha banyere ịhapụ ha laghachi eluigwe, ha ka chere na Alaeze ya ga-adị nụwa ebe a.Luk 22:16,18,30;Jọn 14:2, 3.Ndịozi Jizọs jụrụ ya, sị: Onyenwe anyị, ị na-eweghachiri Izrel alaeze ahụ noge a? Ọ gwara ha, sị: Ọ dịrịghị unu ịmara oge ahụ ma ọ bụ mgbe a kara aka nke Nna m debere ka ọ dị naka ya. Mgbe ahụ, o kwughachiri ọrụ ha ga-arụ. Ọ sịrị ha: Unu ga-anata ike mgbe mmụọ nsọ ga-adakwasị unu, unu ga-abụkwa ndị àmà m ma na Jeruselem ma na Judia dum nakwa na Sameria, ruokwa nebe kasị anya nụwa.Ọrụ Ndịozi 1:6-8.Mgbe Jizọs na ndịozi ya nọ nUgwu Oliv, o bidoro ịla eluigwe. Tupu ha amara ihe na-emenụ, ígwé ojii kpuchiri ya, ha ahụzighị ya. Mgbe a kpọlitechara Jizọs nọnwụ, ọ bụzi mmụọ, ma na-apụta nụdị mmadụ. Ma o jighị ahụ mmadụ o ji pụta na nke ugbu a laghachi eluigwe, kama, o ji ahụ mmụọ. 1 Ndị Kọrịnt 15:44,50;1 Pita 3:18 Ka ndịozi ya nọ na-ele anya neluigwe, ụmụ nwoke abụọ ndị yi uwe ọcha pụtara guzoro ha nakụkụ. Ha bụ ndị mmụọ ozi bịara nụdị mmadụ. Ha jụrụ ndịozi Jizọs, sị: Ndị Galili, gịnị mere unu ji guzoro na-ele anya na mbara igwe? Jizọs a, onye e si nebe unu nọ kpọgoro na mbara igwe, ga-esi otú a bịa, ya bụ, notu ụzọ ahụ unu hụrụ ya ka ọ na-abanye na mbara igwe.Ọrụ Ndịozi 1:10, 11.Mgbe Jizọs na-alaghachi eluigwe, ọhaneze ahụghị ya. Ọ bụ naanị ndị na-eso ụzọ ya hụrụ ya. Ọ ga-abịakwa notu ụzọ ahụ. Nke a pụtara na ọhaneze agaghị ahụ ya ma ọ bụ mara na ọ bịala. Ọ bụ naanị ndị na-eso ụzọ ya ga-ama na ọ bịala, ya bụ, na ọ bụrụla eze nAlaeze eluigwe.Ndịozi Jizọs laghachiri Jeruselem. Ka ụbọchị na-aga, ha na ndị ọzọ na-eso ụzọ Jizọs na Meri nne Jizọs nakwa ụmụnne ya ndị ikom zukọtara. Ọrụ Ndịozi 1:14 Ndị a nọgidere nekpere. Otu ihe ha kpere ekpere maka ya bụ ka a chọta onye na-eso ụzọ Jizọs ga-anọchi Judas Iskarịọt ma mee ka ndịozi Jizọs dịrịghachi iri na abụọ. Matiu 19:28 Onye ha chọrọ ka ọ nọchie Judas bụ onye hụrụ Jizọs noge ọ na-eje ozi ya nụwa, hụkwa ya mgbe a kpọlitechara ya nọnwụ. Ha fere nza ka ha mata onye Chineke chọrọ ka a họpụta. Nza a bụ nza ikpeazụ e fere na Baịbụl. Abụ Ọma 109:8;Ilu 16:33 Nza ahụ mara Matayas. Ọ ga-abụ na o so na mmadụ iri asaa ahụ Jizọs zipụrụ ka ha gaa kwusaa ozi ọma. A họpụtaziri ya, e wee gụnye ya nonye so ná ndịozi iri na otu ahụ.