 Alaeze Chineke Amalitela Ịchị! kr-IB  Alaeze Chineke Amalitela Ịchị!Peeji Mbụ na nke Ndị Bipụtara Akwụkwọ AA naghị ere akwụkwọ a ere. O so nihe e ji arụ ọrụ ịkụziri ndị mmadụ Baịbụl nụwa dum. E jikwa onyinye si ndị mmadụ nobi akwado ọrụ a.Ọ gwụkwala ma è dere aha Baịbụl ọzọ, amaokwu Baịbụl ndị e dere nakwụkwọ a si na Baịbụl e ji asụsụ igbo a na-ede noge a dee, ya bụ,Baịbụl NsọNsụgharị Uwa Ọhụrụ nke Akwụkwọ Nsọ.Ebe E Si Nweta Foto: Peeji nke 178: 1879 Songs of the Bride: A natara ikike naka Pitts Theology Library, Candler School of Theology, Emory UniversityNke E Biri nỌnwa Julaị 2015Igbo kr-IB 2014WATCH TOWER BIBLE AND TRACT SOCIETY OF PENNSYLVANIAIsiokwu Ndị Dị nAkwụkwọ AAkwụkwọ Ozi Si nAka Òtù Na-achị IsiEzigbo Nwanna Anyị:KA E were ya na ị na-arụ ọrụ na Betel dị na Bruklin. Nụtụtụ Fraịdee, abalị abụọ nọnwa Ọktoba, afọ 1914, gị abata nebe a na-anọ eri nri nọrọ ọdụ noche gị, na-eche ka Nwanna C. T. Russell bata. Obere oge, ụzọ emepee, ya abata, cheretụ dị ka o si eme, mụmụọ ọnụ ọchị, sị unu: Ùnu abọọla chi? Ma, kama ịga ozugbo nọrọ nisi oche ebe ọ na-anọ, ya akụọ aka ka ndị mmadụ nọọ jii. Ya agwa unu, sị: Oge ndị Jentaịl abịala ná ngwụsị; ụbọchị ndị eze ha agwụla. Ihe a o kwuru tọrọ gị ụtọ. Ihe ị na-achọ kemgbe ka o mee, emeela. Mgbe o kwuchara ihe a, obi tọrọ unu niile ụtọ, unu akụọ ezigbo aka.Ọtụtụ afọ agaala kemgbe Nwanna Russell gwachara ndị Betel okwu ahụ. Olee ihe Chineke ji Alaeze ya mee kemgbe ahụ? Ọ dị ọtụtụ. Jehova ji Alaeze ya na-akụziri ndị ya ihe nwayọọ nwayọọ ma na-eme kaha dịrị ọcha. Dị ka ihe atụ, e nwere puku mmadụ ole na ole nọgbakọ ya nafọ 1914. Ma ugbu a, ọ fọrọ obere ka ha ruo nde mmadụ asatọ. Olee uru ihe a niile Jehova na-akụziri anyị baara gị?Noge anyị a, anyị na-anụkarị mgbe ụmụnna anyị na-ekwu na nzukọ Jehova na-aga nihu nihu. Ihe a ha na-ekwu bụ eziokwu. Kemgbe afọ 1914, nzukọ Jehova na-aga nihu nike nike. Ị gụọ akwụkwọ a, ị ga-achọpụta na nke a bụ eziokwu. Ka anyị nwee ike izi ndị mmadụ ozi ọma nụwa niile, anyị ejirila ihe ndị dị ka akwụkwọ akụkọ, sinima, kaadị e ji ezi ozi ọma, gramafon, na redio zie ozi ọma. Anyị na-ejikwa Ịntanet ezi ozi ọma taa.Jehova na-agọzi ozi anyị. Anyị na-ebipụtazi ọmarịcha akwụkwọ ndị e ji amụ Baịbụl nihe karịrị asụsụ narị isii na iri asaa, ma na-enye ha ọhaneze nagwaghị ha ego ole ha ga-enye nonyinye. Ụmụnna anyị ndị ji obi ha dum ewepụta onwe ha na-enye aka arụ Ụlọ Nzukọ Alaeze, Ụlọ Mgbakọ, na alaka ụlọ ọrụ dị iche iche, ma ná mba ndị bara ọgaranya ma ná mba ndị na-abaghị ọgaranya. E nwee ọdachi, ụmụnna anyị na-aga ozugbo nyere ụmụnna ha aka. Nke a gosiri na ha hụrụ ha nanya nke ukwuu. Ụmụnna ndị a na-egosi na ha bụ ụmụnne a mụrụ maka oge nsogbu.Ilu 17:17.Mgbe ụfọdụ, ndị ụkọchukwu na ndị ọzọ na-emegide anyị na-eji iwu na-akpa nkata inye anyị nsogbu. Ma ọtụtụ mgbe, ihe a ha na-eme emeela ka ozi ọma na-aga nihu.Ọma 94:20;Fil. 1:12.Obi dị anyị ezigbo ụtọ na anyị na unu na-arụkọ ọrụ nihi na anyị niile bụ otu ezinụlọ. Biko, maranụ na anyị hụrụ unu niile nanya. Anyị na-arịọkwa Jehova ka o mee ka ihe ndị e dere nakwụkwọ a mee ka unu jiri ihe Jehova na-akụziri anyị nọgbakọ ya kpọrọkwuo ihe.Mat. 24:45.Jisienụ ike.Anyị bụ ụmụnna unu,Òtù Na-achị Isi nke Ndịàmà Jehova1 Ka Alaeze Gị Bịa1, 2.Olee ihe Jehova gwara ndịozi Jizọs atọ mee? Oleekwa ihe ha mere?Ọ BỤRỤ na Jehova Chineke agwa gị ihe ị ga-eme, ị ga-eme ya? O doro anya na ị ga-achọ ime ihe ọ bụla ọ gwara gị mee.2Otu ụbọchị, mgbe e mechara Ememme Ngabiga nke afọ 32, Jehova gwara ndịozi Jizọs atọ, ya bụ, Pita, Jems, na Jọn ihe ha ga-emere ya.GụọMatiu 17:1-5.Ha na Jizọs guzo nugwu dị oké elu. Ha hụrụ otú Jizọs ga-esi dị ebube mgbe ọ ga-abụ Eze neluigwe. Ọ dị Pita ka ihe ahụ ọ na-eme nìhè. Ọ bụ ya mere o ji gwawa Jizọs okwu. Mgbe Pita ka kpụ okwu nọnụ, ígwé ojii kpuchiri ha. Pita, Jems na Jọn nụrụ olu Jehova. Olu a ha nụrụ bụ ihe ọma meere ha nihi na ọ bụ naanị mmadụ ole na ole nụtụrụla olu Jehova. Jehova kwuru hoo haa na Jizọs bụ Ọkpara ya. O kwukwara, sị: Geenụ ya ntị. Ndịozi ahụ mere ihe a Jehova kwuru. Ha mere ihe Jizọs kụziiri ha. Ha gwakwara ndị ọzọ ka ha mee ihe Jizọs kụziri.Ọrụ 3:19-23;4:18-20.Ihe Jizọs kacha kụziere ndị mmadụ bụ gbasara Alaeze Chineke3.Gịnị mere Jehova ji sị anyị gee Ọkpara ya ntị? Olee ihe anyị ga-eleba anya na ya?3Jehova gwara ndịozi Jizọs ka ha gee Jizọs ntị. E dere ihe a na Baịbụl ka anyịnwa nweekwa ike ime ihe Jizọs kụziri. Rom 15:4 Gịnị mere anyị ga-eji gee Jizọs ntị? Ọ bụ nihi na Jizọs bụ ọnụ na-ekwuchitere Jehova. Ihe Jizọs na-akụziri ndị mmadụ mgbe ọ bụla bụ ihe Nna ya chọrọ ka ha mata. Jọn 1:1,14 Ihe Jizọs kacha kụziere ndị mmadụ bụ gbasara Alaeze Chineke. Nihi ya, anyị kwesịrị ileba anya nihe a Jizọs kụziri. Alaeze Chineke a bụ ọchịchị dị neluigwe. Ọ bụ Jizọs Kraịst na otu narị puku na iri puku anọ na puku anọ ga-achị na ya. Mkpu. 5:9, 10;14:1-3;20:6 Ma, ihe mbụ anyị ga-eleba anya bụ ihe mere Jizọs ji kụziere ndị mmadụ gbasara Alaeze Chineke karịa ihe ndị ọzọ ọ kụziri.Ọ Bụ Ihe Jupụtara Mmadụ nObi . . .4.Olee otú Jizọs si gosi na ya ji Alaeze Chineke kpọrọ ihe?4Jizọs ji Alaeze Chineke kpọrọ ihe. Gịnị mere anyị ji kwuo otú ahụ? Ọ bụ nihi na ihe anyị na-ekwu mgbe niile na-egosi ihe dị anyị ezigbo mkpa. Jizọs nonwe ya kwuru, sị: Ọ bụ ihe jupụtara mmadụ nobi ka ọnụ ya na-ekwu. Mat. 12:34 Mgbe ọ bụla Jizọs na-akụziri ndị mmadụ ihe,ọ na-ekwu gbasara Alaeze Chineke. Nakwụkwọ Matiu, Mak, Luk na Jọn, a kpọrọ Alaeze Chineke aha ihe karịrị otu narị ugboro. Ọ bụ Jizọs kwuru ọtụtụ nime ha mgbe ọ na-akụziri ndị mmadụ ihe. Isiokwu ozi ọma ya bụ Alaeze Chineke. Ọ bụ ya mere Jizọs ji kwuo, sị: Aghaghịkwa m izisara obodo ndị ọzọ ozi ọma alaeze Chineke, nihi na ọ bụ nke a mere e ji zite m. Luk 4:43 Mgbe a kpọlitechadịrị Jizọs nọnwụ, ọ nọgidere na-akụziri ndị na-eso ụzọ ya gbasara Alaeze Chineke. Ọrụ 1:3 O doro anya na obi na-atọ Jizọs ụtọ gbasara Alaeze Chineke. Ọ bụ ya mere o ji ekwu okwu ya mgbe niile.5-7.a Olee otú anyị si mara na Jehova ji Alaeze ya kpọrọ ihe? Mee ihe atụ. b Olee otú anyị ga-esi gosi na anyị ji Alaeze Chineke kpọrọ ihe?5Jehova jikwa Alaeze ya kpọrọ ihe. Olee otú anyị si mara? Chetakwa na ọ bụ Jehova zitere Ọkpara ọ mụrụ naanị ya nụwa. Ihe niile Ọkpara ya kwuru bụ ihe ọ gwara ya kwuo. Ọ bụkwa ya kụziiri Ọkpara ya ihe niile ọ kụziri. Jọn 7:16;12:49, 50 Ọ bụ uche Jehova ka e dere nakwụkwọ Matiu, Mak, Luk, na Jọn. Ọ bụ nakwụkwọ ndị a ka e dere otú Jizọs si bie ndụ na otú o si jee ozi ya. Ị ghọtara ihe ihe a niile pụtara?Onye ọ bụla nime anyị kwesịrị ịjụ onwe ya, sị, M ji Alaeze Chineke kpọrọ ihe?6Were ya na ị chọrọ itinye foto ndị ezinụlọ unu niile notu ọbọ foto, ma ha niile agaghị abacha nọbọ foto ahụ. Olee ihe ị ga-eme? Ị ga-ahọrọ ndị ị ga-etinye nọbọ foto ahụ. Akwụkwọ Matiu, Mak, Luk na Jọn, dị ka ọbọ foto ahụ. Ha gwara anyị ihe ndị ga-enyere anyị aka ịmata onye Jizọs bụ nke ọma. Jehova agwaghị ndị dere akwụkwọ ndị ahụ ka ha dee ihe niile Jizọs kwuru na ihe ndị o mere mgbe ọ bịara nụwa. Jọn 20:30;21:25 Kama, Jehova ji mmụọ nsọ ya mee ka ha dee naanị ihe ndị ga-enyere anyị aka ịghọta ihe mere Jizọs ji bịa nụwa nakwa ihe kacha Jehova mkpa. 2 Tim. 3:16, 17;2 Pita 1:21 Ebe ọ bụ na ihe juru nakwụkwọ Baịbụl anọ ndị ahụ bụ ihe ndị Jizọs kụziri banyere Alaeze Chineke, o doro anyị anya na Jehova ji Alaeze ya kpọrọ ihe. Ọ bụ ya mere Jehova ji chọọ ka anyị mata ihe niile banyere Alaeze ya.7Onye ọ bụla nime anyị kwesịrị ịjụ onwe ya, sị, M ji Alaeze Chineke kpọrọ ihe? Ọ bụrụ na anyị ji ya kpọrọ ihe, anyị ga-achọsi ike ịnụ ihe Jizọs kwuru na ihe ọ kụziri gbasara Alaeze Chineke. Anyị ga-achọ ịma ihe mere Alaeze Chineke ji kwesị ịbịa, otú ọ ga-esi bịa, nakwa mgbe ọ ga-abịa.Olee Otú Alaeze Chineke Ga-esi Bịa?8.Olee otú Jizọs si gosi na Alaeze Chineke dị ezigbo mkpa?8Chegodị gbasara ekpere ahụ Jizọs kụziiri ndị na-eso ụzọ ya. Ihe ndị o kwuru nekpere ahụ dị mfe nghọta. Ọ gwara anyị ihe Alaeze Chineke ga-eme, nakwa otú o si dị ezigbo mkpa. E nwekwara ihe asaa Jizọs kwuru ka anyị na-arịọ Nna ya nekpere ahụ. Atọ ndị mbụ gbasara ihe ndị bụ nzube Jehova. Nke mbụ bụ ka e doo aha Chineke nsọ. Nke abụọ bụ ka Alaeze Chineke bịa. Nke atọ bụ ka uche Chineke mee nụwa dị ka ọ na-eme neluigwe.GụọMatiu 6:9, 10.E nwere ihe jikọrọ ha atọ. Ọ bụ Alaeze Mesaya ka Jehova ga-eji doo aha ya nsọ, meekwa ka uche ya mee nụwa.9, 10.a Gịnị ka Alaeze Chineke ga-eme ma ọ bịa? b Olee otu nime ihe ndị Chineke kwere anyị ná nkwa ị na-atụsi anya ya ike ka o mezuo?9Olee ihe anyị bu nobi na-arịọ Chineke ka Alaeze ya bịa? Ihe anyị na-arịọ bụ ka Alaeze Chineke bịa mee ihe Chineke chọrọ nụwa. Alaeze ahụ bịa, ọ ga-achị ụwa niile. Ọ ga-ala ma ndị ọjọọ ma ọchịchị ụmụ mmadụ niyi. Ọ ga-emekwa ka ọ bụrụ naanị ndị ezi omume ga-ebi nụwa a. Dan. 2:44;2 Pita 3:13 Alaeze ahụ ga-emekwa ka ụwa niile bụrụ paradaịs. Luk 23:43 Chineke ga-akpọlite ndị niile o bu nobi ịkpọlite nọnwụ. Ya kpọlite ha, ha na ndị ikwu na ibe ha emekọrịtawakwa ihe. Jọn 5:28, 29 A ga-eme ka ụmụ mmadụ ndị na-erubere Chineke isi zuo ókè, ha adịrịkwa ndụ ruo mgbe ebighị ebi. Mkpu. 21:3-5 Noge ahụ, a ga na-emezi uche Chineke nụwa otú e si eme ya neluigwe. Ọ naghị agụsi gị agụụ ike ịhụ mgbe ihe ndị a niile Baịbụl kwuru ga-eme? Echefula na mgbe ọ bụla ị na-arịọ Jehova ka Alaeze ya bịa, ihe ị na-arịọ ya bụ ka o meere anyị ihe ọma ndị ahụ o kwere anyị ná nkwa.10O doro anya na e mezubeghị ihe anyị bu nobi na-arịọ ka Alaeze Chineke bịa. Dị ka ihe atụ, ọ bụ ụmụ mmadụ ka na-achị ụwa a, ọ bụghịkwa naanị ndị ezi omume bi na ya taa. Ma, o nwere otu ihe ọma merenụ. Ihe ọma ahụ bụ na Alaeze Chineke amalitela ịchị neluigwe. Anyị ga-ekwu gbasara ya nisiokwu na-esote isiokwu a. Ka anyị burugodị ụzọ leba anya nihe Jizọs kwuru gbasara mgbe Alaeze Chineke ga-amalite ịchị, nakwa mgbe ọ ga-abịa.Ole Mgbe Alaeze Chineke Ga-amalite Ịchị?11.Olee ihe Jizọs kwuru gbasara mgbe Alaeze Chineke ga-amalite ịchị?11Jizọs kwuru ihe gosiri na Alaeze Chineke agaghị amalite ịchị noge ndịozi ya, nagbanyeghị na ụfọdụ ndị na-eso ụzọ ya noge ahụ chere na ọ bụ mgbe ahụ ka ọ ga-amalite ịchị. Ọrụ 1:6 Ka anyị leba anya nakụkọ abụọ Jizọs ji mee ihe atụ. Mgbe ọ kọchara otu, o rughị afọ abụọ, ya akọọ nke ọzọ.12.Olee otú ihe atụ Jizọs ji ọka wit na ata mee si gosi na Alaeze Chineke amaliteghị ịchị noge ndịozi ya?12Ihe atụ Jizọs ji ọka wit na ata mee. GụọMatiu 13:24-30.O nwere ike ịbụ na o mere ihe atụ a noge opupu ihe ubi, nafọ 31. Mgbe Jizọs mechara ihe atụ a, ọ kọwaara ya ndị na-eso ụzọ ya. Mat. 13:36-43 Lekwa ihe ihe atụ ahụ o mere pụtara: Ndịozi Jizọs nwụchaa, Ekwensu ga-akụ ata netiti ọka wit. Ata ahụ bụ Ndị Kraịst adịgboroja. Ọka wit ahụ bụ ụmụ nke alaeze ma ọ bụ Ndị Kraịst e tere mmanụ. A ga-ahapụ ma ata ahụ ma ọka wit ahụ ka ha tokọọ ruo noge owuwe ihe ubi. Oge owuwe ihe ubi bụ ọgwụgwụ nke usoro ihe a. Mgbe oge owuwe ihe ubi ahụ malitechara, a ga-achịkọta ata iche, chịkọtakwa ọka wit iche. Nihi ya, ihe atụ a Jizọs mere na-egosi na Alaeze Chineke ga-amalite ịchị mgbe ihe ndị ahụ a kụrụ nubi tochara, ọ bụghị noge ndịozi. Ihe ndị mere eme gosiri na oge owuwe ihe ubi ahụ malitere nafọ 1914.ỌKA WIT NA ATAMat. 13:24-30Ọ bụ eziokwu na ụfọdụ ndịozi Jizọs chere na Alaeze Chineke ga-amalite ịchị noge ha, Jizọs kwuru ihe gosiri na ọ gaghị amalite mgbe ahụA Malitere Ịgha Mkpụrụ nAfọ 33Otu nwoke ghara ezi mkpụrụ nubi ya Mat. 13:24Mgbe ndị mmadụ nọ na-ehi ụra, onye iro bịara kụọ ata Mat. 13:25Ha abụọ tokọrọ ruo noge owuwe ihe ubi Mat. 13:30Oge Owuwe Ihe Ubi Malitere nAfọ 1914A chịkọtara ata ma kee ha nùkwù nùkwù Mat. 13:3013.Olee ihe atụ Jizọs mere iji gosi na a gaghị echi ya eze ozugbo ọ laghachiri neluigwe?13Ihe atụ Jizọs ji maịna mee. GụọLuk 19:11-13.Jizọs meere ndị na-eso ụzọ ya ihe atụ a nafọ 33 mgbe ọ na-aga Jeruselem. Nke a bụ nke ikpeazụ ọ gara Jeruselem. Ụfọdụ nime ndị ọ nọ na-agwa okwu chere na ọ na-aga ịmalite Alaeze ya ozugbo ha ruru Jeruselem. Jizọs mere ka o doo ha anya na oge Alaeze Chineke ga-amalite ịchị erubeghị, na ọ ka ga-ewetụ oge. O meere ha ihe atụ nyeere ha aka ịghọta ihe ọ na-ekwu. O ji onwe ya tụnyere otu nwoke nke si nezinụlọ eze. Nwoke a gara nala dị anya ka o nweta ike ọchịchị.Nihe atụ a, ọ bụ Jizọs bụ nwoke ahụ gara nala dị anya ka o nweta ike ọchịchị. Ala ahụ dị anya ọ gara bụ eluigwe. Ọ gara ebe ahụ ka Nna ya nye ya ike ọchịchị. Ma, Jizọs ma na Nna ya agaghị echi ya Eze ozugbo ọ laghachiri neluigwe. Kama, ọ ga-anọdụ ala naka nri Chineke ruo mgbe oge a ga-echi ya Eze ruru. Ihe ndị mere eme gosiri na Jizọs cheere ruo ọtụtụ narị afọ tupu e chie ya Eze.Ọma 110:1, 2;Mat. 22:43, 44;Hib. 10:12, 13.Ole Mgbe Alaeze Chineke Ga-abịa?14.a Gịnị ka Jizọs zara ndịozi ya anọ jụrụ ya ajụjụ? b Mgbe ihe ndị ahụ Jizọs kwuru malitere ime, gịnị ka ha na-akụziri anyị banyere ọnụnọ ya nakwa Alaeze Chineke?14Mgbe ọ fọrọ abalị ole na ole tupu e gbuo Jizọs, ndịozi ya anọ bịakwutere ya ma jụọ ya ajụjụ. Ha jụrụ ya, sị: Gịnị ga-abụ ihe ịrịba ama nke ọnụnọ gị na nke ọgwụgwụ usoro ihe a? Mat. 24:3;Mak 13:4 Jizọs zara ha ajụjụ a. Ọ gwara ha ọtụtụ ihe ndị ga-eme eme a ga-eji mara ọgwụgwụ usoro ihe a. E dere ihe ndị ahụ naMatiu isi iri abụọ na anọnanke iri abụọ na ise. Ihe ndị ahụ Jizọs kwuru ga-emenụ ka a ga-ejimara oge ọnụnọ ya. Mgbe ọnụnọ Jizọsga-amalitega-adaba noge Alaeze Chinekega-amalite ịchị.Mgbe ọnụnọ yaga-agwụga-adabakwa mgbe Alaeze Chinekega-abịa.Ihe ndị na-eme nụwa kemgbe afọ 1914 na-egosi na ihe ndị ahụ Jizọs kwuru bidoro ime nafọ ahụ.Nihi ya, ọ bụ nafọ ahụ ka ọnụnọ Jizọs malitere, ọ bụkwa nafọ ahụ ka Alaeze Chineke malitere ịchị neluigwe.15, 16.Ole ndị bụ ọgbọ a Jizọs kwuru okwu ya?15Ma, olee mgbe Alaeze Chineke ga-emecha bịa? Jizọs agwaghị anyị hoo haa mgbe ọ ga-abịa. Mat. 24:36 Ma, ọ gwara anyị ihe ndị ga-eme ka anyị mata na Alaeze Chineke dị ezigbo nso. Jizọs kwuru na Alaeze Chineke ga-abịa mgbe ọgbọ a o kwuru okwu ya ga-ahụ ihe ndị ahụ ga-eme nụwa a ga-eji mara ọgwụgwụ usoro ihe a.GụọMatiu 24:32-34.Ole ndị bụ ọgbọ a? Ka anyị lebakwuo anya nihe ahụ Jizọs kwuru.16Ọgbọ a.Ọ bụ ndị na-ekweghị ekwe ka Jizọs kpọrọ ọgbọ a? Mbanụ. Ole ndị ka Jizọs gwara okwu a? Ọ bụ ndịozi ya ole na ole. Ndịozi ya ole na ole a bịakwutere ya naanị ha. Mat. 24:3 A ga-eji mmụọ nsọ tee ndịozi ya mmanụ noge na-adịghị anya. Ihe ọzọ ga-enyekwara anyị aka ịghọta ndị Jizọs kpọrọ ọgbọ a bụ ihe ndị o kwuru tupu ya ekwuo gbasara ọgbọ a. Jizọs gwara ndịozi ya ahụ, sị: Dị ka ihe atụ, sinụ nosisi fig mụta isi ihe a: Ozugbo alaka ọhụrụ ya dịwara nro, o wee na-epupụta akwụkwọ, unu na-amara na oge okpomọkụ dị nso. Otú ahụkwa, mgbe unu na-ahụ ihe ndị a niile, maranụ na ọ nọ nso nọnụ ụzọ. Ọ bụ ndị na-eso ụzọ Jizọs e tere mmanụ ga-ahụ mgbe ihe ndị ahụ Jizọs kwuru na ọ ga-eme mewere. Ihe ndị ahụ mewe, ọ bụkwa ha ga-aghọta ihe ha pụtara, ya bụ, na Jizọs nọ nso nọnụ ụzọ. Ndị na-ekweghị ekwe agaghị aghọta ihe ihe ndị ahụ pụtara. Nihi ya, ndị Jizọs bu nobi mgbe ọ na-ekwu gbasara ọgbọ a, bụ ndịna-eso ụzọ ya e tere mmanụ.ỌGBỌMat. 24:32-34Jizọs kwuru na Alaeze Chineke ga-abịa mgbe ndị ọ kpọrọ ọgbọ a hụchara ihe ịrịba ama o kwuru okwu ya A kọwara ya na paragraf nke 17 na nke 18NDỊ NKE MBỤ: Ndị e tere mmanụ bụ ndị hụrụ mgbe ihe ndị ahụ Jizọs kwuru malitere imezu nafọ 1914NDỊ NKE ABỤỌ: Ndị e tere mmanụ bụ ndị ha na ndị nke mbụ dịkọrọ ndụ; ụfọdụ nime ha ga-anọ ndụ mgbe a ga-enwe oké mkpagbu17.Gịnị ka okwu bụ ọgbọ pụtara? Gịnịkwa ka okwu bụ ihe ndị a niile pụtara?17Ọgbọ a agaghị agabiga ma ọlị ruo mgbe ihe ndị a niile mere.Olee otú ihe a Jizọs kwuru ga-esi mee? E nwere ihe abụọ anyị kwesịrị ibu ụzọ ghọta iji nwee ike ịma otú ọ ga-esi mee. Nke mbụ bụ ịghọta ihe okwu ahụ bụ ọgbọ pụtara. Nke abụọ bụ ịghọta ihe ihe ndị a niile pụtara. Okwu bụ ọgbọ na-apụtakarị ndị na-abụghị ebiri, ndị nọrọ ndụ notu oge. Otu ọgbọ anaghị eto oké ogologo. Ọ na-agwụkwa agwụ. Ọpụ. 1:6 Ihe ndị a niile Jizọs kwuru gbasara ha bụ ihe niile o kwuru ga-eme noge ọnụnọ ya, malite nafọ 1914 ruo mgbe ọnụnọ ya ga-agwụ, ya bụ, mgbe a ga-enwe oké mkpagbu.Mat. 24:21.18, 19.Olee ihe anyị ghọtara ọgbọ a Jizọs kwuru okwu ya pụtara? Gịnịkwa ka anyị nwere ike ikwu nihi ihe a anyị ghọtara?18Oleezi ihe anyị ghọtara Jizọs bu nobi mgbe ọ na-ekwu gbasara ọgbọ a? Ọgbọ ọ na-ekwu okwu ya bụ Ndị Kraịst e tere mmanụ nọ ndụ notu oge. Ndị nke mbụ bụ ndị hụrụ mgbe ihe ịrịba ama Jizọs kwuru gbasara ya malitere imezunafọ 1914. Ndị nke abụọ abụrụ ndị nke ha na ndị nke mbụ a dịkọrọ ndụ. Ma ọ dịghị ihe ọzọ, ndị nke abụọ ga-ahụ mgbe oké mkpagbu ahụ ga-amalite. Ndị nke mbụ ahụ na ndị nke abụọ a bụ otu ọgbọ nihi na ha dịkọrọ ndụ notu oge.19Gịnị ka anyị na-ekwu? Anyị ma na ihe ndị na-eme nụwa ugbu a na-egosi na Jizọs anọrọla nocheeze na-achị neluigwe. Anyị makwa na ndị e tere mmanụ, bụ ndị so nọgbọ a Jizọs kwuru gbasara ya, akatawala ahụ. O dokwara anyị anya na ha niile agaghị anwụcha tupu oké mkpagbu ukwuu amalite. Nihi ya, ihe anyị na-ekwu bụ na Alaeze Chineke dị ezigbo nso. Oge Alaeze Chineke ga-abịa chịwa ụwa a eruola. Jizọs gwara anyị ka anyị na-arịọ Jehova Ka Alaeze ya bịa. Cheedị otú obi ga-adị gị ma ị hụ mgbe Jehova ga-aza anyị ekpere a.20.Olee ihe dị oké mkpa anyị ga-eleba anya na ya nakwụkwọ a? Olee ihe anyị ga-eleba anya na ya nisiokwu na-esonụ?20Anyị ekwesịghị ichefu ihe Jehova gwara anyị gbasara Nwa ya. O si neluigwe gwa anyị, sị: Geenụ ya ntị. Ezigbo Onye Kraịst ọ bụla kwesịrị ime ihe a Chineke gwara anyị mee. Anyị chọsiri ike ịma ihe niile Jizọs kwuru gbasara Alaeze Chineke. Anyị chọsikwara ike ịma ihe niile ọ kụziri gbasara ya. Otu ihe dị oké mkpa anyị ga-eleba anya na ya nakwụkwọ a bụ ihe Alaeze Chineke merela. Ihe ọzọ dị oké mkpa anyị ga-elebakwa anya na ya bụ ihe Alaeze ahụ ka ga-eme. Isiokwu na-esonụ ga-akọrọ anyị ihe ndị na-eme obi ụtọ mere tupu Alaeze Chineke amalite ịchị neluigwe, nakwa ihe ndị mere mgbe ọ malitere ịchị.2 Alaeze Chineke Amalitela Ịchị nEluigwe1, 2.Olee otu ihe merenụ nke ụdị ya na-emetụbeghị? Gịnị mere na o kwesịghị iju anyị anya na o nweghị mmadụ ọ bụla hụrụ mgbe ihe a mere?KA E were ya na ị nọ mgbe otu ihe mere. Ihe a merenụ gbanwere ihe ná ndụ ndị mmadụ. Ị gaara anọ nebe a nọ kpaa nkata otú ihe ahụ ga-esi eme? O nwere ike ị gaghị anọ ya. Dị ka ihe atụ, ọ bụ naanị mmadụ ole na ole na-anọ mgbe a na-ekpebi ihe ndị kpatara e ji agbanwe ọchịchị. A na-anọ nọfis gọọmenti, nobí eze ma ọ bụ nụlọ nzukọ akpa nkata ihe ndị ahụ. Nagbanyeghị ebe a nọ kpaa ihe ndị ahụ, ha na-akpa ọtụtụ nde mmadụ aka ọjọọ.2Ma, o nwere otu ihe merenụ nke ụdị ya na-emetụbeghị mbụ. Ọ gbanwekwara ndụ ọtụtụ nde mmadụ. Ma, e nweghị mmadụ ọ bụla hụrụ mgbe ihe a mere. Gịnị ka ihe a bụ? Ọ bụ Alaeze Chineke nke malitere ịchị neluigwe. Alaeze a bụ ọchịchị Mezaya Chineke kwere nkwa ya kemgbe ụwa. Alaeze a ga-ebibi ụwa ajọ omume a.GụọDaniel 2:34, 35,44, 45.Ebe ọ bụ na e nweghị mmadụ ọ bụla ji anya ya hụ mgbe Alaeze Chineke malitere ịchị neluigwe, ànyị kwesịrị ikwu na Jehova achọghị ka ụmụ mmadụ mara gbasara ya? Jehova ò mere ka ndị ohu ya mara banyere Alaeze ahụ tupu ya amalite ịchị neluigwe? Ka anyị chọpụtanụ.Onye Ozi M . . . Ga-edozi Ụzọ nIhu M3-5.a Ònye bụ onye ozi nke ọgbụgba ndụ ahụ e kwuru okwu ya naMalakaị 3:1? b Olee ihe ga-eme tupu onye ozi nke ọgbụgba ndụ ahụ abịa nụlọ nsọ Chineke?3Noge ochie, Jehova kwuru na ya ga-akwadebe ndị ohu ya maka mgbe Alaeze Mesaya ahụ ga-amalite ịchị. Dị ka ihe atụ, ka anyị leba anya namụma dị naMalakaị 3:1. Ebe ahụ, sịrị: Lee! M na-ezite onye ozi m, ọ ga-edozikwa ụzọ nihu m. Na mberede, ezi Onyenwe unu, bụ onye unu na-achọ, ga-abịa nụlọ nsọ Ya, ya na onye ozi nke ọgbụgba ndụ ahụ, onye unu nwere mmasị na ya.4Noge anyị a, olee mgbe Jehova, bụ ezi Onyenwe anyị, bịara nyochaa ndị na-efe ya nụwa nụlọ nsọ ihe atụ ya? Amụma a kwuru na Jehova ga-abịa ya na onye ozi nke ọgbụgba ndụ ahụ. Ònye bụ onye ozi a? Ọ bụ Eze anyị bụ Jizọs Kraịst. Luk 1:68-73 Ugbu a ọ bụzi eze, ọ ga-enyocha ndị ohu Chineke nọ nụwa ma mee ka ha dịrị ọcha.1 Pita 4:7.5Ma, ònye bụ onye ozi, nke mbụ ahụ e kwuru okwu ya naMalakaị 3:1? Onye a e buru namụma ga-abịa ọtụtụ afọ tupu ọnụnọ Eze Mesaya amalite. Ọtụtụ afọ tupu afọ 1914, è nwere onye doziri ụzọ tupu Eze Mesaya abịa?6.Ole ndị jere ozi ka onye ozi ahụ e kwuru na ọ ga-akwadebe ezigbo Ndị Kraịst maka ihe ndị ga-eme nụwa noge e chiri Kraịst eze neluigwe?6Anyị ga-amata azịza ajụjụ ndị a ka anyị na-eleba anya nakụkọ na-eme obi ụtọ anyị ga-akọ nakwụkwọ a gbasara ndị Jehova noge anyị a. Akụkọ a na-egosi na nihe dị ka nafọ 1879, e nwere mmadụ ole na ole malitere ime uche Chineke noge ahụ. Ọ bụ naanị ha bụ ezigbo Ndị Kraịst, nagbanyeghị na e nwere ọtụtụ Ndị Kraịst ụgha noge ahụ. E mechara kpọwa ezigbo Ndị Kraịst a Ndị Mmụta Baịbụl. Nwanna Charles T. Russell na ndị ya na ha na-arụkọ ọrụ na-elekọta ọrụ ha noge ahụ. Ha jere ozi ka onye ozi ahụ e buru namụma. Ọ bụkwa ha na-akụziri ndị ohu Chineke eziokwu Baịbụl, ma na-akwadebe ha maka ihe ndị ga-eme nọdịnihu. Ugbu a, ka anyị leba anya nụzọ anọ ha si jee ozi ka onye ozi ahụ e buru namụma.Ha Fere Chineke nEziokwu7, 8.a Nagbata afọ 1801 na 1899, ole ndị malitere ịkụziri ndị mmadụ na ozizi mkpụrụ obi anaghị anwụ anwụ bụ ozizi ụgha? b Olee ozizi ụgha ndị Nwanna C. T. Russell na ndị ya na ha na-arụkọ ọrụ gbara nanwụ?7Ndị Mmụta Baịbụl ahụ na-ekpe ekpere mgbe ha na-amụ Baịbụl, ha na-ekwere notu ihe, ha na-edekwa eziokwu ha mụtara na Baịbụl otu ebe ma bipụtara ya ndị mmadụ.Kemgbe ọtụtụ narị afọ, chọọchị Krisendọm anaghị akụziri ndị mmadụ eziokwu banyere Chineke. Ọtụtụ ihe ndị ha na-akụzi bụ ozizi ndị ọgọ mmụọ. Dị ka ihe atụ, ha na-akụzi na mkpụrụ obi anaghị anwụ anwụ. Ma, nagbata afọ 1801 na afọ 1899, mmadụ ole na ole ji obi ha malite ịmụ Baịbụl ka ha mata ma ozizi a ò si na Baịbụl. Ha mechara chọpụta na Baịbụl ekwughị na mkpụrụ obi anaghị anwụ anwụ. Henry Grew, na George Stetson, nakwa George Storrs dere nakwụkwọ ha na ozizi mkpụrụ obi anaghị anwụ anwụ si naka Setan. Ha katakwara obi kụziere ndị mmadụ na ozizi a bụ ozizi ụgha.Ihe mmadụ atọ a dere nakwụkwọ ha nyeere Nwanna C. T. Russell na ndị ya na ha na-arụkọ ọrụ ezigbo aka ịmata nke bụ eziokwu.8Ndị Mmụta Baịbụl chọpụtara ihe ndị ọzọ ndị chọọchị na-akụzi na-abụghị eziokwu. Dị ka ihe atụ, ha na-akụzi na ndị ezi omume niile ga-aga eluigwe, nakwa na Chineke ga-ata mkpụrụ obi ndị ajọ omume ahụhụ nọkụ ala mmụọ ruo mgbe ebighị ebi. Ihe ndị a ha na-akụzi na-agbagwoju ndị mmadụ anya. Nwanna Russell na ndị ya na ha na-arụkọ ọrụ gbara ozizi ụgha ndị a nanwụ ma nakwụkwọ, ma na traktị, ma nokwuchukwu ndị ha dere ede.9.Olee ihe e kwuru nỤlọ Nchenke mere ka ndị mmadụ mata na Atọ nIme Otu bụ ozizi ụgha?9Ndị Mmụta Baịbụl ahụ mekwara ka ndị mmadụ mata na Atọ nIme Otu chọọchị niile na-akụzi bụ ozizi ụgha. Nafọ 1887,Ụlọ Nchekwuru, sị: Akwụkwọ Nsọ kwuru hoo haa na Jehova na Jizọs abụghị otu onye, kwuokwa ihe jikọrọ ha abụọ.Ụlọ Nchea kwukwara na ọ bụ ihe ijuanya na chọọchị niile kwetara na Chineke dị atọ bụrụ otu. Nke a gosiri na ha hapụrụ ihe Baịbụl na-akụzi ma kwere ka Setan were ozizi ụgha kee ha agbụ.10.Olee ihe e kwuru nỤlọ Nchenke gosiri na afọ 1914 ga-abụ afọ pụrụ iche?10Ụlọ Nchekọwara amụma ndị kwuru banyere ọnụnọ Kraịst. Ndị e tere mmanụ so na-ebipụta magazin a ghọtara na amụma Daniel buru banyere oge asaa bụ maka oge Chineke ga-emezu ihe o kwuru gbasara Alaeze Mesaya. Malite nafọ 1870, ha kwuru na oge asaa ahụ Daniel buru namụma ga-agwụ nafọ 1914. Dan. 4:25;Luk 21:24 Ọ bụ eziokwu na ụmụnna anyị ndị nọ noge ahụ amachaghị ihe niile ga-eme nafọ ahụ, ha kọọrọ ndị mmadụ ihe ndị ha mụtara banyere afọ ahụ. Ihe ndị ahụ ha kọọrọ ndị mmadụ ka na-abara anyị uru.11, 12.a Ole ndị ka Nwanna Russell toro maka ihe ndị ọ kụziiri ndị mmadụ? b Nwanna Russell na ndị ya na ha na-arụkọ ọrụ kụziiri ndị mmadụ ihe ọtụtụ afọ tupu afọ 1914. Olee uru ihe ndị ahụ ha kụziri baara ndị mmadụ?11Ma Nwanna Russell ma ndị ya na ha na-arụkọ ọrụ etoghị onwe ha maka eziokwu ndị ahụ ha mụtara na Baịbụl. Kama, Nwanna Russell toro ndị ọ mụtara ihe naka ha, nihi na ha bu ya ụzọ gbawa ozizi ụgha nanwụ. O tokwara Jehova Chineke karịchaa maka na ọ bụ ya kụziiri ndị ohu ya ihe ha kwesịrị ịma, nakwa noge ha kwesịrị ịma ihe ndị ahụ. O doro anya na Jehova gọziri mbọ niile Nwanna Russell na ndị ya na ha na-arụkọ ọrụ gbara maka na ha mere ka ndị mmadụ mataeziokwu Baịbụl. Ka oge na-aga, Nwanna Russell na ndị ya na ha na-arụkọ ọrụ mere ka a ghara inwe ihe jikọrọ ha na Krisendọm.Nwanna Russell na ndị ya na ha rụkọrọ ọrụ kụziiri ndị mmadụ eziokwu dị na Baịbụl12Mbọ niile Nwanna Russell na ndị ya na ha na-arụkọ ọrụ gbara ịkụziri ndị mmadụ eziokwu dị na Baịbụl magburu onwe ya. Ha kụziiri ndị mmadụ eziokwu Baịbụl ndị a ọtụtụ afọ tupu afọ 1914. Ọ bụ ya mereỤlọ NcheBekee nke November 1, 1917, ji kwuo, sị: Ọtụtụ nde mmadụ akwụsịla ịtụ ụjọ ọkụ ala mmụọ na ozizi ụgha ndị ọzọ a kụziiri ha . . . A ka na-akụziri ndị mmadụ eziokwu dị na Baịbụl a malitere ịkụziri ha kemgbe ihe karịrị afọ iri anọ. A gaghị akwụsị ịkụziri ha ya ruo mgbe mmadụ niile nọ nụwa nụrụ ya. Ndị iro ga-agbasi mbọ ike ka ndị mmadụ ghara ịnụ ya, ma mbọ niile ha na-agba ga-akụ afọ nala.13, 14.a Olee otú onye ozi ahụ si nyere ndị mmadụ aka ịkwadebe maka Eze Mesaya? b Gịnị ka anyị nwere ike ịmụta naka ụmụnna anyị ndị dịrị ndụ ihe karịrị otu narị afọ gara aga?13Chebara ajụjụ a echiche: Ndị Jehova hà gaara akwadebe maka mmalite ọnụnọ Kraịst, ma ọ bụrụ na ha amaghị na Jizọs dị iche, Nna ya bụ Jehova adịrịkwa iche? Mbanụ. Ha agaraghị akwadebekwa maka mmalite ọnụnọ Kraịst ma á sị na ha chere na Ndị Kraịst niile ga-aga eluigwe. Ọ ga-esikwara ha ike ịkwadebe maka mmalite ọnụnọ Kraịst ma ọ bụrụ na ha ka na-eche na Chineke ga-ata ndị ajọ omume ahụhụ nọkụ ala mmụọ ruo mgbe ebighị ebi. O doro anya na onye ozi ahụ kwadebere ụzọ maka Eze Mesaya.14Ànyịnwa kwanụ? Olee ihe anyị nwere ike ịmụta naka ụmụnna anyị ndị dịrị ndụ ihe karịrị otu narị afọ gara aga? Anyị kwesịrị ịmụsi Okwu Chineke ike otú ahụ ha mere. Jọn 17:3 Ka anyị ghara ịdị ka ụwa Setan a na-achụ ego ọnwụ ọnwụ ma jụ ịmụ Okwu Chineke. Kama, ka agụụ ịmụ Okwu Chineke na-agụsi anyị ike.Gụọ1 Timoti 4:15.Sinụ nIme Ya Pụta15.Gịnị ka Ndị Mmụta Baịbụl mechara ghọta banyere chọọchị niile so na Krisendọm? Gụọkwa ihe e dere nala ala peeji.15Ndị Mmụta Baịbụl kụziiri ndị mmadụ na ha kwesịrị ịhapụ chọọchị ha na-ekpe.Nafọ 1879,Ụlọ Nchekwuru okwu banyere chọọchị Babịlọn. Ọ bụ poopu ka o kwuru okwu ya? Ka ọ na-ekwu banyere chọọchị Katọlik? Kemgbe ọtụtụ narị afọ, ndị Protestant na-akụziri ndị mmadụ na Babịlọn ahụ Baịbụl kwuru okwu ya bụ chọọchị Katọlik. Ma, Ndị Mmụta Baịbụl mechara ghọta na chọọchịniilee nwere na Krisendọm so na Babịlọn nke oge a. Gịnị mere ha ji kwuo otú ahụ? Ọ bụ nihi na chọọchị niile dị na Krisendọm anaghị akụziri ndị mmadụ eziokwu.Ka oge na-aga, a gwawara ndị chọọchị chọrọ ịma nke bụ eziokwu ihe ha kwesịrị ime.16, 17.a Gịnị ka e kwuru nakwụkwọ anyị bụMillennial Dawnnke Atọ, nakwa nỤlọ Ncheka ndị nọ nokpukpe ụgha mee? b Olee ihe ndị mere ka aka ná ntị ahụ a dọrọ ghara ịdacha ike ike? Gụọ ihe e dere nala ala peeji.16Dị ka ihe atụ, nafọ 1891, e kwuru nakwụkwọ anyị bụMillennial Dawn,nke Atọ, na Chineke ajụla Babịlọn nke oge a. Akwụkwọ a kwuru, sị: Chineke ajụla chọọchị niile dị na Krisendọm. Ọ gwakwara ndị niile nọ na Krisendọm ozizi ụgha na ihe a na-eme na ya na-agbakasị ahụ, ka ha si na ya pụta.17Otu isiokwu gbara nỤlọ NcheJanuary afọ 1900 kwuru ihe ndị aha ha ka dị nakwụkwọ chọọchị Krisendọm kwesịrị ime. Ha na-asị na o nweghị ihe o mere ma aha ha ka dịrị na chọọchị Krisendọm. Onye ọ bụla nime ha na-asị, Obi m niile dị nọgbakọ Chineke. Ọ na-esikwa ike mụ agaa chọọchị ọzọ. A jụrụ ajụjụ nisiokwu ahụ, sị: Ọ dị mma ka otu ụkwụ mmadụ dịrị nọgbakọ, nke ọzọ adịrị na Babịlọn? Ihe a ọ bụ ihe Chineke chọrọ ka ndị na-efe ya na-eme? O doro anya na ọ bụghị ihe ọ chọrọ. Onye ọ bụla banyere chọọchịekwerelanihu ọhaneze na ya ga na-eme ihe niile chọọchị chọrọ ka ọ na-eme. O kwesịkwara ịna-eme ihe ndị ahụ o kwetara na ya ga na-eme ruo mgbe ọ ga-agwaha hoo haana ya abụkwaghị onye òtù ha. E kwusiri okwu a ike ruo ọtụtụ afọ.Ndị ohu Jehova ekwesịghị inwe ihe ọ bụla jikọrọ ha na okpukpe ụgha.18.Gịnị mere ndị nọ na Babịlọn Ukwuu Ahụ ji kwesị isi na ya pụta?18Ọ bụrụ na a gwaghị ndị mmadụ ọtụtụ ugboro ka ha si na Babịlọn Ukwu ahụ pụta, Kraịst, bụ onye e chiri eze ọhụrụ, ọ gaara enwe ndị e tere mmanụ kwadebere maka Alaeze Chineke? O doro anya na ọ garaghị enwe nihi na ọ bụ naanị Ndị Kraịst nenweghị ihe jikọrọ ha na Babịlọn ga-efeli Chineke nime mmụọ na neziokwu. Jọn 4:24 Ànyị ekpebisiela ike na anyị agaghị enwe ihe jikọrọ anyị na okpukpe ụgha? Ya bụrụ otú ahụ, ka anyị na-erubere iwu a Chineke nyere anyị isi, ya bụ, ka anyị si na Babịlọn pụta.GụọMkpughe 18:4.Izukọta Maka Ọmụmụ Ihe19, 20.Olee ihe a gwara ndị na-agụỤlọ Ncheka ha mee nke ga-enyere ha aka ịmata uru ịna-aga ọmụmụ ihe bara?19Ndị Mmụta Baịbụl ahụ kụziiri ndị mmadụ na ndị ohu Chineke kwesịrị ịna-ezukọta maka ife Chineke, ma o kwe omume.Ihe onye ọ bụla chọrọ ịbụ ezigbo Onye Kraịst kwesịrị ime abụghị naanị isi nokpukpe ụgha pụta. O kwesịkwara iso ndị na-efe Chineke nke ọma na-amụ ihe.Ụlọ Nchendị mbụ e bipụtara kwuru na ndị na-agụ ya kwesịrị ịna-ezukọta maka ife Chineke. Dị ka ihe atụ, nọnwa Julaị afọ 1880, Nwanna Russell kwuru ihe ndị ọ chọpụtara nebe ndị ọ gara ikwu okwu. O kwuru na ọmụmụ ihe ụmụnna ndị ahụ nwerela enyerela ha aka. Ọ gwaziri ha ka ha dee otú ọmụmụ ihe ndị ahụ si na-aga edee ma zite ha. Nwanna Russell kwuru na ụfọdụ nime ihe ndị ahụ ha dere ga-agba nỤlọ Nche.Gịnị mere ha ga-eji agba nỤlọ Nche?Nwanna Russell kwuru, sị: Ka anyị mata otú Onyenwe anyị si na-enyere unu aka, nakwa ka anyị mata ma ùnu na-esokwa ndị ọzọ unu na ha kweere notu ihe na-enwe ọmụmụ ihe.Ihe a bụ foto Nwanna Russell na ndị mbụ ghọrọ Ndị Mmụta Baịbụl na Kọpenhegin sere nafọ 1909. Obodo a dị na Denmak20Nafọ 1882, e nwere otu isiokwu gbara nỤlọ NcheBekee. Isiokwu ahụ bụ Izukọta Ọnụ. Isiokwu a gbara Ndị Kraịst ume ka ha na-enwe ọmụmụ ihe, ka ha nwee ike ịmụta ihe ma na-agbarịta ibe ha ume, nakwa ka ha mee ka okwukwe ha sikwuo ike. Isiokwu ahụ kwukwara, sị: Ihe bụ mkpa abụghị ma mmadụ ọ gụrụ akwụkwọ ma ọ bụ na ọ gụghị, ma ụbụrụ ọ na-aghọ mmadụ nkọ ma ọ bụ na ọ naghị aghọ ya. Kama,mgbe onye ọ bụla nime unu na-abịa, ya jiri Baịbụl ya na pensụl ya, nakwa akwụkwọ ya. Ka onye ọ bụla depụta okwu ndị dị na Baịbụl . . . otú o nwere ike. Ka onye ọ bụla họrọkwa otu isiokwu dị ya mma, ma rịọ Chineke ka o nye ya mmụọ nsọ ya ka o nwee ike ịghọta isiokwu ahụ. Ka onye ọ bụla gụọ isiokwu ahụ na Baịbụl machebaraihe ahụ ọ gụrụechiche,ka o jirikwa ihe dị notu amaokwu Akwụkwọ Nsọ tụnyere ihe dị namaokwu Akwụkwọ Nsọ ọzọ. Chineke ga-enyere onye ọ bụla mere otú ahụ aka ka ọ ghọta eziokwu.21.A bịa nịga ọmụmụ ihe na ịgba ụmụnna ume otu otu, olee ihe ọgbakọ dị nAlegeni, nke dị na Pensụlvenịa mere, nke anyị kwesịkwara ịna-eme?21Ebe isi ụlọ ọrụ Ndị Mmụta Baịbụl dị noge ahụ bụ nAlegeni, dị na Pensụlvenịa, nAmerịka. Ndị nọ nisi ụlọ ọrụ a na-egosi ndị ọzọ ihe ha kwesịrị ịna-eme. Otú ha si eme ya bụ na ha na-ezukọta amụ Baịbụl otú ahụ Baịbụl si kwuo ka anyị na-eme náNdị Hibru 10:24, 25. Gụọ ya.Otu Nwanna nwoke merela agadi kwuru otú ọmụmụ ihe ahụ na-adị noge ahụ. Aha Nwanna a bụ Charles Capen. Ọ bụ nwata mgbe ahụ. O dere, sị: M ka na-echeta otu amaokwu Baịbụl e dere nahụ ájá nke ụlọ mgbakọ anyị. Otu onye bụ onye ozizi unu, ma unu niile bụ ụmụnna. Anaghị m echefu amaokwu a echefu. Ọ na-egosi na nọgbakọ ndị Jehova, e nweghị ndị ụkọchukwu na ndị nkịtị. Mat. 23:8 Nwanna Capen kwuru na a na-agba ha ezigbo ume nọmụmụ ihe, na-akụzikwara ha ọtụtụ ihe. O kwukwara na Nwanna Russell na-agbasi mbọ ike agakwuru nwanna ọ bụla ma gbaa ya ume.22.Olee ihe ụmụnna anyị mere mgbe a gwara ha ka ha na-enwe ọmụmụ ihe? Oleekwa ihe anyị nwere ike ịmụta naka ha?22Ọtụtụ ndị malitere inwe ọmụmụ ihe ma na-eme ihe a na-akụziri ha. E hiwere ọgbakọ na steeti ndị dị ka Ohayo, Mishigan, nakwa na steeti ndị ọzọ dị nAmerịka. E hiwekwara ọgbakọ dị iche iche ma na Kanada ma na Meksiko, nakwa nobodo ndị ọzọ. Chebagodịrị ajụjụ a echiche: Ezigbo Ndị Kraịst hà gaara akwadebe neziokwu maka ọnụnọ Kraịst ma a sị na a kụzighịrị ha ịna-enwe ọmụmụ ihe otú ahụ Akwụkwọ Nsọ kwuru? Mbanụ. Anyịnwa kwanụ? Anyị ekwesịghị ịna-ahapụ ọmụmụ ihe. Ọ bụrụ na anyị ana-aga ọmụmụ ihe, anyị na ụmụnna anyị ga na-efekọ Jehova ọnụ. Ọ ga-emekwa ka anyị na-agbarịta ibe anyị ume, okwukwe anyị ana-esikwukwa ike.Ikwusasi Ozi Ọma Ike23.Gịnị ka e kwuru nỤlọ Nchenke mere ka o doo anya na ndị niile e tere mmanụ ga-ekwusarịrị ozi ọma?23Ndị Mmụta Baịbụl kụziiri ibe ha na ndị niile e tere mmanụ ga-ekwusarịrị ozi ọma.NỤlọ NcheBekee nke afọ 1885, e kwuru, sị: Anyị ekwesịghị ichefu na ihe mere e ji tee ndị e tere mmanụ mmanụ bụ ka ha na-ekwusa ozi ọma. Aịza. 61:1Ụlọ NcheBekee nke afọ 1888 kwuru, sị: Ihe a gwara anyị mee doro anya . . . Ọ bụrụ na anyị ahapụ ya mewe ihe ọzọ, anyị bụ ndị ohu na-abaghị uru. Ihe anyị na-ekwu mgbe ahụ bụ na anyị erughị eru ka e tee anyị mmanụ.24, 25.a Olee ihe ọzọ Nwanna Russell na ụmụnna ndị ha na ya rụkọrọ ọrụ mere ma e wezụga ịgwa ụmụnna ka ha jiri ịga ozi ọma kpọrọ ihe? b Olee ihe otu nwanna bụ onye kọpọtụa kọrọ gbasara otú o si kwusaa ozi ọma noge ahụ a na-enweghị ụgbọala?24Nwanna Russell na ndị ha na ya na-arụkọ ọrụ gbara ụmụnna ume ịga ozi ọma. E wezụgakwa nke ahụ, ha malitere ibipụta traktị Bekee a na-akpọBible Students Tracts.E mechakwara kpọwa traktị aOld Theology Quarterly.E nyere ndị na-agụỤlọ Nchenoge ahụ traktị a ka ha kesaara ya ndị mmadụ nanaghị ha ego.Anyị kwesịrị ịna-ajụ onwe anyị notu notu, sị: M na-ejechi ozi ọma anya?25Noge ahụ, ihe a na-akpọ ndị na-ekwusa ozi ọma oge niile bụ ndị kọpọtụa. Nwanna Charles Capen, anyị kwurula okwu ya, bụ otu nime ha. Nwanna a kwuru ihe mere noge ahụ. Ọ sịrị: Eji m map otu ụlọ ọrụ dị nAmerịka sere gaa ebe niile na Pensụlvenịa kwusaa ozi ọma. Ị ga-ahụ ụzọ niile dị na Pensụlvenịa na map a. O nyeere m aka iji ụkwụ gaa ebe niile nobodo ahụ kwusaa ozi ọma. Mgbe ụfọdụ, m na-anọ ebe ahụ abalị atọ gagharịa nata ndị mmadụ ọda akwụkwọ ha chọrọ ka m wetara ha. Ọ bụ akwụkwọ anyị a na-akpọStudies in the Scriptureska ha na-asị m wetara ha. Ọ na-abụ m lọta, nwetachaa mkpụrụ ole ahụ ha chọrọ, mụ akwụọ ụgwọ trọk ịnyịnya na-adọkpụ ka o buga ha Pensụlvenịa, ka m nwee ike inye ha ndị tụrụ ọda ha. Ọ na-abụkarị m gawa, chi jie, mụ akwụsị ma soro ndị ọrụ ugbo hie ụra nebe ha na-ehi ụra. Noge ahụ, ụgbọala adịghị.Onye a bụ onye kọpọtụa. Ihe a mapawara naka ekpe nahụ trọk a bụ Chaatị E Ji Kọwaa Oge Dị Iche Iche26.a Olee otú ikwusa ozi ọma ga-esi nyere ndị na-efe Chineke aka ịkwadebe maka oge Kraịst ga-amalite ịchị? b Olee ajụjụ ndị onye ọ bụla nime anyị kwesịrị ịjụ onwe ya?26Ọ bụ naanị ndị katara obi na ndị ozi ọma na-atọ ụtọ na-ekwusa ozi ọma mgbe ahụ. Ezigbo Ndị Kraịst noge ahụ, hà gaara akwadebe onwe ha maka mgbe Kraịst ga-amalite ịchị ma ọ bụrụ na a kụzighịrị ha na ha kwesịrị ịna-ekwusa ozi ọma? O doro anya na ha agaraghị akwadebe. A sị ka e kwuwe, ikwusa ozi ọma nụwa niile bụ otu nime ihe ndị e ji ama ọnụnọ Kraịst. Mat. 24:14 Ndị Chineke kwesịrị ike ájị nume ma jiri ozi ọma kpọrọ ihe nihi na ozi ọma bụ otu nime ihe Jehova ga-eji maka ya azọpụta ndị mmadụ. Anyị niile kwesịrị ịjụ onwe anyị, sị: M na-agachi ozi ọma anya? M na-ahapụ ihe ụfọdụ m na-eme ka m nwee ike ijechi ozi ọma anya?Alaeze Chineke Amalite Ịchị27, 28.Gịnị ka Jọn onyeozi hụrụ nọhụụ? Olee ihe Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya mere mgbe Alaeze Chineke malitere ịchị?27Afọ 1914, bụ afọ pụrụ iche, mechara ruo. Anyị kwuru ná mmalite isiokwu a na ọ dịghị mmadụ ọ bụla hụrụ ihe ndị ahụ dị ebube mere neluigwe nafọ 1914. Ma, Jọn onyeozi hụrụ ihe ndị ahụ nọhụụ. Ị ma ihe ndị Jọn hụrụ? Ọ hụrụ oké ihe ịrịba ama neluigwe. Ọ hụrụ nwaanyị Chineke. Nwaanyị a abụghị nwaanyị nkịtị. Ọ bụ nzukọ Chineke nke ndị so na ya bụ ndị mmụọ ozi. Nwaanyị a dị ime ma mechaa mụọ nwa nwoke. Nwa nwoke a abụghị nwa nwoke nkịtị. Baịbụl gwara anyị na noge na-adịghị anya, nwa nwoke a ga-eji mkpanaka ígwè zụọ mba niile dị ka atụrụ. Ma mgbe a mụrụ nwa nwoke a, e kuuru ya gaa nebe Chineke nọ nakwa nebe ocheeze ya dị. Jọn nụrụ otu oké olu neluigwe nke sịrị: Nzọpụta na ike na alaeze nke Chineke anyị na ikike nke Kraịst ya amalitewo ugbu a.Mkpu. 12:1,5,10.28O doro anya na ihe Chineke gosiri Jọn nọhụụ bụ mgbe Alaeze Mesaya malitere ịchị. Ihe a merenụ dị ebube. Ma, ọ bụghị onye ọ bụla ka ọ dị mma nobi. Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya busoro Maịkel ma ọ bụ Kraịst nakwa ndị mmụọ ozi agha. Ọ bụ Kraịst na-edu ndị mmụọ ozi a. Olee otú agha a si gaa? Baịbụl gwara anyị, sị: E wee chụda dragọn ukwu ahụ, bụ agwọ mbụ ahụ, onye a na-akpọ Ekwensu na Setan, onye na-eduhie elu ụwa dum mmadụ bi; a chụdara ya nụwa, a chụdara ya na ndị mmụọ ozi ya.Mkpu. 12:7,9.Ihe ndị mere nụwa nafọ 1914 mere ka Ndị Mmụta Baịbụl mata na Kraịst abụrụla Eze neluigwe29, 30.a Mgbe Alaeze Chineke malitere ịchị neluigwe, olee ihe ndị mere nụwa? b Oleekwa ihe ndị mere neluigwe?29Ọtụtụ afọ tupu 1914, ndị mmụta Baịbụl kwuru na a ga-enwe ọgba aghara nụwa malite nafọ 1914. Ma hanwa kwuru ihe a amadịghị otú ọ ga-esi mee. Ọhụụ ahụ Jọn hụrụ gosiri na Setan ga-amalite ịkpa ike ọjọọ nụwa. Baịbụl kwuru, sị: Ahụhụ ga-adịrị ụwa na oké osimiri, nihi na Ekwensu agbadatawo nebe unu nọ, ọ na-ewe oké iwe, ebe ọ maara na o nwere oge dị mkpirikpi. Mkpu. 12:12 A malitere ịlụ agha ụwa mbụ nafọ 1914. Ọ bụkwa nafọ a ka ihe ndị na-egosi na e chiela Kraịst eze neluigwe malitere imezu nụwa niile. Ihe ndị a mere ka anyị mata na oge ikpeazụ nke ụwa ajọ omume a amalitela.2 Tim. 3:130Ma, mgbe e chichara Jizọs eze, a chụpụrụ Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya neluigwe. Ha enweghịkwa ike ịga ebe ahụ ọzọ ruo mgbe ebighị ebi. Ọ bụ ya mere ndị mmụọ ozi ji ṅụrịa ọṅụ. Jọn kwuru, sị: Nihi nke a, ṅụrịanụ ọṅụ, gị eluigwe na unu ndị bi nime ya! Mkpu. 12:12 Ebe ọ bụ na a chụpụla Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya neluigwe, Jizọs amalitekwa ịchị, oge eruola ka Chineke jiri Alaeze Mesaya nyere ndị ya nọ nụwa aka. Olee otú ọ ga-esi enyere ha aka? Ná mmalite isiokwu a, anyị kwuru na Kraịst, bụ onye ozi nke ọgbụgba ndụ ahụ, ga-ebu ụzọ mee ka ndị Chineke nọ nụwa dị ọcha. Olee otú a ga-esi eme ya?Oge Ule31.Gịnị ka Malakaị kwuru ga-eme noge ahụ a ga-eme ka ndị ohu Chineke dị ọcha? Oleekwa otú ihe a o kwuru si bido imezu? Gụọ ihe e dere nala ala peeji.31Malakaị kwuru na ihe agaghị adịchara ndị Chineke mfe mgbe a na-eme ka ha dịrị ọcha. O dere, sị: Ònye pụrụ idi ụbọchị ọ ga-abịa, ònye pụkwara iguzo mgbe ọ ga-apụta? Nihi na ọ ga-adị ka ọkụ nke onye na-anụcha ihe, dịkwa ka ncha nke ndị na-asụ ákwà. Mal. 3:2 Ihe ndị a o kwuru mechara mee. Malite nafọ 1914, ọtụtụ ọnwụnwa bịaara ndị ohu Chineke nọ nụwa. Ka a na-alụ Agha Ụwa Mbụ, e mekpọrọ ọtụtụ Ndị Mmụta Baịbụl ọnụ, tụọkwa ha mkpọrọ.32.Olee ihe merenụ nke kpara Ndị Mmụta Baịbụl aka ọjọọ malite nafọ 1916 gawa?32Ma, e nwere ihe ndị merenụ kpara Ndị Mmụta Baịbụl a aka ọjọọ. Nafọ 1916, Nwanna Russell nwụrụ mgbe ọ dị afọ iri isii na anọ. Ọnwụ ya gbawara ụmụnna anyị noge ahụ obi. Ihe ụfọdụ ụmụnna mere mgbe ọ nwụrụ gosiri na ha weere ya na ọ bụrụ na ọ nọghị ya, ihe agaghị aga aga ná nzukọ Jehova. Noge ọ dị ndụ, ụfọdụ nime ha na-akwanyere ya ùgwù karịa otú ha kwesịrị ịkwanyere ya. Ma Nwanna Russell achọghị ka a na-akwanyere ya ụdị ùgwù ahụ. Ọtụtụ nime ụmụnna ndị ahụ chere na ugbu a Nwanna Russell nwụrụla, Chineke agaghịzi na-eme ka ndị ohu ya ghọtakwuo eziokwu dị na Baịbụl. Ọ bụrụ na e kwuo ihe a ga-eme ka nzukọ Jehova na-aga nihu, ụfọdụ nime ha ana-agba ya ụkwụ. Ihe a ha na-eme mere ka e nwee ọgba aghara nọgbakọ, ụfọdụ emechaakwa hapụ ọgbakọ.33.Mgbe ihe Ndị Mmụta Baịbụl tụrụ anya ka o mee na-emeghị, olee otú o si kpaa ha aka ọjọọ?33E nwere ihe ọzọ kpara okwukwe ụmụnna anyị noge ahụ aka ọjọọ. Ihe ahụ bụ na ihe ha tụrụ anya ka o mee emeghị. Ọ bụ eziokwu na e kwuru nỤlọ Nchena Oge Ndị Mba Ọzọ ga-agwụ nafọ 1914, ụmụnna anyị aghọtaghị ihe ndị ga-eme nafọ ahụ. Luk 21:24 Ha chere na Kraịst ga-akpọrọ ndị e tere mmanụ laa eluigwe ka ha na ya chịwa. Ma ihe ndị ahụ ha tụrụ anya ya emeghị. Ná ngwụcha afọ 1917, e kwuru nỤlọ Nchena ọ bụ nafọ 1918 ka a ga-akwụsị ikwusa ozi ọma e kwusawara kemgbe afọ iri anọ. Ma mgbe afọ 1918 ruru, a kwụsịghị ikwusa ozi ọma. A kwụsịghịkwa ikwusa ya mgbe afọ ahụ gwụrụ. E kwukwara nỤlọ Nchenoge ahụ na e wechaala ihe ubi, naanị ihe fọrọnụ bụ ịtụtụkọta ihe ndị fọrọ afọ. Ma, ọtụtụ ndị kwụsịrị ife Jehova nihi na ihe ndị ha tụrụ anya ha emeghị.34.Olee ọnwụnwa bịaara Ndị Mmụta Baịbụl nafọ 1918? Oleekwa ihe mere ndị Krisendọm ji chee na nke Ndị Mmụta Baịbụl na-eme agwụla?34Mgbe nke bụ ọnwụnwa bịara bụ nafọ 1918. A kpọchiri Nwanna J. F. Rutherford na ụmụnna anyị asaa ndị ọzọ ya na ha na-arụkọ ọrụ. Tupu afọ ahụ, ọ bụ Nwanna Rutherford ka a họpụtara ka ọ na-edu ndú mgbe Nwanna Russell nwụrụ. Ma nafọ 1918, e kpere Nwanna Rutherford na ụmụnna asaa ndị ahụ ikpe arụrụala, tụọ ha mkpọrọ nụlọ mkpọrọ gọọmenti Amerịka dị nAtlanta, nke dị na Jọjia. Noge ahụ, o yiri ka ozi ọma Ndị Mmụta Baịbụl na-ekwusa akwụsịla. Obi tọrọ ọtụtụ ndị ụkọchukwu Krisendọm ụtọ. Ha chere na nke Ndị Mmụta Baịbụl a na-enye ha nsogbu agwụla, ebe ọ bụ na a tụọla ndị na-ahazi ọrụ Ndị Mmụta Baịbụl mkpọrọ, mechie isi ụlọ ọrụ ha dị na Bruklin, machiekwa ha ikwusa ozi ọma nAmerịka nakwa na Yurop. Mkpu. 11:3,7-10 Ma, ha dara ya.Oge A Tọhapụrụ Ha35.Gịnị mere Jizọs ji kwe ka e mekpọọ ndị na-eso ụzọ ya ọnụ? Oleekwa otú o si nyere ha aka?35E nwere ihe ndị a na-emegide Ndị Mmụta Baịbụl na-amaghị. Ha amaghị na Jizọs kwere ka e mekpaa ndị ya ahụ nihi na Jehova chọrọ ịnụcha ha otú e si anụcha ọlaọcha, ya bụ, ọ chọrọ ime ka ha dị ọcha. Mal. 3:3 Jehova na Ọkpara ya ma na ọnwụnwa ndị ahụ bịaara Ndị Mmụta Baịbụl a ga-eme ka ha dị ọcha, meekwa ka ha rukwuo eruo ijere Jizọs ozi. Ná mbido afọ 1919, Chineke ji mmụọ nsọ ya mee ihe ndị iro ya chere na ọ gaghị ekwe omume. O mere ka a tọhapụ Ndị Mmụta Baịbụl ahụ a tụrụ mkpọrọ. Mkpu. 11:11 Noge ahụ ka Kraịst mezuru otu nime ihe ndị Baịbụl kwuru a ga-eji ama oge ikpeazụ. Ọ họpụtara ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi, onye nwekwara uche. Ohu a bụ mmadụ ole na ole nime ndị e tere mmanụ. Ọ bụ ha ga na-ahazi ọrụ ndị Chineke ma na-akụziri ha ihe noge kwesịrị ekwesị.Mat. 24:45-47.36.Gịnị ka Ndị Mmụta Baịbụl mere nke gosiri na ha enwerela onwe ha?36Nabalị iri abụọ na isii nọnwa Mach afọ 1919, a tọhapụrụ Nwanna Rutherford na ụmụnna asaa ndị ọzọ ahụ na mkpọrọ. Ozugbo ha pụtara na mkpọrọ, ha haziri mgbakọ distrikti a ga-enwe na Septemba nafọ ahụ. Ha hazikwara ka e bipụtawa magazin anyị bụThe Golden Age,bụ nke anyị na-akpọTeta!ugbu a. Ihe mere e ji bipụta ya bụ ka e jiri ya naỤlọ Nchena-aga ozi ọma.Ọ bụkwa nafọ 1919 ka a malitere ibipụtaBulletin,bụ nke anyị na-akpọOzi Alaeze Anyịugbu a. Kemgbe a malitere ibipụtaOzi Alaeze,ọ na-enyere anyị ezigbo aka nikwusa ozi ọma. O doro anya na kemgbe afọ 1919, Ndịàmà Jehova ji ikwusa ozi ọma nụlọ nụlọ kpọrọ ihe.37.Olee ihe ụfọdụ ndị mere mgbe afọ 1919 gachara nke gosiri na ha akwụsịla ife Chineke?37Ikwusa ozi ọma so mee ka Ndị Kraịst dị ọcha. Dị ka ihe atụ, o mere ka a mata Ndị Kraịst dị umeala nobi na ndị nke dị mpako. Ndị nke dị mpako ekweghị aga ozi ọma. Nihi ya, ha pụrụ nọgbakọ. Mgbe afọ 1919 gachara, ụfọdụ ndị a pụrụ nọgbakọ malitere ịkatọ Ndị Mmụta Baịbụl ma na-agba ha akwụkwọ nụlọikpe. Ha sonyedịịrị ndị iro anyị na-emegide ụmụnna anyị.38.Gịnị ka anyị na-amụta ná mmeri ụmụnna anyị meriri Setan na ụwa ya?38Nagbanyeghị ihe ndị ahụ e mere ụmụnna anyị, ha akwụsịghị ikwusa ozi ọma, ọtụtụ mmadụ na-abatakwa nọgbakọ. Otú ọrụ ha si aga nihu nihu nakwa otú ha si merie ọnwụnwa niile ndị bịaara ha gosiri na Alaeze Chineke amalitela ịchị. O nweghị ihe ọzọ mere ndị a na-ezughị okè ji na-emeri Setan na ụwa ya ma ọ bụghị na Jehova si naka Ọkpara ya nakwa nAlaeze Mesaya na-akwadosi ha ike ma na-agọzi ha.GụọAịzaya 54:17.Onye a bụ Nwanna Rutherford mgbe ọ na-ekwu okwu ihu ọha ná mgbakọ distrikti. Okwu ihu ọha a tọrọ ndị mmadụ ụtọ. O kwuru ya ọnwa ole na ole a tọhapụchara ya na mkpọrọ39, 40.a Olee ihe ụfọdụ anyị ga-eleba anya na ha nakwụkwọ a? b Olee uru ịmụ akwụkwọ a ga-abara anyị?39Malite nisi nke atọ gawa, anyị ga-eleba anya nihe Alaeze Chineke mezurula nụwa kemgbe otu narị afọ ọ malitere ịchị neluigwe. Nkebi nke ọ bụla dị nakwụkwọ a ga-akọwara anyị ihe Alaeze Chineke na-arụ nụwa taa. Ihe e dere nigbe dị nisiokwu nke ọ bụla ga-enyere onye ọ bụla nime anyị aka ịma ma ànyị kwetasiri ike na Alaeze Chineke bụ ọchịchị dị adị. Nisiokwu ndị ikpeazụ dị nakwụkwọ a, anyị ga-ekwu banyere ihe ndị anyị na-atụ anya na Alaeze Chineke ga-eme mgbe ọ ga-abịa ibibi ụwa ọjọọ a ma mee ka ụwa ghọọ paradaịs. Alaeze a ga-abịa ime ihe ndị a noge na-adịghị anya. Olee uru akwụkwọ a ga-abara gị ma ị mụọ ya?40Setan chọrọ ime ka ị gharazie ikweta na Alaeze Chineke bụ ọchịchị dị adị. Ma, Jehova chọrọ ime ka i kwetasie ike na Alaeze ya bụ ọchịchị dị adị. Nke a ga-enyere gị aka ka ị bụrụ a kwaa akwụrụ nọgbakọ. Efe. 6:16 Nihi ya, biko, gbalịa kpee ekpere mgbe ọ bụla ị chọrọ ịgụ akwụkwọ a. Na-ajụ onwe gị mgbe niile ma ị ka kwetara na Alaeze Chineke bụ ọchịchịdị adị.Ọ bụrụ na i kwetasie ike na ọ dị adị, ọ ga-eme ka i nwekwuo okwukwe na ị ga-abanye nime ya. Ọ ga-emekwa ka i jiri obi gị niile na-akwadosi Alaeze ahụ ike ruo ụbọchị Alaeze Chineke ga-akpa ike nụwa a, ya bụ, ụbọchị mmadụ niile ga-ekweta na Alaeze Chineke dị adị neziokwu, nakwa na ọ malitela ịchị.Nkebi nke 1Eziokwu Gbasara Alaeze ChinekeỊkụziri Ndị Mmadụ Okwu ChinekeKA E were ya na gị na onye ị na-amụrụ Baịbụl nọ na-amụ ihe, unu asapeta otu amaokwu Akwụkwọ Nsọ gbasara ihe unu na-amụ, gị agụọ ya ma kọwara ya ihe ebe ahụ na-ekwu. Ya aghọta ihe ị kọọrọ ya ma na-ele gị anya. Obere oge ya ajụọ gị, sị, Ihe ị na-agwa m ugbu a ọ bụ na ụwa a ga-aghọ paradaịs anyị ebiri na ya ruo mgbe ebighị ebi? Onye gị na ya so amụmụọ ọnụ ọchị ma jụọ ya, sị, Ọ bụghị ihe ebe a anyị gụrụ na Baịbụl ugbu a kwuru? Onye ahụ ị na-amụrụ Baịbụl anọrọ jii, fufee isi, ma kwuo, sị, Kemgbe m gawara chọọchị, a kụzitụbereghị m ụdị ihe a. Gị ekwuo nobi gị na o kwukwara ụdị ihe a izu ole na ole gara aga, mgbe ị kụziiri ya na aha Chineke bụ Jehova.Ụdị ihe a ò metụla gị? Ụdị ihe a emetụla ọtụtụ ụmụnna anyị. E nwere ihe ụfọdụ na-eme ka anyị cheta ihe ndị magburu onwe ha Chineke kụziiri anyị. Ihe ahụ ọ kụziiri anyị bụeziokwu dị na Baịbụl.Chetụgodị echiche ma jụọ onwe gị, sị, Olee otú m si mụta eziokwu? Anyị ga-aza ajụjụ a ná nkebi a. Eziokwu a Chineke ji nwayọọ nwayọọ na-akụziri ndị ya na-egosi na Alaeze Chineke dị adị neziokwu. Kemgbe otu narị afọ ugbu a, Eze nke Alaeze a, bụ Jizọs Kraịst, na-agbasi mbọ ike na-akụziri ndị Chineke eziokwu a.3 Jehova Na-eme Ka A Mata Ihe O Zubere1, 2.Olee otú Jehova si eme ka a mara ihe o zubere imere ụmụ mmadụ?NDỊ nne na nna hụrụ ụmụ ha nanya na-akpọ ụmụ ha ka ha na ha na-akparịta ihe gbasara ezinụlọ ha. Ma, ọ bụghị okwu niile gbasara ezinụlọ ha ka ha na ụmụ ha na-akparịta notu mgbe. Ihe ha na ụmụ ha na-akparịta mgbe ụmụ ha ka dị obere, na-adị iche nihe ha na ha na-akparịta mgbe ụmụ ha torola.2Jehova na-emekwa otu ihe ahụ. Ọ na-eji nwayọọ nwayọọ akụziri ndị ohu ya ihe o zubere imere ụmụ mmadụ. Ma, ọ ma oge ọ ga-abụ ya kụziere ha ihe, ha aghọta ya. Ka anyị lebatụ anya notú Jehova si na-akụziri ndị ohu ya ihe gbasara Alaeze ya kemgbe ụwa.Ihe Mere Alaeze Chineke Ji Dị Mkpa3, 4.Jehova ò bu ụzọ kpebie na otú a na otú a ka ụmụ mmadụ ga-esirịrị na-ebi ndụ ha? Gịnị mere anyị ji kwuo otú ahụ?3Mgbe Jehova kere ihe niile, o zubeghị ka e nwee Alaeze Mesaya. Maka gịnị? Nihi na Jehova e bughị ụzọ kpebie na otú a ma ọ bụ otú a ka ụmụ mmadụ ga-esirịrị na-ebi ndụ ha. O kedịrị ha ka ha jiri aka ha họrọ ụdị ndụ ha chọrọ ibi. Ọ bụ ya mere o ji gwa Adam na Iv ihe o zubere imere ụmụ mmadụ. Ọ gwara ha, sị: Mụọnụ ọmụmụ, baanụ ụba ma jupụta ụwa, meekwanụ ka ọ dịrị nokpuru unu. Jen. 1:28 Jehova gwakwara ha ka ha na-eme ihe ọma ma hapụ ime ihe ọjọọ. Jen. 2:16, 17 Ọ bụrụ na Adam na Iv chọrọ, ha gaara erubere Chineke isi. A sị na ha na ụmụ ha rubeere Chineke isi, anyị agaraghị na-ekpe ekpere ka Alaeze Chineke, nke Kraịst bụ onyeisi ya, bịa mezuo nzube Chineke. Ọ bụ naanị ụmụ mmadụ zuru okè gaara ebi ebe niile nụwa a na-efe Jehova.4Isi ahụ Setan, Adam na Iv nupụụrụ Jehova emeghị ka Jehova kwuo na ya agaghị emezukwa nzube ya, ya bụ, ime ka ọ bụrụ naanị ụmụ mmadụ zuru okè ga-ebi nụwa. Kama, Jehova gbanwere otú ọ chọrọ isi mezuo nzube ya. Otú ọ chọrọ isi emezu nzube ya adịghị ka ụgbọ okporo ígwè. Ụgbọ okporo ígwè ga-agbarịrị nokporo ígwè ka o nwee ike iru ebe ọ na-aga. Ma, ihe mee nụzọ, ọ gaghị erukwa ebe ahụ. Ọ bụrụ na Jehova ekwuo ihe o zubere ime, o nweghị ihe nwere ike ime kaọ ghara imezu.GụọAịzaya 55:11.Ọ bụrụ na Jehova ekwuo otú ọ chọrọ isi emezu nzube ya, ya enwee ihe ụfọdụ mere ka ọ ghara imezu otú ahụ ọ chọrọ isi mee ya, ọ na-esi nụzọ ọzọ mezuo ya.Ọpụ. 3:14, 15 Ọ na-agwa ndị ohu ya ụzọ ọzọ ahụ ọ chọrọ isi mezuo ya mgbe o lere anya na oge ezuola ka ọ gwa ha ya.5.Olee ihe Jehova mere mgbe Adam na Iv nupụchaara ya isi nogige Iden?5Mgbe Adam na Iv nupụchaara Jehova isi nIden, Jehova kwuru na ya ga-enwe Alaeze nke ọ ga-eji emezu nzube ya. Mat. 25:34 Noge ahụ ụmụ mmadụ na-enweghị olileanya, Jehova malitere ime ka ha mata otú ọ ga-esi eme ka ha zuo okè na otú ọ ga-esi mezie ihe niile ọchịchị ọjọọ Setan mebiri. Jen. 3:14-19 Ma, Jehova ekwuchaghị ihe niile gbasara Alaeze otu mgbe ahụ.Jehova Malitere Ime Ka Ụmụ Mmadụ Mata Eziokwu Gbasara Alaeze Ya6.Olee ihe Jehova kwuru na a ga-enwe? Ma, olee ihe ọ na-ekwughị?6Amụma mbụ Jehova buru na Baịbụl gosiri na a ga-enwe otu mkpụrụ nke ga-egwepịa agwọ ahụ isi.GụọJenesis 3:15.Noge ahụ, Jehova ekwughị onye mkpụrụ ahụ bụ, o kwughịkwa onye mkpụrụ agwọ ahụ bụ. Jehova ekwughịkwa ihe ọ bụla gbasara ya ruo mgbe ihe karịrị puku afọ abụọ gachara.7.Gịnị mere Jehova ji họrọ Ebreham? Gịnịkwa ka anyị mụtara na ya?7Jehova mechara gwa Ebreham na mkpụrụ ahụ nke ga-egwepịa agwọ ahụ isi ga-esi nezinụlọ ya pụta. Ihe mere Jehova ji họrọ Ebreham bụ na o gere ntị nolu Jehova. Jen. 22:18 O nwere ihe dị mkpa anyị mụtara nihe ahụ Jehova gwara Ebreham. Ihe anyị mụtara bụ na ọ bụ naanị ndị na-atụ egwu Jehova ka ọ na-akọrọ nzube ya.GụọAbụ Ọma 25:14.8, 9.Olee ihe Jehova gwara Ebreham na Jekọb banyere mkpụrụ ahụ ga-egwepịa agwọ ahụ isi?8Mgbe Jehova si nọnụ mmụọ ozi ya na-agwa enyi ya Ebreham okwu, Jehova kwuru na mkpụrụ ahụ nke ga-egwepịa agwọ ahụ isi ga-abụ mmadụ. Nke a bụ nke mbụ Jehova na-eme ka ụmụ mmadụ mata na mkpụrụ ahụ bụ mmadụ. Jen. 22:15-17;Jems 2:23 Ma olee otú onye a ga-esi egwepịa agwọ ahụ isi? Ònye bụ agwọ ahụ? Ihe ndị Jehova ga-emecha kọọrọ anyị ga-enyere anyị aka ịza ajụjụ ndị a.9Jehova mechara kwuo na mkpụrụ ahụ nke ga-egwepịa agwọ ahụ isi ga-esi nezinụlọ nwa nwa Ebreham aha ya bụ Jekọb. Jekọb bụ nwoke nwere ezigbo okwukwe na Chineke. Jen. 28:13-22 Jehova si nọnụ Jekọb kwuo na mkpụrụ ahụ ga-esi nezinụlọ nwa Jekọb aha ya bụ Juda. Jekọb kwuru na a ga-enye mkpụrụ a nke ga-esi nụlọ Juda mkpanaka eze. Mkpanaka a a ga-enye ya pụtara na ọ ga-abụ onye ọchịchị. Jekọb kwukwara na ọ bụkwa mkpụrụ a ka ndị dị iche iche ga-erubere isi. Jen. 49:1,10 Jehova ji ihe a Jekọb kwuru mee ka anyị mata na Mkpụrụ ahụ ga-abụ onye ọchịchị ma ọ bụ eze.10, 11.Gịnị mere Jehova ji gwa Devid na Daniel ihe o zubere ime?10Mgbe Juda nwụchara, ihe dị ka narị afọ isii na iri ise agaakwa, Jehova mere ka Eze Devid matakwuo nzube ya. Devid sinezinụlọ Juda. Jehova kwuru na Devid bụ nwoke obi ya nabatara. 