Ọrụ Ndịozi 1:26.Mgbe abalị iri gachara Jizọs laghachiri neluigwe, ndị Juu mere Ememme Pentikọst nke afọ 33. Ndị na-eso ụzọ Jizọs zukọrọ nụlọ elu dị na Jeruselem. Ha dị ihe dị ka otu narị mmadụ na iri abụọ. Ozugbo ahụ, ụzụ nke na-ada ka oké ifufe juru nụlọ ahụ dum. A hụrụ ihe dị ka ire ọkụ nisi onye ọ bụla nọ nime ụlọ ahụ. Ndị na-eso ụzọ Jizọs niile bidoro ikwu okwu nasụsụ dị iche iche. Ihe ndị a gosiri na ha anatala mmụọ nsọ. Mmụọ nsọ a ha natara mezuru nkwa ahụ Jizọs kwere ha, nke bụ na a ga-ezitere ha mmụọ nsọ.Jọn 14:26.138 Kraịst Anọrọ nAka Nri ChinekeAbalị iri Jizọs laghachichara neluigwe, a wụsara ndị na-eso ụzọ ya mmụọ nsọ nụbọchị Pentikọst. Nke ahụ gosiri neziokwu na Jizọs nọzi neluigwe. E nwere ihe ọzọ gosiri na Jizọs nọzi neluigwe. Obere oge tupu e jiri nkume tụgbuo Stivin maka na ọ na-ekwusa ozi ọma, Stivin kwuru, sị: Lee! Ana m ahụ eluigwe ka e meghere ya nakwa Nwa nke mmadụ ka o guzo naka nri Chineke.Ọrụ Ndịozi 7:56.Ka Jizọs na Nna ya nọ neluigwe, ọ ga-echere ka Nna ya gwa ya otu ihe e buru namụma nOkwu Chineke. Ihe ahụ bụ ihe Chineke nyere Devid mmụọ nsọ, ya edee. Ọ sịrị: Ihe Jehova gwara Onyenwe m Jizọs bụ: Nọdụ ala naka nri mruomgbe m debere ndị iro gị ka ha bụrụ ihe mgbakwasị ụkwụ gị. Mgbe oge Jizọs ga-echere naka nri Chineke zuru, ọ ga-aga na-enwe mmeri netiti ndị iro ya. Abụ Ọma 110:1, 2 Ma, olee ihe Jizọs ga na-eme neluigwe ka ọ na-eche ka oge zuo ka o nwewe mmeri netiti ndị iro ya?Na Pentikọst nke afọ 33, a malitere inwe ọgbakọ Ndị Kraịst. Si mgbe ahụ gawa, Jizọs si neluigwe na-achị ndị na-eso ụzọ ya e ji mmụọ nsọ tee mmanụ. Ndị Kọlọsi 1:13 O nyeere ha aka nozi ọma ha na-ekwusa, kwadebekwa ha maka ihe ha ga-eme nọdịnihu. Olee ihe ha ga-eme nọdịnihu? Ọ bụrụ na ha anọgide na-efe Chineke ruo ọnwụ, a ga-akpọlite ha nọnwụ, ha esoro Jizọs na-achị nAlaeze eluigwe.Otu nime ndị ga-emecha soro Jizọs chịa bụ otu nwoke aha ya bụ Sọl. Ma, aha a kacha jiri mara ya bụ aha Rom ya bụ Pọl. Ọ bụ onye Juu. O jikwa obi ya niile na-edebe Iwu Chineke ruo ọtụtụ afọ. Ma, ndị ndú okpukpe ndị Juu duhiere ya nke na ọ kwadoro ogbugbu e gburu Stivin. Mgbe ọ ka na-eyi ndị na-eso ụzọ Onyenwe anyị egwu, na-achọsikwa ike igbu ha, o tinyere isi nụzọ Damaskọs. Nnukwu onye nchụàjà aha ya bụ Keyafas nyere ya ikike ijide ndị na-eso ụzọ Jizọs ma kpụrụ ha laghachi Jeruselem. Ọrụ Ndịozi 7:58;9:1 Ma, mgbe Sọl nọ nụzọ, ìhè dị ukwuu nwuru gburugburu ya, ya adaa nala.Mgbe ahụ, otu olu si neluigwe jụọ ya, sị: Sọl, Sọl, gịnị mere i ji na-akpagbu m? Sọl jụrụ onye nwe olu ahụ, sị: Ị bụ onye, Onyenwe anyị? Onye ahụ gwara ya, sị: Abụ m Jizọs, onye ị na-akpagbu.Ọrụ Ndịozi 9:4, 5.Jizọs gwara Sọl ka ọ banye na Damaskọs na a ga-agwa ya ihe ọ ga-eme. Ma, e du ya edu banye na Damaskọs nihi na ìhè ahụ si neluigwe mere ka ọ gharazie ịhụ ụzọ. Mgbe ihe ndị a mechara, Jizọs pụtara nọhụụ gwa otu nime ndị na-eso ụzọ ya bi na Damaskọs ka ọ chọrọ Sọl gaa na nke onye ọ gwara ya. Aha onye ahụ na-eso ụzọ Jizọs bụ Aayas. Ozi a Jizọs dunyere Aayas tụrụ Aayas ụjọ. Nihi ya, Jizọs mesiri ya obi ike, sị: Nwoke a bụ arịa m họọrọ ka o buru aha m gakwuru ndị mba ọzọ, gakwurukwa ndị eze na ụmụ Izrel. Sọl mechara hụwa ụzọ, ma nọrọ na Damaskọs ebe ahụ malite ikwusa Jizọs, na ọ bụ ya bụ Ọkpara Chineke.Ọrụ Ndịozi 9:15,20.Jizọs nyeere Pọl na ndị ọzọ aka, ha ana-ekwusa ozi ọma yanwa malitere. Chineke gọziri nnọọ ozi ọma ha na-ekwusa. Mgbe o mere ihe dị ka afọ iri abụọ na ise Jizọs pụtachara nihu Pọl, noge Pọl na-aga Damaskọs, Pọl dere na e kwusaala ozi ọma netiti ihe niile e kere eke dị nokpuru eluigwe.Ndị Kọlọsi 1:23.Mgbe ọtụtụ afọ gachara, Jizọs mere ka Jọn, bụ onyeozi ya ọ hụrụ nanya, hụ ọhụụ dị iche iche. Ọhụụ ndị ahụ dị nakwụkwọ Mkpughe. Nihi ọhụụ ndị ahụ Jọn hụrụ, e nwere ike ikwu na ọ dị ndụ hụ Jizọs mgbe ọ malitere ịchị nAlaeze eluigwe. Jọn 21:22 Site nike mmụọ nsọ, Jọn nọrọ nụbọchị Onyenwe anyị. Mkpughe 1:10 Oleekwanụ mgbe ụbọchị Onyenwe anyị malitere?Ọ bụrụ na mmadụ amụọ amụma dị na Baịbụl nke ọma, ọ ga-achọpụta na ụbọchị Onyenwe anyị malitere noge anyị a. Nafọ 1914, agha e mechara kpọwa Agha Ụwa Mbụ malitere. Kemgbe ahụ, ihe juru ebe niile nụwa bụ agha, ọrịa na-efe efe, agụụ, ala ọma jijiji, na ihe ndị ọzọ. Ihe ndị a niile so nihe ịrịba ama Jizọs kwuru ndịozi ya ga-eji mara oge ọnụnọ ya na ọgwụgwụ nke oge anyị a. Matiu 24:3,7, 8,14 A na-ekwusazi ozi ọma Alaeze Chineke nebe niile nụwa, ọ bụghị naanị nebe ndị Rom chịrị.Chineke nyere Jọn mmụọ nsọ, ya edee ihe ihe ndị a pụtara. O dere, sị: Nzọpụta na ike na alaeze nke Chineke anyị na ikike nke Kraịst ya amalitewo ugbu a. Mkpughe 12:10 Neziokwu, Alaeze Chineke, bụ nke dị neluigwe, nke Jizọs kwusara ọtụtụ ebe gbasara ya, achịwala!Ndị niile na-eso ụzọ Jizọs noge a na-aṅụrị ọṅụ nihi na Alaeze Chineke achịwala. Ma, ha ga-eburukwa ihe a Jọn kwuru nobi. Ọ sịrị: Nihi nke a, ṅụrịanụ ọṅụ, gị eluigwe na unu ndị bi nime ya! Ahụhụ ga-adịrị ụwa na oké osimiri, nihi na Ekwensu agbadatawo nebe unu nọ, ọ na-ewe oké iwe, ebe ọ maara na o nwere oge dị mkpirikpi.Mkpughe 12:12.Ihe ndị a niile gosiri na Jizọs anọghịzi naka nri Nna ya na-eche. Ọ bụ Eze ugbu a. Noge na-adịghịkwa anya, ọ ga-ebibi ndị iro ya niile. Ndị Hibru 10:12, 13 Olee ihe ndị magburu onwe ha ọ ga-eme ma o bibichaa ha?139 Jizọs Emee Ka Ụwa Ghọọ Paradaịs ma Rụchaa Ọrụ Chineke Nyere YaObere oge e mechara Jizọs baptizim, Ekwensu