1 Sam. 13:14;17:12;Ọrụ 13:22 Jehova na Devid gbara ndụ. Ọ gwara ya na otu nwa ya ga-abụ eze ruo mgbe ebighị ebi. Ihe mere Jehova ji gwa Devid okwu a bụ na Devid na-atụ egwu Chineke.2 Sam. 7:8,12-16.11Mgbe ihe dị ka narị afọ ise gachara, Jehova si nọnụ onye amụma ya bụ Daniel kwuo hoo haa afọ a ga-ete mkpụrụ ahụ, ma ọ bụ Mesaya ahụ, mmanụ nụwa. Dan. 9:25 Jehova kwuru na Daniel bụ onye a hụrụ nanya nke ukwuu. Maka gịnị? Ọ bụ maka na Daniel rubeere Jehova isi ma jeere ya ozi ná ndụ ya niile.Dan. 6:16;9:22, 23.12.Olee ihe Jehova gwara Daniel ka o mee? Gịnị mere o ji gwa ya ihe ahụ?12Jehova mere ka Daniel na ọtụtụ ndị amụma ndị ọzọ dee ọtụtụ ihe gbasara mkpụrụ ahụ e kwere ná nkwa ma ọ bụ Mesaya. Ma oge ahụ abụghị oge ọ ga-eme ka a ghọta ihe niile ndị ahụ ha dere. Dị ka ihe atụ, mgbe Jehova mechara ka Daniel hụ ọhụụ gbasara mgbe Alaeze ya ga-amalite ịchị neluigwe, ọ gwara Daniel ka o mechie akwụkwọ amụma ahụ ruo mgbe Jehova ga-achọ ka a ghọta ihe ndị ahụ. Mgbe oge ahụ ruru, ihe ọmụma ga-abakwa ụba.Dan. 12:4.Jehova gwara Daniel na ọtụtụ ndị amụma ndị ọzọ ka ha dee ọtụtụ ihe gbasara Alaeze MesayaJizọs Mere Ka Ndị Mmadụ Mata Gbasara Nzube Chineke13.a Ònye bụ mkpụrụ ahụ e kwere ná nkwa? b Olee otú Jizọs si mee ka a ghọtakwuo amụma ahụ dị naJenesis 3:15?13Jehova kwuru hoo haa na Jizọs bụ mkpụrụ ahụ e kwere ná nkwa. Jizọs si nezinụlọ Devid, ọ ga-abụkwa Eze. Luk 1:30-33;3:21, 22 Mgbe Jizọs malitere ije ozi ya nụwa, o mere ka ụmụ mmadụ matakwuo gbasara nzube Chineke. Mat. 4:13-17 Dị ka ihe atụ, Jizọs mere ka onye agwọ ahụ e kwuru okwu ya naJenesis 3:14, 15, bụ doo onye ọ bụla anya. Ọ kpọrọ Ekwensu ogbu mmadụ, kpọọkwa ya nna ụgha. Jọn 8:44 Jizọs gosiri Jọn na agwọ mbụ ahụ bụ onye a na-akpọ Ekwensu na Setan.GụọMkpughe 1:1;12:9.Jizọs gosikwara Jọn otú ya ga-esi mechaa mezuo amụma ahụ Chineke buru nIden ma gwepịa Setan isi, ya bụ, gbuo Setan kpamkpam. Jizọs bụ mkpụrụ ahụ e kwere ná nkwa.Mkpu. 20:7-10.14-16.Ndị mbụ soro ụzọ Jizọs hà ghọtara ihe niile Jizọs kụziiri ha? Gịnị mere anyị ji zaa otú ahụ?14Nisi mbụnke akwụkwọ a, anyị kwuru na ihe Jizọs kacha kụziere ndị mmadụ bụ gbasara Alaeze Chineke. Ma, ọ bụghị mgbe niile ka ọ kọọrọ ndị na-eso ụzọ ya ihe niile ha chọrọ ịma. O nwedịrị mgbe ọ kọọrọ ha ọtụtụ ihe ma ha aghọtachaghị ha. Ma mgbe ọtụtụ narị afọ gachara, Kraịst mere ka a ghọta ihe ihe ndị ahụ ọ kọọrọ ndị na-eso ụzọ ya pụtara. Ka anyị leba anya nụfọdụ nime ha.15Nafọ 33, Jizọs mere ka a ghọta na ndị ahụ ha na ya ga-eso achị nAlaeze Chineke ga-emecha bịa biri neluigwe. Tupu ha agaa eluigwe, a ga-agbanwe ha ha abụrụ mmụọ. Ma, ndị na-eso ụzọ ya aghọtaghị ihe a ọ gwara ha ozugbo. Dan. 7:18;Jọn 14:2-5 Nafọ ahụ Jizọs gwara ha ihe a, o meere ha ihe atụ nkegosiri na ya laghachi neluigwe, ọtụtụ afọ ga-agafe tupu Alaeze Chineke amalite ịchị. Mat. 25:14,19;Luk 19:11, 12 Ndị na-eso ụzọ ya aghọtaghị ihe a ọ gwara ha. Mgbe a kpọlitechara Jizọs nọnwụ, ha mechara jụọ ya, sị: Ị na-eweghachiri Izrel alaeze ahụ noge a? Ma, Jizọs achọghị ịkọrọ ha ihe ọzọ noge ahụ. Ọrụ 1:6, 7 Jizọs kụzikwaara ha na ya nwere atụrụ ọzọ. Atụrụ ọzọ a esoghị nìgwè atụrụ nta ha na Jizọs ga-eso achị. Jọn 10:16;Luk 12:32 Ndị na-eso ụzọ Kraịst aghọtaghị ndị atụrụ ọzọ ahụ bụ, ha aghọtaghịkwa ndị ìgwè atụrụ nta ahụ bụ. Ọ bụ mgbe afọ 1914 gafere, ya bụ, mgbe Alaeze Chineke malitecharala ịchị neluigwe, ka a ghọtara ndị ha bụ.16Jizọs nwere ọtụtụ ihe ọ gaara akọrọ ndị na-eso ụzọ ya mgbe ha na ya nọ, ma ọ ma na ha agaghị aghọta ha mgbe ahụ. Jọn 16:12 O doro anya na Jizọs kụziiri ndị na-eso ụzọ ya ọtụtụ ihe gbasara Alaeze Chineke noge ahụ ọ nọ nụwa. Ma, e nwere ihe ndị ọ na-akụzirighị ha noge ahụ banyere Alaeze Chineke.Ezi Ihe Ọmụma Ga-aba Ụba nOge Ikpeazụ17.Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịghọta eziokwu gbasara Alaeze Chineke, gịnị ka anyị kwesịrị ime? Oleekwa otú anyị ga-esi aghọta ya?17Jehova gwara Daniel na noge ikpeazụ, ọtụtụ ndị ga na-awagharị, ezi ihe ọmụma gbasara nzube Chineke ga-abakwa ụba. Dan. 12:4 Ndị chọrọ ịmata ihe bụ nzube Chineke ga-agbasi mbọ ike ka ha mata ya. Otu akwụkwọ kwuru na okwu ahụ bụ ga na-awagharị, pụtara mmadụ iji nwayọọ na-agụ akwụkwọ ka ọ ghọta ihe ọ na-agụ. Ma, nagbanyeghị otú anyi si mụọ Baịbụl nke ọma, anyị enweghị ike ịghọta ihe o kwuru banyere Alaeze Chineke ma ọ bụrụ na Jehova enyereghị anyị aka.GụọMatiu 13:11.18.Olee otú ndị Jehova si egosi na ha nwere okwukwe ma dị umeala nobi?18Jehova ji nwayọọ nwayọọ mee ka ndị mmadụ ghọta eziokwu banyere Alaeze ya ọtụtụ afọ tupu afọ 1914. O jikwa nwayọọ nwayọọ na-eme ka anyị ghọta eziokwu banyere Alaeze yanoge ikpeazụ a. Nisi nke anọnanke isenakwụkwọ a, anyị ga-aghọta na kemgbe ihe karịrị otu narị afọ, ndị Chineke na-agbanwe otú ha sibu ghọta ihe ụfọdụ Baịbụl kwuru. Nke a ọ pụtara na Jehova anaghị enyere ha aka ịghọta Baịbụl? Mbanụ. Ọ na-enyere ha aka. Gịnị mere o ji na-enyere ha aka? Ọ bụ nihi na ndị ohu ya ndị a nwere okwukwe ma dịrị umeala nobi. Chineke hụrụ ndị dị otú ahụ nanya. Hib. 11:6;Jems 4:6 Ndị Jehova nwere okwukwe na ihe niile Jehova kwuru na Baịbụl ga-emerịrị. Ọ bụrụ na ha achọpụta na ha ghọtahiere otú Chineke ga-esi emezu nzube ya, ha na-ekwu ya ma gbanwee ya nihi na ha dị umeala nobi. Ihe ha kwuru nỤlọ NcheBekee nke March 1, 1925, gosiri neziokwu na ha dị umeala nobi. Ha kwuru, sị: Anyị ma na ọ bụ Onyenwe anyị na-eme ka a ghọta Okwu ya, nakwa na ọ ga-eme ka ndị ohu ya ghọta Okwu ya otú ọ chọrọ na mgbe ọ chọrọ.Onyenwe Anyị . . . ga-eme ka ndị ohu ya ghọta Okwu ya otú ọ chọrọ na mgbe ọ chọrọ19.Olee ihe Jehova merela ka anyị ghọta? Gịnị mere o ji mee otú ahụ?19Mgbe Alaeze Chineke malitere ịchị neluigwe nafọ 1914, ndị ohu Chineke amachaghị otú ihe niile Baịbụl kwuru banyere Alaeze Chineke ga-esi emezu. 1 Kọr. 13:9, 10,12 Anyị na-achọsi ike ka Chineke mezuo ihe niile o kwere anyị ná nkwa. Nke a emeela mgbe ụfọdụ ka anyị kwuo ihe dị iche notú Chineke ga-esi emezu ha. Kemgbe ọtụtụ afọ, a chọpụtala na ihe ọzọ anyị kwuru nỤlọ NcheBekee nke March 1, 1925, bụ eziokwu. Anyị kwuru, sị: Otu ihe anyị kwesịrị iburu nuche bụ na ọ bụ mgbe amụma e buru na Baịbụl mezurula ma ọ bụ mgbe ọ na-emezu ka anyị na-aghọta amụma ahụ nke ọma. Ugbu a oge ikpeazụ a anyị bi nime ya fọrọ obere ka ọ gwụ, ọtụtụ amụma ndị e buru na Baịbụl banyere Alaeze Chineke emezuola, ọtụtụ ndị ọzọ na-emezukwa. Jehova emeela ka anyị ghọtakwuo nzube ya nihi na anyi dị umeala nobi ma na-ekwetakwa ka ọ gbazie anyị mgbe anyị mehiere ihe. O doola onye ọ bụla anya ugbu a na ezi ihe ọmụma abaala ụba.Ihe Anyị Na-eme Mgbe Anyị Gbanwere Otú Anyị Sibu Ghọta Ihe Baịbụl Kwuru20, 21.Olee ihe ndị mbụ soro ụzọ Jizọs mere mgbe Pọl gwara ha ihe ọhụrụ ha ga-eme?20Mgbe Jehova mere ka anyị gbanwee otú anyị sibu akọwa ihe Baịbụl kwuru, a na-eji ya ama ma ànyị nwere okwukwe ma dịrị umeala nobi. Ànyị ga-anabata ihe ọhụrụ ahụ a kọwara? Ụdị ihe a mere Ndị Kraịst noge ndịozi Jizọs. Dị ka ihe atụ, ka e were ya na i so ná ndị Juu bụ Ndị Kraịst noge ahụ. I jighị Iwu Mozis egwu egwu. Obi na-atọkwa gị ụtọ na ọ bụ naanị obodo unu na-efe Chineke. Obere oge, Chineke enye Pọl onyeozi mmụọ nsọ ya ya edetara unu akwụkwọ ozi. Nakwụkwọ ozi ahụ, ya ekwuo na ọ bụghịzi iwu na unu ga-eme ihe Iwu Mozis kwuru, nakwa na Jehova ajụla obodo unu, họrọzie Ndị Kraịst e tere mmanụ bụ ndị Juu na ndị nke bụ ndị mba ọzọ ka ha na-efezi ya. Rom 10:12;11:17-24;Gal. 6:15, 16;Kọl. 2:13, 14 Olee ihe ị gaara eme?21Ndị Kraịst dị umeala nobi noge ahụ nabatara akwụkwọ ozi ahụ Pọl dere. Jehova gọzikwara ha. Ọrụ 13:48 Ndị ọzọ were iwe ma jụ ịnabata ihe Pọl kwuru nakwụkwọ ozi ahụ. Gal. 5:7-12 Ọ bụrụ na ha ekwesie olu ike, ha agaghịzi eso Kraịst chịa.2 Pita 2:1.22.Olee otú obi dị gị nihe ọhụrụ ndị anyị ghọtara  banyere Alaeze Chineke?22Noge anyị a, Jehova emeela ka anyị gbanwee otú anyị sibu akọwa ihe ndị anyị ghọtara gbasara Alaeze Chineke. Dị ka ihe atụ, o meela ka anyị ghọtakwuo mgbe a ga-ekewa ndị Alaeze Chineke ga-achị na ndị na-ekweghị ka ọ chịa ha, ya bụ, ndị bụ atụrụ na ndị bụ ewu. O meekwala ka anyị ghọta mgbe ndị ha na Jizọs ga-eso achị ga-ezu. Ha ga-adị otu narị puku na puku iri anọ na puku anọ. O meela ka anyị mata ihe ihe atụ ndị Jizọs mere gbasara Alaeze Chineke pụtara, meekwa ka anyị ghọta mgbe onye ikpeazụ nime ndị ahụ ha na Jizọs ga-eso achị ga-aga eluigwe.Olee otú obi dị gị nihe ọhụrụ a niile anyị ghọtara? Ò meela ka okwukwe gị sikwuo ike? Ị ghọtara na ọ bụ otú Jehova si na-akụziri ndị ya dị umeala nobi ihe? Ọ bụrụ na ị ghọta ya otú ahụ, ihe ndị ọzọ anyị na-aga ikwu nakwụkwọ a ga-eme ka obi sikwuo gị ike na Jehova ji nwayọọ nwayọọ na-eme ka ndị na-atụ egwu ya na-aghọta nzube ya.4 Jehova Na-eme Ka E Too Aha Ya1, 2.Olee otúNsụgharị Ụwa Ọhụrụsi mee ka e too aha Chineke?NỤTỤTỤ Tuzdee, abalị abụọ nọnwa Disemba afọ 1947, ụmụnna ole na ole nime ndị e tere mmanụ bi na Betel dị na Bruklin, nke dị na Niu Yọk, malitere otu ọrụ dị mkpa. Ọrụ a tara akpụ. Ma, ha rụgidere ya ruo afọ iri na abụọ. Gịnị bụ ọrụ a ha malitere ịrụ? Ọ bụ ịsụgharị Baịbụl. Aha Baịbụl a bụBaịbụl NsọNsụgharị Ụwa Ọhụrụ nke Akwụkwọ Nsọ.Ha sụgharịchara nkebi ikpeazụ nAkwụkwọ Nsọ Hibru nke Baịbụl a na Sọnde, abalị iri na atọ nọnwa Mach afọ 1960. Nabalị iri na asatọ nọnwa Jun afọ 1960, Nwanna Nathan Knorr wepụtaara ndị bịara mgbakọ na Manchesta, dị nIngland, nkebi ikpeazụ a. Obi tọrọ ndị niile bịara mgbakọ a ụtọ. Nwanna Knorr gwara ndị niile bịara mgbakọ a, sị: Ụbọchị taa bụ ụbọchị Ndịàmà Jehova nọ nụwa niile na-aṅụrị ọṅụ. Ma, e nwere otu ihe na-eme obi ụtọ dị na Baịbụl a. Ihe ahụ bụ na aha Chineke juru eju na ya.Ọ bụ ná mgbakọ e nwere nafọ 1950 ka e wepụtaara ọhanezeNsụgharị Ụwa Ọhụrụ nke Akwụkwọ Nsọ Grik nke Ndị Kraịst.Isiokwu mgbakọ ahụ bụ Ịba Ụba Ọchịchị Chineke Foto dị naka ekpe: Ihe a bụ Ámá Egwuregwu Yanki, nke dị na Niu Yọk Siti; foto dị naka nri: Gana2Ọtụtụ ndị sụgharịrị Baịbụl edenyeghị aha Chineke na Baịbụl. Setan kpara nkata ka ndị mmadụ ghara ịmata aha Chineke. Ma, ndị ohu Jehova e tere mmanụ emeela ka nkata a kụọ afọ nala. NOkwu MmaliteNsụgharị Ụwa Ọhụrụ nke Akwụkwọ Nsọ,ndị sụgharịrị ya dere, sị: Ihe kasị pụta ìhè ná nsụgharị a bụ mweghachi e weghachiri aha Chineke nebe o kwesịrị ịdị nihe odide Baịbụl. Na Baịbụl a, e dere aha Chineke bụ Jehova ihe karịrị ugboro puku asaa. O doro anya naNsụgharị Ụwa Ọhụrụ nke Akwụkwọ Nsọmere ka e too aha Nna anyị nke eluigwe, bụ Jehova.3.a Olee ihe ụmụnna anyị ghọtara banyere ihe aha Chineke pụtara? b Olee otú anyị kwesịrị isi ghọta ihe e derenỌpụpụ 3:13, 14? Gụọ ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ Ihe Aha Chineke Pụtara.3Mgbe Ndị Mmụta Baịbụl malitere, ha ghọtara na ihe aha Chineke pụtara bụ Abụ m ihe m bụ. Ọpụ. 3:14,Bible Nsọ nke Union Version Ọ bụ ya mere e ji dee nỤlọ NcheBekee nke January 1, 1926, sị: Aha Chineke bụ Jehova na-eme ka a mata na e keghị ya eke, . . . O nweghị mmalite, o nweghịkwa ọgwụgwụ. Ma, tupu ndị sụgharịrị BaịbụlNsụgharị Ụwa Ọhụrụamalite ịsụgharị ya, Jehova emeela ka ndị ohu ya ghọta na ihe aha ya pụtara abụghị naanị na o nweghị mmalite na ọgwụgwụ, kama, na ọ bụ Chineke nke nwere ihe o zubere imenakwa na ọ na-arụ ọrụ iji mezuo ihe ndị o zubere. Ha mụtara na aha Chineke bụ Jehova pụtara na ọ na-aghọ ihe ọ bụla ọ chọrọ ịghọ iji mezuo nzube ya. Ọ ghọrọ Onye okike mgbe o kere eluigwe na ụwa, nakwa ndị mmụọ ozi na ụmụ mmadụ. Ọ ka na-arụkwa ọrụ ka o mezuo ihe ndị o zubere. Ma, gịnị mere anyị ji kwesị ito aha Chineke? Oleekwa otú anyị ga-esi eto ya?Ido Aha Chineke Nsọ4, 5.a Mgbe anyị na-arịọ Chineke ka o mee ka e doo aha ya nsọ, gịnị ka anyị na-arịọ ya ka o mee? b Olee otú Chineke ga-esi mee ka e doo aha ya nsọ? Oleekwa mgbe ọ ga-eme ka e doo ya nsọ?4Jehova chọrọ ka e too aha ya. Ihe mbụ Chineke chọrọ bụ ka e doo aha ya nsọ. Ido aha Chineke nsọ bụ ihe mbụ Jizọs kpere nekpere mgbe ọ na-akụziri ndị na-eso ụzọ ya otú e si ekpe ekpere. Jizọs sịrị: Ka e doo aha gị nsọ. Mat. 6:9 Mgbe anyị na-ekpe ekpere ka e doo aha Chineke nsọ, olee ihe anyị chọrọ ka Chineke mee?5Nisi mbụnke akwụkwọ a, anyị mụtara na ido aha Chineke nsọ bụ otu nime ihe atọ Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya ka ha na-ekpe nekpere. Ihe atọ a gbasara nzube Jehova. Abụọ ndị nke ọzọ bụ: Ka alaeze gị bịa. Ka uche gị meekwa nụwa. Mat. 6:10 Nihi ya, otú ahụ anyị si na-arịọ Jehova ka o mee ka Alaeze ya bịa, nakwa ka o mee ka uche ya mee, ka anyị sikwa na-arịọ ya ka o mee ka e doo aha ya nsọ. Ihe anyị na-arịọ Chineke bụ ka o mee ka a kwụsị imebi aha ya a nọ na-emebi kemgbe ahụ Adam na Iv nupụchaara ya isi nIden. Jehova ọ ga-azanụ ekpere a? Jehova sịrị: M ga-edokwa aha ukwu m nsọ, nke a nọ na-emetọ netiti mba dị iche iche. Ezik. 36:23;38:23 Nagha Amagedọn, Jehova ga-ebibi ndị niile na-eme ihe ọjọọ, si otú ahụ doo aha ya nsọ nanya ihe niile o kere eke.6.Olee otú anyị ga-esi edo aha Chineke nsọ?6Kemgbe ụwa, Jehova na-eme ka ndị ohu ya soro mee ka e doo aha ya nsọ. Ma, Aha Chineke dị nsọ kemgbe. Anyị enweghị ike ime ka ọ dịkwuo nsọ. Oleekwanụ otú anyị nwere ike isi mee ka e doo aha Chineke nsọ? Aịzaya sịrị: Jehova nke ụsụụ ndị agha ka unu ga-emesodị kaonye dị nsọ. Jehova kwuru banyere ndị ya, sị: Ha ga-edo aha m nsọ, . . . , haga-atụ egwuChineke Izrel. Aịza. 8:13;29:23 Nihi ya, otú anyị si edo aha Chineke nsọ bụ ime ka aha ya dịrị iche naha niile, nakwa ime ka a mata na aha ya karịrị aha ọzọ niile. Otú ọzọ anyị si eme ka e doo aha Chineke nsọ bụ irubere Chineke isi, na ime ka ndị ọzọ doo aha ya nsọ. Anyị kwesịrị ikwetasi ike na Jehova bụ Eze anyị ma jiri obi anyị niile na-erubere ya isi. Ọ bụrụ na anyị emee otú ahụ, ọ na-egosi na anyị na-atụ egwu Chineke ma na-asọpụrụ ya.Ilu 3:1;Mkpu. 4:11.Ịza Aha Chineke na Ito Ya7, 8.a Olee ihe mere ndị Chineke ji gbuo oge tupu ha azawa aha Chineke? b Olee ihe anyị ga-eleba anya na ha ugbu a?7Kemgbe ihe dị ka afọ 1871, ndị ohu Chineke nọ na-ede aha Chineke nakwụkwọ ha. Dị ka ihe atụ, e dere aha Chinekebụ Jehova nỤlọ NcheBekee nke August 1879, nakwa nakwụkwọ abụ anyị a na-akpọSongs of the Bride.E bipụtara akwụkwọ abụ a nafọ 1879. Ma, o yiri ka tupu Jehova ekwe ka ndị ohu ya niile zawa aha ya a dị nsọ, o nwere ihe ndị dị mkpa ọ chọrọ ka ha mụta. Olee otú Jehova si kwadebe ndị mbụ bụ Ndị Mmụta Baịbụl ka ha zawa aha ya?8Nihe dị ka nagbata afọ 1870 na afọ 1930, anyị ghọtara na Jehova mere ka ndị ya ghọtakwuo ihe ndị dị mkpa gbasara aha ya. Ka anyị leba anya natọ nime ha.9, 10.a Gịnị mere Ndị Mmụta Baịbụl ji kacha dee gbasara Jizọs nỤlọ Nchendị mbụ? b Olee ihe Ndị Mmụta Baịbụl malitere ime si nafọ 1919 gawa? Oleekwa uru ihe ahụ baara ha? Gụọkwa ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ Otú E Si Too Aha Chineke nỤlọ Nche.9Nke mbụ bụ na ndị Jehova bịaraghọta na aha Chineke dị mkpa.Ndị Mmụta Baịbụl weere na ihe Baịbụl kacha kwuo gbasara ya bụ ihe mgbapụta Chineke haziri ka e nwee. Ọ bụ ihe mereỤlọ Ncheji na-ekwukarị banyere Jizọs noge ahụ. Dị ka ihe atụ, nime otu afọ e bidoro bipụtawaỤlọ Nche,ugboro ole e dere aha Jizọs nime ya ji okpukpu iri karịa ugboro ole e dere aha Jehova.Ụlọ NcheBekee nke March 15, 1976, kwuru na Ndị Mmụta Baịbụl kwuru okwu gbasara Jizọs karịa otú o kwesịrị. Ma, Jehova mechara nyere ha aka ha aghọta na aha Chineke juru eju na Baịbụl. Olee ihe Ndị Mmụta Baịbụl mere mgbe ha ghọtara ihe a?Ụlọ Ncheahụ kwuru na malite nafọ 1919 gawa, Ndị Mmụta Baịbụl a bidoro kwanyewere Jehova, bụ Nna Mesaya, ùgwù karịa Mesaya. Malite nafọ 1919 ruo afọ 1929, e dere aha Chineke nỤlọ Ncheihe karịrị ugboro puku isii na narị ise.10Otú a ụmụnna anyị ndị a sizi na-ede aha Chineke bụ Jehova nakwụkwọ ha ọtụtụ ugboro, gosiri na ha hụrụ aha Chineke nanya. Ihe a ha mere gosikwara na ha ejikerela ịkpọsa aha Jehova otú ahụ Mozis mere noge ochie. Diut. 32:3;Ọma 34:3 Jehova echefughị ihe a ha mere. Nihi ya, o meere ha amara otú o kwuru na ya ga-emere ndị hụrụ aha ya nanya.Ọma 119:132;Hib. 6:10.11, 12.a Obere oge afọ 1919 gachara, olee ihe mere ụmụnna anyị ji gbanwee ihe ndị ha na-edekarị nakwụkwọ anyị? b Olee ihe Jehova nọ na-eme ka ndị ohu ya mata? Ọ bụkwa maka gịnị?11Ihe nke abụọ bụ na ezi Ndị Kraịst bịaraghọta otú ha kwesịrị isi na-arụ ọrụ Chineke nyere ha.Obere oge ka afọ 1919 gachara, ụmụnna anyị e tere mmanụ gbawara mbọ ka ha ghọta ihe amụma Aịzaya na-ekwu. Nihi ya, ha malitere ikwusi okwu ike nakwụkwọ anyị banyere izi ozi ọma. Gịnị mere a ga-eji sị na ihe a ha mere bụ nri ha nyere noge kwesịrị ekwesị?Mat. 24:45.12Otu nime ihe e kwuru namụma Aịzaya ha gbara mbọ ka ha ghọta bụ ihe dịnAịzaya 43:10-12. Gụọ ya.Jehova kwuru ebe ahụ, sị: Unu bụ ndị àmà m, . . . ọbụna ohu m nke m họọrọ. Tupu afọ 1919, e nwebeghị ebe a kọwara amaokwu Baịbụl a nke ọma nỤlọ Nche.Ma, obere oge afọ 1919 gachara, a malitere ịkọwakwu ya nakwụkwọ anyị. A kọwara na ebe ahụ na-agwa ndị e tere mmanụ ka ha na-arụ ọrụ Jehova gwara ha rụọ. Ọrụ ahụ bụ na ha ga-agbara ndị ọzọàmàbanyere Jehova.Malite nafọ 1925 ruo nafọ 1931, e nwere ebe iri ise na asaa a kọwaraAịzaya isi iri anọ na atọnỤlọ Nchedị iche iche. E kwuru nỤlọ Nchenke ọ bụla na ihe Aịzaya na-ekwu bụ ihe gbasara ezi Ndị Kraịst. O doro anya na nafọ ndị ahụ, Jehova nọ na-eme ka ndị ohu ya mata na ha kwesịrị ịrụọrụahụ ọ gwara ha rụọ. Maka gịnị? Ọ bụ ka o buru ụzọ nwalee ha. 1 Tim. 3:10 Tupu Ndị Mmụta Baịbụl azawa aha Chineke, Jehova chọrọ ka ha jiri ọrụ a ọ gwara ha rụọ kpọrọ ihe, si otú ahụ gosi na ha bụ ezigbo ndị àmà ya.Luk 24:47, 48.IHE AHA CHINEKE PỤTARANASỤSỤ Hibru, okwu e si nweta aha Chineke pụtara ịghọ. Nihi ya, ọtụtụ ndị ghọtara na aha ahụ bụ Jehova pụtara na ọ na-aghọ ihe ọ bụla ọ chọrọ ịghọ iji mezuo nzube ya. Ebe ọ bụ na Jehova kere ihe niile, otú a e si kọwaa ihe aha ya pụtara dabara adaba. Ọ ghọrọ Onye okike mgbe o kere eluigwe na ụwa, nakwa ndị mmụọ ozi na ụmụ mmadụ. Ọ ka na-arụkwa ọrụ ka o mezuo ihe ndị o zubere.E nwere ajụjụ Mozis jụrụ JehovanỌpụpụ 3:13. Ọ jụrụ Jehova, sị: Ọ bụrụkwanụ na mụ abịakwute ụmụ Izrel, m wee sị ha, Chineke nna nna unu hà ezitewo m ka m bịakwute unu, ha ewee sị m, Gịnị bụ aha ya? Gịnị ka m ga-agwa ha? Namaokwu nke 14, Jehova gwara Mozis na ọ ga-agwa ụmụ Izrel, sị: M Ga-abụ Ihe M Chọrọ Ịbụ. Olee otú anyị kwesịrị isi ghọta ihe a Jehova gwara Mozis ka ọ gwa ndị Izrel?Anyị kwesịrị ibu ụzọ ghọta na ihe Mozis na-ajụ Jehova abụghị ka Jehova gwa ya aha ya. Ma Mozis ma ụmụ Izrel maara aha Chineke. Mozis chọrọ ka Jehova gwa ya ụdị onye ọ bụ. Ọ bụrụ na Mozis amata ụdị onye Chineke bụ, ọ ga-eme ka okwukwe ya sikwuo ike, meekwa ka ọ ghọta ihe aha Chineke pụtara. Nihi ya, mgbe Jehova gwara ya na ya Ga-abụ Ihe Ya Chọrọ Ịbụ, Jehova na-eme ka Mozis ghọta na ya nwere ike ịghọ ihe ọ bụla ọ dị mkpa ka ọ ghọọ iji mezuo nzube ya. Dị ka ihe atụ, noge ụmụ Izrel, Jehova ghọọrọ ha Onye Nnapụta, Onye Na-enye Iwu, Onye Na-egbo Mkpa. E nwekwara ọtụtụ ihe ndị ọzọ ọ ghọọrọ ha. Nihi ya, Jehova na-aghọ ihe ọ bụla ọ dị mkpa ka ọ ghọọ iji mezuoro ndị ya ihe ndị o kwere ha ná nkwa. Ma, ọ bụghị naanị ihe gbasara Chineke imezu nkwa ya ka aha Chineke pụtara. Ọ gbasakwara otú o si eji ihe ndị o kere eke na-emezu nzube ya.para. 60Gụọihe odide ntụkwasị nke 1náNsụgharị Ụwa Ọhụrụ.OTÚ E SI TOO AHA CHINEKE NỤLỌ NCHEKemgbe e bipụtawaraỤlọ Nche,aha Chineke bụ Jehova na-agbakarị nihu ya. Lekwa ụfọdụ ihe ndị a gbanwerela nihuỤlọ Nchekemgbe ahụ.Ụlọ NcheBekee nke July 1879Aha Chineke na-agba nỤlọ Nchekemgbe e bidoro ibipụta ya.Ụlọ Nchenke abụọ e bipụtara kwuru, sị: Anyị kweere na ọ bụ JEHOVA na-eme ka a na-ebipụtaỤlọ Nche.Ụlọ NcheBekee nke October 15, 1931Aha Chineke bụ Jehova, nakwa amaokwu Akwụkwọ Nsọ bụAịzaya 43:12, na-agba nihuỤlọ Nche.Ụlọ NcheBekee nke January 1, 1939Ma aha bụ Jehova maAịzaya 43:12maEzikiel 35:15gbara ebe abụọ nihuỤlọ Nche.Ụlọ NcheBekee nke March 1, 1939Aha bụ Jehova gbara ebe atọ nihuỤlọ Nchea. Malite nỤlọ Nchea, e bidoro kpọwazie yaỤlọ Nche nke Na-ekwusa Alaeze Jehova.Ihe ọzọkwa bụ na malite nihe dị ka afọ 1928 ruo ihe karịrị afọ iri abụọ, aha Chineke bụ Jehova na-agba na paragraf mbụ nisiokwu nke mbụ nkeỤlọ Ncheọ bụla e bipụtara. Nke a mere ka ndị Chineke ghara ichefu na ha kwesịrị ịna-eto aha Chineke.13.Olee otú Akwụkwọ Nsọ si mee ka a ghọta ihe kacha mkpa e kwesirị ime?13Nke atọ bụ na ndị Jehova bịara ghọta nae kwesịrị ido aha Chineke nsọ.Malite nafọ 1921 ruo nafọ 1929, ha ghọtara na ihe kacha mkpa e kwesịrị ime bụ ịkwụsị aha ọjọọ a na-akpọ Chineke, si otú ahụ doo aha ya nsọ. Olee otú Okwu Chineke si mee ka a ghọta na e kwesịrị ido aha Chineke nsọ? Ka anyị leba anya nihe abụọ a kọrọ na Baịbụl. Olee otu ihe gbara ọkpụrụkpụ mere Chineke ji napụta ndị Izrel naka ndị Ijipt? Jehova kwuru na ọ bụ iji mee ka a kpọsaa aha ya nụwa dum. Ọpụ. 9:16 Oleekwa ihe mere Jehova ji meere ndị Izrel ebere mgbe ahụ ha nupụụrụ ya isi? Ihe ọzọ Jehova kwuru mere ka anyị mata ihe mere o ji meere ha ebere. Ọ sịrị: M wee mee ihe nihi aha m ka a ghara imerụ ya nanya mba dị iche iche. Ezik. 20:8-10 Olee ihe Ndị Mmụta Baịbụl mụtara nihe ndị a Jehova kwuru ma nỌpụpụ ma nEzikiel nakwa nebe ndị ọzọ na Baịbụl?14.a Gịnị ka ndị Chineke ghọtara nagbata afọ 1927 na afọ 1929? b Gịnị ka ihe ọhụrụ a kụziiri Ndị Mmụta Baịbụl mere ka ha mee gbasara ikwusa ozi ọma? Gụọkwa ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ Ihe Kacha Mkpa Mere Anyị Ji Ekwusa Ọzi Ọma.14Nagbata afọ 1927 na afọ 1929, ndị Chineke ghọtara ihe Aịzaya kwuru ihe dị ka puku afọ abụọ na narị afọ asaa gara aga. Ihe Aịzaya kwuru bụ gbasara Jehova. Ọ sịrị: Otú a ka i si duru ndị gịiji meere onwe gị aha mara mma.Aịza. 63:14 Ndị Mmụta Baịbụl ghọtara na ihe kacha mkpa bụ ka e doo aha Chineke nsọ, ọ bụghị ka a zọpụta ha. Aịza. 37:20;Ezik. 38:23 E nwere otu eziokwu dị mkpa e kwuru notu nime akwụkwọ anyị ndị e bipụtara nafọ 1929. Aha akwụkwọ ahụ bụProphecy.E kwuru nakwụkwọ a, sị: Aha Jehova bụ ihe kacha mkpa ma neluigwe ma nụwa. Ihe ọhụrụ a a kụziiri ndị Jehova mere ka ha gbasiwe àmà ike banyere Jehova, meekwa ka ụfọdụ ndị kwụsị ikwutọ aha Chineke.15.a Nagbata afọ 1931 na afọ 1933, olee ihe ụmụnna anyị ghọtara? b Oleekwa ihe oge ya ruru?15Nagbata afọ 1931 na afọ 1933, ụmụnna anyị ghọtara neziokwu na aha Chineke dị ezigbo mkpa. Ha ghọtakwara ọrụ Chineke gwara ha rụọ, ghọtakwuokwa ihe kacha mkpa e kwesịrị ime neluigwe na nụwa. Oge Jehova ga-eme ka ndị ohu ya zawa aha ya eruola. Ka anyị leba anya nihe ụfọdụ mere noge gara aga. Ọ ga-enyere anyị aka ịma otú Jehova si mee ka ndị ohu ya zawa aha ya.IHE KACHA MKPA MERE ANYỊ JI EKWUSA ỌZI ỌMAOnye a bụ Nwanna Nwaanyị Helen BorchertMGBE Ndị Mmụta Baịbụl ghọtakwuru na e kwesịrị ido aha Chineke nsọ, olee ihe ha mere gbasara ikwusa ozi ọma? Nafọ 1930,Ụlọ Nchekwuru, sị: Mgbe Onye Kraịst ghọtara na e kwesịrị ido aha Chineke nsọ, ọ na-edo ya anya na o nweghị ihe karịrị mmadụ iji Okwu Chineke na-agbara Jehova Chineke àmà. Neziokwu, mgbe ụmụnna anyị ndị a ghọtara na ido aha Chineke nsọ dị ezigbo mkpa, ha jechiwere ozi ọma anya. Ọma 8:1 Otu nime ụmụnna ndị a jechiwere ozi ọma anya bụ Nwanna Nwaanyị Helen Borchert. Ọ malitere ịsụ ụzọ nabalị mbụ nọnwa Eprel, nafọ 1930. O ji obi ya niile jeere Jehova ozi ruo mgbe o jechara ozi ya nụwa nọnwa Julaị, afọ 2003. Ọ gbara afọ iri itoolu na isii. Olee ihe mere o ji jeere Jehova ozi ọtụtụ afọ? Ọtụtụ afọ tupu ya anwụọ, ọ sịrị: Kemgbe ahụ m malitere ịsụ ụzọ, ihe bụ mkpa m bụ . . . ka a kwụsị aha ọjọọ a na-akpọ Jehova, nakwa ka ndị mmadụ jiri Okwu Ya kpọrọ ihe. Ihe kacha mkpa mere anyị jikwa ekwusa ozi ọma taa bụ ka e doo aha Chineke nsọ.Jehova Wepụtaara Aha Ya Otu Ndị16.a Olee otu ihe dị mkpa Jehova mere iji mee ka e too aha ya? b Tupu oge Ndị Kraịst, olee ndị ka Chineke họọrọ ka ha nọchite anya ya nụwa?16Otu ihe dị mkpa Jehova mere iji mee ka e too aha ya bụ ime ka e nwee ndị ga na-aza aha ya nụwa. Malite nafọ 1513Tupu Oge Ndị Kraịst, Jehova họọrọ mba Izrel ka ha nọchite anya ya nụwa. Aịza. 43:12 Ma, ha mechara nupụrụ Jehova isi, nagbanyeghị na ha ṅụụrụ ya iyi na ha agaghị enupụrụ ya isi. Ọ bụ ya mere na nafọ 33, Chineke jụrụ ha, ha akwụsị ịnọchite anya ya. Obere oge Jehova jụchara ha, o chere ihu ya nebe ndị mba ọzọ nọ ma si netiti ha wepụtara aha ya otu ndị. Ọrụ 15:14 A malitere ịkpọ ndị a Chineke wepụtaara aha ya Izrel nke Chineke. Ha bụ Ndị Kraịst e tere mmanụ. Ha sikwa ná mba dị iche iche.Gal. 6:16.17.Gịnị ka Setan mechara mee ka e nwee?17Nihe dị ka nafọ 44, e si ná nduzi Chineke gụọ ndị na-eso ụzọ Jizọs aha bụ Ndị Kraịst. Ọrụ 11:26 Noge ahụ, ọ bụ naanị ha na-aza aha a, nihi na ọ bụ naanị ha bụ ezigbo NdịKraịst. 1 Pita 4:16 Ma, o nwere otu ihe atụ Jizọs ji ọka wit na ata mee nke kwuru na Setan ga-akụ ata nebe a kụrụ ọka wit. Setan mechara kụọ ata ahụ. O mere ka e nwee ọtụtụ chọọchị ndị sị na ha bụ Ndị Kraịst. Ọ bụ ya mere na ruo ọtụtụ narị afọ, a machaghị ndị bụ ezigbo Ndị Kraịst. Ma, ihe gbanwere noge owuwe ihe ubi nafọ 1914. Gịnị mere anyị ji kwuo otú ahụ? Ọ bụ nihi na ndị mmụọ ozi malitere ime ka ezigbo Ndị Kraịst nọrọ iche, Ndị Kraịst adịgboroja anọrọkwa iche.Mat. 13:30,39-41.18.Olee ihe nyeere ụmụnna anyị aka ịghọta na ha kwesịrị ịza aha ọhụrụ?18Mgbe Jehova họpụtachara ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi nafọ 1919, Jehova nyeere ndị ya aka ka ha ghọta na ha kwesịrị ịgbasi mbọ ike na-arụ ọrụ ahụ ọ gwara ha rụọ. Ha ghọtara ozugbo na ozi ọma ha na-ekwusa nụlọ nụlọ mere ka ndị mmadụ mata na ọ bụ naanị hanwa bụ ezigbo Ndị Kraịst. Obere oge ha ghọtachara ihe a, ha bịara ghọta na Ndị Mmụta Baịbụl ha na-aza emechaghị ka ha dịrị iche. Ihe bụ mkpa ha abụchaghị naanị ịmụ Baịbụl, kama, ọ bụ ka ha na-agba àmà banyere Chineke nakwa ka ha na-eme ka a na-asọpụrụ Chineke ma na-eto aha ya. Oleezi aha ga-adaba adaba nọrụ a ha na-arụ? A zara ajụjụ a nafọ 1931.Akwụkwọ usoro ihe omume mgbakọ e nwere nafọ 193119, 20.a Gịnị ka Nwanna Joseph Rutherford gụpụtaara ndị bịara mgbakọ e nwere nafọ 1931? b Gịnị ka ụmụnna anyị mere ha ji gosi na ha kwetara nihe ahụ a gụpụtaara ha?19Nọnwa asaa nafọ 1931, Ndị Mmụta Baịbụl nwere mgbakọ na Kolọmbọs, nOhayo dị nAmerịka. Ihe dị ka puku Ndị Mmụta Baịbụl iri na ise bịara ya. Ma, e nwere mkpụrụ akwụkwọ abụọ gbara okpotokpo e dere nihu akwụkwọ usoro ihe omume mgbakọ ahụ. Ọtụtụ ndị bịara mgbakọ ahụ nọ na-ekwu ihe ha chere mkpụrụ akwụkwọ abụọ ahụ pụtara. Ma nụbọchị Sọnde, abalị iri abụọ na isii nọnwa Julaị, Nwanna Joseph Rutherford gụpụtaara ndị bịara mgbakọ ahụ ihe a chọrọ ka ha kwuo ma hà kwetara. Ọ sịrị: Si taa gawa, anyị chọrọ ka a na-akpọ anyịNdịàmà Jehova.Ọ bụ mgbe ahụ ka ndị niile bịara mgbakọ ahụ ghọtara na mkpụrụ akwụkwọ abụọ ahụ pụtaraNdịàmà Jehova.Aha a sinAịzaya 43:10.20Mgbe Nwanna Rutherford gụpụtachaara ihe ahụ, ndị niile bịara mgbakọ ahụ kwetara ka a kpọwa anyị Ndịàmà Jehova. Otú ha si gosi na ha kwetara bụ na ha kụrụ ezigbo aka, tiekwa mkpu ọṅụ. Ndị nọ ebe dị iche iche nụwa na-ege ihe omume mgbakọ a na redio nụrụ aka ahụ ụmụnna a kụrụ, nụkwa olu ha. Nwanna Ernest Barber na nwunye ya Naomi, bụ ndị bi nỌstrelia, kwuru otú ihe ahụ si kpọtụ akpọtụ nebe ahụ. Ha kwuru, sị: Mgbe ụmụnna anyị nọ nAmerịka nọ na-akụ aka, ụmụnna nọ na Melbọn wụliwere elu ma na-akụkwa aka nke ha. Anyị enweghị ike ichefu ihe a merenụ echefu!A Malitere Ito Aha Chineke nỤwa Niile21.Olee ihe aha ọhụrụ a mere ka ụmụnna anyị mee gbasara ikwusa ozi ọma?21Ugbu a ndị Chineke malitere ịza Ndịàmà Jehova, bụ aha si nAkwụkwọ Nsọ, ha malitere ijikwu ozi ọma kpọrọ ihe. E nwere otu di na nwunye nAmerịka gara mgbakọ ahụe nwere na Kolọmbọs nafọ 1931. Ha bụ Nwanna Edward Grimes na nwunye ya Jessie. Ha bụ ndị ọsụ ụzọ noge ahụ. Ihe a ka ha kwuru: Tupu anyị agawa mgbakọ ahụ, anyị na-aza Ndị Mmụta Baịbụl. Ma, ugbu a anyị na-alọta, anyị na-azazi Ndịàmà Jehova. Obi dị anyị ụtọ ugbu a na aha a anyị na-aza na-eme ka anyị na-eto aha Chineke anyị. Mgbe e nwechara mgbakọ ahụ, e nwere ihe ụfọdụ ụmụnna anyị malitere ịna-eme iji na-eto aha Chineke. Ọ na-abụ ha ruo na nke ndị ha chọrọ izi ozi ọma, ha enye ha kaadị ha dere ihe ga-eme ka ha mata ndị ha bụ. Ihe ha dere na kaadị ahụ bụ: Abụ M Onyeàmà JEHOVA. Ana m ekwusa ozi ọma Alaeze JEHOVA bụ Chineke anyị. O doro anya na obi dị ụmụnna anyị ndị a ụtọ ịza aha Chineke, bụ Jehova. Ha jikwa ya na-eme ọnụ, chọsiekwa ike ịkụziri mmadụ niile ihe aha a pụtara.Aịza. 12:4.Tupu anyị agawa mgbakọ ahụ, anyị na-aza Ndị Mmụta Baịbụl. Ma, ugbu a anyị na-alọta, anyị na-azazi Ndịàmà Jehova22.Olee ihe gosiri na ndị Jehova dị ezigbo iche?22Ọtụtụ afọ agaala kemgbe ahụ Jehova mere ka ụmụnna anyị e tere mmanụ malite ịza aha ya. Ma Setan ò nweela ike ime ka ndị mmadụ ghara ịma ndị na-aza aha Chineke? Ò meela ka a ghara ịhụ ihe dị iche ná Ndịàmà Jehova na chọọchị dị iche iche dị nụwa? Mbanụ. Ka chi na-eji na-abọ, aha a anyị na-aza na-emekwu ka ndị mmadụ mara na anyị bụ Ndịàmà Jehova dị iche.GụọMaịka 4:5;Malakaị 3:18.Nke bụ eziokwu bụ na aha Chineke dị anyị nọnụ nke na ndị mmadụ na-ajụ onye ọ bụla na-akpụkarị ya nọnụ ma ọ bụ Onyeàmà Jehova. Ọ bụ eziokwu na okpukpe ụgha e nwere ike iji tụnyere ugwu juru ebe niile, Jehova emeela ka nzukọ ya guzosie ike nebe dị elukarịaugwu ukwu niile. Aịza. 2:2 Noge anyị a, a na-eto aha Jehova nke dị nsọ, na-etokwa nzukọ ya.23.Dị ka e kwurunAbụ Ọma 121:5, gịnị ka obi siri anyị ike na Jehova ga-emere anyị?23Obi siri anyị ike na Jehova ga-echebe anyị ka Satan ghara imebi okwukwe anyị ma ugbu a ma nọdịnihu. Ọma 121:5 Anyị kwenyesiri ike na ihe otu ọbụ abụ kwuru bụ eziokwu. O kwuru, sị: Obi ụtọ na-adịrị mba nke Jehova bụ Chineke ya, bụ ndị ọ họọrọ ịbụ ihe nketa ya.Ọma 33:12.5 Eze Alaeze Chineke Emeela Ka A Ghọtakwuo Ihe Gbasara Alaeze Ahụ1, 2.Olee otú Jizọs si bụrụ onye ndú ma ihe?KA E were ya na gị na ndị enyi gị chọrọ ịga otu obodo mara ezigbo mma, ma unu amaghị obodo ahụ. Ma, e nwere otu nwoke ma obodo ahụ nke ọma kwetara idu unu gaa. Ka o du unu na-aga, unu ga na-ekwere ihe ọ bụla ọ gwara unu. Mgbe ụfọdụ, gị na ndị enyi gị nwere ike ịna-ekwurịta otú unu chere obodo ahụ dị. Ka unu nọ na-ekwurịta ihe ndị ahụ, unu ajụọ onye ahụ du unu ajụjụ, ya asị unu cheregodị. Ma, mgbe unu ruwara obodo ahụ ma hụwa ihe ụfọdụ dị na ya, ya amalite ịkọrọ unu gbasara ihe ụfọdụ ahụ unu hụrụ. Ka o du unu na-aga, ọ bịara dokwuo unu anya na nwoke a ma ihe nihi na mgbe ọ na-akọwara unu ihe bụ mgbe ọ ma na unu ga-aghọta ya.2E nwere ike iji ezi Ndị Kraịst tụnyere gị na ndị enyi gị ahụ na-aga obodo unu na-amaghị. Ndị Kraịst na-atụ anya otu obodo mara ezigbo mma. Obodo ahụ nwere ezi ntọala. Ọ bụ Alaeze Chineke. Hib. 11:10 Mgbe Jizọs nọ nụwa, ọ bụ ya bụ onye ndú ndị na-eso ụzọ ya. O mere ka ha ghọtakwuo ihe gbasara Alaeze Chineke. Ọ zara ndị na-eso ụzọ ya ajụjụ niile ha jụrụ ya ma gwa ha ihe niile banyere Alaeze Chineke notu mgbe? Mbanụ. Ọ gwara ha, sị: M ka nwere ọtụtụ ihe m ga-agwa unu, ma unu apụghị ịghọta ha ugbu a. Jọn 16:12 Jizọs ma ihe karịa ndị niile ọzọ na-edu ndú nụwa a. Ọ gwaghị ndị na-eso ụzọ ya ihe ọ ma na ha agaghị aghọtali mgbe ahụ.3, 4.a Olee otú Jizọs si na-akụziri ezigbo ndị na-eso ụzọ ya ihe gbasara Alaeze Chineke? b Olee ihe ndị anyị ga-eleba anya na ha nisiokwu a?3Jizọs kwuru ihe ahụ e dere naJọn 16:12nabalị ikpeazụ tupu e gbuo ya. Mgbe a kpọlitechara ya nọnwụ, olee otú ọ ga-esi na-akụziri ezigbo ndị na-eso ụzọ ya ihe banyere Alaeze Chineke? Ọ gwara ndịozi ya, sị: Mmụọ nke eziokwu ahụ . . . ga-eduzi unu wee nyere unu aka ịghọta eziokwu niile.Jọn 16:13 Anyị nwere ike ikwu na mmụọ nsọ bụ ihe Jizọs ji na-ezi anyị ihe nwayọọ nwayọọ. O ji ya na-akụziri anyị ihe ọ bụla anyị kwesịrị ịma gbasara Alaeze Chineke. Ọ na-akụziri anyị ihe ndị ahụ mgbe ọ ma na anyị ga-aghọtali ha.4Ka anyị leba anya notú Jehova sirila jiri mmụọ nsọ ya na-edu ezigbo Ndị Kraịst ka ha nwee ike ịghọtakwu ihe banyereAlaeze Chineke. Ihe mbụ anyị ga-eleba anya na ya bụ ihe anyị ghọtara banyere mgbe Alaeze Chineke malitere ịchị. Ihe ọzọ anyị ga-eleba anya na ya bụ ndị ga-achị nAlaeze Chineke na ndị ọ ga-achị. Anyị ga-elebakwa anya nihe ndị na-eso ụzọ Kraịst ghọtakwuru gbasara ihe ha ga-eme iji na-akwado Alaeze Chineke.Ịghọta Afọ Ihe Dị Oké Mkpa Mere5, 6.a Olee ihe Ndị Mmụta Baịbụl ghọtahiere gbasara mgbe Alaeze Chineke malitere ịchị na mgbe owuwe ihe ubi ahụ malitere? b Gịnị mere anyị ga-eji kwuo na ihe ndị ahụ ha ghọtahiere ekwesịghị ime ka obi ghara isi anyị ike na Jizọs na-edu ha?5Nisiokwu nke 2nakwụkwọ a, anyị kwuru na ọtụtụ afọ tupu afọ 1914, Ndị Mmụta Baịbụl nọ na-ekwu na afọ ahụ ga-apụ iche nihi na amụma ụfọdụ e buru na Baịbụl ga-emezu nafọ ahụ. Ma tupu afọ 1914, ha kweere na ọnụnọ Kraịst malitere nafọ 1874, nakwa na Kraịst malitere ịchị neluigwe nafọ 1878. Ha kwekwaara na Alaeze Chineke ga-amalite ịchị ebe niile nỌktoba 1914. Ihe ọzọ ha kweere bụ na owuwe ihe ubi Baịbụl kwuru okwu ya ga-agbatịkwu si nafọ 1874 ruo afọ 1914, nakwa na ọ ga-akwụsị mgbe Ndị Kraịst niile e tere mmanụ lachara eluigwe. Ihe ndị a niile ha ghọtahiere, ọ na-eme ka obi ghara isi anyị ike na Jizọs ji mmụọ nsọ Chineke duo ụmụnna anyị ndị ahụ noge ahụ?6Mbanụ. Cheta ihe atụ ahụ anyị mere ná mmalite. Mgbe ahụ ndị njem ahụ nọ na-ekwurịta otú ha chere obodo ahụ dị ma jụọ nwoke ahụ du ha ka ọ kọọrọ ha, ya asị ha cheregodị, ọ ga-eme ka anyị sị na nwoke ahụ amaghị otú obodo ahụ dị? Anyị agaghị ekwu otú ahụ. A bịakwa nihe gbasara ndị Chineke, ọ bụ eziokwu na mgbe ụfọdụ, ha na-achọ ịghọta nzube Chineke mgbe oge na-erubeghị ka Jehova jiri mmụọ nsọ ya mee ka ha ghọta ya, o doro anya na Jizọs na-edu ha. Ọ bụrụ na Jehova emee ka ha ghọta nke bụ eziokwu, ha na-eji obi ha niile nabata ya nihi na ha dị umeala nobi.Jems 4:6.7.Olee ihe ụfọdụ e kwuru na Baịbụl Chineke mere ka ndị ohu ya ghọtakwuo?7Mgbe afọ 1919 gachara, Chineke mere ka ndị ya ghọtakwuo ihe ụfọdụ e kwuru na Baịbụl.GụọAbụ Ọma 97:11.Nafọ 1925, e nwere otu isiokwu gbara ọkpụrụkpụ nke gbara nỤlọ Nche.Isiokwu ahụ bụ Ọmụmụ nke Mba Ahụ. Isiokwu ahụ mere ka o doo anya na ihe Akwụkwọ Nsọ kwuru gosiri na Alaeze Mesaya malitere ịchị nafọ 1914. Ọ bụ nafọ ahụ ka e mezuru ihe Baịbụl kwuru náMkpughe isi iri na abụọ. Ebe ahụ kwuru na nwaanyị Chineke nke dị neluigwe mụrụ nwa nwoke.Isiokwu ahụ kọwakwara na mkpagbu a kpagburu ndị Jehova noge Agha Ụwa Mbụ gosiri na e sila neluigwe chụdata Setan nụwa. Ọ na-ewe oké iwe, ebe ọ maara na o nwere oge dị mkpirikpi.Mkpu. 12:12.8, 9.a Olee otú e si mee ka ndị Chineke ghọta na Alaeze Chineke dị ezigbo mkpa? b Olee ajụjụ ndị anyị ga-eleba anya na ha?8Olee ihe mere Alaeze Chineke ji dị ezigbo mkpa? Nafọ 1928, a malitere ikwu nỤlọ Nchena Alaeze Chineke ka mkpa karịa nzọpụta a ga-azọpụta anyị nihi àjà Jizọs ji ndụ ya chụọ. O doro anya na Jehova ga-eji Alaeze Mesaya mee ka aha ya dị nsọ, meekwa ka a mata na ọ bụ ya kwesịrị ịchị ma eluigwe maụwa. Ọ bụkwa ya ka Jehova ga-eji meere ụmụ mmadụ ihe niile o zubere imere ha.9Ole ndị ga-eso Kraịst achị nAlaeze ahụ? Ole ndị Alaeze ahụ ga-achị nụwa? Oleekwa ọrụ ndị na-eso ụzọ Kraịst kwesịrị ịna-arụsi ike?Ịchịkọta Ndị E Tere Mmanụ10.Gịnị ka ezigbo Ndị Kraịst ghọtara kemgbe gbasara otu narị puku na iri puku anọ na puku anọ?10Ọtụtụ afọ tupu afọ 1914, ezigbo Ndị Kraịst aghọtala na ọ bụghị ha niile ga-eso Kraịst chịa neluigwe, kama, ọ bụ naanị otu narị puku na puku iri anọ na puku anọ.Ha ghọtara na ọnụ ọgụgụ a bụ ọnụ ọgụgụ nkịtị. Ha ghọtakwara na ọ bụ noge ndịozi Jizọs ka a malitere ịkpọ ndị so nọnụ ọgụgụ a.11.Olee otú ndị ahụ ha na Kraịst ga-eso achị si ghọtakwuo ọrụ Chineke sịrị ha rụọ nụwa?11Ma, olee ihe a gwara ndị a ga-eso Kraịst chịa ka ha na-eme nụwa tupu ha agaa eluigwe? Ha ma na Jizọs kwusiri okwu ike gbasara ikwusa ozi ọma, nakwa na o ji ya tụnyere oge owuwe ihe ubi. Mat. 9:37;Jọn 4:35 Nisiokwu nke abụọnakwụkwọ a, anyị kwuru na Ndị Mmụta Baịbụl ghọtara na oge owuwe ihe ubi ahụ ga-ewe iri afọ anọ, nakwa na ọ ga-akwụsị mgbe ndị e tere mmanụ lachara eluigwe. Ma, ebe ọ bụ na e weela ihe ubi ahụ karịa iri afọ anọ, e nwere ihe ndị ha kwesịrị ịghọtakwu banyere owuwe ihe ubi a. Anyị aghọtala ugbu a na owuwe ihe ubi ahụ malitere nafọ 1914. Ọ bụ oge a ga-achịkọta ata iche, chịkọtakwa ọka iche. Ọka a bụ ezigbo Ndị Kraịst, ebe ata ahụ bụ Ndị Kraịst adịgboroja. Oge ezuola ka a chịkọta ndị fọrọ afọ nime ndị ahụ ha na Kraịst ga-eso achị neluigwe.Nafọ 1914 ka a malitere owuwe ihe ubi ahụ Jizọs kwuru okwu ya A kọwara ya na paragraf nke 1112, 13.Jizọs ji talent na ụmụ agbọghọ iri na-amaghị nwoke mee ihe atụ. Olee ihe ihe atụ ndị a pụtara noge ikpeazụ a?12Malite nafọ 1919 gawa, Kraịst nọ na-eme ka ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi, onye nwekwara uche, na-ekwusi okwu ike gbasara izisa ozi ọma. Tupu Jizọs alaghachi eluigwe, ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya ka ha na-ezi ozi ọma. Mat. 28:19, 20 Ọ gwakwara ha ihe ha kwesịrị ịna-eme ka ha nwee ike ikwusa ozi ọma a ọ sị ha na-ekwusa. Gịnị mere anyị ji kwuo otú ahụ? Mgbe Jizọs ji ụmụ agbọghọ iri na-amaghị nwoke meere ndị na-eso ụzọ ya ihe atụ, o mere ka o doo ha anya na ha kwesịrị ịmụrụ anya, ma jiri ozi Chineke kpọrọ ihe, ka ha nwee ike iso noririagbamakwụkwọ Baịbụl kwuru na ha na Jizọs ga-enwe neluigwe, ya bụ, mgbe a ga-ejikọta Jizọs Kraịst na otu narị puku na iri puku anọ na puku anọ ahụ. Baịbụl kpọrọ ha nwaanyị Kraịst na-alụ ọhụrụ. Mkpu. 21:2 Mgbe Jizọs jikwa talent mee ihe atụ, o gosiri na ndị na-eso ụzọ ya e tere mmanụ ga-eji ikwusa ozi ọma kpọrọ ihe.Mat. 25:1-30.13Kemgbe ihe karịrị otu narị afọ ugbu a, ndị e tere mmanụ mụ anya, ma jiri ikwusa ozi ọma kpọrọ ihe. O doro anya na Chineke ga-agọzi mbọ a ha na-agba. Ma, ọ bụ naanị otu narị puku na puku iri anọ na puku anọ ha na Kraịst ga-eso achị ka a ga-achịkọta nowuwe ihe ubi a?Ịchịkọta Ndị Alaeze Chineke Ga-achị nỤwa14, 15.Olee ụzọ ndị abụọ e kwuru nakwụkwọ anyị a na-akpọThe Finished Mysteryna ha ga-aga eluigwe? Oleekwa ụzọ ndị abụọ e kwuru nakwụkwọ ahụ na ha ga-ebi nụwa?14Ọ dịla anya ndị Chineke chọsiri ike ịma ihe gbasara oké ìgwè mmadụ e kwuru okwu ya náMkpughe 7:9-14. Tupu Kraịst emee ka a ghọta ndị oké ìgwè mmadụ a bụ, ọtụtụ ihe Ndị Mmụta Baịbụl kwuru gbasara ha dị iche nihe ndị bụ eziokwu anyị maara ugbu a gbasara ha.15Nafọ 1917, akwụkwọ anyị a na-akpọThe Finished Mysterykwuru na e nwere ụzọ mmadụ abụọ ga-aga eluigwe, nweekwa ụzọ mmadụ abụọ ga-ebi nụwa. Ole ndị so ná ndị a ga-aga eluigwe na ndị a ga-ebi nụwa? Ndị nke mbụ nụzọ mmadụ abụọ ahụ ga-aga eluigwe bụ otu narị puku na iri puku anọ na puku anọ ha na Kraịst ga-eso achị. Ndị nke abụọ nime ha bụ oké ìgwè mmadụ. Noge ahụ, a ghọtara na oké ìgwè mmadụ a bụ ndị nọ na chọọchị dị iche iche dị na Krisendọm. Ha kweere na Chineke, ma ha anaghị erubechara ya isi. Nihi ya, a ga-enye ha ọkwá dị ala neluigwe. Ma, ole ndị bụ ndị mbụ nụzọ mmadụ abụọ ahụ ga-ebi nụwa? Ndị Mmụta Baịbụl noge ahụ kwuru na ha bụ ndị oge ochie fere Jehova, dị ka Ebreham, Mozis na ndị ọzọ. Ha kwukwara na ọ bụ ndị a ga-achị ndị nke abụọ nime ndị ahụ ga-ebi nụwa. Ndị nke abụọ nime ndị ahụ ha sị ga-ebi nụwa bụ ụmụ mmadụ ndị ọzọ nọ nụwa.16.Olee otú mmụọ nsọ si duo ezi Ndị Kraịst nafọ 1923, ha aghọta nke bụ eziokwu banyere ndị ga-aga eluigwe na ndị ga-ebi nụwa? Oleekwa otú mmụọ nsọ si duo ha nafọ 1932, ha aghọtakwuo nke bụ eziokwu nokwu a?16Olee otú Chineke si jiri mmụọ nsọ ya mee ka Ndị Kraịst ghọta ndị ga-ebi nụwa? O ji nwayọọ nwayọọ mee ya. Nafọ 1923, e kwuru nỤlọ Nchena e nwere ndị ga-ebi nụwa Kraịst ga-achị. Ha agaghị aga eluigwe. Nafọ 1932, e kwuru nỤlọ Nchegbasara Jọnadab ma ọ bụ Jehọnadab, onye kwadoro Jihu mgbe ọ na-ekpochapụ ofufe ụgha nIzrel. Jihu bụ eze Izrel Chineke tere mmanụ. 2 Eze 10:15-17Ụlọ Ncheahụ kwukwara na e nwere ndị yiri Jọnadab noge anyị a, nakwa na Jehova ga-eme ka ha ghara ịnwụ nAmagedọn. Ha ga-ebi nụwa a.17.a Olee eziokwu Chineke mere ka ndị ohu ya ghọtakwuo nafọ 1935? b Mgbe e mere ka ndị Chineke mata na oké ìgwè mmadụ ahụ ga-ebi nụwa, olee uru ọ baara ha? Gụọ ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ, O Mere Ka Ndị Chineke Mara Ebe Ha Kwụ.17Nafọ 1935, e nwere otu eziokwu Chineke mere ka ndị ohu ya ghọtakwuo. Ná mgbakọ e nwere na Wọshịntịn Diisi, a kọwara na oké ìgwè mmadụ ahụ bụ ndị ga-ebi nụwa. Ọ bụ ha bụ atụrụ ahụ Jizọs kwuru okwu ya mgbe o ji atụrụ na ewu mee ihe atụ. Mat. 25:33-40 Oké ìgwè mmadụ ahụ ga-eso natụrụọzọ ahụ Jizọs kwuru okwu ya. Jizọs kwuru gbasara ha, sị: M ga-akpọtakwa ha. Jọn 10:16 Mgbe Nwanna J. F. Rutherford na-ekwu okwu ná mgbakọ ahụ, o kwuru, sị: Biko, ka ndị niile nwere olileanya ịdị ndụ ebighị ebi nụwa a bilie ọtọ. Mgbe o kwuchara ihe a, ihe karịrị ọkara ndị bịara mgbakọ ahụ biliri ọtọ. O kwuziri, sị: Leenụ oké ìgwè mmadụ ahụ! Ihe a o kwuru ruru ndị mmadụ nobi nihi na o mere ka ha mara ebe ha kwụ.Ndị a bụ ndị nọ nèzí na-ege ihe omume mgbakọ ahụ e nwere nafọ 1935 na Wọshịntịn DiisiO MERE KA NDỊ CHINEKE MARA EBE HA KWỤOKWU ahụ e kwuru na Wọshịntịn Diisi nAmerịka, nabalị iri atọ na otu nọnwa Mee nafọ 1935 ruru ụmụnna anyị nobi. Lee ihe ụfọdụ nime ndị nọ ná mgbakọ ahụ kwuru.Nwanna Henry A. Cantwell kwuru, sị: Tupu afọ 1935, ọtụtụ ụmụnna nọ na-ekwu na ha amaghị ma hà so ná ndị e tere mmanụ ma ọ bụ na ha esoghị. Echetara m nnọọ ihe m mere mgbe Nwanna Rutherford nọ na-ekwu okwu ahụ isiokwu ya bụ Oké Ìgwè Mmadụ Ahụ. Tupu ya ekwuwe okwu ahụ, m nọ na-asa efere na kafiterịa. Ma, mgbe ọ chọrọ ibido okwu ahụ, m gbagooro elu gaa nọrọ ọdụ na veranda. Mgbe ọ kọwachara ihe niile gbasara oké ìgwè mmadụ Baịbụl kwuru okwu ya, ọ sịrị ka ndị niile chere na ha so noké ìgwè mmadụ ahụ bilie ọtọ. Ebiliri m ọtọ ozugbo ahụ ma legharịa anya hụ na o yiri ka ndị biliri ọtọ karịrị ndị na-ebilighị. Si nụbọchị ahụ gawa, ọ bịara doo m anya na esoghị m ná ndị e tere mmanụ. . . . Obi dị m ụtọ na eso m natụrụ ọzọ ahụ.Nwanna Herman L. Philbrick kwuru na obi dị ọtụtụ ndị ụtọ mgbe e kwuchara okwu ihu ọha ahụ nihi na tupu oge ahụ, ụfọdụ ụmụnna nọ na-ekwu na ha amaghị ma hà so ná ndị e tere mmanụ ma ọ bụ na ha esoghị. Ma, ha achọghị ile onwe ha anya ka ndị so noké ìgwè mmadụ ahụ nihi na e weere na ndị so noké ìgwè mmadụ ahụ bụ Ndị Kraịst na-ekwesịchaghị ntụkwasị obi. O kwukwara na mgbe a gbasara mgbakọ ahụ na ahụ bịara ruo ọtụtụ ụmụnna anyị ala nihi na ihe ahụ e kwuru ruru ha nobi. O mekwara ka ha jechiwe ozi ọma anya nihi na Jehova emeela ka ha ghọta ebe ha kwụ.Nwanna John C. Booth kwuru na ọtụtụ ihe ha mụtara ná mgbakọ ahụ mere ka obi na-atọ ha ụtọ. Na ha jizi obi ha niile na-agwa ndị mmadụ na ha nwere ike ịdị ndụ ebighị ebi nụwa. O kwukwara na ọtụtụ ụmụnna ndị na-ata achịcha ma na-aṅụ mmanya e ji echeta ọnwụ Jizọs kwụsịrị nihi na ha aghọtala na ha esoghị ná ndị e tere mmanụ.18.Olee ihe ezigbo Ndị Kraịst gbasiri mbọ ike na-eme? Oleekwa otú Jehova sirila gọzie ha?18Kemgbe ahụ, Kraịst na-eduzi ndị na-eso ụzọ ya ka ha gbasie mbọ ike na-achịkọta ndị ga-eso noké ìgwè mmadụ ahụ na-agaghị anwụ noké mkpagbu. Mgbe ha malitere, mmadụ ole a chịkọtara adịghị ọtụtụ otú ha chere na ha ga-adị. Ọ bụ ya mere Nwanna Rutherford ji kwuo, sị: O yiri ka oké ìgwè mmadụ ahụ agaghị adị ọtụtụ. Ma, anyị ahụla taa na Jehova agọziela ozi ọma ndị ohu ya na-ekwusa kemgbe ahụ. Jehova ejirila Jizọs na mmụọ nsọ mee ka ndị e tere mmanụ na atụrụ ọzọ ahụ bụrụ otu otú ahụ Jizọs kwuru. Ha abụrụla otu ìgwè atụrụ, nweekwa otu onye ọzụzụ atụrụ.Nwanna Rutherford amaghị otú oké ìgwè mmadụ ahụ ga-aharu I si naka ekpe gụrụ gawa aka nri, onye mbụ bụ Nathan H. Knorr, onye nke abụọ bụ Joseph F. Rutherford, onye nke atọ bụ Hayden C. Covington19.Olee otú anyị ga-esi soro na-achịkọta atụrụ ọzọ Kraịst kwuru okwu ya?19Ọtụtụ ndị ohu Chineke ga-ebi nụwa ruo mgbe ebighị ebi mgbe ụwa ga-aghọ paradaịs. Ọ bụ Kraịst na otu narị puku na puku iri anọ, na puku anọ ga-achị ha. Obi dị anyị ụtọ na Kraịst emeela ka ndị ohu Chineke mata ihe Baịbụl kwuru gbasara ụzọ ebe abụọ ndị ohu ya ga-anọ. Anyị kwesịrị ịna-akọrọ ndị ọzọ ihe ndị a Chineke mere ka anyị ghọta. Ka anyị jiri ike anyị niile na-ekwusa ozi ọma ka ọtụtụ ndị nwee ike soro noké ìgwè mmadụ ahụ Baịbụl kwuru okwu ya. Nke a ga-eme ka e nwekwuo ndị ga na-eto aha Chineke bụ Jehova.GụọLuk 10:2.Oké ìgwè mmadụ ahụ na-ehi nne nike nikeOtú Anyị Ga-esi Na-akwadosi Alaeze Chineke Ike20.Ole ndị so ná nzukọ Setan? Oleekwa otú Ndị Kraịst si egosi na ha dị iche nụwa Setan?20Ka ndị Chineke nọ na-amụ banyere Alaeze Chineke, ha kwesịkwara ịghọtakwu otú ha ga-esi na-akwado Alaeze ahụ. Ọ bụ ya mere e ji kwuo nỤlọ Nchenafọ 1922, na e nwere nzukọ abụọ dịnụ, ha bụ, nzukọ Jehova na nzukọ Setan. Ndị so ná nzukọ Setan bụ ndị azụmahịa ụwa, ndị okpukpe ụgha, na ndị ọchịchị ụwa. Ndị niile na-akwadosi Alaeze Chineke ike ekwesịghị itinye aka nihe ọ bụla na-adịghị ọcha nụwa Setan. 2 Kọr. 6:17 Gịnị bụ ihe ndị ahụ ha na-agaghị etinye aka na ha?21.a Olee ihe ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi gwara ndị Chineke banyere ịchụ ego? b Nafọ 1963, gịnị ka e kwuru nỤlọ Nchebanyere Babilọn Ukwu Ahụ?21Kemgbe ụwa, ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi na-agwa anyị banyere aka ndị azụmahịa ụwa na-arụrụ. Ha na-agwakwa anyị ka anyị ghara ịchụ ego ọnwụ ọnwụ. Mat. 6:24 Nakwụkwọ anyị dị iche iche, ha na-agwakwa anyị gbasara okpukpe ndị so ná nzukọ Setan. Ha kwuru hoo haa nỤlọ Nche,nafọ 1963, na Krisendọm na okpukpe ụgha ndị ọzọ niile so na Babịlọn Ukwu ahụ e kwuru okwu ya na Baịbụl. Nihi ya, nisi irinke akwụkwọ a, anyị ga-amụtakwu otú e si nyere ndị Chineke nọ nebe dị iche iche aka isi nime ya pụta. Anyị ga-amụtakwa otúndị Chineke si wepụ aka nihe ọ bụla okpukpe ụgha na-eme.Mkpu. 18:2,4.22.Mgbe a na-alụ Agha Ụwa nke Mbụ, olee otú ọtụtụ ndị Chineke si ghọta ihe e kwuru nakwụkwọNdị Rom 13:1?22Ma, olee otú e si nyere ezigbo Ndị Kraịst aka ka ha ghara itinye aka nọchịchị ụwa Setan? Aka ha ò kwesịrị ịdị nihe ọ bụla gbasara agha na esemokwu mba na mba? Noge Agha Ụwa nke Mbụ, Ndị Mmụta Baịbụl niile ghọtara na ezigbo Ndị Kraịst ekwesịghị igbu mmadụ ibe ha. Mat. 26:52 Ma, e nwere otú ọtụtụ nime ha si ghọta ihe Baịbụl kwuru náNdị Rom 13:1. Ebe ahụ kwuru ka onye ọ bụla rubere ndị ọchịchị isi. Ọtụtụ nime ha ghọtara na ebe a na-ekwu na ezigbo Ndị Kraịst kwesịrị ịbụ ndị agha, jiri ejiji ndị agha, burukwa égbè gaa agha. Ma, e ruo nihu agha, á sị ha gbagbuo ndị iro ha, ha kwesịrị ịna-agba égbè ha nelu.23, 24.Mgbe a na-alụ Agha Ụwa nke Abụọ, gịnị ka anyị ghọtaraNdị Rom 13:1na-ekwu? Olee otú mmụọ nsọ si mee ka anyị ghọtakwuo amaokwu ahụ?23E nwere ihe a kọwakwuuru ụmụnna anyị nỤlọ Nchenafọ 1939 tupu Agha Ụwa nke Abụọ amalite nafọ ahụ. A kọwakwuuru ha otú ha ga-esi dịrị iche nụwa Setan.Ụlọ Ncheahụ kwuru hoo haa na aka ezigbo Ndị Kraịst ekwesịghị ịdị nihe ọ bụla gbasara agha na esemokwu mba na mba. Ihe a a kọwakwuuru ụmụnna anyị nyeere ha ezigbo aka. O mere ka ikpe ọbara ghara ịma ha otú ọ mara ọtụtụ mmadụ nagha ahụ tara isi ọtụtụ ndị. Ma, ná mbido afọ 1929, e kwuru nakwụkwọ anyị na ndị ọchịchị e kwuru okwu ha náNdị Rom 13:1bụ Jehova na Jizọs, ọ bụghị ndị ọchịchị ụwa. Nihi ya, e kwesịrị ime ka ihe amaokwu a na-ekwu dokwuo ezigbo Ndị Kraịst anya.24Mmụọ nsọ nyeere ezigbo Ndị Kraịst aka nafọ 1962 ha aghọta ihe amaokwu Baịbụl ahụ na-ekwu. NỤlọ NcheBekee nke November 15 na nke December 1 nafọ ahụ, a kọwaraNdị Rom 13:1-7. Ọ bụ nỤlọ Ncheabụọ a ka ndị Chineke ghọtara otu ihe Jizọs kwuru nke ọtụtụ ndị ma nke ọma taa. Jizọs sịrị: Hụnụ na unu kwụrụ Siza ihe Siza, ma kwụọnụ Chineke ihe Chineke. Luk 20:25 Ezigbo Ndị Kraịst aghọtala ugbu a na ndị ọchịchị ahụ e kwuru okwu ya náNdị Rom 13:1bụ ndị ọchịchị ụwa. Ha aghọtakwala na ha kwesịrị ịna-erubere ha isi. Ma, ọ bụrụ na ndị ọchịchị ụwa asị ha mee ihe Jehova Chineke sị ha emela, ha agaghị eme ya. Ha ga-ekwu ihe ndịozi Jizọs kwuru mgbe a gwara ha mee otú ahụ. Ha ga-ekwu, sị: Anyị aghaghị irubere Chineke isi dị ka onye na-achị achị karịa mmadụ. Ọrụ 5:29 Nisi iri na atọnanke iri na anọnakwụkwọ a, anyị ga-amụtakwu ihe ndị ọzọ ezigbo Ndị Kraịst mere iji gosi na ha dị iche nụwa Setan.Ịkụziri ndị ọzọ gbasara ndụ ebighị ebi e kwuru okwu ya na Baịbụl bụ amara Chineke meere anyị25.Olee otú obi dị gị maka otú a mmụọ nsọ si eme ka anyị ghọta ihe gbasara Alaeze Chineke?25Kemgbe ihe karịrị otu narị afọ ugbu a, a kụzierela ezigbo Ndị Kraịst ọtụtụ ihe banyere Alaeze Chineke. Anyị amatala mgbe Alaeze Chineke malitere ịchị neluigwe. Anyị amatakwala otú Alaeze ahụ si dịrị anyị mkpa. Anyị amụtala na ụfọdụ ndị Chineke ga-aga eluigwe, ọtụtụ ebiri nụwa. Anyị amụtakwala otú anyị ga-esi na-akwado Alaeze Chineke ma na-erubere ndị ọchịchị isi ma ọ bụrụhaala na ihe ha sị anyị mee abụghị ihe Chineke sị anyị emela. Onye ọ bụla nime anyị kwesịrị ịjụ onwe ya, sị, M gaara amụta ihe ndị a dị ezigbo mkpa ma á sị na Jizọs Kraịst enyereghị ndị ohu ya nọ nụwa aka ịghọta ihe ndị ahụ ma kụziere anyị ha? Anyị na-ekele Jehova na o ji mmụọ nsọ ya na Jizọs Kraịst na-eduzi anyị.Nkebi nke 2Izisa Ozi Ọma Alaeze ChinekeIzisa Ozi Ọma nỤwa NiileWERE ya na i tetara ụra notu isi ụtụtụ, ma ị gaghị aga ọrụ nụbọchị ahụ. Ị chọrọ ịga ozi ọma, ma ike gwụrụ gị. Gị echewe na ọ ga-akara gị mma izurutụ ike nụtụtụ ahụ. Ma, gị emechaa kpee ekpere, kpebie na ị ga-aga ozi ọma. Gị ejikere buru akpa gị gawa. Nụbọchị ahụ, ọ bụ gị na otu nwanna nwaanyị merela agadi na-arụ. Nwanna nwaanyị a efeela Jehova ọtụtụ afọ. O diela ọtụtụ ihe ná ndụ, ọ dịkwa obiọma. Ka ị na-echeta àgwà ya ndị a, gị ana-enwekwu ume. Ka gị na ya nọ na-ezi ozi ọma nụlọ nụlọ, gị echeta na ozi unu na-ezi ndị mmadụ ka ụmụnna gị ndị nọ nebe dị iche iche na-ezikwa. Ọ bụkwa akwụkwọ unu na-enye ndị mmadụ, ka ha na-enye. Otú e si azụ unu izisa ozi ọma ka e sikwa azụ ha. Ka unu na-achọ imechi ozi ọma nụbọchị ahụ, ya adị gị ka unu emechila emechi ma ọ bụdị chi ejila eji. Mgbe ị laruru ụlọ, obi ana-atọ gị ụtọ, gị ana-ekele Jehova na i mechara gaa ozi ọma nụbọchị ahụ.Ihe kachanụ Chineke ji Alaeze ya eme noge anyị a bụ ịkwado ozi ọma ndị ya na-ekwusa. Jizọs kwuru na a ga-ekwusa ozi ọma a nụwa niile noge ikpeazụ a. Mat. 24:14 Olee otú e si na-ekwusa ozi ọma a taa? E nwere ihe atọ anyị ga-eleba anya na ha ná nkebi a. Ihe atọ ndị a ga-enyere anyị aka ịza ajụjụ ahụ. Nke mbụ bụ gbasara ndị na-ekwusa ozi ọma Alaeze Chineke. Nke abụọ bụ otú ha si ekwusa ya. Nke atọ abụrụ ihe ndị dị ezigbo mkpa ha ji ekwusa ya. Ihe ndị a ha ji ekwusa ya enyerela ọtụtụ nde mmadụ aka nụwa niile ịma na Alaeze Chineke bụ ọchịchị dị adị.6 Ndị Na-ekwusa Ozi ỌmaNdị Na-ekwusa Ozi Ọma Na-eji Obi Ha Niile Ewepụta Onwe Ha1, 2.Olee nnukwu ọrụ Jizọs kwuru na ndị na-eso ụzọ ya ga-arụ? Oleekwa ajụjụ dị mkpa anyị kwesịrị ịza?NDỊ ỌCHỊCHỊ na-ekwekarị nkwa ha na-agaghị emezu. Ụfọdụ nime ha chọdịrị imere ndị mmadụ ihe ha kwere ha ná nkwa, ma ha anaghị enwe ike ime ya. Ma, obi dị anyị ụtọ na Jizọs Kraịst, bụ Eze Alaeze Chineke, dị iche. Ọ na-emezu nkwa ọ bụla o kwere.2Mgbe e chichara Jizọs Eze neluigwe nafọ 1914, o jikeere imezu otu amụma o buru ihe dị ka otu puku afọ na narị afọ itoolu gara aga. Obere oge tupu e gbuo ya, ọ sịrị: A ga-ekwusakwa ozi ọma nke a nke alaeze nelu ụwa dum mmadụ bi. Mat. 24:14 Ozi ọma a o kwuru na a ga-ekwusa so notu nime ihe ndị anyị ga-eji amata na ọ bụrụla eze nke Alaeze Chineke. Ma, e nwere ajụjụ dị mkpa anyị kwesịrị ịza. Ajụjụ ahụ bụ, Olee otú Eze nke Alaeze Chineke ga-esi nweta ndị ga-eji obi ha niile wepụta onwe ha ikwusa ozi ọma noge ikpeazụ a? Oge ikpeazụ a bụ oge ọtụtụ ndị na-achọ ihe ga-abara naanị ha uru. Ọ bụkwa oge ndị mmadụ na-anaghị ahụ ibe ha nanya, nakwa oge ndị mmadụ na-achọghị ife Chineke. Mat. 24:12;2 Tim. 3:1-5 Anyị kwesịrị ịmata azịza ajụjụ ahụ, nihi na ọ gbasara ezigbo Ndị Kraịst niile.3.Gịnị ka Jizọs kwuru nke gosiri na obi siri ya ike na a ga-enwe ndị ga-ewepụta onwe ha ikwusa ozi ọma? Olee ihe mere obi ji sie ya ike?3Ì chetara ihe ahụ Jizọs kwuru? Otu nime ihe o kwuru bụ naa ga-ekwusakwa ozi ọma.Ihe a o kwuru, ó gosighị na obi siri ya ike na a ga-enwe ndị ga-eji obi ha niile wepụta onwe ha ikwusa ozi ọma a noge ikpeazụ a? À na-ajụkwa nke ahụ ajụ? Ma, olee ihe mere obi ji sie ya ike? Ọ bụ ihe ọ mụtara naka Nna ya. Jọn 12:45;14:9 Tupu Jizọs abịa nụwa, o ji anya ya hụ otú obi si sie Jehova ike na ndị na-efe ya ga-eji obi ha niile wepụta onwe ha ijere ya ozi. Ka anyị leba anya notú Jehova si gosi na obi siri ya ike na ndị ohu ya ga-ewepụta onwe ha ijere ya ozi.Ndị Gị Ga-eji Obi Ha Wepụta Onwe Ha4.Olee ọrụ Jehova gwara Ndị Izrel ka ha kwado? Oleekwa ihe ha mere?4Ì chetara ihe mere mgbe Jehova gwara Mozis ka ọ rụọ ụlọikwuu ndị Izrel ga-anọ na-efe Chineke? Jehova gwara Mozis ka ọ gwa ndị Izrel niile ka ha kwado ọrụ ahụ. Mozis gwara ha, sị: Ka onye ọ bụla obi ya kpaliri weta onyinye ọ ga-enye Jehova.Ndị Izrel hà mere ihe a a gwara ha mee? O doro anya na ha mere ya. Baịbụl kwuru na ndị Izrel nọ na-ewetara ya onyinye afọ ofufo kwa ụtụtụ. Ihe ha wetara karịrị akarị nke na Mozis kwuru ka a kwụsị ndị Izrel iwebata onyinye ha. Ọpụ. 35:5;36:3,6 Ihe a ụmụ Izrel mere gosiri na ha emechughị Jehova ihu.5, 6.Gịnị ka e kwurunAbụ Ọma nke 110:1-3 na Jehova na Jizọs tụrụ anya na ezigbo ndị na-efe Chineke ga-eme noge ikpeazụ?5Obi ò siri Jehova ike na ndị ohu ya ga-eji obi ha wepụta onwe ha ikwusa ozi ọma noge ikpeazụ a? Ee. Ihe karịrị otu puku afọ tupu a mụọ Jizọs nụwa, Jehova ji mmụọ nsọ ya mee ka Devid dee gbasara ihe ndị ga-eme noge Mesaya ga-amalite ịchị.GụọAbụ Ọma 110:1-3.O kwuru na Jizọs ga-enwe ndị iro na-agaghị achọ ka ọ chịa ha mgbe e chiri ya eze ọhụrụ. Ọ ga-enwekwa ọtụtụ ndị ga-achọ ka ọ na-achị ha. A gaghị amanye ha amanye ijere ya ozi. Ụfọdụ nime ha ga-abụ ụmụ okorobịa na ụmụ agbọghọbịa. Ha ga-eji obi ha niile wepụta onwe ha ijere Eze a ozi. Ha ga-adị ọtụtụ nke na e nwere ike iji ha tụnyere igirigi isi ụtụtụ.Ndị ji obi ha na-akwado Alaeze Chineke juru ebe niile dị ka igirigi A kọwara ya na paragraf nke 56Jizọs ma na ihe ahụ e kwurunAbụ Ọma nke 110gbasara ya. Mat. 22:42-45 Ọ bụ ya mere obi ji sie ya ike na ọ ga-enwe ndị ga-eji obi ha wepụta onwe ha ikwusa ozi ọma nụwa niile. È nweelanụ ndị mere otú ahụ? Eze Alaeze Chineke, ò nweela imirikitimi ndị na-ezisa ozi ọma noge ikpeazụ a?