gbalịsiri ike ime ka o nupụrụ Chineke isi tupudị ya ebido ozi ya. Ọ nwara Jizọs ugboro ugboro. Jizọs mechara kwuo banyere ajọ onye a, sị: Onye na-achị ụwa na-abịa. O nweghịkwa ike nebe m nọ.Jọn 14:30.Jọn onyeozi hụrụ nọhụụ ihe ga-eme dragọn ukwu ahụ, bụ agwọ mbụ ahụ, onye a na-akpọ Ekwensu na Setan. A ga-achụpụ onye iro ụmụ mmadụ a neluigwe. Ọ ga-ewekwa oké iwe ebe ọ maara na o nwere oge dị mkpirikpi. Mkpughe 12:9,12 Ndị Kraịst nwere ezigbo ihe mere ha ji kweta na ha bi noge ahụ dị mkpirikpi nakwa na noge na-adịghị anya, a ga-atụba dragọn ukwu ahụ, bụ agwọ mbụ ahụ, nabis, ya anọọ otu puku afọ nakpaghị ike ọ bụla. Noge ahụ, Jizọs ga na-achị nAlaeze Chineke.Mkpughe 20:1, 2.Olee ihe ga-eme nụwa noge ahụ? Ole ndị ga-ebi nụwa mgbe ahụ? Oleekwa otú ihe ga-adịrị ha? Jizọs mere ka anyị mata azịza ajụjụ ndị a. Nihe atụ o mere banyere atụrụ na ewu, o kwuru ihe ga-eme ndị ezi omume, ya bụ, ndị bụ atụrụ nihi na ha nyeere ụmụnna Jizọs aka. O kwukwara ihe ga-eme ndị na-enyereghị ụmụnna Jizọs aka, ya bụ, ndị bụ ewu. Jizọs kwuru, sị: Ndị a ya bụ, ndị bụ ewu ga-anwụ ọnwụ ebighị ebi, ma ndị ezi omume ya bụ, ndị bụ atụrụ ga-enweta ndụ ebighị ebi.Matiu 25:46.Ihe a Jizọs kwuru ga-enyere anyị aka ịghọta ihe ahụ ọ gwara onye omekome ahụ a kpọgburu nakụkụ ya. Nkwa Jizọs kwere nwoke ahụ dị iche ná nkwa o kwere ndịozi ya kwesịrị ntụkwasị obi. Jizọs kwere ndịozi ya nkwa na ha ga-eso ya nọrọ nAlaeze ya neluigwe. Ma, nkwa o kwere onye omekome ahụ bụ: Nezie, ana m asị gị taa, mụ na gị ga-anọ na Paradaịs. Luk 23:43 Nihi ya, nwoke ahụ nwere olileanya naọ ga-ebi na Paradaịs. Paradaịs pụtara ubi ma ọ bụ ogige mara mma. Ebe Jizọs kwere nwoke ahụ nkwa a, ọ pụtara na ndị bụ atụrụ noge anyị a ga-enwetakwa ndụ ebighị ebi na Paradaịs ahụ.Na ndị ezi omume ga-ebi nụwa dabara nihe Jọn onyeozi kwuru gbasara otú ihe ga-adị nụwa noge ahụ. Jọn kwuru, sị: Ụlọikwuu nke Chineke dịnyeere mmadụ, ya na ha ga-ebikwa, ha ga-abụkwa ndị nke ya. Chineke nonwe ya ga-anọnyekwara ha. Ọ ga-ehichapụkwa anya mmiri niile nanya ha, ọnwụ agaghị adị ọzọ, iru uju ma ọ bụ mkpu ákwá ma ọ bụ ihe mgbu agaghịkwa adị ọzọ. Ihe mbụ niile agabigawo.Mkpughe 21:3, 4.Ka onye omekome ahụ nwee ike ibi na Paradaịs, a ga-akpọlite ya nọnwụ. Ma ọ bụghị naanị ya ka a ga-akpọlite nọnwụ. Ihe Jizọs kwuru mere ka o doo anya na ọ bụghị naanị ya. Ọ sịrị: Oge awa na-abịa mgbe ndị niile nọ nili ncheta ga-anụ olu ya wee pụta, ndị mere ezi ihe ga-enweta mbilite nọnwụ nke ndụ, ndị mere ajọ omume ga-enweta mbilite nọnwụ nke ikpe.Jọn 5:28, 