Ọrụ M Bụ Ikwusa Ozi Ọma Ọ Sị M Kwusawa7.Mgbe e chichara Jizọs eze, gịnị na gịnị ka o mere iji kwadebe ndị Chineke maka ọrụ ha ga-arụ?7Obere oge e chichara Jizọs Eze, o mere ihe ụfọdụ iji kwadebe ndị na-eso ụzọ ya ka ha nwee ike izisa ozi ọma ọ gwara ha na-ezisa nụwa niile. Nisi nke abụọnke akwụkwọ a, anyị kwuru na Jizọs nyochara ndị ohu Chineke nọ nụwa ma mee ka ha dịrị ọcha malite nafọ 1914 ruo ná mmalite nke afọ 1919. Mal. 3:1-4 Ihe ọzọ o mere bụ ịhọpụta ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi nafọ 1919 ka ọ na-edu ndị ohu Chineke nọ nụwa. Mat. 24:45 Malite nafọ ahụ gawa, ohu a malitere ịkụzikwuru ndị Chinekeihe. Otú o si eme ya bụ ịhazi okwu dị iche iche a na-ekwu ná mgbakọ, nakwa ibipụta akwụkwọ dị iche iche. Ohu a na-eji akwụkwọ ndị a na okwu ndị ahụ a na-ekwu ná mgbakọ na-agwa Onye Kraịst ọ bụla nao kwesịrịịna-ekwusasi ozi ọma ike.8-10.Olee otú mgbakọ ndị e nwere si nyere ndị ohu Chineke aka ikwusasi ozi ọma ike? Mee ihe atụ. Gụọkwa ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ, Mgbakọ Ndị Nyeere Ndị Jehova Aka Ịna-ekwusasi Ozi Ọma Ike.8Okwu ndị a na-ekwu ná mgbakọ.Ndị Mmụta Baịbụl chọsiri ike ka a gwa ha ihe ha ga-eme. Ọ bụ ya mere ha ji gaa mgbakọ ha nwere nabalị mbụ nọnwa Septemba ruo nabalị asatọ, nafọ 1919. Ha nwere mgbakọ a na Sida Pọịnt, Ohayo, dị nAmerịka. Mgbakọ a bụ mgbakọ ukwu mbụ ha nwere ka a lụchara Agha Ụwa nke Mbụ. Nụbọchị nke abụọ nke mgbakọ ahụ, Nwanna Rutherford gwara ndị bịara mgbakọ ahụ hoo haa ihe ha kwesịrị ime. Ọ gwara ha, sị: Ọrụ Onye Kraịst ọ bụla nọ nụwa a . . . bụ ikwusa ozi ọma alaeze Onyenwe anyị.9Abalị atọ Nwanna Rutherford kwuchara ihe a, o kwuru okwu mmechi isiokwu ya bụ Okwu A Na-agwa Ndị Na-arụkọ Ọrụ Ọnụ. E mechakwara kọwaa ya nỤlọ Nche.Isiokwu a kọwara okwu ya ahụ na ya bụ, Ịkpọsa Alaeze ahụ. Nwanna Rutherford sịrị: Onye Kraịst ọ bụla kwesịrị imeda obi jụọ onwe ya, sị, Gịnị mere Chineke ji kee m nụwa a? Ihe o kwesịrị ịgwa onwe ya bụ na Onyenwe anyị kere m ka m nọchite anya ya nụwa a, na-ezisara ndị ụwa ozi ọma ka ha na ya nwee ike dịrị ná mma. Ọrụ m bụ ikwusa ozi ọma ọ sị m kwusawa.10Nokwu ahụ Nwanna Rutherford kwuru, ọ gwara ndị bịara mgbakọ ahụ na a ga-amalite ibipụta magazin ọhụrụ. Aha magazin a bụThe Golden Age,ma, aha ya ugbu a bụTeta!. Magazin a ga-enyere ndị mmadụ aka ịghọta na ọ bụ naanị Alaeze Chineke ga-akwụsị nsogbu ụmụ mmadụ nwere. Ọ jụziri ndị niile bịara mgbakọ ahụ mmadụ ole nime ha ga-achọ inye ndị mmadụ magazin a nozi ọma. Mgbe ọ jụchara ajụjụ a, ndị lekọtara mgbakọ ahụ kọrọ ihe merenụ. Ha sịrị: Puku mmadụ isii bịara mgbakọ ahụ biliri ọtọ iji gosi na ha niile ga-eji magazin ahụ na-aga ozi ọma.O doola anya ugbu a na Eze Alaeze Chineke enwetala ndị ji obi ha niile wepụta onwe ha ịkọrọ ndị mmadụ banyere Alaeze Chineke.Ndị a bụ ndị bịara mgbakọ ahụ e nwere nafọ 1922 na Sida Pọịnt, Ohayo. E nwere ihe a mapawara nelu ebe ikpo okwu. Ihe e dere na ya bụ Kpọsaanụ Eze ahụ na Alaeze yaMGBAKỌ NDỊ NYEERE NDỊ JEHOVA AKA ỊNA-EKWUSASI OZI ỌMA IKEMgbakọ e nwere nafọ 1919, na Sida Pọịnt, Ohayo, dị nAmerịka.E kwuru ná mgbakọ a na Onye Kraịst ọ bụla nwere ọrụ o kwesịrị ịna-arụ. Ọrụ ahụ bụ ịna-akọrọ ndị mmadụ banyere Alaeze Mesaya na-abịanụ. E kwukwara na a ga-amalite ịna-ebipụta magazin ọhụrụ a kpọrọThe Golden Age,nke a na-akpọTeta!ugbu a. A ga-eji ya na-akụziri ndị mmadụ banyere Alaeze Chineke. Ihe ọzọ e kwuru bụ na a ga-ahọpụta otu nwanna nwoke nọgbakọ ọ bụla ka ọ na-ahazi ozi ọma nọgbakọ. Nwanna a ga na-agba ụmụnna ume iji ozi ọma kpọrọ ihe..Mgbakọ e nwere nafọ 1922, na Sida Pọịnt, Ohayo.Otu nime isiokwu ndị e kwuru ná mgbakọ ahụ bụ, Alaeze Ahụ. Nwanna kwuru ya gwara ndị bịara mgbakọ ahụ, sị: Kpọsaanụ, kpọsaanụ, kpọsaanụ Eze ahụ na Alaeze ya. Otu nime ndị bịara mgbakọ ahụ bụ Nwanna Nwaanyị Anna E. Zimmerman. O kwuru, sị: Ihe anyị kwesịrị ịrụ edoola anyị anya. Ọ bụ ịkpọsa Eze ahụ na Alaeze ya. Mgbe anyị lọtara mgbakọ ahụ, anyị malitere ịkpọsa Eze ahụ na Alaeze ya.Mgbakọ e nwere nafọ 1931 na Kolọmbọs, Ohayo.Ọ bụ ná mgbakọ a ka Ndị Mmụta Baịbụl malitere ịza Ndịàmà Jehova. Aha a mere ka a mata ọrụ ndị na-efe Jehova kwesịrị ịna-arụ, ya bụ, ịgwa ndị mmadụ banyere aha Chineke na Alaeze ya.Mgbakọ e nwere nafọ 1935, na Wọshịntịn Diisi.Ọ bụ ná mgbakọ a ka e kwuru na oké ìgwè mmadụ e kwuru okwu ya na Baịbụl bụ ndị ga-adị ndụ ebighị ebi nụwa. Mkpu. 7:9-17 Ugbu a ndị Jehova ghọtara ndị oké ìgwè mmadụ ahụ bụ, ha amatala na ndị ha ga-ezi ozi ọma hiri nne.11, 12.Gịnị ka e kwuru nỤlọ NcheBekee nke July 1, 1920 gbasara mgbe a ga-amalite ikwusa ozi ọma Jizọs kwuru na a ga-ekwusa?11Akwụkwọ anyị.NỤlọ Ncheanyị, a na-eme ka ihe mere anyị kwesịrị iji na-ezi ozi ọma Jizọs kwuru na a ga-ezi dokwuo anya. Legodị otú e si mee nke a nagbata afọ 1920 na afọ 1922.12Gịnị bụ ozi ọma ahụ e kwuru okwu ya naMatiu 24:14na a ga-ekwusa? Olee mgbe a ga-ekwusa ya? E nwere otu ihe isiokwu gbara nỤlọ NcheBekee nke July 1, 1920, kwuru. Isiokwu ahụ bụ Ozi Ọma Alaeze Chineke. Nisiokwu a, a kọwara ihe ozi ọma a a ga-ekwusa bụ. E kwuru, sị: Ozi ọma ahụ Jizọs sị na a ga-ekwusa bụ gbasara ọgwụgwụ nke ụwa ochie a nakwa mgbe Alaeze Mesaya ga-amalite ịchị. Ihe ọzọ e kwukwara nisiokwu ahụ bụ mgbe a ga-amalite ikwusa ozi ọma a Jizọs kwuru okwu ya. E kwuru, sị: A ga-ekwusa ozi ọma a nagbata Agha Ụwa nke Mbụ na oge oké mkpagbu. Ọ bụ ya mere e ji kwuonisiokwu ahụ, sị: Ugbu a bụ oge . . . ikwusara ndị Krisendọm niile ozi ọma a.13.NỤlọ NcheBekee nke March 15, 1921, olee ihe a gwara Ndị Kraịst e tere mmanụ ka ha mee?13À ga-amanye ndị ohu Chineke ka ha kwusaa ozi ọma a Jizọs kwuru ka e kwusaa? Mbanụ. E nwere otu ihe isiokwu gbara nỤlọ NcheBekee nke March 15, 1921, kwuru. Isiokwu ahụ bụ Nweenụ Obi Ike. A gwara Ndị Kraịst niile e tere mmanụ ka ha jiri obi ha wepụta onwe ha ikwusa ozi ọma. A gwakwara onye ọ bụla nime ha ka ọ jụọ onwe ya, sị: Ihe ọma Chineke kacha meere m ọ bụghị ikwusa ozi ọma a Jizọs sị ka e kwusaa? E kwukwara nisiokwu ahụ, sị: O doro anyị anya na ọ bụrụ na onye ọ bụla nime anyị aghọta na ozi ọma a Jizọs sị ka anyị kwusaa bụ ihe ọma Chineke meere anyị, ọ ga-eme ka anyị dị ka Jeremaya. Nobi Jeremaya, okwu Onyenwe anyị dị ka ọkụ na-ere ere nke e mechibidoro ụzọ nime ọkpụkpụ ya. Nke a mere ka ọ ghara ịgbachi nkịtị. Jere. 20:9 Ihe a a gwara ụmụnna anyị ndị a gosiri na obi siri Jehova na Jizọs ike na a ga-enwe ndị ga-akwadosi Alaeze Chineke ike.14, 15.NỤlọ NcheBekee nke August 15, 1922, olee otú a chọrọ ka Ndị Kraịst e tere mmanụ si na-ezi ndị mmadụ ozi ọma?14Olee otú ezigbo Ndị Kraịst ga-esi ezi ndị ọzọ ozi ọma Alaeze Chineke? Otu isiokwu gbara nỤlọ NcheBekee nke August 15, 1922, kwuru otú ha ga-esi eme ya. Isiokwu ahụ bụ Ikwusa Ozi Ọma Dị Oké Mkpa. A gwara Ndị Kraịst niile e tere mmanụ ka ha na-agbasi mbọ ike enye ndị mmadụ akwụkwọ anyị ma na-agakwa nụlọ ha ezi ha ozi ọma. Ha ga na-akọrọ ndị mmadụ na alaeze eluigwe dị nso.15O doro anya na malite nafọ 1919 gawa, Kraịst ji ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi, nke nwekwara uche, na-ekwusi okwu ike na Onye Kraịst ọ bụla nọ nụwa kwesịrị ịna-ekwusa ozi ọma Alaeze Chineke. Ndị mbụ so ná Ndị Mmụta Baịbụl, hà kwusara ozi ọma Alaeze Chineke otú ahụ a gwara ha mee?Ezigbo Ndị Kraịst Ga-ewepụta Onwe Ha16.Mgbe a gwara ndị Jehova na ha kwesịrị ịna-ekwusa ozi ọma, olee ihe ndị okenye ụfọdụ mere?16Nagbata afọ 1921 na afọ 1939, ụfọdụ Ndị Mmụta Baịbụl achọghị iji ntị anụ na Ndị Kraịstniilee tere mmanụ kwesịrị ịna-ekwusa ozi ọma.Ụlọ NcheBekee nke November 1, 1927, kwuru ihe merenụ. Ọ sịrị: E nwere ndị okenye taa nọgbakọ . . . na-achọghị ịgba ụmụnna ha ume ka ha na-ekwusa ozi ọma. Hanwa anakwaghị aga ozi ọma. . . . Obi adịghị ha mma na e kwuru na Ndị Kraịst kwesịrị ịna-aga nụlọ nụlọ ezi ndị mmadụ ozi ọma gbasara Chineke, Eze Alaeze Chineke nakwa Alaeze Chineke.Ụlọ Ncheahụ kwuru hoo haa, sị: Oge eruola ka ezigbo Ndị Kraịst niile hụwa ndị dị otú ahụ ama ma na-eze ha eze. Ha ga-agwakwa ha na anyị achọghịzi ka ha bụrụ ndị okenye nọgbakọ.17, 18.Olee ihe ọtụtụ ndị nọ nọgbakọ mere mgbe ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi gwara ha ihe ha ga-eme? Oleekwa otú ọtụtụ nde mmadụ sirila na-eme ya kemgbe ihe karịrị otu narị afọ ugbu a?17Otu ihe ọma merenụ bụ na ọtụtụ ndị nọ nọgbakọ ji obi ha niile mee ihe a ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi kwuru. Ha weere na Chineke meere ha ihe ọma sị ha na-ekwusa ozi ọma Alaeze ya.Ụlọ NcheBekee nke March 15, 1926, kwuru, sị: Ezigbo NdịKraịst ga-ewepụta onwe ha . . . izi ndị mmadụ ozi ọma Alaeze Chineke. Ụmụnna ndị a mere ihe ahụ e kwurunAbụ Ọma nke 110:3. Ha ji obi ha niile wepụta onwe ha na-akwado Mesaya bụ Eze Alaeze Chineke.18Kemgbe ihe karịrị otu narị afọ ugbu a, ọtụtụ nde mmadụ ji obi ha niile na-ekwusa ozi ọma Alaeze Chineke. Nisiokwu ole na ole ga-eso isiokwu a, anyị ga-eleba anyanotúụmụnna ndị a sirila na-ekwusa ozi ọma nakwaurundị ọ barala. Ma, ka anyị burugodị ụzọ leba anyanihe mereọtụtụ nde mmadụ ji jiri obi ha niile na-ekwusa ozi ọma Alaeze Chineke nagbanyeghị na anyị bi nụwa ebe onye ọ bụla na-achọ ihe ga-abara naanị onwe ya uru. Ka anyị na-eleba anya nihe mere ha ji mee ya, onye ọ bụla nime anyị kwesịrị ịjụ onwe ya, sị: Gịnị mere m ji na-ezi ndị ọzọ ozi ọma?Buru Ụzọ Na-achọ Alaeze Ahụ19.Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya ka ha buru ụzọ na-achọ alaeze ahụ. Gịnị mere anyị kwesịrị iji na-eme ihe a o kwuru?19Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya ka ha buru ụzọ na-achọ alaeze ahụ. Mat. 6:33 Gịnị mere anyị ji eme ihe a Jizọs kwuru? Ọ bụ nihi na anyị ghọtara na Alaeze Chineke dị ezigbo mkpa. Anyị ma na ọ bụ ya ka Chineke ga-eji eme ihe ndị o zubere ime. Nisiokwu nke ise nakwụkwọ a, anyị lebara anya notú mmụọ nsọ si jiri nwayọọ nwayọọ na-eme ka ndị ohu Chineke na-aghọta ihe ndị bụ eziokwu banyere Alaeze Chineke. Ọ bụrụ na ihe ndị anyị ghọtara gbasara Alaeze Chineke eruo anyị nobi, ọ na-eme ka anyị chọwa ibu ụzọ na-achọ Alaeze Chineke.Obi tọrọ otu nwoke ụtọ mgbe ọ hụrụ akụ dị oké ọnụ ahịa e zoro nala. Obi na-atọkwa Ndị Kraịst ụtọ mgbe ha mụtara eziokwu gbasara Alaeze Chineke A kọwara ya na paragraf nke 2020.Olee ihe ihe atụ Jizọs mere gbasara akụ dị oké ọnụ ahịa e zoro nala na-akụziri anyị?20Jizọs ma na ndị na-eso ụzọ ya ga-eme ihe ahụ ọ gwara ha, ya bụ, ka ha buru ụzọ na-achọ Alaeze Chineke. Ka anyị leba anya nihe atụ o mere banyere otu nwoke hụrụ akụ dị oke ọnụ ahịa e zoro nala.GụọMatiu 13:44.Nihe atụ ahụ, o kwuru na otu nwoke hụrụ akụ dị oké ọnụ ahịa e zoro nala. Ozugbo ọ hụrụ ya, ya amata na ọ bụ akụ dị oké ọnụ ahịa. Gịnị ka nwoke a mere? Jizọs kwuru na nihi ọṅụ o nwere, ọ gara ree ihe ndị o nwere wee zụọ ala ahụ. Olee ihe ihe atụ a na-akụziri anyị? Ọ bụrụ na anyị amụta eziokwu gbasara Alaeze Chineke ma ghọta na ọ bara ezigbo uru, anyị ga-eji obi ụtọ hapụ ihe ụfọdụ anyị na-eme ka anyị nwee ike ibu ụzọ na-achọ Alaeze Chineke.21, 22.Olee otú ndị na-akwadosi Alaeze Chineke ike si egosi na ha na-ebu ụzọ achọ Alaeze Chineke? Mee ihe atụ.21Ndị na-akwadosi Alaeze Chineke ike na-eme ihe ndị na-egosi na ha na-ebu ụzọ achọ Alaeze Chineke. Ha na-eji ma ndụ ha ma ihe niile ha nwere na-akwado ozi ọma Alaeze Chineke. Ọtụtụ nime ha ahapụla ihe ụfọdụ ha na-eme ka ha nwee ike ịbụ ndị ozi oge niile. Ndị a niile ma na Jehova na-agọzi ndị na-ebu ụzọ achọ Alaeze ya. Ka anyị leba anya notú Jehova si gọzie otu di na nwunye jere ozi oge niile ọtụtụ afọ gara aga.22Nihe dị ka afọ 1929, Avery Bristow na nwunye ya Lovenia, malitere ije ozi nebe ọdịda anyanwụ Amerịka. Ha bụ ndị kọpọtụa ma ọ bụ ndị ọsụ ụzọ oge niile. Nwanna Nwaanyị Lovenia kwuru ihe ndị merenụ ka ha jerela ozi ọtụtụ afọ nebeahụ. Ọ sịrị: Obi dị mụ na di m ụtọ kemgbe ọtụtụ afọ anyị bụ ndị ọsụ ụzọ. E nwere oge ụfọdụ anyị na-anaghị enwe ego nri ma ọ bụ ego mmanụ ụgbọala. Anyị amaghịkwa ihe anyị ga-eme eme. Ma, mgbe ọ bụla ihe siiri anyị ike otú a, Jehova na-enye anyị ihe ahụ na-akpa anyị. Ọ dịtụghị mgbe anyị hapụrụ ozi anyị. Ọ dịghị mgbe ihe ndị dị anyị ezigbo mkpa kọrọ anyị. Nwanna Nwaanyị Lovenia kwuru ihe mere ha otu ụbọchị ha na-eje ozi ọma na Pensakola dị na Flọrịda. O kwuru na nụbọchị ahụ, ha enweghị ego, ha enweghịkwa ihe oriri. Ma mgbe ha mechiri ozi lọta nụlọ ha, ha hụrụ nnukwu akpa nri abụọ na otu mpempe akwụkwọ e dere ihe na ya. E dere ná mpempe akwụkwọ ahụ, sị: Ọ bụ ọgbakọ Pensakola nyere unu ihe ndị a. Anyị hụrụ unu nanya. Lovenia kwuru otú Jehova sirila gọzie ha. Ọ sịrị: Ọ dịghị mgbe Jehova hapụrụ anyị. Ọ dịghịkwa mgbe anyị kwara mmakwaara na anyị tụkwasịrị ya obi.23.Olee otú obi dị gị maka eziokwu Alaeze Chineke ị mụtara? Gịnị ka i kpebisiri ike ime?23O doro anya na anyị niile agaghị abụcha ndị ọsụ ụzọ oge niile. Otú ihe si dịrị anyị niile abughị otu. Ma, anyị niile nwere ike iji obi anyị dum na-ekwusa ozi ọma nihi na ọ bụ ihe ọma pụrụ iche Jehova meere anyị. Kọl. 3:23 Ebe ọ bụ na ihe ndị bụ eziokwu anyị mụtara gbasara Alaeze Chineke dị oké ọnụ ahịa nanya anyị, anyị dị njikere ịhapụ ihe ụfọdụ anyị na-eme, ka anyị nwee ike izi ndị mmadụ ozi ọma otú anyị nwere ike. Ị ga-eme otú ahụ?24.Olee otu ihe kachanụ Chineke ji Alaeze ya na-eme noge ikpeazụ a?24Kemgbe ihe karịrị otu narị afọ ugbu a, Eze Alaeze Chineke na-enyere ndị na-eso ụzọ ya aka ka ha na-ezi ozi ọma o kwuru okwu ya naMatiu 24:14. Ọ naghịkwa amanye ha amanye ime ya. Ndị na-eso ụzọ ya ji obi ha niile na-ekwusa ozi ọma a ebe ọ bụ na o nweghịzi ihe jikọrọ ha na ụwa a na-achọ ihe na-abara naanị ya uru. Ozi ọma a Jizọs kwuru na a ga-ekwusa so notu nime ihe ndị anyị ga-eji amata na ọ bụrụla eze nke Alaeze Chineke. O sokwa nihe kachanụ Chineke ji Alaeze ya na-eme noge ikpeazụ a.7 Otú Anyị Si Ezi Ozi ỌmaAnyị Na-esi Ụzọ Dị Iche Iche Ezi Ozi Ọma1, 2.a Olee ihe Jizọs mere ka o nwee ike izi ìgwè mmadụ ozi ọma? b Olee otú anyị sirila mee ihe a Jizọs mere? Oleekwa ihe mere anyị ji eme ya?E NWERE otu ụbọchị Jizọs nọ nakụkụ mmiri na-akụziri ụfọdụ ndị ihe, ìgwè mmadụ abịakwa ige ya ntị. Mgbe Jizọs hụrụ ha, ọ banyere nụgbọ ma gamitụ na mmiri ahụ. Gịnị mere o ji gamitụ? Ọ bụ nihi na ọ ma na ya nọrọ nelu mmiri ahụ na-ekwu okwu, ọ ga-eme ka olu ya na-adasi ike, ìgwè mmadụ ahụ ga-anụkwa ihe ọ na-ekwu nke ọma.GụọMak 4:1, 2.2Afọ ole na ole tupu Alaeze Chineke amalite ịchị neluigwe nafọ 1914 nakwa si nafọ 1914 gawa, ezigbo Ndị Kraịst na-esi ụzọ dị iche iche eme ka ndị mmadụ nụ ozi ọma Alaeze Chineke otú ahụ Jizọs mere. Eze Alaeze Chineke na-eduzi ndị Chineke taa, ha ana-agbanwe otú ha si ezi ndị mmadụ ozi ọma. Ha na-agbanwe otú ha si ezi ozi ọma ma e nwee ihe ọhụrụ ndị nkà na ụzụ mepụtara ga-enyere ha aka ma ọ bụkwanụ ma ihe ụfọdụ gbanwee nụwa. Anyị chọrọ ime ihe niile anyị nwere ike ime ka mmadụ niile nụ ozi ọma tupu Chineke ebibie ụwa ọjọọ a. Mat. 24:14 Ka anyị leba anya ugbu a nụzọ ụfọdụ anyị sirila zie ndị mmadụ ozi ọma, nagbanyeghị ebe ha bi. Ka anyị na-eleba ha anya, chee echiche otú i nwere ike isi ṅomie ụmụnna anyị ndị kwusara ozi ọma noge ndị gara aga.Otú E Si Zie Ọtụtụ Ndị Ozi Ọma3.Olee ihe mere obi ji gbawaa ndị na-achọghị iji ntị anụ eziokwu?3Akwụkwọ akụkọ:Nwanna Russell na ụmụnna ndị ọzọ ha na ya rụkọrọ ọrụ malitere ibipụtaỤlọ Nchenafọ 1879. Ha ji ya na-eme ka ọtụtụ mmadụ nụ ozi ọma Alaeze Chineke. Ma, ọtụtụ afọ tupu 1914, o yiri ka Kraịst ò mekwara ka e si ụzọ ndị ọzọ na-ezikwu ọtụtụ ndị ozi ọma. Ihe ndị merenụ malite nafọ 1903 ga-eme ka o doo anyị anya. Nafọ ahụ, otu onye na-ekwuchite ọnụ ndị Protestant nọ na Pensụlvenịa, aha ya bụ Dr. E. L. Eaton, mara Nwanna Charles Taze Russell aka, sị na ya chọrọ ka ha rụrịta ụka banyere ihe Baịbụl na-akụzi. Eaton degaara Nwanna Russell akwụkwọ ozi, sị ya: Ana m eche na ọ ga-aka mma ka anyị pụta nihu ọha rụrịta ụka gbasara ihe ụfọdụ Baịbụl na-akụzi mụ na gị na-enweghị otu olu na ha. . . . ọtụtụ ndị ga-achọkwa ịmụta ihe ná mkparịta ụka mụ na gị a. Mgbe Nwanna Russell na ndị ha na ya na-arụkọ ọrụ lebachara anya nakwụkwọ ozi ahụ, ha kpebiri na ha ga-achọ ka ha na Eaton rụrịta ụka nihi na ọ ga-abara ọtụtụ ndị uru. Nihi ya, Nwanna Russell na ndị òtù ya haziri ịna-ebipụta ma ihe hanwa kweere ma ihe Eaton na ndị òtù ya kweere notu akwụkwọ akụkọ a ma ama. Aha akwụkwọ akụkọ ahụ bụThe Pittsburgh Gazette.Ihe ndị a Nwanna Russell na-ede nakwụkwọ akụkọ a na-atọ ọtụtụ ndị ụtọ. Otú o si eme ka eziokwu ndị dị na Baịbụl doo anya mere ka ndị na-ebipụta akwụkwọ akụkọ ahụ kwuo na ha ga na-ebipụtazi ya kwa izu. Ihe a niile were ndị eziokwu na-agba agba ná ntị iwe.Tupu afọ 1914 agwụchaa, ihe Nwanna Russell ji Baịbụl na-akụzi na-agbazi nihe karịrị puku akwụkwọ akụkọ abụọ4, 5.Olee otu àgwà magburu onwe ya Nwanna Russell kpara? Olee otú ndị na-edu ndú ná nzukọ Jehova ga-esi eṅomi ya?4Ka ihe ndị a nọ na-eme, ụlọ ọrụ ndị ọzọ na-ebi akwụkwọ akụkọ kwuru na ha chọrọ ịna-ebipụtakwa eziokwu ndị ahụ Nwanna Russell na-akụzi. Nafọ 1908, e kwuru nỤlọ Nchena ụlọ ọrụ iri na otu na-ebi akwụkwọ akụkọ na-ebipụtazi okwu ndị ahụ Nwanna Russel kwuru. Ma, e nwere otu ihe ụmụnna ndị ibipụta akwụkwọ akụkọ doro anya gwara Nwanna Russell ka o mee. Ha gwara ya na ọ bụrụ na ha e si na Pitsbọg, bụ ebe isi ụlọ ọrụ anyị dị mgbe ahụ, kwaga ebe e nwere ọtụtụ ụlọ ọrụ na-ebipụta akwụkwọ akụkọ, a ga-enwekwu ụlọ ọrụ ndị ga na-ebipụta ihe ndị ahụ o si na Baịbụl na-akụzi nakwụkwọ akụkọ ha. Mgbe Nwanna Russell chebachaara ihe ndị a na ihe ndị ọzọ gbasara okwu a echiche, ọ kwagara na Bruklin dị na Niu Yọk nafọ 1909. Ò nwere uru ihe a o mere bara? Ee. Ọnwa ole na ole Nwanna Russell kwagachara Niu Yọk, ihe ọ na-akụzi na-agbazi nihe dị ka narị akwụkwọ akụkọ anọ. Ka chi na-eji na-abọ, a na-enwekwu akwụkwọ akụkọ ndị ọzọ na-ebipụta ya. Tupu Alaeze Chineke amalite ịchị nafọ 1914, ihe Nwanna Russell ji Baịbụl na-akụzi na-agbazi nihe karịrị puku akwụkwọ akụkọ abụọ, nasụsụ anọ.5Olee ihe anyị kwesịrị ịmụta nihe a? Ndị niile na-edu ndú nọgbakọ kwesịrị ịdị umeala nobi ka Nwanna Russell. Olee otú ha ga-esi eme ya? Mgbe ha na-eme mkpebi ndị dị mkpa, ha kwesịrị ichebara ihe ụmụnna ndị ọzọ gwara ha echiche.GụọIlu 15:22.6.Olee otú eziokwu gbasara Alaeze Chineke a na-ede nakwụkwọ akụkọ si nyere otu nwaanyị aka?6Eziokwu gbasara Alaeze Chineke a na-ede nakwụkwọ akụkọ ndị ahụ nyeere ọtụtụ ndị aka ịbata nọgbakọ. Hib. 4:12 Otu nime ndị a bụ Nwanna Nwaanyị Ora Hetzel. E mere ya baptzim nafọ 1917. O kwuru, sị: Mgbe mụ na di m gbachara akwụkwọ, m gara ileta mama m nobodo Rọchesta, dị na Minisota. Mgbe m rutere, m hụrụ mama m ka ọ nọ na-achakapụta ihe ndị gbara nakwụkwọ akụkọ. Ihe ndị ahụ bụ okwu Nwanna Russell kwuru. Mama m kọọrọ m ihe ndị ọ mụtara na ha. Mgbe mama ya kọchaara ya ihe ndị ahụ ọ mụtara, o kwetara ihe ndị ahụ mama ya kọọrọ ya ma ghọọ Onyeàmà Jehova. O zisara ozi ọma Alaeze Chineke ihe dị ka afọ iri isii.7.Gịnị mere ndị na-edu ndú ná nzukọ Jehova ji chewe ma ọ ka kwesịrị ekwesị iji akwụkwọ akụkọ na-ezisa ozi ọma?7E nwere ihe abụọ merenụ nafọ 1916. Ihe abụọ a mere ka ndị na-edu ndú ná nzukọ Jehova chewe ma ọ ka kwesịrị ekwesị iji akwụkwọ akụkọ na-ezisa ozi ọma. Ihe nke mbụ bụ Agha Ụwa nke Mbụ. Agha a mere ka o siere ụlọ ọrụ dị iche iche na-ebipụta akwụkwọ akụkọ ike inweta ihe ndị ha ji na-ebi akwụkwọ. Notu afọ ahụ, ụmụnna anyị na-ahụ maka ihe ndị anyị na-ede nakwụkwọ akụkọnalaka ụlọ ọrụ anyị dị na Briten kwuru otú ihe si kwụrụ mgbe ahụ. Ha sịrị: Ka ọ dị ugbu a, ọ bụ naanị ihe dị ka ụlọ ọrụ akwụkwọ akụkọ iri atọ na-ebipụtazi okwu ndị ahụ Nwanna Russell kwuru. O yikwara ka ụfọdụ nime ha ga-akwụsị ọrụ nihi na ego akwụkwọ akụkọ arịala elu ọjị, ọ bụkwa mmadụ ole na ole na-azụzi ya. Ihe nke abụọ merenụ nafọ 1916 bụ na Nwanna Russell nwụrụ nabalị iri atọ na otu nọnwa Ọktoba. Ọ bụ ya mere e ji kwuo nỤlọ NcheBekee nke December 15, 1916, sị: Ebe ọ bụ na Nwanna Russell anwụọla, anyị agaghịzi na-ebipụta okwu ya nakwụkwọ akụkọ. Nihi ihe ndị a, a kwụsịrị iji akwụkwọ akụkọ na-ezi ozi ọma. Ma, ụmụnna anyị ka sikwa nụzọ ndị ọzọ na-ekwusa ozi ọma. Ha ji Foto Ihe Nkiri nke Okike na ihe ndị ọzọ na-enyere ndị mmadụ aka ịmụta eziokwu.8.Olee ihe o were ụmụnna anyị imepụta Foto Ihe Nkiri nke Okike?8Ihe nkiri e ji akụzi ihe:O were Nwanna Russell na ụmụnna anyị ndị ọzọ ihe dị ka afọ atọ tupu ha emepụta Foto IheNkiri nke Okike. E wepụtara ya nafọ 1914. Ilu 21:5 Ọ na-abụ a kpọnye ihe nkiri a, ya ana-egosi foto ndị mmadụ na anụmanụ. A na-anụtụkwa egwú ma a na-egosi ya. Nihe nkiri a, ọtụtụ narị ndị e ji mee ya mere ka hà bụ ndị a kọrọ akụkọ ha na Baịbụl. Nafọ 1913, a kọrọ na otú e si nweta foto ụmụ anụmanụ ndị e gosiri ha na Noa nihe nkiri ahụ bụ na a gara notu nnukwu ogige ụmụ anụmanụ seta ha foto. E ji aka see ọtụtụ narị foto ndị dị nihe nkiri ahụ. Ndị sere ha nọ na Lọndọn, Niu Yọk, Paris, na Filadelfịa.9.Gịnị mere anyị ji wepụta oge, mefuokwa ezigbo ego iji mepụta Foto Ihe Nkiri nke Okike?9Gịnị mere anyị ji wepụta oge, mefuokwa ezigbo ego iji mepụta Foto Ihe Nkiri nke Okike? A kọwara ihe mere anyị ji mee otú ahụ ná mgbakọ anyị nwere nafọ 1913. Ụmụnna niile bịara mgbakọ ahụ kwekọrịtara, sị: Ụlọ ọrụ ndị na-ebipụta akwụkwọ akụkọ nAmerịka ejirila katuun na foto mee ka ọtụtụ mmadụ na-enwe mmasị ịgụ akwụkwọ akụkọ. Ihe ọzọkwa bụ na sinima a na-egosi ndị mmadu noge ahụ na-atọ ha ụtọ. Ọ na-akụzikwara ha ọtụtụ ihe. Nihi ya, anyị kwetasiri ike na ọ bụrụ na anyị ana-egosi ndị mmadụ Foto Ihe Nkiri nke Okike, ọ ga-eme ka ọtụtụ ndị chọsiwe ike ịnụ ozi ọma anyị. Ọ bụ ya mere anyị ji na-ekpebi taa na anyị niile ga na-eji ya na-ezisa ozi ọma, na-ejikwa ya akụziri ndị mmadụ Baịbụl.Foto nke dị nelu: Ebe a nọ na-egosi Foto Ihe Nkiri nke Okike; foto nke dị nokpuru: Foto Ihe Nkiri nke Okike e sere ese10.Olee ebe ndị e gosiri Foto Ihe Nkiri nke Okike?10Nafọ 1914, a na-egosi ndị mmadụ Foto Ihe Nkiri nke Okike nobodo iri asatọ kwa ụbọchị. Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ nde mmadụ asatọ lere ya nAmerịka nakwa na Kanada. Nafọ ahụkwa, e gosiri ndị mmadụ ihe nkiri a nỌstrelia, Briten, Denmak, Finland, Jamanị, Niu Ziland, Nọọwee, Swidin, na Swizaland. E mechara mepụta ya nụdị ihe nkiri slaịd. E ji ya gaa nobodo ndị na-emepechaghị emepe, gosi ha ya. Ihe a kpọrọ ya bụ Eureka Drama ya bụ, Ihe Nkiri Yureka. Ọ naghị efu nnukwu ego imepụta ya otú nke ọzọ si efu. Ọ kakwa nke ọzọ dịrị mfe iburu ya si otu ebe gaa ebe ọzọ. Tupu afọ 1916 eruo, e nwere otu nime fim abụọ a a sụgharịrị nasụsụ Aminian, Dano-Nọwijin, French, Jaman, Grik, Ịtalian, Spanish, Polish, na Swidish.Nafọ 1914, ndị mmadụ na-ekwo ekwo abịa ele Foto Ihe Nkiri nke Okike nụlọ ezumezu ndị a na-anọ egosi ya11, 12.Olee uru Foto Ihe Nkiri nke Okike baara otu nwa okorobịa mgbe o lechara ya? Oleekwa ihe anyị na-amụta nihe o mere?11E nwere ihe otu nwa okorobịa dị afọ iri na asatọ kwuru mgbe o lechara Foto Ihe Nkiri nke Okike nke dị nasụsụ French. Aha nwa okorobịa ahụ bụ Charles Rohner. Ọ sịrị: Elere m ihe nkiri a mgbe e gosiri ya nobodo anyị bụ Kọlma nke dị nAlsas na Frans. Ozugbo m bidoro lewe ya, m matara na ọ bụ eziokwu dị na Baịbụl.12E mechara mee Charles baptizim. Ọ ghọkwara onye ọsụ ụzọ oge niile nafọ 1922. Mgbe ọ ghọchara onye ọsụ ụzọ, ihe mbụ a gwara ya mee bụ igosi ndị obodo ya ihe nkiri ahụ. Charles kwuru ihe ndị a gwara ya na-eme nebe ọ bụla ọ gara igosi ndị mmadụ ihe nkiri ahụ. Ọ sịrị: E nwere ihe ụfọdụ a gwara m na-eme. Otu bụ ịkpọ ụbọ, ọzọ bụ ịgụkọ ego e nwetara, ọzọkwa bụ ịhaziotú a ga-esi na-enye ndị mmadụ akwụkwọ. Ọrụ m ọzọ bụ ịgwa ndị mmadụ ka ha mechie ọnụ ma a chọwa ibido ihe omume. Anyị na-enye ndị mmadụ akwụkwọ ma a gbasaa ihe omume nke ụtụtụ. Otú anyị si eme ya bụ na anyị na-ebunye ụfọdụ ụmụnna akwụkwọ ahụ, ma kenye onye ọ bụla nime ha ebe ọ ga-anọ kesaa akwụkwọ nke ya. Ha na-enye onye ọ bụla nọ ebe e kenyere ha akwụkwọ. Anyị dojukwara akwụkwọ nelu tebụl ndị dị nọnụ ụzọ e si abata nụlọ ahụ a nọ na-egosi ihe nkiri ahụ. Nafọ 1925, a kpọrọ Nwanna Charles ka ọ bịa jewe ozi na Betel dị na Bruklin, na Niu Yọk. Mgbe o rutere, a gwara ya ka ọ na-eduzi ndị na-akụ egwú nụlọ ọrụ redio anyị e mepere ọhụrụ. Aha mkpirisi ụlọ ọrụ redio a bụ WBBR. O kwesịrị ịbụ anyị cheta ihe a Nwanna Charles mere, onye ọ bụla nime anyị ajụọ onwe ya, sị: M ga-ekwe eme ihe ọ bụla a gwara m mee ka e nwee ike na-ezikwu ndị mmadụ ozi ọma Alaeze Chineke?GụọAịzaya 6:8.13, 14.Olee otú e si jiri redio zisaa ozi ọma? Gụọ ihe ndị e dere nigbe isiokwu ha bụ, Ihe Ndị A Na-eme na Redio WBBR na Mgbakọ Kpọtụrụ Akpọtụ.13Redio.Nagbata afọ 1921 na afọ 1929, a kwụsịlatara iji Foto Ihe Nkiri nke Okike na-ezi ndị mmadụ ozi ọma. Ma, e bidoro iji redio na-ezi ozi ọma Alaeze Chineke nike nike. Nabalị iri na isii nọnwa Eprel, afọ 1922, Nwanna Rutherford nọ nụlọ ezumeezu a na-akpọ Metropolitan Opera House kwuo okwu na redio. Ụlọ a dị na Filadelfịa nke dị na Pensụlvenịa. Nke a bụ nke mbụ o kwuru okwu na redio. Isiokwu okwu ahụ o kwuru bụ, Ọtụtụ Nde Ndị Dị Ndụ Ugbu A Agaghị Anwụ Ma Ọlị. Ihe dị ka iri puku mmadụ ise nọ ebe dị iche iche gere ya. Nafọ 1923, e nwekwara mgbakọ mbụ ndị mmadụ nọ ebe dị iche iche gere na redio. E wezụga iji ụlọ ọrụ redio ndị ọzọ na-ekwusa ozi ọma, ndị na-edu ndú ná nzukọ Jehova noge ahụ kpebiri na ọ ga-adị mma ka ha rụọ ụlọ ọrụ redio nke ha. A rụrụ ya na Staten Aịland dị na Niu Yọk. Aha e ji mara ya bụ WBBR. Anyị bidoro iji ya gbasawa ozi nabalị iri abụọ na anọ nọnwa Febụwarị, afọ 1924.Nafọ 1922, ihe dị ka puku mmadụ iri ise ji redio ha gee okwu ahụ isiokwu ya bụ Ọtụtụ Nde Ndị Dị Ndụ Ugbu A Agaghị Anwụ Ma Ọlị14Ụlọ NcheBekee nke December 1, 1924, kwuru ihe mere anyị ji sị ka anyị rụọ ụlọ ọrụ redio nke anyị. O kwuru, sị: Anyị chọpụtara na iji redio na-agbasa ozi ọma anaghị efu anyị nnukwu ego. Anyị chọpụtakwara na ọ bụ otú dị mma isi na-agbasa ozi ọma ugbu a. O kwukwara, sị: Ọ bụrụ na Onyenwe anyị chọrọ ka anyị rụkwuo ụlọ ọrụ redio ndị ọzọ anyị ga-eji na-agbasa ozi ya, ọ ga-esi otu ụzọ ma ọ bụ ụzọ ọzọ mee ka anyị nweta ego anyị ga-eji rụọ ha. Ọma 127:1 Nagbata afọ 1924 na afọ 1926, anyị rụrụ ụlọ ọrụ redio isii anyị na-anọ na ha agbasa ozi ọma. Anyị rụrụ otu na Niu Yọk, rụọ otu na Chikago. Obodo abụọ a dịcha nAmerịka. Anyị rụkwara otu nAlbeta, rụọ otu na British Kolumbia, rụọ otu na Ọnterio, rụọkwa otu na Saskachewan. Obodo anọ ndị a dịcha na Kanada.IHE NDỊ A NA-EME NA REDIO WBBRE nwere ọtụtụ ihe anyị na-agbasara ọhaneze na redio WBBR anyị. Anyị na-agbasara ha ozi ọma, na-akpọkwara ha egwú. Anyị na-agbasakwara ha ozi isiokwu ya bụ Ihe Ndị Na-eme nỤwa. Otú anyị si eme ya bụ na ụmụnna ndị na-arụ ọrụ ebe ahụ na-ege akụkọ ụwa ụlọ ọrụ redio dị iche iche na-akọ. Ha gechaa, ha akọọrọ ya ọhaneze na redio anyị. Anyị na-agbasakwa isiokwu bụ Ozi Ọma Onye Na-eto Eto Ziri nakwa nke bụ Oge Ọmụmụ Baịbụl. Otú anyị si eme nke Oge Ọmụmụ Baịbụl bụ na ụmụnna anyị na-ezukọ na-enwe ọmụmụ ihe ezinụlọ. Anyị ji ọmụmụ ihe a na-akụziri ndị mmadụ otú e kwesịrị isi na-enwe ọmụmụ ihe ezinụlọ. Anyị na-akpọnyekwa akụkọ Baịbụl ndị a gụrụ ka ihe nkiri. E nwekwara otu ihe omume anyị na-eme iji gwa ọhaneze otú e si kpee ụfọdụ ụmụnna anyị ikpe nụlọ ikpe. Anyị na-eme ya ka à ga-asị na ọ bụ mgbe ahụ ka a nọ na-ekpe ha ikpe. Anyị ji ya na-eme ka ọhaneze mara na ọ bụ ndị ụkọchukwu na-akpata nsogbu ndị ọchịchị na-enye Ndịàmà Jehova. Ọ na-emekwa ka ọhaneze mara ndị ọkàikpe kpọrọ anyị asị.15, 16.a Gịnị ka ndị ụkọchukwu nọ na Kanada mere mgbe ahụ anyị ji redio na-agbasa ozi ọma? b Olee otú ozi ọma ndị e si na redio gbasaa si nyere ụmụnna ezigbo aka mgbe ha na-ezi ozi ọma nụlọ nụlọ?15Obi malitere ịgbawa ndị ụkọchukwu Krisendọm mgbe ha hụrụ na eziokwu Baịbụl anyị na-akụzi na redio na-agbasa ebe niile. Otu nwanna aha ya bụ Albert Hoffman, onye rụrụ ọrụ nụlọ ọrụ redio anyị dị na Saskachewan nke dị na Kanada, kwuru ihe merenụ. Ọ sịrị: Ọtụtụ ndị bịara na-amatakwu ndị Ndị MmụtaBaịbụl nke bụ aha a na-akpọ Ndịàmà Jehova noge ahụ bụ. Anyị ji redio kụziere ọtụtụ ndị eziokwu Baịbụl ruo afọ 1928. Nafọ ahụ ka ndị ụkọchukwu gara na-enye ndị ọchịchị nsogbu ka ha napụ Ndị Mmụta Baịbụl ikike inwe ụlọ ọrụ redio na Kanada. Ndị ọchịchị mechara mee ihe ahụ ndị ụkọchukwu gwara ha. Nke a mere ka e mechie ụlọ ọrụ redio niile Ndị Mmụta Baịbụl ji na-agbasa ozi ọma na Kanada.16Nagbanyeghị na e mechiri ụlọ ọrụ redio anyị ndị dị na Kanada, anyị ka na-ejikwa ụlọ ọrụ redio ndị ọzọ dị na Kanada na-agbasa ozi ọma. Mat. 10:23 E bidoro idepụta aha ụlọ ọrụ redio ndị ahụ nỤlọ NchenaTeta!ka ndị nkwusa jiri ha na-agwa ndị mmadụ ebe ha ga-agbanye na redio ha iji gere ozi anyị. Ò nwere uru ihe a e mere bara? À na-ajụkwa ajụ?Ozi Alaeze Anyịnke Bekee nke ọnwa Jenụwarị afọ 1931 kwuru, sị: Ozi ọma ndị ahụ e si na redio na-ezisa nyeere ụmụnna ezigbo aka mgbe ha na-ezi ozi ọma nụlọ nụlọ. Ọtụtụ ụmụnna kọọrọ isi ụlọ ọrụ anyị na e nwere ndị gere okwu ndị ahụ Nwanna Rutherford kwuru na redio. Mgbe ha gechara ya, ha ejiri obi ụtọ nara anyị akwụkwọ ndị anyị nyere ha.Ozi Alaeze Anyịahụ kwuru na ozi ọma anyị na-ezi na redio nakwa nụlọ nụlọ bụ ụzọ abụọ doro anya nzukọ Onyenwe anyị si eme ka ọhaneze na-anụ ozi ọma.MGBAKỌ KPỌTỤRỤ AKPỌTỤNafọ 1931, e nwere okwu ndị mmadụ nọ ọtụtụ ebe nụwa gere na redio ha notu mgbe. E nwetụbeghị okwu e sirila otú ahụ gbasaa na redio noge ahụ. Gịnị ka okwu a bụ? Ọ bụ okwu ụfọdụ e kwuru ná mgbakọ kpọtụrụ akpọtụ e nwere na Kolọmbọs, Ohayo, dị nAmerịka. E nwere mgbakọ a malite nabalị iri abụọ na anọ ruo nabalị iri atọ nọnwa Julaị afọ ahụ. Ihe karịrị narị ụlọ ọrụ redio anọ na iri ise dị nỌstrelia, Kanada, Yurop, nakwa nAmerịka gbasara okwu ndị ahụ notu mgbe. Ọ bụkwa ná mgbakọ ahụ ka anyị zawara Ndịàmà Jehova.17, 18.Na anyị kwụsịrị iji redio agbasa ozi ọma nọtụtụ ebe, ọ pụtara na anyị kwụsịchara iji ya agbasa ozi ọma? Olee ihe mere i ji kwuo otú ahụ?17Nagbata afọ 1931 na afọ 1939, ndị ihe ọma na-anaghị adị mma bịakwara nyewe nsogbu ka a kwụsị anyị iji ụlọ ọrụ redio ọ bụla na-ezisa ozi ọma. Nihi ya, ná ngwụcha afọ 1937, anyị kwụsịrị ịgbasa ozi ọma na redio nọtụtụ ebe. Anyị bịara jirikwuo ozi ụlọ nụlọ kpọrọ ihe.Ma, anyị ka na-ejikwa redio agbasa ozi ọma nime ime obodo ụfọdụ. Dị ka ihe atụ, si nafọ 1951 ruo afọ 1991, anyị na-aga notu ụlọ ọrụ redio dị na West Belin, dị na Jamanị, agbasa ozi ọma, ka ndị bi na Ist Jamanị nwee ike ịnụ ozi ọma Alaeze Chineke. Malite nafọ 1961 ruo ihe karịrị iri afọ atọ, otu ụlọ ọrụ redio ndị obodo Surinama na-eji nkeji iri na ise nizu ọ bụla agbasa ozi ọma anyị na redio ha. Obodo Surinama dị nEbe Ndịda Amerịka. Malite nafọ 1969 ruo nafọ 1977, anyị tinyere ihe karịrị narị isiokwu atọ na iri ise na teepụ. Isiokwu ha niile bụ Akwụkwọ Nsọ Dum Bara Uru. Ụlọ ọrụ redio dị narị abụọ na iri itoolu na otu e nwere na steeti iri anọ na asatọ nAmerịka kpọọrọ ọhaneze okwu ndị ahụ na redio. Nafọ 1996, otu ụlọ ọrụ redio dị nApịa, bụ isi obodo Samoa, na-akpọnye okwu isiokwu ya bụ Ajụjụ Ndị Baịbụl Zara. Ha na-akpọnye isiokwu a otu ugboro nizu.18Malite ihe dị ka afọ iri abụọ gara aga, anyị anachakwaghị eji redio agbasa ozi ọma. Ma, o nwere ihe ọhụrụ ndị nkà na ụzụ mepụtara anyị jizi eme ka ọtụtụ mmadụ na-anụ ozi ọma.19, 20.Olee ihe mere anyị ji nwee jw.org nỊntanet? Oleekwa uru ọ barala? Gụọkwa ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ, JW.ORG.19Ịntanet.Nafọ 2013, ihe karịrị ijeri mmadụ abụọ na narị nde mmadụ asaa na-aga nỊntanet. Otu nchọpụta e mere gosiri na ihe dị ka ijeri mmadụ abụọ na-eji ihe ndị dị ka ekwentị aga nỊntanet. Ka chi na-eji, na-abọ, a na-enwekwu ndị ji ekwentị na-aga nỊntanet. Ọ bụ nAfrịka ka ndị mmadụ kacha eji ekwentị aganỊntanet. Ihe karịrị nde mmadụ iri itoolu nAfrịka na-eji ekwentị aga nỊntanet. Ịntanet bụ ihe ọtụtụ mmadụ jizi na-enweta ozi.20Ndịàmà Jehova malitere iji Ịntanet arụ ọrụ nafọ 1997. Anyị nwere ebe anyị na-edebe ihe nỊntanet a na-akpọ jw.org. Nafọ 2013, e nwere jw.org a nihe dị ka narị asụsụ atọ. E nwekwara ike isi ebe ahụ danloduo ihe nihe karịrị narị asụsụ ise na iri abụọ. Nụbọchị ọ bụla, ihe karịrị narị puku mmadụ asaa na puku iri ise na-aga na ya. Nọnwa ọ bụla kwa, a na-enwe ndị na-aga na ya ele vidio anyị, nweekwa ndị na-adanlodu ihe karịrị nde akwụkwọ atọ, nakwaỤlọ NchenaTeta!dị nde anọ. Ha na-agakwa ebe ahụ adanlodu ihe ndị a na-egere egere dị nde iri abụọ na abụọ.21.Olee ihe ị mụtara nihe a kọrọ banyere otu nwoke aha ya bụ Sina?21Ịntanet bụ otu nime ụzọ anyị sizi na-ezi ozi ọma Alaeze Chineke. Anyị jidị ya na-ezi ozi ọma nobodo ebe a machiri anyị izi ozi ọma. Dị ka ihe atụ, ná mmalite afọ 2013, otu nwoke aha ya bụ Sina gara na jw.org gụtụ ihe ụfọdụ dị na ya. Mgbe ọ gụchara ya, ọ kpọrọ isi ụlọ ọrụ anyị dị nAmerịka ka ha nyere ya aka ịghọtakwu Baịbụl. Olee ihe mere ihe a nwoke a mere ji pụọ iche? Otu ihe bụ na nwoke a bụ onye Alakụba. O bikwa nime ime obodo dị ná mba a machiri Ndịàmà Jehova izi ozi ọma. Mgbe ọ kpọchara isi ụlọ ọrụ anyị, a gwara otu nwanna nọ nAmerịka ka ya na nwoke a na-amụ Baịbụl ugboro abụọ nizu. Nwanna a na nwoke a na-amụ ihe nỊntanet, ha na-ahụkwa ibe ha nỊntanet mgbe ha na-amụ ihe.JW.ORG:IHE NDỊ A NA-ADANLODU NA JW.ORG NỌNWA Ọ BỤLA:A na-adanlodu ihe dị ka nde vidio atọ a na-ele ná nkeji ole na ole, nde akwụkwọ atọ, nakwaỤlọ NchenaTeta!dị nde anọ. A na-adanlodukwa ihe ndị a na-egere egere dị nde iri abụọ na abụọNDỊ NA-AGA NA JW.ORG:Ihe karịrị narị puku mmadụ asaa na puku iri ise na-aga na jw.org kwa ụbọchịASỤSỤ NDỊ JW.ORG DỊ NA HA:jw.org dị nihe karirị narị asụsụ atọIHE NDỊ ANYỊ NWERE NA JW.ORG:E nwere ike isi na ya danloduo ihe nihe karịrị narị asụsụ ise na iri abụọỌnụ ọgụgụ niile a bụ maka afọ 2013Ịkụziri Ndị Mmadụ Ihe22, 23.a Ụzọ dị iche iche anyị sirila zisaara ìgwè mmadụ ozi ọma, hà anọchiela ozi ụlọ nụlọ anyị na-aga? b Olee ihe gosiri na Eze Alaeze Chineke agọziela ozi ọma anyị na-ezisa?22Anyị ejirila akwụkwọ akụkọ na Foto Ihe Nkiri nke Okike zie ọtụtụ ndị ozi ọma. Anyị ejirikwala redio na Ịntanet zie ọtụtụ ndị ozi ọma. Ma o nweghị nke ọ bụla nime ha anyị chọrọ iji dochie anya ozi ụlọ nụlọ anyị na-aga. Maka gịnị? Maka na anyị na-eme ka Jizọs. Ọ bụ eziokwu na o nwere oge ndị o ziri ìgwè mmadụ ozi ọma, ọ na-akachara ya mma ịkụziri ndị mmadụ ihe notu notu. Luk 19:1-5 Jizọs kụzikwaara ndị na-eso ụzọ ya ka ha na-eme otú ahụ. Ọ gwakwara ha ihe ha ga na-ekwusa.GụọLuk 10:1,8-11.Nisi isiinakwụkwọ a, anyị kwuru na kemgbe ụwa, ndị na-edu ndú ná nzukọ Jehova na-agwa Onye Kraịst ọ bụla ka ọ na-agakwuru ndị mmadụ notu notu na-ezi ha ozi ọma.Ọrụ 5:42;20:20.23Ihe a bụ otu narị afọ Alaeze Chineke malitere ịchị, e nweekwala ihe karịrị nde ndị nkwusa asaa na narị puku itoolu ndị na-akọrọ ndị ọzọ ihe Chineke zubere maka ụwa na ụmụ mmadụ. O doro anya na Eze Alaeze Chineke agọziela ụzọ niile anyị si na-akpọsa Alaeze Chineke. Nisiokwu na-eso nke a, anyị ga-eleba anya notú Eze nke Alaeze Chineke sirila nye anyị ihe ndị anyị ji na-agbasa ozi ọma ná mba niile, nebo niile, nakwa nasụsụ niile.Mkpu. 14:6.8 Ihe Ndị Anyị Ji Ezi Ozi ỌmaAnyị Na-ebipụta Akwụkwọ Ndị Anyị Ji Ezi Ozi Ọma nỤwa Niile1, 2.a Olee ihe nyeere ndịozi Jizọs aka ikwusa ozi ọma nobodo dị iche iche ndị Rom na-achị noge ahụ? b Olee ihe ndị gosiri na Jehova na-akwado ozi anyị na-ejere ya noge anyị a? Gụọ ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ, Izisa Ozi Ọma Alaeze nIhe Karịrị Narị Asụsụ Isii na Iri Asaa.E NWERE otu ihe mere nafọ 33 noge ndịozi. Ndị mmadụ si ebe dị iche iche bịa Jeruselem maka ememme ndị Juu a na-akpọ Pentikọst. Ihe mere nụbọchị ahụ juru ndị mmadụ anya. Ha nụrụ ka ndịozi Jizọs, bụ ndị Galili, ji asụsụ dị iche iche ha na-amaghị na-ezi ndị mmadụ ozi ọma. Ihe ha na-ekwu ruru ndị mmadụ nobi. Ọ bụ Chineke nyere ndịozi a mmụọ nsọ ya ha asụọ asụsụ dị iche iche. Ihe a merenụ gosiri na Chineke nọnyeere ha.GụọỌrụ Ndịozi 2:1-8,12,15-17.Ndịozi Jizọs kwusaara ọtụtụ ndị si ebe dị iche iche ozi ọma nụbọchị ahụ. E mechakwara kwusaa ozi ọma nobodo dị iche iche ndị Rom na-achị noge ahụ.Kọl. 1:23.2Noge anyị a, Chineke anaghị enye anyị mmụọ nsọ ya iji na-asụ asụsụ dị iche iche. Ma, anyị na-asụgharị akwụkwọ ndị anyị ji ezi ozi ọma nihe karịrị narị asụsụ isii na iri asaa. Asụsụ ole a karịrị asụsụ ole e kwusara ozi ọma na ya noge ndịozi Jizọs. Ọrụ 2:9-11 Anyị na-ebipụtakwa ọtụtụ akwụkwọ nasụsụ dị iche iche. Nke a emeekwala ka ndị nọ nebe dị iche iche nụ ozi ọma Alaeze Chineke.Ihe a na-egosikwa na Jehova ji Eze anyị bụ Jizọs Kraịst na-eduzi ozi ọma anyị na-ekwusa. Mat. 28:19, 20 Anyị na-aga ileba anya nihe ụfọdụ anyị jirila kwusaa ozi ọma nihe karịrị otu narị afọ gara aga. Ihe ọzọ anyị ga-elebakwa anya na ya bụ otú Eze anyị si jiri nwayọọ nwayọọ na-akụziri anyị ka anyị na-ahụ ndị mmadụ nanya nakwa otú o si agba anyị ume ka anyị na-akụziri ha Okwu Chineke.2 Tim. 2:2.IZISA OZI ỌMA ALAEZE NIHE KARỊRỊ NARỊ ASỤSỤ ISII NA IRI ASAANAFỌ 2000, Òtù Na-achị Isi kwuru ka a malite ịkụziri ndị nsụgharị niile ihe ga-enyere ha aka ịna-asụgharị ihe nke ọma. Ihe a a malitere ịkụziri ha pụrụ iche. Ihe mbụ a kụziiri ha bụ otú ha nwere ike isi na-aghọta asụsụ Bekee nke ọma. O were ha ọnwa atọ. Ọ bụ ndị nkụzi iri abụọ na ise kụziiri ha ya. Ha kụziiri ndị nsụgharị dị otu puku, narị itoolu na iri anọ na anọ nụwa niile ihe. Ha na-asụgharị akwụkwọ anyị dị iche iche nasụsụ otu narị na iri asatọ na abụọ. Ihe a a kụziiri ndị nsụgharị mere ka ha na-aghọta ihe ndị e dere nasụsụ Bekee tupu ha asụgharịwa ha nasụsụ ha. Ihe ọzọkwa bụ na ihe a a kụziiri ha na-eme ka ha mata otú e si dee ihe ha chọrọ ịsụgharị, ụdị okwu e ji dee ihe ahụ, ihe ndị dere ya bu nobi dee ya, nakwa ndị ha bu nobi dee ya.Nafọ 2001, a malitere ịkụziri ndị nsụgharị ihe ọzọ ga-enyere ha aka ịrụ ọrụ ha nke ọma. Ọ bụ ndị nsụgharị ma nke a na-akọ nịsụgharị ihe chepụtara ihe ndị a kụziiri ha. A kụziiri ha otú ha ga-esi na-asụgharị ihe. A kụzierela ọtụtụ ndị nsụgharị ihe ndị a.O nwekwara ihe ọzọ Òtù Na-achị Isi mere na-enyere ndị nsụgharị aka ịna-asụgharị ihe nke ọma. Ha hiwere Ngalaba Na-enyere Ndị Nsụgharị Aka. Ọ bụrụ na e nwee ihe ndị nsụgharị na-aghọtachaghị ma ọ bụkwanụ ihe ha na-amachaghị otú ha ga-esi sụgharịa ya, ha na-esi na kọmputa ezigara ngalaba a ajụjụ ha chọrọ ịjụ ha. Ọ bụrụ na ihe ndị nsụgharị jụrụ bụ gbasara ihe ndị e dehiere nihe ha chọrọ ịsụgharị, ngalaba a ga-ajụta ndị dere ihe ahụ ihe ha ga-eme, tupu ha azawa ndị nsụgharị ajụjụ ahụ ha jụrụ. E nwere otu ebe ihe niile a zara ndị nsụgharị na-adị. Ndị nsụgharị nọ ebe niile nụwa nwere ike imepe ebe ahụ na kọmputa ha chọta ihe ga-enyere ha aka ma ọ bụrụ na ihe ahụ dabara nihe ha na-arụ.Ihe ndị a niile e meere ndị nsụgharị ọ na-enyere ha aka? Otu onye nsụgharị kwuru sị: Ihe a a kụziiri anyị enyerela anyị aka ịna-aghọta okwu Bekee nke ọma. Ọ na-enyekwara anyị aka ịmata otú anyị ga-esi na-asụgharị ihe, ndị mmadụ gụọ ya, ha aghọta ya. O meekwala ka anyị mata ihe ndị anyị kwesịrị ime na ihe ndị anyị na-ekwesịghị ime mgbe anyị na-asụgharị ihe. Obi dị anyị niile ụtọ ugbu a nihi na ọ dịghị otú ihe anyị na-asụgharị ga-esi taa akpụ anyị aghara ịma ihe anyị ga-eme ma ọ bụ otú anyị ga-esi asụgharị ya.Nafọ 2013, e nwere ihe karịrị puku ndị nsụgharị abụọ na narị asaa nọ notu narị obodo na iri itoolu. Ha na-asụgharị akwụkwọ anyị nihe karịrị narị asụsụ isii na iri asaa. O doro anya na ọ bụ Eze anyị bụ Jizọs Kraịst na-enyere ndị nsụgharị niile aka ịsụgharị akwụkwọ anyị nọtụtụ asụsụ.Mat. 28:19, 20;Mkpu. 14:6.Ndị a bụ ndị nsụgharị nọ na Timọ-LestEze Anyị Na-enyere Anyị Aka Ịkụziri Ndị Mmadụ Eziokwu3.Gịnị mere anyị ji eji ihe dị iche iche ezi ndị mmadụ ozi ọma?3Jizọs ji okwu banyere Alaeze Chineke tụnyere mkpụrụ a na-agha agha. O jikwa obi mmadụ tụnyere ala a na-agha mkpụrụ na ya. Mat. 13:18, 19 Onye ọrụ ubi na-eji mma na ọgụ emezi ala tupu ya akọọ ihe na ya. Ndị Jehova na-emekwa ụdị ihe a onye ọrụ ubi na-eme. Ha ejirila akwụkwọ na ihe ndị ọzọ kwadebe obi ọtụtụ nde mmadụ ka ha nwee ike ịnụ ozi ọma Alaeze Chineke. O nwere ụfọdụ nime ihe ndị ahụ ha na-anaghị ejizi ezi ozi ọma. Ma, ha ka na-eji akwụkwọ dị iche iche na-ezi ndị mmadụ ozi ọma. Nisi nke asaa nakwụkwọ a, anyị kwuru ihe ụfọdụ anyị ji mee ka ndị mmadụ nụ ozi ọma anyị noge gara aga. Noge ahụ,anyị ejighị ọtụtụ nime ha zie ndị mmadụ ozi ọma ihu na ihu. Ma, anyị ejirila ndị nke anyị ga-eleba anya na ha nisiokwu a zie ndị mmadụ ozi ọma ihu na ihu.Ọrụ 5:42;17:2, 3.Ebe a bụ ebe a na-eme gramafon na ígwè okwu ndị e ji ezi ozi ọma. A na-eme ha na Toronto dị na Kanada4, 5.Olee otú anyị si jiri gramafon kwusaa ozi ọma noge gara aga? Oleekwa ihe gramafon na-anaghị emere ndị mmadụ?4Okwu e tinyere na teepụ.Nagbata afọ 1931 na afọ 1949, ụmụnna anyị na-eji okwu ihu ọha ndị e tinyere na teepụ zie ndị mmadụ ozi ọma. Ha na-eji gramafon akpọrọ ya ndị ha na-ezi ozi ọma. Nke ọ bụla nime ha anaghị eru nkeji ise ya akpọchaa. Ụfọdụ isiokwu okwu ihu ọha ndị ahụ anaghị adị ogologo. Ụfọdụ isiokwu ndị ahụ bụ, Atọ nIme Otu, Pọgatrị, na Alaeze. Olee otú e si akpọ gramafon a? Otu nwanna aha ya bụ Clayton Woodworth, Jr., kwuru otú ha si akpọ ya. E mere nwanna a baptizim nafọ 1930 nAmerịka. Nwanna a kwuru, sị: Ọ na-abụ m chọọ ịga ozi ọma, mụ esere obere gramafon m naka gawa. M rute nọnụ ụzọ mmadụ, m na-emepe ya, dozichaa ya ka o nwee ike ịkpọ ma onye nwe ụlọ kwe ka m kpọọrọ ya ya. M dozichaa ya, mụ apịa mgbịrịgba dị nọnụ ụzọ onye ahụ. Onye ahụ mepee ụzọ ya, mụ asị ya na o nwere ozi dị mkpa m chọrọ ka o gere. Olee ihe ndị mmadụ na-eme ma a gwa ha ihe a? Nwanna Woodworth kwuru ihe ha na-eme. Ọ sịrị: Ọtụtụ nime ha na-ekwe egere ya. Ma, ụfọdụ nime ha na-akwachi ụzọ ha ozugbo. Ụfọdụ nime ha chere na m na-ere gramafon.Tupu afọ 1940 agwụchaa, anyị etinyela ihe karịrị okwu ihu ọha iri itoolu na teepụ. Anyị mepụtakwara ihe karịrị otu nde rekọd5Tupu afọ 1940 agwụchaa, anyị etinyela ihe karịrị okwu ihu ọha iri itoolu na teepụ. Anyị mepụtakwara ihe karịrị otu nde rekọd. Nwanna John E. Barr so ná ndị ji rekọd a zie ozi ọma. Ọ bụ onye ọsụ ụzọ na Briten noge ahụ. O mechara bụrụ otu nime ndị so nÒtù Na-achị Isi. Ọ kọrọ uru rekọd ahụ baara ya. Ọ sịrị: Nagbata afọ 1936 na afọ 1945, ana m ejikarị gramafon aga ozi ọma. Ahụ anaghị eru m ala ma mụ ejighị ya. Ọ na-abụ mụ na ndị mmadụ na-egere okwu ihu ọha ndị ahụ Nwanna Rutherford kwuru, obi ana-esikwu m ike, ya adị m ka mụ na ya na-arụ noziọma. Ma, e nwere ihe gramafon a na-anaghị e mere ndị mmadụ. Ọ naghị eme ka ozi ọma ruo ndị mmadụ nobi.6, 7.a Olee uru kaadị e ji ezi ozi ọma baara anyị? Oleekwa otú ụfọdụ ndị si ele ụmụnna anyị anya ma e nye ha kaadị a? b Gịnị mere anyị ga-eji sị na Jehova mere ka anyị jiri ọnụ anyị na-ezi ozi ọma?6Kaadị e ji ezi ozi ọma.Nafọ 1933, a malitere iji kaadị e ji ezi ozi ọma aga ozi ụlọ nụlọ. A gwara ụmụnna anyị ka ha na-eji ya aga ozi ọma. Kaadị a dị ihe dị ka sentimita iri na atọ nogologo, dịrịkwa ihe dị ka sentimita asatọ nobosara. E wezụga ozi ọma a na-ede na ya, a na-edekwa aha otu akwụkwọ anyị mmadụ nwere ike ịchọ ịgụ. Ọ na-abụ nwanna ruo nụlọ mmadụ, ya enye onye ahụ kaadị ahụ ka ọ gụọ. Nwanna Nwaanyị Lilian Kammerud so ná ndị ji kaadị a zie ozi ọma. O mechara bụrụ onye ozi ala ọzọ na Puweto Riko nakwa nAjentina. Ọ sịrị na iji kaadị a aga ozi ọma dị mma nihi na ụfọdụ nime ha noge ahụ amachaghị otú e si ezi ozi ọma. Ọ sịkwara na o nyeere ya aka ịna-agakwuru ndị mmadụ.Ihe a bụ kaadị e ji ezi ozi ọma e dere nke a nasụsụ Ịtalian7Nwanna David Reusch kwuru otú kaadị ahụ si nyere ụmụnna ezigbo aka. E mere nwanna a baptizim nafọ 1918. Ọ sịrị: Kaadị a nyeere ụmụnna aka nihi na ụfọdụ nime ha enweghị ike izi ozi ọma nke ọma. Ma, o nwere otú ndị mmadụ si ele anyị anya noge ahụ. Nwanna David sịrị: Ụfọdụ ndị anyị na-enye kaadị a na-eche na anyị anaghị ekwu okwu. Nke bụ eziokwu bụ na ọtụtụ nime anyị amaghị otú e si ezi ozi ọma. Ma, Jehova ji ihe ahụ anyị na-eme na-akwadebe anyị ka anyị nwee ike ịna-agakwuru ndị mmadụ zie ha ozi ọma. Noge na-adịghị anya, ọ ga-akụziri anyị otú anyị ga-esi jiri ọnụ anyị na-ezi ndị mmadụ ozi ọma nụlọ ha. Ọ malitere ịkụziri anyị ihe a nafọ 1942. Ọ bụ nafọ ahụ ka a malitere Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke.GụọJeremaya 1:6-9.8.Olee ihe ndị ị ga-eme ka Kraịst kụziere gị otú ị ga-esi na-akụziri ndị mmadụ ihe nke ọma?8Akwụkwọ anyị.Kemgbe afọ 1914, Ndịàmà Jehova ebipụtala ihe karịrị otu narị akwụkwọ dị iche iche. A na-eji akwụkwọ ndị a amụ Baịbụl. E ji ụfọdụ akwụkwọ ndị a akụziri ha otú ha ga-esi na-ezi ozi ọma. Otu nwanna nwaanyị aha ya bụ Anna Larsen kọrọ uru akwụkwọ ndị a baara ha. Nwanna nwaanyị a bụ onye Denmak. O jeerela Jehova ozi ihe dị ka iri afọ asaa. Ọ sịrị: Jehova ji Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke na ụfọdụ akwụkwọ anyị kụziere anyị otú e si ezi ozi ọma nke ọma. Akwụkwọ mbụ nyeere anyị aka ịma otú e si ezi ozi ọma nke ọma bụTheocratic Aid to Kingdom Publishers.E bipụtara ya nafọ 1945. Akwụkwọ nke abụọ bụEquipped for Every Good Work.E bipụtara ya nafọ 1946. Nke anyị nwere ugbu a bụRite Uru ná Mmụta A Na-enweta nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke.E bipụtara ya nafọ 2001. O doro anya na Jehova ejirila Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke nakwa akwụkwọ anyị ndị e ji eduzi ya mee ka anyị ruo eruo nke ọma ịbụ ndị ozi. 2 Kọr. 3:5, 6 Ì denyela aha gị nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke? Ị na-eji akwụkwọỤlọ Akwụkwọ Ije Oziabịa ọmụmụ ihe nụbọchị ọ bụla unu na-enwe ụlọ akwụkwọ a? Ị na-asapeta akwụkwọ gị mgbe onye nduzi ụlọ akwụkwọ kwuru ebe a ga-asapeta? Ọ bụrụ na ị na-eme ihe ndị a, ọ pụtara na ị na-ekwe ka Kraịst kụziere gị otú ị ga-esi na-akụziri ndị mmadụ ihe nke ọma.2 Kọr. 9:6;2 Tim. 2:15.9, 10.Olee otú akwụkwọ anyị sirila nyere anyị aka izi ndị mmadụ ozi ọma na ịkụziri ha ihe?9Jehova ejirikwala ụfọdụ akwụkwọ anyị na-enyere anyị aka ịkụziri ndị mmadụ ihe ndị dị mkpa Baịbụl na-akụzi. Otu nime akwụkwọ ndị a bụEzi-Okwu Ahu Nke Nedubà ná Ndu Ebigh-Ebi.E bipụtara akwụkwọ a nafọ 1968. Ozugbo e bipụtara ya, ọtụtụ ndị chọsiri ike iji ya mụọ Baịbụl.Ozi Alaeze Anyịnke Bekee nke November 1968 kwuru, sị: Imirikitimi mmadụ na-achọsi akwụkwọEziokwuike. Ọ bụ ya mere na nọnwa Septemba afọ 1968, isi ụlọ ọrụ anyị dị na Bruklin malitere ibi akwụkwọ a ma nụtụtụ ma nehihie ma nabalị.Ozi Alaeze Anyịahụ kwukwara na nọnwa Ọgọst, ọ bụrụ na anyị nyechaa ndị mmadụ nke anyị bipụtarala ebipụta, a ka ga-ebipụtakwu ihe karịrị otu nde na narị puku ise a ga-enye ndị chọrọ ya. Tupu afọ 1982 agwụ, e bipụtala ihe karịrị otu narị nde akwụkwọ ahụ nasụsụ otu narị na iri na isii. Nagbata afọ 1968 na afọ 1982, e ji akwụkwọ a kụziere ihe karịrị otu nde mmadụ ihe, ha abata nọgbakọ.10Nafọ 2005, e bipụtara akwụkwọ ọzọ magburu onwe ya e ji akụziri ndị mmadụ Baịbụl. Aha ya bụGịnị nEzie Ka Bible Na-akụzi?Kemgbe ahụ, e bipụtala ihe dị ka narị nde abụọ nasụsụ narị abụọ na iri ise na isii. Akwụkwọ a ọ baarala anyị uru? Ee. Dị ka ihe atụ, nagbata afọ 2005 na afọ 2012, e ji akwụkwọ a kụziere otu nde mmadụ na narị puku mmadụ abụọ Baịbụl ha aghọọ ndị nkwusa. Nafọ 2005, e ji ya duziere ihe dị ka nde mmadụ isii Baịbụl. Ma, nafọ 2012, e ji ya duziere ihe karịrị nde mmadụ asatọ na narị puku asaa Baịbụl. O doro anya na Jehova na-agọzi mbọ ndị anyị na-agba ịkụziri ndị mmadụ eziokwu gbasara Alaeze ya.Gụọ1 Ndị Kọrịnt 3:6, 7.11, 12.Olee ndị e bu nobi bipụtaỤlọ NchenaTeta!?Jiri ihe e kwuru namaokwu Baịbụl ndị e depụtara na paragraf ndị a zaa ya.11Ụlọ NchenaTeta!Mgbe e bidoro ibipụtaỤlọ Nche,ọ bụ ìgwè atụrụ nta, ma ọ bụ ndị a kpọrọ òkù ịga eluigwe, ka e kwo na-ebipụta ya. Luk 12:32;Hib. 3:1 Nabalị mbụ nọnwa Ọktoba afọ 1919, nzukọ Jehova malitere ibipụtaTeta!Ọ bụ ọhaneze ka e kwo malite ibipụta ya. Aha mbụ a kpọrọ ya bụThe Golden Age.Nafọ 1937, a malitere ịkpọ yaConsolation.Ma, ọ bụ nafọ 1946 ka a kpọwara yaTeta!Ihe ndị a na-ede naTeta!na-atọ ma Ndị Mmụta Baịbụl ma ọhaneze ụtọ. Ọ bụ ya mere ole a na-ebipụtaTeta!bịara karịa nnọọ ole a na-ebipụtaỤlọ Ncheruo ọtụtụ afọ.12Kemgbe ọtụtụ afọ e bipụtawaraỤlọ NchenaTeta!, a gbanweela otú ha na-adị nakwa ihe ndị a na-ede na ha. Ma, a gbanwebeghị ihe e bu nobi na-ede ha. Ihe e bu nobi na-ede ha bụ ka e jiri ha na-akpọsa Alaeze Chineke nakwa ka ndị mmadụ ghọta na ihe Baịbụl na-ekwu bụ eziokwu.Ụlọ Nchea na-ebipụta taa dị ụzọ abụọ. Otu bụ nke a na-amụ amụ, nke ọzọ abụrụ nke ọhaneze. Ọ bụ ndị ezinụlọ a na-enye nri, ya bụ, ma ìgwè atụrụ nta ma atụrụ ọzọ, ka a na-ebipụtara nke a na-amụ amụ.Mat. 24:45;Jọn 10:16 Ndị e bu nobi na-ebipụta nke ọhaneze bụ ndị na-aghọtabeghị eziokwu dị na Baịbụl ma ha kweere na Chineke, kwerekwa na Baịbụl bụ okwu ya. Ọrụ 13:16 Ndị e kwo ebipụtaTeta!bụ ndị na-amachaghị Baịbụl nakwa ezi Chineke anyị bụ Jehova.Ọrụ 17:22, 23.13.Olee ihe mereỤlọ NchenaTeta!ji pụọ iche? Kwurịtanụ ihe dị na chaatị isiokwu ya bụ Akwụkwọ Ụfọdụ A Na-ebipụta nỤwa na Ole A Na-ebipụta Ha.13Tupu afọ 2014 ebido, a na-ebipụta ihe karịrị ndeTeta!iri anọ na anọ kwa ọnwa. A na-ebipụtakwa ihe dị ka ndeỤlọ Ncheiri anọ na isii kwa ọnwa. A na-asụgharịTeta!nihe dị ka otu narị asụsụ. A na-asụgharịkwaỤlọ Nchenihe karịrị narị asụsụ abụọ. Na magazin niile dị nụwa, ọ bụỤlọ NchenaTeta!ka a kacha ebipụta, ọ bụkwa ha ka a kacha asụgharị. O kwesịghị iju anyị anya na ọtụtụ ndị na-agụỤlọ NchenaTeta!nihi na ihe a na-ede na ha bụ ozi ọma Jizọs kwuru na a ga-ekwusa nụwa niile.Mat. 24:14.14.Olee ihe ụmụnna anyị ji ịnụ ọkụ nobi mee? Oleekwa ihe mere ha ji mee ya?14Baịbụl.Nafọ 1896, Nwanna Russell na ndị ha na ya na-arụkọ ọrụ gbanwere aha ha ji na-ebipụta akwụkwọ ma mee ka Baịbụl bata naha ahụ. Ha kpọwaziri ya Watch Tower Bible and Tract Society. Ihe a ha mere dabara adaba nihi na ọ bụ Baịbụl ka e ji ezisa ozi ọma Alaeze Chineke. Luk 24:27 Iji gosi na aha a ha gbanwere dabara adaba, ụmụnna anyị ji ịnụ ọkụ nobi kesaara ndị mmadụ Baịbụl ma nyere ọtụtụ ndị aka ịna-agụ Baịbụl. Dị ka ihe atụ, e nwere Baịbụl otu nwoke aha ya bụ Benjamin Wilson sụgharịrị. Aha Baịbụl a bụThe Emphatic Diaglott.Baịbụl a nwere naanị Akwụkwọ Nsọ Grik nke Ndị Kraịst. Anyị malitere ibipụtakwu Baịbụl a nafọ 1926. Malite nafọ 1942, anyị bipụtakwara Baịbụl ọzọ a na-akpọKing James Version.Anyị bipụtara ihe dị ka narị puku asaa ma kesaara ya ọhaneze. Mgbe afọ abụọ gachara, anyị malitere ibipụta Baịbụl a na-akpọAmerican Standard Version.Na Baịbụl a, ị ga-ahụ aha Chineke bụ Jehova ugboro puku isii, narị asatọ na iri abụọ na atọ. Tupu afọ 1950 agwụchaa, anyị ekesaarala ọhaneze ihe karịrị narị puku abụọ na puku iri ise.15, 16.a Gịnị mereNsụgharị Ụwa Ọhụrụji pụọ iche? Kwurịtanụ ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ, Otú Anyị Si NweeNsụgharị Ụwa ỌhụrụnỌtụtụ Asụsụ. b Gịnị ka anyị ga na-eme ka Jehova mee ka Okwu ya ruo anyị nobi?15Nafọ 1950, anyị wepụtaraNsụgharị Ụwa Ọhụrụ nke Akwụkwọ Nsọ Grik nke Ndị Kraịst.Nafọ 1961, anyị wepụtakwaraNsụgharị Ụwa Ọhụrụnke zuru ezu. Na Baịbụl a, e dere aha Chineke bụ Jehova ebe ọ bụla ọ dị na Baịbụl mbụ e ji asụsụ Hibru dee noge ochie. E dekwara aha Chineke narị ugboro abụọ na iri atọ na asaa nAkwụkwọ Nsọ Grik nkeNsụgharị Ụwa Ọhụrụa. E degharịalaNsụgharị Ụwa Ọhụrụugboro ugboro. Nke ikpeazụ e degharịrị ya bụ nafọ 2013. Gịnị mere anyị ji edegharị Baịbụl a? Ọ bụ iji hụ na ya na Baịbụl mbụ e ji asụsụ Hibru na Grik dee na-ekwu otu ihe. Ihe ọzọkwa bụ ka ọ na-ekwe ọgụgụ. Malite mgbe e bidoro ibipụta Baịbụl a ruo afọ 2013, e bipụtala ihe karịrị narị nde abụọ na otu nde. E bipụtara ha notu narị asụsụ na iri abụọ na otu. Ihe a niile bụ ma nke zuru ezu ma nke na-ezughị ezu.16Olee ihe ụfọdụ ndị kwurula mgbe ha gụcharaNsụgharị Ụwa Ọhụrụnasụsụ ha? Otu nwoke onye Nipali kwuru, sị: Ọ na-esiri ọtụtụ ndị obodo anyị ike ịghọta Baịbụl ochie e dere nasụsụ anyị nihi na e ji asụsụ ndị mgbe ochie dee ya. Ma, anyị na-aghọta BaịbụlNsụgharị Ụwa Ọhụrụnke ọma nihi na e dere ya otú anyị si asụ asụsụ anyị ugbu a. Mgbe otu nwaanyị onye Sentral Afrịkan Ripọblik malitere ịgụNsụgharị Ụwa Ọhụrụe dere nasụsụ Sango, o bidoro bewe ákwá ma kwuo, sị: Ugbu a ka ihe m na-agụ na-eru m nobi nihi na e dere Baịbụl a otú anyị si asụ asụsụ anyị ugbu a. Otú ọ dị nwaanyị ahụ ka o kwesịrị ịdị anyị. Anyị kwesịrịịna-agụ Okwu Chineke kwa ụbọchị ka Jehova mee ka ihe anyị na-agụ ruo anyị nobi.Ọma 1:2;Mat. 22:36, 37.Obi Dị Anyị Ụtọ Maka Ihe Ndị Anyị Ji Ezi Ozi Ọma na Ihe Ndị A Na-akụziri Anyị17.Gịnị na gịnị ka ị ga-eme iji gosi na obi dị gị ụtọ maka ihe ndị anyị ji ezi ozi ọma na ihe ndị a na-akụziri anyị? Ọ bụrụ na anyị ana-eme ihe ndị ahụ, olee uru ha ga-abara anyị?17Ị na-egosi na obi dị gị ụtọ maka ihe ndị ahụ Jizọs Kraịst bụ Eze anyị nyere anyị anyị ji na-ezi ozi ọma? Ị na-egosikwa na obi dị gị ụtọ maka otú o si jiri nwayọọ nwayọọ na-akụziri anyị ihe? Ị na-ewepụta oge na-agụ akwụkwọ nzukọ Jehova na-ebipụta? Ị na-eji ha akụziri ndị ọzọ ihe? Ọ bụrụ na ị na-eme ihe ndị a, ị ga-ekweta na ihe otu nwanna nwaanyị e mere baptizim nabalị anọ nọnwa Ọktoba, afọ 1914, kwuru bụ eziokwu. Aha nwanna nwaanyị a bụ Opal Betler. O kwuru, sị: Mụ na di m bụ Edward ji gramafon na kaadị e dere ozi ọma na ya zie ozi ọma ọtụtụ afọ. Anyị ji akwụkwọ anyị dị iche iche naỤlọ NchenaTeta!aga ozi ọma ụlọ nụlọ. Anyị gara ozi ọma nokporo ámá, nyara akwụkwọ ndị e dere ihe na ha na-agagharị. Anyị nyekwara ndị mmadụ mpempe akwụkwọ ndị e dere ozi anyị na ha. E mechara kụziere anyị ime njeghachi azụ na nke ndị nwere mmasị nozi anyị ma kụziere ha Baịbụl. Ihe a na-akpọ ime njeghachi azụ ugbu a bụ nletaghachi. Anyị ji ozi ọma kpọrọ ihe, obi na-atọkwa anyị ụtọ. Jizọs kwuru na ndị na-eso ụzọ ya ga na-agha mkpụrụ, na-ewe ihe ubi, ma na-aṅụrị ọṅụ. Ọtụtụ nde ndị ji ozi ọma kpọrọ ihe otú ahụ Nwanna Nwaanyị Opal mere na-enwe ọṅụ otú Jizọs kwuru na ha ga-enwe.GụọJọn 4:35, 36.18.Olee ihe ọma Chineke meere anyị, nke na-enweghị ihe ka ya noge anyị a?18Ọtụtụ ndị na-aghọbeghị ndị na-eso ụzọ Eze anyị bụ Jizọs Kraịst nwere ike ịna-ele anyị anya ka ndị na-agụghị oké akwụkwọ na ndị nkịtị. Ọrụ 4:13 Ma, chebagodịrị ihe a echiche! Eze anyị emeela ka anyị bụrụ a kwaa akwụrụ nibipụta akwụkwọ dị iche iche. Ụfọdụ nime akwụkwọ ndị a bụ ndị a kacha asụgharị na ndị a kacha ekesa nụwa niile. Eze anyị na-akụzidịrị anyị otú anyị ga-esi na-eji ihe ndị ahụ anyị ji ekwusa ozi ọma na-ekwusara ndị mmadụ ozi ọma nụwa niile. Obi dị anyị ụtọ na anyị na Kraịst so na-akụziri ndị mmadụ eziokwu dị na Baịbụl ma na-enyere ha aka ka ha bụrụ ndị na-eso ụzọ Kraịst. O nweghị ihe ọma ka ya noge anyị a!9 Uru Ozi Anyị BaraIhe A Kụrụ nUbi Achaala Maka Owuwe Ihe Ubi1, 2.a Olee ihe ndị na-eso ụzọ Jizọs na-aghọtachaghị? b Olee ụdị owuwe ihe ubi Jizọs kwuru okwu ya?O NWERE ihe Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya otu ụbọchị. Ha aghọtachaghị ihe ahụ ọ gwara ha. Ihe ahụ ọ gwara ha bụ: Welienụ anya unu lee ubi, na ihe a kụrụ na ha achaala maka owuwe ihe ubi. Mgbe ha lere anya nubi ndị dị ebe ahụ Jizọs tụrụ aka, ihe ha hụrụ bụ ọka bali na-epulite epulite. Ha nwere ike ịna-ajụ onwe ha, sị, Oleekwanụ nke Jizọs na-ekwu okwu owuwe ihe ubi ugbu a, ebe ọ bụ na ọka ndị a ka na-epulite epulite?Jọn 4:35.2Ma, ihe Jizọs na-ekwu okwu ya nebe a abụghị owuwe ihe ubi nkịtị. Kama, Jizọs chọrọ ịkụziri ndị na-eso ụzọ ya ihe abụọ dị mkpa banyere ịchịkọta ndị mmadụ ka ha bụrụ ndị na-eso ụzọ ya. Gịnị bụ ihe abụọ ahụ ọ chọrọ ịkụziri ha? Ihe ga-enyere anyị aka ịmata ha bụ ilebakwu anya nakụkọ ahụ Jizọs kọọrọ ndị na-eso ụzọ ya.A Gwara Ha Ka Ha Na-ezi Ozi Ọma, Kwekwa Ha Nkwa na Ha Ga-aṅụrị Ọṅụ3.a Gịnị ka ọ ga-abụ ya mere Jizọs ji kwuo, sị: Ihe a kụrụ nubi achaala maka owuwe ihe ubi? b Olee otú Jizọs si mee ka ihe o kwuru doo anya?3Ọ bụ ná ngwụcha afọ 30 ka Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya ihe ahụ ha na-aghọtachaghị. Ọ bụ nakụkụ otu olulu mmiri nke dị nso nobodo ndị Sameria a na-akpọ Saịka ka Jizọs nọ gwa ha okwu ahụ. Mgbe ndị na-eso ụzọ ya banyere nime obodo ahụ, Jizọs nọ ebe ahụ na-eche ha. Ọ nọkwa ebe ahụ zie otu nwaanyị ozi ọma. Nwaanyị a mụtara ezigbo ihe ozugbo Jizọs ziri ya ozi ọma. Mgbe ndị na-eso ụzọ Jizọs lọghachiri, nwaanyị a hapụrụ Jizọs, gbara ọsọ banye nime obodo Saịka ka ọ gwa ndị obodo ha ihe ndị ahụ Jizọs kụziiri ya. Mgbe ọ kọchaara ha ihe ndị ahụ, obi tọrọ ọtụtụ nime ha ụtọ, ha esi nobodo ahụ kworo nìgwè bịa nakụkụ olulu mmiri ahụ ka ha hụ Jizọs. O nwere ike ịbụ mgbe ahụ ndị Sameria a nọ na-abịa ka Jizọs lepụrụ anya hụ ha ma gwa ndị na-eso ụzọ ya okwu a: Welienụ anya unu lee ubi, na ihe a kụrụ na ha achaala maka owuwe ihe ubi. Jizọs kwuziri ihe mere ka o doo ha anya na ihe ọ na-ekwu okwu ya abụghị owuwe ihe ubi nkịtị, kama ọ bụ ịchịkọta ndị ga-abụ ndị na-eso ụzọ ya. Jizọs sịrị: Onye na-ewe ihe ubi . . . na-ekpokọta mkpụrụ maka ndụ ebighị ebi.Jọn 4:5-30,36.4.a Olee ihe abụọ dị mkpa Jizọs kụziiri ndị na-eso ụzọ ya banyere ịchịkọta ndị mmadụ ka ha bụrụ ndị na-eso ụzọ ya? b Olee ajụjụ ndị anyị ga-eleba anya na ha?4Olee ihe abụọ dị mkpa Jizọs kụziiri ndị na-eso ụzọ ya banyere ịchịkọta ndị mmadụ ka ha bụrụ ndị na-eso ụzọ ya? Nke mbụ bụ nae kwesịrị ịrụ ọrụ a ngwa ngwa.Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya na ubi . . .achaalamaka owuwe ihe ubi. Ihe mere Jizọs ji gwaha ihe a bụ ka ha malite ọrụ ozugbo. Jizọs gwakwara ha ihe gosiri na ha kwesịrị iji ọrụ ahụ kpọrọ ihe. Ọ sịrị: Onye na-ewe ihe ubi anatawalarị ụgwọ ọrụ. O doro anya na owuwe ihe ubiamalitela,e kwesịghị igbu oge na ya. Ihe nke abụọ bụ nandị na-ewe ihe ubi na-aṅụrị ọṅụ.Jizọs kwuru na ndị na-agha mkpụrụ na ndị na-ewe ihe ubi ga-aṅụrịkọ ọṅụ. Jọn 4:35b, 36 Ọ ga-abụrịrị na obi tọrọ Jizọs ụtọ mgbe ọ hụrụ na ọtụtụ nime ndị Sameria . . . nwere okwukwe nebe ọ nọ. Obi ga-atọkwa ndị na-eso ụzọ ya ụtọ ma ha jiri obi ha niile na-achịkọta ndị mmadụ ka ha bụrụ ndị na-eso ụzọ Jizọs. Jọn 4:39-42 Ihe a Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya baara anyị uru taa nihi na ọ na-egosi ihe na-eme ugbu a a kacha achịkọta ndị mmadụ ka ha bụrụ ndị na-eso ụzọ Jizọs. Olee mgbe a malitere ịchịkọta ndị mmadụ noge anyị a? Ole ndị na-achịkọta ha? Olee otú ihe e wetara nubi haruru?Eze Anyị Na-edu Ndị Ya nOwuwe Ihe Ubi Kachanụ E Wetụrụla5.Ònye na-edu anyị nowuwe ihe ubi anyị na-ewe nụwa niile? Olee otú ọhụụ Jọn hụrụ si gosi na e kwesịrị iwe ihe ubi a ngwa ngwa?5Jehova gosiri Jọn onyeozi otu ọhụụ. Nọhụụ ahụ, o mere ka Jọn mata na ọ bụ Jizọs ka ya họpụtara ka ọ na-edu ndị ya nowuwe ihe ubi ha na-ewe nụwa niile, ya bụ, ozi ọma ha na-ezi ndị mmadụ nụwa niile.GụọMkpughe 14:14-16.E kwukwara nọhụụ ahụ na Jizọs kpu okpueze ma jiri mma owuwe ihe ubi naka. Okpueze ọlaedo Jizọs kpu nisi na-egosi na ọ bụ Eze na-achị achị. Mma owuwe ihe ubi nke dị nkọ o ji naka na-egosikwa na ọ bụ Onye na-ewe ihe ubi. Jehova si nọnụ mmụọ ozi ya kwuo na ihe ubi nke ụwa achawo nke ọma. Gịnị mere Jehova ji kwuo ihe a? Ọ bụ nihi na ọ chọrọ ka o doo anyị anya nae kwesịrị ịrụ ọrụ a ngwa ngwa.O doro anya naogeezuola ka a malite owuwe ihe ubi ahụ, e kwesịghị igbu oge na ya. Jehova gwakwara Jizọs ka o tinye mma owuwe ihe ubi ya. Jizọs mekwara ihe a Jehova gwara ya. O tinyere mma owuwe ihe ubi ya ma ghọrọ ndị bi nụwa otú e si aghọrọ mkpụrụ. Ihe ọhụụ a na-akụzikwara anyị bụ na ihe a kụrụ nubi achaala maka owuwe ihe ubi. Ọhụụ a, ọ ga-eme ka anyị mata mgbe a malitere owuwe ihe ubi a a na-ewe nụwa niile? Ee.6.a Olee mgbe oge owuwe ihe ubi malitere? b Olee mgbe nke bụ owuwe ihe ubi nke ụwa malitere? Gịnị mere anyị ji kwuo otú ahụ?6Ebe ọ bụ na nakwụkwọMkpughe 14:14, Jọn hụrụ Jizọs, bụ Onye na-ewe ihe ubi, nọhụụ ebe o kpu okpueze, ọ pụtara na e gosiri Jọn ebe e chicharala Jizọs Eze nafọ 1914. Dan. 7:13, 14 Obere oge e chichara Jizọs Eze,Mkpughe 14:15kwuru na Jehova gwara Jizọs ka o bido wewe ihe ubi. Ihe a e kwuru ebe a banyere owuwe ihe ubi ka Jizọs kwukwara nihe atụ o mere gbasara owuwe ihe ubi ọka wit. Nihe atụ ahụ, Jizọs sịrị: Owuwe ihe ubi ahụ bụ ọgwụgwụ nke usoro ihe a. Nihi ya, oge owuwe ihe ubi ahụ nakwa ọgwụgwụ ụwa ọjọọ a malitere otu oge, ya bụ, nafọ 1914. Nke bụ owuwe ihe ubi malitere mgbe oge ụfọdụ gacharanogeowuwe ihe ubi ahụ. Mat. 13:30,39 Mgbe anyị lebachara ihe ndị a anya, ọ bịara doo anyị anya na owuwe ihe ubi ahụ malitere mgbe afọ ole na ole gachara Jizọs malitere ịchị neluigwe. Malite nafọ 1914 ruo ná mmalite afọ 1919, Jizọs mere ka ndị na-eso ụzọ ya e tere mmanụ dịrị ọcha. Mal. 3:1-3;1 Pita 4:17 Ọ bụzi nafọ 1919 ka owuwe ihe ubi nke ụwa malitere. Ozugbo owuwe ihe ubi a malitere, Jizọs ji ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi ọ họpụtara ọhụrụ nyere ụmụnna anyịaka ịghọta na ha kwesịrị iji izisa ozi ọma kpọrọ ihe. Ka anyị leba anya nihe mere noge ahụ.7.a Gịnị ka ụmụnna anyị lebachara anya na ya nke mere ka ha ghọta na e kwesịrị izi ozi ọma ngwa ngwa? b Gịnị ka a gwara ụmụnna anyị ka ha mee?7Nọnwa Julaị afọ 1920, e kwuru nỤlọ Nche,sị: Mgbe anyị lebachara anya nke ọma nAkwụkwọ Nsọ, anyị chọpụtara na Chineke gwara anyị gaa zie ndị mmadụ ozi ọma banyere Alaeze ya. Ozi ọma a ọ gwara anyị zie bụ ihe ọma pụrụ iche o meere anyị. Dị ka ihe atụ, amụma Aịzaya nyeere ụmụnna anyị noge ahụ aka ịghọta na ha ga-ezi ndị mmadụ ozi ọma Alaeze Chineke nụwa niile. Aịza. 49:6;52:7;61:1-3 Ha amaghị otú ha ga-esi ezi ozi ọma a nụwa niile. Ma, obi siri ha ike na Jehova ga-eme ka ha mata otú ha ga-esi ezi ya.GụọAịzaya 59:1.Ebe ọ bụ na ụmụnna anyị aghọtakwuola na e kwesịrị izi ozi ọma a ngwa ngwa, a gwara ha ka ha jiri ya kpọrọkwuo ihe. Olee ihe ụmụnna anyị ndị a meziri?8.Nafọ 1921, olee ihe abụọ ụmụnna anyị ghọtara gbasara izi ozi ọma?8Nọnwa Disemba afọ 1921, e kwuru nỤlọ Nche,sị: Afọ a amaka nihi na anyị ziri ọtụtụ ndị ozi ọma na ya karịa afọ ndị gara aga.Ụlọ Ncheahụ kwukwara, sị: A ka nwere ọtụtụ ndị anyị ga-ezi ozi ọma. . . . Ka anyị jiri ọṅụ na-ezi ndị mmadụ ozi ọma. Ị chọpụtara na ụmụnna anyị ndị a ghọtara ihe abụọ ahụ dị mkpa Jizọs kụziiri ndịozi ya banyere ịchịkọta ndị mmadụ ka ha bụrụ ndị na-eso ụzọ ya? Nke mbụ bụ nae kwesịrị ịrụ ọrụ a ngwa ngwa.Nke abụọ abụrụ na ndị na-ewe ihe ubi ahụna-aṅụrị ọṅụ.9.a Olee ihe e kwuru nỤlọ Nchenafọ 1954 banyere ozi ọma ụmụnna anyị kwusara? Gịnị mere e ji kwuo ihe ahụ? b Olee ihe gosiri na a na-enwekwu ndị nkwusa kemgbe afọ iri ise gara aga? Lee chaatị isiokwu ya bụ, Otú Ndị Nkwusa nEbe Dị Iche Iche Si Na-ehi Nne.9Nagbata afọ 1931 na afọ 1939, ụmụnna anyị bịara jiri ozi ọma kpọrọkwuo ihe. Ihe mere ha ji mee otú ahụ bụ na ha ghọtara na oké ìgwè mmadụ ga-anabata ozi ọma Alaeze Chineke anyị na-ezi ha ma bata nọgbakọ. Aịza. 55:5;Jọn 10:16;Mkpu. 7:9 Ò nwere uru ozi ọma a ha kwusara bara? À na-ajụkwa ajụ? Dị ka ihe atụ, ụmụnna anyị ndị kwusara ozi ọma Alaeze Chineke nafọ 1934 dị puku iri anọ na otu puku. Ma nafọ 1953, ha dịzi narị puku ise. Ọ bụ ya mereỤlọ NcheBekee nke December 1, 1954, ji kwuo, sị: Ọ bụ mmụọ Jehova na ike Okwu ya na-akpa mere ọtụtụ mmadụ a ji bata nọgbakọ nụwa niile.Zek. 4:6.OTÚ NDỊ NKWUSA NEBE DỊ ICHE ICHE SI NA-EHI NNEMba196219872013Ọstrelia15,92746,17066,023Brazil26,390216,216756,455Frans18,45296,954124,029Ịtali6,929149,870247,251Japan2,491120,722217,154Meksiko27,054222,168772,628Naịjirịa33,956133,899344,342Filipinz36,829101,735181,236Amerịka289,135780,6761,203,642Zambia30,12967,144162,370OTÚ MMADỤ OLE A NA-AMỤRỤ BAỊBỤL SI NA-EHI NNE1950234,9521960646,10819701,146,37819801,371,58419903,624,09120004,766,63120108,058,359Jizọs Ji Ihe Atụ Kọwaa Otú Ihe A Ga-eweta nUbi Ga-aharu10, 11.Nihe atụ Jizọs ji mkpụrụ osisi mọstad mee, olee ihe ndị dị mkpa a kọrọ banyere otú mkpụrụ osisi ahụ si too?10Nihe atụ ndị Jizọs mere gbasara Alaeze Chineke, o kwuru hoo haa otú ihe a ga-eweta nowuwe ihe ubi ahụ ga-aharu. Ka anyịleba anya nihe atụ o ji mkpụrụ osisi mọstad mee, nakwa nke o ji ihe iko achịcha mee. Ihe anyị ga-akacha eleba anya na ya bụ otú ha si mezuo noge ọgwụgwụ a.11Ihe atụ Jizọs ji mkpụrụ osisi mọstad mee.Jizọs kwuru na otu nwoke kụrụ mkpụrụ osisi mọstad nubi ya. Mgbe mkpụrụ osisi a pulitere, o toro ma ghọọ osisi. Ụmụ nnụnụ bịakwara biri nalaka ya.GụọMatiu 13:31, 32.Olee ihe ndị dị mkpa a kọrọ nihe atụ a banyere otú mkpụrụ osisi ahụ si too? Nke mbụ bụ naotú mkpụrụ ahụ si toodị ịtụya. Mkpụrụ osisi mọstad bụ mkpụrụ kasị nta nime mkpụrụ niile, ma, o toro ghọọ osisi nwere alaka ndị buru ibu. Mak 4:31, 32 Nke abụọ bụ na osisi ahụga-etorịrị.Mgbe a kụrụ mkpụrụ osisi a, ọ na-etolite. Jizọs ekwughị na mkpụrụ osisi a nwere ike itolite. Kama, ọ sịrị na ọ na-etolite. O nweghị ihe ga-eme ka ọ ghara itolite. Ihe nke atọ bụ na mgbe osisi a na-eto, ụmụ nnụnụ bịakwarabirinalaka ya. Jizọs sịrị na ụmụ nnụnụ nke eluigwe na-enwe ike ịchọta ebe ha ga-ebi nokpuru ndò ya. Olee otú ihe atọ a e kwuru nihe atụ a si gbasa ozi ọma anyị na-ezi taa?12.Olee otú ihe atụ Jizọs ji mkpụrụ osisi mọstad mee si gbasa ozi ọma anyị na-ezi taa? Gụọ ihe e dere na chaatị isiokwu ya bụ Otú Mmadụ Ole A Na-Amụrụ Baịbụl Si Na-ehi Nne.12Nke mbụ bụ otú osisi ahụ si too:Otú mkpụrụ osisi a si too na-egosi otú ozi ọma Alaeze Chineke anyị na-ezi ndị mmadụ si agbasa nakwa otú ọgbakọ Ndị Kraịst si na-eto. Kemgbe afọ 1919, a kpọbatala ọtụtụ ndị nọgbakọ Ndị Kraịst. Ndị a ji obi ha niile na-ezi ozi ọma. Noge ahụ, ụmụnna anyị ndị a dị ole na ole. Ma, ha mechara dịrị ọtụtụ. Nke bụ eziokwu bụ na otú ọgbakọ Ndị Kraịst a si too malite nihe dị ka nafọ 1914 ruo taa dị ịtụya. Aịza. 60:22 Nke abụọ bụ na osisi ahụga-etorịrị:Ọgbakọ Ndị Kraịst na-eto nike nike, o nwebeghịkwa ihe nwere ike ime ka ọ ghara ịna-eto eto. Nagbanyeghị nsogbu niile ndị iro Chineke na-enye ọgbakọ Ndị Kraịst, ọ na-eto nike nike. Aịza. 54:17Nke atọ bụ na anụ ufe nke eluigwe bịara biri nalaka ya:Anụ ufe nke eluigwe ndị ahụ bịara biri nalaka osisi ahụ nọchiri anya ọtụtụ nde mmadụ ji obi ha niile nabata ozi ọma Alaeze Chineke e ziri ha ma batakwa nọgbakọ Ndị Kraịst. Ndị a nọ nihe dị ka narị mba abụọ na iri anọ. Ezik. 17:23 Jehova na-akụziri ha ihe ma na-echebe ha. Ọ na-emekwa ka ahụ na-eru ha ala.Aịza. 32:1, 2;54:13.Ihe atụ Jizọs ji mkpụrụ osisi mọstad mee na-egosi na Jehova na-akụziri ndị nọ nọgbakọ ya ihe ma na-echebe ha A kọwara ya na paragraf nke 11 na nke 1213.Olee ihe ndị dị mkpa a kọrọ banyere otú ntụ ọka ahụ si koo?13Ihe atụ Jizọs ji ihe iko achịcha mee.Jizọs kwuru na mgbe otu nwaanyị tinyechara ihe iko achịcha nime ntụ ọka buru ibu, ntụ ọka niile ahụ koro.GụọMatiu 13:33.Olee ihe ndị dị mkpa a kọrọ nihe atụ a banyere otú ntụ ọka ahụ si koo? Ka anyị leba anya nabụọ nime ha. Nke mbụ bụ na ihe iko achịcha ahụmere ka ntụ ọka niile ahụ koo.Ihe iko achịcha nwaanyị ahụ tinyere ná ntụ ọka ahụ mere ka ọ malite kowa ruo mgbe ntụ ọka ahụ dum koro eko. Nke abụọ bụ na ihe iko achịcha ana-agbasa agbasa.Ihe iko achịcha ahụ malitere ịgbasa ruo mgbe o kochara ntụ ọka juru arịa atọ buru ibu. Olee otú ihe abụọ a e kwuru nihe atụ a si gbasa ozi ọma anyị na-ezi taa?14.Olee otú ihe iko achịcha Jizọs ji mee ihe atụ si gbasa ozi ọma anyị na-ezi taa?14Nke mbụ bụ na ozi anyị na-eme ka ndị mmadụ gbanwee àgwà ha:Ihe iko achịcha ahụ nọchiri anya ozi ọma Alaeze Chineke anyị na-ekwusa. Ntụ ọka ahụ dum nọchikwaranụ anya ụmụ mmadụ. Mgbe a gwakọtara ihe iko achịcha ahụ na ntụ ọka, ntụọka ahụ dum gbanwere. Otú ahụ ka ọ dịkwa ozi ọma Alaeze Chineke anyị na-ezi ndị mmadụ. Ọ bụrụ na ha anabata ya, ọ na-eme ka ha gbanwee obi ha. Rom 12:2Nke abụọ bụ na ozi anyị na-agbasa agbasa:Otú ihe iko achịcha ahụ si gbasaa nọchiri anya otú ozi ọma anyị na-ezi si na-agbasa. Ihe iko achịcha ahụ si notu akụkụ nke ntụ ọka ahụ gbasawa ruo ntụ ọka ahụ dum. Otú ahụ ka ọ dịkwa ozi ọma Alaeze Chineke anyị na-ezi ndị mmadụ. Ọ gbasaala ruo nebe kasị anya nụwa. Ọrụ 1:8 Ihe atụ a na-egosikwa na ozi ọma Alaeze Chineke anyị na-ezi ga-agbasadị ná mba ndị na-achọghị ka anyị zie ozi ọma na ha, ọ bụ eziokwu na e nwere ike ndị mmadụ agaghị ama na anyị na-ezi ozi ọma nebe ndị ahụ.15.Olee otú ihe e kwurunAịzaya 60:5,22si mezuo? Gụọkwa ihe ndị e dere nigbe ndị isiokwu ha bụ, Jehova Mere Ka O Kwe Omume, nke dị na peeji nke 93, nakwa Otú Onye Nta Si Ghọọ Mba Dị Ike.15Ihe dị ka narị afọ asatọ tupu Jizọs emee ihe atụ ndị ahụ, Jehova si naka Aịzaya onye amụma mee ka anyị mara ebe anyị ga-eziru ozi ọma nakwa ọṅụ anyị ga-enweta na ya.Jehova kwuru na ndị mmadụ ga-esi nebe dị anya na-abata nọgbakọ ya. E nwere ihe Jehova gwara otu nwaanyị e kwuru okwu ya na Baịbụl. Nwaanyị a abụghị nwaanyị nkịtị. Noge anyị a, nwaanyị a nọchiri anya ndị e tere mmanụ nọ nụwa. Jehova gwara nwaanyị a, sị: Ị ga-ahụ ya,ihu gị ewee na-egbuke egbuke, obi ga-atọ gị ụtọ, aṅụrị ga-ejukwa gị obi, nihi na akụnụba nke oké osimiri ga-abịara gị; akụ nke mba dị iche iche ga-abịara gị. Aịza. 60:1,4, 5,9 Ihe a Jehova kwuru emezuola. Noge anyị a, obi dị ọtụtụ ndị jerela Jehova ozi ọtụtụ afọ ụtọ. Ihe mere obi ji na-atọ ha ụtọ bụ na mgbe ha malitere ijere Jehova ozi, ha dị mmadụ ole na ole, ma ugbu a, e nweela ọtụtụ puku ndị na-ejere Jehova ozi nobodo ha.Ihe Mere Ndị Niile Na-ejere Jehova Ozi Kwesịrị Iji Na-enwe Obi Ụtọ16, 17.Gịnị bụ otu ihe mere onye na-agha mkpụrụ na onye na-ewe ihe ubi ji na-aṅụrịkọ ọṅụ? Gụọkwa ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ, Otú Traktị Anyị Abụọ Si Ruo nObi Mmadụ Abụọ nAmazọn.16Ì chetara ihe ahụ Jizọs gwara ndịozi ya otu ụbọchị? Ọ gwara ha, sị: Onye na-ewe ihe ubi . . . na-ekpokọta mkpụrụ maka ndụ ebighị ebi, ka onye na-agha mkpụrụ na onye na-ewe ihe ubi wee ṅụrịkọọ ọṅụ. Jọn 4:36 Olee otú anyị siaṅụrịkọọṅụ nozi ọma a anyị na-ezi nụwa niile? E nwere ụzọ dị iche iche anyị si aṅụrị ọṅụ. Ka anyị leba anya natọ nime ha.17Nke mbụ bụ na anyị na-aṅụrị ọṅụ nihi na Jehova na-akwado ozi anyị na-ejere ya. Ọ bụrụ na anyi ekwusaara ndị mmadụ ozi ọma, e nwere ike ịsị na anyị akụọla mkpụrụ. Mat. 13:18, 19 Ọ bụrụkwa na anyị enyere mmadụ aka ya abata nọgbakọ, anyị nwere ike ikwu na anyị ewerela ihe ubi. Obi na-atọ anyị ụtọ nihi otú Jehova si na-eme ka ozi ọma Alaeze ya anyị na-ekwusa na-eto. E nwere ike iji ya tụnyere otú ahụ mkpụrụ si epulite ma too ogologo. Mak 4:27, 28 Ụfọdụ mkpụrụ anyị kụrụ nebe dị iche iche nwere ike ipulite, e mechaa, ndị ọzọ ewere ha. Otú ahụ ka ọ dịkwa nozi ọma anyị na-ezi ndị mmadụ. Ụfọdụ ndị anyị ziri ozi ọma nwere ike gaa ebe ọzọ, ụmụnna anyị nọ ebe ahụ ha gara amụwara ha ihe, ha emechaa bata nọgbakọ. È nweela onye i ziri ozi ọma, ya agaa ebe ọzọ, ndị ọzọ amụọrọ ya ihe, ya emechaakwa bata nọgbakọ? Ụdị ihe a emeela otu nwanna nwanyị aha ya bụ Joan. Ọ bụ onye Briten. E mere ya baptizim afọ iri isii gara aga. Nwanna nwaanyị a sịrị: E nweela ụmụnna ndị hụrụ m ma gwa m na m ziri ha ozi ọma ọtụtụ afọ gara aga, ya eruo ha nobi. Amaghị m na ha na ụmụnna ndị ọzọ mechara mụọ Baịbụl, ụmụnna ndị a enyere ha aka ha aghọọ ndị Jehova. Obi dị m ụtọ na ozi ọma ahụ m ziri ha mechara baara ha uru, ndị ọzọ enyekwara ha aka, ha abata nọgbakọ.Gụọ1 Ndị Kọrịnt 3:6, 7.JEHOVA MERE KA O KWE OMUMEJIZỌS gwara ndị mmadụ otu ụbọchị ọ na-ezi ha ihe, sị: Ihe na-ekweghị omume nebe ụmụ mmadụ nọ kwere omume nebe Chineke nọ. Luk 18:27 Ọtụtụ nime anyị achọpụtala na ihe a Jizọs kwuru bụ eziokwu. Nagbanyeghị mbọ niile ndị mmadụ gbarala ịkwụsị anyị izi ozi ọma, Jehova enyerela anyị aka ịna-ezi ozi ọma. Ka anyị leba anya nihe ụfọdụ ụmụnna anyị kọrọ.Zacharie Elegbe.Ọ dị afọ iri isii na isii, e mekwara ya baptizim nafọ 1963 O kwuru na mmachi a machiri ụmụnna anyị izi ozi ọma naBene Rịpọbliknyeere ha aka. Ọ sịrị: Gọọmenti machiri anyị izi ozi ọma nafọ 1976. Anyị dị naanị puku ndị nkwusa abụọ na narị atọ noge ahụ. Gọọmenti kwuru ka e jiri asụsụ ndị a na-asụ ná mpaghara dị iche iche nobodo anyị gwa ndị mmadụ na a kwụsịla anyị ikwusa ozi ọma. Ọ dịtụbeghị mgbe gọọmenti kwuru ka e mee ụdị ihe a. E nwere ihe karịrị asụsụ iri isii a na-asụ nobodo anyị, ma, ọ bụ naanị ise ka a na-ejikarị agwa ndị mmadụ okwu na redio noge ahụ. Mgbe a mara ọkwa nasụsụniilea na-asụ ná mpaghara ala anyị niile, ndị bi nime ime obodo bịara mata na e nwedịrị ndị a na-akpọ Ndịàmà Jehova. Nke a bụ nke mbụ ha na-anụ banyere anyị. Ha malitere ịjụ, sị, Ole ndị bụ Ndịàmà Jehova a? Gịnị mere gọọmenti ji machie ha? Anyị mechara gaa nebe ndị ahụ zie ha ozi ọma. Ọtụtụ nime ha ghọkwara Ndịàmà Jehova obere oge anyị zichara ha ozi ọma. Taa, Ndịàmà Jehova nọ na Bene Rịpọblik karịrịpuku iri na otu na narị ise.Mariya Zinich.Ọ dị afọ iri asaa na anọ, e mekwara ya baptizim nafọ 1957 Ọ sịrị: Mgbe m dị afọ iri na abụọ, gọọmenti obodo anyị bụ Yukren chụgara ezinụlọ anyị Saịberịa, dị naRọshịa.Nagbanyeghị na gọọmenti fooro ntutu taa na a gaghị enwe Onyeàmà Jehova nobodo niile dị na Sọviet Yuniọn, ndị mmadụ nọ na-aghọ Ndịàmà Jehova nike nike. O mere ka m kwetasie ike na Jehova nwe ozi ọma a anyị na-ezi. Nihi ya, o nweghị onye ga-akwusịli ya. E nwekwara ihe otu nwanna nwaanyị aha ya bụ Mariya kwuru. Ọ dị afọ iri asaa na atọ, e mekwara ya baptizim nafọ 1960. Ọ sịrị: Saịberịa a chụgara anyị baara anyị uru. O mere ka anyị zie ozi ọma nime ime obodo ndị a na-ezitụbeghị ozi ọma.Jesús Martín.Ọ dị afọ iri asaa na asaa, e mekwara ya baptizim nafọ 1955. Ọ sịrị: Mgbe m ghọrọ Onyeàmà Jehova, Ndịàmà Jehova nọ naSpendị naanị narị atọ.Nafọ 1960, nsogbu gọọmenti na-enye anyị bịara ka njọ. Ha gwara ndị uwe ojii ka ha hụ na e memilara anyị niile na Spen. Noge ahụ, onye a gwara na anyị ga-emecha zie ozi ọma nala anyị niile agaghị ekweta. Ndị mmadụ achọghị iji anya ahụ anyị. Nagbanyeghị nsogbu niile ha nyere anyị, taa, anyị dịotu narị puku na puku iri na otu puku.Ihe a niile mere ka m kwetasie ike na ebe Jehova nọnyeere anyị, o nweghị ihe na-agaghị ekwe anyị omume nozi anyị na-ejere ya.18.Olee ihe e kwuru ná1 Ndị Kọrịnt 3:8mere anyị ji kwesị ịna-enwe ọṅụ?18Ihe nke abụọ na-eme ka anyị na-aṅụrị ọṅụ bụ ma anyị cheta otu ihe Pọl kwuru. O kwuru sị: Onye ọ bụla ga-anata ụgwọ ọrụ nke ya dị ka ndọgbu ọ na-adọgbuonwe ya nọrụsi dị.1 Kọr. 3:8 Chineke na-akwụ anyị ụgwọ nihi ozi anyị jeere ya, ọ bụghị nihi mmadụ ole anyị nyeere aka ha abata nọgbakọ. E nwere ụmụnna anyị ndị na-ezi ozi ọma nebe ndị mmadụ na-anaghị anabatacha ozi anyị. Ihe a kwesịrị ịgba ha ume ma mee ka obi na-atọ ha ụtọ. Nihi ya, Onyeàmà Jehova ọ bụla, nke ji obi ya niile na-ezi ozi ọma, na-amị mkpụrụ dị ukwuu nanya Chineke. Ọ bụ ya mere onye ahụ kwesịrị iji na-aṅụrị ọṅụ.Jọn 15:8;Mat. 13:23.19.a Olee otú ihe Jizọs kwuru naMatiu 24:14si gbasa ọṅụ anyị na-enwe? b Gịnị ka anyị kwesịrị iburu nobi ma ọ bụrụgodị na o nweghị onye anyị mụụrụ ihe ya abata nọgbakọ?19Ihe nke atọ bụ na ozi ọma anyị na-ezi na-emezu otu amụma e buru na Baịbụl. E nwere ihe Jizọs gwara ndi na-eso ụzọ ya mgbeha jụrụ ya, sị: Olee mgbe ihe ndị a ga-eme, gịnị ga-abụkwa ihe ịrịba ama nke ọnụnọ gị na nke ọgwụgwụ usoro ihe a? Jizọs gwara ha na ozi ọma a ga-ezi nụwa niile so notu nime ihe ndị a ga-eji amata mgbe Chineke ga-ebibi ụwa ọjọọ a. Ihe Jizọs na-ekwu ebe a ọ bụ ime ndị mmadụ ka ha bụrụ ndị na-eso ụzọ ya? Mba. Ihe ọ na-ekwu bụ naa ga-ekwusakwaozi ọma nke a nke alaeze nelu ụwa dum mmadụ bi ka ọ bụrụ àmà nye mba niile. Mat. 24:3,14 Nihi ya, ozi ọma Alaeze Chineke anyị na-ezisa so notu nime ihe ndị a ga-eji ama mgbe Chineke ga-ebibi ụwa ọjọọ a. Ọ bụ ya mere anyị kwesịrị iji buru ihe a nobi: Na ọ bụrụgodị na o nweghị onye anyị nyeere aka ya abata nọgbakọ, ozi ọma anyị ziri ndị mmadụ bụụrụ ha àmà.Nke bụ eziokwu bụ na ma ndị mmadụ hà nabatara ozi ọma anyị na-ezi ha ma ọ bụ na ha anabataghị ya, anyị so na-emezu amụma ahụ Jizọs buru. Ọ bụkwa nnukwu ihe na anyị na Chineke na-arụkọ ọrụ. 1 Kọr. 3:9 Nke a kwesịrị ime ka anyị na-aṅụrị ọṅụ.Malite nEbe Ọwụwa Anyanwụ Ruo nEbe Ọdịda Ya20, 21.a Olee otú ihe e kwuru naMalakaị 1:11si mezuo? b A bịa nihe gbasara ọrụ owuwe ihe ubi anyị na-arụ, gịnị ka i kpebisiri ike ime? Gịnịkwa mere ị ga-eji mee otú ahụ?20Noge Jizọs na ndị na-eso ụzọ ya na-eje ozi nụwa, Jizọs nyeere ha aka ịghọta na e kwesịrị iwe ihe ubi ahụ ngwa ngwa. Malite nafọ 1919 ruo ugbu a, Jizọs enyerela anyị aka ịghọta ihe a ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya. Ọ bụ ya mere anyị ji ekwusasi ozi ọma ike. O doro anya na e nweghị ihe nwere ike ime ka anyị kwụsị ikwusa ya. Anyị na-ekwusa ozi ọma taa malite nebe ọwụwa anyanwụ ruo nebe ọdịda ya, otú ahụ Malakaị buru namụma. Mal. 1:11 Nke bụ eziokwu bụ na nagbanyeghị ebe anyị nọ na-ekwusa ozi ọma a, anyị niile na-arụkọ ọrụ ma na-aṅụrịkọ ọṅụ. Anyị na-ezi ndị mmadụ ozi ọma nebe niile, si nụtụtụ ruo ná mgbede, nihi na anyị ma na oge agwụla agwụ.21E nwere otu ihe na-eme anyị obi ụtọ ma anyị cheta ya. Ihe ahụ bụ na ụmụnna anyị ndị kwusara ozi ọma ihe karịrị otu narị afọ gara aga dị mmadụ ole na ole. Ma, taa, ha aghọọla mba dị ike. Aịza. 60:5,22 Jehova bụ Onye nwe owuwe ihe ubi ahụ. Ebe ọ bụ na obi na-atọ anyị ụtọ nihi na anyị hụrụ ya nanya ma na-ejere ya ozi, ka onye ọ bụla nime anyị gbasie mbọ ike na-enye aka ná nnukwu ọrụ owuwe ihe ubi a anyị na-arụ taa ruo mgbe a ga-arụcha ya.Luk 10:2.Nkebi nke 3Ihe Ndị E Ji Ama Ndị Alaeze Chineke Na-achịHa Na-agbalị Ime Uche ChinekeKA E were ya na e nwere otu ụbọchị i ji ụkwụ na-aga, hụ otu onye agbata obi gị, gị efeere ya aka, ya efeekwara gị. Ya asị gị bịa na o nwere ihe ya chọrọ ịjụ gị. Mgbe ị bịakwutere ya, ya ajụọ gị, sị: Gịnị mere unu ji dị iche? Gị agwa ya na ị ghọtaghị ihe ọ na-ajụ. Ya ajụọ gị, sị: Ọ kwa ị bụ Onyeàmà Jehova? Gị asị ya, ee. Ya agwa gị na ihe mere ya ji ajụ gị ihe a bụ na ya chọpụtara na unu dị iche na chọọchị ndị ọzọ. Na unu anaghị eme ememme ndị ọzọ na-eme. Unu anaghị eso na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, unu anaghịkwa aga agha, ma ya fọdụzie ịṅụ sịga na ịkpọ anwụrụ. Ọ gwakwara gị na ya chọpụtakwara na ezinụlọ gị na-akpa àgwà ọma. Ya ajụọ gị, sị, Gịnị mere unu ji dị iche?Ị ma na ihe mere anyị ji dị iche na chọọchị ndị ọzọ bụ nihi na Alaeze Chineke na-achị anyị. Jizọs bụ Eze anyị na-emekwa ka anyị dịrị ọcha. Ọ na-enyere anyị aka ka anyị na-akpa àgwà ka ya, nakwa ka anyị ghara ịkpa àgwà otú ụwa a si akpa. Ná nkebi nke atọ a, anyị ga-eleba anya notú Alaeze Mesaya si na-eme ka anyị na-akụzi eziokwu, na-akpakwu àgwà ọma, na-emekwa ka nzukọ anyị na-eme ihe otú Jehova chọrọ. Ihe a niile na-eme ka a na-enye Jehova otuto.10 Eze Alaeze Chineke Na-eme Ka Ndị Ya Dị Ọcha1-3.Gịnị ka Jizọs mere mgbe ọ hụrụ ka a na-eme ihe na-adịghị mma nụlọ nsọ Chineke?MGBE Jizọs nọ nụwa, o ji ụlọ nsọ Jeruselem kpọrọ ihe nihi na ọ ma ihe ọ nọchiri anya ya. O teela a nọwara nụlọ nsọ ahụ na-efe Jehova ofufe. Ma, e kwesịrị ịnọ ebe ahụ na-efe Jehova Chineke anyị dị nsọ ofufe otú ọ chọrọ. Nabalị iri nọnwa Naịsan, afọ 33, Jizọs batara nụlọ nsọ ahụ ma hụ ka ndị mmadụ kpachaara anya na-eme ihe Chineke kpọrọ asị. Chegodị otú obi dị Jizọs mgbe ọ hụrụ ha. Gịnịdị ka ha nọ na-eme?GụọMatiu 21:12, 13.2E nwere ogige ndị Jentaịl nụlọ nsọ ahụ. Ọ bụ ebe ahụ ka ụfọdụ ndị chọrọ ịzụrụ ihe ha ga-eji chụọrọ Jehova àjà na-aga azụrụ ya. Ma ndị na-eresị ha ihe ndị ahụ ma ndị na-agbanwere ha ego na-erigbu ha.Mgbe Jizọs hụrụ ihe a na-emenụ, ọ chụpụrụ ndị niile na-ere ma na-azụ ahịa nime ụlọ nsọ ahụ, o kpukwara tebụl nke ndị na-agbanwe ego ihu nala. TụleeNehemaya 13:7-9. Ọ katọrọ ndị anyaukwu a maka otú a ha si jiri ụlọ Nna ya mere ọgba nke ndị na-apụnara mmadụ ihe. Ihe a Jizọs mere gosiri na o jighị ụlọ nsọ ahụ egwu egwu, ọ makwa ihe ọ nọchiri anya ya. Ọ chọsiri ike ka a na-efe Nna ya ofufe otú kwesịrị ekwesị nụlọ nsọ ahụ.3Mgbe ọtụtụ narị afọ gachara, e chiri Jizọs Eze. O teghịkwa aka, ya emee ka ụlọ nsọ ọzọ dị ọcha. Ndị nọ nụlọ nsọ a bụ ndị niile chọrọ ife Jehova otú ọ chọrọ taa. Gịnị bụ ụlọ nsọ a Jizọs mere ka ọ dị ọcha?Ime Ka Ụmụ Livaị Dị Ọcha4, 5.a Olee otú e si mee ka ndị e tere mmanụ dịrị ọcha malite nafọ 1914 ruo ná mbido afọ 1919? b À kwụsịrị ịna-eme ka ndị Jehova dịrị ọcha nafọ 1919? Olee ihe mere anyị ji kwuo otú ahụ?4Nisi nke abụọnakwụkwọ a, anyị kwuru na mgbe e chichara Jizọs eze nafọ 1914, ya na Nna ya bịara nyochaa otu ụlọ nsọ ihe atụ. Ụlọ nsọ ihe atụ ahụ bụ ndokwa Jehova mere ka a na-efe ya otú ọ chọrọ.Mgbe Eze Jizọs nyochara ụlọ nsọ a, ọ chọpụtara na e kwesịrị ime ka Ndị Kraịst e tere mmanụ, ndị a na-akpọ ụmụ Livaị, dịkwuo ọcha. Mal. 3:1-3 Malite nafọ 1914 ruo ná mbido afọ 1919, Jehova, bụ Onye na-anụcha ihe, gbara nkịtị e si nụzọ dị iche iche nwaa ndị ya ọnwụnwa, iheesiekwara ha ezigbo ike. Ihe a niile nyere aka mee ka ha dị ọcha. Ugbu a ndị a e tere mmanụ bịara dịrị otú Jehova chọrọ ka ha dịrị, ha ejikerela ịkwado Mesaya bụ Eze.5À kwụsịrị ịna-eme ka ndị Chineke dị ọcha nafọ 1919? Mba. Noge ikpeazụ a, Jehova si naka Mesaya bụ Eze enyere ndị ya aka ka ha na-adị ọcha ka ha nwee ike ịnọgide nụlọ nsọ ya. Nisiokwu abụọ ndị na-esochi isiokwu a, anyị ga-eleba anya notú Jehova sirila mee ka ha na-akpakwu àgwà ọma, na otú o sirila mee ka ọgbakọ ya dịkwuo ọcha. Ma, ka anyị burugodị ụzọ leba anya notú e si na-eme ka hana-efe ya otú ọ chọrọ.Okwukwe anyị ga-esikwu ike ma anyị leba anya nihe niile Jizọs merela iji nyere ndị ya aka ka ha na-efe Jehova otú ọ chọrọ.Debenụ Onwe Unu Ọcha6.Olee otú iwu Jehova nyere ndị Juu a dọọrọ nagha ga-esi enyere anyị aka ịghọta otú e si efe Chineke?6Olee otú e si efe Jehova otú ọ chọrọ? Ihe ga-enyere anyị aka ịmata ya bụ ileba anya nihe Jehova gwara ndị Juu obere oge tupu ha esi na Babịlọn pụta nihe dị ka puku afọ abụọ na narị afọ ise gara aga.GụọAịzaya 52:11.Ihe kacha mkpa mere ndị Juu ji alaghachi Jeruselem bụ ka ha wughachi ụlọ nsọ ha ga-anọ na-efe Chineke otú ọ chọrọ. Ezra 1:2-4 Jehova chọrọ ka ndị ya hụ na aka ha adịghị nihe ọ bụla gbasara otú ndị Babịlọn si ekpere chi ha. Ọ gwara ha, sị: Unu emetụla ihe na-adịghị ọcha aka, sinụ netiti ya pụọ, debekwanụ onwe unu ọcha. Jehova achọghị ka e si otú ọzọ fee ya ma ọ bụghị otú ọ chọrọ ka e si na-efe ya. Gịnị ka ndị chọrọ ife Chineke otú ọ chọrọ na-eme? Ha anaghị ekwere ihe ndị okpukpe ụgha na-akụzi, ha anaghịkwa eme ihe ndị okpukpe ụgha na-eme.7.Ole ndị ka Jizọs ji enyere Ndị Kraịst aka ka ha na-efe Chineke otú ọ chọrọ?7Obere oge e chichara Jizọs Eze, ọ họpụtara ndị ọ ga-esi naka ha na-enyere ndị ya aka ịna-efe Chineke otú kwesịrị ekwesị. Ọ họpụtara ha nafọ 1919. Ọ kpọrọ ha ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi, onye nwekwara uche. Mat. 24:45 Tupu afọ 1919 agafee, Ndị Mmụta Baịbụl akwụsịla ikwere nọtụtụ ihe ndị okpukpe ụgha na-akụzi. Ma, a ka nwekwara ihe ndị ọzọ ha kwesịrị ime iji na-efe Chineke otú ọ chọrọ. Jizọs Kraịst ji nwayọọ nwayọọ si naka ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi mee ka ndị ya mara na e nwere omenala na ememme ndị ha kwesịrị ịkwụsị ịna-eme. Ilu 4:18 Ka anyị leba anya nụfọdụ nime ha.Ndị Kraịst Hà Kwesịrị Ịna-agba Krismas?8.Gịnị ka Ndị Mmụta Baịbụl ma kemgbe gbasara Krismas? Ma, olee ihe ha na-aghọtaghị ozugbo banyere ya?8O teela Ndị Mmụta Baịbụl matara na Krismas si nememme ndị ọgọ mmụọ malite, nakwa na a mụghị Jizọs nabalị iri abụọ na ise nọnwa Disemba.Ụlọ NcheBekee nke December afọ 1881, kwuru, sị: Ọtụtụ nde ndị ọgọ mmụọ bịaraghọọ ndị chọọchị. Ma, ihe ha mere bụịzagharị aha,kwụsị ịza ndị dibịa afa zawazie ndị ụkọchukwu. Ha gụgharịkwara ememme ndị ọgọ mmụọ ha aha, ka ha dị ka hà bụ ememme Ndị Kraịst. Otu nime ememme ndị a ha gụgharịrị aha bụ Krismas. Nisiokwu gbara nỤlọ NcheBekee nafọ 1883, e mere ka a mata na a mụrụ Jizọs nihe dị ka ná mmalite ọnwa Ọktoba. Isiokwu ahụ bụ Olee Mgbe A Mụrụ Jizọs?Nagbanyeghị ihe ndị a niile Ndị Mmụta Baịbụl matara, ha aghọtaghị ozugbo na ha kwesịrị ịkwụsị ịna-agba Krismas. Noge ahụ ndị Betel nọ na Bruklin nọkwa na-agba Krismas. Ma, nafọ 1926, ihe bịara gbanwee. Gịnị mere?9.Olee ihe Ndị Mmụta Baịbụl mechara ghọta banyere Krismas?9Ndị Mmụta Baịbụl lebakwuru anya nokwu gbasara ịgba Krismas ma ghọta na ememme a si naka ndị ọgọ mmụọ, nakwa na ihe ndị a na-eme na ya anaghị enye Chineke otuto. E nwere ihe e kwuru notu isiokwu gbara naTeta!Bekee nke December 14, 1927. E kwuru na Krismas bụ ememme ndị ọgọ mmụọ, na ihe e ji mara ya bụ oriri na nkwari na ikpere arụsị. E kwukwara na Kraịst agwaghị ndị na-eso ụzọ ya ka ha na-agba Krismas. Ihe ọzọ isiokwu ahụ kwuru bụ: Ebe ọ bụ na Ekwensu na ụwa ya kwadoro ka a na-agba Krismas, ndị niile ji obi ha na-ejere Jehova ozi ekwesịtụghị inwe ihe jikọrọ ha na Krismas. Ọ bụ ya mere ndị Betel agbaghị Krismas nafọ 1927. Sikwa mgbe ahụ gawa, ha agbaghị ya ọzọ.OTÚ KRISMAS SI MALITE NA IHE MERE E JI AGBA YANA Disemba afọ 1928, Nwanna Richard H. Barber kwuru okwu kpọtụrụ akpọtụ na redio gbasara Krismas. Ọ bụ ya ka e ji ihe kaa ihu ya gburugburu na foto dị naka ekpe. Okwu a o kwuru na redio gbara naTeta!Bekee nke December 12, 1928. Isiokwu ya bụ, Otú Krismas Si Malite na Ihe Mere E Ji Agba Ya. Ihe ndị a bụ ụfọdụ nime ihe ndị o kwuru:Setan . . . emeela ka ndị mmadụ na-echetaọmụmụ Jizọskarịa otú ha si echetaọnwụya. Ihe mere o ji na-eme ya bụ ka ha chefuo na ọnwụ ọ nwụrụ ijigbapụtaanyị baara anyị ọtụtụ uru.Mmadụ niile maara ndụ iberiibe ndị mmadụ na-ebi noge Krismas, ma akwam iko, ma tigbuo zọgbuo, ma aṅụrụma . . . O nweghị nke ọ bụla nime ihe ndị a na-eme Jehova Chineke na Ọkpara ya obi ụtọ.Ekwensu emeela ka ndị chọọchị na-eme ememme dị iche iche na-adịghị Chineke mma. Ụfọdụ nime ha bụ ụbọchị ememme pụrụ iche, ụbọchị ndị e ji ebu ọnụ, na ụbọchị nsọ . . . Ekwensu emeela ka ọtụtụ ndị na-eme ihe ndị a ma kpọọ ha ememme Ndị Kraịst. Ihe mere o ji eme ya bụ ka ndị mmadụ na-akatọ Jehova Chineke anyị.Ihe a bụ foto ndị Betel sere mgbe ha gbara Krismas ikpeazụ na Bruklin nafọ 192610.a Olee ihe e mere ka ndị mmadụ ghọtakwuo banyere Krismas nọnwa Disemba afọ 1928? Gụọkwa ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ, Otú Krismas Si Malite na Ihe Mere E Ji Agba Ya. b Olee otú e si mee ka ndị Chineke ghọta na e nwekwara ememme ndị ọzọ ha kwesịrị ịkwụsị ime? Gụọ ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ, Otú E Si Mee Ka A Mara Ememme Ndị Ọzọ Na-adịghị Mma.10Nafọ 1928, a kọwakwuuru Ndị Mmụta Baịbụl ihe mere ha ga-eji kwụsị ịgba Krismas. Nabalị iri na abụọ nọnwa Disemba afọ 1928, Nwanna Richard H. Barber, onye na-eje ozi na Betel dị nisi ụlọ ọrụ anyị, kwuru okwu na redio. Ọ kọwara nokwu ya ahụ na ọ bụ ndị ọgọ mmụọ malitere ememme Krismas. Olee ihe ụmụnna anyị mere mgbe a kọwaara ha ihe mere ha kwesịrị iji kwụsị ịgba Krismas? Otu nwanna nwoke aha ya bụ Charles Brandlein kọrọ otú ya na ezinụlọ ya si lee ihe a a gwara ha mee anya. Ọ sịrị: Ò wutere anyị na a gwara anyị kwụsị ime ememme a ndị ọgọ mmụọ na-eme? Mbanụ. . . . Ịkwụsị ime ya yiri mmadụ iyipụ uwe ruru unyi o yi ma tụfuo ya. Nwanna Henry A. Cantwell kwukwara ihe yiri ihe a Nwanna Charles kwuru. Nwanna Henry mechara bụrụ onye nlekọta sekit. O kwuru, sị: Obi dị anyị ụtọ na anyị kwụsịrị ịgba Krismas nihi na anyị si otú ahụ gosi na anyị hụrụ Jehova nanya. Ndị na-erubere Kraịst isi dị njikere ime ihe ọ bụla ọ sị ha mee. Ha achọkwaghị ime ememme ndị ọgọ mmụọ.Jọn 15:19;17:14.11.Olee otú anyị ga-esị gosi na anyị na-akwado Mesaya anyị bụ Eze?11Ihe a niile Ndị Mmụta Baịbụl mere bụ ihe anyị kwesịrị ịna-eme. Ihe a ha mere kwesịrị ime ka onye ọ bụla nime anyị jụọ onwe ya, sị: Olee otú m si were ihe ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi gwara anyị na-eme? Àna m eji obi m niile anabata ya. M na-eme ihe ndị m na-amụta ná nzukọ Jehova? Ọ bụrụ na anyị ejiri obi anyị dum na-eme ihe a gwara anyị, ọ na-egosi na anyị na-akwado Eze Mesaya. Eze Mesaya a ji ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi na-akụziri anyị ihe noge kwesịrị ekwesị.Ọrụ 16:4, 5.OTÚ E SI MEE KA A MARA EMEMME NDỊ ỌZỌ NA-ADỊGHỊ MMAKEMGBE ọtụtụ afọ, Kraịst na-enyere ndị Chineke aka ka ha ghara ịbụ nke ụwa. Lekwa ụfọdụ ememme ndị a kọwaara ndị Chineke ọtụtụ afọ gara aga na ezigbo Ndị Kraịst ekwesịghị ime ha.Ememme Ista.Ista bụ ememme ndị ọgọ mmụọ a ma ama. Ndị sị na ha bụ Ndị Kraịst mechara malite ime ya na chọọchị ha.The Golden Age,December 12, 1928, peeji nke 168.Ụbọchị Valentine Ụbọchị Ịhụya.O nwetụdịghị otú Ụbọchị Valentine si dịrị nsọ ma a bịa notú o si malite.The Golden Age,December 25, 1929, peeji nke 208.Ememme Ụbọchị Ọmụmụ.E nwere mmadụ abụọ Baịbụl kọrọ mere ememme ụbọchị ọmụmụ ha. Otu nime ha bụ Fero bụ Eze Ijipt na-ekpere arụsị noge Josef. Onye nke abụọ bụ Herọd, onye gburu Jọn Onye Na-eme Baptizim nụbọchị ahụ ọ na-eme ememme ncheta ọmụmụ ya. E nweghị onye ọ bụla fere Chineke Baịbụl kọrọ na o mere ememme ụbọchị ọmụmụ ya.The Golden Age,May 6, 1936, peeji nke 499.Ememme Afọ Ọhụrụ.Nagbanyeghị ụbọchị ememme afọ ọhụrụ dabara, ihe niile a na-eme na ya, ma egwuregwu, ma oké oriri na ọṅụṅụ, enweghị nke gbasara Ndị Kraịst. Ndị Kraịst oge mbụ emeghị ya.Teta!Bekee nke December 22, 1946, peeji nke 24.Ndị Kraịst Hà Kwesịrị Iji Obe Efe Chineke?Ihe a bụ obe ahụ a kpụkọtara ya na okpueze A kọwara ya na paragraf nke 12 na nke 1312.Olee otú Ndị Mmụta Baịbụl si lee obe anya ruo ọtụtụ afọ?12Ruo ọtụtụ afọ, Ndị Mmụta Baịbụl weere ya na obe bụ ihe e kwesịrị iji na-amata Ndị Kraịst. Ma o doro ha anya na e kwesịghị ife ya ofufe, nihi na ha ghọtara na ime otú ahụ bụ ikpere arụsị. 1 Kọr. 10:14;1 Jọn 5:21 Nafọ 1883, e kwuru nỤlọ Nchehoo haa na Ikpere arụsị bụ ihe arụ nanya Chineke. Nagbanyeghị nke ahụ, Ndị Mmụta Baịbụl echeghị na ọ dị njọ ma ha jiri ya na-eme ihe ndị ọzọ. Dị ka ihe atụ, ha na-adụnye obe a kpụkọtara ya na okpueze nuwe ha ọ bụla. Ha chere na ihe a ha dụnyere nefe ha na-echetara ha na ọ bụrụ na ha erubere Chineke isi ruo ọnwụ, Chineke ga-enye ha okpueze nke ndụ. Malite nafọ 1891, obe na okpueze a a kpụkọtara ọnụ malitere ịgba nihuỤlọ Nche.13.Olee ihe a kụzikwuuru ụmụnna anyị banyere obe? Gụọ ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ, E Ji Nwayọọ Nwayọọ Kụzikwuoro Ha Ihe Banyere Obe.13Ndị Mmụta Baịbụl ejighị obe na okpueze ahụ a kpụkọtara ọnụ egwuri egwu. Ma, nihe dị ka afọ 1928, a bịara jiri nwayọọ nwayọọ na-akụziri Ndị Kraịst ihe banyere obe. Otu nwanna aha ya bụ Grant Suiter kwuru ihe a kụziiri ha ná mgbakọ ha gara nafọ 1928 nobodo Ditrọịt dị na Mishigan, nAmerịka. Nwanna a mechara soro nÒtù Na-achị Isi. Ọ sịrị: A gwara anyị na e kwesịkwaghị inwe ihe jikọrọ anyị na obe na okpueze ahụ anyị na-adụnye nuwe. Nafọ ole na ole ndị sochirinụ, a kụzikwuuru anyị ihe banyere obe. E mere ka o doo anyị anya na ezigbo Ndị Kraịst ekwesịghị inwe ihe jikọrọ ha na obe.E JI NWAYỌỌ NWAYỌỌ KỤZIKWUORO HA IHE BANYERE OBEEkwesịkwaghị inwe ihe jikọrọ anyị na obe na okpueze ahụ anyị na-adụnye nuwe.E kwuru ihe a ná mgbakọ e nwere nobodo Ditrọịt, dị na Mishigan, nAmerịka, nafọ 1928.Obe na okpueze ahụ anyị na-adụnye nuwe bụ ikpere arụsị.E kwuru ihe a nakwụkwọ anyị a na-akpọPreparation,nke e bipụtara nafọ 1933, na peeji nke 239.Obe si naka ndị ọgọ mmụọ.E kwuru ihe a naThe Golden Age,February 28, 1934, peeji nke 336.Jizọs nwụrụ nelu osisi, ọ bụghị nelu obe.E kwuru ihe a naThe Golden Age,November 4, 1936, peeji nke 72, nakwa nakwụkwọ anyị bụRiches,e bipụtara nafọ 1936, peeji nke 27.Ihe a sụgharịrị okwu Grik bụstaurosʹnọtụtụ Baịbụl bụ obe. Lekwa ihe akwụkwọ ụfọdụ kwuru na okwu a pụtara:Akwụkwọ bụCyclopedia of Biblical, Theological, and Ecclesiastical Literaturekwuru na okwu Grik bụstaurosʹ. . . pụtara osisi nkịtị.Akwụkwọ a na-akpọCrucifixion in Antiquitykwuru na ọ pụtara okporo osisi, ọ bụghị obe.Akwụkwọ a na-akpọHistory of the Crosskwuru na ọ pụtara osisi siri ike, ụdị ahụ ndị ọrụ ugbo na-eji agba ubi ha ogige. O nweghị ihe ọzọ ọ pụtara.Akwụkwọ a na-akpọThe Companion Biblekwuru na o nwetụdịghị otú okwu Grik a si pụta osisiabụọe ji otu tụhie nelu ibe ya. Kama, ọ pụtara otu okporo osisi.Akwụkwọ a na-akpọA Critical Lexicon and Concordancekwuru na okwu Grik ahụ pụtaraokporo osisi guzo kwem . . .Ọ pụtaghị osisi abụọ e ji otu tụhie nelu ibe ya.14.Gịnị ka ụmụnna anyị mere mgbe e ji nwayọọ nwayọọ kụzikwuoro ha ihe gbasara obe?14Olee ihe ụmụnna anyị mere gbasara ihe ndị a e ji nwayọọ nwayọọ kụziere ha banyere obe? Hà siri ọnwụ na-adụnye obe na okpueze ahụ nuwe ha, ebe ọ bụ na ọ na-atọ ha ụtọ? Otu nwanna jeerela Jehova ozi ọtụtụ afọ kwuru ihe mere mgbe ahụ. Aha ya bụ Lela Roberts. Ọ sịrị: Anyị kwụsịrị ịdụnye ya nuwe anyị ozugbo anyị ghọtara ihe ọ bụ. Otu nwanna nwaanyị aha ya bụ Ursula Serenco kwuru otú obi dị ya. Otú a obi dị ya ka ọ dịkwa ọtụtụ ụmụnna anyị noge ahụ. O kwuru, sị: Anyị amaghị na ihe a anyị na-adụnye nuwe anyị, nke anyị ji echeta ọnwụ Onyenwe anyị, nakwa nke anyị ji egosi na anyị ji obi anyị dum na-ejere Chineke ozi, bụ ihe ndị ọgọ mmụọ. Obi dị anyị ụtọ na ihe e kwuru nakwụkwọIlu 4:18mezuru nisi anyị, nihi na Jehova mere ka ìhè eziokwu dị na Baịbụl nwukwuoro anyị. Ezigbo Ndị Kraịst achọghị ka e nwee ihe ọ bụla jikọrọ ha na okpukpe ụgha.15, 16.Olee otú anyị ga-esi gosi na anyị ekpebisiela ike ime ka nzukọ Jehova na-adị ọcha?15Ọ bụkwa otú ahụ ka ọ dị anyị taa. Anyị ma na Kraịst si naka ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi, onye nwekwara uche, na-enyere ndị ya aka ka ha na-efe Jehova otú ọ chọrọ. Ọ bụ ya mere na a gwahaala anyị na omenala ma ọ bụ ememme ndị anyị na-eme bụ nke ndị okpukpe ụgha, anyị na-akwụsị ime ya ozugbo. Anyị ekpebiela na, mee elu, mee ala, anyị ga na-eme ka nzukọ Jehova na-adị ọcha otú ahụ ụmụnna anyị ndị dịrị ndụ ihe dị ka otu narị afọ gara aga mere.16Kemgbe oge ikpeazụ a, Kraịst nọ na-eme ka ụmụnna ụgha ghara imerụ ọgbakọ ya. Olee otú o si na-eme ya? Ka anyị chọpụta.Ikewapụ Ndị Ajọ Omume nEtiti Ndị Ezi Omume17, 18.Nihe atụ Jizọs ji ụgbụ mee, gịnị ka ihe ndị a pụtara? a Ịwụnye ụgbụ noké osimiri, b ikpokọta ụdị azụ niile, ch ịchịkọta azụ ndị dị mma wụnye ha narịa dị iche iche, na d ịtụfu azụ ndị na-adịghị mma.17Eze anyị bụ Jizọs Kraịst na-eduzi ọgbakọ ndị Jehova niile nọ nụwa. Ya na ndị mmụọ ozi nọ na-ekewa ndị mmadụ otú anyị na-enweghị ike ịghọtacha. Jizọs ji ihe atụ ụgbụ a wụnyere noké osimiri tụnyere ihe a ya na ndị mmụọ ozi na-eme.GụọMatiu 13:47-50.Gịnị ka ihe atụ a pụtara?Ụgbụ a a wụnyere noké osimiri nọchiri anya ozi ọma Alaeze a na-ezi ndị mmadụ nụwa niile A kọwara ya na paragraf nke 1818Ụgbụ a wụnyere noké osimiri.Ụgbụ a nọchiri anya ozi ọma Alaeze a na-ezi ndị mmadụ nụwa niile.Ikpokọta ụdị azụ niile.Ụdị mmadụ dị iche iche na-anụ ozi ọma ahụ taa. E nwere ndị a na-ezi ya ha emechaa ghọọ ezigbo Ndị Kraịst, nweekwa ndị a na-ezi ya, ha enwetụ mmasị, ma ha anaghị aghọ Ndị Kraịst.Ịchịkọta azụ ndị dị mma wụnye ha narịa dị iche iche.A na-akpọbata ndị niile ọ na-agụ agụ ịmụta ihe banyere Chineke nọgbakọ dị iche iche nke Ndị Kraịst ka ha na-efe Jehova otú ọ chọrọ.Ịtụfu azụ ndị na-adịghị mma.Kemgbe oge ikpeazụ a, Kraịst na ndị mmụọ ozi nọ na-ekewapụ ndị ajọ omume netiti ndị ezi omume.Ọ bụ ya mere na ndị na-achọghị ịhapụ ozizi ụgha na omenala ndị na-adịghị mma enwebeghị ike imerụ ọgbakọ dị iche iche nke Ndị Kraịst.19.Olee otú obi dị gị nihi otú Kraịst si eme ka nzukọ Jehova nakwa ndị Jehova na-adị ọcha?19Obi siri anyị ike na Eze anyị bụ Jizọs Kraịst na-echebe ndị niile na-erubere ya isi. Obi dịkwa anyị ezigbo ụtọ na o ji ịnụ ọkụ nobi na-eme ka nzukọ Jehova na ndị Jehova na-adị ọcha otú ahụ o mere ka ụlọ nsọ dị na Jeruselem dịrị ọcha noge ọ na-eje ozi nụwa. Anyị na-ekele Jehova na o mere ka Kraịst ghara ikwe ka e merụọ nzukọ ya nakwa ndị na-efe ya. Anyị kwesịrị ịna-akwado Eze anyị na Alaeze ya. Otú anyị ga-esi na-eme ya bụ isepụ ụkwụ na aka anyị nihe ọ bụla gbasara okpukpe ụgha.11 Otú E Si Na-eme Ka Ndị Chineke Na-akpakwu Àgwà ỌmaKa Ha Na-adị Nsọ Ka Chineke1.Gịnị ka Ezikiel hụrụ nke nwere ike ime ka ụjọ jide anyị?KA E were ya na ị hụrụ ọhụụ Ezikiel onye amụma hụrụ nihe dị ka puku afọ abụọ na narị afọ ise gara aga. Ị hụrụ otu ọmarịcha nnukwu ụlọ nsọ, gị ana-aga ka i ruo ya nso. Ka ị na-erute, gị ahụ otu mmụọ ozi ebe ahụ. Mmụọ ozi a chọrọ igosi gị otú ebe ahụ dị. Gị arịgoro nihe nrịgo nwere nzọụkwụ asaa e si abanye notu nime ọnụ ụzọ ámá atọ e nwere nụlọ nsọ a. Ụjọ ji gị nihi ihe ndị ị na-ahụ nọnụ ụzọ ámá ndị a. Ọnụ ụzọ ámá ndị a dị mita iri atọ nogologo. E nwere ụlọ ndị nche nọnụ ụzọ ámá ndị ahụ. A kpụkwara ọmarịcha nkwụ dị iche iche nogidi ndị dị nakụkụ mgbidi ya.Ezik. 40:1-4,10,14,16,22;41:20.2.a Gịnị ka ụlọ nsọ ahụ Ezikiel hụrụ nọhụụ na-anọchi anya ya? Gụọkwa ihe e dere nala ala peeji. b Gịnị ka anyị na-amụta banyere ihe ndị dị nọnụ ụzọ ámá ndị e nwere nụlọ nsọ ahụ?2Ụlọ nsọ a bụ ụlọ nsọ ihe atụ Jehova gosiri Ezikiel nọhụụ. Ezikiel kwuru ọtụtụ ihe banyere otú ụlọ nsọ a dị. O kwuru banyere ya malite nisi iri anọ ruo nisi iri anọ na asatọ nakwụkwọ Ezikiel. Ụlọ nsọ ahụ bụ ndokwa Jehova mere iji nyere ndị mmadụ aka ife ya nke ọma. Ọ bụrụ na anyị aghọta ihe ihe ndị dị nụlọ nsọ a pụtara, ọ ga-enyere anyị aka ife Chineke nke ọma noge ọgwụgwụ a.Gịnị ka nnukwu ọnụ ụzọ ámá ndị dị nụlọ nsọ a na-eme ka anyị ghọta? Ha na-eme ka anyị ghọta na onye ọ bụla batara ná nzukọ Jehova ga na-erubere Chineke isi. Nkwụ ndị ahụ a kpụrụ nogidi ndị ahụ na-emekwa ka anyị ghọta na anyị ga na-akpa àgwà ọma, nihi na e ji nkwụ tụnyere onye ezi omume nebe ụfọdụ na Baịbụl. Ọma 92:12 Gịnịkwanụ ka ụlọ ndị nche ndị dị nọnụ ụzọ ámá ndị ahụ pụtara? Ọ pụtara na a naghị ekwe ka onye ọ bụla na-anaghị erubere Chineke isi bata ná nzukọ Jehova. Nzukọ a na-enyere ndị mmadụ aka inweta ndụ ebighị ebi.Ezik. 44:9.3.Gịnị mere e ji na-eme ka Ndị Kraịst na-adị ọcha?3Olee otú ihe ndị ahụ Ezikiel hụrụ nọhụụ si mezuo? Nisi nke abụọnakwụkwọ a, anyị kwuru na Jehova si naka Kraịst mee ka ndị ya dịkwuo ọcha malite nafọ 1914 ruo ná mbido afọ 1919. Ma, à kwụsịrị ịna-eme ka ha na-adịkwu ọcha? Mbanụ. Kemgbe otu narị afọ gara aga, Kraịst na-ahụ na ndị Jehova na-akpa àgwà ọma otú Jehova chọrọ. Gịnị mere a ga-eji na-eme ka ndị Jehova na-adị ọcha? Ọ bụ nihi na Kraịst si nụwa a rụrụ arụ na-akpọbata ndị nke ya nọgbakọ Chineke. Ihe ọzọkwa bụ na Setan na-agbasi mbọ ike ka o mee ka ndị Chineke kpawa àgwà ọjọọ hana-akpabu.Gụọ2 Pita 2:20-22.Ugbu a, ka anyị leba anya nụzọ atọ e si na-eme ka ezigbo Ndị Kraịst na-adị ọcha. Nke mbụ anyị ga-eleba anya na ya bụ otú e si mee ka ndị Chineke na-akpakwu àgwà ọma. Nke abụọ bụ otú e si na-eme ka ọgbakọ Chineke dịrị ọcha. Nke atọ bụ otú e si nyere ndị Chineke aka ka ha jiri ezinụlọ ha kpọrọkwuo ihe.Otú E Si Mee Ka Ndị Chineke Na-Akpakwu Àgwà Ọma Kemgbe Ọtụtụ Afọ4, 5.Kemgbe ụwa, olee otú Setan si na-emegharị ndị mmadụ anya? Oleekwa nsogbu nke a kpataara ndị mmadụ?4Kemgbe ụwa, ndị Jehova na-agbasi mbọ ike ịna-akpa àgwà ọma. Ọ bụ ya mere ha ji eji obi ha niile anabata ihe ọ bụla a gwara ha mee iji na-akpakwu àgwà ọma. Ka anyị leba anya nụfọdụ nime ihe ndị a gwara ha.5Ịkwa iko.Jehova kwuru na ọ bụ naanị ndị di na nwunye ga na-enwe mmekọahụ. Ma, Setan na-emegharị ndị mmadụ anya taa. Ọ na-eme ka ndị na-abụghị di na nwunye na-enwe mmekọahụ. Ọ na-anwakwa ndị Jehova ọnwụnwa ka ha na-akwa iko, si otú ahụ na-akpasu Chineke iwe. Setan mere ụdị ihe a noge Belam, ọtụtụ ndị Izrel akwaa iko, a laakwa ha niyi. O sikwa otú ahụ na-anwata imirikitimi mmadụ noge ikpeazụ a.Ọnụ Ọgụ. 25:1-3,9;Mkpu. 2:14.6.Olee otu nkwa e dere nỤlọ Nche?Oleekwa otú ọtụtụ ndị si egosi na ha ekwela nkwa a? Gịnị mere e ji mechaa kwụsị ikwe ya? Gụọkwa ihe e dere nala ala peeji.6O nwere ihe nzukọ a mere noge gara aga iji kụghasịa nkata ọjọọ a Setan na-akpa. Ihe ahụ bụ nkwa onye ọ bụla chọrọnụ noge ahụ na-ekwe. E dere ya nỤlọ NcheBekee nke June 15, 1908. E dere, sị: Otú m ga-esi akpaso onye na-abụghị nwoke ibe m ma ọ bụ nwaanyị ibe m àgwà nihu ọha, ka m ga-esikwa akpaso ya mgbe naanị mụ na ya nọ.Nagbanyeghị na ọ bụghị iwu noge ahụ na onye Jehova ọ bụla ga-ekwe nkwa a, ọtụtụ ndị kwere nkwa a ma kwuo ka aha ha gbaa nỤlọ Nche.Nkwa a nyeere ọtụtụ ndị aka ịgbara ịkwa iko ọsọ. Ma, ka ọtụtụ afọ gachara, a bịara chọpụta na ụfọdụ na-ekwe nkwa a iji mezuo iwu. Nihi ya, a gwara ụmụnna anyị ka ha kwụsị ikwe nkwa a. Ma, ha nọgidere na-agbara ịkwa iko ọsọ bụkwanụ ihe e kwo na-ekwe nkwa a.7.Olee ihe na-adịghị mma ụmụnna malitere iche, nke e kwuru okwu ya nỤlọ Nchenafọ 1935? Oleekwa otú e si nyere ha aka ka ha kwụsị ịna-eche ụdị ihe ahụ?7Ma, Setan nọ na-akpa nkata ọjọọ ya nike nike. NỤlọ NcheBekee nke March 1, 1935, e kwuru otu ihe na-adịghị mma ụfọdụ ụmụnna malitere iche. Ha chere na ebe ọ bụ na ha na-agachi ozi ọma anya, ha nwere ike ịna-akpa àgwà ọjọọ. Ihe a mere ka e kwuo nỤlọ Nche,sị: Onye ọ bụla nime anyị kwesịrị ịghọta na ije ozi ọma abụghị naanị ihe Chineke chọrọ naka anyị. Ndịàmà Jehova bụ ndị na-anọchite anya Jehova. Ha kwesịkwara ịnọchite anya Jehova na Alaeze ya nke ọma.