29.Oleekwanụ maka ndịozi Jizọs kwesịrị ntụkwasị obi na mmadụ ole na ole ndị ọzọ ga-eso Jizọs nọrọ neluigwe? Baịbụl kwuru, sị: Ha ga-abụ ndị nchụàjà nke Chineke na nke Kraịst, ha ga-esokwa ya chịa dị ka ndị eze ruo otu puku afọ. Mkpughe 20:6 Ndị a ga-eso Kraịst achị bụbu ụmụ nwoke na ụmụ nwaanyị mgbe ha nọ nụwa. Nihi ya, ha ga-emetara ụmụ mmadụ ebere, ghọtakwa otú ihe si dịrị ha ma ha nọrọ neluigwe na-achị ụwa.Mkpughe 5:10.Jizọs ga-eme ka àjà o ji ndụ ya chụọ baara ụmụ mmadụ uru. Ọ ga-eji ya mee ka ha nwere onwe ha ná mmehie ha ketara naka Adam. Ya na ndị so ya achị ga-eme ka ụmụ mmadụ ndị na-erubere Chineke isi zuo okè. Ụmụ mmadụ ga-adị ndụ ebighị ebi, nke bụ ihe Chineke bu nobi kee mmadụ mgbe ahụ ọ gwara Adam na Iv ka ha mụọ ọmụmụ, baa ụba, ma jupụta ụwa. Ọnwụ ndị mmadụ na-anwụ nihi mmehie ha ketara naka Adam agaghịzi adị.Jizọs ga-esi otú a mezuo ihe niile Jehova chọrọ ka o mee. Mgbe otu puku afọ Jizọs ga-achị zuru, ọ ga-enyeghachi Nna ya Alaeze ahụ, nyefeekwa ya ụmụ mmadụ ndị e merela ka ha zuo okè. Pọl onyeozi dere gbasara ihe a Jizọs ga-eme nke gosiri na ọ dị umeala nobi. O dere, sị: Mgbe a ga-edoworị ihe niile nokpuru ya, mgbe ahụ, Ọkpara ahụ nonwe ya ga-edokwa onwe ya nokpuru Onye ahụ nke doro ihe niile nokpuru ya, ka Chineke wee bụrụ ihe niile nebe onye ọ bụla nọ.1 Ndị Kọrịnt 15:28.Neziokwu, Jizọs na-arụ ọrụ dị mkpa ka ihe niile Chineke zubere mezuo. Ka nzube ndị ahụ na-emezu ruo mgbe ebighị ebi, Jizọs ga na-abụ ihe ahụ ọ kpọrọ onwe ya. Ọ sịrị: Ọ bụ m bụ ụzọ na eziokwu na ndụ.Jọn 14:6.Ị Chọọ Iṅomi Jizọs, Bụrụ. . .ONYE DỊ ỌMỊIKOJizọs zuru okè. Nihi ya, o nweghị ọtụtụ nsogbu ndị mmadụ nwere. Nagbanyeghị nke ahụ, ihe gbasara ndị ọzọ na-emetụ ya nobi. Ọ dị njikere imere ndị mmadụ ihe ọma karịa ka o kwesịrị imere ha. Neziokwu, ọmịiko ya mere ka o nyere ndị mmadụ aka. Gụọ otú o si nyere ha aka nIsi nke 32,37,57,99.ONYE DỊ MFE MBỊAKWUTEMa ndị toro eto ma ụmụaka maara na ha nwere ike ịbịakwute Jizọs. Ihe kpatara ya bụ na Jizọs anaghị eme ka ha chee na o nweghị ohere ma ọ bụkwanụ na ya dị oké mkpa. Ahụ na-eru ndị mmadụ ala ma ha na Jizọs nọrọ nihi na ha ma na Jizọs nwere mmasị nebe ha nọ. Ị chọọ ịchọpụta, gụọIsi nke 25,27,95.ONYE JI EKPERE KPỌRỌ IHEJizọs na-ekpegara Nna ya ekpere mgbe niile, ma mgbe naanị ya nọ, ma mgbe ya na ndị na-eso ụzọ ya nọ. O kpere ekpere ọtụtụ ugboro, ọ bụghị naanị mgbe ha bịara iri nri. O kpere ekpere kelee Nna ya, too ya, ma rịọ ya ka o nyere ya aka ná mkpebi ndị dị mkpa ọ chọrọ ime. Gụọ gbasara ebe ndị o mere otú ahụ nIsi