Ụlọ Ncheahụ kwuru otú ndị Chineke kwesịrị isi na-ele alụmdi na nwunye nakwa mmekọahụ anya. E si otú ahụ nyere ha aka ịgbara ịkwa iko ọsọ.1 Kọr. 6:18.8.Gịnị mere e ji kọwaa nỤlọ Ncheugboro ugboro ihe okwu Grik e si na ya sụgharịta ịkwa iko pụtara?8Kemgbe ọtụtụ afọ ugbu a, a kọwaala nỤlọ Ncheugboro ugboro ihe okwu Grik e si na ya sụgharịta ịkwa iko nAkwụkwọ Nsọ Grik nke Ndị Kraịst pụtara. Okwu Grik ahụ bụporneiʹa.Ihe okwu a pụtara abụghị naanị mmekọahụ nke ndị na-abụghị di nanwunye na-enwe. Kama, ọ pụtakwara isi nọnụ ma ọ bụ notule enwe mmekọahụ, mmadụ ịdịda onye na-abụghị di ya ma ọ bụ nwunye ya aka nihe o ji bụrụ nwoke ma ọ bụ nwaanyị. Ihe ndị ọzọ ọ pụtakwara bụ nwoke na nwoke na nwaanyị na nwaanyị inwe mmekọahụ, nakwa idina anụmanụ. Otú a e si kọwaa ihe ịkwa iko pụtara nyeere ụmụnna anyị aka ịgbara ụdị ịkwa iko ọ bụla ọsọ, nagbanyeghị na ọtụtụ ndị nụwa taa anaghị agbara ya ọsọ.GụọNdị Efesọs 4:17-19.9, 10.a Olee àgwà ọjọọ e kwuru okwu ya nỤlọ Nchenafọ 1935? b Olee ihe Baịbụl kwuru banyere ịṅụ mmanya?9Ịṅụbiga mmanya ókè.NỤlọ NcheBekee nke March 1, 1935, e kwuru àgwà ọjọọ ọzọ ụfọdụ Ndị Kraịst malitere ịkpa. E kwuru, sị: A chọpụtala na mmanya na-egbu ụfọdụ ụmụnna anyị mgbe ha nọ nozi ọma nakwa mgbe ha na-eme ihe ndị ọzọ nọgbakọ. Olee mgbe Baịbụl kwuru mmadụ kwesịrị ịṅụ mmanya? Onye Kraịst ò kwesịrị ịṅụ mmanya otú ga-eme ka ọ ghara inwe ike ịrụ ọrụ ya nke ọma nọgbakọ?10Otú e si zaa ajụjụ ndị a nỤlọ Ncheahụ nyeere ụmụnna anyị aka ịmata ihe Baịbụl kwuru banyere ịṅụ mmanya. Baịbụl ekwughị na Ndị Kraịst ekwesịghị ịṅụ mmanya, kama o kwuru na ha ekwesịghị ịṅụbiga ya ókè. Ọma 104:14, 15;1 Kọr. 6:9, 10 A gwara ndị Chineke na ha ekwesịghị ịṅụ mmanya tupu ha ejewere Chineke ozi. A kọọrọ ha banyere ihe Baịbụl kwuru Chineke mere ụmụ Erọn abụọ. Baịbụl kwuru na Chineke gburu ha nihi na ha ji ọkụ suree ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ nke iwu na-akwadoghị nihu Jehova, bụ nke ọ na-agwaghị ha suree. Obere oge ha nwụchara, Baịbụl kwuru ihe ọ ga-abụ ya mere ha ji suree ihe nsure ọkụ ahụ iwu na-akwadoghị. Ihe ahụ Baịbụl kwuru gosiri na ọ ga-abụ na ha dara iwu Chineke nyere ndị nchụàjà niile, ya bụ, ka ha ghara ịṅụ mmanya na-aba nanya mgbe ha na-ejere ya ozi. Lev. 10:1, 2,8-11 Taa, Ndị Kraịst na-akpachara anya ka ha ghara ịṅụ mmanya mgbe ha chọrọ ijere Chineke ozi.11.Olee uru ihe a kụziiri Ndị Kraịst banyere ịṅụ mmanya baara ha?11E meela ka Ndị Kraịst taa mara na ha ekwesịghị ịbụ ndị aṅụrụma. Ihe a a kụziiri ha enyerela ọtụtụ ndị aka ha akwụsị ịṅụbiga mmanya ókè. O meekwala ka ọtụtụ Ndị Kraịst ghara ịbụ ndị aṅụrụma. Ndị Kraịst ekwesịghị ịṅụbiga mmanya ókè nihi na ọ ga-akpaghasịrị ha ezinụlọ ma ọ bụ mee ka ndị mmadụ ghara ịna-akwanyere ha ùgwù. Nke ka nke bụ na o nwere ike ime ka ha kwụsị ife Jehova nke ọma.Ọ gaghị ekwekwanụ omume na Onyenwe anyị ga na-esi sịga sịga ma ọ bụ tinye ihe ọ bụla ga-emerụ ya nọnụ.C. T. Russell12.Olee ihe Ndị Kraịst malitere ikwu banyere ịṅụ sịga, ịkpọ anwụrụ na ịṅụ ìgbó tupudị anyị abanye noge ikpeazụ a?12Ịṅụ sịga, ịkpọ anwụrụ na ịṅụ ìgbó.Tupu anyị abanye noge ikpeazụ a, Ndị Kraịst amalitela ikwu na ịṅụ sịga, ịkpọ anwụrụ na ịṅụ ìgbó adịghị mma. Ọtụtụ afọ gara aga, otu nwanna katarala ahụ, aha ya bụ Charles Capen, kwuru ihe Nwanna Charles Taze Russell gwara ya ụbọchị mbụ ya na ya hụrụ ihe karịrị otu narị afọ gara aga. Nwanna Capen dị afọ iri na atọ mgbe ahụ. Nwanna Russell hụrụ Nwanna Capen na ụmụnne ya atọ mgbe ha na-arịgo steepụ ụlọ elu a na-akpọ Ụlọ Baịbụl, ya bụ, Betel nke dị nAlegeni na Pensụlvenịa. Mgbe Nwanna Russell na-agafe ebe ahụ, ọ jụrụ ha, sị: Bịa ụmụaka a, ùnu na-aṅụ sịga? Ana m anụ ísì sịga ebe a. Ha gwara ya na ha anaghị aṅụ sịga. Ajụjụ a Nwanna Russelljụrụ ha mere ka ha ghọta na Nwanna Russell kweere na Onye Kraịst ekwesịghị ịṅụ sịga.Ụlọ NcheBekee nke August 1, 1895, kwuru otú Nwanna Russell si kọwaa ihe Baịbụl kwuru na2 Ndị Kọrịnt 7:1. Nwanna Russell kwuru, sị: O doro m anya na ọ bụrụ na Onye Kraịst na-aṅụ sịga ma ọ bụ ìgbó, ma ọ bụkwanụ na-akpọ anwụrụ, ọ gaghị adị Chineke mma nobi ma ọ bụ mee ka e too ya. . . . Ọ gaghị ekwekwanụ omume na Onyenwe anyị ga na-esi sịga sịga ma ọ bụ tinye ihe ọ bụla ga-emerụ ya nọnụ.13.Gịnị ka a kọwakwuuru ụmụnna anyị nafọ 1973?13Nafọ 1935, e kwuru nỤlọ Nchena sịga, anwụrụ ma ọ bụ ìgbó na-emerụ mmadụ. E kwukwara na ọ bụrụ na mmadụ na-eje ozi na Betel ma na-aṅụ sịga ma ọ bụ ìgbó, ma ọ bụkwanụ na-akpọ anwụrụ, a ga-achụ onye ahụ na Betel. Ihe ọzọ e kwukwara bụ na a gaghị ekwe ka onye ọ bụla na-eme ihe ndị ahụ bụrụ onye ọsụ ụzọ ma ọ bụ onye nlekọta na-ejegharị ejegharị. A kọwakwuru banyere ịkpọ anwụrụ, ịṅụ sịga na ìgbó nafọ 1973. E kwuru nỤlọ NcheBekee nke June 1, 1973, na a ga-achụ Onyeàmà Jehova ọ bụla nọgbakọ ma ọ bụrụ na onye ahụ na-aṅụ sịga, ma ọ bụ na-akpọ anwụrụ, ma ọ bụkwanụ na-aṅụ ìgbó. E kwukwara na ihe ndị a na-egbu mmadụ, na-emerụkwa onye na-aṅụ ha. Onye na-aṅụ ha ahụghịkwa ma onwe ya ma ndị ọzọ nanya. Mgbe e kwuchara ihe a, a chụrụ ndị niile gbara isi akwara na-aṅụ ha nọgbakọ.Ihe a bụ ụzọ ọzọ Kraịst ji mekwuo ka ndị ya na-adị ọcha.14.Gịnị ka Chineke kwuru banyere iri ọbara? Gịnị mere ndị dọkịta ji malitezie ịmịnye ndị ọrịa ọbara nebe niile?14Iri ọbara.Noge Noa, Chineke kwuru na iri ọbara adịghị mma. Niwu Jehova nyere ụmụ Izrel, ọ gwakwara ha erila ọbara. Jehova gwakwara Ndị Kraịst ka ha zere . . . ọbara. Ọrụ 15:20,29;Jen. 9:4;Lev. 7:26 Ma, noge anyị a, Setan emeela ka ndị mmadụ chọpụta ụzọ ọhụrụ ha sizi na-eri ọbara, si otú ahụ na-enupụrụ Chineke isi. Nihe dị ka otu narị afọ gara aga, ndị dọkịta malitere ịmịnye ụfọdụ ndị ọrịa ọbara iji mara ma ọ ga-adị ha mma nahụ. Ma, mgbe a chọpụtara ihe ndị dị iche iche mejupụtara ọbara, ha maliteziri ịmịnye ọtụtụ ndị ọrịa ọbara. Nafọ 1937, a malitere ịna-amịrị ọbara ndị mmadụ na-echekwa ya ka e were ya na-amịnye ndị ọrịa. Nihi otú Agha Ụwa nke Abụọ si na-asụ ndị mmadụ akwụ, a malitere ịna-amịnye ndị ọrịa ọbara nike nike. Obere oge a lụchara agha a, ọbara bụzi ihe ndị dọkịta ji agwọ ọrịa ebe niile nụwa.15, 16.a Olee otú Ndịàmà Jehova si lee mmịnye ọbara anya? b Olee ihe nzukọ Jehova merela iji nyere anyị aka nokwu gbasara mmịnye ọbara? Oleekwa uru ihe a e mere bara?15Nafọ 1944, e kwuru nỤlọ Nchena ịmịnye ndị mmadụ ọbara bụ ụzọ ọzọ ndị mmadụ si na-eri ọbara. Nafọ 1945, e mere ka ihe Baịbụl kwuru banyere ọbara dokwuo Ndị Kraịst anya. Tupu afọ 1951 agwụ, e depụtara ajụjụ ndị dọkịta nwere ike ịjụ ụmụnna anyị mgbe ha gara ụlọ ọgwụ, nakwa ihe ha nwere ike ịza ha. Nụwa niile, ezigbo Ndị Kraịst anaghị ekwe ka a mịnye ha ọbara nagbanyeghị emo a na-akwa ha, na ọnụ a na-emekpọ ha. Kraịst akwụsịghị ịna-akụziri ọgbakọ ya ihe ha ga-eme nokwu a. O nyeere ndị ya aka ha emee ezigbo nchọnchọ ma bipụta akwụkwọ ndị kwuru otú e nwere ike isi gwọọ onye ọrịa namịnyeghị ya ọbara.16Nafọ 1979, a malitere ịhọpụta ụfọdụ ndị okenye ka ha na-aga nụlọ ọgwụ dị iche iche na-akọrọ ndị dọkịta ihe mere anyị achọghị ka a mịnye anyị ọbara. Ha na-akọkwara ndị dọkịta ihe Baịbụl kwuru banyere ọbara na otú e nwere ike isi gwọọ mmadụ namịnyeghị ya ọbara. Nafọ 1980, a kụziiri ndị okenye nọ nobodo iri atọ na itoolu nAmerịka otú ha ga-esi kọwaara ndị dọkịta ihe ha nwere ike ime nokwu a. Ka oge na-aga, Òtù Na-achị Isi kwuru ka e nwee Kọmitii Ndị Na-ahụ Maka Mmekọrịta Anyị na Ndị Ụlọ Ọgwụ ebe niile. Mbọ niile a nzukọ Jehova na-agba ò nwere isi? Ee. Ọtụtụ puku ndị dọkịta na ndị ha na ha na-arụkọ ọrụ na-ekwe agwọ Ndịàmà Jehova namịnyeghị ha ọbara. Ka chi na-eji na-abọ, ọtụtụ ụlọ ọgwụ na-agwọzi ndị mmadụ namịnyeghị ha ọbara. Ụfọdụ nime ha ekwuodịla na ọ bụ ya bụ otú kacha mma isi gwọọ mmadụ ọrịa. Obi dị anyị ezigbo ụtọ na Jizọs na-echebe ndị ya iji hụ na mbọ niile Setan na-agba ka o merụọ ha na-akụ afọ nala.GụọNdị Efesọs 5:25-27.Ka chi na-eji na-abọ, ọtụtụ ụlọ ọgwụ na-agwọzi ndị mmadụ namịnyeghị ha ọbara. Ụfọdụ nime ha ekwuodịla na ọ bụ ya bụ otú kacha mma isi gwọọ mmadụ ọrịa17.Olee ihe anyị nwere ike ime iji gosi na obi dị anyị ụtọ nihe ndị a Kraịst na-akụzikwuru anyị?17Anyị niile kwesịrị ịjụ onwe anyị, sị, Obi ọ dị anyị ụtọ na Kraịst na-eme ka ndị ya na-adị ọcha, na-akụziri anyị ihe ka anyị nwee ike ịna-akpa àgwà otú Jehova chọrọ? Ya bụrụ na obi dị anyị ụtọ, ka anyị buru nobi na Setan ka na-agbasi mbọ ike ime kaanyị ghara ịna-akpa àgwà otú Jehova chọrọ, ma mee ka anyị na Jehova na Jizọs ghara ịna-adị ná mma. Ma, Jehova ji nzukọ ya na-enyere anyị aka ka Setan ghara inweta anyị. Otú o si na-eme ya bụ ịna-agwa anyị omume rụrụ arụ ndị juru nụwa taa, nakwa otú anyị nwere ike isi na-agbara ha ọsọ. Ka anyị niile saa anya na mmiri na-eme ihe ndị ahụ a na-akụziri anyị.Ilu 19:20.Otú E Si Eme Ka Ọgbakọ Na-adị Ọcha18.Olee otú ọhụụ e gosiri Ezikiel si enyere anyị aka ịghọta ihe a ga-eme ndị kpọrọ ekwo nkụ na-enupụrụ Jehova isi?18Otú ọzọ e si na-eme ka ndị Jehova na-akpa àgwà ọma bụ ihe ndị a na-eme iji hụ na ọgbakọ dị ọcha. Otu ihe na-ewute anyị bụ na e nwere ụfọdụ ndị Jehova na-emecha kwụsị ịna-erubere Jehova isi. Ma, ha kwuru na ha ga na-erubere ya isi mgbe ha nyefere ya ndụ ha. Olee ihe e kwesịrị ime ndị dị otú a? Ọhụụ ahụ e gosiri Ezikiel banyere ụlọ nsọ ihe atụ anyị kwuru okwu ya ná mmalite isiokwu a ga-enyere anyị aka ịma ihe e kwesịrị ime ha. Ì chetara nnukwu ọnụ ụzọ ámá ndị ahụ e kwuru okwu ha nọhụụ ahụ? E nwere ụlọ ndị nche nọnụ ụzọ ámá nke ọ bụla. Ndị nche na-anọ ebe ahụ eche ụlọ nsọ ahụ nche ka ndị a na-ebighị úgwù nobi, ghara ịbata na ya. Ezik. 44:9 Ihe ihe a na-akụziri anyị bụ na ndị Jehova na-anabata ná nzukọ ya bụ naanị ndị ji obi ha dum na-akpa àgwà otú ọ chọrọ, ọ bụghị ndị na-eme ihe otú o si masị ha. Ọ bụkwa otú ahụ ka ọ dị taa. Naanị ndị a na-ekwe ka ha nọrọ nọgbakọ Ndị Kraịst bụ ndị na-eme ihe otú Jehova chọrọ.19, 20.a Olee otú Kraịst sirila jiri nwayọọ nwayọọ mee ka ndị ya matakwuo otú ha ga-esi na-ekpe onye mere ihe ọjọọ ikpe nọgbakọ? b Olee ihe atọ mere e ji achụpụ ndị kpọrọ ekwo nkụ na-eme ihe ọjọọ?19Nafọ 1892, e kwuru nỤlọ Nche,sị: E nwee Onye Kraịst ọ bụla na-akpa àgwà na-egosi na Kraịst ejighị ndụ ya chụọ àjà maka anyị niile, ma ọ bụkwanụ onye ahụ ekwuo ya ekwuo,a ga-achụpụya nọgbakọ.Gụọ2 Jọn 10.Nafọ 1904, e kwuru notu akwụkwọ anyị aha ya bụThe New Creationna onye ọ bụla nọ nọgbakọ ma kpọọ ekwo nkụ na-akpa àgwà ọjọọ nwere ike ime ka ndị ọzọ soro ya kpawa àgwà ọjọọ. Ọ bụrụ na mmadụ e mee ihe ọjọọ noge ahụ, mmadụ niile nọ nọgbakọ na-eso eleba okwu ya anya. Ma, ọ bụghị mgbe niile ka ụdị ihe a na-eme. Nafọ 1944, e kwuru nỤlọ Nchena ọ bụ naanị ụmụnna nwoke ndị ruru eru ga na-elebazi ụdị okwu ahụ anya. OtuỤlọ Nchee bipụtara nafọ 1952 kwuru otú Baịbụl sị ka e si na-ekpe nwanna mere ihe ọjọọ ikpe.Ụlọ Ncheahụ kwukwara na ihe mere e ji achụ mmadụ nọgbakọ ma onye ahụ jụ ichegharị bụ iji mee ka ọgbakọ dịrị ọcha.20Kemgbe ahụ, Kraịst emeela ka ndị ya matakwuo otú ha kwesịrị isi na-ekpe ụmụnna ndị mere ihe ọjọọ ikpe. A kụzierela ndị okenye otú Jehova chọrọ ka ha si na-ekpe ụmụnna ndị mere ihe ọjọọ ikpe, ya bụ, ikpe ikpe kwụ ọtọ, na ime ebere mgbe ha kwesịrị ime ebere. Noge anyị a, anyị amụtala ma ọ dịghị ihe ọzọ, ụzọ ihe atọ mere e kwesịrị iji chụọ mmadụ nọgbakọ ma ọ bụrụ na onye ahụ kpọrọ ekwo nkụ na-eme ihe ọjọọ. Nke mbụ bụ iji mee ka ndị mmadụ ghara ịna-akọcha aha Jehova. Nke abụọ bụ iji mee ka ndị ọzọ ghara iso kpawa àgwà ọjọọ ahụ. Nke atọ abụrụ iji mee ka onye ahụ mere ihe ọjọọ chegharịa ma ọ bụrụ na ọ chọrọ.21.Olee uru ịchụ mmadụ nọgbakọ na-abara Ndị Kraịst?21Ị hụlanụ na ịchụ mmadụ nọgbakọ na-abara Ndị Kraịst uru taa? NIzrel oge ochie, ndị ọjọọ na-emekarị ka ọtụtụ ndị soro ha mewe ihe ọjọọ. Mgbe ụfọdụ, ndị ọjọọ a na-akarịdị ndị hụrụ Jehova nanya ma na-erubere ya isi. Ihe ọjọọ ndị ha na-eme na-emekarị ka a na-akọcha aha Jehova, na-emekwa ka ha na Jehova ghara ịdị ná mma. Jere. 7:23-28 Ma, ndị ha na Jehova na-emekọ ihe taa bụ ụmụ nwoke na ụmụ nwaanyị ndị nọ nọgbakọ Ndị Kraịst. Ebe ọ bụ na a na-achụpụ ndị kpachaara anya na-eme ihe ọjọọ nọgbakọ, ọ na-eme ka Setan ghara iji ha na-emerụ ọgbakọ. A chụpụ ndị a, ọ na-eme ka anyị na Jehova na-adị nezigbo mma. Jehova kwere anyị nkwa, sị: Ngwá ọgụ ọ bụla a ga-akpụ iji lụso gị ọgụ agaghị aga nke ọma. Aịza. 54:17 Ikpe ndị okenye na-ekpe ndị mere ihe ọjọọ abụghị obere ọrụ. Nihi ya, anyị kwesịrị ịjụ onwe anyị ma ànyị ji obi anyị niile na-anabata ihe ọ bụla ndị okenye kpebiri nikpe ndị ha na-ekpe?Ito Onye Ezinụlọ Ọ Bụla Sitere nEbe Ọ Nọ Nweta Aha Ya22, 23.Olee ihe ụmụnna anyị ndị dịrị ndụ ihe dị ka otu narị afọ gara aga mere nke kwesịrị ime ka obi na-atọ anyị ụtọ? Oleekwa ihe na-egosi na ha kwesịrị imezikwu ihe nokwu gbasara ezinụlọ ha?22Otú ọzọ e si eme ka Ndị Kraịst na-adị ọcha bụ nokwu gbasara ezinụlọ na alụmdi na nwunye. Kemgbe ọtụtụ afọ ugbu a, è meela ka anyị ghọtakwuo otú anyị kwesịrị isi na-eme ihe nezinụlọ anyị? À na-ajụkwa ajụ? Dị ka ihe atụ, anyị gụọ ihe gbasara ụmụnna anyị ndị dịrị ndụ ihe dị ka otu narị afọ gara aga, obi na-atọ anyị ụtọ notú ha si jiri obi ha niile jeere Jehova ozi. Ihe ọzọ na-emekwa anyị obi ụtọ bụ otú ha si jiri ofufe Chineke kpọrọ ihe karịa ihe ọ bụla ọzọ ha na-eme ná ndụ. Ma, anyị lerukwuo anya notú ha si mee ihe ndị a noge ahụ, anyị ga-achọpụta na a ka nwere ebe ndị ha kwesịrị imezi ihe. Gịnị mere anyị ji kwuo otú ahụ?23Noge ahụ, ụmụnna nwoke nwere ike ịhapụ ndị ezinụlọ ha nụlọ jee ebe dị anya nọrọ na-eje ozi ọma ma ọ bụ na-eleta ọgbakọ dị iche iche ruo ọtụtụ ọnwa. Mgbe ụfọdụ, a na-ekwusi okwu ike banyere uru ọ bara ma mmadụ ghara ịlụ di ma ọ bụ nwaanyị. A na-ekwudị ya karịa otú Baịbụl si kwuo ya. Anaghịkwanụ eji ike ekwu otú e nwere ike isi mee ka ezinụlọ Ndị Kraịst bụrụ a kwaa akwụrụ. Ànyị ka na-eme otú ahụ taa? Mbanụ.Ụmụnna anaghịzi ekwo maka ọrụ ọgbakọ hapụ ilekọta ezinụlọ ha24.Olee otú Kraịst si nyere ndị ya aka ka ha ghọtakwuo otú ha kwesịrị isi na-elekọta ezinụlọ ha?24Ụmụnna anaghịzi ekwo maka ọrụ ọgbakọ hapụ ilekọta ezinụlọ ha.Gụọ1 Timoti 5:8.Kraịst nọkwa na-akụziri ndị ya ihe Akwụkwọ Nsọ kwuru gbasara otú ha ga-esi na-elekọta ezinụlọ ha. Efe. 3:14, 15 Dị ka ihe atụ, a malitere ibipụta akwụkwọ dị iche iche na-enyere Ndị Kraịst aka nezinụlọ ha. Nafọ 1978, e bipụtara akwụkwọ anyị bụIme Ka Ndu Ezi-na-ulo Gi Nwe Obi-utọ.Mgbe ihe dị ka afọ iri na asatọ gachara, e bipụtara akwụkwọ ọzọ aha ya bụIsi Ihe Na-akpata Obi Ụtọ Ezinụlọ.E bipụtakwara isiokwu dị iche iche nỤlọ Nche,bụ ndị ga-enyere ndị di na nwunye aka ịna-eme ihe Akwụkwọ Nsọ kwuru nezinụlọ.25-27.Olee otú nzụkọ Jehova sirila nyere ụmụaka na ndị na-eto eto aka kemgbe ọtụtụ afọ?25Ò nwere otú e si nyere ndị na-eto eto aka? Ee. Kemgbe ọtụtụ afọ, e kwuola ọtụtụ ihe ga-enyere ha aka ịna-eme nke ọma nọgbakọ. Ọ dịla anya nzukọ Jehova malitere ide ihe ndị na-enyereụmụaka nọ nafọ ndụ dị iche iche aka. Dị ka ihe atụ, nagbata afọ 1919 na afọ 1921, e nwere isiokwu na-agba naTeta!Bekee e ji akụziri ụmụaka ihe. Isiokwu ahụ bụ Ihe E Ji A Kụziri Ụmụaka Baịbụl. E bipụtakwara broshọ a na-akpọThe Golden Age ABCnafọ 1920. Nafọ 1941, e bipụtara akwụkwọ a na-akpọChildren.Nagbata afọ 1971 ruo afọ 1979, e bipụtara akwụkwọIge Onye-Ozizi Uku Ahu Nti, Ibu Nwa-okoro Na Abọghọ-GiInweta Ihe Kachasi Nma Nime Ya, nakwa Akwụkwọ M nke Akụkọ Bible. Nafọ 1982, a malitere ibipụta otu isiokwu naTeta!maka ndị na-eto eto. Isiokwu ahụ bụ, Ndị Na-eto Eto Na-ajụ, Sị. E si nihe ndị a na-ede nisiokwu a bipụta akwụkwọ anyị a na-akpọAjụjụ Ndị Na-eto Eto Na-ajụAzịza Ndị Na-adị Irènafọ 1989.Obi tọrọ ụmụnna bịara mgbakọ a na Jamanị ụtọ mgbe e wepụtara broshọ a na-akpọIhe E Ji Akụziri M Baịbụl26Ka ọ dị ugbu a, anyị enweela akwụkwọNdị Na-eto Eto Na-ajụ, Sị,nkebi nke mbụ na nke abụọ. Anyị ka na-edekwa isiokwu a na jw.org bụ ebe anyị na-edebe ihe nỊntanet. Anyị nwekwara akwụkwọ ọzọ e bipụtara maka ụmụaka. Aha ya bụMụta Ihe Site nAka Onye Ozizi Ukwu Ahụ.Ọ bụrụ na ị gaa nebe anyị na-edebe ihe nỊntanet, ị ga-ahụ ọtụtụ isiokwu anyị dere e ji akụziri ụmụaka ihe. Ha bụ: Kaadị akụkọ ndị dị na Baịbụl, Ihe ndị e ji amụBaịbụl, vidio dị iche iche, katuun e sere ese e ji akụzi Baịbụl, na ihe e ji akụziri m Baịbụl nke a na-ewepụta maka ụmụaka ndị na-akarịbeghị afọ atọ. Mgbe Kraịst nọ nụwa, ọ hụrụ ụmụaka nanya, kurudị ndị a kpọtaara ya. O dokwara anya na ọ hụrụ ụmụaka nanya taa. Mak 10:13-16 Ọ chọrọ ka anyị mee ka ụmụaka ndị anyị na ha nọ nọgbakọ mata na a hụrụ ha nanya, chọọkwa ka anyị na-akụziri ha ihe gbasara Chineke.27Jizọs chọkwara ka e nyere ụmụaka aka ka ndị ọjọọ ghara imetọ ha. Ụwa anyị a eretọọla. Ka chi na-eji na-abọ, ọ na-akakwu njọ. Ọ bụ ya mere e ji na-emetọ ụmụaka aghara aghara. Nihi ya, nzukọ Jehova e deela ọtụtụ akwụkwọ ga-enyere ndị nne na nna aka ịkụziri ụmụaka ha ihe ka ndị ọjọọ ghara imetọ ha.28.a Gịnị ka anyị kwesịrị ime ka anyị nwee ike ife Chineke otú ọ chọrọ? b Olee ihe i kwesịrị ịgbalịsi ike na-eme?28Obi kwesịrị ịna-atọ anyị ụtọ na Kraịst nọ na-eme ka ndị ya na-adị ọcha, na-akụzikwara ha ịna-akpa àgwà otú Jehova chọrọ, nihi na ime otú ahụ ga-abara ha uru. Ị ka chetara ụlọ nsọ ahụ Ezikiel hụrụ nọhụụ. Ì chetakwara nnukwu ọnụ ụzọ ámá ndị e si abanye na ya? Nke bụ eziokwu bụ na ụlọ nsọ a abụghị ụlọ nsọ nkịtị, kama, ọ bụ nke ihe atụ. Nagbanyeghị nke ahụ, anyị kwesịrị ịna-ajụ onwe anyị ma ànyị kwetara na ụlọ nsọ a dị adị neziokwu? Anyị na-abanye nụlọ nsọ a. Ma, otú anyị si abanye na ya abụghị naanị ịga ọmụmụ ihe, ịgụ Baịbụl, ma ọ bụkwanụ ịga ozi ọma. Ime ihe ndị a abụghị ebe okwu biri, nihi na onye ihu abụọ nwekwara ike ịna-eme ha, ma ọ banyebeghị nụlọ nsọ Jehova. Oleezi otú anyị ga-esi abanye nụlọ nsọ a neziokwu ma nọrọ ebe ahụ na-ejere Jehova ozi dị nsọ? Otú anyị ga-esi abanye na ya bụ ịga ọmụmụ ihe, ịgụ Baịbụl, ịga ozi ọma, ịna-akpa àgwà otú Jehova chọrọ na iji obi anyị dum na-eme ihe ndị a na-eme ná nzukọ Jehova. Jehova enyerela anyị aka ịbata nụlọ nsọ a. Anyị kwesịrị iji ya kpọrọ ihe nihi na ọ bụ ihe ọma pụrụ iche Jehova meere anyị. Anyị kwesịkwara ịgbalịsi ike ka anyị dịrị nsọ ka Jehova. Otú anyị ga-esi eme ya bụ ịna-akpa àgwà otú Jehova chọrọ.12 Ndị A Haziri Ijere Chineke nke Udo Ozi1, 2.Olee mgbanwe e mere nỤlọ Nchemalite na nke January 1895? Oleekwa otú obi dị ụmụnna mgbe ha hụrụ ya?E NWERE otu Onye Mmụta Baịbụl aha ya bụ John A. Bohnet. Obi tọrọ ya ụtọ mgbe o nwetaraỤlọ NcheBekee nke January 1895. Ihe mere obi ji tọọ ya ụtọ bụ ihe ọhụrụ e sere nihuỤlọ Nchea. Ụlọ a e sere toro ogologo, ọkụ na-achakwa nelu ya. A rụrụ ya na mmiri oké ifufe na-efegharị. Ndị na-akwọ ụgbọ mmiri na-eji ọkụ ahụ ọ na-acha na-ama ebe ha nọ nabalị. Ihe e dere nỤlọ Ncheahụ iji gosi na a gbanweela otú ọ na-adị bụ Otú Ihu Ụlọ Nche Anyị Ga-adịzi.2Nihi otú ihe a Nwanna Bohnet hụrụ si tọọ ya ụtọ, o degaara Nwanna Russell akwụkwọ. O dere, sị: Obi dị m ụtọ naỤlọ Ncheanyị amaala ezigbo mma. Otu Onye Mmụta Baịbụl noge ahụ aha ya bụ John H. Brown detakwara akwụkwọ gbasara otú ihuỤlọ Nchedịzi. O dere, sị: Ụlọ a e sere nihu ya amaka. Ntọala ụlọ a bụ a kwaa akwụrụ. O nweghị ihe ebili mmiri na oké ifufe na-eme ya. IhuỤlọ Nchea a gbanwere bụ ihe mbụ a gbanwere nafọ 1895. Ma, e nwere ihe ọzọ gbara ọkpụrụkpụ a gbanwere ná nzukọ Jehova nọnwa Nọvemba afọ ahụ. Ihe mere e ji mee mgbanwe a bụ maka otu nsogbu malitere ịkpa ọgbakọ Ndị Kraịst aka ọjọọ. E nwere ike iji nsogbu a tụnyere ebili mmiri.3, 4.Olee nsogbu e kwuru okwu ya nỤlọ NcheBekee nke November 15, 1895? Oleekwa ihe e kwuru nỤlọ Ncheahụ na a ga-ebido mewe iji dozie nsogbu ahụ?3Otu isiokwu gbara nỤlọ NcheBekee nke November 15, 1895, gbara nsogbu a nanwụ. Nsogbu a mere ka Ndị Mmụta Baịbụl ghara ịdị notu. Ụmụnna na-esekarị okwu banyere onye ga-abụ onyeisi nọgbakọ. E nwere ihe nzukọ a mere iji nyere ụmụnna aka ka ha kwụsị okwu a ha na-ese. Nisiokwu ahụ gbara nỤlọ Nche,ha ji nzukọ a tụnyere ụgbọ mmiri. E kwuru hoo haa na ndị na-edu ndú nọgbakọ enyebereghị ụmụnna aka ka ha kwụsie ike nọgbakọ mgbe nsogbu yiri oké ifufe bịaara ha. Olee otú e nwere ike isi mee ka ụmụnna kwụsie ike?4A kọwakwara nisiokwu ahụ na onyeisi ụgbọ ma ọrụ ya nke ọma na-ahụ na ya na ndị nwere ike ịgụpụta onye mmiri na-eri so. Ọ na-ahụkwa na ndị a ha na ya so ga-enyere ya aka ịhụ na o nweghị ihe ga-eme ndị ha bu nụgbọ mmiri ahụ mgbe oké ifufe fewere. Otú ahụkwa ka ndị na-edu ndú nọgbakọ dị icheiche kwesịrị ịna-eme. Ha kwesịrị ịhụ na ha nyeere ụmụnna niile nọ nọgbakọ aka ka ha kwụsie ike nagbanyeghị nsogbu ndị tara akpụ nwere ike ịbịara ha. Nihi ya,Ụlọ Ncheahụ kwuru ihe ọhụrụ a ga-ebido mewe ozugbo nọgbakọ. E kwuru na a ga-amalite họpụtawa ndị okenye nọgbakọ ọ bụla ka ha na-azụ ọgbakọ Chineke dị ka atụrụ.Ọrụ 20:28.5.a Olee uru ndị okenye a malitere ịhọpụta nọgbakọ baara ọgbakọ? b Olee ajụjụ ndị anyị ga-eleba anya na ha nisiokwu a?5Ndị okenye a malitere ịhọpụta noge ahụ nyeere ụmụnna aka ịkwụsi ike nọgbakọ. Ha mere ka okwukwe ụmụnna bụrụ a kwaa akwụrụ mgbe ọnwụnwa bịaara ha noge a na-alụ Agha Ụwa Mbụ. Ihe ndị ọzọ a gbanwere ná nzukọ Jehova ka ọtụtụ afọ gachara nyeere ụmụnna anyị aka ife Jehova nke ọma. Olee amụma dị na Baịbụl kwuru banyere mgbanwe a? Kemgbe ị nọ nọgbakọ, olee ihe ndị ị hụrụ a gbanwerela? Olee uru ihe ndị ahụ a gbanwere baara gị?M Ga-eme Ka Udo Bụrụ Onye Nlekọta Gị6, 7.a Gịnị ka ihe e kwurunAịzaya 60:17pụtara? b Gịnị ka Jehova bu nobi mgbe o kwuru banyere onye nlekọta gị na onye na-ekenye gị ọrụ?6Nisi nke itoolunakwụkwọ a, anyị kwuru na Aịzaya buru amụma na Jehova ga-eme ka ndị ya dị ọtụtụ. Aịza. 60:22 Ma, Jehova kwedịrị nkwa na ya ga-eme ihe karịrị nke ahụ. Namụma ahụ Aịzaya buru, Jehova kwuru, sị: M ga-eweta ọlaedo jiri ya dochie ọla kọpa, m ga-ewetakwa ọlaọcha jiri ya dochie ígwè, were ọla kọpa dochie osisi, werekwa ígwè dochie nkume; m ga-eme ka udo bụrụ onye nlekọta gị, meekwa ka ezi omume bụrụ onye na-ekenye gị ọrụ. Aịza. 60:17 Gịnị ka ihe a Jehova kwuru pụtara? Olee otú o si gbasa anyị taa?Ihe Jehova ga-eme abụghị iji ihe dị mma dochie ihe dị njọ, kama, ọ bụ ime ka ihe dị mma kakwuo mma7Namụma a Aịzaya buru, Jehova kwuru na ya ga-eji otu ihe dochie ibe ya. Ma, ị chọpụtara na ihe Jehova ga-eme abụghị iji ihe dị mma dochie ihe dị njọ, kama, ọ bụ ime ka ihe dị mma kakwuo mma? Dị ka ihe atụ, o kwuru na ya ga-eji ọlaedo dochie ọla kọpa. Ọla kọpa a dị mma, ma ọlaedo ka ya mma. Ọ bụ ya mere e ji jiri ọlaedo dochie ọla kọpa. Jehova ji ihe atụ a gosi na a ga-eji nwayọọ nwayọọ na-eme ka ihe kakwuo mma ná nzukọ ya. Namụma ahụ Aịzaya buru, olee ihe Jehova bu nobi ime ka ọ ka mma? Jehova kwuru banyere onye nlekọta gị na onye na-ekenye gị ọrụ. Ihe Jehova na-ekwu bụ na a ga-eji nwayọọ nwayọọ mee ka otú e si elekọta ndị ya na otú e si ahazi ha ka mma.8.a Ònye mere ka ihe na-aka mma ná nzukọ Jehova? b Olee uru ihe ndị ahụ e mere ka ha na-aka mma na-abara anyị? Gụọkwa ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ, Ọ Nabatara Ndụmọdụ E Nyere Ya nIhi Na Ọ Dị Umeala nObi.8Ònye ga-eme ka ihe ka mma ná nzukọ Jehova? Jehova kwuru, sị:Mga-eweta ọlaedo,mga-ewetakwa ọlaọcha. O kwukwara, sị:Mga-eme ka udo bụrụ onye nlekọta gị. O doro anya na ọ bụ Jehova nonwe ya na-eme ka ihe na-aka mma ná nzukọ ya, ọ bụghị mmadụ nkịtị. Kemgbe e chichara Jizọs Eze, Jehova si naka ya na-emezikwu ihe ná nzukọ ya. Olee uru ihe ndị a a gbanwere baara anyị? E kwuru namaokwu Baịbụl ahụ na ihe ndị a a gbanwere ga-eme ka e nwee udo na ezi omume. Udo na-adị netiti anyị ma ọ bụrụ na anyị ekwe ka Chineke na-eduzi anyị, anyị ana-agbanwekwa otúanyị si akpa àgwà. Ọ bụrụkwa na anyị na-eme ezi omume, anyị ga na-efe Jehova, onye Pọl onyeozi kpọrọ Chineke nke udo.Fil. 4:9.9.Gịnị bụ isi sekpụ ntị na-eme ka ọgbakọ dịrị notu, ihe niile a na-agakwa otú o kwesịrị? Gịnị mere anyị ji kwuo otú ahụ?9Pọl dekwara banyere Jehova, sị: ChinekeabụghịChineke nkeaghara, kamankeudo.1 Kọr. 14:33 Ị chọpụtara na Pọl ekwughị ebe a na Chineke bụ Chineke na-ahazi ihe ahazi, kama ọ kpọrọ ya Chineke nke udo? Gịnị mere o ji ghara ịkpọ ya Chineke na-ahazi ihe ahazi? Otu ihe bụ na ọ bụghị ebe niile a haziri ihe ahazi ka udo na-adị. Dị ka ihe atụ, a na-ahazi ndị agha ahazi mgbe ha na-aga agha. Ha na-akwụ nahịrị na-aga. Ma, ihe mere e ji ahazi ha bụ maka agha, ọ bụghị maka udo. Nihi ya, o nwere ihe anyịnwa bụ Ndị Kraịst kwesịrị iburu nobi mgbe niile. Ihe ọ bụla a haziri ahazi nke na-abụghị maka udo ga-emecha ghasasịa. Ma, ihe ọ bụla Chineke haziri iji mee ka udo dịrị emekataghị ghasasịa. Nihi ya, obi dị anyị ụtọ na ọ bụ Chineke onye na-enye udo na-eduzi nzukọ a anyị nọ nime ya, na-emekwa ka ọ na-aka mma. Rom 15:33 Ọ bụ udo Chineke na-enye anyị na-eme ka ihe ndị a na-ahazi ná nzukọ ya na-aga nke ọma, ọ bụkwa ya na-eme ka anyị dịrị notu nụwa niile.Ọma 29:11.10.a Olee ihe ndị a gbanwerela ná nzukọ Jehova noge ndị gara aga? Gụọ ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ, Otú E Si Mee Ka A Na-elekọta Ọgbakọ nke Ọma. b Olee ajụjụ ndị anyị ga-eleba anya na ha ugbu a?10Nigbe isiokwu ya bụ Otú E Si Mee Ka A Na-elekọta Ọgbakọ nke Ọma, e kwuru ihe ndị a gbanwerela ná nzukọ a noge ndị gara aga nakwa uru ndị ha baarala anyị. Ma, gịnị na gịnị ka Jehova si naka Eze anyị gbanwee ná nso nso a, nke e nwere ike iji tụnyere iji ọlaedo dochie ọla kọpa? Olee otú ihe ndị a a gbanwerela notú e si elekọta ọgbakọ si mee ka udo na-achị ná nzukọ Jehova, anyị adịrịkwa notu? Oleekwa otú ihe ndị a si nyere gị aka ịna-efe Chineke nke udo?Otú Kraịst Si Edu Ọgbakọ Ya11.a Olee ihe a gbanwere mgbe òtù na-achị isi lebachara anya na Baịbụl? b Olee ihe òtù na-achị isi kpebisiri ike ime?11E nwere ihe òtù na-achị isi mere nagbata afọ 1964 na afọ 1971. Ha sara anya na mmiri mụọ Baịbụl iji chọpụta otú e si hazie ọgbakọ Ndị Kraịst noge ndịozi.Ha chọpụtara na nọgbakọ dị iche iche noge ahụ, e nwere ndị okenye na-elekọta ya, ọ bụghị naanị otu okenye.GụọNdị Filipaị 1:1;1 Timoti 4:14.Mgbe ha ghọtachara ihe a, ha ghọtakwara na Jizọs bụ Eze anyị chọrọ ka ha gbanwee otú e si na-elekọta ọgbakọ ndị Chineke. Ha kpebisikwara ike irubere Eze anyị isi. Nihi ya, ha bidoro ozugbo ịhọpụta ndị okenye nọgbakọ dị iche iche ka ha na-elekọta ọgbakọ otú Akwụkwọ Nsọ kwuru ka e si na-eme ya. Ma, olee ihe ụfọdụ a gbanwere nagbata afọ 1971 na afọ 1975?Ọ NABATARA NDỤMỌDỤ E NYERE YA NIHI NA Ọ DỊ UMEALA NOBIE NWERE otu akwụkwọ ozi gbara nỤlọ NcheBekee nke April 1, 1916 e dere nasụsụ Finish. Ọ bụ Nwanna Russell dere ya. O degaara ya Nwanna Kaarlo Harteva na ụmụnna ole na ole ndị ọzọ nọ na Finland. Nwanna Russell dere, sị: Ụmụnna anyị, anyị na-arịọ unu ka unu lọghachi ná nzukọ Jehova, nakwa ka unu malitekwa ịrụ ọrụ Chineke sị anyị na-arụ noge a. Gịnị mere Nwanna Russell ji rịọ ụmụnna a ụdị arịrịọ a?Onye a bụ Nwanna Kaarlo HartevaA mụrụ Nwanna Harteva nafọ 1882. O so ná Ndị Mmụta Baịbụl mbụ e nwere na Finland. E mere ya baptizim nọnwa Eprel afọ 1910. Nafọ 1912, Nwanna Russell nyere ya ikike ka ọ na-ebipụtaỤlọ Nchenasụsụ Finish. Ọ nọ na-eme ihe a ruo mgbe a malitere ịlụ Agha Ụwa Mbụ. O nwere ihe o dere nỤlọ NcheBekee nke December 1, 1914, gosiri na obi ya adịchaghịzi nibipụtaỤlọ Nche.O dere nỤlọ Ncheahụ, sị: Nihi otú ihe si sie ike noge agha a, . . .Ụlọ Ncheagaghịzi na-adị peeji ole ọ na-adị. Anyị agaghị na-ebipụtakwa ya kwa ọnwa otú anyị mere nafọ a. Ma, nafọ 1915, Nwanna Harteva na ụmụnna ndị ọzọ malitere òtù a na-akpọ Ararat, ka ha si na ya na-enweta ego. Ha ji ego a ha na-enweta malite ịna-ebipụta magazin nke ha a na-akpọ Ararat.Ebe ọ bụ na ihe bụ mkpa Nwanna Harteva bụzi ịkwado òtù Ararat a nakwa magazin a ha na-ebipụta, a họpụtara nwanna ọzọ ka ọ na-ebipụtaỤlọ Nchenasụsụ Finish. Olee ihe ndị na-agba na MagazinArarat?A na-ede ihe ụfọdụ si na Baịbụl, deekwa otú e nwere ike isi jiri mgbọrọgwụ na mkpá akwụkwọ na-agwọ ọrịa. Ihe ọzọ ha na-ede bụ ihe gbasara asụsụ ọhụrụ a na-akpọ Esperanto. Obere oge a malitere ibipụta magazinArarat,ụmụnna na-agụ ya amachakwaghị nke bụ eziokwu nzukọ Jehova na-akụzi. Ọ bụ ihe a mere Nwanna Russell ji rịọ Nwanna Harteva na ndị òtù ya ka ha lọghachi ná nzukọ Jehova.Gịnị ka Nwanna Harteva mere mgbe ọ gụchara akwụkwọ ozi ahụ? O bipụtara akwụkwọ ozi ahụ Nwanna Russell detaara ha na nke yanwa degaara Nwanna Russell na magazinAraratahụ. Nakwụkwọ ozi nke Nwanna Harteva dere, ọ rịọrọ Nwanna Russell ka ọ gbaghara ya. O dere, sị: M ga-agbalịsi ike kwụsị ihe a m na-eme. Ha mechara kwụsị ibipụta magazinAraratahụ. Ná nke ikpeazụ ha bipụtara, ọ rịọrọ ka a gbaghara ya nihi otú ya si jiri magazin a megharịa ụmụnna anya. O kwukwara, sị: Si ugbu a gawa, m ga-akpachara anya ka m ghara iji ihe ọ bụla nzukọ Jehova na-akụzi gwurie egwu. Nwanna Kaarlo Harteva adịghị ka ụfọdụ ndị okenye noge ahụ onwe ha na-ebu isi. Ọ nabatara ndụmọdụ e nyere ya nihi na ọ dị umeala nobi.E mechara họpụta Nwanna Harteva ọzọ ka ọ na-ebipụtaỤlọ Nchenasụsụ Finish, nakwa ka ọ na-elekọta alaka ụlọ ọrụ dị na Finland. Ọ rụgidere ọrụ abụọ a ruo nafọ 1950. O ji obi ya niile fee Jehova ruo mgbe o jechara ozi ya nụwa nafọ 1957. O nwere ezigbo ihe anyị na-amụta naka nwanna a. Anyị na-amụta na ọ bụrụ na anyị adịrị umeala nobi ma na-anabata ndụmọdụ Eze anyị bụ Jizọs na-enye anyị, anyị ga na-eme ihe otú Jehova chọrọ, Jehova ga-agọzikwa anyị.12.a Olee mgbanwe e mere gbasara òtù na-achị isi? b Kwuo otú e si hazie Òtù Na-achị Isi ugbu a. Gụọ ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ, Otú Òtù Na-achị Isi Si Na-elekọta Ihe Niile Gbasara Ndị Chineke nỤwa.12Ihe nke mbụ a gbanwere gbasara òtù na-achị isi. Tupu afọ 1971, ọ bụ ụmụnna asaa e tere mmanụ na-eduzi ụlọ ọrụ anyị bụ Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. Ma, nafọ 1971, ihe gbanwere. A họpụtakwuru mmadụ anọ ka ha soro nòtù na-achị isi, ha adịrịzie mmadụ iri notu. Ọ bụkwanafọ ahụ ka e mere ka a mara ihe dị iche ná ndị na-eduzi ụlọ ọrụ anyị na òtù na-achị isi. Ndị so nòtù na-achị isi weere na o nweghị onye nime ha ka ibe ya. Nihi ya, ha malitere ịgbanwe onyeisi oche ha kwa afọ. A na-eji usoro mkpụrụ akwụkwọ A, B, CH ahọpụta onye ga-ebu ụzọ abụ onyeisi oche. Dị ka ihe atụ, onye mkpụrụ akwụkwọ aha nna ya malitere na A na-ebu onye nke ya malitere na B ụzọ bụrụ onyeisi oche.13.a Olee otú e si lekọta ọgbakọ nagbata afọ 1932 na afọ 1972? b Gịnị ka Òtù Na-achị Isi mere nafọ 1972?13Ihe nke abụọ a gbanwere gbasara ọgbakọ ọ bụla. Olee otú o si gbasa ọgbakọ ọ bụla? Nagbata afọ 1932 na afọ 1972, ọ bụ naanị otu nwanna nwoke na-ekwu ọtụtụ ihe a na-eme nọgbakọ. Ihe a na-akpọ nwanna a ruo nafọ 1936 bụ onye nduzi ije ozi. E mechakwara kpọwa ya ohu ọgbakọ. Mechazie kpọwa ya onye nlekọta ọgbakọ. Ụmụnna ndị a ji obi ha niile lekọta ọgbakọ Chineke nke ọma. Ọ bụ onye nlekọta ọgbakọ na-ekpebikarị ihe a ga-eme nọgbakọ. Ọ naghị ebu ụzọ ajụta ndị okenye ndị ọzọ ha na ya nọ nọgbakọ ihe ha chere a ga-eme. Ma, nafọ 1972, e nwere ihe a na-agaghị echefu echefu Òtù Na-achị Isi gbanwere. Gịnị ka ọ bụ?14.a Olee ihe a malitere ime nabalị mbụ nọnwa iri nafọ 1972? b Olee otú onye na-ahaziri ndị okenye ọrụ si eme ihe e kwuru náNdị Filipaị 2:3?14Ọ bụ nafọ ahụ ka a malitere ịhọpụta ụmụnna nwoke ndị ọzọ ka ha na-elekọta ọgbakọ. Ha ga-eru eru otú Akwụkwọ Nsọ kwuru tupu a họpụta ha. Ọ bụghịzi otu nwanna nwoke na-abụ onye nlekọta ọgbakọ. Kama, ndị okenye niile nọ notu ọgbakọga na-elekọta ọgbakọ ha. A malitere ime ihe a nabalị mbụ nọnwa iri nafọ 1972. Nọgbakọ ọ bụla, e nwere onye na-ahaziri ndị okenye ọrụ. Nwanna a anaghị ewere onwe ya na ya ka ndị okenye ndị ọzọ. Kama, ọ na-ewere onwe ya ka onye ka nta. Luk 9:48 O doro anya na ụmụnna ndị a na-abara anyị ezigbo uru nihi na ha dị umeala nobi.Fil. 2:3.O doro anya na Eze anyị ma ihe. O meela ka ndị ya nwee ndị okenye na-elekọta ha nke ọma mgbe ọ bụla15.a Olee uru inwe ndị okenye na-elekọta ọgbakọ ọ bụla bara? b Olee ihe na-egosi na Eze anyị ma ihe?15Otú a e si nwee ndị okenye na-elekọta ọgbakọ ọ bụla baara ndị Chineke ezigbo uru. Lee uru atọ ọ baara anyị. Nke mbụ bụ na o mere ka ndị okenye niile mata na Jizọs bụ onyeisi ọgbakọ. Efe. 5:23 Nke abụọ gbasara ihe e kwurunIlu 11:14. Ọ sịrị: Ọtụtụ ndị ndụmọdụ na-eme ka e nwee nzọpụta ma ọ bụ ka ihe gaa nke ọma. Mgbe ọ bụla e nwere okwu gbasara otú a ga-esi mee ka ọgbakọ na-efe Chineke nke ọma, ndị okenye na-ezukọ. Ha na-eleba anya nihe onye ọ bụla nime ha chere a ga-eme ka ihe ka mma. Ihe a ha na-eme na-enyere ha aka ime mkpebi dabara nihe Akwụkwọ Nsọ kwuru. Ilu 27:17 Jehova na-eme ka ihe ndị ahụ ha kpebiri ime gaa nke ọma. Uru nke atọ inwe ọtụtụ ndị okenye bara bụ na ọ na-eme ka ha na-elebara onye ọ bụla nọ nọgbakọ ha anya nke ọma. Aịza. 60:3-5 Olee otú anyị si mara na e kwesịrị inwe ọtụtụ ndị okenye nọgbakọ? Ọ bụ nihi otú ọtụtụ ndị si na-abata nọgbakọ nike nike. Dị ka ihe atụ, ọgbakọ e nwere nụwa niile nafọ 1971karịrị puku iri abụọ na asaa. Ma, nafọ 2013, ọ dịzi ihe dị ka otu narị puku na puku iri na atọ. O doro anya na Eze anyị ma ihe. O meela ka ndị ya nwee ndị okenye na-elekọta ha nke ọma mgbe ọ bụla.Maị. 5:5.OTÚ E SI MEE KA A NA-ELEKỌTA ỌGBAKỌ NKE ỌMA1881Nafọ a ka Nwanna Russell gwara Ndị Mmụta Baịbụl niile bi notu mpaghara ka ha gwa ụlọ ọrụ anyị bụ Watch Tower ebe ha na-anọ enwe ọmụmụ ihe. Ha na-eme otú ahụ, ọ ga-eme ka a mara otú ihe si kwụrụ nọgbakọ dị iche iche.1895Ọ bụ nafọ a ka a gwara ọgbakọ niile ka ha si nọgbakọ ha họpụta ụmụnna nwoke ga-abụ ndị okenye.1919Nafọ a ka alaka ụlọ ọrụ malitere ịhọpụta onye nduzi ije ozi nọgbakọ ọ bụla. Ọ bụ nwanna a ga na-ahazi ozi ọma nọgbakọ ya, na-agbakwa ụmụnna ume ka ha na-ejechi ozi ọma anya. Ụfọdụ ndị okenye anaghị akwado onye nduzi ije ozi ọgbakọ ha.1932Ọ bụ nafọ a ka a kwụsịrị iji ntụli aka ahọpụta ndị okenye nọgbakọ kwa afọ. Ndị a na-ejizi ntụli aka ahọpụta bụ ndị ga-eso na kọmitii ije ozi. Ha ga-abụ ndị ji ozi ọma kpọrọ ihe. Ha ga-abụkwa ezigboNdịàmà Jehova.Otu nime ụmụnna a ga-abụ onye nduzi ije ozi. Ọ bụ ọgbakọ na-atụ aro onye ọ ga-abụ. Ma, ọ bụ alaka ụlọ ọrụ ga-ahọpụtazi onye ahụ.1937Nafọ a ka e kwuru na ụmụnna nwoke so noké ìgwè mmadụ nwere ike iso ndị e tere mmanụ bụrụ kọmitii ije ozi.1938Ọ bụ nafọ a ka ọgbakọ niile kwetara ka a na-ahọpụta ndị okenye otú Akwụkwọ Nsọ kwuru. Ọ bụkwa nafọ a ka a kwụsịrị iji ntụli aka na-ahọpụta ndị okenye nọgbakọ.Ọ bụrụ na ị chọrọ ịmatakwu ihe ndị mere ná nzukọ Jehova noge ndị gara aga, gụọ akwụkwọ anyị a na-akpọJehovahs WitnessesProclaimers of Gods Kingdom,peeji nke 204 ruo na nke 235.A chọọ ịhọpụta mmadụ ka ọ bụrụ okenye, anyị atụlie aka nri anyị elu, otu nwanna anọrọ notu akụkụ gụọ ndị tụliiri onye ahụ aka.Ihe a ka Rose Swingle kwuru. Ọ bụ onye Chikago, dị na Ilinọị nAmerịka.Ghọọrọnụ Ìgwè Atụrụ ahụ Ihe Nlereanya16.a Gịnị bụ ọrụ e nyere ndị okenye? b Jizọs gwara Pita, sị: Na-azụ ụmụ atụrụ m. Olee otú Ndị Mmụta Baịbụl si were ihe a Jizọs gwara Pita?16Ọ dịla anya ndị okenye ma na ha kwesịrị ịna-enyere ụmụnna ha aka ka ha na-efe Chineke nke ọma.GụọNdị Galeshia 6:10.Dị ka ihe atụ, otu isiokwu gbara nỤlọ Nchenafọ 1908 lebara anya notu ihe Jizọs gwara Pita ka o mee. Ọ gwara ya, sị: Na-azụ ụmụ atụrụ m. Jọn 21:15-17 Nisiokwu ahụ, a gwara ndị okenye, sị: Anyị kwesịrị iji ọrụ a Nna anyị ukwu nyere anyị kpọrọ ihe, ya bụ, ịzụ atụrụ ya na ilekọta ha nke ọma. Anyị kwesịrị iwere na ọrụ a bụ ùgwù Onyenwe anyị kwanyeere anyị. Ihe e dere nỤlọ Nchenafọ 1925 mere ka o doo ndị okenye anya na ọrụ a e nyere ha dị ezigbo mkpa. E dere, sị: Ọ bụ Chineke nwe chọọchị unu na-elekọta, . . . unu ga-aza ya ajụjụ banyere otú unu si lekọta ụmụnna unu.17.Olee otú e si nyere ndị okenye aka ịna-elekọta atụrụ Chineke nke ọma?17Olee otú nzukọ Jehova si nyere ndị okenye aka ka ha na-azụ atụrụ Jehova nke ọma, nke na e nwere ike ịsị na ọ dị ka iji ọlaọcha dochie ígwè? Otú ha si mee ya bụ ịkụziri ha ihe. Nafọ 1959, a malitere inwe Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Alaeze maka ndị okenye. Otu nime ihe a kụziiri ha bụ otú ha ga-esi na-elebara ụmụnna ha anya notu notu. A gwara ndị okenye ka ha hazie otú ha ga-esi na-aga nụlọ ụmụnna agba ha ume. Nụlọ akwụkwọ ahụ, a gwakwara ha ọtụtụ ụzọ ha ga-esi enyere ụmụnna aka ma ha gaa nụlọ ha. Nafọ 1966, e nwere ihe ọhụrụ a malitere ịkụziri ndị okenye nụlọ akwụkwọ ha. Nụlọ akwụkwọ a, e mere ka ha ghọta na ịzụ atụrụ Chineke dị ezigbo mkpa. Olee ihe gbara ọkpụrụkpụ a kụziiri ndị okenye nụlọ akwụkwọ a?Ọ bụ na ha kwesịrị ịhụ atụrụ Chineke nanya ma na-elekọta ha nke ọma. Ihe ọzọ bụ na ha kwesịrị ịna-elekọta ezinụlọ ha nke ọma ma jiri ịga ozi ọma kpọrọ ihe. Kemgbe afọ ole na ole ugbu a, ndị okenye agaala ụlọ akwụkwọ ha ugboro ugboro. Olee uru ụlọ akwụkwọ ndị a nzukọ Jehova ji na-akụziri ndị okenye ihe baarala ndị Chineke? O meela ka e nwee ọtụtụ puku ndị okenye na-azụ atụrụ Chineke nke ọma.Ihe a bụ Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Alaeze e nwere na Filipinz, nafọ 196618.a Olee ọrụ gbara ọkpụrụkpụ e nyere ndị okenye? b Gịnị mere Jehova na Jizọs ji hụ ndị okenye na-arụsi ọrụ ike nanya?18Jehova si naka Eze anyị bụ Jizọs họpụta ndị okenye ka ha na-arụrụ ya otu ọrụ gbara ọkpụrụkpụ. Gịnị bụ ọrụ ahụ? Ọ bụ ka ha na-enyere atụrụ Chineke aka ịbụ a kwaa akwụrụ noge anyị a kacha taa akpụ. Efe. 4:11, 12;2 Tim. 3:1 Jehova na Jizọs hụrụ ndị okenye na-arụsi ọrụ ike nanya, nihi na ndị okenye a na-eme otu ihe Akwụkwọ Nsọ gwara ha. A gwara ha, sị: Na-azụnụ ìgwè atụrụ Chineke nke unu na-elekọta, . . . jirinụ obi unu na-azụ ha . . . , nịnụ ọkụ nobi . . . , ghọọrọnụ ìgwè atụrụ ahụ ihe nlereanya. 1 Pita 5:2, 3 E nwere ọtụtụ ụzọ ndị okenye si aghọrọ ìgwè atụrụ ahụ ihe nlereanya nke na-eme ka udo dịrị nọgbakọ, na-emekwa ka obi na-atọ ụmụnna ụtọ. Ka anyị leba anya nabụọ nime ha.IHE A MERENỤ JURU ANYỊ ANYAE NWERE otu di na nwunye bụ ndị ozi ala ọzọ nEshia. E zigara ha notu ọgbakọ ndị mmadụ na-abatabeghị na ya kemgbe ọtụtụ afọ. Mgbe ha kwagara ebe ahụ, ha chọpụtara na ụmụnna ndị nọ nọgbakọ ahụ hụrụ ibe ha nanya, ma ha anaghị eme ihe otú nzukọ Jehova kwuru ka a na-eme nọgbakọ. E nwere ihe di na nwunye a bu ụzọ mee tupu ha amalite inyere ụmụnna ndị ahụ aka. Gịnị ka ọ bụ? Ha mere ka ha na ụmụnna niile nọ nọgbakọ dịrị ná mma. Mgbe ha mechara nke a, ha ejirizie nwayọọ nwayọọ nyewere ụmụnna ndị ahụ aka ka ha na-eme ihe otú nzukọ Jehova kwuru ka ọgbakọ Ndịàmà Jehova niile na-eme. Olee uru ihe a ha mere bara? Uru ọ bara bụ na nime afọ abụọ ụmụnna malitere ime ihe otú nzukọ Jehova kwuru, ndị na-abịa ọmụmụ ihe ji okpukpu abụọ mụbaa. Ndị ọhụrụ malitere ije ozi ọma. E mekwara ihe karịrị iri mmadụ abụọ baptizim. Di na nwunye ahụ kwuru, sị: Ihe a merenụ juru anyị anya. Jehova gọziri nnọọ aka a anyị nyeere ụmụnna anyị. Obi tọrọ ụmụnna niile nọ nọgbakọ ụtọ nihi ime ihe otú nzukọ Jehova kwuru.Otú Ndị Okenye Si Azụ Atụrụ Chineke nOge Anyị A19.Olee otú obi na-adị anyị ma anyị na ndị okenye rụọ nozi ọma?19Nke mbụ bụ na ndị okenye na-eso ndị nọ nọgbakọ emekọ ihe. E nwere otu ihe Luk dere banyere otú Jizọs si jee ozi ya. O dere, sị: Ọ nọ na-aga site nobodo ukwu ruo nobodo ukwu, sitekwa nobodo nta ruo nobodo nta, na-ekwusa ma na-ezisa ozi ọma alaeze Chineke. Mmadụ iri na abụọ ahụsokwaya. Luk 8:1 Ndị okenye ndị ji ọrụ ha kpọrọ ihe na ụmụnna ha na-eso aga ozi ọma, otú ahụ Jizọs na ndịozi ya sokwa gaa ozi ọma. Ndị okenye ma na ime otú a na-eme ka ọgbakọ dịrị notu. Olee otú obi na-adị ụmụnna ma ha na ndị okenye na-eso aga oziọma? Otu nwanna nwaanyị aha ya bụ Jeannine kwuru otú obi na-adị ya. Nwanna nwaanyị a dị ihe dị ka afọ iri asatọ na itoolu. Ọ sịrị: Ọ bụrụ na mụ na onye okenye arụọ nozi ọma, ọ na-eme ka mụ na ya kwurịta okwu nke ọma, meekwa ka m matakwuo ya. Nwanna ọzọ aha ya bụ Steven kwukwara otú obi na-adị ya. Ọ dị ihe dị ka afọ iri atọ na ise. Ọ sịrị: Ọ bụrụ na mụ na onye okenye arụọ nozi ọma, m na ewere ya na ọ chọrọ inyere m aka. Obi na-atọ m ụtọ ma mụ na ya rụchaa.Ndị okenye na-agbasi mbọ ike ka ha chọta ndị kpafuru akpafu ma nyere ha aka ịlọghachi nọgbakọ, otú ahụ ndị ọzụzụ atụrụ si eme ma atụrụ ha fuo20, 21.Olee otú ndị okenye nwere ike isi ṅomie onye ọzụzụ atụrụ ahụ Jizọs ji mee ihe atụ? Kwuo otú ndị okenye si mee ihe a onye ọzụzụ atụrụ ahụ mere. Gụọkwa ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ, Ọgịga Ọ Na-aga na nke Ha Kwa Izu Nyeere Ha Aka.20Ihe nke abụọ bụ na nzukọ Jehova azụọla ndị okenye ka ihe banyere ndị kpafuru akpafu na-emetụ ha nobi. Hib. 12:12 Gịnị mere ndị okenye ga-eji nyere ndị a aka? Oleekwa otú ndị okenye ga-esi nyere ha aka? Ihe atụ Jizọs ji onye ọzụzụ atụrụ na atụrụ furu efu mee ga-enyere anyị aka nokwu a.GụọLuk 15:4-7.Jizọs kwuru na mgbe onye ọzụzụ atụrụ ahụ chọpụtara na otu atụrụ ya efuola, ọ chọwara ya ka à ga-asị na ọ bụ naanị ya ka o nwere. Olee otú ndị okenye anyị ga-esi eme ihe a onye ọzụzụ atụrụ a mere? Ihe ga-enyere ha aka bụ iwere ndị a kpafuru akpafu otú onye ọzụzụ atụrụ ahụ si were atụrụ ahụ furu efu. Onye ọzụzụ atụrụ ahụ weere atụrụ ahụ ka ihe ka dị oké ọnụ ahịa. Ndị okenye kwesịkwara iwere ndị kpafuru akpafu ka ndị ka dị oké ọnụ ahịa. Ndị okenye ekwesịghị iwere na ịga chọwa ha bụ igbu oge. Ihe ọzọkwa onye ọzụzụ atụrụ ahụ mere bụ na ọ gara chọwa atụrụ ahụ furu efu ruo mgbe ọ chọtara ya. Ihe a ka ndị okenye kwesịkwara ime. Ha kwesịrị ịga chọọ ndị ahụ kpafuru akpafu ma nyere ha aka ka ha lọghachi nọgbakọ.21Olee ihe onye ọzụzụ atụrụ ahụ mere mgbe ọ chọtara atụrụ ahụ furu efu? O ji nwayọọ kuru ya, kukwasị ya nubu ya, ma gawa ebe atụrụ ndị ọzọ nọ. Ihe a ka ndị okenye kwesịkwara ịna-eme. Ọ bụrụ na ha agwa ndị ahụ kpafuru akpafu okwu ga-eru ha nobi na okwu gosiri na ha hụrụ ha nanya, o nwere ike ime ka obi ruo ndị a kpafuru akpafu ala, nyekwara ha aka ịlọghachi nọgbakọ. Ụdị ihe a mere otu nwanna onye Afrịka aha ya bụ Victor. O nwere mgbe nwanna a kwụsịrị ịbịa ọmụmụ ihe. O kwuru, sị: A kwụsịrị m ịbịa ọmụmụ ihe na ịga ozi ọma ruo afọ asatọ. Noge a niile, ndị okenye nọ na-abịa enyere m aka. Ị ma ihe kacha ruo nwanna a nobi? O kwuru, sị: E nwere otu okenye mụ na ya gakọrọ Ụlọ Akwụkwọ Ndị Ọsụ Ụzọ. Aha ya bụ John. Otu ụbọchị, ọ bịara nụlọ m. Mgbe mụ na ya nọ na-ekwurịta, o gosiri m foto ndị mụ na ya sere nụlọ akwụkwọ ahụ. Mgbe m lechara ha, ha chetaara m ọtụtụ ihe ndị m chefuru echefu. O mere ka m chọwa otú m ga-esi nwee ụdị obi ụtọ m na-enwe mgbe m ka na-efe Jehova. Obere oge Nwanna John bịachara na nke Victor, Victor lọghachiri nọgbakọ. Nwanna Victor mechakwara bụrụ onye ọsụ ụzọ ọzọ. O doro anya na ndị okenye ndị na-elekọta anyị otú Jehova chọrọ, na-eme ka obi na-atọ anyị ụtọ.2 Kọr. 1:24.ỌGỊGA Ọ NA-AGA NA NKE HA KWA IZU NYEERE HA AKAIHE banyere ndị kpafuru akpafu notu ọgbakọ dị nAmerịka metụrụ ndị okenye nọ nọgbakọ ahụ nobi, nke na ha chọsiwere ike inyere ha aka ka ha lọghachi. Ha chọpụtara na e nwere ihe dị ka mmadụ iri atọ kwụsịrị ije ozi ọma kemgbe ọtụtụ afọ ka bi nókèala ọgbakọ ha. Ọtụtụ nime ha akatala ahụ.E nwere ihe otu nime ndị okenye ọgbakọ ahụ mere iji nyere ha aka. Aha okenye a bụ Alfredo. O dere aha ndị ahụ niile kpafuru akpafu nakwụkwọ ma na-aga ná nke ha. O kwuru, sị: Nụtụtụ Fraịdee ọ bụla, m na-aga na nke otu nime ndị ahụ kpafuru akpafu. Ọ na-abụ onye ahụ ọ bịara na nke ya nabata ya, ya emeda obi gwa ya okwu otú ọ ga-eru ya nobi. Ọ na-agwa onye ahụ na ọgbakọ ka na-echeta ọrụ ọma ndị ọ rụrụ iji kwado Alaeze Jehova. Nwanna Alfredo kwuru, sị: O nwere otu ụbọchị m gara na nke otu nwanna nwoke kpafuru akpafu. Nwanna a e meela agadi. Mgbe m gwara ya awa ole naỤlọ NchenaTeta!ole o nyere nọnwa ikpeazụ o nyere akụkọ ozi ya nafọ 1976, anya mmiri malitere ịgba ya. Nwanna Alfredo na-agụkwara ndị a kpafuru akpafu ihe e dere naLuk 15:4-7,10. Ya gụchaa, ya ajụọ ha sị, Gịnị na-eme ma onye kpafuru akpafu lọghachi nọgbakọ? Ị hụrụ na ebe a sị na ma Jehova, ma Jizọs, ma ndị mmụọ ozi na-aṅụrị ọṅụ?Kemgbe afọ abụọ ugbu a, Nwanna Alfredo na-aga na nke ndị a kpafuru akpafu na-enyere ha aka. Ò nwere uru mbọ a niile ọ na-agba bara? Ee. O nyerela ụmụnna abụọ aka ha alọghachi nọgbakọ. Ha na-abịachi ọmụmụ ihe Sọnde anya. Nwanna Alfredo kwuru, sị: Mgbe m hụrụ ha nỤlọ Nzukọ Alaeze, anya mmiri juru m anya. Ọ bụ eziokwu na mmadụ abụọ a amalitela ịbịa ọmụmụ ihe, m ka na-aga nụlọ ha na Fraịdee ọ bụla nihi na ha gwara m na ọbịbịa m na-abịa na nke ha na-atọ ha ụtọ. Obi na-atọkwa m ụtọ otú ọ na-atọ ha.Ilekọta Ụmụnna nke Ọma Na-eme Ka Ọgbakọ Dịrị nOtu22.Olee otú ezi omume na udo si mee ka Ndị Kraịst na-adị notu nọgbakọ ha? Gụọkwa ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ, Ihe A Merenụ Juru Anyị Anya.22Ná mmalite isiokwu a, anyị kwuru na Jehova sị na ya ga-eji nwayọọ nwayọọ mee ka ndị ya nwee udo ma na-eme ezi omume. Aịza. 60:17 Ma udo ma ezi omume na-eme ka ọgbakọ dịrị nnọọ notu. Gịnị mere anyị ji kwuo otú ahụ? A bịa nihe gbasara ezi omume, Baịbụl kwuru na Chineke anyị bụotuJehova. Diut. 6:4 Iwu ya bụ otu ebe niile. Iwu o nyere otu ọgbakọ, ka ọ na-enyekwa ọgbakọ ọzọ. Otú ahụ ka ọ dịkwa nihe ọ kpọrọ ihe ọma na ihe ọ kpọrọ ihe ọjọọ. Nọgbakọ niile nke ndị nsọ, ihe ọma bụ ihe ọma, ihe ọjọọ bụkwa ihe ọjọọ. 1 Kọr. 14:33 Ọ bụrụ na ọgbakọ ana-eme ihe Chineke sịrị ka anyị na-eme, ọgbakọ ahụ ga na-eme nke ọma. A bịakwa nihe gbasara udo, Eze anyị chọrọ ka udo dịrị nọgbakọ anyị, chọọkwa ka anyị na-eme udo. Mat. 5:9 Nihi ya, anyị kwesịrị ịna-achụso ihe ndị na-eweta udo. Mgbe ọ bụla anyị na ụmụnna anyị sere okwu, anyị kwesịrị ime ka anyị na ha kpezie. Rom 14:19 Anyị na-eme otú ahụ, anyị so na-eme ka udo na-adị nọgbakọ anyị, sorokwa na-eme ka ọgbakọ anyị dịrị notu.Aịza. 60:18.23.Olee uru anyị na-erite taa nọgbakọ?23Ọ bụ nỤlọ NcheBekee nke November 1895 ka e bu ụzọ kwuo gbasara ịna-ahọpụta ndị okenye nọgbakọ. Ụmụnna ndị na-ahazi ọrụ anyị noge ahụ kwuru ihe bụ mkpa ha. Ị ma ihe ọ bụ? Ha nọ na-arịọ Jehova ka o mee ka otú a e sizi na-ahọpụta ndị okenye ka ha na-elekọta ọgbakọ nyere ndị Chineke aka ozugbo ka hadịrị notuná nzukọ Jehova. Kemgbe ọtụtụ afọ, Jehova ji nwayọọ nwayọọ si naka Eze anyị na-eme ka a na-elekọta ọgbakọ ya otú ọ chọrọ. Anyị na-ekele ya nihi na ihe a o mere emeela ka anyị dịrịkwuo notu. Ọma 99:4 Ọ bụ ya mere ndị Jehova niile taa ji jiri ọṅụ na-ejegharị notu mmụọ ahụ, na-ejegharịghịkwa notu nzọụkwụ ahụ, jirikwa otu obi na-efe Chineke nke udo.2 Kọr. 12:18;gụọZefanaya 3:9.Nkebi nke 4Otú Alaeze Chineke Si Na-emeri Ndị Iro YaIji Iwu Mee Ka A Hapụ Anyị Ka Anyị Na-ekwusa Ozi ỌmaKA E were ya na unu gara ozi ọma otu ụbọchị. Unu abanye notu ụlọ, onye gị na ya so ebido ziwe onye unu hụrụ nebe ahụ ozi ọma. Ka ọ nọ na-ezi onye ahụ ozi ọma, unu anụ ụda saịrin otu ụgbọala gbu na-abịa. Ka ụgbọala ahụ nọ na-abịa, ụda saịrin ahụ ana-adasikwu ike. Mgbe unu si nụlọ ahụ pụta gaa nụlọ ọzọ, gịnwa ebido ziwe onye nwe ụlọ ahụ ozi ọma. Ka ị nọ na-ekwu okwu, ụgbọala ahụ agbarute ebe ahụ unu nọ, kwụsị. Onye gị na ya so elewe ụgbọala ahụ anya, mata na ọ bụ ndị uwe ojii. Otu onye uwe ojii esi nụgbọala ahụ pụta jụọ unu, sị: Ọ bụ unu bụ ndị a sị na-aga nụlọ ndị mmadụ ezi ha ozi ọma ebe a? Ọtụtụ ndị sị na unu ji ozi ọma unu a enye ha nsogbu. Mgbe o kwuchara, unu emeda obi gwa ya na unu bụ Ndịàmà Jehova. Olee ihe ọzọ i chere nwere ike ime?Ọ bụ otú ndị ọchịchị obodo unu si ele Ndịàmà Jehova anya ga-ekpebi ihe ọzọ ga-emenụ. Kemgbe ọtụtụ afọ, olee otú ndị ọchịchị obodo unu sirila meso Ndịàmà Jehova ihe? Hà na-ekwe ka unu na-efe Chineke otú ọ chọrọ? Ọ bụrụ na ha na-ekwe unu, ọ ga-abụ nihi otú ụmụnna anyị sirila gbasie mbọ ike noge gara aga jiri iwu mee ka a hapụ anyị ịna-ekwusa ozi ọma. Fil. 1:7 Nagbanyeghị obodo i bi, ọ bụrụ na ị gụọ gbasara ikpe ndị anyị meriri na ha, ma chebara ha echiche, ọ ga-eme ka okwukwe gị sikwuo ike. Ná nkebi a, anyị ga-eleba anya nụfọdụ ikpe ndị ahụ anyị meriri. Ikpe ndị a na-egosi na Alaeze Chineke bụ ọchịchị dị adị, ma ọ bụghị ya, e nweghị ihe anyị gaara emeli.13 Okwu Ndị Na-ekwusa Ozi Ọma Alaeze Chineke Wepụrụ nỤlọikpe1, 2.a Olee ihe ndị isi okpukpe mere banyere ozi ọma ndịozi Jizọs na-ezi? Ma, olee ihe ndịozi Jizọs mere? b Gịnị mere ndịozi Jizọs ji na-ekwusa ozi ọma a sị ha ekwusakwala?O NWERE ihe mere obere oge e mechara ememme Pentikọst afọ 33. Ọgbakọ Ndị Kraịst dị na Jeruselem ka malitere amalite. Ma, obi adịghị Setan mma na ọ malitere. Nihi ya, ọ chọrọ ka e kposaa ya. Ọ kpara nkata ozugbo mee ka ndị isi okpukpe machie ndịozi Jizọs izi ozi ọma Alaeze Chineke. Ma, ndịozi Jizọs katara obi na-ezi ndị mmadụ ozi ọma. Ọtụtụ ndị bịakwara kwere nOnyenwe anyị.Ọrụ 4:18,33;5:14.Ndịozi Jizọs ṅụrịrị ọṅụ nihi na a gụwo ha ná ndị ruru eru ịbụ ndị a ga-emenye ihere nihi aha ya2Ozi ọma a ndịozi Jizọs na-ezi gbawara ndị isi okpukpe obi, ha ejide ha, tụọkwa ha mkpọrọ. Ma, mmụọ ozi Jehova bịara nabalị kpọpụta ha. Mgbe chi bọrọ, ndịozi ahụ bidokwara na-ezi ozi ọma. Ka ha nọ na-ezi ozi ọma, ndị agha bịara jide ha ma kpụta ha nihu ndị ọchịchị. Ndị ọchịchị ahụ kwuru na ndịozi ahụ adaala iwu nihi na a sị ha ekwusakwala ozi ọma, ha esie ọnwụ na-ekwusa ya. Ndịozi ahụ katara obi gwa ha, sị: Anyị aghaghị irubere Chineke isi dị ka onye na-achị achị karịa mmadụ. Ihe a ndịozi a kwuru were ndị ọchịchị ahụ ezigbo iwe nke na ha chọwara igbu ha. Ma, ka ha na-akpa nkata otú ha ga-esi egbu ha, otu nwoke a na-akwanyere ùgwù, nke na-akụzi Iwu, dọrọ ndị ọchịchị a aka ná ntị. Aha nwoke a bụ Gameliel. Ọ gwara ndị ọchịchị ahụ, sị: Lezienụ anya . . . Unu etinyela aka nihe metụtara ndị a, kama hapụnụ ha. Ndị ọchịchị ahụ gere nwoke a ntị, hapụ ndịozi a. Olee ihe ndịozi a mere mgbe a hapụrụ ha? Ha nọ na-akụzi ihe nakwụsịghị akwụsị, na-ezisa ozi ọma banyere Kraịst, bụ Jizọs.Ọrụ 5:17-21,27-42;Ilu 21:1,30.3, 4.a Olee nkata Setan na-akpa kemgbe ụwa o ji na-echi ndị Chineke ọnụ nala? b Olee ihe ndị anyị ga-eleba anya na ha nisiokwu a na nisiokwu abụọ ndị na-eso nke a?3Ikpe ahụ e kpere ndịozi nafọ 33 bụ ikpe mbụ ndị ọchịchị kpere Ndị Kraịst. Ma, ọ bụghị ya bụ nke ikpeazụ. Ọrụ 4:5-8;16:20;17:6, 7 Taa, Setan ka na-eji ndị iro anyị eme ka ndị ọchịchị machie anyị izi ozi ọma. Ndị iro anyị ebola anyị ebubo ndị na-enweghị isi. Ha na-asị na anyị na-akpaghasị obodo. Ha na-asịkwa na anyị na-agba ọchịchị mgba okpuru, nakwa na ihe anyị na-eme bụ ire akwụkwọ, ọ bụghị izi ozi ọma. Ihe ndị a ha na-ekwu emeela mgbe ụfọdụ ka anyị gbaa ha akwụkwọ nụlọikpe iji gosi na ha na-aghagide anyị ụgha. Olee otú ikpe ndị a si gaa? Olee otú ikpe ndị e kpere ọtụtụ afọ gara aga si abara gị uru taa? Ka anyị leba anya nole na ole nime ha. Anyị ga-elebakwa anya notúha si nye aka nịkwado ozi ọma na iji iwu mee ka o guzosie ike.Fil. 1:7.4Ihe anyị ga-eleba anya na ya nisiokwu a bụ otú anyị sirila zara ọnụ anyị nụlọikpe ka e kwe anyị na-ezisa ozi ọma. Nisiokwu abụọ na-eso isiokwu a, anyị ga-eleba anya nụfọdụ ikpe ndị anyị wepụrụ nụlọikpe nihi na anyị achọghị ịbụ nke ụwa nakwa na anyị chọrọ ịna-akpa àgwà otú Chineke chọrọ.Ànyị Na-akpaghasị Obodo Ka Ànyị Na-ekwusa Banyere Alaeze Chineke?5.Nagbata afọ 1937 na afọ 1939, gịnị mere e ji nwụchie ndị na-ekwusa ozi ọma Alaeze Chineke? Gịnị ka ndị na-elekọta nzukọ a mere?5Nagbata afọ 1937 na afọ 1939, steeti niile dịnAmerịkakwuru na tupu ụmụnna anyị eziwe ozi ọma, ha ga-anatarịrị ha akwụkwọ ikike. Ma, ụmụnna anyị ekweghị aga ka e nye ha ụdị ikike ahụ. Ha ma na e nwere ike inye mmadụ ikike taa, napụ ya ikike ahụ echi. Ha makwa na o nweghị onye ọchịchị nụwa a nwere ike ịkwụsị ozi ọma Jizọs nyere Ndị Kraịst iwu ka ha na-ezi. Mak 13:10 A kpọchiri ọtụtụ ụmụnna anyị nihi na ha ekweghị aga ka e nye ha akwụkwọ ikike ahụ. Ọ bụ ya mere ndị na-elekọta nzukọ a ji gbaa akwụkwọ nụlọikpe. Ha chọrọ ime ka o doo anya na ihe a a chọrọ ka Ndịàmà Jehova mee tupu ha eziwe ozi ọma megidere iwu, nihi na ọ ga-eme ka ha ghara ife Chineke otú ọ chọrọ. Ma, e nwere otu ikpe e kpere nafọ 1938, nke mere ihe akụkọ. Ka anyị chọpụta ihe merenụ.6, 7.Olee ihe e mere Nwanna Cantwell na ezinụlọ ya mgbe ha na-ezi ozi ọma?6Nụtụtụ Tuzdee, abalị iri abụọ na isii nọnwa Eprel, afọ 1938, ụmụnna anyị ise, bụcha ndị ọsụ ụzọ pụrụ iche, gawara ozi ọma nobodo Niu Hevụn, dị na Kọnektikọt. Ha si notu ezinụlọ. Ha bụ: Newton Cantwell, dị afọ iri isii, na Esther nwunye ya, nakwa ụmụ ha atọ bụ Henry, Russell, na Jesse. Ha jikeere ịnọ karịa otu ụbọchị nebe ahụ nihi na ha chere na e nwere ike ịnwụchi ha. Gịnị mere ha ji chee otú ahụ? Ọ bụ nihi na a nwụchiela ha ugboro ugboro ebe ha na-ezi ozi ọma. Ma, ihe a emeghị ka ha kwụsị ịna-ezi ozi ọma. Ha ji ụgbọala abụọ gaa ebe ahụ ha chọrọ izi ozi ọma. Nwanna Cantwell ji otu buru ezinụlọ ya, burukwa akwụkwọ ndị e ji amụ Baịbụl, nakwa gramafon. Ma, Henry nwa ha nwoke dị afọ iri abụọ na abụọ nyatara nke a rụnyere ígwè okwu. Nawa ole na ole ha rutere na-ezi ozi ọma, ihe ahụ ha chere ga-eme mere. Ndị uwe ojii bịara kwụsị ha izi ozi ọma.7Onye mbụ ha nwụchiri bụ Russell dị afọ iri na asatọ. Ha mechakwara nwụchie Nwanna Cantwell na nwunye ya. Jesse, bụ nwa ha nwoke dị afọ iri na isii, nọ ebe dịtụ anya hụ ka ndị uwe ojii kpụ papa ya na mama ya na nwanne ya nwoke na-aga. Henry nọ ná mpaghara ọzọ na-ezi ozi ọma nke ya. Ọ bụzi naanị Jesse nọ. Nagbanyeghị na ọ bụ naanị ya nọ, ọ kpọnyere gramafon ya, jiri ya na-ezi ozi ọmaa ọ nọ na-ezi. Ka ọ na-ezi ozi ọma a, ụmụ nwoke abụọ bụ ndị chọọchị Katọlik bịara gwa ya ka ọ kpọnyere ha okwu Nwanna Rutherford. Isiokwu ya bụ Ndị Iro. Jesse kpọnyeere ha okwu ahụ. Ka ha na-ege ya, ezigbo iwe were ha, ha achọọ ịkụ Jesse ihe. Ma, Jesse ji nwayọọ were ihe ya pụọ. Obere oge ihe amechara, otu onye uwe ojii nwụchiri Jesse. Otú a ka Jesse si gaa mkpọrọ nke ya. Ndị uwe ojii sị na Nwanna Nwaanyị Cantwell adaghị iwu. Ma, ha sịrị na Nwanna Cantwell na ụmụ ya dara iwu. A gbapụtakwara ha nụbọchị ahụ a nwụchiri ha.8.Gịnị mere ụlọikpe ji ma Jesse ikpe?8Na Septemba afọ 1938, e wepụrụ okwu Nwanna Cantwell na ụmụ ya abụọ ahụ nụlọikpe dị na Niu Hevụn. A mara Nwanna Cantwell na ụmụ ya abụọ bụ Russell na Jesse ikpe na ha anataghị akwụkwọ ikike naka gọọmenti tupu ha agwawa ndị mmadụ ka e nye ha onyinye. A makwara Jesse ikpe na ọ na-akpaghasị obodo. Ma, e wepụrụ okwu a nỤlọikpe Kasị Elu na Kọnektikọt. Ụlọikpe a makwara Jesse ikpe. Gịnị mere ha ji ma ya ikpe? Ọ bụ nihi na ụmụ nwoke abụọ ndị Katọlik ahụ Jesse kpọnyeere okwu Nwanna Rutherford bịara gbaa akaebe na a kparịrị chọọchị ha nokwu ahụ. Ha kwukwara na okwu ahụ were ha ezigbo iwe. Ụmụnna anyị na-elekọta nzukọ Jehova hà gbara nkịtị mgbe e kpechara ikpe a? Mbanụ. Ha wepụrụ okwu a ozugbo nỤlọikpe Kasị Elu nAmerịka.9, 10.a Gịnị ka Ụlọikpe Kasị Elu nAmerịka kpebiri nikpe Nwanna Cantwell na ezinụlọ ya? b Olee uru ikpe ahụ baara anyị taa?9A malitere ilebagharị okwu a anya nabalị iri abụọ na itoolu nọnwa Mach afọ 1940. Ọ bụ Ọkàikpe Ukwu bụ Charles E. Hughes na ndị ọkàikpe asatọ ndị ọzọ lebagharịrị ya anya. Nwanna Hayden Covington bụ ọkàiwu na-ekpechite ọnụ Ndịàmà Jehova. O kwuru ihe mere o ji chee na ikpe ahụ Ụlọikpe Kasị Elu na Kọnektikọt maraJesse ezighị ezi.Ọkàiwu na-ekpechite ọnụ steeti Kọnektikọt kwuru nihu ụlọikpe a ihe mere o ji chee na Ndịàmà Jehova na-akpaghasị obodo. Ma, otu nime ndị ọkàikpe ahụ jụrụ ya, sị: Ị ma na ozi ọma Jizọs Kraịst ziri ndị mmadụ adịghị ọtụtụ ndị noge ahụ mma? Ọkàiwu ahụ zara ya, sị: Ama m. Baịbụl kwukwara ihe ha mere Jizọs nihi ozi ọma ahụ o ziri ha. Ihe a ọkàiwu a zara mere ka eziokwu gbaa ka ọnwa. Ọ maghị na ya ejirila aka ya kwuo na Ndịàmà Jehova nọchiri anya Jizọs, ebe steeti Kọnektikọt nọchikwaranụ anya ndị gburu Jizọs. Nabalị iri abụọ nọnwa Mee afọ 1940, Ụlọikpe a kagburu ihe ụlọikpe Kọnektikọt kpere ma sị na ikpe amaghị Ndịàmà Jehova.Ọ bụ Nwanna Hayden Covington nọ netiti ndị nọ nihu. Nwanna Glen How nọ naka nri ya. Ihe a bụ mgbe ha na ndị ọzọ si nụlọikpe na-apụta mgbe anyị merichara nikpe10Olee uru ihe a Ụlọikpe a kpebiri bara? O mere ka o doo anya na gọọmenti Amerịka, ya bụ, ma nke etiti, ma nke steeti, ma nke ime obodo, e kwesịghị igbochi nwa amaala ya ikpe okpukpe ya otú masịrị ya. Ụlọikpe a kwukwara na o nweghị ihe ọ bụla gosiri na Jesse na-akpaghasị obodo. Ihe a e kpebiri mere ka o doo anya na Ndịàmà Jehova anaghị akpaghasị obodo. Otú a ka ndị Jehova si merie nikpe ahụ kpọtụrụ akpọtụ. Olee uru ikpe a baara anyị? Otu nwanna bụ onye ọkàiwu sịrị: Ihe a e kpebiri emeela ka anyị na-ezi ozi ọma otú masịrị anyị nobodo anyị dị iche iche nenweghị onye na-asị anyị ezikwala.Ànyị Na-agba Ọchịchị Mgba Okpuru, Ka Ànyị Na-akụzi Eziokwu?Ihe a bụ traktị anyị ahụ a na-akpọQuebecs Burning Hate for God and Christ and Freedom Is the Shame of All Canada11.Olee ihe ụmụnna anyị nọ na Kanada mere nafọ 1946? Gịnị mere ha ji mee ya?11Nagbata afọ 1941 na afọ 1949, gọọmentiKanadamekpọrọ Ndịàmà Jehova ọnụ. Ha mere ka o siere ụmụnna anyị ike ikpe okpukpe ha otú masịrị ha. Nihi ya, nafọ 1946, Ndịàmà Jehova bipụtara traktị ha ji mee ka ọhaneze mara ihe na-emenụ. Isiokwu traktị a bụQuebecs Burning Hate for God and Christ and Freedom Is the Shame of All Canadaya bụ,Oké Asị Ndị Kwebek Kpọrọ Chineke na Kraịst na Nnwere Onwe Bụụrụ Ndị Kanada Niile Ihe Ihere. Traktị a dị peeji anọ. Ụmụnna anyị jikwa abalị iri na isii kesaa ya. Traktị a kọrọ otú ndị ụkọchukwu si na-ehinye ndị mmadụ ájá núkwù ka ha na-enye ụmụnna anyị nsogbu, na otú ndị uwe ojii si na-echi ụmụnna anyị ọnụ nala, nakwa arụrụala ndị ọzọ a na-arụsa ụmụnna anyị na Kwebek. E kwuru otú e si na-akpọchi Ndịàmà Jehova aka ha dị ọcha. E kwukwara na e nwere narị ebubo asatọ e boro Ndịàmà Jehova na Greta Mọntrịyọl.12.a Olee ihe ndị iro anyị mere nihi traktị ahụ ụmụnna anyị kesara? b Olee ihe a sị na ụmụnna anyị mere? Gụọkwa ihe e dere nala ala peeji.12Obi gbawara Maurice Duplessis, bụ onye na-achị Kwebek, nakwa ụkọchukwu chọọchị Katọlik bụ Kadinal Villeneuve. Ha abụọ jikọrọ aka na-emegide Ndịàmà Jehova nihi traktị ahụ. Ha gwara ndị obodo ha na onye ọ bụla hụrụ Onyeàmà Jehova mee ya ihe masịrị ya. Ebubo a na-ebo anyị mechara ruo otu puku na narị isii. Otu nwanna nwaanyị, bụ onye ọsụ ụzọ, sịrị: Ndị uwe ojii nwụchiri anyị ọtụtụ ugboro nke na anyị enweghịzi ike ịgụta ugboro ole ha nwụchiri anyị. E nwere ụmụnna anyị ndị a nwụchiri ebe ha na-ekesa traktị anyị ahụ, bo ha ebubo na ha na-ekesa akwụkwọ e ji agba ọchịchị mgba okpuru.13.Olee ndị mbụ e kpere ikpe na ha na-agba ọchịchị mgba okpuru? Oleekwa ihe ụlọikpe kpebiri nokwu ahụ?13Nafọ 1947, a kpụpụrụ Nwanna Aimé Boucher na ụmụ ya ndị nwaanyị abụọ nụlọikpe. Aha ụmụ ya ndị ahụ bụ Gisèle na Lucille. Gisèle dị afọ iri na asatọ, ebe Lucille dị afọ iri na otu. Nwanna Boucher na ụmụ ya a bụ ndị mbụ a kpụpụrụ nụlọikpe sị na ha na-agba ọchịchị mgba okpuru. Naanị ihe ha mere bụ na ha gara nebe dị nso nugbo ha, kesaara ndị mmadụ traktị anyị ahụ. O nweghị onye ma ha ga-asị na ha na-akpaghasị obodo. Nwanna Boucher dị umeala nobi, o nweghịkwa onye ya na ya na-ese okwu. Ọ na-abụ ya gaa nugbo ya, rụọ ọrụ, jiri ịnyịnya ya gbagharịa nime obodo mgbe ụfọdụ, okwu agwụ. Ma, ezinụlọ ya so ná ndị e mekpọrọ ọnụ otú ahụ e si kọọ ya na traktị anyị ahụ. Ọkàikpe kpere ikpe a anaghị achọ iji anya ahụ Ndịàmà Jehova. O kwetaghị ka a kọọrọ ụlọikpe ahụ ihe ndị gosiri na ọ dịghị iwu Nwanna Boucher na ụmụ ya dara. Ma, ọ nabatara ihe ọkàiwu gbara ha akwụkwọ gwara ụlọikpe ahụ. Ọkàiwu a kwuru na traktị ahụ Nwanna Boucher na ụmụ ya kesara na-akpata ọgba aghara nobodo. Nihi ya, na e kwesịrị ịma ha ikpe. Ọkàikpe ahụ gbakwasịrị ụkwụ nihe a ọkàiwu ahụ kwuru ma Nwanna Boucher na Gisèle nwa ya nwaanyị ikpe, sị na ha gbara ọchịchị mgba okpuru. Ha kpọchidịrị Lucille, bụ nwa ya nwaanyị nke obere, nụlọ mkpọrọ ruo abalị abụọ. Ihe ikpe a ọ mara ha na-egosi bụ na onye kwuru eziokwu adaala iwu. Ụmụnna anyị wepụrụ okwu a nỤlọikpe Kasị Elu na Kanada. Ụlọikpe a kwetakwara ikpegharị ya.14.Gịnị ka ụmụnna anyị nọ na Kwebek mere mgbe ahụ a na-emekpọ ha ọnụ?14Ka ihe a niile na-eme, ụmụnna anyị katara obi na-ezi ozi ọma na Kwebek nagbanyeghị ọnụ a na-emekpọ ha. Ihe a niile a na-eme ha emeghị ka ndị mmadụ ghara ịbata nọgbakọ. Mgbe ha malitere ikesa traktị a na Kwebek nafọ 1946, Ndịàmà Jehova e nwere na Kwebek dị narị atọ. Ma nafọ 1950, ha dịzi otu puku.15, 16.a Gịnị ka Ụlọikpe Kasị Elu na Kanada kpebiri nikpe Nwanna Boucher na ezinụlọ ya? b Olee uru ikpe a nwanna a na ezinụlọ ya meriri baara ụmụnna anyị ndị obodo ahụ na ndị ọzọ?15Na Jun afọ 1950, Ụlọikpe Kasị Elu na Kanada tinyere okwu Nwanna Boucher ọnụ. Ọ bụ ndị ọkàikpe itoolu na-ekpe ikpe nụlọikpe a. Nabalị iri na asatọ nọnwa Disemba afọ 1950, Ụlọikpe a kagburu ikpe ahụ a mara Nwanna Boucher na nwa ya nwaanyị, sị na ikpe amaghị ha. Gịnị mere e ji kpebie ikpe a otú a? Nwanna Glen How bụ ọkàiwu kpechitere ọnụ Ndịàmà Jehova. Ọ gwara Ụlọikpe ahụ na e kwuo na mmadụ gbara ọchịchị mgba okpuru, ihe ọ pụtara bụ na onye ahụ mere ka ndị mmadụ na-enupụrụ gọọmenti isi. Ụlọikpe a kwuru na ihe ahụ o kwuru bụ eziokwu. Ma, ọ dịghị ebe traktị ahụ kwuru ka ndị mmadụ nupụrụ gọọmenti isi. Ihe dị na ya bụ okwu nkịtị nwa amaala ọ bụla nwere ike ikwu. Nwanna How kwukwara, sị: Eji m anya m hụ otú Jehova si mee ka anyị merie nikpe ahụ.16Ikpe ahụ Ụlọikpe Kasị Elu kpelaara anyị gosiri na Alaeze Chineke na-emeri ndị iro ya. A gbakwasịkwara ụkwụ na ya kagbuo otu narị ikpe na iri abụọ na abụọ ndị ọzọ a na-ekpe Ndịàmà Jehova nebe dị iche iche na Kwebek gbasara ịgba ọchịchị mgba okpuru. Ikpe a emeekwala ka o doo anya na ụmụ amaala Kanada na ụmụ amaala ndị ọzọ nọ ná mba ndị Briten chịrị nwere ike ịgwa ọhaneze ihe gọọmenti na-eme ha. Ikpe a mekwara ka ndị chọọchị na ndị ọchịchị Kwebek kwụsị imekpọ Ndịàmà Jehova ọnụ.Ànyị Na-ere Akwụkwọ, Ka Ànyị Ji Obi Anyị Niile Na-ezi Ozi Ọma Alaeze Chineke?17.Olee otú gọọmenti ụfọdụ si chọọ ịtụrụ anyị ụka nozi ọma anyị na-ezi?17Ndị mbụ soro ụzọ Kraịst abụghị ndị na-ere okwu Chineke ere. Ndị Jehova taa anaghịkwa ere okwu Chineke ere.Gụọ2 Ndị Kọrịnt 2:17.Ma, ụfọdụ ndị ọchịchị ekworola nihi iwu ha tiri maka ndị na-azụ ahịa sị na Ndịàmà Jehova ga na-atụ ụtụ isi maka na ha na-ere akwụkwọ ha ere. Ugbu a, ka anyị leba anya nụzọ ikpe abụọ e kpere Ndịàmà Jehova. Otú e si kpebie ha ga-enyere anyị aka ịmata ma hà bụ ndị na-ere ahịa ka hà bụ ndị na-ezisa ozi ọma.18, 19.Olee nkata ndị ọchịchị Denmak kpara ka ha kwụsị anyị izi ozi ọma?18Denmak.Nabalị mbụ nọnwa Ọktoba afọ 1932, e tiri iwu nobodo a na onye ọ bụla na-ere akwụkwọ nebughị ụzọ nata akwụkwọ ikike adaala iwu. Ma, ụmụnna anyị agaghị ka e nye ha ikike. Nụbọchị na-eso ụbọchị e tiri iwu a, ụmụnna anyị ise gara ozi ọma nobodo Roskilde. Isi nobodo a gawa isi obodo Denmak bụ Kọpenhegin dị ihe karịrị kilomita iri atọ. Mgbe ha mechiri ozi ọma ná mgbede ụbọchị ahụ, a hụghịzi otu onye nime ha bụ Nwanna August Lehmann. E mechara chọpụta na ndị uwe ojii nwụchiri ya, sị na ọ na-ere akwụkwọ nanataghị ikike.19Nabalị iri na itoolu nọnwa Disemba afọ 1932, a kpụpụrụ Nwanna August Lehmann nụlọikpe. Ọ gwara ụlọikpe na ya nyere ndị mmadụ akwụkwọ e ji amụ Baịbụl, ma na ya ereghị ha ere. Ọkàikpe na-ekpe ikpe a kwetara nihe a o kwuru. Ọkàikpe ahụ sịrị: Onye a na-azara ọnụ ya . . . ji aka ya akpa afọ ya, a naghị akwụ ya ụgwọ nihe a ọ na-eme. Ọ bụkwa ego ya ka o ji na-eme ya. Ọkàikpe ahụ kpelaara anyị ikpe, sị na ekwesịghị iwere ihe a Nwanna Lehmann na-eme ka ire ahịa. Nagbanyeghị ihe a e kpebiri, ndị iro anyị fooro ntutu taa na ha ga-emerịrị ka a kwụsị anyị izi ozi ọma na Denmak. Ọma 94:20 Onye ọkàiwu na-ekpechitere mba Denmak ọnụ gbara akwụkwọ nỤlọikpe Kasị Elu na Denmak. Olee ihe ụmụnna anyị mere?20.Gịnị ka Ụlọikpe Kasị Elu na Denmak kpebiri nokwu anyị na ndị ọchịchị obodo ahụ? Gịnịkwa ka ụmụnna anyị mere?20Mgbe ọ fọrọ otu izu ka Ụlọikpe a leba okwu a anya, Ndịàmà Jehova niile nọ na Denmak wepụtakwuru oge na-ezi ozi ọma. Na Tuzdee, abalị atọ nọnwa Ọktoba afọ 1933, Ụlọikpe a kpebiri ikpe a. Ha kwetara nihe ụlọikpe mbụ ahụ kpere. Ha kwuru na Nwanna Lehmann adaghị iwu ọ bụla. Ihe ụlọikpe a na-ekwu bụ na Ndịàmà Jehova nwere ike izi ozi ọma ebe ọ bụla na Denmak. Ụmụnna anyị wepụtakwuru oge na-ezi ozi ọma iji kelee Chineke maka otú o si mee ka ha merie. Kemgbe ahụ Ụlọikpe a kpechara ikpe a, gọọmenti Denmak enyebeghị Ndịàmà Jehova nsogbu.Ụmụnna ndị a katara obi na-ezi ozi ọma na Denmak nagbata afọ 1931 na afọ 193921, 22.Gịnị ka Ụlọikpe Kasị Elu nAmerịka kpebiri nokwu Nwanna Murdock?21Amerịka.Na Sọnde, abalị iri abụọ na ise nọnwa Febụwarị afọ 1940, ndị uwe ojii nwụchiri Nwanna Robert Murdock, Jr., bụ onye ọsụ ụzọ, na ụmụnna anyị asaa ndị ọzọ ebe ha na-ezi ozi ọma na Jenet. Obodo a dị nso na Pitsbọg dị na steeti Pensụlvenịa. A kpụpụrụ ha nụlọikpe, mechaakwa ma ha ikpe nihi na a sị na ha anataghị akwụkwọ ikike tupu nyewe ndị mmadụ akwụkwọ anyị. Ma ụmụnna anyị wepụrụ okwu a nỤlọikpe Kasị Elu nAmerịka. Ụlọikpe a kwetakwara ikpegharị ya.22Nabalị atọ nọnwa Mee afọ 1943, ụlọikpe a lebara anya nokwu a ma kwuo na iwu amaghị Ndịàmà Jehova. Ụlọikpe a kwuru na e kwesịghị ịgwa Ndịàmà Jehova ka ha nweta akwụkwọ ikike tupu ha enye ndị mmadụ akwụkwọ nihi na o megidere iwu gọọmenti Amerịka. Ụlọikpe a kagburu iwu ahụ steeti Pensụlvenịa tiri. Ha kwuru na iwu ahụ ga-eme ka ndị mmadụ ghara ikpe okpukpe masịrị ha, meekwa ka ha ghara ikesara ọhaneze akwụkwọ ha otú ha chọrọ. Otu ọkàikpe a na-akpọ Justice William O. Douglas gụpụtara ihe ụlọikpe ahụ kpebiri. O kwuru na ihe Ndịàmà Jehova na-eme abụghị naanị izi ozi ọma; ọ bụghịkwa naanị inye ndị mmadụ akwụkwọ ha. Kama, ha na-eme ha abụọ. O kwukwara, sị: Ozi ọma a ha na-ezi na akwụkwọ ha na-enye ndị mmadụ dị ka . . . ịga ụlọ ụka gere okwuchukwu na ịnọ nọlta ekwu okwuchukwu.23.Gịnị mere anyị ga-eji sị na ikpe ndị ahụ e kpelaara anyị nafọ 1943 baara anyị uru taa?23Ihe a ụlọikpe a kpebiri baara Ndịàmà Jehova niile uru. O mere ka ọhaneze mata na anyị bụ ndị ozi Chineke, anyị abụghị ndị na-ere akwụkwọ. Notu ụbọchị ahụ e kpebiri ikpe a nafọ 1943, Ụlọikpe Kasị Elu kpelaara anyị ikpe iri na abụọ nime ikpe iri na atọ anyị nwere nụlọikpe a. Ikpe ahụ Ụlọikpe Kasị Elu kpelaara Nwanna Murdock so nikpe iri na abụọ ahụ anyị meriri. Kemgbe e kpechara ikpe ndị a, ndị iro anyị ka na-akpụpụkwa anyị nụlọikpe, na-asị na anyị ekwesịghị ịna-ezi ndị mmadụ ozi ọmaAlaeze Chineke nihu ọha nakwa nụlọ nụlọ. Ma, a na-agbakwasị ụkwụ nikpe ndị ahụ Ụlọikpe Kasị Elu kpelaara anyị na-akagbu akwụkwọ ndị a ndị iro anyị na-agba anyị.Anyị Aghaghị Irubere Chineke Isi Dị Ka Onye Na-achị Achị Karịa Mmadụ24.Olee ihe anyị na-eme ma gọọmenti sị anyị ekwusakwala ozi ọma?24Ebe anyị bụ ndị Jehova, obi na-atọ anyị ezigbo ụtọ ma ndị gọọmenti kwe ka anyị na-ezi ozi ọma Alaeze Chineke otú masịrị anyị. Ma, ọ bụrụ na ha enye anyị iwu, sị anyị ezikwala ozi ọma, anyị anaghị akwụsị. Ihe anyị na-eme bụ ịgbanwe otú anyị si ezi ozi ọma. Anyị na-eme ihe a ndịozi kwuru: Anyị aghaghị irubere Chineke isi dị ka onye na-achị achị karịa mmadụ. Ọrụ 5:29;Mat. 28:19, 20 Ma, anyị na-agbakwa akwụkwọ nụlọikpe ka ụlọikpe kagbuo iwu gọọmenti machiri anyị izi ozi ọma. Ka anyị lebagodị anya nikpe abụọ e kpelaara anyị.25, 26.Olee ihe ndị mere ka ụmụnna anyị wepụ okwu ha nỤlọikpe Kasị Elu na Nikaragụa? Oleekwa ihe ụlọikpe a kpebiri?25Nikaragụa.Nabalị iri na itoolu nọnwa Nọvemba afọ 1952, Nwanna Donovan Munsterman gara nọfis ndị na-ahụ maka ndị si mba ọzọ na-abata Nikaragụa. Ọfis a dị na Managụa bụ isi obodo Nikaragụa. Nwanna Munsterman bụ onye ozi ala ọzọ na onye na-elekọta alaka ụlọ ọrụ anyị dị na Nikaragụa. Ihe mere o ji gaa ebe ahụ bụ na a gwara ya ka ọ wụchaa nọfis onyeisi ndị na-ahụ maka ndị si mba ọzọ na-abata Nikaragụa. Aha onyeisi a bụ Arnoldo García. Mgbe Nwanna Munsterman batara nọfis onyeisi a, onyeisi a gwara ya na a machiela Ndịàmà Jehova nọ na Nikaragụa ịkụziri ndị mmadụ ihe ndị ha kweere na ime ihe ndị ọzọ ha na-eme nokpukpe ha. Nwanna a jụrụ onyeisi a ihe mere e ji tie iwu ọkụ a, ya agwa ya na ọ bụ nihi na gọọmenti enyeghị Ndịàmà Jehova akwụkwọ ikike izi ozi ọma. O kwukwara na ndị mmadụ sị na Ndịàmà Jehova na-akwado ọchịchị Kọmunist. Ole ndị boro anyị ụdị ebubo a? Ọ bụ ndị ụkọchukwu Katọlik.Ndị a bụ ụmụnna anyị ndị Nikaragụa noge ahụ a machiri ọrụ anyị26Nwanna Munsterman degaara ụlọ ọrụ gọọmenti na-edeba aha okpukpe nakwụkwọ akwụkwọ ozugbo. O degakwaara onyeisi ala obodo Nikaragụa aha ya bụ Anastasio Somoza García akwụkwọ. Ọ gwara ha ka ha wepụ iwu ahụ ha tiri, ha ajụ. Nihi ya, ụmụnna anyị gbanwere otú ha si ezi ozi ọma. Ha kwụsịrị ịmụ ihe nỤlọ Nzukọ Alaeze, kee onwe ha ekee, nọrọzie nebe dị iche iche amụ ihe. Ha kwụsịkwara izi ozi ọma nokporo ámá. Ma, ha akwụsịghị izi ozi ọma Alaeze Chineke. Ha gbakwara akwụkwọ nỤlọikpe Kasị Elu na Nikaragụa ka a kagbuo iwu ahụ gọọmenti tiri. Akwụkwọ akụkọ dị iche iche kọrọ banyere iwu ahụ gọọmenti tiri nakwa ihe mere anyị ji gbaa akwụkwọ. Ụlọikpe ahụ kwetara ileba okwu a anya. Gịnị ka e kpetara nikpe a? Nabalị iri na itoolu nọnwa Jun afọ 1953, Ụlọikpe a kpelaara Ndịàmà Jehova ikpe, sị na mmachi ahụ gọọmenti machiri anyị megidere iwu mba Nikaragụa nke kwuru na onye ọ bụla nwere ike ikwu uche ya, meekwa ihe ọ bụla akọnuche ya gwara ya. Iwu a kwukwara na onye ọ bụla nwere ike ịkọrọ ndị ọzọ ihe ndị o kweere. Ụlọikpe ahụ kwukwara na ha chọrọ ka gọọmenti Nikaragụa na Ndịàmà Jehova dịghachi ná mma.27.Gịnị mere ihe e kpebiri ji ju ndị Nikaragụa anya? Oleekwa otú ụmụnna anyị si lee mmeri a ha meriri anya?27Ihe a Ụlọikpe a kpebiri juru ndị Nikaragụa anya nihi na tupu e kpebie ikpe a, ọ bụ ndị ụkọchukwu na-ekwu ihe na-eme nobodo. Ọ bụ ya mere ndị ọkàikpe anaghị achọ ihe ọ bụla ga-esere ha na ha. Ihe ọzọkwa mere o ji ju ha anya bụ na ndị ọnụ na-eru nokwu na gọọmenti na-akpa ike dị egwu na Nikaragụa nke na ọ na-esitụrụ ndị ọkàikpe ike ịma ha ikpe. Ma, ụmụnna anyị ma na ihe mere e ji kpelaara ha ikpe a bụ nihi na Eze anyị kwụ ha nazụ nakwa na ha akwụsịghị izi ozi ọma.Ọrụ 1:8.28, 29.Olee ihe ndị a na-atụghị anya ha mere nihe dị ka nafọ 1985 na Zaire?28Zayee.Nihe dị ka afọ 1985, Ndịàmà Jehova nọ ná mba a dị puku iri atọ na puku ise. Ihe a na-akpọ Zayee ugbu a bụ Demokratik Ripọblik ọf Kongo. Nihi otú ọtụtụ ndị si na-abata nọgbakọ, a malitere iwu alaka ụlọ ọrụ ọhụrụ nebe ahụ. Nọnwa Disemba afọ 1985, e nwere mgbakọ mba niile nisi obodo a bụ Kinshasa. Puku mmadụ iri atọ na puku abụọ si ná mba dị iche iche bịa mgbakọ a námá egwuregwu dị na Kinshasa. Ma, obere oge, ihe malitere dawara Ndịàma Jehova ájá ájá. Gịnị mere?29Otu nwanna aha ya bụ Marcel Filteau na-eje ozi na Zayee noge ahụ. Ọ kọrọ ihe merenụ. Ọ bụ onye ozi ala ọzọ. O si nobodo Kwebek dị na Kanada. O so ná Ndịàmà Jehova onye ọchịchị aha ya bụ Duplessis mekpọrọ ọnụ na Kanada. Nwanna a kọrọ, sị: Nabalị iri na abụọ nọnwa Mach afọ 1986, gọọmenti nyere ụmụnna na-ahazi ọrụ anyị na Zayee akwụkwọ e ji machie Ndịàmà Jehova ikpe okpukpe ha nobodo a. Ọ bụ Mobutu Sese Seko, bụ onyeisi ala obodo ahụ, bịanyere aka na ya.30.Olee ihe Kọmitii Alaka nọ na-eche ma hà ga-eme? Oleekwa ihe ha mechara mee?30Nụbọchị na-eso ya, a mara ọkwa nụlọ ọrụ redio mba Zayee, sị: Si ugbu a gawa, a gaghị anụkwa mkpatụ Ndịàmà Jehova ọzọ na Zayee. A malitere ozugbo imekpọ ụmụnna anyị ọnụ. A kụkpọrọ Ụlọ Nzukọ Alaeze dị iche iche, zuo ụfọdụ ụmụnna anyị ohi, kpọchie ụfọdụ, tụọ ụfọdụ mkpọrọ, kụọkwa ụfọdụ isi aba okpu. A tụdịrị ụfọdụ ụmụaka Ndịàmà Jehova mkpọrọ.Nabalị iri na abụọ nọnwa Ọktoba afọ 1988, gọọmenti weghaara alaka ụlọ ọrụ anyị, ndị agha ha ebichiekwa ebe ahụ. Ụmụnna anyị degaara onyeisi ala akwụkwọ ka o mee ka a kwụsị ihe a ha na-eme anyị, ma ọ zaghị ha ihe ọ bụla. Ka ihe ndị a nọ na-eme, Kọmitii Alaka nọ na-eche ma hà ga-ewepụ okwu a nỤlọikpe Kasị Elu ma ọ bụkwanụ cheretụ. Nwanna Timothy Holmes nọ oge ihe ndị a nọ na-eme. Ọ bụ onye ozi ala ọzọ nakwa onye na-ahaziri Kọmitii Alaka ọrụ noge ahụ. Ọ sịrị: Anyị rịọrọ Jehova ka o nye anyị amamihe, nakwa ka o nyere anyị aka ịmata ihe anyị ga-eme. Mgbe Kọmitii Alaka zukọrọ leba okwu a anya, ha kpebiri na ha ga-ahapụtụgodị iwepụ okwu a nụlọikpe. Ihe bụ mkpa ha ugbu a bụzi inyere ụmụnna anyị nobodo ahụ aka, nakwa ichepụta otú ka mma ụmụnna ga-esizi na-ezi ozi ọma.Noge ahụ okwu anyị nọ nụlọikpe, anyị hụrụ aka Jehova nihe niile merenụ31, 32.Olee ihe Ụlọikpe Kasị Elu na Zayee kpebiri nokwu anyị na gọọmenti obodo ahụ? Oleekwa uru ọ baara ụmụnna anyị?31Mgbe ọtụtụ afọ gachara, a kwụsịtụrụ imekpọ ụmụnna anyị ọnụ, gọọmenti malitekwara ikwe ka ụmụ amaala ya na-enweta ihe ndị ruuru ha. Ọ bụzi mgbe ahụ ka Kọmitii Alaka kpebiri na ha ga-agba akwụkwọ nỤlọikpe Kasị Elu, ka ha mee ka e wepụ iwu ahụ a machiri anyị. Ụlọikpe a kwetakwara itinye okwu a ọnụ. Ọ fọrọ obere ka o ruo afọ asaa onyeisi ala machiri okpukpe anyị nobodo ahụ. Ma, nabalị asatọ nọnwa Jenụwarị afọ 1993, Ụlọikpe ahụ kpelaara anyị ikpe, sị na iwu ahụ gọọmenti machiri anyị adịghị mma. Nihi ya, a kagburu iwu ahụ gọọmenti machiri anyị. Ị ma na ikpe a ndị ọkàikpe kpebiri otú a nwere ike ịta isi ha nihi na ọ pụtara na ha akagbuola iwu onyeisi ala nyere? Nwanna Holmes sịrị: Noge ahụ okwu anyị nọ nụlọikpe, anyị hụrụ aka Jehova nihe niile merenụ. Dan. 2:21 Mmeri a mere ka okwukwe ụmụnna anyị sikwuo ike. O doro ụmụnna ndị ahụ anya na Eze anyị bụ Jizọs mere ka ha mara mgbe ha kwesịrị ime ihe nokwu ahụ nakwa otú ha ga-esi eme ya.Ebe ụmụnna anyị nọ na Kongo na-aṅụrị ọṅụ mgbe e wepụrụ iwu a machiri ha ife Jehova32Mgbe e wepụrụ iwu ahụ a machiri anyị, gọọmenti kwere ka alaka ụlọ ọrụ kpọta ndị ozi ala ọzọ, kwekwa ka anyị rụọ alaka ụlọ ọrụ ọhụrụ, nakwa ka anyị na-ebubata akwụkwọ anyị.Obi dị anyị niile ụtọ ịnụ akụkọ ọma ndị a na-egosi otú Jehova si na-eme ka a ghara ịkwụsị ndị ya ife ya.Aịza. 52:10.Jehova Bụ Onye Na-enyere M Aka33.Gịnị ka anyị na-amụta nikpe ole na ole ndị anyị kwuru okwu ha nisiokwu a?33Otú e si kpebie ikpe ụfọdụ anyị nwere nụlọikpe noge gara aga na-egosi anyị na Jizọs na-emezu nkwa a o kwere anyị: M ga-eme ka unu nwee ọnụ na amamihe, nke ndị niile na-emegide unu na-agaghị enwe ike iguzogide ma ọ bụ ịgbagha.GụọLuk 21:12-15.Ihe ndị a na-emenụ na-egosi na mgbe ụfọdụ, Jehova na-eji ụfọdụ ndị na-anaghị efe ya enyere ndị ya aka noge a, otú ahụ o ji Gameliel nyere ndịozi Jizọs aka. Jehova e meekwala ka ụfọdụ ndị ọkàikpe na ndị ọkàiwu kata obi kpee ikpe ziri ezi. O meekwala ka ngwá ọgụ ndị iro anyị chọrọ iji alụso anyị ọgụ ghara ịrụ ọrụ.GụọAịzaya 54:17.Nsogbu ndị iro anyị na-enye anyị enweghị ike ime ka anyị kwụsị ịrụrụ Chineke ọrụ.34.Gịnị mere ikpe ndị ahụ anyị meriri na ha ji bụrụ nnukwu ihe? Oleekwa ihe ha na-egosi? Gụọkwa ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ Ikpe Ndị Mere Ka Anyị Kwusasiwe Ozi Ọma Ike.34Gịnị mere ikpe ndị ahụ anyị meriri na ha ji bụrụ nnukwu ihe? Ọ bụ nihi na Ndịàmà Jehova abụghị ndị ọnụ na-eru nokwu na gọọmenti. Anyị anaghị eme ntụli aka, anyị anaghị achụ nta vootu, anyị anaghịkwa azụrụ ụtọ ndị ọchịchị. Ihe ọzọkwa bụ na a na-ele ọtụtụ nime anyị a na-akpụpụ nụlọikpe anya ka ndị na-agụghị oké akwụkwọ na ndị nkịtị. Ọrụ 4:13 E lee ihe anya otú mmadụ si ele ihe anya, o nweghị onye nwere ike ikweta nụwa a na anyị na ndị ụkọchukwu na ndị ọchịchị a na-atụ ụjọ nwee ikpe, na ndị ọkàikpe ga-ekpelara anyị ikpe. Ma, ha ekpelaarala anyị ikpe ọtụtụ ugboro. Nke a na-egosi na anyị na-eje ije nihu Chineke, ná mmekọrịta anyị na Kraịst. 2 Kọr. 2:17 Ọ bụ ya mere anyị ji ekwu ihe Pọl onyeozi kwuru. Ọ sịrị: Jehova bụ onye na-enyere m aka; agaghị m atụ egwu.Hib. 13:6.14 Iji Obi Anyị Niile Na-akwado Naanị Ọchịchị Chineke1, 2.a Olee ihe Jizọs kwuru na-eduzi ezigbo ndị na-eso ụzọ ya kemgbe ụwa? b Olee mbọ ndị iro anyị gbara ka ha memilaa anyị? Mbọ niile ha gbara ò nwere isi?E NWERE otu ihe Jizọs kwuru mgbe Paịlet na-ekpe ya ikpe. Paịlet bụ ọkàikpe kachanụ e nwere nobodo ndị Juu noge ahụ. Ihe ahụ Jizọs kwuru na-eduzi ezigbo ndị na-eso ụzọ ya kemgbe ụwa. Jizọs kwuru, sị: Alaeze m abụghị nke ụwa a. A sị na alaeze m bụ nke ụwa a, ndị na-ejere m ozi gaara alụ ọgụ ka a ghara inyefe m naka ndị Juu. Otú ọ dị, alaeze m esighị nebe a. Jọn 18:36 Paịlet nyefere Jizọs naka ndị Juu, ha egbuo ya. Ma, Jehova mechara kpọlite Jizọs nọnwụ. Ndị eze chịrị Alaeze Ukwu Rom gbalịrị ka ha memilaa ndị na-eso ụzọ Jizọs, ma ihe niile ha mere kụrụ afọ nala. Ndị Kraịst gbara mbọ zie ozi ọma ebe niile nụwa noge ahụ.Kọl. 1:23.2Mgbe Alaeze Chineke malitere ịchị neluigwe nafọ 1914, ụfọdụ mba ndị kacha ike nụwa gbara mbọ ka ha kpochapụ ndị Chineke. Ma, mbọ niile ha gbara enweghị isi. Ọtụtụ gọọmenti ha na ibe ha na-ese okwu, nakwa òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị dị iche iche nwara ka ha manye anyị ịkwado ha nokwu ha na-ese. Ihe niile ha nwara ime kụrụ afọ nala. Ndị niile na-akwado Alaeze Chineke bi ná mba dị iche iche taa. Nagbanyeghị ebe anyị bi nụwa a, anyị hụrụ ibe anyị nanya ma dịrị notu. Aka anyị adịghịkwa nihe ọ bụla gbasara ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Otú a anyị si dịrị notu na-egosi na Alaeze Chineke amalitela ịchị, nakwa na Eze anyị bụ Jizọs Kraịst na-eduzi anyị, na-echebe anyị ma na-eme ka anyị na-adị ọcha nụzọ niile. Ugbu a, ka anyị leba anya notú o si na-eme ihe ndị a. Anyị ga-elebakwa anya nikpe ndị o mere ka anyị merie na ha nihi na anyị na-agba mbọ ka anyị ghara ịbụ nke ụwa. Ikpe ndị a ga-eme ka okwukwe anyị sikwuo ike.Jọn 17:14.Okwu E Mechara Mee Ka O Dokwuo Anya3, 4.a Olee ihe ndị mere mgbe Alaeze Chineke malitere ịchị neluigwe? b Ndị Chineke hà ma ihe niile ha ga-eme nokwu gbasara ịga agha? Gịnị mere anyị ji kwuo otú ahụ?3Agha dara neluigwe mgbe Alaeze Chineke malitere ịchị. Ọ bụ nagha a ka a chụdara Setan nụwa.GụọMkpughe 12:7-10,12.Agha dakwara nụwa. Agha a mere ka a mara ma ndị Chineke hà ji obi ha niile na-erubere Chineke isi. Ha kpebisiri ike na ha agaghị abụ nke ụwa otú ahụ Jizọs na-abụghị nke ụwa. Ma ná mmalite, ha aghọtachaghị ihe niile ha kwesịrị ime ka ha ghara ịbụ nke ụwa.4Dị ka ihe atụ, akwụkwọ anyị a na-akpọMillennial Dawn,Nke Isii, e bipụtara nafọ 1904, gwara Ndị Kraịst ka ha ghara ịga agha. Ma, akwụkwọ ahụ kwuru na ọ bụrụ na e jide Onye Kraịst ka ọ gaa agha, o kwesịrị ikwu ka e nye ya ọrụ ọzọ kama ịga agha. Ma, ọ bụrụ na ndị isi ajụ ma ziga ya nọgbọ agha, ọ ga-agbalịsi ike hụ na o gbughị mmadụ ọ bụla. E nwere otu nwanna aha ya bụ Herbert Senior kwuru otú ihe si kwụrụ noge ahụ. Nwanna a bi na Briten mgbe ahụ, e mekwara ya baptizim nafọ 1905. Ọ sịrị: Ụmụnna anyị amaghị ihe ha ga-eme eme noge ahụ. Ha amaghị ma ọ dị mma ịbanye amị ma na-arụrụ ha ọrụ nenweghị ihe jikọrọ ya na ịga agha.5.Olee otúỤlọ NcheBekee nke September 1, 1915, si mee ka ụmụnna anyị ghọtakwuo ihe ha ga-eme nokwu gbasara ịga agha?5Ma, ihe e kwuru nỤlọ NcheBekee nke September 1, 1915, mere ka ụmụnna ghọtakwuo ihe ha ga-eme.Ụlọ Nchea kọwakwuru ihe ahụ e kwuru nakwụkwọ anyị ahụ bụStudies in the Scriptures.Ọ sịrị: Ànyị nwere ike ikwu neziokwu na mmadụ banye amị ma na-arụ naanị ọrụ ndị ọzọ na-agbasaghị ịga agha, na onye ahụ ka bụ ezigbo Onye Kraịst? Ma, olee ihe Onye Kraịst ga-eme ma a gwa ya na a ga-agbagbu ya ma ọ jụ ịbanye amị?Ụlọ Ncheahụ kwuru, sị: Ọ gaghị aka mma na a gbagburu mmadụ nihi na ọ na-erubere Onyeisi Udo isi karịa na a gbagburu onye ahụ ebe ọ na-eme ihe ga-adị ndị ọchịchị ụwa mma ma nupụrụ Eze anyị nọ neluigwe isi? Ọ ga-akara anyị mma ịnwụ maka na anyị na-erubere Eze anyị nọ neluigwe isi. MaỤlọ Ncheahụ kwukwara, sị: Anyị anaghị asị ka mmadụ kwere ka a gbagbuo ya. Naanị ihe anyị mere bụ ịtụ aro.6.Gịnị ka ị mụtara nihe Nwanna Herbert Senior mere?6Ụfọdụ ụmụnna ghọtara na ha ekwesịghị ịbanye amị, ha jikekwaara maka ihe ọ bụla a ga-eme ha ma ha jụ ịbanye. Nwanna Herbert Senior, kwukwara, sị: Ahụghị m ihe ọ bụla dị iche na mmadụ isi nụgbọ mmiri na-ebutusị mgbọ égbè ya bụ, ọrụ na-abụghị ịga agha na itinye mgbọ égbè ndị ahụ négbè ka e jiri ha gbagbuo mmadụ. Luk 16:10 E mechara tụọ Nwanna Senior mkpọrọ nihi na o kwuru na akọnuche ya ekweghị ya banye amị. Ya na ụmụnna anọ ndị ọzọ so ná mmadụ iri na isii a tụrụ mkpọrọ nihi na ha sị na akọnuche ha ekweghị ha banye amị. Ụfọdụ nime mmadụ iri na isii a na-ekpe okpukpe ọzọ. Ha niile nọtụrụ nụlọ mkpọrọ dị nobodo a na-akpọ Richmọnd. E nwere mgbe o ruru, e zoro ezoro buru Nwanna Senior na ndị ọzọ a tụrụ ha na ya mkpọrọ gaa nọgbọ agha na Frans. A nọ ebe ahụ ma ha ikpe ọnwụ. Ha kwụ nahịrị mgbe a chọrọ ịgbagbu ha, ma e mechara hapụ ịgbagbu ha. Ihe e meziri bụ ịtụ ha mkpọrọ afọ iri.Isiokwu ahụ nyeere m aka ịghọta na ndị Chineke kwesịrị ịgbalị ka ha na mmadụ niile dịrị nudo, ma à na-alụ agha ma ọ bụ na a naghị alụ agha.Simon Kraker Ihe a ka nwanna a kwuru na paragraf nke 77.Tupu Agha Ụwa nke Abụọ amalite, olee ihe ndị Chineke ghọtakwuru nokwu gbasara ịga agha?7Tupu Agha Ụwa nke Abụọ e biri ọkụ, o dokwuola ndị Jehova niile anya na ha ekwesịghị ịbanye amị, ha aghọtakwala ihe ha kwesịrị ime ka ha ghara ịbụ nke ụwa otú Jizọs na-abụghị. Mat. 26:51-53;Jọn 17:14-16;1 Pita 2:21 Dị ka ihe atụ, e nwere otu isiokwu dị mkpa gbara nỤlọ NcheBekee nke November 1, 1939. Isiokwu ahụ bụ Nnọpụiche. E kwuru nisiokwu ahụ, sị: Ndị ha na Jehova gbara ndụ ga-ahụrịrị na o nweghị otú aka ha si dịrị nagha mba na mba na-alụ. Otu nwanna aha ya bụ Simon Kraker kwuru okwu banyere isiokwu ahụ gbara nỤlọ Nche.Nwanna amechara jewe ozi nisi ụlọ ọrụ anyị dị na Bruklin, nke dị na Niu Yọk. Ọ sịrị: Isiokwu ahụ nyeere m aka ịghọta na ndị Chineke kwesịrị ịgbalị ka ha na mmadụ niile dịrị nudo, ma à na-alụ agha ma ọ bụ na a naghị alụ agha. Oge ahụ isiokwu a pụtara dabara adaba. O nyeere ndị Chineke noge ahụ aka ka ha jikere ejikere maka nsogbu ndị tara akpụ a ga-enye ha nihi na ha ji obi ha niile na-akwado Alaeze Chineke.Mgbe Ndị Iro Chọrọ Ikpochapụ Anyị8, 9.Olee otú e si mezuo amụma ahụ Jọn onyeozi buru?8Jọn onyeozi buru amụma na Alaeze Chineke malite ịchị neluigwe nafọ 1914, Setan bụ Ekwensu, onye a kpọrọ dragọn, ga-agbọpụta mmiri yiri osimiri nọnụ ya ka osimiri ahụ kpochapụ ndị niile na-akwado Alaeze Chineke.GụọMkpughe 12:9,15.Olee otú amụma a si mezuo? Site nafọ 1921 gawa, a malitere ịkpagbu ndị Chineke aghara aghara. A tụrụ Nwanna Kraker mkpọrọ nihi na o ji obi ya niile na-akwado Alaeze Chineke. A tụkwara ọtụtụ ụmụnna anyị nọ nAmerịka, Kanada na Meksiko mkpọrọ noge ahụ a na-alụ agha ụwa nke abụọ. Noge agha ahụ, a tụrụ ọtụtụ ndị mkpọrọ nụlọ mkpọrọ dị iche iche nke gọọmenti Amerịka nihi na akọnuche ha ekweghị ha gaa agha. A bịa ná ndị a niile a tụrụ mkpọrọ, ihe dị ka mmadụ abụọ nime mmadụ atọ ọ bụla bụ Ndịàmà Jehova.9Ekwensu na ndị òtù ya fooro ntutu taa na ha ga-eme ka ndị ji obi ha niile na-akwado Alaeze Chineke kwụsị ịna-akwado ya nagbanyeghị ebe ọ bụla ha bi nụwa a. A malitere ịkpụpụ ndị Chineke nụlọikpe ndị dị ma nAfrịka ma na Yurop ma nAmerịka. Ma, ndị Chineke kpebisiri ike na mee elu mee ala, ha agaghị aga agha. Ọ bụ ya mere e ji tụọ ụfọdụ mkpọrọ, kwarụọ ụfọdụ ndị, ma kụọ ụfọdụ isi aba okpu. Na Jamanị, e mekpọrọ ndị Chineke ọnụ nihi na ha ekweghị eto Hitler ma ọ bụ kwado agha a na-alụ. A tụrụ ihe dị ka puku Ndịàmà Jehova isii mkpọrọ noge Hitler na-achị. Ihe karịkwara otu puku Ndịàmà Jehova na narị isii nwụrụ nebe a na-emekpọ ha ọnụ. Ụfọdụ nime ha bụ ndị Jamanị. Nagbanyeghị ihe a niile Ekwensu mere ndị Chineke, o nwebeghị ike ikpochapụ ha.Mak 8:34, 35.E GBURU YA MAKA NA Ọ CHỌGHỊ INUPỤRỤ CHINEKE ISINOGE agha ụwa nke abụọ, Ndịàmà Jehova e nwere na Jamanị ehighị nne. Otu nwoke na-akọ akụkọ ihe mere eme kwuru ihe e mere ha noge ahụ. Aha nwoke a bụ Detlef Garbe. O kwuru na nagbanyeghị na Ndịàmà Jehova e nwere na Jamanị noge ahụ ehighị nne, ọ bụ ha ka ụlọikpe ndị agha kacha maa ikpe ọnwụ nime ndị niile akọnuche ha na-ekweghị ha gaa agha. Otu nime Ndịàmà Jehova e gburu noge ahụ bụ Nwanna Gerhard Steinacher. Nwanna a dị afọ iri na itoolu. Ọ bụ onye Ọstria. Mgbe abalị ole na ole gachara a malitere ịlụ Agha Ụwa nke Abụọ, ndị ọchịchị nwụchiri ya maka na o kweghị aba amị.A mara Nwanna Gerhard ikpe ọnwụ nọnwa Nọvemba, afọ 1939. Notu ọnwa ahụ, nwanna a nọ nụlọ mkpọrọ dee, sị: O nweghị ihe ọzọ bụ mkpa m ma ọ bụghị ịsọpụrụ Chineke na irubere ya isi. M na-arịọkwa ya ka o mee ka anyị banye nAlaeze ya, bụ ebe anyị ga-adị ndụ nudo ruo mgbe ebighị ebi.Nabalị iri abụọ na itoolu nọnwa Mach, afọ 1940, Nwanna Gerhard degaara ndị mụrụ ya akwụkwọ ozi ikpeazụ tupu e gbuo ya. O dere, sị: M ka bụ nwata. M na-arịọ Onyenwe anyị ka o nye m ike m ga-eji kwụsie ike nokwukwe. E gburu Nwanna Gerhard nelekere isii nke ụtụtụ echi ya. Ihe a ka e dere nili ya: E gburu ya maka na ọ chọghị inupụrụ Chineke isi.Ala Meghere Ọnụ Ya Loo Osimiri Ahụ10.Olee ihe ụwa Baịbụl kwuru okwu ya nọchiri anya ya? Oleekwa otú o sirila gbatara ndị Chineke ọsọ enyemaka?10Amụma ahụ Jọn onyeozi dere na Baịbụl kwuru na ala ga-emeghe ọnụ ya loo osimiri ahụ Ekwensu gbọpụtara. Ala ahụ pụtara ndị nọ nisi ma ọ bụ ndị ọnụ na-eru nokwu, bụ ndị mmegbu na-agbakasị ahụ. Gịnị ka ala ilo osimiri pụtara? Ọ pụtara ọsọ enyemaka ndị a mmegbu na-agbakasị ahụ gbataara ndị Chineke mgbe a na-akpagbu ha. Olee otú amụma a sirila mezuo? Ọtụtụ afọ a lụchara Agha Ụwa nke Abụọ, ndị nọchiri anya ala agbatarala ndị ji obi ha niile na-akwado Alaeze Mesaya ahụ ọsọ enyemaka.GụọMkpughe 12:16.Dị ka ihe atụ, Ụlọikpe dị iche iche a na-anụ aha ha ekpelaarala Ndịàmà Jehova ikpe ma ha jụ ịga agha ma ọ bụ jụ ime ihe ndị e ji eto mba. Ugbu a, ka anyị leba anya nikpe ụfọdụ Jehova mere ka ndị ya merie mgbe ha jụrụ ịrụ ọrụ amị.Ọma 68:20.11, 12.Olee nsogbu bịaara Nwanna Sicurella na Nwanna Thlimmenos? Oleekwa ihe mechara mee?11Amerịka.E nwere otu nwanna a kpụpụrụ nụlọikpe nihi na akọnuche ya ekweghị ya ịbụ onye amị. Aha ya bụ Anthony Sicurella. Nne na nna ya bụ Ndịàmà Jehova. E mere ya baptizim mgbe ọ dị afọ iri na ise. Mgbe ọ gbara afọ iri abụọ na otu, ọ gara nụlọ ọrụ gọọmenti nke na-akpọ ndị mmadụ ịbanye amị, ha edenye aha ya nebe a na-edenye aha ndị sị na ha bụ ndị ozi Chineke. Mgbe ihe dị ka afọ abụọ gachara, ya bụ, nafọ 1950, o kwuru ka e denye aha ya nebe a na-edeba aha ndị akọnuche ha na-ekweghị ha ịga agha. Ụlọ Ọrụ Etiti nke Na-eme Nchọpụta Maka Mpụ lebachara okwu ya anya ma kweta ka e deba aha ya, ma Ngalaba Okwu Ikpe dị naka jụrụ ajụ. Nihi ya, a kpụpụrụ nwanna a nụlọikpe, ụlọikpe emechaakwa ma ya ikpe. Ma, e wepụrụ okwu a nỤlọikpe Kasị Elu nAmerịka. Mgbe ha lebachara okwu a anya, ha kagburu ihe ụlọikpe mbụ kpere, ma kpelaara Nwanna Sicurella ikpe. Ihe a e kpebiri meziri ka a na-ahapụ nwa amaala Amerịka ọ bụla akọnuche ya na-ekweghị ya banye amị.12Gris.Nafọ 1983, a mara Nwanna Iakovos Thlimmenos ikpe ma tụọ ya mkpọrọ nihi na ọ jụrụ ịbanye amị. Mgbe o si na mkpọrọ pụta, ọ gara notu ụlọ ọrụ ka e wee ya nọrụ ka ya bụrụ onye mpịazi ego. Ma, ụlọ ọrụ ahụ jụrụ iwe ya nọrụ nihi na ha sịna aha ya dị nebe e debara aha ndị omekome. Ọ gbara akwụkwọ nụlọikpe dị iche iche dị na Gris, ma ha machara ya ikpe. O wepụziri okwu a nỤlọikpe Na-ahụ Maka Ihe Ruuru Mmadụ na Yurop. Nafọ 2000, Òtù Ikpe Kacha Elu nke Ụlọikpe Yurop a kpelaara nwanna a ikpe. E nwere ndị ọkàikpe iri na asaa so nÒtù Ikpe Kacha Elu nke Ụlọikpe a. Ikpe a ka a na-agbakwasị ụkwụ na ya na-ekpebi ikpe ndị ọzọ dị ka nke a. Tupu ụlọikpe ahụ ekpebie okwu ahụ, e nwere ụmụnna nwoke karịrị puku atọ na narị ise na Gris aha ha dị nakwụkwọ ebe e debara aha ndị omekome. Ihe mere e ji deba aha ha ebe ahụ bụ na akọnuche ha ekweghị ha ịbanye amị. Mgbe Òtù Ikpe Kacha Elu nke Ụlọikpe Yurop kpechara ikpe Nwanna Thlimmenos, gọọmenti Gris tiri iwu mere ka e wepụ aha ụmụnna ndị ahụ nebe ha dere aha ndị omekome. E nwekwara iwu ọzọ ha tiri afọ ole na ole tupu Òtù Ikpe Kacha Elu nke Ụlọikpe Yurop ekpee ikpe Nwanna Thlimmenos. Iwu a kwuru na nwa amaala Gris ọ bụla akọnuche ya na-ekweghị ya ịbanye amị nwere ike ịrụ ọrụ ọzọ na-abụghị ọrụ amị. E mesiri iwu a ike mgbe gọọmenti degharịrị iwu obodo Gris.Tupu mụ abanye nụlọikpe, arịọrọ m Jehova ka o nyere m aka. Ozugbo m rịọchara ya ihe a, obi ruru m ala.Ivailo Stefanov Ihe a ka nwanna a kwuru na paragraf nke 1313, 14.Olee ihe ị mụtara nikpe e kpere Ivailo Stefanov na Vahan Bayatyan?13Bọlgeria.Nafọ 1994, gọọmenti debara aha Nwanna Ivailo Stefano nakwụkwọ a na-edeba aha ndị a chọrọ ịzụ namị. Nwanna a dị afọ iri na itoolu mgbe ahụ. Nwanna a jụrụ ịbanye amị, jụkwa ịrụ ọrụ ọ bụla ọzọ gbasara ndị amị. Nihi ya, a kpụpụrụ ya nụlọikpe ma mechaa tụọ ya mkpọrọ otu afọ na ọnwa isii. Ma, ọ gbara akwụkwọ nụlọikpe ọzọ ka ha lebagharịa okwu a anya. Ihe mere o ji gbaa akwụkwọ a bụ na iwu kwuru na nwa amaala obodo a nwere ike ịjụ ịbanye amị ma ọ bụrụ na akọnuche ya ekweghị ya. E mechara wepụrụ Ụlọikpe Na-ahụ Maka Ihe Ruuru Mmadụ na Yurop okwu ahụ. Nafọ 2001, tupu Ụlọikpe a etinye okwu a ọnụ, Nwanna Stefanov na gọọmenti obodo ha ekpeziela. Gọọmenti Bọlgeria kwetara ka Nwanna Stefanov rụwa ọrụ ọzọ na-agbasaghị ndị amị. Ha kwukwara na nwa amaala ya ọ bụla akọnuche ya na-ekweghị ya ịbanye amị rụwa ọrụ ọzọ na-agbasaghị ndị amị.14Aminia.Nafọ 2001, gọọmenti kpọrọ otu nwanna aha ya bụ Vahan Bayatyan ka ọ bịa banye amị nihi na o ruola afọ ndụ ọ na-abụ mmadụ ruo, e deba aha ya na ndị ga-abanye amị.Ma, nwanna a sịrị na akọnuche ya agaghị ekwe ya banye amị. Nihi ya, e wepụrụ okwu a nụlọikpe ụfọdụ nAminia, ha niile ama ya ikpe. Na Septemba afọ 2002, a tụrụ Nwanna Bayatyan mkpọrọ afọ abụọ na ọnwa isii. Ma, a hapụrụ ya mgbe ọ nọchara ọnwa iri na izu abụọ. Mgbe a hapụrụ ya, ọ gbara akwụkwọ nỤlọikpe Na-ahụ Maka Ihe Ruuru Mmadụ na Yurop ka ha leba okwu a anya. Ma, nabalị iri abụọ na asaa nọnwa Ọktoba afọ 2009, Ụlọikpe a lebara okwu ahụ anya, makwa ya ikpe. Ihe a Ụlọikpe a kpebiri mere ka o yie ka ọ dịghị ebe ụmụnna anyị ndị ụdị okwu a gbasara nAminia ji azụ aga. Ma, Òtù Ikpe Kacha Elu nỤlọikpe Na-ahụ Maka Ihe Ruuru Mmadụ na Yurop lebagharịrị okwu ahụ anya. Nabalị asaa nọnwa Julaị, afọ 2011, ha kpelaaraVahan Bayatyan ikpe. Nke a bụ nke mbụ Ụlọikpe a na-ekweta na mmadụ nwere ike ịjụ ịbanye amị ma ọ bụrụ na akọnuche ya ekweghị ya nihi ihe ndị o kweere. A gbakwasịrị ụkwụ notu ihe iwu kwuru kpebie ihe a. Iwu ahụ kwuru na onye ọ bụla nwere ike iche ihe ọ chọrọ iche, nwee ike ime ihe akọnuche ya gwara ya, nweekwa ike ikpe okpukpe ọ bụla masịrị ya. Ihe a e kpebiri emeela ka ma Ndịàmà Jehova ma ọtụtụ nde ndị ọzọ nọ nobodo niile so nÒtù Na-ahụ Maka Udo na Yurop nwee ike ịjụ ịbanye amị nihi akọnuche ha.Ihe a bụ mgbe a tọhapụrụ ụmụnna anyị na mkpọrọ nAmenia. Ọ bụ Ụlọikpe Na-ahụ Maka Ihe Ruuru Mmadụ na Yurop kpebiri ka a tọhapụ haOkwu Gbasara Ito Mba15.Gịnị mere ndị Jehova anaghị ekwe eme ihe ọ bụla e ji eto mba?15Ndị Jehova na-eji obi ha niile akwado Alaeze Mesaya. Ọ bụ ihe mere ha anaghị arụ ọrụ amị, ha anaghịkwa eme ihe ọ bụla e ji eto mba. Kemgbe ụwa, ụmụ amaala mba dị iche iche na-eme ihe ndị ha ji egosi na mba ha ka mba ndị ọzọ mma. Ma, a bịara mesiwe ya ike kemgbe a lụrụ Agha Ụwa nke Abụọ. Ọtụtụ mba e kwuola na ọ bụ iwu na ụmụ amaala ha ga na-eme ihe ndị gosirina ha na-erubere mba ha isi karịa onye ọ bụla ọzọ. Ha na-agwa ha ka ha na-ekwe ukwe e ji eto mba, ma na-egbuchapụkwara ọkọlọtọ ha. Ma, ọ bụ naanị Jehova ka anyị na-efe ofufe. Ọpụ. 20:4, 5 Ọ bụ ya mere e ji akpagbu anyị ọtụtụ mgbe. Ma, Jehova ka na-eji ndị e nwere ike iji tụnyere ala agbatara anyị ọsọ enyemaka. Ka anyị lebagodị anya nụfọdụ ikpe ndị Jehova si naka Kraịst mee ka anyị merie nokwu gbasara mmadụ irubere mba ya isi karịa onye ọ bụla ọzọ.Ọma 3:8.16, 17.Olee ihe mere okwu ụmụ Nwanna Gobitas ji pụọ nụlọikpe? Oleekwa ihe ị mụtara notú e si kpee ikpe ha?16Amerịka.Nafọ 1940, Ụlọikpe Kasị Elu nAmerịka lebara anya nokwu Nwanna Gobitas na ụlọ akwụkwọ a na-akpọ Minersville School District. Ụlọ akwụkwọ a chụrụ ụmụ Nwanna Gobitas nakwụkwọ nihi na ha jụrụ ikele ọkọlọtọ na ikwe ukwe e ji eto mba. Aha ụmụ ya ndị ahụ bụ Lillian,onye dị afọ iri na abụọ, na William, onye dị afọ iri. Ụmụaka a jụrụ ikele ọkọlọtọ nihi na ha achọghị inupụrụ Jehova isi. Mgbe Ụlọikpe a na-ekpebi ikpe a, ndị ọkàikpe asatọ nime ndị ọkàikpe itoolu e nwere nụlọikpe a mara ụmụ nwanna a ikpe. Ụlọikpe a kwuru na ọchụchụ ụlọ akwụkwọ ahụ chụrụ ụmụaka ahụ dabara adaba niwu mba Amerịka nihi na ọ ga-eme ka udo dịrị nAmerịka. Ihe a Ụlọikpe a kpebiri mere ka e mekpọwa Ndịàmà Jehova ọnụ nike nike nAmerịka. A chụkwuru ụmụ Ndịàmà Jehova nụlọ akwụkwọ, chụọ ụfọdụ Ndịàmà Jehova nọrụ, ndị tigbuo zọgbuo emerụọkwa ụfọdụ ezigbo ahụ. Otu akwụkwọ a na-akpọThe Lustre of Our Countrykwuru na a bịa na ndị niile e mekpọrọ ọnụ nAmerịka nihi okpukpe ha, malite nafọ 1901 ruo nafọ 1999, e nwebeghị ndị e mekpọrọ ọnụ karịa otú e si mekpọọ Ndịàmà Jehova nagbata afọ 1941 na afọ 1943.17Ma, ihere mechara mee ndị iro anyị. Nafọ 1943, Ụlọikpe Kasị Elu nAmerịka kpere ikpe ọzọ yiri nke Nwanna Gobitas na ụlọ akwụkwọ ahụ. Ikpe a bụ ikpe Nwanna Barnette na otu ụlọ ọrụ gọọmenti a na-akpọ West Virginia State Board of Education. Na nke ugbu a, Ụlọikpe a kpelaara Ndịàmà Jehova ikpe. Nke a bụ nke mbụ Ụlọikpe a na-ekpecha ikpe nọtụ, gbanwee ihe ha kpere. Ihe a ụlọikpe a kpebiri mere ka ndị iro anyị kwụsịtụ ọnụ ahụ ha na-emekpọ anyị nAmerịka. O mekwara ka ụmụ amaala Amerịka matakwuo ihe ndị ruuru ha.18, 19.Gịnị nyeere Pablo Barros aka ịkwụsi ike mgbe a na-enye ya nsogbu? Olee otú anyị nwere ike isi mee ka ya?18Ajentina.Nafọ 1976, a chụrụ ụmụ Nwanna Barros abụọ aha ha bụ Pablo na Hugo nakwụkwọ. Pablo dị afọ asatọ, ma Hugo dị afọ asaa. A chụrụ ụmụaka a nakwụkwọ nihi na ha esoghị mee ememme e ji a kwụwa ọkọlọtọ. O nwere ụbọchị onyeisi ụlọ akwụkwọ ha kwara Pablo aka ma tie ya ihe nisi. Mgbe a gbasachara akwụkwọ nụbọchị ahụ, o jichiri ụmụaka ahụ ruo otu awa, na-amanye ha ka ha soro nememme ahụ. Pablo kwuru otú Jehova si nyere ya aka noge ahụ. Ọ sịrị: E wezụga Jehova, agaraghị m enwe ike imeri noge ahụ a na-enye m nsogbu ka m nupụrụ ya isi.19Mgbe e wepụrụ okwu a nụlọikpe, ọkàikpe kpere ya kwadoro ọchụchụ ụlọ akwụkwọ ahụ chụrụ Pablo na Hugo. Ma,nafọ 1979, a gbara akwụkwọ mkpegharị ikpe nỤlọikpe Kasị Elu nAjentina. Ụlọikpe a kagburu ihe ụlọikpe nke mbụ ahụ kpebiri. Mgbe ha na-ekpebi ikpe a, ha kwuru, sị: Ọchụchụ a chụrụ ụmụ akwụkwọ a adabaghị adaba nihi na e nwere iwu obodo ahụ kwuru na nwa amaala ọ bụla nobodo ahụ nwere ikike ịga akwụkwọ, nweekwa iwu nke kwuru na gọọmenti steeti ọ bụla ga-ahụrịrị na nwa amaala ya ọ bụla gara ụlọ akwụkwọ praịmarị. Ihe a Ụlọikpe a kpebiri baara ụmụ Ndịàmà Jehova ruru ihe dị ka otu puku uru. E nwere ụfọdụ nime ha ụlọ akwụkwọ ha chọrọ ịchụ achụ ma ha achụzighị ha. Ụlọ akwụkwọ ndị ọzọ kpọghachikwara ụmụ Ndịàmà Jehova ha chụrụ achụ, dị ka Pablo na Hugo.Nagbanyeghị nsogbu a na-enye ọtụtụ ụmụ Ndịàmà Jehova, ha na-eme ihe Jehova chọrọ20, 21.Olee otú ikpe e kpere Roel Embralinag na Emily nwanne ya nwaanyị ga-esi mee ka okwukwe gị sikwuo ike?20Filipinz.Nafọ 1990, a chụrụ ihe dị ka ụmụ Ndịàmà Jehova iri isii na isii nakwụkwọ maka na ha jụrụ ikele ọkọlọtọ. A chụrụ Roel Embralinag,onye dị afọ itoolu, na Emily nwanne ya nwaanyị, onye dị afọ iri nụlọ akwụkwọ. Nwanna Leonardo bụ papa ha gara nụlọ akwụkwọ ahụ ka ya na ndị isi ụlọ akwụkwọ a kwurịta okwu a, ma o nweghị ihe ha kwutere ya. Mgbe okwu a bịaradawa ike ike, Nwanna Leonardo wepụrụ ya nỤlọikpe Kasị Elu nobodo a. Ma, nwanna a enweghị ego, o nweghịkwanụ onye ọkàiwu ga-ekpechite ọnụ ya. Ihe ya na ezinụlọ ya meziri bụ ịna-arịọ Jehova ka o nyere ha aka nokwu a. Ka ihe a niile nọ na-eme, ndị mmadụ ji ụmụaka ya eme ihe egwuregwu. Nwanna Leonardo chere na ya emekataghị merie nikpe a nihi na ya amaghị ihe iwu na-akọ.21Ma, ihe mechara gbanwee. Otu onye ọkàiwu aha ya bụ Felino Ganal pụtara ka o kpechite ọnụ nwanna a na ezinụlọ ya. Onye ọkàiwu a na-arụburu otu ụlọ ọrụ ndị ọkàiwu so ná ndị a kacha mara amara nobodo a ọrụ. Ọ bụ noge ihe niile a nọ na-eme ka Nwanna Ganal hapụrụ ọrụ ahụ ọ na-arụ, ghọọ Onyeàmà Jehova. Mgbe e wepụrụ okwu a nỤlọikpe Kasị Elu, ndị ọkàikpe niile nọ nỤlọikpe a kpelaara Ndịàmà Jehova ikpe ma sị ka a kpọghachi ụmụ Ndịàmà Jehova ahụ a chụrụ achụ. Mbọ niile ndị iro anyị gbara ka anyị mebie iwu Chineke kụrụ afọ nala.Otú Anyị Si Dịrị Iche nỤwa Na-eme Ka Anyị Dịrị nOtu22, 23.a Gịnị mere anyị ji merie nọtụtụ ikpe ndị anyị nwere nụlọikpe? b Gịnị ka otú anyị si dịrị notu nụwa niile na-egosi?22Gịnị mere anyị ji merie nọtụtụ ikpe ndị anyị nwere nụlọikpe? Nagbanyeghị na anyị esoghị ná ndị ọchịchị, ndị ọkàikpe na-anaghị ele mmadụ anya nihu ekpelaarala anyị ikpe nọtụtụ mba nakwa nọtụtụ ụlọikpe mgbe ndị iro anyị na-emekpọ anyị ọnụ. A na-agbakwasị ụkwụ nikpe ndị a ha kpelaara anyị ekpebi ikpe ndị ọzọ yiri ha. O doro anya na ọ bụ Kraịst mere ka anyị merie nikpe ndị ahụ.GụọMkpughe 6:2.Gịnị medịrị anyị ji wepụ okwu ndị ahụ nụlọikpe? Ọ bụghị ka a gbanwee iwu obodo anyị dị iche iche. Kama, ọ bụ ka anyị hụ na anyị ga na-ejere Eze anyị bụ Jizọs Kraịst ozi otú ọ chọrọ.Ọrụ 4:29.23Nụwa a ịkpọasị na tigbuo zọgbuo juru, Eze anyị bụ Jizọs Kraịst na-agọzi mbọ ndị ya na-agba nụwa niile ka ha ghara ime ihe otú ụwa Setan si eme. Mbọ niile Setan na-agba ka anyị ghara ịdị notu akụọla afọ nala. Jehova ejirila Alaeze ya mee ka e nwee ọtụtụ nde mmadụ ndị jụrụ ịmụ otú e si alụ agha. Otú a anyị si dịrị notu nụwa niile bụ aka ọrụ Chineke. Ọ na-egosi neziokwu na Alaeze Chineke amalitela ịchị.Aịza. 2:4.15 Otú Anyị Si Mee Ihe Niile Anyị Nwere Ike Ime Ka E Kwe Anyị Ịna-efe Chineke Otú Ọ Chọrọ1, 2.a Olee ihe gosiri na ị bụ nwa amaala Alaeze Chineke? b Gịnị mere Ndịàmà Jehova ji agba akwụkwọ mgbe ụfọdụ nụlọikpe?Ị BỤ nwa amaala Alaeze Chineke? Ebe ị bụ Onyeàmà Jehova, ị bụ nwa amaala ya. Olee ihe na-egosi na ị bụ ya? Ọ bụghị akwụkwọ ikike i nwere ike iji gaa mba ọzọ ma ọ bụ akwụkwọ ụfọdụ gọọmenti nyere gị. Kama, ọ bụ otú i si efe Jehova. Ihe e ji ama na ị na-efe Chineke nke ọma abụghị naanị ihe i kweere, kama, ihe ị na-eme sokwa na ya. Otú i si na-edebe iwu Chineke na-egosi na ị bụ nwa amaala Alaeze ya. Otú anyị niile si efe Chineke gbasara ihe niile anyị na-eme ná ndụ, otú anyị si elekọta ezinụlọ anyị, nakwa otú anyị chọrọ ka e si gwọọ anyị mgbe anyị na-arịa ọrịa.2Ma, ụwa Setan na-enye anyị nsogbu mgbe ụfọdụ maka na anyị na-eme ihe ndị na-egosi na anyị bụ ụmụ amaala Alaeze Chineke. Gọọmenti ụfọdụ anwaala ịkwụsị anyị ife Chineke otú ọ chọrọ, ụfọdụ agwadịla anyị kwụsị ife ya. Mgbe ụfọdụ, anyị bụ ndị Kraịst na-achị na-eme ihe niile anyị nwere ike ime ka gọọmenti kwe anyị ịna-erubere Mesaya bụ Eze anyị isi. Ihe a anyị na-eme ọ dị mma? Ee. Ndị fere Jehova noge ochie mekwara otu ahụ. Ha mere ihe niile ha nwere ike ime ka gọọmenti kwe ha ịna-efe Jehova otú ọ chọrọ.3.Olee ihe ndị Chineke mere noge Esta bụ nwunye eze?3Dị ka ihe atụ, noge Esta bụ nwunye eze, ndị Chineke mere ihe niile ha nwere ike ime ka ndị iro ha ghara igbu ha. Maka gịnị? Ọ bụ maka ihe Heman obi tara mmiri gwara Ahazuirọs bụ Eze Peshia. Heman bụ osote Eze noge ahụ. Ọ gwara Eze a ka e gbuo ndị Juu niile bi nobodo niile ọ na-achị nihi na iwu ha dị iche na nke ndị niile ọzọ. Esta 3:8, 9,13 Jehova ọ hapụrụ ndị Juu ka ndị iro ha gbuo ha? Mbanụ. Mgbe Esta na Mọdekaị rịọrọ Eze Ahazuirọs ka ọ ghara ikwe ka e gbuo ndị Juu, Jehova mere ka nkata ahụ a kpara kụọ afọ nala.Esta 9:20-22.4.Olee ihe ndị anyị ga-eleba anya na ha nisiokwu a?4À na-eme ndị Jehova ụdị ihe ahụ taa? Ee. Nisi iri na anọ nakwụkwọ a, anyị kwuru otú gọọmenti ụfọdụ si mekpọọ Ndịàmà Jehova ọnụ noge anyị a. Nisiokwu a, anyị ga-eleba anya notú gọọmenti ụfọdụ si chọọ ịkwụsị anyị ife Jehova otú ọ chọrọ. Lekwa ihe atọ anyị ga-eleba anya na ha nisiokwu a: 1 ihe ndị anyị mere ka ndị ọchịchị deba aha okpukpe anyị nakwụkwọ ka ọ bụrụ okpukpe iwu kwadoro nakwa ka ha kwe anyị ife Chineke otú ọ chọrọ, 2 ihe ndị anyị na-eme iji hụ na a gwọrọ anyị otú anyị na-agaghị emebi iwu Chineke mgbe anyị na-arịa ọrịa, nakwa 3 ihe ndị anyịna-eme ka e kwe anyị zụọ ụmụ anyị otú Jehova chọrọ. Ka anyị na-eleba nke ọ bụla anya, anyị ga-ahụ otú anyị si mee ihe niile anyị nwere ike ime ka gọọmenti kwe anyị ịna-eme ihe Chineke chọrọ ka ndị Alaeze Mesaya na-achị na-eme. Anyị ga-ahụkwa otú Jehova si gọzie mbọ ndị ahụ anyị gbara.Ihe Ndị Anyị Mere Ka E Deba Aha Okpukpe Anyị nAkwụkwọ Nakwa Ka E Kwe Anyị Ịna-efe Chineke Otú Ọ Chọrọ5.Olee uru ezigbo Ndị Kraịst na-erite ma e deba aha okpukpe ha nakwụkwọ ka ọ bụrụ okpukpe iwu kwadoro?5È kwesịrị ibu ụzọ deba aha okpukpe anyị nakwụkwọ tupu anyị efewe Jehova? Mbanụ. Ma, ideba aha okpukpe anyị nakwụkwọ na-eme ka ọ dịrị anyị mfe ife Chineke otú ọ chọrọ. Dị ka ihe atụ, ọ na-eme ka anyị na-amụ ihe nỤlọ Nzukọ Alaeze anyị nakwa nỤlọ Mgbakọ anyị otú anyị chọrọ. Ọ na-emekwa ka anyị na-ebipụta akwụkwọ anyị mgbe ọ bụla, ma ọ bụ na-esi ná mba ọzọ ebubata akwụkwọ anyị nenweghị onye ga-asị anyị ebubatala. Ọ na-emekwa ka anyị na-ezi ozi ọma otú anyị chọrọ. Nọtụtụ mba, e debala aha okpukpe anyị nakwụkwọ ka e kwe anyị ịna-efe Chineke otú ọ chọrọ, otú ahụ e si ekwe ka okpukpe ndị ọzọ e debara aha ha nakwụkwọ na-eme. Ma, olee ihe ndị anyị na-eme ma gọọmenti ọ bụla jụ ideba aha okpukpe anyị nakwụkwọ ma ọ bụ ma ha jụ ikwe anyị na-efe Chineke otú ọ chọrọ?6.Olee nsogbu bịaara Ndịàmà Jehova nọ nỌstrelia nagbata afọ 1941 na afọ 1944?6Ọstrelia.Nagbata afọ 1941 na afọ 1944, onyeisi ala Ọstrelia kwuru na ihe Ndịàmà Jehova kweere na-eme ka mbọ ha na-agba nagha ha na-alụ na-akụ afọ nala. Nihi ya, ha machiri anyị ikpe okpukpe anyị. Ụmụnna anyị na-ezozi ezo ezi ozi ọma. Ha anaghịzi amụ ihe nỤlọ Nzukọ Alaeze. Ndị ọchịchị mechiri alaka ụlọ ọrụ anyị nỌstrelia, kpọchiekwa Ụlọ Nzukọ Alaeze niile. A machikwara ndị mmadụ inwe akwụkwọ anyị. Ma, mgbe afọ ole na ole gachara, ihe gbanwere. Nabalị iri na anọ nọnwa Jun afọ 1943, Ụlọikpe Kasị Elu nỌstrelịa kagburu mmachi ahụ gọọmenti machiri anyị.7, 8.Olee mbọ ụmụnna anyị nọ na Rọshịa gbarala kemgbe ọtụtụ afọ ka e kwe ha ikpe okpukpe ha?7Rọshịa.Ndị ọchịchị Kọmunist machiri Ndịàmà Jehova na Sọviet Yuniọn ruo ọtụtụ afọ. Ma, nafọ 1991, ha debara aha okpukpe anyị nakwụkwọ ka ọ bụrụ okpukpe iwu kwadoro. Mgbe Sọviet Yuniọn dara, ndị ọchịchị Rọshịa debakwara aha okpukpe anyị nakwụkwọ nafọ 1992, ka ọ bụrụ okpukpe iwu kwadoro. Obere oge, ndị mmegide bidoro inye ụmụnna anyị nsogbu. Ndị bu ya nisi bụ ndị Chọọchị Ọtọdọks nke Rọshịa. Ihe mere ha ji na-enye ha nsogbu bụ na ọtụtụ ndị na-abata nọgbakọ. Nagbata afọ 1995 na afọ 1998, ndị mmegide a degaara ụlọikpe akwụkwọ ugboro ise ka e kpee anyị ikpe na anyị bụ ndị ọjọọ. Ma, nugboro ise ahụ ha dere ihe a, onye ọkàiwu ọ dị naka ịgba ndị ọjọọ akwụkwọ nụlọikpe lebachara anya nihe ha dere ma kwuo na o nweghị ihe ọ bụla ya hụrụ gosiri na anyị bụ ndị ọjọọ. Ndị mmegide ahụ fooro ntutu taa na ha agaghị akwụsị inye ụmụnna anyị nsogbu. Nihi ya, ha gbara ụmụnna anyị akwụkwọ nụlọikpe nafọ 1998. Ụlọikpe ahụ kpelaara anyị ikpe. Ma, ndị mmegide a ekweghị ihe ụlọikpe ahụ kpebiri. Ọ bụ ya mere ha ji gbaa akwụkwọ nụlọikpe mkpegharị ikpe. Na Mee, afọ 2001, ụlọikpe a mara anyị ikpe. Ma, nỌktobaafọ 2001, a malitere ikpegharịkwa ikpe a. E kpebiri ya nafọ 2004. E kpebiri ka a machie anyị ikpe okpukpe anyị na Mọsko.8Ihe a e kpebiri mere ka a malite inye ụmụnna anyị nsogbu ebe niile na Mọsko.Gụọ2 Timoti 3:12.A na-amaja ụmụnna anyị ma na-akụ ha ihe. A na-ebukọrọkwa akwụkwọ anyị. E nyekwara iwu ka ndị mmadụ ghara inye ụmụnna anyị ụlọ ha ga-anọ na-amụ ihe. Neziokwu, ụmụnna anyị hụsiri anya noge ahụ. Nafọ 2001, Ndịàmà Jehova wepụrụ okwu a nỤlọikpe Na-ahụ Maka Ihe Ruuru Mmadụ na Yurop. Nafọ 2004, ụmụnna anyị wegakwaara Ụlọikpe a ihe ndị ọzọ ha ga-eleba anya mgbe ha na-ekpebi ikpe a. Nafọ 2010, Ụlọikpe a kpebiri ikpe a. Ha kwuru na ihe mere mba Rọshịa ji machie Ndịàmà Jehova bụ na ha kpọrọ ha asị. Nihi ya, Ụlọikpe a kagburu ikpe ụlọikpe ndị nọ na Rọshịa mara Ndịàmà Jehova, sị na o nweghị ihe gosiri na anyị dara iwu. Ha kwukwara na ihe mere gọọmenti Rọshịa ji machie Ndịàmà Jehova bụ ka ha napụ ha ikike iwu nyere ha ikpe okpukpe ha otú ha chọrọ. Ụlọikpe a kwuru na e kwesịghị igbochi Ndiàmà Jehova ife Chineke otú ọ chọrọ. Ihe a Ụlọikpe a kpebiri emeela ka obi sie ụmụnna anyị ike ife Chineke otú ọ chọrọ, ọ bụ eziokwu na ndị ọchịchị Rọshịa na-egbu oge ime ihe Ụlọikpe a kpebiri.Onye a bụ Nwanna Titos Manoussakis A kọrọ gbasara ya na paragraf nke 99-11.Olee mbọ ụmụnna anyị nọ na Gris gbarala ka e kwe ha ịna-enwe ọmụmụ ihe? Oleekwa uru mbọ a ha gbara bara?9Gris.Nafọ 1983, Nwanna Titos Manoussakis chọtara otu ọnụ ụlọ nobodo Herakliọn, dị na Krit ka ụmụnna anyị nọrọ na ya na-enwe ọmụmụ ihe. Hib. 10:24, 25 Obere oge ọ chọtachara ụlọ a, otu ụkọchukwu Chọọchị Ọtọdọks degaara ndị ọchịchị akwụkwọ ma sị ha ekwela Ndịàmà Jehova nọrọ ebe ahụ na-amụ ihe. Gịnị mere ụkọchukwu a ji mee ihe a? Ọ bụ nihi na ihe anyị na-akụzi dị iche nihe ndị Chọọchị Ọtọdọks na-akụzi. Ndị ọchịchị kpụpụrụ Nwanna Titos Manoussakis na ụmụnna atọ ndị ọzọ nụlọikpe ma kwuo na ha dara iwu. Ụlọikpe a mara ụmụnna anyị ndị a ikpe, rie ha iwu, ma tụọ ha mkpọrọ ọnwa atọ. Ebe ọ bụ na Ndịàmà Jehova na-erubere Chineke isi, ha weere ya na ihe ahụ ụlọikpe ahụ kpebiri ga-eme ka ha ghara inwe ike ife Chineke otú ha chọrọ. Nihi ya, ha wepụrụ okwu a nụfọdụ ụlọikpe ndị e nwere na Gris, ma ụlọikpe ndị ahụ mara ụmụnna anyị ikpe. Nihi ya, ụmụnna anyị wepụrụ okwu a nỤlọikpe Na-ahụ Maka Ihe Ruuru Mmadụ na Yurop.10Ụlọikpe Yurop a kpebiri ikpe a nafọ 1996 ma ma ndị iro anyị ikpe. Ihere mere ndị iro anyị nihi na ha atụghị anya ihe a merenụ. Ụlọikpe ahụ kwuru na Ndịàmà Jehova so nokpukpe a ma ama na Gris nihi na gọọmenti debara aha ha nakwụkwọ ka ọ bụrụ okpukpe iwu kwadoro. Ha kwukwara na ikpe ahụ ụlọikpe ndị dị na Gris mara Nwanna Titos Manoussakis na ụmụnna atọ ndị ozọ ga-eme ka ha ghara ikpe okpukpe ha otú ha chọrọ. Ha kwukwara na ọ bụghị gọọmenti Gris ga-ekwu ma ihe okpukpe na-akụzi ọ dị mma ma ọ bụ na ọ dịghị mma, nakwa na ọ bụghịkwa ya ga-ekwu otú a ga-esi na-akụziri ndị mmadụ ihe ndị ahụ. Ụlọikpe a kagburu ikpe ahụ a mara ụmụnna anyị ma gwa ha kpewe okpukpe ha otú ha chọrọ.11Ikpe a e kpelaara anyị, ò mere ka ndị Gris kwụsị inye anyị nsogbu? Nebee kwanụ? Nafọ 2012, ụlọikpe e nwere nobodo Kasandrekpebikwara ụdị ikpe ahụ Ụlọikpe Yurop kpebiri. Ikpe a were ihe fọrọ obere ka o ruo afọ iri na abụọ. Ihe mere e ji gbaa akwụkwọ a bụ nsogbu bishọp chọọchị Ọtọdọks na-enye ụmụnna anyị. E mechara wepụ okwu a nỤlọikpe Kasị Elu na Gris. Mgbe ha lebachara ya anya, ha kpelaara anyị ikpe. Ụlọikpe a kwuru na iwu mba Gris kwuru na nwa amaala Gris ọ bụla nwere ike ikpe okpukpe masịrị ya. Ha kwukwara na ihe ahụ ndị mmadụ na-ekwu na Ndịàmà Jehova abụghị okpukpe a ma ama abụghị eziokwu. Ụlọikpe ahụ sịrị: Ihe Ndịàmà Jehova na-akụzi doro onye ọ bụla anya. Nihi ya, ha bụ okpukpe a ma ama. Obi dị ụmụnna anyị ole na ole e nwere nọgbakọ Kasandre ụtọ nihi na ha na-enwezi ọmụmụ ihe nỤlọ Nzukọ Alaeze ha.12, 13.Olee otú ndị ọchịchị Frans si jiri iwu na-akpa nkata inye anyị nsogbu? Oleekwa ihe mechara mee?12Frans.