nke 24,34,91,122,123.ONYE NA-ACHỌ ỌDỊMMA NDỊ ỌZỌE nwere oge ndị Jizọs chọrọ izurutụ ike, ma ya ahapụ ime otú ahụ ka o nwee ike nyere ndị ọzọ aka. Ọ chọghị ihe ga-abara naanị ya uru. Ihe a o mere bụ ihe anyị kwesịrị ịna-eme. Gụọ otú o si gosi na ọ naghị achọ naanị ọdịmma onwe ya nIsi nke 19,41,52.ONYE NA-AGBAGHARA MMEJỌIhe Jizọs mere abụghị naanị ịkụziri ndị mmadụ ka ha na-agbaghara ndị mejọrọ ha. Ọ gbaghaara ndị na-eso ụzọ ya na ndị ọzọ ihe ha mere ya. Ị ga-ahụ ebe ndị o mere otú ahụ nIsi nke 26,40,64,85,131.ONYE NA-ANỤ ỌKỤ NOBIE buru namụma na ọtụtụ ndị Juu agaghị ekweta na Jizọs bụ Mesaya, buokwa namụma na ndị iro ya ga-egbu ya. Nke a gaara eme ka Jizọs ghara inyere ndị mmadụ aka otú o kwesịrị inyere ha. Ma o meghị otú ahụ. Ofufe Chineke na-anụ ya ọkụ nobi. Ndị na-eso ụzọ ya kwesịkwara ịna-eme ka ya ma mgbe a na-emegide ha ma mgbe ndị mmadụ na-ekweghị ege ha ntị nozi ọma ha na-ekwusa. GụọIsi nke 16,72,103.ONYE DỊ UMEALA NOBIJizọs ka ụmụ mmadụ na-ezughị okè ma namamihe ma ná nghọta ma nọtụtụ ihe ndị ọzọ. Ebe ọ bụ na o zuru okè, o siri ike karịa ndị ha na ya nọ, ụbụrụ na-aghọkwa ya nkọ karịa ha. Nagbanyeghị nke ahụ, o wedara onwe ya ala jeere ndị ọzọ ozi. Ị ga-ahụ ebe ndị o mere otú ahụ ma ị gụọIsi nke 10,62,66,94,116.ONYE NWERE NDIDIJizọs nweere ndịozi ya na ndị ọzọ ndidi ọtụtụ ugboro mgbe ha na-emeghị ka ya ma ọ bụ mgbe ha na-emeghị ihe ndị ọ kụziiri ha. O ji ndidi kụzighachiri ha ihe ndị ga-enyere ha aka ka ha na Jehova dịkwuo ná mma. Gụọ ebe ndị Jizọs mere otú ahụ nIsi nke 74,98,118,135.Amaokwu Baịbụl Ndị Dị nAkwụkwọ AMATIUMAKLUKJỌN1:18-2541:1-8111:5-3311:6-8,15-28112:1-1271:9-11121:34-5621:29-51142:13-2381:12, 13131:5641:32-34123:1-12111:14, 15201:57-7932:1-12153:13-17121:16-20222:1-2052:12-22164:1-11131:21-34232:21-3962:233:21174:12181:35-39242:40-52103:224:3184:13-22221:40-45253:1-18114:3-43194:23-25242:1-12263:19, 20184:43-54205:17:29352:13-17273:21, 22125:1-16298:1-4252:18-22284:1-13135:17-47308:5-13362:23-28314:14, 15206:1-13528:14-17233:1-6324:16-31216:14-25538:18443:7-12334:31-41236:25-48548:19-22653:13-19344:42, 43246:48-71558:23-27443:19-30415:1-11227:1568:28-34453:31-35425:12-16257:2-10659:1-8264:1-34435:17-26267:11-32669:9-13274:35-41445:27-32277:32-52679:14-17285:1-20455:33-39288:12-36689:18-22465:21-34466:1-5318:37-59699:18,23-26475:22-24476:6-11329:1-18709:27-34485:35-43476:12-16349:19-41719:3510:15496:1-6486:17-493510:1-218010:1611:1506:397:1-103610:22-428111:2-15386:6-11497:11-173711:1-168911:16-30396:12, 