Ụfọdụ ndị iro anyị ejirila iwu na-akpa nkata inye anyị nsogbu.GụọAbụ Ọma 94:20.Dị ka ihe atụ, nafọ 1995, gọọmenti Frans malitere inyocha otú alaka ụlọ ọrụ anyị na Frans si enweta ego na otú ha si emefu ya. Minista atụmatụ mkpata na mmefu ego dị naka kwuru ihe mere ha ji na-eme ya. Ọ sịrị: Ihe a anyị na-eme nwere ike ime ka ụlọikpe kwuo ka e rekpọọ ihe niile dị nalaka ụlọ ọrụ Ndịàmà Jehova iji kwụọ ụgwọ ha ji gọọmenti Frans. O nwekwara ike ime ka e kpee ha ikpe na ha na-arụrụ aka, meekwa ka e mechie alaka ụlọ ọrụ ha kpamkpam. Mgbe ha mechara nnyocha a, o nweghị ihe ọ bụla ha hụrụ gosiri na alaka ụlọ ọrụ anyị a na-arụrụ aka. Ma, ha kwuru na anyị ga-akwụ ụtụ isi buru ezigbo ibu. Ọ bụrụ na ụmụnna anyị ekweta ịkwụ ụtụ isi a, ọ ga-eme ka anyị mechie alaka ụlọ ọrụ anyị, ree ihe niile dị na ya iji kwụọ ụgwọ a. Ihe a gọọmenti Frans kwuru wutere ụmụnna anyị, ma o meghị ka ha gba nkịtị. Ha mere ka ọhaneze mara na ihe a gọọmenti chọrọ ime ha adịghị mma. Nafọ 2005, ha wepụrụ okwu a nỤlọikpe Na-ahụ Maka Ihe Ruuru Mmadụ na Yurop.13Ụlọikpe a kpebiri ikpe a nabalị iri atọ nọnwa Jun afọ 2011. Ha kwuru na ebe ọ bụ na iwu mba Frans kwuru na nwa amaala ya ọ bụla nwere ike ikpe okpukpe masịrị ya, gọọmenti ekwesịghị ileba anya nihe okpukpe ọ bụla na-akụzi, ọ gwụkwala ma ihe ndị ahụ hà na-akpata ọgba aghara. Ha ekwesịghịkwa ileba anya notú ha si na-akụzi ihe ndị ahụ. Ụlọikpe ahụ kwukwara, sị: Ụtụ isi ahụ . . . ga-eme ka alaka ụlọ ọrụ Ndịàmà Jehova na Frans ghara inwe ego ha ga-eji na-arụ ọrụ ha. Ọ ga-emekwa ka Ndịàmà Jehova nọ na Frans ghara ikpe okpukpe ha otú ha chọrọ. Ndị ọkàikpe niile e nwere nỤlọikpe a kpelaara Ndịàmà Jehova ikpe a. Ụlọikpe a gwara gọọmenti Frans ka ha kwụghachi Ndịàmà Jehova ego niile ha kwụrụ nụtụ isi nakwa ọmụrụ nwa ọ mụtara. Ha gwakwara ha ka ha gharakwa ịkpa ihe ọ bụla dị nalaka ụlọ ọrụ anyị aka. Obi dịkwa anyị niile ụtọ na gọọmenti Frans mere ihe ụlọikpe a kwuru.E nwere ụmụnna anyị taa na-ata ahụhụ nihi ikpe mkpegbu e kpere ha. I kwesịrị ịna-arịọ Jehova ka o nyere ha aka14.Olee ihe i nwere ike ime ná mbọ a anyị na-agba ka e kwe anyị ịna-efe Chineke otú ọ chọrọ?14Ndị Jehova taa na-eme ihe niile ha nwere ike ime ka e kwe ha ife Chineke otú ọ chọrọ, otú ahụ Esta na Mọdekaị mere. Esta 4:13-16 Ò nwere ihe i nwere ike ime ka e kwe ka anyị na-efe Chineke otú ọ chọrọ? Ee. I kwesịrị ịna-arịọ Jehova ka o nyere ụmụnnaanyị gọọmenti na-emekpọ ọnụ aka. Ụdị arịrịọ a ga-eme ka okwukwe ụmụnna anyị ndị a a na-emekpọ ọnụ na ndị ihe na-esiri ike, bụrụ a kwaa akwụrụ.GụọJems 5:16.Jehova ọ na-aza ụdị ekpere a? Ee. Ikpe ndị o mere ka e kpelaara anyị nụlọikpe na-egosi neziokwu na ọ naghị eji arịrịọ anyị rịọrọ maka ụmụnna anyị egwu egwu.Hib. 13:18, 19.Ihe Ndị Anyị Na-eme Iji Hụ Na A Gwọrọ Anyị Otú Anyị Na-agaghị Emebi Iwu Chineke Mgbe A Na-agwọ Anyị Ọrịa15.Olee ihe ndị Chineke kwesịrị iburu nobi gbasara ịmịnye ha ọbara?15Nisi iri na otunke akwụkwọ a, e mere ka o doo anya na Baịbụl gwara ndị Alaeze Chineke na-achị ka ha ghara iri ọbara nagbanyeghị na ọtụtụ ndị taa na-eri ya. Jen. 9:5, 6;Lev. 17:11;gụọỌrụ Ndịozi 15:28, 29.Ọ bụ eziokwu na anyị anaghị ekwe ka a mịnye anyị ọbara, anyị chọrọ ka a gwọọ anyị na ndị ikwu anyị nke ọma, ọ bụrụhaala na otú a chọrọ isi gwọọ anyị agaghị eme ka anyị nupụrụ Chineke isi. Ụlọikpe Kasị Elu e nwere nọtụtụ mba ekwuola na mmadụ nwere ike ikwu otú ọ chọrọ ka e si gwọọ ya ọrịa. Ha kwukwara na mmadụ nwekwara ike ịjụ otú a chọrọ isi gwọọ ya ọrịa ma ọ bụrụ na ihe mere o ji jụ bụ nihi ihe o kweere, ma ọ bụkwanụ na akọnuche ya ekweghị ya. Ma okwu a a kpatarala ụmụnna anyị nsogbu tara akpụ nụfọdụ mba. Ka anyị leba anya nole na ole nime ha.16, 17.Gịnị gbawara otu nwanna nwaanyị obi na Japan mgbe a wachara ya ahụ? Olee otú Chineke si za ekpere ya?16Japan.Nwanna Nwaanyị Misae Takeda, onye bi na Japan, chọrọ ka a waa ya ahụ nụlọ ọgwụ. Ọ dị afọ iri isii na atọ. O ji obi ya niile na-akwado Alaeze Chineke. Mgbe o ruru nụlọ ọgwụ, ọ gwara dọkịta ya na ya achọghị ka a mịnye ya ọbara. Ma, mgbe a wachara ya ahụ, ọtụtụ ọnwa agaakwaa, ọ chọpụtara na a mịnyere ya ọbara. Ihe a wutere ya. O weere ihe a e mere ya ka idina ya nike, nakwa ka igwu ya wayo. Ọ bụ ya mere o ji gbaa ndị dọkịta na ndị ụlọ ọgwụ ahụ akwụkwọ nụlọikpe na Jun, afọ 1993. Okwukwe nwanna nwaanyị a siri ike. Nwanna nwaanyị a guzo ọtọ nụlọikpe kwuo okwu nke ọma ihe karịrị otu awa nagbanyeghị na ahụ esighị ya ike. Mgbe ikpeazụ ọ bịara nụlọikpe ahụ bụ mgbe ọ fọrọ naanị otu ọnwa ka ọ nwụọ. Neziokwu, okwukwe ya enweghị atụ. Nwanna Nwaanyị Takeda kwuru na ya na-arịọ Jehova ka o nyere ya aka nokwu a. Obi siri ya ike na Jehova ga-anụ arịrịọ ya. Jehova ọ nụrụ ya?17Mgbe Nwanna Nwaanyị Takeda nwụchara, afọ atọ agaakwa, Ụlọikpe Kasị Elu na Japan kpelaara ya ikpe. Ụlọikpe a kwuru na dọkịta ahụ na ndị ụlọ ọgwụ ahụ mejọrọ ya, ebe ọ bụ na ha mịnyere ya ọbara mgbe ọ gwara ha na ya achọghị ka a mịnye ya ọbara. Ọ bụ nabalị iri abụọ na itoolu nọnwa Febụwarị, afọ 2000, ka e kpebiri ikpe a. Ha kwuru na ebe ọ bụ na mmadụ nwere ike ikwu otú e nwere ike isi gwọọ ya ọrịa, e kwesịrị ime ihe onye ahụ kwuru nihi na ọ bụ ihe ruuru ya. Nwanna Nwaanyị Takeda katara obi mee ka o doo anya na e kwesịghị ịmịnye ya ọbara nihi na akọnuche ya ekweghị ya. Mbọ niile a ọ gbara baara ụmụnna anyị nọ na Japan uru. Ha anaghịzi achị obi naka aga ụlọ ọgwụ nihi na ha ma na o nweghị onye ga-amịnye ha ọbara nike.Onye a bụ Nwanna Pablo Albarracini A kọrọ gbasara ya na paragraf nke 18 ruo na nke 2018-20.a Gịnị ka ụlọikpe mkpegharị ikpe nAjentina kwuru banyere akwụkwọ otu nwanna dejupụtara o ji sị na ya achọghị ka a mịnye ya ọbara? b A bịa nokwu gbasara ịmịnye mmadụ ọbara, olee ihe anyị kwesịrị ime nke ga-egosi na anyị na-erubere Eze anyị bụ Kraịst isi?18Ajentina.Olee ihe ndị Alaeze Chineke na-achị nwere ike ime adịghị ama ama a chọọ ka e kpebie otú a ga-esi gwọọ ha ọrịa mgbe ha na-amaghị onwe ha? Ihe anyị kwesịrị ime bụ idejupụta akwụkwọ iwu kwadoro anyị ji kwuo na anyị achọghị ka a mịnye anyị ọbara. Anyị kwesịkwara iji akwụkwọ a eje ebe ọ bụla anyị na-eje. Ọ bụ akwụkwọ a ga-ekwuchite ọnụ anyị mgbe anyị na-amaghị onwe anyị. Nwanna Pablo Albarracini mere ihe a niile. Na Mee, afọ 2012, ndị ohi nwara izu ya ohi, ma gbaa ya égbè ọtụtụ ugboro. Mgbe ihe a mechara, e buuru ya gaa ụlọ ọgwụ. Ọ maghịzi onwe ya, nihi ya kwa, o nweghị ike ịgwa ndị ụlọ ọgwụ na ya achọghị ka a mịnye ya ọbara. Ma, o ji akwụkwọ ọ bịanyere aka na ya nke kwuru otú a ga-esi agwọ ya ọrịa. O dejupụtara akwụkwọ a ihe karịrị afọ anọ tupu ihe a emee. Ọ bụ eziokwu na ọ nọ nọnụ ọnwụ, ụfọdụ ndị dọkịta ekwuokwa na e kwesịrị ịmịnye ya ọbara ka ọ ghara ịnwụ, ndị ụlọ ọgwụ ahụ kwuru na a ga-agwọ ya namịnyeghị ya ọbara otú ahụ o kwuru nakwụkwọ ahụ. Ma, papa ya wepụrụ okwu a nụlọikpe ozugbo. Papa ya a abụghị Onyeàmà Jehova. Mgbe ụlọikpe lebachara okwu a anya, ha kpebiri ka a mịnye nwanna a ọbara nagbanyeghị na o kwuru nakwụkwọ ahụ na ya achọghị ka a mịnye ya ọbara.19Onye ọkàiwu na-ekpechite ọnụ nwunye Nwanna Pablo wepụrụ okwu a nụlọikpe mkpegharị ikpe ozugbo. Ụlọikpe a lebakwara okwu a anya nawa ole na ole. Ha kagburu ihe ụlọikpe mbụ ahụ kpebiri, sị na e kwesịrị ime ihe Nwanna Pablo kwuru nakwụkwọ ahụ ọ bịanyere aka na ya. Papa Nwanna Pablo wepụrụ okwu a nỤlọikpe Kasị Elu nAjentina. Ma, Ụlọikpe a kwuru na o doro ha anya na Nwanna Pablo chere echiche nke ọma tupu ya edejupụta akwụkwọ ahụ o ji kwuo na ya achọghị ka a mịnye ya ọbara mgbe ọ bụla. Ụlọikpe a kwukwara na o nweghị ihe gosiri na a manyere ya amanye ịbịanye aka na ya. Ụlọikpe ahụ kwukwara, sị: Onye ọ bụla torurula ihe e ji mmadụ eme nwere ike idejupụta akwụkwọ o ji kwuo otú a ga-esi gwọọ ya ọrịa. O nwekwara ike ikwere ka ndị dọkịta gwọọ ya otú ha chọrọ ma ọ bụkwanụ jụ . . . Dọkịta ga-agwọ onye ahụ ga-emerịrị ihe e dere nakwụkwọ ahụ onye ahụ dejupụtara.Ì dejupụtala akwụkwọ i ji kwuo na ị chọghị ka a mịnye gị ọbara?20Nwanna Pablo mechara gbakee. Obi na-atọ ya na nwunye ya ụtọ na ha dejupụtara akwụkwọ ahụ tupu ihe ahụ emee. Akwụkwọ a nwanna a dejupụtara dị ezigbo mkpa. Ihe a o mere gosiri na ọ na-eme ihe Chineke kwuru ka ndị Kraịst na-achị na-eme. Gị na ezinụlọ gị, ùnu edejupụtala akwụkwọ nke unu?Onye a bụ Nwanna Nwaanyị April Cadoreth A kọrọ gbasara ya na paragraf nke 21 ruo na nke 2421-24.a Olee ihe Ụlọikpe Kasị Elu na Kanada kpebiri nokwu gbasara ịmịnye ndị na-eto eto ọbara? b Olee uru ihe a ụlọikpe a kpebiri baara ndị na-eto eto bụ Ndịàmà Jehova?21Kanada.O doro anya na ụlọikpe dị iche iche ma na ndị nne na nna nwere ikike ikwu otú kacha mma e kwesịrị isi gwọọ ụmụ ha ọrịa. Mgbe ụfọdụ, ụlọikpe dị iche iche ekpebiedịla na ọ bụrụ na onye na-eto eto, nke na-eche echiche ka dimkpa, ekwuo otú a ga-esi gwọọ ya ọrịa, e kwesịrị ime ihe o kwuru. Ụdị ihe a ka ụlọikpe kwuru mgbe ha kpebiri ikpe Nwanna Nwaanyị April Cadoreth, onye Kanada. Mgbe ọ dị afọ iri na anọ, a kpọgara ya ụlọ ọgwụ nihi na ọbara na-agba ya nime ahụ. Ọnwa ole na ole tupu ihe a emee, o dejupụtara kaadị a na-akpọAdvance Medical Directivema bịanye aka na ya. O kwuru na kaadị a na ya achọghị ka a mịnye ya ọbara,a sịgodị na ya nọ nọnụ ọnwụ. Dọkịta na-agwọ ya jụwara isi na ya agaghị eme ihe o kwuru na kaadị ahụ. Dọkịta a wepụrụ okwu a nụlọikpe ka ha nye ya ikike ịmịnye nwa a ọbara. Ụlọikpe ahụ nyere dọkịta ahụ ikike ka ọ mịnye ya ọbara, dọkịta ahụ amịnyekwa ya akpa ọbara atọ. April mechara kwuo na ya weere ihe a e mere ya ka idina ya nike.22April Cadoreth na nne na nna ya wepụrụ okwu a nụlọikpe ụfọdụ. Mgbe ụlọikpe ndị a kpebichara okwu a, afọ abụọ agaakwa, e wepụrụ ya nỤlọikpe Kasị Elu na Kanada. Nafọ 2009, ụlọikpe a kpelaara April ikpe. Ihe a e kpebiri bakwaara ndị na-eto eto ndị ọzọ uru ebe ọ bụ na o doola anya na ha nwere ike ikpebi otú a ga-esi gwọọ ha ọrịa. Ma, ihe Ụlọikpe a kpebiri agbanweghị iwu mba Kanada. Ụlọikpe a kwuru, sị: A bịa nokwu gbasara otú a ga-esi gwọọ mmadụ ọrịa, e kwesịrị ịhapụ ndị na-eto eto na-erubeghị afọ iri na isii ka ha jiri aka ha gosi na ọjụjụ ha jụrụ otú a chọrọ isi gwọọ ha ọrịa si ha nala ala obi, nakwa na ha nwere ike ikpebiri onwe ha ihe ha ga-eme.23Ikpe a Ụlọikpe Kasị Elu kpebiri bara ezigbo uru nihi na o mere ka o doo anya na iwu kwuru na ndị na-eto eto, bụ ndịna-eche echiche ka dimkpa, nwere ike ikwu otú a ga-esi gwọọ ha ọrịa. Tupu Ụlọikpe Kasị Elu na Kanada ekpebie ikpe a, ụlọikpe ndị ọzọ dị na Kanada nwere ike inye ndị dọkịta ikike ka ha gwọọ onye na-eto eto na-erubeghị afọ iri na isii ọrịa otú hanwa chọrọ, ma ọ bụrụ na ụlọikpe ahụ echee na nke ahụ ga-eme ka nwa ahụ gbakee. Ma, mgbe Ụlọikpe Kasị Elu kpebichara ikpe a, o nweghịzi ụlọikpe dị na Kanada nwere ike ikwu ka a gwọọ onye na-eto eto ọ bụla na-erubeghị afọ iri na isii ọrịa otú ndị dọkịta chọrọ, nebughị ụzọ jụta ihe onye ahụ chere iji mara ma ò toruola ikpebiri onwe ya ihe ọ ga-eme.Obi dị m ụtọ ugbu a nihi na mbọ niile m gbara nikpe a emeela ka e too aha Chineke ma mee Setan onye ụgha24È nwere uru ikpe a e kpere afọ atọ bara? Nwanna Nwaanyị April kwuru na ọ bara uru. O mechara gbakee. Ọ bụkwa onye ọsụ ụzọ oge niile ugbu a. Ọ sịrị: Obi dị m ụtọ ugbu a nihi na mbọ niile m gbara nikpe a emeela ka e too aha Chineke ma mee Setan onye ụgha. Ihe a o mere na-egosi na ụmụ anyị na-eto eto nwekwara ike ịkwụsi ike nihe ha kweere, si otú ahụ gosi na ha bụ ezigbo ụmụ amaala Alaeze Chineke.Mat. 21:16.Ihe Ndị Anyị Na-eme Ka E Kwe Anyị Zụọ Ụmụ Anyị Otú Jehova Chọrọ25, 26.Olee nsogbu a na-enwe mgbe ụfọdụ ma di na nwunye gbaa alụkwaghịm?25Jehova gwara ndị nne na nna ka ha na-azụ ụmụ ha otú ọ chọrọ. Diut. 6:6-8;Efe. 6:4 Ihe a Chineke gwara ndị nne na nna ka ha na-eme adịchaghị mfe. Ọ na-akadị esi ike ma a gbaa alụkwaghịm. Ọ bụrụ na ụdị ihe a emee, otú nne chere a ga-esi na-azụ ụmụ ha nwere ike ịdị iche notú nna chere a ga-esi azụ ha. Dị ka ihe atụ, nne ma ọ bụ nna bụ Onyeàmà Jehova chọsiri ike ka a zụọ nwa ha otú Chineke chọrọ, ma onye nke na-abụghị Onyeàmà Jehova nwere ike ịjụ. Ma, nne ma ọ bụ nna bụ Onyeàmà Jehova kwesịrị ịghọta na di ya ma ọ bụ nwunye ya na-abụghị Onyeàmà Jehova na ụmụ ha ka ga na-emekọrịta ihe nagbanyeghị na ha agbaala alụkwaghịm.26Ụdị ihe a mee, nne ma ọ bụ nna na-abụghị Onyeàmà Jehova nwere ike ịgba akwụkwọ nụlọikpe ka a kpọnye ya nwa ha nihi na ya chọrọ iji aka ya kụziere ya ihe gbasara okpukpe ya. Ma, ụfọdụ na-ekwu na nne ma ọ bụ nna bụ Onyeàmà Jehova zụọ ụmụ ha, ụmụaka ahụ ga-amụta ihe ọjọọ. Ha nwere ike ikwu na onye nke bụ Onyeàmà Jehova agaghị ekwe ka ụmụ ahụ na-eme ememme ụbọchị ọmụmụ ha ma ọ bụ ememme ndị ọzọ. Ha nwekwara ike ikwu na ọ gaghị ekwe ka a mịnye ụmụ ahụ ọbara ga-azọ ha ndụ ma ha nọrọ nọnụ ọnwụ. Obi dị anyị ụtọ na e nweela ụlọikpe ndị lebarala okwu a anya ma gbakwasị ụkwụ nihe ga-abara nwatakịrị uru kpebie ya. Ha agbakwasịghị ụkwụ nihe ụfọdụ ndị na-ekwu, ya bụ, na okpukpe nne ma ọ bụ nna na-ekpe ga-akụziri nwatakịrị ihe ọjọọ. Ka anyị leba anya nikpe ole na ole e kpebirila nokwu a.27, 28.E kwuru na ọ bụrụ na nne ma ọ bụ nna bụ Onyeàmà Jehova akụziere nwa ya ihe Ndịàmà Jehova kweere, ọ ga-eme ka nwa ahụ mụta ihe ọjọọ. Ma, olee ihe Ụlọikpe Kasị Elu nOhayo kpebiri nokwu a?27Amerịka.Nafọ 1992, Ụlọikpe Kasị Elu nOhayo kpebiri ikpe Nwanna Nwaanyị Jennifer Pater na onye bụbu di ya. Ihe sere okwu bụ na onye a bụbu di ya kwuru na ọ bụrụ na Jennifer akpọrọ Bobby, bụ obere nwa ha nwoke, ma kụziere ya ihe Ndịàmà Jehova na-akụzi, ọ ga-amụta ihe ọjọọ. Tupu e wepụ okwu a nỤlọikpe Kasị Elu,onye a bụbu di Jennifer gbara akwụkwọ notu ụlọikpe dị nOhayo. Ụlọikpe a kpelaara nwoke a ikpe ma kpọnye ya nwa ha ka o jiri aka ya zụọ ya. Ha kwuru na Jennifer nwere ike ịna-aga eleta nwa ha nwoke ahụ, ma ọ gaghị akụziri ya ihe ọ bụla Ndịàmà Jehova kweere ma ọ bụ si nụzọ ọ bụla mee ka nwa ahụ mụta ihe ndị ahụ. Ihe a ụlọikpe a kpebiri edoghị anya nihi na mmadụ nwere ike ịghọta na ihe ọ pụtara bụ na Jennifer ekwesịghị ịkụziri nwa ya nwoke ahụ Baịbụl ma ọ bụ àgwà ọma ndị Baịbụl kwuru ka a na-akpa. Olee otú i chere obi dị Jennifer mgbe ahụ? Ihe a gbawara ya obi. Ma, o kwuru na ya mụtara inwe ndidi ma chere Jehova. O kwukwara, sị: O nwetụghị mgbe Jehova gbara nkịtị nokwu a. Nzukọ Jehova nyeere onye ọkàiwu na-ekpechite ọnụ Jennifer aka, ya ewepụ okwu a nỤlọikpe Kasị Elu nOhayo.28Ụlọikpe a kagburu ihe ahụ ụlọikpe mbụ kpebiri. Ha kwuru na nne na nna kwesịrị ịkụziri ụmụ ha otú ha ga-esi na-akpa àgwà ọma nakwa ihe gbasara okpukpe ha. Ụlọikpe a kwuru na ụlọikpe mbụ ahụ ekwesịghị igbochi nne ma ọ bụ nna bụ Onyeàmà Jehova ịkụziri nwa ya ihe gbasara okpukpe ya, ọ gwụkwala ma è mere ka o doo anya na ihe Ndịàmà Jehova na-akụzi ga-akpa nwatakịrị ahụ aka ọjọọ ma a kụziere ya ihe ndị ahụ. Ụlọikpe a kwuru na o nweghị ihe ọ bụla ha chọpụtara gosiri na ihe Ndịàmà Jehova na-akụzi ga-akpa nwatakịrị aka ọjọọ.Ọtụtụ ụlọikpe ekpelaarala Ndị Kraịst bụ nne ma ọ bụ nna ikpe ma kpọnye ha ụmụ ha ka ha zụwa29-31.Gịnị mere otu nwanna nwaanyị bụ onye Denmak ji gbara aka nwa ya nwaanyị? Ma, olee ihe Ụlọikpe Kasị Elu na Denmak kpebiri nokwu a?29Denmak.Nwanna nwaanyị Anita Hansen na di ya gbara alụkwaghịm. Ọ bụ onye Denmak. Di ya ahụ gbara akwụkwọ nụlọikpeka a kpọnye ya Amanda, bụ obere nwa ha nwaanyị dị afọ asaa, ka ya zụwa nihi na ya achọghị ka Anita kụziere nwa ahụ ihe gbasara okpukpe ya. Nafọ 2000, ụlọikpe a kpelaara Anita ikpe ma kpọnye ya Amanda. Onye a bụbu di ya wepụrụ okwu a nụlọikpe mkpegharị ikpe. Ụlọikpe a kagburu ihe ụlọikpe mbụ ahụ kpere ma kpọnye nke nwoke nwa ha nwaanyị. Ụlọikpe a kwuru na ha chere na nwoke a ga-aka akụziri nwa ha ihe ga-abara ya uru, ebe ọ bụ na okpukpe ha abụọ anaghị akụzi otu ihe. Otú a ka Nwanna Nwaanyị Hansen si gbara aka Amanda nihi na ọ bụ Onyeàmà Jehova.30Noge niile ihe a nọ na-eme, obi anaghị adị Nwanna Nwaanyị Hansen mma mgbe ụfọdụ. Ọ chọọ ikpe ekpere, ọ naghịkwa ama ihe ọ ga-ekpe ekpe. Ma, o kwuru, sị: Ihe e kwuru náNdị Rom 8:26,27kasiri m obi. Mgbe ọ bụla m na-ekpe ekpere, ama m na Jehova ma ihe ndị m rịọrọ ya. Ọ nọnyeere m, ọ na-enyekwara m aka mgbe niile.GụọAbụ Ọma 32:8;Aịzaya 41:10.31Nwanna Nwaanyị Hansen wepụrụ okwu a nỤlọikpe Kasị Elu na Denmak. Ụlọikpe a mechara kpebie ikpe a ma sị: Ihe e kwesịrị ịgbakwasị ụkwụ na ya kpọnye nne ma ọ bụ nna nwa ka ọ zụọ bụ ihe ga-akacha abara nwa ahụ uru. Ha kwukwara na ihe ọzọ e kwesịrị ịgbakwasị ụkwụ na ya kpọnye nne ma ọ bụ nna nwa ha bụ ụdị mbọ onye nke ọ bụla nime ha na-agba ma e nwee nghọtahie. E kwesịghị ịgbakwasị ụkwụ nihe Ndịàmà Jehova na-akụzi nakwa otú e si ele ha anya. Ụlọikpe a chọpụtara na Nwanna Nwaanyị Hansen zuru ka e mee ma a bịa nịzụ nwa. Ha kpọnyekwara ya Amanda ka ọ zụwa. Ikpe a e kpelaara ya mere ya obi ụtọ.32.Olee otú Ụlọikpe Na-ahụ Maka Ihe Ruuru Mmadụ na Yurop si gbatara ndị nne na nna bụ Ndịàmà Jehova ọsọ enyemaka?32Mba ndị ọzọ dị na Yurop.E nweela ikpe ụfọdụ e kperela nỤlọikpe Kasị Elu e nwere ná mba ụfọdụ ma e mechaa wepụ ha nỤlọikpe Na-ahụ Maka Ihe Ruuru Mmadụ na Yurop. Ihe sere okwu bụ onye ga-akpọrọ nwa mgbe di na nwunye gbara alụkwaghịm, ọ bụ nke nwoke ka ọ bụ nke nwaanyị. Na ha abụọ, Ụlọikpe a chọpụtara na ụlọikpe ndị mbụ kpere ikpe ndị ahụ mara ndị nke bụ Ndịàmà Jehova ikpe nihi na ha bụ Ndịàmà Jehova. Ụlọikpe Yurop a kwuru na ụlọikpe ndị mbụ ahụ kpere ikpe arụrụala. Ha kwukwara, sị: Ọ dịghị mma ka ụlọikpe gbakwasị ụkwụ naanị nokpukpe mmadụ na-ekpe ma otu onye ikpe. Obi tọrọ otu nwanna nwaanyị ụtọ mgbe Ụlọikpe Yurop a kpelaara ya ikpe. O kwuru, sị: Obi gbawara m mgbe a sị na m na-akụziri ụmụ m ihe ọjọọ, ebe o dokwaranụ m anya na ihe m na-akụziri ha bụ ihe ga-akacha baara ha uru, ya bụ, àgwà Ndị Kraịst kwesịrị ịna-akpa.33.Olee otú ndị nne na nna bụ Ndịàmà Jehova si eme ihe e kwuru náNdị Filipaị 4:5?33Ndị nne ma ọ bụ ndị nna bụ Ndịàmà Jehova okwu ha dị nụlọikpe maka na ha chọrọ ka ha na-akụziri ụmụ ha Baịbụl kwesịkwara ichebara onye bụbu di ma ọ bụ nwunye ha na-abụghị Onyeàmà Jehova echiche.GụọNdị Filipaị 4:5.Ha kwesịrị ịghọta na onye nke ahụ na-abụghị Onyeàmà Jehova nwekwara ike ịkụziri ụmụ ha ihe ma ọ chọọ. Olee otú di ma ọ bụ nwunye bụ Onyeàmà Jehova ga-esi jiri ịzụ nwa ya kpọrọ ihe?34.Gịnị ka ndị nne na nna bụ Ndị Kraịst na-amụta nihe ndị Juu mere noge Nehemaya?34Iji nwee ike ịza ajụjụ a, ka anyị leba anya nihe mere noge Nehemaya. Ndị Juu gbasiri mbọ ike ka ha wughachi mgbidi Jeruselem. Ha ma na ọ bụrụ na ha ewughachi mgbidi a, ọ ga-eme kamba ndị gbara ha gburugburu na-achọghị iji anya ahụ ha, ghara igbu ha na ụmụ ha. Nihi ya, Nehemaya gwara ha, sị: Buoronụ ụmụnne unu agha, tinyere ụmụ unu ndị ikom na ụmụ unu ndị inyom, ndị nwunye unu na ebe obibi unu. Nehe. 4:14 Agha a baara ndị Juu uru. Ihe ahụ ha mere ka ndị nne na nna, bụ Ndịàmà Jehova, na-emekwa taa. Ha na-agbasi mbọ ike ka ha kụziere ụmụ ha ihe otú Chineke chọrọ. Ha ma na e nwere ọtụtụ ihe ọjọọ ụmụ ha nwere ike ịmụta nụlọ akwụkwọ na nebe ha bi. Ha makwa na ụmụ ha nwekwara ike ịnọ nụlọ ha mụta ihe ọjọọ na tiivi ma ọ bụ nỊntanet. Ndị nne na nna, unu echefula na ọ ga-abara unu uru, baakwara ụmụ unu uru, ma unu gbasie mbọ ike kụziere ha ihe otú Chineke chọrọ. Ihe ndị ahụ unu ga-akụziri ha ga-eme ka ha na-agbara ihe ọjọọ ọsọ, meekwa ka ha na-eme nke ọma nọgbakọ.Ka Obi Sie Gị Ike na Jehova Na-akwado Ndị Na-efe Ya35, 36.Olee uru anyị riterela ná mbọ niile anyị gbarala ka e kwe ka anyị na-efe Jehova otú ọ chọrọ? Oleekwa ihe i kpebisiri ike ime?35O doro anya na Jehova na-agọzi mbọ niile ndị ya na-agba taa ka ndị ọchịchị kwe ha na-efe Chineke otú ọ chọrọ. Mbọ niile a ndị Jehova na-agba emeela ka ha zie ma ọhaneze ma ndị ọkàikpe ma ndị ọkàiwu ozi ọma mgbe ha na-azara ọnụ ha nụlọikpe. Rom 1:8 E nweela ọtụtụ ikpe ndị Chineke meriri. Otu nime uru ikpe ndị a bara bụ na nọtụtụ mba, ụmụ amaala ha na-abụghị Ndịàmà Jehova amatakwuola ihe ndị ruuru ha. Ma, ebe anyị bụ ndị Chineke, ihe anyị kwo ewepụ okwu anyị nụlọikpe abụghị ka anyị mee ka ihe ka mma nobodo. Ọ bụkwanụghị ka anyị gosi na anyị bụ ndị ezi omume. Kama, ọ bụ ka ndị ọchịchị kwe ka anyị na-efe Chineke otú ọ chọrọ.GụọNdị Filipaị 1:7.36E nwere ọtụtụ ihe anyị na-amụta naka ụmụnna anyị mere ihe niile ha nwere ike ime ka e kwe ha na-efe Jehova otú ọ chọrọ. Anyị kwesịrị iji ihe ndị ahụ kpọrọ ihe. Ka anyị gbasie mbọ ike na-efe Chineke otú ọ chọrọ. Ka obi siekwa anyị ike na Jehova na-enyere anyị aka nozi anyị na-ejere ya, nakwa na ọ ga na-enye anyị ike anyị ga-eji na-efe ya otú ọ chọrọ.Aịza. 54:17.Nkebi nke 5Otú E Si Na-akụziri Ụmụ Amaala Alaeze Chineke IheOtú Eze Anyị Si Akụziri Anyị IheKA E were ya na e nwere otu mgbakọ unu gara. Ná mgbakọ a, otu nwa okorobịa nọ na-ekwu okwu tọrọ gị ụtọ, gị elee ya anya, mụmụọ ọnụ ọchị. Nwa okorobịa a si nọgbakọ gị. Nke a bụ nke mbụ ọ na-ekwu okwu ná mgbakọ. Ka ọ na-ekwu okwu a, gị ekwuo nobi gị na Jehova na-akụzikwaranụ ndị ya ihe. Mgbe i chetara okwu mbụ nwanna a kwuru nọgbakọ unu, gị ekwuo nobi gị na nwanna a amụtakwuola nnọọ otú e si ekwu okwu. Ma, o nwere ihe ọzọ i chetakwara. I chetara na ọ mụtala ọtụtụ ihe nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke nakwa nỤlọ Akwụkwọ Ndị Ọsụ Ụzọ ọ gara. I chetakwara na ya na nwunye ya ka si Ụlọ Akwụkwọ Ọmụmụ Baịbụl Maka Ụmụnna Lụrụ Di na Nwunye lọta. Mgbe nwanna a kwuchara ọmarịcha okwu ya rịtuo, gị ana-akụrụ ya aka. Ka ị na-akụrụ ya aka, gị elegharịa anya na-eche ihe ndị magburu onwe ha Jehova na-akụziri ndị ya.Baịbụl kwuru gbasara oge ndị Chineke niile ga-abụ ndị Jehova kụziiri ihe. Aịza. 54:13 Ọ bụ noge ahụ ka anyị bi na ya ugbu a. Jehova ji ọtụtụ ihe na-akụziri ndị ya ihe. O ji akwụkwọ anyị dị iche iche, ọmụmụ ihe ndị anyị na-aga, mgbakọ ukwu na mgbakọ nta, nakwa ụlọ akwụkwọ dị iche iche, na-akwadebe anyị maka ọrụ dị iche iche a na-arụ ná nzukọ ya. Ihe anyị ga-eleba anya ná nkebi a bụ otú ihe niile Jehova na-akụziri anyị si gosi na Alaeze Chineke na-achị achị taa.16 Izukọta Ọnụ Na-efe Jehova1.Olee ihe nyeere ndị na-eso ụzọ Jizọs aka mgbe ha zukọtara? Oleekwa ihe mere e ji kwesị inyere ha aka?OBERE oge a kpọlitechara Jizọs nọnwụ, ndị na-eso ụzọ ya zukọtara ka ha gbaa ibe ha ume. Ha kpọchiri ọnụ ụzọ ụlọ ha nọ akpọchi nihi na ha na-atụ ụjọ ndị iro ha. Ma, ha kwụsịrị ụjọ a ha na-atụ mgbe Jizọs batara ebe ahụ ha nọ ma gwa ha okwu. Ọ gwara ha, sị: Natanụ mmụọ nsọ!GụọJọn 20:19-22.Ndị na-eso ụzọ Jizọs mechara zukọtakwa ọnụ noge ọzọ, Jehova awụkwasị ha mmụọ nsọ. Mmụọ nsọ a ha natara nyere ha ike ha ga-eji na-ekwusa ozi ọma.Ọrụ 2:1-7.2.a Olee otú Jehova si enye anyị ike? Oleekwa ihe mere ike ahụ ji dị anyị mkpa? b Gịnị mere anyị ji kwesị ịna-enwe Ofufe Ezinụlọ? Gụọ ihe e dere nala ala peeji nakwa ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ, Ofufe Ezinụlọ.2Anyị na-enwekwa ụdị nsogbu a ndị na-eso ụzọ Jizọs nwere. 1 Pita 5:9 Mgbe ụfọdụ, ụfọdụ nime anyị nwere ike ịtụ ụjọ mmadụ. Ma, Jehova na-enye anyị ike. Ike a ọ na-enye anyị na-eme ka anyị na-ekwusa ozi ọma natụghị egwu. Efe. 6:10 Olee otú Jehova si enye anyị ike. Ọ na-ejikarị ọmụmụ ihe ndị anyị na-enwe enye anyị ike. E nwere ụzọ ọmụmụ ihe ise anyị na-enwe kwa izu. Ha bụ: Okwu Ihu Ọha, Ọmụmụ IheỤlọ Nche,Ọmụmụ Baịbụl Ọgbakọ, Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke, na Nzukọ Ije Ozi.Nafọ ọ bụla, anyị na-echeta ọnwụ Jizọs, na-agakwa mgbakọ ukwu na mgbakọ sekit abụọ. Olee uru ihe ndị a niile na-abara anyị? Olee otú ọmụmụ ihe ndị anyị na-enwe noge a si malite? Ò nwere ihe otú anyị si were ịga ọmụmụ ihe ndị a na-ekwu gbasara anyị?Gịnị Mere Anyị Ji Ezukọta Ọnụ?3, 4.Gịnị ka Jehova gwara ndị ya ka ha na-eme? Ole ndị mere otú ahụ?3Kemgbe ụwa, Jehova na-agwa ndị ya ka ha na-ezukọ ọnụ efe ya. Dị ka ihe atụ, nafọ 1513 Tupu Oge Ndị Kraịst, Jehova nyere mba Izrel Iwu. Otu nime ihe ndị iwu ahụ kwuru bụ na ha ga na-edebe Ụbọchị Izu Ike kwa izu ka ezinụlọ ọ bụla jiri ụbọchị ahụ dum fee Jehova ma mụọ Iwu ya. Diut. 5:12;6:4-9 Mgbe ụmụ Izrel mere ihe ndị a a gwara ha na-eme nỤbọchị Izu Ike, ezinụlọ ha na-adị notu, mba ahụ na Chineke adịrịkwuokwa ná mma. Ma ha nwaa anwaa ghara ịna-ezukọta ọnụ efe Jehova, ha na Chineke na-akwụsị ịdị ná mma.Lev. 10:11;26:31-35;2 Ihe 36:20, 21.4Mgbe Jizọs nọ nụwa, o jighị ọmụmụ ihe egwu egwu. Ọ na-aga nụlọ nzukọ ndị Juu nỤbọchị Izu Ike ọ bụla na-amụ OkwuChineke. Luk 4:16 Mgbe Jizọs nwụrụ, a kpọlitekwa ya nọnwụ, ndị na-eso ụzọ ya ka na-ezukọta amụ Okwu Chineke nagbanyeghị na iwu ejighịzi ha idebe Ụbọchị Izu Ike. Ọrụ 1:6,12-14;2:1-4;Rom 14:5;Kọl. 2:13, 14 Ọ na-abụ ha zukọọ, a kụziere ha ihe, gbaakwa ha ume. Ha na-ekpekwa ekpere, na-aza ajụjụ, ma na-abụ abụ. Ha si otú a too Chineke.Kọl. 3:16;Hib. 13:15.Ndị na-eso ụzọ Jizọs zukọtara ka ha gbaa ibe ha ume nakwa ka ha mee ka okwukwe ha sikwuo ike5.Gịnị mere anyị ji aga ọmụmụ ihe kwa izu, na-agakwa mgbakọ dị iche iche kwa afọ? Gụọkwa ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ, Mgbakọ Ndị Anyị Na-enwe Kwa Afọ Na-eme Ka Anyị Dịrị nOtu.5Anyị na-emekwa ihe ndị ahụ ndị na-eso ụzọ Jizọs mere. Anyị gaa ọmụmụ ihe ndị anyị na-enwe kwa izu, gaakwa mgbakọ dị iche iche ndị anyị na-enwe kwa afọ, anyị na-egosi na anyị na-akwado Alaeze Chineke. Chineke na-ejikwa mmụọ nsọ ya enye anyị ike. Anyị na-ekwukwa ihe ndị na-agba ụmụnna anyị ume. Ihe kacha mkpa anyị na-eme ma anyị zukọta ọnụ bụ ife Jehova. Otú anyị si eme ya bụ ikpe ekpere, ịza ajụjụ, na ịbụ abụ. Otú anyị si enwe ọmụmụ ihe anyị taa nwere ike ịdị iche notú ụmụ Izrel na Ndị Kraịst oge mbụ si nwee nke ha. Ma, ọmụmụ ihe anyị dị mkpa otú ahụ nke ha dịkwa noge ahụ. Olee otú ọmụmụ ihe anyị na-enwe noge a si bido?Ọmụmụ Ihe Ndị Anyị Na-enwe Kwa Izu Na-agba Anyị Ume Igosi Ịhụya na Ịrụ Ezi Ọrụ6, 7.a Gịnị mere anyị ji enwe ọmụmụ ihe? b Olee mgbe Ndị Mmụta Baịbụl nọ nebe dị iche iche na-enwe ọmụmụ ihe ha?6Mgbe Nwanna Charles Taze Russell bidoro ịmụ Okwu Chineke ka ọ mata nke bụ eziokwu, ọ ghọtara na ya na ndị ọzọ chọrọ ịmụta eziokwu kwesịrị ịna-ezukọta. Ọ bụ ya mere o ji dee ihe o dere nafọ 1879. O dere, sị: Mụ na ndị ọzọ nọ na Pitsbọg na-enwe klas anyị na-amụ Baịbụl. Anyị na-amụ ya na Sọnde ọ bụla. A gbara ndị na-agụỤlọ Ncheume ka ha na-ezukọta. Ihe dị ka nafọ 1881, ha bidoro ịna-enwe ọmụmụ ihe na Pitsbọg dị na Pensụlvenịa nụbọchị Sọnde na ụbọchị Wenezdee ọ bụla.Ụlọ NcheBekee nke November afọ 1895 kwuru ihe mere e ji enweọmụmụ ihe ndị ahụ. Ọ sịrị na ọ bụ ka Ndị Kraịst nwee ike ịna-akpakọrịta, na-ekwurịta okwu, ma na-ahụ ibe ha nanya. O kwukwara na ọmụmụ ihe ndị ahụ ga-eme ka ndị bịara ha na-agbarịta ibe ha ume.GụọNdị Hibru 10:24, 25.7Ruo ọtụtụ afọ, otú Ndị Mmụta Baịbụl e nwere notu ebe si enwe ọmụmụ ihe nakwa ugboro ole ha na-enwe ya na-adị iche notú Ndị Mmụta Baịbụl e nwere nebe ọzọ si enwe nke ha. Dị ka ihe atụ, e nwere akwụkwọ ozi otu ìgwè na-enwe ọmụmụ ihe nAmerịka dere banyere ọmụmụ ihe ndị ha na-enwe. Akwụkwọ ozi a gbara nỤlọ Nchenafọ 1911. Ha kwuru nakwụkwọ ozi ahụ, sị: Ọ dịkarịa ala, anyị na-enwe ọmụmụ ihe ise kwa izu. Ha na-enwe ọmụmụ ihe ndị ahụ na Mọnde, Wenezdee, Fraịdee, na-enwekwa abụọ na Sọnde. E nwekwara akwụkwọ ozi otu ìgwè na-enwe ọmụmụ ihe nAfrịka dere. Akwụkwọ ozi a gbara nỤlọ Nchenafọ 1914. Ha dere, sị: Anyị na-enwe ọmụmụ ihe anyị malite na Fraịdee ruo na Sọnde. Anyị na-amụ ya otú ahụ ugboro abụọ nọnwa. Ma, ka oge na-aga, anyị malitere inwe ọmụmụ ihe otú anyị si enwe ya ugbu a. Ka anyị lebatụ anya notú ọmụmụ ihe nke ọ bụla anyị na-enwe ugbu a si malite.8.Gịnị bụ isiokwu ụfọdụ nke okwu ihu ọha ndị e kwuru noge ndị gara aga?8Okwu Ihu Ọha.Nafọ 1880, ya bụ, otu afọ Nwanna Russell bidoro ibipụtaỤlọ Nche,o mewere ihe Jizọs mere. Ọ malitere ịga nobodo dị iche iche na-ezi ìgwè mmadụ ndị gbakọtaranụ ozi ọma. Luk 4:43 Ọ bụ otú a Nwanna Russell si agwa ìgwè mmadụ okwu ka e si malite ikwu Okwu Ihu Ọha anyị na-ekwu taa. E nwere ihe e kwuru nỤlọ Nchebanyere ozi ọma ahụ Nwanna Russell na-aga ezi ìgwè mmadụ nebe dị iche iche. E kwuru na obi ga-atọ Nwanna Russell ụtọ ịgwa ọhaneze okwu nisiokwu bụIhe ndị gbasara Alaeze Chineke.Nafọ 1911, mgbe e hiwechara klas ma ọ bụ ọgbakọ ná mba dị iche iche, a gbara klas nke ọ bụla ume ka ha zipụ ndị ọkà okwu nobodo ndị dị ha nso ka ha gaa kwuo okwu ihu ọha isii. Ụfọdụ nime isiokwu ndị ha ga-ekwu gbasara ya bụ Ikpe na Ihe Mgbapụta. Ọ na-abụ e kwuchaa okwu nke ọ bụla, a maa ọkwa onye ga-ekwu nke izu na-abịa abịa nakwa isiokwu ya.9.Olee ihe ndị a gbanwerela kemgbe e bidoro ikwu Okwu Ihu Ọha? Olee ihe ị ga-eme iji na-akwado ọmụmụ ihe a?9Nafọ 1945, a mara ọkwa nỤlọ Nchena a ga-amalite ikwu Okwu Ihu Ọha asatọ nọgbakọ niile. Okwu ihu ọha ndị ahụ ga-eleba anya notú a ga-esi elebara nsogbu ndị e nwere noge ahụ anya ọsọ ọsọ. Ụmụnna ndị na-aga ebe dị iche iche ekwu okwu ihu ọha na-eji isiokwu ndị ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi kwadebere ekwu okwu ndị ahụ. Ha na-ejikwa isiokwu ndị ha ji aka ha kwadebe ekwu ha. Ha mere otú ahụ ruo ọtụtụ afọ. Ma, ihe gbanwere malite nafọ 1981. A gwara ndị niile na-ekwu okwu ihu ọha ka ha na-eji ihe ndepụta e ziteere ọgbakọ na-ekwu ya.Nihe ndepụta ụfọdụ, a na-enwe ebe a chọrọ ka ndị na-ege ntị tinye ọnụ mgbe a na-ekwu okwu ihu ọha. A na-emekwa ihe ngosi mgbe ụfọdụ. Ma a kwụsịrị ihe a niile nafọ 1990. Site nafọ ahụ gawa, ọ bụ onye na-ekwu okwu ihu ọha na-ekwu ihe niile.E nwekwara ihe ọzọ a gbanwere na Jenụwarị afọ 2008. E gbubilatara nkeji ole e ji ekwu okwu ihu ọha. A na-ejibu nkeji iri anọ na ise ekwu okwu ihu ọha. Ma, si nafọ ahụ gawa, ọ bụzi nkeji iri atọ ka e ji ekwu ya. Nagbanyeghị ihe ndị a niile a gbanwerela, okwu ihu ọha a kwadebere nke ọma ka na-eme ka anyị kwetasie ike na Baịbụl bụ Okwu Chineke. Ọ ka na-emekwa ka anyị mụta ọtụtụ ihe banyere Alaeze Chineke. 1 Tim. 4:13,16 Ị na-eji obi gị niile akpọ ndị ị na-agara nletaghachi na ndị ọzọ na-abụghị Ndịàmà Jehova ka ha bịa gere okwu ndị a dị mkpa a na-eji Baịbụl ekwu?10-12.a Olee ihe ndị a gbanwerela nỌmụmụ IheỤlọ Nche?b Olee ajụjụ onye ọ bụla nime anyị kwesịrị ịjụ onwe ya?10Ọmụmụ IheỤlọ Nche.Nafọ 1922, e nwere ndị a na-akpọ ndị pilgrim. Ha bụ ụmụnna nwoke ndị na-elekọta nzukọ a na-ezipụ ka ha gaa na-agwa ọgbakọ dị iche iche okwu ma na-edu ha aga ozi ọma. Ụmụnna ndị a tụụrụ ndị na-elekọta nzukọ a aro ka e nwee ụbọchị a ga-eji na-amụỤlọ Nche.Ndị na-elekọta nzukọ a nabatara aro a, ọgbakọ dị iche iche amalitezie na-amụỤlọ Nchenetiti izu ma ọ bụkwanụ na Sọnde.Ebe ụmụnna na-enwe Ọmụmụ IheỤlọ Nchena Gana nafọ 193111NỤlọ NcheBekee nke June 15, afọ 1932, e kwuru otú a ga na-esi eduzi ọmụmụ iheỤlọ Nche.A ga na-eduzi ya otú e si eduzi nke Betel. Ọ bụ otu nwanna nwoke ga-eduzi ya. Ụmụnna nwoke atọ ndị ga na-agụpụta paragraf ndị dị na ya, ga na-anọ nihu oche. Ha ga na-agụ ya otu otu. Noge ahụ, a naghị enwe ajụjụ nisiokwu a na-amụ amụ. Nihi ya, a gwara onye ga-eduzi ya ka ọ gwa ndị na-ege ntị ka ha jụọ ajụjụ ha chere a ga-aza nỤlọ Ncheahụ. Ha jụchaa, ya agwakwa ndị na-ege ntị ka ha zaa ajụjụ ndị ahụ. E kwukwara na nwanna na-eduziỤlọ Nchega-akọwatụkwu ihe ọ bụla ndị zara ajụjụ ahụ na-akọwatachaghị. Ọ ga-akọwa ya ná nkenke.12Mgbe a malitere inwe Ọmụmụ IheỤlọ Nche,ọ bụ ọgbakọ na-eji aka ha ekpebiỤlọ Ncheha ga-amụ. Ọ na-abụ nke ọtụtụndị chọrọ ka a mụọ ka a ga-amụ. Ma, nỤlọ NcheBekee nke April 15, 1933, a gwara ọgbakọ niile ka ha na-amụỤlọ Nchendị ọhụrụ. Nafọ 1937, a gwara ọgbakọ ọ bụla ka ha na-enwe Ọmụmụ IheỤlọ Nchenụbọchị Sọnde. Ọ bụ nỤlọ NcheBekee nke October 1, 1942, ka e kwuru ka a malite ịmụỤlọ Ncheotú anyị si amụ ya ugbu a. Ihe mbụ e kwuru nỤlọ Ncheahụ bụ na a ga na-enwe ajụjụ nala ala peeji isiokwu ndị a ga-amụ amụ, nakwa na ọ bụ ajụjụ ndị ahụ ka a ga-ajụ ma a mụwa ha. Ihe ọzọ e kwuru bụ na Ọmụmụ IheỤlọ Nchekwesịrị iwe naanị otu awa. A gwakwara ndị ga-aza ajụjụ ka ha ghara ịgụpụta ihe e dere na paragraf, kama, ka ha jiri okwu nke aka ha zaa ya. Ọmụmụ IheỤlọ Ncheka bụ isi sekpụ ntị ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi ji na-akụziri anyị Okwu Chineke noge kwesịrị ekwesị. Mat. 24:45 Onye ọ bụla nime anyị kwesịrị ịjụ onwe ya, sị: M na-amụỤlọ Nchem amụ tupu a mụọ ya nọgbakọ? M na-agbalị ka m zaa ajụjụ mgbe a na-amụỤlọ Nche?13, 14.Olee otú Ọmụmụ Baịbụl Ọgbakọ si malite? Oleekwa ihe ndị na-atọ gị ụtọ nọmụmụ ihe a?13Ọmụmụ Baịbụl Ọgbakọ.E nwere ihe otu Onye Mmụta Baịbụl aha ya bụ H. N. Rahn kwuru nafọ 1895, mgbe e bipụtachara mpịakọta ụfọdụ nke akwụkwọ a na-akpọMillennial Dawn.Onye Mmụta Baịbụl a bi nobodo Baltimọre, dị na Meriland, nAmerịka. O kwuru ka Ndị Mmụta Baịbụl nọ nebe dị iche iche na-ezukọta ọnụ amụ akwụkwọ anyị bụMillennial Dawn. Ihe a na-akpọ ndị ahụ na-ezukọta ọnụ amụ akwụkwọ a mgbe ahụ bụ Dawn Circles. Noge ahụ, ha na-enwe ọmụmụ ihe a ka a mara ma ọ ga-enwekwa isi. Ọ bụkwa nụlọ ụmụnna ka ha na-anọkarị enwe ya. Ma, nihe dị ka na Septemba afọ 1895, e nweela ọtụtụ ebe nAmerịka a nọ na-enwe ọmụmụ ihe a. Nihi ya, e kwuru nỤlọ NcheBekee nke September, 1895, ka Ndị Mmụta Baịbụl niile na-enwe ụdị ọmụmụ ihe a.Ụlọ Ncheahụ kwuru na onye ga na-eduzi ya ga-abụ onye na-agụ ihe nke ọma. Ọ ga-agụpụta otu ahịrịokwu ma chere ka ndị bịaranụ kwuo ihe ha ghọtara. Ya gụchaa otu paragraf, ya na ndị bịara ọmụmụ ihe ekwurịta ya, ya agụọ amaokwu Baịbụl ndị dị na paragraf ahụ. A mụchaa isiokwu nke ọ bụla, onye ọ bụla bịara ọmụmụ ihe ga-ekwu ihe ọ mụtara ná nkenke.14A gbanweela aha a na-akpọ ọmụmụ ihe a ọtụtụ ugboro. E mechara kpọwa ya Berean Circles for Bible Study ya bụ, Ìgwè Ọmụmụ Baịbụl nke Ndị Beria. Ihe mere e ji kpọwa ya aha a bụ nihi otú ndị Beria si nyochaa Akwụkwọ nsọ nke ọma. Ọrụ 17:11 Ka oge na-aga, e mechara kpọwa ya Ọmụmụ Akwụkwọ Ọgbakọ. Ihe anyị na-akpọ ya ugbu a bụ Ọmụmụ Baịbụl Ọgbakọ. A naghịzi ezukọ nìgwè nìgwè enwe ya nụlọ ụmụnna. Kama, ọgbakọ ọ bụla na-ezukọ nỤlọ Nzukọ Alaeze ha enwe ya. Kemgbe a malitere inwe ọmụmụ ihe a, e jirila akwụkwọ dị iche iche, broshọ dị iche iche, nakwa isiokwu dị iche iche e bipụtara nỤlọ Nchemụọ ihe na ya. Kemgbe e bidoro inwe ọmụmụ ihe a, a na-agba ndị na-abịa ya ume ka ha na-aza ajụjụ. Ọmụmụ ihe aenyerela anyị aka ịmụtakwu Baịbụl. Ị na-amụ ihe ndị a ga-amụ nọmụmụ ihe a tupu a mụwa ya nọgbakọ? Ị na-agbalị ka ị zaa ajụjụ mgbe a na-amụ ya?Ùnu na-enwe Ofufe Ezinụlọ kwa izu?OFUFE EZINỤLỌKA ỌGWỤGWỤ ụwa a na-eru nso, nzukọ Jehova na-agwasi ezinụlọ ọ bụla ike ka ha na-amụ Baịbụl nezinụlọ ha. 2 Tim. 3:1 Dị ka ihe atụ, e nwere ihe akwụkwọ anyị a na-akpọHome and Happinesskwuru gbasara ọmụmụ ihe ezinụlọ. E bipụtara akwụkwọ a nafọ 1932. Akwụkwọ a kwuru, sị: Ka ezinụlọ ọ bụla malite ozugbo na-amụ Baịbụl nụlọ ha. E nwekwara ihe a gwara ezinụlọ Ndị Kraịst niile nỤlọ NcheBekee nke May 15, 1956. A gwara ha ka ha na-amụ Baịbụl nụlọ ha nihi na ọ ga-abara mmadụ niile nọ nezinụlọ ha uru. A jụkwara ezinụlọ ọ bụla nỤlọ Ncheahụ, sị: Ùnu na-ewepụta otu mgbede na-amụỤlọ Nchetupu unu agaa ọmụmụ ihe?Nafọ 2009, nzukọ Jehova kwuru na ezinụlọ ọ bụla kwesịrị ịna-enwe ọmụmụ ihe ezinụlọ. Ọ bụ ya mere e ji gbanwee ihe nọmụmụ ihe anyị. Nafọ ahụ, a malitere ịna-enwe Ọmụmụ Baịbụl Ọgbakọ, Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke, na Nzukọ Ije Ozi notu ụbọchị. NOzi Alaeze Anyịnke Jenụwarị 2011, e kwuru otu nime ihe ndị mere e ji mee mgbanwe a. E kwuru, sị: Otu nime ihe mere e ji mee mgbanwe a bụ ka ezinụlọ ọ bụla nwee ike iji otu mgbede nizu na-enwe ofufe ezinụlọ, bụ nke ga-eme ka okwukwe ha sikwuo ike. E kwukwara nOzi Alaeze Anyịahụ, sị: Ná mgbede ahụ, ha ga-atụsara ahụ nwee ọmụmụ Baịbụl ezinụlọ ma leba anya ná mkpa ndị e nwere nezinụlọ ha.Gịnị mere na anyị ekwesịghị ịhapụ ịna-enwe Ofufe Ezinụlọ? Ọ bụ nihi na ọ ga-eme ka okwukwe ezinụlọ ọ bụla na nke ọgbakọ bụrụ a kwaa akwụrụ. Dị ka ihe atụ, e nwere ike iji ọgbakọ tụnyere ụlọ e ji brik rụọ.GụọNdị Hibru 3:4-6.E nwere ihe abụọ ga-eme ka ụlọ ahụ sie ike. Otu bụ otú e si tọọ ntọala ya. Nke abụọ abụrụ otú brik nke ọ bụla e ji rụọ ụlọ ahụ si sie ike. Ọ bụrụ na ntọala ụlọ ahụ esighị ike, ụlọ ahụ ga-ada. Ụlọ ahụ ga-adakwa ma ọ bụrụ na brik ndị e ji rụọ ya esighị ike, ọ sọkwa ya ya bụrụ na ntọala ụlọ ahụ siri ezigbo ike. E nwekwara ike iji ụlọ ntọala ya siri ike tụnyere ọgbakọ Ndị Kraịst. Ọ bụ ihe Kraịst kụziri ka e ji mee ka ọgbakọ Ndị Kraịst bụrụ a kwaa akwụrụ.Gụọ1 Ndị Kọrịnt 3:10-15.E nwere ike iji brik ndị ahụ e ji rụọ ụlọ tụnyere ndị niile nọ nọgbakọ. Ihe ezinụlọ ọ bụla na-amụ nOfufe Ezinụlọ ha na-eme ka okwukwe onye ọ bụla nọ nezinụlọ ha sie ezigbo ike. Ihe ndị na-alụbeghị di ma ọ bụ nwunye na-amụ noge ha ji amụ ihe na-emekwa ka okwukwe ha sie ezigbo ike. Ọ bụrụkwa na okwukwe onye ọ bụla nọ nọgbakọ esie ezigbo ike, ọgbakọ ga-esikwa ike. Ùnu na-enwe Ofufe Ezinụlọ kwa izu?para. 59Ị chọọ nOzi Alaeze Anyịnke Jenụwarị 2011, ị ga-ahụ ihe ụfọdụ e kwuru ezinụlọ nwere ike iji na-enwe Ofufe Ezinụlọ ha.para. 60Ndị Pọl gwara okwu a bụ ndị a kpọrọ òkù ịga eluigwe. Hib. 3:1 Ma, ihe a o kwuru gbasakwara Ndị Kraịst niile.para. 60Unu chọọ ịmatakwu otú e si kọwaa amaokwu Baịbụl a, gụọnụỤlọ NcheJuly 15, 1999, peeji nke 12 ruo na nke 14, paragraf nke 15 ruo na nke 20. Gbalịanụ gụọỤlọ Nchea ma chebara ihe unu gụrụ echiche ka unu nwee ike mata otú ọ ga-esi baara unu uru nOfufe Ezinụlọ unu?15.Gịnị mere e ji malite ịna-enwe Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke?15Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke.Otu nwanna aha ya bụ Carey Barber kwuru ihe mere mgbe ọ na-eje ozi nisi ụlọ ọrụ anyị dị na Bruklin, nke dị na Niu Yọk. Ọ sịrị: Nabalị Mọnde bụ abalị iri na isii nọnwa Febụwarị, afọ 1942, a gwara ụmụnna nwoke niile na-eje ozi na Betel dị na Bruklin ka ha deba aha ha nụlọ akwụkwọ e mechara kpọwa Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke. Nwanna Barber kwuru na ụlọ akwụkwọ a bụ otu nime ihe ọma ndị kachanụ Jehova meere ndị ya noge anyị a. Nwanna Barber mechara soro nÒtù Na-achị Isi. Ụlọ akwụkwọ a nyeere ụmụnna nwoke aka ịna-akụzi ihe nke ọma, na-ezikwa ozi ọma nke ọma. Ọ bụ ya mere na nafọ 1943, a malitere iji nwayọọ nwayọọ kesaara ọgbakọ niile akwụkwọ anyị a na-akpọCourse in Theocratic Ministryya bụ,Usoro Ihe ỌmụmụnIje Ozi Ọchịchị Chineke.Ụlọ NcheBekee nke June 1, 1943, kwuru na a malitere Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke ka o nyere ndị Chineke aka ka ha mụta otú ha ga-esi na-ezi ozi ọma Alaeze Chineke nke ọma.2 Tim. 2:15.16, 17.Ihe a na-akụziri anyị nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke ọ bụ naanị otú e si ekwu okwu? Gịnị mere anyị ji kwuo otú ahụ?16Ná mmalite, o siiri ọtụtụ ụmụnna ike ikwu okwu nihu ọha. E nwere otu nwanna nwoke kwuru ihe mere ya mgbe ọ batara ọhụrụ nụlọ akwụkwọ a nafọ 1943. Aha ya bụ Clayton Woodworth, Jr. Papa ya so nụmụnna ndị ahụ a tụrụ ha na Nwanna Rutherford mkpọrọ nafọ 1918 nenweghị ihe ha mere. Nwanna Woodworth kwuru, sị: O siiri m ezigbo ike ime ihe omume nụlọ akwụkwọ a. Ọ na-abụ m na-ekwu okwu, ya adị ka ire ọ na-anyị m arọ, asọ ataa m nọnụ, ya emee m ka m na-eti mkpu ma na-ekwu okwu ike ike. Ma, mgbe nwanna a mụtakwuru otú e si ekwu okwu, o sozi ná ndị na-ekwu okwu ihu ọha nebe dị iche iche. Ọ bụghị naanị otú e si ekwu okwu ka ọ mụtara nụlọ akwụkwọ a. Ọ mụtakwara ịdị umeala nobina ịna-atụkwasị Jehova obi. Nwanna Woodworth sịrị: Ọ bịara doo m anya na onye na-ekwu okwu abụghị ya ka mkpa. Kama, ọ bụrụ na onye ahụ akwadebe okwu ya nke ọma ma tụkwasị Jehova obi, obi ga-atọ ndị ọ na-agwa okwu ụtọ, ha ga-amụtakwa ihe nokwu ya.17Nafọ 1959, a gwara ụmụnna nwaanyị ka ha deba aha nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke. Nwanna Nwaanyị Edna Bauer kwuru ihe mere mgbe a mara ọkwa a ná mgbakọ ha gara. Ọ sịrị: M chetara otú ọkwa ahụ a mara si tọọ ụmụnna nwaanyị ụtọ. Ugbu a, ha nweziri ike ịna-eme ihe omume nụlọ akwụkwọ a. Ma ị bụ nwoke ma ị bụ nwaanyị, ì debala aha gị nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke ka Jehova na-akụziri gị ihe?GụọAịzaya 54:13.18, 19.a Olee ebe e sizi na-akụziri anyị otú e si ezi ozi ọma? b Gịnị mere anyị ji abụ abụ nọmụmụ ihe? Gụọ ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ, Iji Eziokwu Ndị Anyị Na-amụta Abụ Abụ.18Nzukọ Ije Ozi.Kemgbe afọ 1919, a na-enwe nzukọ maka ịhazi ozi ọma. Noge ahụ, ọ bụghị ụmụnna niile nọ nọgbakọ na-aga ya. Ọ bụ naanị ndị na-ekesa akwụkwọ anyị na-aga ya. Nafọ 1923, e nwere Nzukọ Ije Ozi otu ugboro nọnwa ruo ọtụtụ ọnwa. A gwakwara mmadụ niile nọ nọgbakọ ka ha na-abịa ya. Nafọ 1928, a gwara ọgbakọ ọ bụla ka ha na-enwe Nzukọ Ije Ozi kwa izu. Nafọ 1935, e kwuru nỤlọ Ncheka ọgbakọ ọ bụla na-eji ihe e dere nOzi Alaeze Anyịna-enwe Nzukọ Ije Ozi. Ihe a na-akpọOzi Alaeze Anyịnoge ahụ bụDirector,e mechakwara kpọwa yaInformant. Ọgbakọ niile bidoziri nwewe Nzukọ Ije Ozi kwa izu.19Jizọs kụziiri ndị na-eso ụzọ ya otú e si ezi ozi ọma tupu ya ezipụ ha ka ha kwusaa ozi ọma. A na-akụzikwara anyị ụdị ihe ahụ ná Nzukọ Ije Ozi. Mat. 10:5-13 Ọ bụrụ na i so ná ndị a na-enyeOzi Alaeze Anyị,ị na-amụ ya amụ? Ị mụchaa ya, ị na-eme ihe ndị a na-agwa anyị ka anyị na-eme ma anyị gaa ozi ọma?Ihe Kacha Mkpa Anyị Na-ezukọ Eme Kwa AfọKemgbe oge ndịozi, Ndị Kraịst na-ezukọ otu ugboro nafọ maka icheta ọnwụ Jizọs A kọwara ya na paragraf nke 2020-22.a Gịnị mere anyị ji echeta ọnwụ Jizọs? b Olee uru icheta ọnwụ Jizọs kwa afọ na-abara gị?20Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya ka ha na-echeta ọnwụ ya ruo mgbe ya ga-abịa. Otú ahụ a na-eme Ememme Ngabiga otu ugboro nafọ ka e sikwa echeta ọnwụ Kraịst otu ugboro nafọ. 1 Kọr. 11:23-26 Ọtụtụ nde mmadụ na-abịa Ncheta Ọnwụ Jizọs kwa afọ. Ihe a anyị na-eme na-echetara ndị e tere mmanụ na ha na Jizọs ga-eso achị nAlaeze ya. Rom 8:17 Ọ na-emekwa ka ndị so natụrụ ọzọ ahụ na-eji obi ha niile na-akwado Eze nke Alaeze Chineke.Jọn 10:16.21Nwanna Russell na ndị ha na ya na-arụkọ ọrụ ma na e kwesịrị ịna-echeta ọnwụ Jizọs. Ha makwa na e kwesịrị ịna-echeta ya naanị otu ugboro nafọ. E kwuru nỤlọ NcheBekee nke April, 1880, sị: Kemgbe afọ ole na ole ugbu a, ọtụtụ nime anyị nọ na Pitsbọg ebe a . . . na-echeta ọnwụ Jizọs, ma na-ata achịcha nke nọchiri anya ahụ Onyenwe anyị, na-aṅụkwa mmanya nke nọchiri anya ọbara ya. Mgbe obere oge gachara, a malitere ịna-echeta ọnwụ Jizọs ma a gaa mgbakọ. Ọ bụ notu mgbakọe nwere nafọ 1889 ka e bidoro idekọ mmadụ ole bịara mgbakọ. Ndị bịara mgbakọ ahụ dị narị mmadụ abụọ na iri abụọ na ise. E mekwara mmadụ iri abụọ na abụọ baptizim.22Ncheta Ọnwụ Jizọs esozighị nihe anyị na-eme taa ma anyị gaa mgbakọ. Ma, anyị na-akpọ ndị anyị na ha bi notu obodo ka ha bịa soro anyị cheta ọnwụ Jizọs nỤlọ Nzukọ Alaeze anyị ma ọ bụ nebe ọ bụla anyị kwụrụ ụgwọ ịnọ mee ya. Ndị bịara Ncheta Ọnwụ Jizọs nafọ 2013 karịrị nde mmadụ iri na itoolu. Ebe ọ bụ na abalị ahụ a na-echeta ọnwụ Jizọs bụ abalị dị nsọ, anyị kwesịrị ịga cheta ọnwụ Jizọs, kpọọkwa ndị ọzọ ka ha soro anyị. Ị na-eji obi gị niile akpọ ọtụtụ mmadụ nafọ ọ bụla ka ha bịa Ncheta Ọnwụ Jizọs?Gịnị Ka Ịga Ọmụmụ Ihe Na-egosi Gbasara Anyị?23.Olee otú i si ele ịga ọmụmụ ihe anya?23Ndị ji obi ha niile na-efe Jehova anaghị ewere izukọta ọnụ efe ya dị ka ibu arọ. Hib. 10:24, 25;1 Jọn 5:3 Dị ka ihe atụ, obi tọrọ Eze Devid ụtọ ịga nụlọ Jehova na-efe ya. Ọma 27:4 Obi na-akacha atọ ya ụtọ ma ya na ndị ọzọ hụrụ Chineke nanya zukọọ na-efe Chineke. Ọma 35:18 Onye ọzọkwa obi tọrọ ụtọ ịga nụlọ Chineke na-efe ya bụ Jizọs. Mgbe ọ ka dị obere, ọ gụsiri ya agụụ ike ịna-aga nụlọ Nna ya na-efe ya.Luk 2:41-49.Otú o si agụ onye ọ bụla nime anyị agụụ ịna-ezukọta ọnụ efe Chineke na-egosi ma ànyị kwetasiri ike na Alaeze Chineke bụ ọchịchị dị adị24.Gịnị na gịnị ka anyị na-amụta ma anyị gaa ọmụmụ ihe?24Mgbe ọ bụla anyị gara ọmụmụ ihe, anyị na-egosi na anyị hụrụ Jehova nanya, na-egosikwa na anyị chọrọ ịgba ụmụnna anyị ume. Anyị na-egosikwa na anyị chọsiri ike ịmụta otú anyị ga-esi na-akpa àgwà ka ụmụ amaala Alaeze Chineke, nihi na ọ bụ nọmụmụ ihe anyị nakwa ná mgbakọ dị iche iche ka a na-akụziri anyị otú anyị ga na-esi eme ya. Ọ bụkwa nọmụmụ ihe ndị a ka anyị na-esi amụta otú anyị ga-esi na-ezi ozi ọma nke ọma nagbanyeghị otú ihe si dịrị anyị. Anyị na-amụtakwa otú anyị ga-esi na-akụziri ndị ọzọ ihe ma na-enyekwara ha aka ịghọ ndị na-eso ụzọ Eze anyị bụ Jizọs Kraịst. Ozi ọma a anyị na-ezi ndị mmadụ bụ ọrụ kacha mkpa Chineke ji Alaeze ya na-arụ ugbu a.GụọMatiu 28:19, 20.O doro anya na otú o si agụ onye ọ bụla nime anyị agụụ ịna-ezukọta ọnụ efe Chineke na-egosi ma ànyị kwetasiri ike na Alaeze Chineke bụ ọchịchị dị adị. Ka anyị jiri ọmụmụ ihe anyị kpọrọ ihe mgbe niile.17 Otú E Si Azụ Ndị Na-ekwusa Ozi Ọma Alaeze Chineke1-3.Olee otú Jizọs si hazie ka e kwusaa ozi ọma nobodo ndị ọzọ? Oleekwa ajụjụ ụfọdụ nwere ike ịgbata anyị nobi?JIZỌS ji afọ abụọ zie ozi ọma nebe niile na Galili.GụọMatiu 9:35-38.Ọ gara nobodo ukwu na nobodo nta dị iche iche zie ndị mmadụ ozi ọma Alaeze Chineke. Ọ kụzikwaara ndị mmadụ ihe nụlọ nzukọ ndị dị ebe ahụ. Nebe ọ bụla Jizọs gara izi ozi ọma, ìgwè mmadụ na-agbakọta gee ya ntị. Ọ bụ ya mere o ji kwuo na ihe ubi hiri nne, nakwa na a chọkwuru ndị ọrụ.2Jizọs haziri ka e kwusaa ozi ọma nobodo ndị ọzọ. Olee otú o si mee ya? O zipụrụ ndịozi ya iri na abụọ ka ha gaa kwusaa alaeze Chineke. Luk 9:1, 2 Ọ ga-abụ na ndịozi Jizọs nọ na-eche otú ha ga-esi kwusaa ozi ọma a Jizọs sị ha kwusawa. Ma, tupu Jizọs ezipụ ha, ọ kụziiri ha otú ha ga-esi mee ya. Otú a Jizọs si kụziere ha ihe ka Jehova sikwa kụziere Jizọs.3E nwere ajụjụ ụfọdụ nwere ike ịgbata anyị nobi ugbu a. Ha bụ: Olee ihe Jehova kụziiri Jizọs? Oleekwa ihe Jizọs kụziiri ndịozi ya? Eze anyị bụ Mesaya, ọ na-akụziri anyịnwa ihe taa ka anyị nwee ike ịna-eje ozi anyị nke ọma? Ọ bụrụ na ọ na-akụziri anyị ihe, olee otú o si eme ya?M Na-ekwu Ihe Ndị A Dị Nnọọ Ka Nna M Kụziiri M4.Olee mgbe Jehova kụziiri Jizọs ihe? Oleekwa ebe Jizọs nọ Jehova akụziere ya ihe ahụ?4Jizọs kwuru hoo haa na Nna ya kụziiri ya ihe. Noge Jizọs nọ nụwa, ọ sịrị: M na-ekwu ihe ndị a dị nnọọ ka Nna m kụziiri m. Jọn 8:28 Olee mgbe Jehova kụziiri Jizọs ihe? Oleekwa ebe Jizọs nọ Jehova akụziere ya ihe ahụ? Ọ dị ka ọ bụ ozugbo Chineke kere Jizọs bụ Ọkpara ya, ka o bidoro kụziwere ya ihe. Kọl. 1:15 Ọkpara Chineke na Nna ya nọrọ neluigwe ọtụtụ afọ a na-enweghị ike ịgụta ọnụ. O ji oge ahụ na-ege Nna ya, bụ Onye Ozizi Ukwu, ntị ma na-ahụ otú o si eme ihe. Aịza. 30:20 Jizọs si otú ahụ mụta àgwà nna ya, ihe ndị nna ya na-eme, na ihe ndị bụ nzube nna ya. Ihe ndị a ọ mụtara enweghị atụ.5.Gịnị ka Jehova kụziiri Ọkpara ya nke ga-enyere ya aka nozi ọ ga-eje nụwa?5Jehova mechakwara kụziere Ọkpara ya otú ọ ga-esi jee ozi ya nụwa. Lebagodị anya nihe Aịzaya kwuru banyere otúOnye Ozizi Ukwu ahụ na Ọkpara ya si emekọ ihe.GụọAịzaya 50:4, 5.Aịzaya kwuru na Jehova na-akpọte Ọkpara ya kwa ụtụtụ. Ihe atụ a dị ka ebe onye nkụzi na-akpọte nwa akwụkwọ ya nisi ụtụtụ ka ọ kụziere ya ihe. Otu akwụkwọ na-akọwa okwu ndị dị na Baịbụl kwuru, sị: E nwere ike ịsị na Jehova na-akpọrọ Jizọs kụziere ya ihe, otú ahụ onye nkụzi si akụziri nwa akwụkwọ ya ihe nụlọ akwụkwọ. Jehova kụziiri Jizọs ihe ọ ga-akụziri ndị mmadụ na otú ọ ga-esi akụziri ha ihe ndị ahụ. Mgbe Jehova na-akụziri Jizọs ihe neluigwe, ọ kụziiri ya ihe ọ ga-akọ na ihe ọ ga-ekwu. Jọn 12:49 Jehova gwara Ọkpara ya otú ọ ga-esi akụziri ndị mmadụ ihe.Noge Jizọs nọ nụwa, ihe ndị ahụ Nna ya kụziiri ya nyeereyaaka ije ozi ya nke ọma. O nyekwaara ya aka ịkụziri ndị na-eso ụzọ ya otú ha ga-esi na-eje ozihanke ọma.6, 7.a Olee ihe Jizọs kụziiri ndịozi ya? Oleekwa otú ihe a ọ kụziiri ha si nyere ha aka? b Olee ihe Jizọs na-akụziri anyị taa?6Ka anyị leba anya ugbu a nihe Jizọs kụziiri ndịozi ya. NaMatiu isi iri, Jizọs gwara ha otú ha ga-esi eje ozi ha. Ihe ụfọdụ ọ gwara ha bụ: ebe ha ga-ezi ozi ọma amaokwu nke 5 na nke 6, ihe ha ga-ezi ndị mmadụ amaokwu nke 7. Ọ gwakwara ha ka ha tụkwasị Jehova obi amaokwu nke 9 na nke 10, ihe mbụ ha ga-agwa ndị ha chọrọ izi ozi ọma amaokwu nke 11 ruo na nke 13, ihe ha ga-eme ma a jụ ige ha ntị amaokwu nke 14 na nke 15, nakwa ihe ha ga-eme ma a kpagbuwe ha amaokwu nke 16 ruo na nke 23.Ihe ndị a Jizọs kụziiri ndịozi ya nyeere ha aka noge ahụ ịhazi otú e si ekwusa ozi ọma.7Noge anyị a kwa, Jizọs, bụ Eze nke Alaeze Chineke, gwara anyị kwusaa ozi ọma nke a nke alaeze nelu ụwa dum mmadụ bi ka ọ bụrụ àmà nye mba niile. Ozi ọma a ọ gwara anyị na-ekwusa kacha ihe ọ bụla ọzọ mkpa. Mat. 24:14 Eze anyị a ọ kụzierela anyị otú anyị ga-esi na-ezi ozi ọma a? Ee. Ọ nọ neluigwe na-ahụ na a na-akụziri anyị otú anyị ga-esi ezi ndị nọ nebe dị iche iche ozi ọma. Ọ na-ahụkwa na a na-akụziri anyị otú anyị ga-esi na-arụ ọrụ anyị nọgbakọ.A Na-akụziri Anyị Otú Anyị Ga-esi Na-ezi Ozi Ọma8, 9.a Olee ihe kacha mkpa mere e ji malite inwe Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke? b Olee otú ọmụmụ ihe etiti izu sirila nyere gị aka izi ozi ọma nke ọma?8Kemgbe ọtụtụ afọ, nzukọ Jehova na-akụziri anyị otú anyị ga-esi na-ezi ozi ọma. A na-akụziri anyị ihe a ná mgbakọ anyị dị iche iche, nakwa nọmụmụ ihe. Nzukọ Ije Ozi so nọmụmụ ihe ndị a. Ma, malite nihe dị ka afọ 1941, ụmụnna ndị nọ nisi ụlọ ọrụ anyị na-ahazi ọrụ anyị bidoro ịhazi ụlọ akwụkwọ dị iche iche a na-anọ akụziri anyị ihe.9Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke.Nisi nke iri na isii nakwụkwọ a, anyị kwuru na a malitere inwe ụlọ akwụkwọ a nafọ 1943. Ihe mere e ji malite ya ọ bụ naanị ka a kụziere anyị otú anyị ga-esi na-ekwu okwu nke ọma nọgbakọ? Mba. Ihe kacha mkpa mere e ji malite inwe ụlọ akwụkwọ a bụ iji kụziere anyị otú anyị nwere ike isi zie ndị mmadụ oziọma, nke bụkwanụ otu ụzọ anyị si eto Jehova. Ọma 150:6 Ụlọ akwụkwọ a na-enyere ụmụnna nwoke na ụmụnna nwaanyị nọ na ya aka ka ha na-ekwusa ozi ọma nke ọma.10, 11.Olee ndị a na-akpọ taa ka ha gaa Ụlọ Akwụkwọ Gilied? Olee ihe mere e ji enwe ya?10Ụlọ Akwụkwọ Gilied.