13507:18-303811:17-379012:1-8316:14-29517:31-353911:38-549112:9-14326:17-20187:36-504011:5512:1110112:15-21336:30-44528:1-34112:12-1910212:22-32416:45-56538:4-184312:20-2710312:33-50427:1-23568:19-214212:28-5010413:1-53437:24-37578:22-254413:1-1711613:54-58488:1-21588:26-394513:18-3011713:55, 5698:22-38598:40-484613:31-3811814:1-12519:1-13608:40-424714:1-3111914:13-21529:14-29618:49-564715:1-2712014:22-36539:30-37629:1-54916:1-3312115:1-20569:38-50639:65017:1-2612215:21-315710:1-16959:7-95118:112315:3216:125810:17-31969:10-175218:2-1212416:13-275910:32-45989:18-265918:13, 1412516:2817:136010:46-52999:27-366018:15-1812617:14-206111:1-111029:37-436118:19-2412517:2218:56211:12-181039:43-486218:25-2712618:6-206311:19-331059:49, 506318:28-3512718:21-356412:1-121069:51-626518:36-3812819:1-159512:13-3410810:1-247218:3919:512919:16-309612:35-4010910:25-377319:6-1713020:1-169712:4113:211010:3811:137419:17-2413120:17-289813:3-3711111:14-367519:25-3013220:29-349914:1, 211511:37-547619:3120:113321:1-1110214:3-910112:1-347720:2-1813421:12, 1310314:10-1611512:35-597820:19-2913521:14-1710214:1711613:1-217921:1-2513621:18, 1910314:18-2511713:2214:68221:19-2710514:2612314:7-248321:28-4610614:27-3111814:25-358422:1-1410714:32-4212315:1-108522:15-4010814:43-5212415:11-328622:4123:2410914:53-6512516:1-138723:2524:211014:66-7212616:14-318824:3-5111115:112717:1-108925:1-1311215:2-512817:11-199225:14-3011315:6-1912917:20-379325:31-4611415:20, 2113018:1-149426:1-511515:22-3213118:15-179526:6-1310115:33-4113218:18-309626:14-1911515:4216:413318:31-349826:2011616:5-813418:3519:109926:21-2911719:11-2810026:3012319:29-4410226:31-3511819:45-4810326:36-4612320:1-810526:47-5612420:9-1910626:57-6812520:20-4010826:69-7512620:41-4710927:1-1112721:1-611027:12-1412821:7-3811127:15-1712922:1-1311527:18, 1912822:14-1811627:20-3012922:19-2311727:31, 3213022:24-3811827:33-4413122:39-4612327:45-5613222:47-5312427:5728:213322:5412528:3-1513422:54-6212628:16-2013722:63-6512522:6623:312723:4-1612823:18-2512923:24-3113023:32-4313123:44-4913223:5024:313324:4-1213424:13-4913524:50-52137Ihe Atụ Ndị Jizọs Mereakụ dị oké ọnụ ahịa e zoro nala43anụ ufe nke eluigwe na okooko lili35anya agịga96atụrụ furu efu63atụrụ na ewu114enyi nke nọgidere na-arịọ enyi ya ihe74eze nke kagburu ụgwọ buru ibu e ji ya64eze nke na-aga ibuso eze ọzọ agha84ezi osisi vaịn120ihe iko achịcha e tinyere nime ntụ ọka43ihe iko achịcha ndị Farisii58irighiri ahịhịa nke dị nanya nwanna gị35iwu ụlọ elu84ịdụnye ibé ákwà ọhụrụ nuwe mere ochie28ịkpọ ndị ogbenye oriri83ịnọdụ nebe kasị elu83ịtụpụrụ ézì nkume pel35kamel isi nanya agịga gafere96maịna100mkpụrụ ego dinarịọs a kwụrụ ndị ọrụ97mkpụrụ ego drakma a chọtara85mkpụrụ ego drakma furu efu85mkpụrụ ndị dara nala dị iche iche43mkpụrụ osisi mọstad, Alaeze43mkpụrụ osisi mọstad, okwukwe89mkpụrụ ọka wit nwụọ, ya amịa mkpụrụ103mmadụ abụọ ndị ji ụgwọ40mmanya ọhụrụ, karama mmanya mere ochie28mmụọ na-adịghị ọcha nke laghachịrịnụ42ndị a kpọrọ oriri rịọrọnụ ka a hapụ ha83ndị na-akụta mmadụ22ndị na-arụ ọrụ nubi vaịn97ndị na-azapụ anwụnta ma na-eloda kamel109ndị na-echere nna ha ukwu ka ọ lọta78ndị ọrụ ubi nke gburu ọkpara onye nwe ubi vaịn106ndị ọrụ ubi vaịn, ndị na-egbu ọchụ106nkume pel dị oké ọnụ ahịa43nna nke dị njikere inye nwa ya ihe35nnekwu ọkụkọ nke na-achịkọta ụmụ ya110nnu nke ụwa35ntọala ụlọ35nwaanyị di ya nwụrụ na ọkàikpe94nwa furu efu86nwa mmefu86ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi, onye nwekwara uche111ohu nke na-emereghị ohu ibe ya ebere64ohu nke si ubi lọta89onye jidere aka nọgụ65onye na-elekọta ụlọ nke bụ onye ajọ omume87onye na-elekọta ụlọ, onye kwesịrị ntụkwasị obi78onye ọnaụtụ na onye Farisii94Onye Ọzụzụ Atụrụ Ọma80onye Sameria nke bụ ezigbo onye agbata obi73oriri alụmdi na nwunye otu eze kpọrọ107osisi fig79ọgaranya na Lazarọs88ọgaranya nke rụrụ ụlọ nkwakọba ihe77ọgha mkpụrụ43ọgha mkpụrụ nke hiri ụra43ọka wit na ata43ọnụ ụzọ ámá dị warara35talent113ụgbụ a wụnyere noké osimiri43ụlọ e wuru nelu oké nkume35ụmụ abụọ a gwara gaa rụọ ọrụ nubi vaịn106ụmụ agbọghọ iri na-amaghị nwoke112ụmụntakịrị nọ ọdụ nọma ahịa39IGBE NDỊ DỊ NAKWỤKWỌ AO Ruru Ụbọchị A Ga-eme Ka Ha Dị Ọcha6Njem Na-enye Ọṅụ10Ole Ndị Bụ Ndị Sameria?19Mmụọ Ọjọọ Ijide Mmadụ23Ihe Atụ Jizọs Mere Gbasara Ibu Ọnụ28Ịkụzi Otu Ihe Ihe Karịrị Otu Ugboro35Ọsụsọ Ya Dị Ka Ọbara nke Na-atapụsị nAla123Ala Ọbara127Ịpịa Mmadụ Ihe129Kpọgide Ya nOsisi132Amụma Ụfọdụ E Buru Gbasara MesayaEbe Ndị Jizọs Biri na Ebe Ndị Ọ Kụziri IheEbe Ndị Ha Dị na MapFINISHIAGALILIDIKAPỌLISSAMERIAPERIAJUDIASaịdọnZarefatTayaDamaskọsUgwu HemọnSesaria FilipaịKorezinBetseidaKapaniọmRafanaKenaMagadanOké Osimiri GaliliGagesaTaịbiriasHiposDiọnKanataNazaretGadaraAbilaNenSitọpọlis Bet-shianBetani? nke dị nofe Osimiri JọdanPelaSelimInọnSebaste SameriaJerasaSaịkaUgwu GerizimOlulu Mmiri JekọbOsimiri JọdanArimatiaIfremFiladelfịa RabaJerikoRemaEmeọsJeruselemBetfejiBetaniBetlehemHibrọnAla Ịkpa JudiaOké Osimiri NnuOké Osimiri Nwụrụ AnwụOBODO NDỊ DỊ NAKỤKỤ JERUSELEMRemaEmeọsUgwu OlivJeruselemBetfejiBetaniBetlehem 