Ụlọ akwụkwọ a malitere nabalị mbụ nke ọnwa Febụwarị afọ 1943. Ihe e bu nobi malite ụlọ akwụkwọ a bụ ịzụ ndị ọsụ ụzọ na ndị ọzọ nọ nozi oge niile ka ha bụrụ ndị ozi ala ọzọ. Ma, kemgbe Ọktoba afọ 2011, ọ bụ naanị ndị ọsụ ụzọ pụrụ iche, ndị nlekọta na-ejegharị ejegharị na ndị nwunye ha, ndị na-eje ozi na Betel, na ndị ozi ala ọzọ na-agabeghị ụlọ akwụkwọ a ka a na-azụ na ya.11Olee ihe e bu nobi na-akụzi ihe ndị a na-akụzi nỤlọ Akwụkwọ Gilied? Otu nwanna nwoke na-akụzi ihe nụlọ akwụkwọ a kemgbe ọtụtụ afọ kwuru, sị: Ọ bụ iji mee ka ndị bịara ụlọ akwụkwọ a mụọ Okwu Chineke nke ọma ka okwukwe ha sikwuo ike. Ọ bụkwa iji nyere ha aka ịna-akpa àgwà ndị ga-eme ka ha nọsie ike nozi ha nagbanyeghị nsogbu ndị nwere ike ịbịara ha. Ihe ọzọkwa bụ ka e mee ka ikwusa ozi ọma na-agụsi ha agụụ ike.Efe. 4:11.12, 13.Olee ike Ụlọ Akwụkwọ Gilied kparala nozi ọma anyị na-ezi nụwa niile? Nye ihe atụ.12Olee ike Ụlọ Akwụkwọ Gilied kparala nozi ọma a anyị na-ezi nụwa niile? Kemgbe afọ 1943 e bidoro ụlọ akwụkwọ a, a zụọla ihe karịrị puku mmadụ asatọ na narị mmadụ ise na ya.Ndị ozi ala ọzọ a zụrụla nụlọ akwụkwọ a na-eje ozi nihe karịrị otu narị mba na iri asaa. Ndị ozi ala ọzọ na-eme ihe a kụziiri ha nụlọ akwụkwọ a. Ha na-ekwusasi ozi ọma ike, na-enyekwara ụmụnna ndị ọzọ aka ka ha na-eme otú ahụ. Ọ bụ ndị ozi ala ọzọ na-ahazi ozi ọma a na-ezi nọtụtụ ebe a na-enweghị ndị nkwusa ma ọ bụkwanụ nebe e nwere ndị nkwusa ole na ole.13Ụdị ihe a mere na Japan mgbe a na-alụ Agha Ụwa nke Abụọ. Noge ahụ, ụmụnna ndị bi nobodo a kwụsịrị ịga ozi ọma. Nihe dị ka Ọgọst afọ 1949, ndị nkwusa e nwere na Japan erughị mmadụ iri. Ma tupu afọ ahụ agwụ, e nweela ndị ozi ala ọzọ iri na atọ a zụrụ nỤlọ Akwụkwọ Gilied nọ na-ekwusasi ozi ọma ike na Japan. E mechakwara zitekwuo ndị ozi ala ọzọ na Japan. Mgbe ha malitere ozi na Japan, ọ bụ naanị nobodo ndị mepere emepe ka ha na-ekwusa ozi ọma. Ha mechakwara gawa nobodo ndị ọzọ na-ezi ndị mmadụ ozi ọma. Ha na-agbasi ndị ha na-amụrụ Baịbụl ume ike ka ha jisie ike banye nozi oge niile ma ha mee baptizim. Ha na-agbakwa ụmụnna ha ume ka ha bụrụ ndị ọsụ ụzọ. Mbọ niile a ndị ozi ala ọzọ gbara na Japan efughị ọhịa. Ndị nkwusa e nwere taa na Japan karịrị narị puku abụọ na puku iri na isii. Ihe dị ka ndị nkwusa abụọ nime ndị nkwusa ise ọ bụla e nwere na Japan taa bụ ndị ọsụ ụzọ oge niile.14.Gịnị ka ụlọ akwụkwọ ndị e nwere ná nzukọ Jehova na-egosi? Gụọ ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ, Ụlọ Akwụkwọ Ndị E Ji Azụ Ndị Na-ekwusa Ozi Ọma.14Ụlọ akwụkwọ ndị ọzọ e nwere ná nzukọ Jehova.Ụlọ Akwụkwọ Ndị Ọsụ Ụzọ, Ụlọ Akwụkwọ Ọmụmụ Baịbụl MakaỤmụnna Lụrụ Di na Nwunye, na Ụlọ Akwụkwọ Ọmụmụ Baịbụl Maka Ụmụnna Na-alụbeghị Nwaanyị na-enyere ndị gara ha aka ka ha jiri ofufe Chineke kpọrọ ihe. Ọ na-enyekwara ha aka iji ozi ọma kpọrọ ihe.Ụlọ akwụkwọ a niile e nwere ná nzukọ Jehova na-egosi na Eze anyị enyela anyị ihe niile ga-enyere anyị aka ije ozi anyị nke ọma.2 Tim. 4:5.Otú E Si Azụ Ụmụnna Nwoke Ka Ha Nwee Ike Ịrụ Ọrụ Ndị E Nwere ná Nzukọ Jehova15.Olee otú ndị okenye na ndị ohu na-eje ozi ga-esi na-eme ka Jizọs?15Ì chetara ihe ahụ Aịzaya kwuru banyere otú Chineke si kụziere Jizọs ihe? Jizọs mụtara otú ọ ga-esi aza onye ike gwụrụ okwu, noge ahụ Chineke kụziiri ya ihe. Aịza. 50:4 Noge Jizọs nọ nụwa, o mere ihe a a kụziiri ya. O mere ka ndị na-adọgbu onwe ha nọrụ na ndị e boro ibu dị arọ nweta ume. Mat. 11:28-30 Ndị okenye na ndị ohu na-eje ozi kwesịkwara ime ka ahụ na-eru ụmụnna ha ala. Ọ bụ ya mere nzukọ Jehova ji hazie ụlọ akwụkwọ dị iche iche ga-enyere ha aka ijere ụmụnna ha ozi nke ọma.16, 17.Olee ihe mere e ji enwe Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Alaeze? Gụọkwa ihe e dere nala ala peeji.16Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Alaeze.Ụlọ akwụkwọ a malitere nabalị itoolu nọnwa Mach afọ 1959. Ebe a nọ nwee klas nke mbụ ya bụ na Saụt Lansịn, dị na Niu Yọk. Ndị gara ya bụ ndị nlekọta na-ejegharị ejegharị na ndị ohu ọgbakọ. Ụlọ akwụkwọ a na-ewe otu ọnwa noge ahụ. Ọ bụ asụsụ Bekee ka e ji kụziere ndị niile bịara ya ihe. Ma, e mechara na-enwe ya nasụsụ ndị ọzọ. E mechakwara nwewe ya nụwa niile.Ebe Nwanna Lloyd Barry na-akụzi ihe nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Alaeze e nwere na Japan nafọ 197017Akwụkwọ Mgbaafọ Ndịàmà Jehova nke afọ 1962nke Bekee, kwuru ihe mere e ji enwe Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Alaeze. Ọ sịrị: Nụwa a ọtụtụ ndị na-anaghị enwe ohere, okenye ọ bụla nọ nọgbakọ Ndịàmà Jehova kwesịrị ịbụ onye na-ahazi ihe ndị ọ na-eme ka o nwee ike ilebara ndị niile nọ nọgbakọ anya ma na-enyere ha aka. O kwesịkwara ịna-elekọta ezinụlọ ya anya nke ọma nagbanyeghị ọrụ ndị ọ na-arụ nọgbakọ. Ụlọ akwụkwọ a bụ ezigbo ihe ọma e meere ndị ohu ọgbakọ nụwa niile. Ha na-amụta otú ha ga-esi na-arụ ọrụ ha nke ọma otú ahụ Baịbụl kwuru ka ha na-arụ ọrụ ha.1 Tim. 3:1-7;Taị. 1:5-9.18.Olee otú Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Alaeze si abara ndị Chineke niile uru?18Ụlọ Akwụkwọ Ije Ozi Alaeze abaarala ndị Chineke niile uru. Olee otú o si baara ha uru? Mgbe ndị okenye na ndị ohu na-eje ozi na-eme ihe a kụziiri ha nụlọ akwụkwọ a, ha na-eme ka ụmụnna ha nwee ume otú ahụ Jizọs mere. Obi ọ naghị atọ gị ụtọ ma okenye ma ọ bụ ohu na-eje ozi gwa gị okwu ọma, ma gee gị ntị mgbe ị na-akọrọ ya mkpa gị? Obi ọ naghịkwa atọ gị ụtọ ma okenye ma ọ bụ ohu na-eje ozi bịa na nke gị ma gbaa gị ume? 1 Tesa. 5:11 O doro anya na ndị okenye na ndị ohu na-eje ozi na-abara ọgbakọ ha uru.19.Olee ụlọ akwụkwọ ndị ọzọ Kọmitii Izi Ihe na-ahazi? Oleekwa ihe mere e ji enwe ụlọ akwụkwọ ndị ahụ?19Ụlọ akwụkwọ ndị ọzọ e nwere ná nzukọ Jehova.Kọmitii Izi Ihe nke Òtù Na-achị Isi na-ahụ maka ụlọ akwụkwọ ndị ọzọ e ji azụ ụmụnna nwoke na-arụ ọrụ dị iche iche nọgbakọ Jehova. A malitere ụlọ akwụkwọ ndị a ka e jiri ha zụọ ndị so na Kọmitii Alaka, ndị nlekọta na-ejegharị ejegharị, na ndị okenye ọgbakọ ka ha na-arụ ọrụ ha nke ọma. Ihe ndị e ji Baịbụl na-akụziri ha nụlọ akwụkwọ ndị a na-enyere ha aka iji ofufe Chineke kpọrọ ihe. Ọ na-enyekwara ha aka ilekọta atụrụ Jehova nke ọma otú ahụ Akwụkwọ Nsọ kwuru. Atụrụ ndị a ha na-elekọta dị oké ọnụ ahịa nanya Jehova.1 Pita 5:1-3.Ihe a bụ klas nke mbụ nke Ụlọ Akwụkwọ Ọzụzụ Ndị Ozi e nwere na Malawi nafọ 200720.Gịnị mere Jizọs ji kwuo na anyị niile bụ ndị Jehova kụziiri ihe? Olee ihe i kpebisiri ike ime?20O doro anya na Eze anyị bụ Mesaya na-ahụ na a na-akụziri anyị ihe nke ọma. Ihe a niile a na-akụziri anyị si naka Jehova nihi na ọ bụ ya kụziiri Ọkpara ya ihe, Ọkpara ya ana-akụzikwara anyị. Ọ bụ ya mere Jizọs ji sị na anyị niile bụ ndị Jehova kụziiri ihe. Jọn 6:45;Aịza. 54:13 Eze anyị na-akụziri anyị ihe ma nỤlọ Akwụkwọ Ije Ozi Ọchịchị Chineke, ma nọmụmụ ihe ndị ọzọ anyị na-enwe nọgbakọ, ma nụlọ akwụkwọ ndị ọzọ anyị kwuru okwu ha nisiokwu a. Ka anyị niile kpebisie ike ịna-eme ihe niile a na-akụziri anyị na ha. Ka anyị cheta na ihe mere e ji na-akụziri anyị ihe ndị a karịchaa bụ ka okwukwe anyị bụrụ a kwaa akwụrụ, nakwa ka anyị nwee ike ije ozi anyị nke ọma.Nkebi nke 6Ịkwado Alaeze ChinekeỊrụ Ebe Anyị Na-anọ Efe Chineke na Ịgbatara Ụmụnna Ọsọ EnyemakaKA E were ya na e nwere otu ụbọchị ị gara nỤlọ Nzukọ Alaeze unu, ihe ị hụrụ eju gị anya. Ụlọ Nzukọ Alaeze unu mara mma, ị na-ejikwa ya eme ọnụ. O nwekwara ike ịbụ na i so rụọ ya, ị na-echetakwa ihe ndị mere gị obi ụtọ mgbe unu na-arụ ya afọ ole na ole gara aga. Ma, o nwere ihe ọzọ mere i ji jirikwuo Ụlọ Nzukọ Alaeze unu na-eme ọnụ. Ọ bụzi ebe ụmụnna ndị gbatara ọsọ ndụ bigodị. Oké ifufe na idei mmiri kpara mkpamkpa nobodo unu noge na-adịbeghị anya. Kọmitii Alaka ahazie ozugbo ka a gbatara ndị ọdachi dakwasịrị ọsọ enyemaka. Ha haziri ka e bugara ha nri, uwe, ezigbo mmiri ọṅụṅụ, na ihe ndị ọzọ dị ha mkpa. A haziri onyinye ndị a nke ọma. Mgbe e bugaara ụmụnna ndị a ihe ndị dị ha mkpa, ha akwụọ nahịrị, a na-enye ha ihe ndị ahụ. Obi dị ọtụtụ nime ha ụtọ mgbe ha na-ewere ihe ndị a nke na anya mmiri nọ na-agba ha.Jizọs kwuru na otu ihe a ga-eji mara ndị na-eso ụzọ ya bụ na ha ga-ahụ ibe ha nanya. Jọn 13:34, 35 Ná nkebi a, anyị ga-eleba anya notú Ndịàmà Jehova si egosi na ha hụrụ ibe ha nanya mgbe ha na-arụ ebe ha na-anọ efe Chineke nakwa mgbe ha na-agbatara ibe ha ọsọ enyemaka. Otú a anyị si hụ ibe anyị nanya na-egosi na Alaeze Chineke, nke Jizọs bụ Eze ya, na-achị anyị.18 Otú Anyị Si Enweta Ego Anyị Ji Arụ Ọrụ Ndị Gbasara Alaeze Chineke1, 2.a Gịnị ka Nwanna Russell gwara otu pastọ chọrọ ịmata otú Ndị Mmụta Baịbụl si enweta ego ha ji na-arụ ọrụ ha? b Gịnị ka anyị ga-eleba anya nisiokwu a?E NWERE otu ụbọchị otu pastọ chọọchị a na-akpọ Reformed Church bịakwutere Nwanna Charles T. Russell. Pastọ a chọrọ ka Nwanna Russell gwa ya otú Ndị Mmụta Baịbụl si enweta ego ha ji na-arụ ọrụ ná nzukọ ha.Nwanna Russell gwara ya na Ndị Mmụta Baịbụl anaghị ana ụtụ ná nzukọ ha.Pastọ a ajụọ ya, sị, Oleezi otú unu si enweta ego?Nwanna Russell a sị ya: M gwa gị otú anyị si enweta ego, ị gaghị ekweta. Mgbe ndị mmadụ bịara ọmụmụ ihe anyị, o nweghị onye ha na-ahụ na-ebugharị efere ka ndị mmadụ tinye ego na ya. Ma ha na-ahụ ihe ndị anyị ji ego na-arụ. Ha hụchaa otú ebe ahụ dị, ha agwa onwe ha, sị, E jikwanụ ego rụọ ụlọ a . . . Olee otú m nwere ike isi nye obere onyinye?Mgbe Nwanna Russell kwuchara ihe ndị a, pastọ ahụ elee ya anya ma fufee nisi.Nwanna Russell gwara pastọ ahụ na ihe a niile ya gwara ya bụ eziokwu. Ọ gwakwara ya na ndị mmadụ na-ajụ ya otú ha nwere ike isi nye obere onyinye ka e were ya na-ejere Chineke ozi. Nwanna Russell gwara ya na ọ bụrụ na mmadụ enweta ego, ọ ga-achọ iji obi ya dum nye ego ahụ ka e jiri ya na-ejere Onyenwe anyị ozi. Ma ọ bụrụ na onye ahụ enweghị ego, o nweghị onye kwesịrị ịgba ya ụgwọ onyinye.2Ihe niile ahụ Nwanna Russell gwara pastọ ahụ bụ eziokwu. Kemgbe ụwa, a ma ndị Chineke ama na ha na-eji obi ha dum enye Chineke onyinye. Nisiokwu a, anyị ga-eleba anya notú ụfọdụ ndị a kọrọ akụkọ ha na Baịbụl si nye onyinye. Anyị ga-elebakwa anya notú ụfọdụ ndị Chineke taa sirila nye onyinye. Ka anyị na-eleba anya notú ndị Chineke si enweta ego ha ji na-arụ ọrụ ndị gbasara Alaeze Chineke, onye ọ bụla nime anyị kwesịrị ịjụ onwe ya, sị, Olee otú m nwere ike isi na-akwado Alaeze Chineke?Ka Onye Ọ Bụla Obi Ya Kpaliri Weta Onyinye3, 4.a Olee ihe Jehova tụkwasịrị ndị ya obi na ha ga-eme? b Olee otú ụmụ Izrel si kwado ụlọikwuu ahụ ha wuru?3Jehova tụkwasịrị ndị ya obi na ha ga-eme ihe ọ gwara ha. Ọ ma na obi ga-adị ha ụtọ inye onyinye ma á sị ha mee otú ahụ. Ka anyị leba anya nihe abụọ mere noge ụmụ Izrel.4Mgbe Jehova kpọpụtachara ndị Izrel nIjipt, ọ gwara ha rụọrọ ya ụlọikwuu a ga na-ebugharị ebugharị. Ọ bụ nụlọikwuu a ka ha ga-anọ na-efe ya. Ịrụ ụlọikwuu a na itinye arịa dị iche iche na ya, ga-efu ndị Izrel nnukwu ego. Jehova gwara Mozis ka ọ gwa ndị Izrel ka ha nye onyinye a ga-eji arụ ụlọikwuu a. Mozis gwara ha, sị: Ka onye ọ bụla obi ya kpaliri weta onyinye Jehova. Ọpụ. 35:5 Ma, olee ihe ndị Izrel mere ugbu a ọ na-adịbeghị anya ha kwụsịrị ịrụ ụdị ọrụ ọ bụla ndị Ijipt ji ọchịchị aka ike mee ka ha na-arụrụ ha dị ka ndị ohu? Ọpụ. 1:14 Ha mere ihe a gwara ha. Ha ji obi ha dum nye ọlaedo, ọlaọcha, na ihe ndị ọzọ a ga-eji arụ ụlọikwuu ahụ. O nwere ike ịbụ na ha natara ndị Ijipt ọtụtụ nime ihe ndị ahụ ha ji nye onyinye. Ọpụ. 12:35, 36 Ụmụ Izrel nyere ihe karịrị ihe a chọrọ. Ọ bụ ya mere Mozis ji kwuo ka a kwụsị ndị Izrel iwebata onyinye ha.Ọpụ. 36:4-7.5.Olee ihe ụmụ Izrel mere mgbe Devid gwara ha ka ha nye onyinye a ga-eji arụ ụlọ nsọ Chineke?5Mgbe ihe dị ka narị afọ anọ na iri asaa na ise gachara, e nwere onye Izrel nyere Chineke onyinye. Aha ya bụ Devid. O nyere ihe onwunwe pụrụ iche ka e were ha rụọ ụlọ nsọ Chineke. Ụlọ nsọ a bụ ụlọ nsọ mbụ a na-arụrụ Chineke nụwa a. Ọ bụkwa ebe a ga-anọ na-efe ya. Mgbe Devid nyechara Chineke onyinye a, ọ gwara ndị Izrel ka ha nye nke ha. Ọ gwara ha, sị: Ònye nime unu na-ewepụta onwe ya iwetara Jehova onyinye taa? Ndị Izrel wepụtara onwe ha inye onyinye. Ha ji obi zuru ezu nye Jehova onyinye afọ ofufo. 1 Ihe 29:3-9 Devid ghọtara na ọ bụ Jehova nyere ha ihe niile ahụ ha ji nye onyinye. Ọ bụ ya mere o ji gwa Jehova nekpere, sị: Ihe niile si naka gị, ọ bụkwa naka gị ka anyị nwetara ihe anyị nyere gị.1 Ihe 29:14.6.Olee ihe ndị anyị ji ego arụ ma a bịa nihe gbasara Alaeze Chineke? Oleekwa ajụjụ ndị a na-ajụ?6Ma Mozis ma Devid amanyeghị ndị Izrel ka ha nye Chineke onyinye. Kama, ndị Izrel ji obi ha dum nye Chineke onyinye. Taa kwanụ? O doro onye ọ bụla nime anyị anya na e ji ego na-arụ ọrụ ndị gbasara Alaeze Chineke. Ọ na-efu nnukwu ego iji na-ebipụta Baịbụl na akwụkwọ anyị dị iche iche e ji amụ Baịbụl ma na-ekesara ha ndị mmadụ. Ọ bụkwa nnukwu ego ka anyị ji na-arụ alaka ụlọ ọrụ dị iche iche nakwa ebe ndị anyị na-anọ enwe ọmụmụ ihe. Ọ na-efukwa nnukwu ego ilekọta ha. Ọ bụkwa nnukwu ego ka anyị ji na-azụta ihe ndị anyị ji agbatara ụmụnna anyị ọdachi dakwasịrị ọsọ enyemaka na ibugara ha ya. Nihi ya, e nwere ajụjụ abụọ dị mkpa a na-ajụ. Ajụjụ ndị ahụ bụ: Olee otú anyị si enweta ego anyị ji na-eme ihe ndị a? È kwesịrị ịmanye Ndị Kraịst amanye ka ha nye onyinye?Ọ Dịghị Mgbe A Ga-Arịọ Ego ma Ọ Bụ Rịọ Ndị Mmadụ Arịrịọ Maka Enyemaka7, 8.Gịnị mere Ndịàmà Jehova anaghị arịọ ndị mmadụ ego ha ga-eji na-arụrụ Chineke ọrụ?7Nwanna Russell na ụmụnna ya na ha rụkọrọ ọrụ jụwara isi na ha agaghị ana ndị mmadụ ụtụ ma ọ bụ na-agba ọnyà ego otú ahụ chọọchị dị iche iche na Krisendọm si eme. E nwere ihe Nwanna Russell kwuru nỤlọ NcheBekee nke abụọ e bipụtara. Isiokwu ya bụ Ị ChọrọỤlọ Nche? Nwanna Russell kwuru nỤlọ Ncheahụ, sị: Anyị kweere na onye na-akwado mbipụtaỤlọ Nchebụ JEHOVA. Ebe ọ dị otú ahụ, ọ dịghị mgbe a ga-arịọ ndịmmadụ ego ma ọ bụ gwa ha ka ha nye ego a ga-eji na-ebipụta ya. Mgbe Onye ahụ nke kwuru, sị: Ọlaọcha na ọlaedo nile dị nelu ugwu bụ nke m, kwụsịrị iweta ego a ga-eji na-ebipụta ya, anyị ga-aghọta na oge eruola ka a kwụsị ibipụta ya. Hag. 2:7-9 Kemgbe ihe karịrị otu narị afọ na iri atọ a malitere ibipụtaỤlọ Nche,nzukọ na-ebipụta ya akwụsịbeghị ibipụta ya. Ego nzukọ a ji arụ ọrụ akọbeghị ha.8Ndị Jehova anaghị arịọ ndị mmadụ ego. Ha anaghị ebugharị efere ka ndị bịara ọmụmụ ihe ha tinye ego na ya. Ha anaghịkwa edegara ndị mmadụ akwụkwọ ozi ka ha nye ha ego. Ha anaghịkwa agba lọtrị ma ọ bụ chaa chaa. Ha anaghị agbakwa ọnyà ego. Ha anaghịkwa ere ihe na bazaa. Ha na-eme otu ihe e kwuru kemgbe nỤlọ Nche.E kwuru, sị: O doro anyị anya na ọ dịghị mma ịrịọ ndị mmadụ ego anyị ga-eji na-arụrụ Onyenwe anyị ọrụ, otú ahụ chọọchị ndị ọzọ na-eme . . . O dokwara anyị anya na iji ụzọ dị iche iche na-arịọ ndị mmadụ ego naha Onyenwe anyị na-ewe ya iwe. Ọ naghị agọzi ndị na-enye ego ndị ahụ. Ọ naghịkwa agọzi ọrụ ndị e ji ego ndị ahụ rụọ.Ka Onye Ọ Bụla Nye Dị Ka O Kpebiri nObi Ya9, 10.Gịnị bụ otu ihe mere anyị ji enye onyinye?9Ebe anyị bụ ndị Alaeze Chineke na-achị, e kwesịghị ịmanye anyị amanye inye onyinye. Kama, anyị na-eji obi anyị niile enye ego na ihe ndị ọzọ anyị nwere ka e jiri ha na-arụ ọrụ ndị gbasara Alaeze Chineke. Gịnị mere anyị ji eji obi anyị dum na-enye onyinye? Ka anyị leba anya nihe atọ mere anyị ji eme otú ahụ.10Ihe nke mbụ mere anyị ji eji obi anyị dum enye onyinye bụ na anyị hụrụ Jehova nanya ma chọọ ime ihe dị mma nanya ya. 1 Jọn 3:22 Obi na-atọ Jehova ụtọ ma onye na-efe ya jiri obi ya dum nye ya onyinye. Ka anyị leba anya nihe Pọl onyeozi gwara Ndị Kraịst banyere otú ha ga-esi na-enye onyinye.Gụọ2 Ndị Kọrịnt 9:7.Ezigbo Onye Kraịst anaghị enye onyinye nihi na a manyere ya amanye ma ọ bụ nihi na ọ hụrụ na ndị ọzọ na-eme otú ahụ. Kama, ihe mere o ji enye onyinye bụ nihi na o kpebiela nobi ya na ya ga-enye onyinye.Ihe nke ahụ pụtara bụ na ọ na-enye onyinye mgbe o chebachaara mkpa e nwere echiche, chebakwara otú o nwere ike isi nye aka. Jehova hụrụ onye na-eme otú a nanya, nihi na Chineke hụrụ onye na-eji obi ụtọ enye ihe nanya. Otú e si sụgharịa ya na Baịbụl ọzọ bụ: Chineke hụrụ ndị inye ihe na-atọ ụtọ nanya.Ụmụaka ụmụnna nọ na Mozambik na-ejikwa obi ha niile enye onyinye11.Gịnị mere anyị ji enye Jehova ihe kacha mma anyị nwere?11Ihe nke abụọ mere anyị ji enye onyinye bụ na ọ bụ otu ụzọ anyị si ekele Jehova maka ọtụtụ ihe ọma o meere anyị. E nwere otu ihe Chineke gwara ndị Izrel ka ha mee anyị kwesịrị ichebara echiche. Ka anyị leba anya nihe ahụ.GụọDiuterọnọmi 16:16, 17.Mgbe nwoke onye Izrel ọ bụla na-aga ememme atọ ha na-eme kwa afọ, ọ ga-enye Chineke onyinye dabere notú Jehova si gọzie ya. Nihi ya, tupu nwoke ọ bụla agawa ememme ndị ahụ, ọ ga-echebara ọtụtụ ihe ọma Chineke merela ya echiche ma kpebie ihe kacha mma o nwere ike inye Chineke. Otú ahụ ka anyịkwesịkwara ime taa. Ọ bụrụ na anyị echebara ọtụtụ ihe ọma Jehova meere anyị echiche, ọ ga-eme ka anyị nye ya ihe kacha mma anyị nwere. Anyị na-eji obi anyị dum na-enye Chineke ego anyị na ihe ndị ọzọ anyị nwere. Ihe ndị a anyị na-enye Jehova na-egosi na obi dị anyị ụtọ maka ihe ọma ndị o meere anyị.2 Kọr. 8:12-15.12, 13.Olee ihe anyị na-eme iji gosi na anyị hụrụ Eze anyị nanya? Ego ole ka onye ọ bụla nime anyị na-enye?12Ihe nke atọ mere anyị ji eji obi anyị dum na-enye Chineke onyinye bụ na ọ na-egosi na anyị hụrụ Eze anyị bụ Jizọs Kraịst nanya. Olee otú o si bụrụ eziokwu? E nwere ihe Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya nabalị ikpeazụ o jere ozi nụwa.GụọJọn 14:23.Ọ gwara ha, sị: Ọ bụrụ na onye ọ bụla hụrụ m nanya, ọ ga-edebe okwu m. Gịnị na gịnị so nokwu Jizọs? Otu ihe so nokwu Jizọs bụ iwu ahụ o nyere ndị na-eso ụzọ ya ka ha kwusaa ozi ọma Alaeze Chineke nụwa niile. Mat. 24:14;28:19, 20 Anyị na-eme ihe a Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya. Otú anyị si eme ya bụ na anyị na-eji oge anyị, ike anyị, nakwa ihe niile anyị nwere, na-ezi ozi ọma Alaeze Chineke. Ihe ndị a anyị na-eme na-egosi na anyị hụrụ Eze Mesaya anyị nanya.13Ebe anyị bụ ụmụ amaala Alaeze Chineke, anyị na-eji obi anyị dum enye Chineke ego anyị iji gosi na anyị na-akwado Alaeze ya. Olee otú anyị si na-eme ya? Ọ bụ onye ọ bụla nime anyị ga-eji aka ya kpebie ihe ọ ga-enye. Onye ọ bụla nime anyị ga-enye onyinye otú o nwere ike. Ma, ọtụtụ ụmụnna anyị enwechaghị ego. Mat. 19:23, 24;Jems 2:5 Nagbanyeghị nke ahụ, obi na-atọ Jehova na Ọkpara ya ụtọ nonyinye ọ bụla ụmụnna ndị a ji obi ha dum nye ha. Obi na-atọkwa ụmụnna ndị a ụtọ ma ha cheta nke a.Mak 12:41-44.Olee Ebe A Na-etinye Ego E Nyere nOnyinye?14.Olee otú Ndịàmà Jehova si enye ndị mmadụ akwụkwọ ha noge gara aga?14Noge gara aga, ọ na-abụ anyị nye ndị mmadụ akwụkwọ anyị, anyị agwa ha obere ego ha ga-enye nonyinye. Nke a mere ka ndị na-enwechaghị ego nwee ike inweta akwụkwọ anyị. Ma, ọ bụrụ na ndị anyị ziri ozi ọma chọrọ ịgụ akwụkwọ anyị, ma ha enweghị ego ha ga-enye nonyinye, anyị na-eji obi anyị dum ahapụrụ ha akwụkwọ ndị ahụ. Mkpa anyị abụghị ego, kama, ọ bụ inye ndị chọrọ ịmụta banyere Chineke akwụkwọ ndị ahụ ka ha nwee ike ịgụ ha ma fewe Chineke.15, 16.a Malite nafọ 1990, olee ihe Òtù Na-achị Isi gbanwere notú anyị si enye ndị mmadụ akwụkwọ anyị? b Olee otú anyị si enye onyinye nọgbakọ anyị? Gụọkwa ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ, Ihe E Ji Ego A Na-enye nOnyinye Eme.15Ma, ihe gbanwere malite nafọ 1990. Òtù Na-achị Isi kwuru ka ụmụnna nọ nAmerịka na-enye ndị mmadụ akwụkwọ anyị nagwaghị ha ego ole ha ga-enye nonyinye. Ọ bụzi ndị anyị nyere akwụkwọ anyị ga-enye ego ọ bụla masịrị ha ma ha chọọ. Òtù Na-achị Isi degaara ọgbakọ niile e nwere nAmerịka akwụkwọ ozi, sị: A ga na-enye ndị nkwusa na ndị nwere mmasị akwụkwọ na magazin anyị nagwaghị ha weta ego ọ bụla tupu e nye ha ya. . . . Ọ bụrụ na onye e nyere akwụkwọ anyị achọọ inye onyinye iji kwado ozi ọma anyị na-ekwusa nụwa niile, o nwere ike ime otú ahụ. Ma e nwere ike inye ya akwụkwọ ma ò nyere onyinye ma o nyeghị. Olee uru ihe a bara? O mere ka o doo ndị mmadụ anya na a naghị akwụ anyị ụgwọ nozi ọma anyị na-ezi. O mekwara ka ndị mmadụ ghọta na anyị abụghị ndị na-ere okwu Chineke ere. 2 Kọr. 2:17 E mechakwara gwa ọgbakọ Ndịàmà Jehova niile ka ha na-eme ihe ahụ a gwara ụmụnna anyị nọ nAmerịka.16Olee otú anyị si enye onyinye nọgbakọ anyị? E nwere igbe onyinye nỤlọ Nzukọ Alaeze dị iche iche. Onye ọ bụla chọrọ inye onyinye ga-aga tinye onyinye ya nigbe ndị ahụ. Onye chọrọnụ nwekwara ike izigara alaka ụlọ ọrụ anyị onyinye ya. Nafọ ọ bụla, a na-enwe isiokwu na-agba nỤlọ Nchenke na-ekwu otú ndị chọrọ inye onyinye nwere ike isi enye onyinye ha.Olee Ihe A Na-eji Ego Ndị Ahụ Eme?17-19.Kwuo ihe e ji onyinye ndị anyị na-enye eme ma a bịa nihe gbasara a ọrụ zuru ụwa ọnụ, b Ụlọ Nzukọ Alaeze a na-arụ nụwa niile, nakwa ch ego a na-emefu nọgbakọ.17Ọrụ zuru ụwa ọnụ.A na-eji ego ụfọdụ e nyere nonyinye akwado ozi ọma anyị na-ekwusa nụwa niile. Ụfọdụ nime ihe ndị e ji ego ndị ahụ eme bụ ibipụta akwụkwọ ndị anyị na-ekesa nụwa niile. Anyị na-ejikwa ha na-arụ alaka ụlọ ọrụ dị iche iche, na-ejikwa ha elekọta ha. A na-ejikwa ha azụ ihe ndị e ji arụ ọrụ na Betel, na-ejikwa ha ahazi ụlọ akwụkwọ dị iche iche e nwere na nzukọJehova. A na-ejikwa ego ndị ahụ elekọta ndị ozi ala ọzọ, ndị nlekọta na-ejegharị ejegharị, nakwa ndị ọsụ ụzọ pụrụ iche. Ọ bụrụ na ọdachi adakwasị ụmụnna anyị, a na-ejikwa ego ndị ahụ azụta ihe ndị anyị ji agbatara ha ọsọ enyemaka.18Ụlọ Nzukọ Alaeze a na-arụ nụwa niile.A na-eji ego ụfọdụ e nyere nonyinye enyere ọgbakọ ọ bụla chọrọ ịrụ Ụlọ Nzukọ Alaeze aka ma ọ bụkwanụ nyere ndị nke chọrọ ịrụzi nke ha mebiri emebi aka. A naghị ana ha ọmụrụ nwa. Ka ọgbakọ ndị a na-enye onyinye maka aka a e nyeere ha, a na-eji ego ndị ahụ enyekwara ọgbakọ ndị ọzọ aka.19Ego a na-emefu nọgbakọ.A na-ejikwa ego ụfọdụ e nyere nonyinye arụzi ihe ndị mebiri nỤlọ Nzukọ Alaeze, jirikwa ha na-arụ ọrụ ndị ọzọ e nwere nọgbakọ. Ndị okenye nwekwara ike ịgwa ọgbakọ ka e were ụfọdụ nime ego ọgbakọ nyere nonyinye nye alaka ụlọ ọrụ maka ọrụ zuru ụwa ọnụ. Mgbe ọ bụla a chọrọ ime udị ihe a, ndị okenye ga-agwa ọgbakọ ego ole ha chere e nwere ike izigara alaka ụlọ ọrụ. Ọgbakọ kwado ya, e zigara ya alaka ụlọ ọrụ. Nọnwa ọ bụla, nwanna na-ahụ maka ihe ndekọ ego ọgbakọ ga-edepụta ego ole ọgbakọ nwetara na ego ole e mefuru, a gụọrọ ya ọgbakọ.20.Olee otú i nwere ike isi jiri ihe gị ndị dị oké ọnụ ahịa sọpụrụ Jehova?20O doro anya na nzukọ Jehova na-emefu nnukwu ego nozi ọma anyi na-ezi ndị mmadụ nụwa niile. Ọ bụrụ na anyị eburu ya nobi mgbe niile, ọ ga-eme ka anyị jiri ihe anyị ndị dị oké ọnụ ahịa sọpụrụ Jehova. Ilu 3:9, 10 Ike anyị, uche anyị, nakwa ihe ndị Jehova na-akụziri anyị nọgbakọ ya so nihe anyị ndị dị oké ọnụ ahịa anyi ji asọpụrụ ya. O doro anya na anyị chọrọ iji ihe ndị a na-ezi ndị mmadụ ozi ọma Alaeze Chineke. Ma, anyị kwesịkwara icheta na ego anyị na ihe onwunwe anyị sokwa nihe ndị dị oké ọnụ ahịa anyị ji asọpụrụ Chineke. Ka anyị niile jisie ike na-enye Chineke ihe ndị anyị nwere, otú anyị nwere ike inye. Ka anyị jisiekwa ike na-enye ya ihe ndị ahụ mgbe anyị nwere ike inye ha ya. Ọ bụrụ na anyị ejiri obi anyị dum na-enye Jehova onyinye, ọ ga-eme ka e nye ya otuto. Ọ ga-egosikwa na anyị na-akwado Alaeze Mesaya.19 Ịrụ Ụlọ Ndị E Ji Na-eto Jehova1, 2.a Olee ihe ndị ohu Jehova na-eme kemgbe ụwa? b Olee ihe kacha eme Jehova obi ụtọ?KEMGBE ụwa, ndị Jehova na-arụ ụlọ ndị e ji na-eto aha Chineke. Dị ka ihe atụ, ụmụ Izrel ji obi ha niile rụọ ụlọikwuu. Ha wetakwara ihe ndị e ji rụọ ya.Ọpụ. 35:30-35;36:1,4-7.2Ihe kacha mee Jehova obi ụtọ abụghị ihe ndị ahụ e ji rụọ ụlọikwuu ahụ. Ihe ndị ahụ abụghịkwa ihe kacha ya mkpa. Mat. 23:16, 17 Ihe kacha eme Jehova obi ụtọ bụ ofufe ndị ohu ya na-efe ya, ya bụ, otú ha si eji obi ha dum ewepụta onwe ha na otú ha si arụsi ọrụ ya ike. Ọpụ. 35:21;Mak 12:41-44;1 Tim. 6:17-19 Gịnị mere ihe ndị a ji bụrụ ihe kacha Jehova mkpa? Ọ bụ nihi na ụlọ anaghị adịru ebighị ebi. Dị ka ihe atụ, ma ụlọikwuu ahụ ma ụlọ nsọ ahụ ụmụ Izrel rụrụ noge ahụ adịkwaghị. Ọ bụ eziokwu na ha adịkwaghị, Jehova echefubeghị otú ụmụ Izrel si jiri obi ha nye ihe ndị e ji rụọ ha. O chefubeghịkwa otú ha si rụsie ọrụ ike mgbe a na-arụ ha.Gụọ1 Ndị Kọrịnt 15:58;Ndị Hibru 6:10.3.Olee ihe ndị anyị ga-eleba anya na ha nisiokwu a?3Ndị Jehova noge anyị a na-agbasikwa mbọ ike ịrụ ebe ha na-anọ efe Chineke. Eze anyị bụ Jizọs Kraịst enyerela anyị aka ịrụ ọtụtụ ebe anyị na-anọ efe Chineke. O doro anya na Jehova na-agọzi mbọ niile anyị na-agba na-arụ ebe ndị ahụ. Ọma 127:1 Nisiokwu a, anyị ga-eleba anya nụlọ ụfọdụ ndị anyị rụrụ nakwa otú ha si mee ka e too Jehova. Anyị ga-elebakwa anya nihe ụfọdụ ndị so rụọ ha kwuru.Ịrụ Ụlọ Nzukọ Alaeze4.a Gịnị mere anyị ji achọkwu ebe ndị anyị ga-anọ efe Chineke? b Gịnị mere e ji bukọta alaka ụlọ ọrụ ụfọdụ ọnụ? Gụọkwa ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ Ihe Mere Anyị Ji Malite Ịrụ Alaka Ụlọ Ọrụ.4Nisi nke iri na isii, anyị kwuru na Jehova chọrọ ka anyị na-ezukọta efe ya. Hib. 10:25 Ọmụmụ ihe ndị anyị na-enwe na-eme ka okwukwe anyị na-esikwu ike. Ha na-emekwa ka anyị na-ekwusasi ozi ọma ike. Ka ọgwụgwụ ụwa ọjọọ a na-eru nso, Jehova na-eme ka a rụọ ọrụ a ngwa ngwa. Nke a na-eme ka ọtụtụ narị puku mmadụ na-abata ná nzukọ ya kwa afọ. Aịza. 60:22 Otú a ọtụtụ mmadụ si abata nọgbakọ na-eme ka a chọkwuo ebe ndị a ga-anọ na-ebi akwụkwọ ndị e ji amụ Baịbụl. Ọ na-emekwa ka a chọkwuo ebe ndị anyị ga-anọ na-efe Chineke.5.Gịnị mere aha bụ Ụlọ Nzukọ Alaeze ji daba adaba? Gụọ ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ Chọọchị Wetara Ìhè Ọhụrụ.5Mgbe Ndị Mmụta Baịbụl malitere ọhụrụ, ha chọpụtara na ha kwesịrị ịrụ ebe ndị ha ga-anọ na-efe Chineke. Ọ dị ka ebe mbụ ha rụrụ ha ga-anọ na-efe Chineke bụ na West Vejinia, nke dị nAmerịka. Ha rụrụ ya nafọ 1890. Nagbata afọ 1931 na afọ 1939, ndị Jehova arụọla ọtụtụ ụlọ ndị ha na-anọ efe Chineke, e nwekwara ndị ha rụzigharịrị. Ma, o nwebeghị aha ha na-akpọ ụlọ ndị ahụ ha na-anọ efe Chineke. Nafọ 1935, Nwanna Rutherford gara Hawaii ka ọ hụ alaka ụlọ ọrụ anyị a rụrụ ọhụrụ nakwa otu ụlọ nzukọ a rụrụ na ya. Mgbe ụmụnna jụrụ Nwanna Rutherford ihe a ga-akpọ ụlọ ahụ, ọ gwara ha, sị: Ùnu chere na ọ dịghị mma ka anyị kpọọ ya Ụlọ Nzukọ Alaeze, ebe ọ bụkwanụ na anyị na-ezi ndị mmadụ ozi ọma Alaeze Chineke? Mat. 24:14 Aha a a kpọrọ ụlọ a dabara adaba. Ọ bụkwa aha a ka e mechara kpọwa ọtụtụ ebe Ndịàmà Jehova nụwa niile na-anọ enwe ọmụmụ ihe ha.Ebe Ndị Mmụta Baịbụl nọ nihu ụlọ chọọchị Wetara Ìhè ỌhụrụCHỌỌCHỊ WETARA ÌHÈ ỌHỤRỤE NWERE chọọchị Baptist dị nebe a na-akpọ Maụnt Lukaụt, dị na West Vejinia. Nihe dị ka afọ 1888, ọtụtụ ndị chọọchị a ghọrọ Ndị Mmụta Baịbụl. Mgbe ha ghọrọ Ndị Mmụta Baịbụl ọhụrụ, ha na-anọ nụlọ chọọchị ndị Baptist a amụ ihe. Ọ na-abụ ndị bu ibe ha ụzọ bịa, ha eburu ụzọ mụọ ihe. Ma nafọ 1890, ụmụnna anyị kwụsịrị ịnọ nụlọ chọọchị ndị Baptist a amụ ihe nihi na ha arụọla ụlọ nke ha.Ọ ga-abụ na ụlọ a so nụlọ mbụ ụmụnna anyị rụrụ a na-anọ efe Chineke. E mechara kpọwa ya chọọchị Wetara Ìhè Ọhụrụ. Ihe mere e ji kpọwa ya aha a bụ nihi na e weere na eziokwu Ndị Mmụta Baịbụl na-akụzi dị ka ìhè ọhụrụ si nAkwụkwọ Nsọ. Ha nọgidere ebe ahụ na-amụ ihe ruo ihe dị ka afọ 1923. Nwanna A. H. Macmillan na ụmụnna ndị ọzọ na-aga nọgbakọ dị iche iche ekwu okwu, nọ nụlọ ahụ kwuo okwu. Ha nọkwa na ya gosi ndị mmadụ ihe nkiri a na-akpọ Photo-Drama of Creation, ya bụ, Foto Ihe Nkiri nke Okike.6, 7.Olee uru Ụlọ Nzukọ Alaeze ndị ahụ a rụrụ nime abalị ole na ole bara?6Nagbata afọ 1971 na 1979, a bịara chọsiwe Ụlọ Nzukọ Alaeze ike. Nihi ya, ụmụnna anyị nọ nAmerịka chọpụtara ụzọkacha mma e nwere ike isi jiri mkpụrụ ụbọchị ole na ole rụọ ọtụtụ ọmarịcha Ụlọ Nzukọ Alaeze. Tupu afọ 1983 agwụchaa, a rụọla ihe dị ka narị Ụlọ Nzukọ Alaeze abụọ nAmerịka nakwa na Kanada. Ihe ụmụnna mere ka e nwee ike ịrụ ọrụ a ngwa ngwa bụ na ha hiwere kọmitii ndị na-ahụ maka iwu ihe owuwu nógbè. Ihe a ha mere nyere ezigbo aka. Ọ bụ ya mere Òtù Na-achị Isi ji kwado ya nafọ 1986. Tupu afọ 1987 agwụchaa, e nweela kọmitii a iri isii nAmerịka.Tupu afọ 1992 agwụchaa, e nweekwala kọmitii a nAjentina, Ọstrelia, Frans, Jamanị, Japan, Meksiko, Saụt Afrịka, na Spen. Neziokwu, anyị kwesịrị inyere ụmụnna ndị a na-arụ Ụlọ Nzukọ Alaeze na Ụlọ Mgbakọ aka nihi na ọrụ a ha na-arụ so nozi anyị na-ejere Chineke.7Ụlọ Nzukọ Alaeze ndị a a na-arụ ngwa ngwa na-eme ka ụfọdụ ndị obodo ebe a rụrụ ha chọwa ịma nke bụ eziokwu. Dị ka ihe atụ, e nwere isiokwu gbara notu akwụkwọ akụkọ na Spen. Isiokwu ahụ kwuru banyere otu Ụlọ Nzukọ Alaeze anyị rụrụ nobodo Matọs. Isiokwu ahụ bụ, Okwukwe Na-ebupụ Ugwu. Akwụkwọ akụkọ ahụ kwuru, sị: Olee otú o si kwe omume nụwa a onye ọ bụla na-achọ ihe ga-abara naanị ya uru, na ndị bi ebe dị iche iche na Spen wepụtara onwe ha gaa nobodo Matọs iji rụọ otu ụlọ? A bịa notú e si rụọ ya ngwa ngwa na otú e si hazie ihe niile gbasara ya, nakwa otú e si rụọ ya nke ọma, ọ dịghị ụlọ e nwere ike iji tụnyere ya nụwa niile. Akwụkwọ akụkọ ahụ kwuru ihe otu nime ndị ahụ wepụtara onwe ha rụọ ụlọ ahụ kwuru na ọ bụ ya mere ha ji wepụtaonwe ha gaa rụọ ụlọ ahụ. Ọ sịrị: Ọ bụ nihi na Jehova na-ezi anyị ihe.IHE MERE ANYỊ JI MALITE ỊRỤ ALAKA ỤLỌ ỌRỤhe a bụ mgbe a na-arụ otu nime ebe ndị mbụ anyị na-ebi akwụkwọ na Bruklin, nafọ 1927KA A malitere ikwusa ozi ọma ná mba dị iche iche, a malitekwara ịrụ alaka ụlọ ọrụ ná mba ndị ahụ. A rụrụ nke mbụ na Briten nafọ 1900, rụọ nke abụọ na Jamanị nafọ 1903. A rụkwara nke atọ nỌstrelia nafọ 1904. Ọtụtụ ndị malitere na-achọsi akwụkwọ anyị ike. Ọ bụ ya mere e ji malite ịrụtakwu ebe ndị anyị ga-anọ na-ebi akwụkwọ anyị. Otu nime ebe ndị mbụ anyị rụrụ ya bụ na Bruklin, nke dị na Niu Yọk. A rụrụ ya nafọ 1927. Ụlọ ahụ a rụrụ bụ ụlọ elu dị okpukpu asatọ. Tupu afọ 2013 agwụchaa, e nweela alaka ụlọ ọrụ iri na ise a na-anọ ebi Baịbụl, akwụkwọ anyị dị iche iche, ma ọ bụkwanụỤlọ NchenaTeta!Ihe a bụ Betel dị na Papiuwa Niu Gini. E nyefere ya Jehova nafọ 2010Malite nafọ 1975 ruo nihe dị ka afọ 1992, a rụrụ ihe dị ka alaka ụlọ ọrụ iri isii ná mba dị iche iche. E mechakwara rụkwuo ụlọ nalaka ụlọ ọrụ iri atọ. Ma, noge na-adịbeghị anya, e bukọtara ụfọdụ alaka ụlọ ọrụ. A kọwara ihe kpatara ya nAkwụkwọ Mgbaafọ Ndịàmà Jehova nke 2013.E kwuru, sị: Ígwè ọrụ ndị bụ ọkpọka a na-eji ezipụ ozi nakwa ndị nke e ji ebi akwụkwọ emeela ka ọrụ ọtụtụ ndị na-arụbu bụrụzie ọrụ mmadụ ole na ole ga-arụli. Ebe ọ bụ na ọnụ ọgụgụ ndị na-arụ ọrụ nalaka ụlọ ọrụ ndị buru ibu ebelatala, e nweziela ebe ndị si nalaka ụlọ ọrụ ndị e mechiri emechi ga-ebi. E nwekwuola ụmụnna nwoke ndị anya ruru ala nọ nalaka ụlọ ọrụ ndị buru ibu na-elekọta ọrụ ịkụzi Baịbụl a na-arụ nobodo ndị ahụ e mechiri alaka ụlọ ọrụ ha emechi.Ịrụ Ụlọ Nzukọ Alaeze ná Mba Ndị Na-abaghị Ọgaranya8.Olee ihe Òtù Na-achị Isi kwadoro ka a malite ime nafọ 1999? Oleekwa ihe mere ha ji kwado ya?8Malite nihe dị ka afọ 1990, ọtụtụ ndị batara nọgbakọ Jehova ná mba ndị na-abaghị ọgaranya. Ọgbakọ ndị dị ná mba ndị a gbara mbọ rụọ ebe ndị ha na-anọ amụ ihe. Ma nebe ụfọdụ, a na-achị ụmụnna anyị ọchị, na-eledakwa ha anya nihi otú Ụlọ Nzukọ Alaeze ha si jọọ njọ. O nweghị ihe Ụlọ Nzukọ Alaeze ha bụ ma e jiri ha tụnyere ụlọ chọọchị ndị dị ebe ahụ. Ma e nwere otu ihe magburu onwe ya Òtù Na-achị Isi malitere nafọ 1999. Ha kwadoro ka a malite ịrụrụ ụmụnna ndị nọ ná mba ndị a na-enwechaghị ego Ụlọ Nzukọ Alaeze. Ka e nwee ịha nhata, a na-eji ego ụmụnna ndị nọ ná mba ndị nwere ego nyere nonyinye arụ Ụlọ Nzukọ Alaeze ndị ahụ.Gụọ2 Ndị Kọrịnt 8:13-15.Ụmụnna ndị si nebe dị iche iche na-abịa enye aka mgbe a na-arụ Ụlọ Nzukọ Alaeze ndị ahụ.9.A bịa nihe gbasara ịrụ Ụlọ Nzukọ Alaeze, gịnị mere o ji yie ka e nweghị ebe anyị ji azụ aga? Ma, olee otú ihe si kwụrụ kemgbe ahụ?9Mgbe a malitere ọrụ a, o yiri ka e nweghị ebe anyị ji azụ aga. Nafọ 2001, a chọpụtara na a chọrọ ihe karịrị puku Ụlọ Nzukọ Alaeze iri na asatọ na narị atọ ná mba iri asatọ na asatọ. Ma, ebe ọ bụ na Jehova ji mmụọ ya na-akwado anyị, Eze anyị bụ Jizọs Kraịst ana-akwadokwa anyị, o nweghị ihe anyị chọrọ ime anyị na-agaghị emeli. Mat. 19:26 Malite nafọ 1999 ruo afọ 2013, anyị arụọla puku Ụlọ Nzukọ Alaeze iri abụọ na puku isii, na narị asatọ na iri anọ na itoolu ná mba ndị ahụ na-abaghị ọgaranya.Jehova na-agọzi ozi ọma anyị na-ezi nụwa niile.Ọ bụ ya mere nafọ 2013, anyị chọkwuru ihe dị ka puku Ụlọ Nzukọ Alaeze isii na narị ise ná mba ndị ahụ. A ka chọkwara ọtụtụ narị Ụlọ Nzukọ Alaeze kwa afọ.Ọ naghị adị mfe ịrụ Ụlọ Nzukọ Alaeze ná mba ndị na-abaghị ọgaranya10-12.Olee otú Ụlọ Nzukọ Alaeze ndị anyị na-arụ si eme ka a na-eto aha Jehova?10Olee otú Ụlọ Nzukọ Alaeze ọhụrụ ndị ahụ sirila mee ka e too aha Jehova? E nwere otu ihe alaka ụlọ ọrụ anyị dị na Zimbabwe kọrọ gbasara ya. Ha kọrọ, sị: Nime otu ọnwa a rụchara otu Ụlọ Nzukọ Alaeze, ndị na-abịa ọmụmụ ihe na-eji okpukpu abụọ akarị ndị na-abịabu ya. Nọtụtụ mba, ọ dị ka ndị mmadụ anaghị achọ ịbịa ọmụmụ ihe anyị ruo mgbe anyị rụrụ ebe dị mma anyị ga-anọ na-efe Chineke. Ọ bụ ya mere a rụchaa otu Ụlọ Nzukọ Alaeze taa, obere oge, ọ naghị abazi ndị mmadụ, a chọwakwa ebe ọzọ a ga-arụ Ụlọ Nzukọ Alaeze. Ma, ọ bụghị naanị otú ụlọ ahụ si maa mma mere ndị mmadụ ji na-abata nọgbakọ. Ihe ọzọ so eme ya bụ otú ụmụnna anyị na-arụ ụlọ ndị a si na-ahụ ibe ha nanya. Ka anyị leba anya nihe mere mgbe a na-arụ ụlọ ndị a nobodo ụfọdụ.11Indonisha.E nwere otu nwoke nọ na-ele otu Ụlọ Nzukọ Alaeze ụmụnna anyị nọ na-arụ. E nwere ihe ọ gwara ụmụnna anyị na-arụ ụlọ a mgbe ọ chọpụtara na a naghị akwụ ha ụgwọ. Ọ gwara ha, sị: Unu dị egwu o! M nọ na-ele otú obi si na-atọ unu ụtọ na otú onye ọ bụla nime unu si jiri obi ya niile na-arụ ọrụ a, nagbanyeghị na a naghị akwụ unu ụgwọ. Ọ dịghị chọọchị dị ka nke unu.12Yukren.E nwere otu nwaanyị na-agafe kwa ụbọchị ebe ụmụnna anyị na-arụ Ụlọ Nzukọ Alaeze. Nwaanyị a kwuru nobi ya na ndị na-arụ ụlọ a ga-abụrịrị Ndịàmà Jehova, nakwa na ụlọ a ha na-arụ ga-abụrịrị Ụlọ Nzukọ Alaeze. Ọ gwara ụmụnna, sị: Otu nwanne m nwaanyị bụ Onyeàmà Jehova. Ọ kọọrọla m ọtụtụ ihe banyere Ndịàmà Jehova. Mgbe m nọ na-ahụ otú unu si na-arụ ụlọ a, ekpebiri m na m ga-abụkwa Onyeàmà Jehova. Achọpụtara m na unu hụrụ ibe unu nanya. Nwaanyị a na Ndịàmà Jehova malitere ịmụ Baịbụl. E mekwara ya baptizim nafọ 2010.13, 14.a Gịnị ka ị na-amụta nihe otu di na nwunye mere mgbe ha hụchara otú ụmụnna si eme mgbe ha na-arụ otu Ụlọ Nzukọ Alaeze? b Olee ihe i nwere ike ime ka ebe unu na-anọ amụ ihe na-eme ka a na-eto aha Jehova?13Ajentina.E nwere otu ụbọchị otu di na nwunye bịara ebe ụmụnna anyị na-arụ Ụlọ Nzukọ Alaeze. Nke nwoke gwara nwanna na-elekọta ọrụ ahụ, sị, Anyị nọ na-ele unu kemgbe unu malitere ịrụ ụlọ a, . . . anyị ekpebiekwala na anyị ga na-abịa nụlọ a amụ banyere Chineke. Ọ jụrụ nwanna ahụ, sị, Olee ihe anyị ga-eme ka anyị na-eso unu amụ ihe ebe a? Ka ha nọ na-akparịta, a gwara di na nwunye ahụ ka ha na Ndịàmà Jehova mụwa Baịbụl. Ha sịrị na nsogbu adịghị ma ọ bụrụhaala na a ga-ekwe ka ndị ezinụlọ ha niile soro na-amụ ihe ahụ. Ihe a ha kwuru tọrọ ụmụnna ahụ ụtọ, ha ekwetakwa ka ezinụlọ ha niile soro.14O nwere ike ịbụ na i soghị rụọ Ụlọ Nzukọ Alaeze ị na-aga ọmụmụ ihe na ya ugbu a. Ma, o nwere ọtụtụ ihe ị ka nwere ike ime ka a na-eto Jehova nihi Ụlọ Nzukọ Alaeze unu. Dị ka iheatụ, i nwere ike iji obi gị niile na-agwa ndị ị na-amụrụ Baịbụl, ndị ị na-agara nletaghachi, nakwa ndị ọzọ ka ha bịa ọmụmụ ihe nỤlọ Nzukọ Alaeze unu. Ihe ọzọ i nwekwara ike ime bụ iso na-eme ka ọ na-adị ọcha. I nwekwara ike ikpebi ego ole ị ga na-enye kwa izu ma ọ bụ kwa ọnwa, ka e jiri ya na-elekọta Ụlọ Nzukọ Alaeze unu ma ọ bụ ka e jiri ya rụọ Ụlọ Nzukọ Alaeze ebe ndị ọzọ nụwa.Gụọ1 Ndị Kọrịnt 16:2.Ihe ndị a niile na-eme ka a na-eto aha Jehova.Ndị Na-arụ Ha Na-eji Obi Ha Ewepụta Onwe Ha15-17.a Ole ndị na-arụ ọtụtụ ihe a na-arụ nụlọ ndị anyị na-arụ? b Olee ihe ị mụtara nihe ndị ahụ ndị di na nwunye kwuru?15Ọ bụ ụmụnna ndị a na-arụrụ Ụlọ Nzukọ Alaeze, Ụlọ Mgbakọ, na alaka ụlọ ọrụ na-arụ ọtụtụ ihe a na-arụ nụlọ ndị a. Ma, ụmụnna anyị ndị si mba ọzọ na-abịakarị enyere ha aka. Ụmụnna ndị a ma nke a na-akọ nihe gbasara ịrụ ụlọ. Ụfọdụ nime ha na-ahazi ihe ndị ha na-eme ka ha nwee ike ịga mba ọzọ rụọ ọrụ ọtụtụ izu. Ụfọdụkwa na-anọ ọtụtụ afọ tupu ha alaghachi obodo ha. Ha rụchaa ọrụ otu ebe, e zigakwa ha ebe ọzọ ha ga-arụ ọrụ.Nwanna Timo Lappalainen na Lina nwunye ya E kwuru gbasara ha na paragraf nke 1616Ọ dịghị mfe mmadụ ịhapụ mba ya gaa mba ọzọ ịrụ ọrụ. Ma, e nwere ọtụtụ uru ọ na-abara ndị na-ewepụta onwe ha eme ya. Dị ka ihe atụ, Nwanna Timo na Lina nwunye ya agaala mba ndị dị nEshia, Yurop, nakwa Ebe Ndịda Amerịka, nye aka rụọ Ụlọ Nzukọ Alaeze, Ụlọ Mgbakọ, nakwa alaka ụlọ ọrụ dị iche iche. Nwanna Timo kwuru, sị, Kemgbe iri afọ atọ ugbu a, a na-ezigakarị m mba ọzọ nafọ abụọ ọ bụla. Nwanna Nwaayị Lina na di ya alụọla kemgbe iri afọ abụọ na ise ugbu a. Nwanna nwaanyị a kwuru, sị: Kemgbe anyị lụrụ, mụ na di m agaala mba iri rụọ ọrụ. Ọ na-ewe ezigbo oge tupu obodo ndị ahụ amara anyị ahụ. Ọ na-ewekwa oge tupu anyị eriwe nri ha, mụtaasụsụ ha, mụta izi ozi ọma nke ọma ebe ahụ na imeta ndị enyi ọhụrụ.Ò nwere uru mbọ niile a anyị na-agba baara anyị? Nwanna Nwaanyị Lina kwuru, sị: Nagbanyeghị nsogbu ndị anyị na-edi nebe ndị ahụ, Jehova agọziela anyị nke ọma. Ụmụnna anyị emeerela anyị ọtụtụ ihe ndị gosiri na ha hụrụ anyị nanya. Jehova na-elekọtakwa anyị nke ọma. Anyị ahụkwala otú ihe Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya naMak 10:29, 30si na-emezu. Anyị enweela ụmụnne ndị nwoke na ụmụnne ndị nwaanyị, nakwa ndị nne okpukpu otu narị. Nwanna Timo kwuru, sị, Obi na-atọ anyị ezigbo ụtọ na anyị na-eji aka ọrụ anyị eme ihe kacha mkpa, ya bụ, iso na-arụrụ Eze anyị ụlọ nebe dị iche iche.17Nwanna Darren na Sarah nwunye ya agaala rụọ ọrụ ná mba ndị dị nAfrịka, Ebe Ndịda Amerịka, Ebe Ndịda Pasifik, Etiti Kọntinent Amerịka, Eshia, na Yurop. Ha kwuru na uru ha ritere kemgbe ha malitere ọrụ a karịrị ihe ọrụ a furula ha. Nwanna Darren kwuru uru ya ritere nagbanyeghị nsogbu ndị ha na-enwe. Ọ sịrị: O nweghị ihe karịrị iso ụmụnna m ndị si ebe dị iche iche nụwa rụọ ọrụ. Ahụla m na nagbanyeghị ebe anyị nọ nụwa, anyị niile hụrụ Jehova nanya. Ọ bụ ịhụanya a jikọtara anyị niile. Nwanna Nwaanyị Sarah kwuru, sị: Amụtala m ọtụtụ ihe naka ụmụnna anyị si ebe dị iche iche, ma ndị nwoke ma ndị nwaanyị. Ọ na-abụ m hụ otú ụmụnna ndị a si ahapụ ọrụ ha ka ha nwee ike ijere Jehova ozi, mụ ana-agbasi mbọ ike iji ike m niile na-ejere Jehova ozi.18.Olee otú ihe e kwurunAbụ Ọma nke 110:1-3 si na-emezu?18Eze Devid kwuru na nagbanyeghị na ụmụ amaala Alaeze Chineke ga-enwe nsogbu, ha ga-ewepụta onwe ha ije ozi maka ihe ndị gbasara Alaeze Chineke.GụọAbụ Ọma 110:1-3.Ndị niile na-arụ ọrụ gbasara Alaeze Chineke so na-eme ihe a Devid kwuru. 1 Kọr. 3:9 Ọtụtụ alaka ụlọ ọrụ na ọtụtụ narị Ụlọ Mgbakọ, nakwa ọtụtụ iri puku Ụlọ Nzukọ Alaeze ndị anyị rụrụla nụwa niile, na-egosi neziokwu na Alaeze Chineke bụ ọchịchị dị adị, nakwa na ọ malitela ịchị. Nke bụ eziokwu bụ na o nweghị ihe ọma karịrị ozi a anyị na-ejere Eze anyị bụ Jizọs Kraịst. O nweghịkwa ihe ọma karịrị ọrụ a anyị na-arụ nke na-eme ka e too Jehova otú e kwesịrị isi na-eto ya.20 Ịgbatara Ụmụnna Anyị Ọsọ Enyemaka So nOzi Anyị Na-ejere Jehova1, 2.a Olee ihe kpara Ndị Kraịst nọ na Judia aka ọjọọ? b Olee ihe ụmụnna ha ndị nọ ebe ọzọ meere ha nke gosiri na ha hụrụ ha nanya?NIHE dị ka afọ 46, ụnwụ dara na Judia, agụụ ana-aghụkwa ndị bi na ya anya. Nri dị oké ọnụ, ndị na-eso ụzọ Jizọs bi nobodo a enweghịkwa ego ha ga-eji azụ nri. Ị hụ ha, ị ga-ama na agụụ akpaala ha aka ọjọọ. Ma, o nwere ihe Jehova chọrọ imere ha. Tupu afọ ahụ, o nwebeghị ndị na-eso ụzọ Jizọs o meerela ụdị ihe a. Gịnị ka ọ bụ?2Ahụhụ a ndị Juu bụ Ndị Kraịst na-ata na Jeruselem nakwa na Judia metụrụ ndị Juu bụ Ndị Kraịst bi n Antiọk na Siria nobi. O metụkwara ndị Jentaịl bụ Ndị Kraịst nobi. Ọ bụ ya mere ha ji tụkọta ego ha ga-eji enyere ụmụnna ndị ahụ aka. Mgbe ha tụkọtachara ego ndị ahụ, ha nyere ya Banabas na Sọl, bụ ụmụnna ndị ha tụkwasịrị obi. Ụmụnna ndị a wegaziiri ya ndị okenye nọ na Jeruselem ka ha jiri ya gbatara ụmụnna ndị nọ ebe ahụ ọsọ enyemaka.GụọỌrụ Ndịozi 11:27-30;12:25.Mgbe e nyere ụmụnna ndị a agụụ na-echi ọnụ nala ego ndị ahụ, olee otú i chere obi dị ha? O doro anya na ihe ọma a ụmụnna ha nọ nAntiọk meere ha tọgburu ha atọgbu.3.a Olee otú Ndị Kraịst taa si eme ihe ahụ Ndị Kraịst nọ nAntiọk noge ndịozi mere? Kọọ otu ihe gosiri na anyị na-eme otú ahụ taa. Gụọ ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ, Ọsọ Enyemaka Mbụ Gbara Ọkpụrụkpụ Anyị Gbataara Ụmụnna Anyị nOge Anyị A. b Olee ajụjụ ndị anyị ga-eleba anya na ha nisiokwu a?3Ọsọ enyemaka a Ndị Kraịst bi nAntiọk gbataara ụmụnna ha ndị bi na Jeruselem bụ nke mbụ Ndị Kraịst bi notu mba na-agbatara Ndị Kraịst ibe ha bi ná mba ọzọ ọsọ enyemaka. Anyị na-emekwa otu ihe ahụ taa. Ọ na-abụ anyị nụ na ọdachi dakwasịrị Ndị Kraịst ibe anyị bi nobodo ọzọ, anyị agbatara ha ọsọ enyemaka.Anyị ga-eleba anya ugbu a najụjụ atọ gbasara ịgbatara ụmụnna anyị ọsọ enyemaka. Ileba anya na ha ga-enyere anyị aka ịghọta na ịgbatara ụmụnna anyị ọsọ enyemaka so nozi anyị na-ejere Jehova. Ajụjụ ndị ahụ bụ: Gịnị mere a ga-eji sị na ịgbatara ụmụnna anyị ọsọ enyemaka so nozi anyị na-ejere Chineke? Gịnị mere anyị ji agbatara ụmụnna anyị ọsọ enyemaka? Olee uru ọsọ enyemaka a na-abara anyị?Ihe Mere E Nwere Ike Iji Sị na Ịgbatara Ụmụnna Anyị Ọsọ Enyemaka So nOzi Dị Nsọ Anyị Na-ejere Chineke4.Olee ihe Pọl gwara Ndị Kraịst nọ na Kọrịnt banyere ozi Ndị Kraịst na-ejere Chineke?4Nakwụkwọ ozi nke abụọ Pọl degaara ndị Kọrịnt, o kwuru gbasara ozi abụọ Ndị Kraịst na-eje. Ọ bụ eziokwu na ndị Pọl degaara akwụkwọ ozi ahụ bụ Ndị Kraịst e tere mmanụ, ihe o dere gbasakwara Ndị Kraịst so natụrụ ọzọ taa. Jọn 10:16 Otu nimeozi ahụ anyị na-eje bụ ozi nke ime ka a dị ná mma, ya bụ, ozi ọma anyị na-ezi ndị mmadụ nakwa Baịbụl anyị na-akụziri ha. 2 Kọr. 5:18-20;1 Tim. 2:3-6 Ozi ọzọ anyị na-ejekwa bụ ozi anyị na-ejere ụmụnna anyị. Pọl kpọrọ ụdị ozi a ozi a na-ejere ndị nsọ. 2 Kọr. 8:4 A bịa nozi abụọ a Pọl kwuru okwu ya, ya bụ,ozinke ime ka a dị ná mma naozia na-ejere ndị nsọ, e si nokwu Grik bụdiakoniʹasụgharịta okwu bụ ozi. Olee ihe mere o ji dị mkpa ka anyị mata ihe okwu a pụtara?5.Gịnị ka ihe Pọl kwuru gbasara ọsọ enyemaka na-egosi?5Otú ahụ Pọl si jiri otu okwu kwuo gbasara ozi abụọ ahụ anyị na-eje gosiri na, ma ịgbatara ụmụnna anyị ọsọ enyemaka, ma ọrụ ndị ọzọ anyị na-arụ nọgbakọ so nozi anyị na-ejere Jehova. Tupu ya ekwuo gbasara ozi abụọ ndị ahụ, o kwuru, sị: E nwekwara ije ozi dị iche iche, ma e nwereotuOnyenwe anyị ahụ; e nwekwara ịrụ ọrụ dị iche iche, . . . Ma ọrụ ndị a niile kaotummụọ nsọ ahụ na-arụ. 1 Kọr. 12:4-6,11 Nke bụ eziokwu bụ na Pọl kwuru na ozi dị iche iche anyị na-eje nọgbakọ so nozi dị nsọ anyị na-ejere Chineke.Rom 12:1,6-8 Ọ bụ ya mere o ji chee na o kwesịrị ekwesị ka ya were oge ya ụfọdụ na-ejere ndị nsọ ozi.Rom 15:25, 26.6.a Gịnị mere Pọl ji kwuo na ọsọ enyemaka anyị na-agbatara ibe anyị so nozi anyị na-ejere Chineke? b Olee otú anyị si agbatara ụmụnna anyị nụwa niile ọsọ enyemaka taa? Gụọ ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ, Mgbe Ọdachi Mere!6Pọl nyeere Ndị Kọrịnt aka ka ha ghọta na ịgbatara ụmụnna ha ọsọ enyemaka so nozi ha na-ejere Jehova. O kwuru na ihe mere Ndị Kraịst ji agbatara ibe ha ọsọ enyemaka bụ nihi na ha na-erube isi nozi ọma banyere Kraịst. 2 Kọr. 9:13 Nihi ya, ihe mere Ndị Kraịst ji na-enyere ibe ha aka bụ na ha chọrọ ime ihe Kraịst na-akụziri ha. Pọl kwukwara na ihe ọma Ndị Kraịst na-emere ibe ha bụ nihi oké obiọma Chineke nke na-erughịrị mmadụ. 2 Kọr. 9:14; 1 Pet. 4:10 Ọ bụ ya mere e ji kwuo ihe e kwuru nỤlọ NcheBekee nke December 1, 1975 banyere ịgbatara ụmụnna anyị ọsọ enyemaka. E kwuru, sị: Obi kwesịrị isi anyị ike na ọsọ enyemaka anyị na-agbatara ụmụnna anyị na-eme Jehova Chineke na Ọkpara ya bụ Jizọs Kraịst, obi ụtọ. Neziokwu, ịgbatara ụmụnna anyị ọsọ enyemaka so nozi dị nsọ anyị na-ejere Chineke.Rom 12:1,7;2 Kọr. 8:7;Hib. 13:16.Ibu Ezigbo Ihe nObi Na-agbatara Ụmụnna Anyị Ọsọ Enyemaka7, 8.Gịnị bụ ihe mbụ mere anyị ji agbatara ụmụnna anyị ọsọ enyemaka? Gịnị mere anyị ji kwuo otú ahụ?7Olee ihe anyị bu nobi na-agbatara ụmụnna anyị ọsọ enyemaka? Pọl zara ajụjụ a nakwụkwọ ozi nke abụọ o degaara ndị Kọrịnt.Gụọ2 Ndị Kọrịnt 9:11-15.Ná2 Ndị Kọrịnt 9:11-15, Pọl kwuru ihe atọ mere anyị ji arụ ọrụ a nke ijere ọha mmadụ ozi, ma ọ bụ, ihe mere anyị ji agbatara ụmụnna anyị ọsọ enyemaka. Ka anyị leba ha anya otu otu.8Nke mbụ bụ na ịgbatara ụmụnna anyị ọsọ enyemaka na-eme ka e too Jehova.Ị chọpụtara na ná2 Ndị Kọrịnt 9:11-15, Pọl gwara ụmụnna ya gbasara Jehova Chineke ọtụtụ ugboro. Ọ gwara ha gbasara ịna-enye Chineke ekele, gwakwa ha gbasara ọtụtụ okwu ekele a na-enye Chineke. Amaokwu nke 11, na nke 12 O kwuru gbasara otú ọsọ enyemaka Ndị Kraịst na-agbatara ibe ha si eme ka a na-enye Chineke otuto, nakwa ka a na-eto Chinekemaka oké obiọma ya nke na-erughịrị mmadụ. Amaokwu nke 13, na nke 14 Ihe ikpeazụ Pọl kwuru gbasara ọsọ enyemaka a Ndị Kraịst na-agbatara ibe ha bụ: Ekele dịrị Chineke.Amaokwu nke 15;1 Pita 4:11.9.Olee otú ọsọ enyemaka anyị na-agbatara ụmụnna anyị si eme ka ụfọdụ ndị gbanwee otú ha si ele anyị anya? Kọọ otu ihe gosiri na nke ahụ bụ eziokwu.9Ndị Chineke taa weere na ọsọ enyemaka ha na-agbatara ibe ha na-emekwa ka e nye Jehova otuto, nakwa ka a na-achọ ozizi ya mma. 1 Kọr. 10:31;Taị. 2:10 O doro anya na ọsọ enyemaka Ndịàmà Jehova na-agbatara ụmụnna ha na-emekarị ka ụfọdụ ndị kwụsị ịkpọ anyị na Jehova aha ọjọọ. Dị ka ihe atụ: E nwere otu nwaanyị bi notu obodo ajọ ifufe kpara mkpamkpa. Tupu ajọ ifufe a efee, o nwere akwụkwọ nwaanyị a kwo Ndịàmà Jehova mapawa nọnụ ụzọ ya. Ihe e dere na ya bụ: Achọghị M Ka Ndịàmà Jehova Bịa nỤlọ M. Mgbe ajọ ifufe ahụ fechara, nwaanyị a nọ nụlọ ya otu ụbọchị hụ ebe ndị ọrụ enyemaka na-arụzi otu ụlọ ajọ ifufe ahụ mebiri. Ọ nọ na-ele otú ha si na-arụ ọrụ ruo ọtụtụ ụbọchị. Mgbe ọ chọpụtara na ndị ọrụ a na-eme ka ụmụnne, ọ gara ebe ahụ ka ọ mara ndị ha bụ. Mgbe o rutere ebe ahụ, a gwa ya na ha bụ Ndịàmà Jehova, ya eju ya anya. Ihe dapụrụ ya nọnụ bụ: Echeburu m na unu bụ ndị ọjọọ. Gịnị ka nwaanyị a meziri? Ọ gara wepụ ihe ahụ o kwo Ndịàmà Jehova mapawa nọnụ ụzọ ya.10, 11.a Olee ihe ndị anyị meerela ụmụnna anyị nke gosiri na anyị na-enye ha ihe na-akpa ha nụba? b Olee akwụkwọ na-enyere ụmụnna anyị aka mgbe ha na-agbatara ibe ha ọsọ enyemaka? Gụọ ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ, Ihe Na-enyekwuru Ụmụnna Aka Ịgbata Ọsọ Enyemaka.10Nke abụọ bụ na ọ na-eme ka anyị na-enye ụmụnna anyị ihe na-akpa ha nụba.2 Kọr. 9:12a Ọ na-agụsi anyị agụụ ike inye ụmụnna anyị ihe na-akpa ha na ime ka ahụhụ ha na-ata belata. Gịnị mere anyị ji eme otú ahụ? Ọ bụ nihi na ọgbakọ Ndị Kraịst dị ka otu ahụ. Ọ bụrụkwa na otu akụkụ ahụ na-ata ahụhụ, akụkụ ndị ọzọ dum na-eso ya ata ahụhụ. 1 Kọr. 12:20,26 Nihi ya, ọ bụ otú ụmụnna anyị si hụ ibe ha nanya na-eme, ọtụtụ nime ha nụhaala na e nwere ụmụnna ha ọdachi dakwasịrị, ha ahapụ ihe ọ bụla ha na-eme, chịrị ngwá ọrụ ha, gawa ebe ahụ ka ha nyere ụmụnna ha ndị ahụ aka. Jems 2:15, 16 Dị ka ihe atụ, mgbe ala ọma jijiji kpara mkpamkpa na Japan nafọ 2011, alaka ụlọ ọrụ anyị dị nAmerịka degaara Kọmitii Ndị Na-ahụ Maka Iwu Ihe Owuwu nÓgbè nAmerịka akwụkwọ ka ha lee ma à ga-enweta ụmụnna ole na ole ga-ewepụta onwe ha ịga Japan rụghachi Ụlọ Nzukọ Alaeze ndị dị ebe ahụ. Ị ma ihe merenụ? Nime izu ole na ole alaka ụlọ ọrụ degachaara kọmitii ahụ akwụkwọ ozi, ihe fọrọ obere ka o ruo narị ụmụnna isii wepụtara onwe ha ịga ebe ahụ. Ha kwukwara na ha ga-akwụrụ onwe ha ụgwọ ụgbọelu. Ndị na-elekọta alaka ụlọ ọrụ anyị dị nAmerịka kwuru, sị: Otú ụmụnna si wepụta onwe ha tụrụ anyị nanya. Otu nwanna onye Japan jụrụ otu nime ụmụnna ndị a si mba ọzọ bịa inyere ha aka ihe mere o ji bịa inyere ha aka. Nwanna ahụ gwara ya, sị: Anyị na ụmụnna anyị ndị Japan bụ otu ahụ. Ahụhụ ha na-ata na-emetụkwa anyị nahụ. Ụmụnna ndị a na-agbatara ụmụnna ha ọsọ enyemaka anaghị achọ ihe ga-abara naanị ha uru. E nwedịrị mgbe ha na-eme ihe nwere ike ịta isi ha ebe ha na-achọ inyere ụmụnna ha aka.1 Jọn 3:16.Swizaland, 1946ỌSỌ ENYEMAKA MBỤ GBARA ỌKPỤRỤKPỤ ANYỊ GBATAARA ỤMỤNNA ANYỊ NOGE ANYỊ ANA Septemba afọ 1945, ya bụ, ọnwa ole na ole a lụchara Agha Ụwa nke Abụọ na Yurop, Nwanna Knorr mara ọkwa na a ga-amalite izigara ụmụnna anyị ndị nọ ná mkpa ná mpaghara ụfọdụ na Yurop ihe ndị e ji enyere ndụ aka.Izu ole na ole ka ọ machara ọkwa a, Ndịàmà Jehova nọ na Kanada, nAmerịka, nakwa nobodo ndị ọzọ malitere ịhọpụtasị ákwà ndị ụmụnna nyere nonyinye, ma na-apịanye ha nakpa. Ha malitekwara iwekọta ihe oriri. Malite na Jenụwarị afọ 1946 gawa, a malitere izigara ụmụnna anyị ihe ndị ahụ nỌstria, Beljọm, Bọlgeria, Chaịna, Chekoslovakia, Denmak, Ingland, Finland, Frans, Jamanị, Gris, Họngeri, Ịtali, Nedalandz, Nọọwee, Filipinz, Poland, na Romenịa.Ọ bụghị otu ugboro ka e bugaara ha ihe ndị ahụ. A nọ na-ebugara ha ihe ndị ahụ ruo afọ abụọ na ọnwa isii nihi na agha ụwa nke abụọ ahụ kpara obodo ha aka ọjọọ. Noge ahụ, ọ bụ ihe dị ka iri puku ụmụnna asatọ na puku ise nyere ihe ndị ahụ nonyinye. Nri ha nyere nonyinye ga-eju ihe dị ka gwongworo iri atọ na abụọ. Ha nyekwara ákwà ga-eju ihe dị ka gwongworo iri anọ na ise, nakwa akpụkpọ ụkwụ karịrị otu narị puku, iri puku abụọ na puku anọ. Ọ bụ nọnwa Ọgọst, afọ 1948 ka a kwụsịrị ibugara ha ihe ndị ahụ. OtuỤlọ Nchee bipụtara nafọ 1949 kwuru, sị: O doro anya na ihe ndị a anyị bugaara ụmụnna anyị gosiri na anyị hụrụ ha nanya. Anyị ma na ihe mere ụmụnna anyị ji nye onyinye ndị a bụ ka e too Onyenwe anyị. Ha ma na aka a ha nyeere ụmụnna anyị ga-enyere ụfọdụ nime ha aka ịkwụsi ike nofufe ha na-efe Chineke. Obi dị ha ezigbo ụtọ na Chineke ji ha nyere ụmụnna ha aka. Ọsọ enyemaka a a gbataara ụmụnna ndị a mere ka e too Jehova. O mekwara ka obi ruo ụmụnna ndị ahụ ala, meekwa ka anyị na ụmụnna anyị nụwa niile dịrịkwuo notu.11Ọsọ enyemaka a anyị na-agbatara ụmụnna anyị na-emekwa ka ndị na-abụghị Ndịàmà Jehova na-ekwu okwu ọma gbasara anyị. Dị ka ihe atụ, na 2013, e nwere mkpamkpa kpara na steeti Akansas, dị nAmerịka. Mgbe ihe a mechara, otu akwụkwọ akụkọ kọrọ otú Ndịàmà Jehova si gaa ozugbo ka ha nyere ndị mmadụ aka. Akwụkwọ akụkọ ahụ kọrọ, sị: Otú Ndịàmà Jehova si ahazi ndị òtù ha na-agbatara ndị ọzọ ọsọ enyemaka dị egwú. Ọ na-eme ka ha gaa ebe ọdachi mere ozugbo na-enyere ndị mmadụ aka. O doro anya na ihe ahụ Pọl onyeozi kwuru bụ eziokwu. Anyị na-enye ụmụnna anyị ihe na-akpa hanụba.12-14.a Gịnị mere inyere ụmụnna anyị ọdachi dakwasịrị aka ka ha maliteghachi ije ozi ọma na ọmụmụ ihe ji dị oké mkpa? b Olee ihe ụmụnna anyị ọdachi dakwasịrị kwuru nke gosiri na ịga ozi ọma na ọmụmụ ihe na-abara anyị ezigbo uru?12Nke atọ bụ na anyị na-enyere ụmụnna anyị ọdachi dakwasịrị aka ka ha maliteghachi ịga ozi ọma na ọmụmụ ihe.Gịnị mere nke a ji dị mkpa? Pọl kwuru na ọsọ enyemaka ahụ a gbataara ha ga-eme ka ha na-enye Chineke ọtụtụ okwu ekele. 2 Kọr. 9:12b Otú kacha mma ndị ahụ a gbataara ọsọ enyemaka ga-esi kelee Jehova bụ ịmaliteghachi ịga ozi ọma na ọmụmụ ihe. Fil. 1:10 OtuỤlọ Nchee bipụtara nafọ 1945 kwuru, sị: Pọl kwadoro . . . ka a nakọta onyinye maka na ọ na-eme ka . . . Ndị Kraịst nọ ná mkpa nwee ike ịzụta ihe ndị dị ha mkpa ha ga-eji enyere ndụ aka. Ọ na-emekwa ka ha nwee ume ịgbara Jehova àmà. Ọ bụkwa otu ihe ahụ ka anyị bu nobi agbatara ụmụnna anyị ọsọ enyemaka. Ọ bụrụ na ụmụnna anyị ndị a amaliteghachi izi ozi ọma, ha na-akasi ndị agbata obi ha obi, kasiekwa onwe ha obi.Gụọ2 Ndị Kọrịnt 1:3, 4.13Ka anyị leba anya ugbu a nihe ụfọdụ ụmụnna anyị a gbataara ọsọ enyemaka kwuru. Anyị ga-ahụ otú ozi ọma ha maliteghachiri izi si kasie ha obi. Otu nwanna nwoke kwuru, sị: Ozi ọma mụ na ndị ezinụlọ m maliteghachiri izi baara anyị ezigbo uru. Ka anyị na-akasi ndị ọzọ obi, anyị anaghị echegbucha onwe anyị maka ọdachi ahụ dakwasịrị anyị. Otu nwanna nwaanyị kwuru, sị: Izi ndị ọzọ ozi ọma na-eme ka obi m pụọ nihe niile ọdachi ahụ mebiri. O mere ka ahụ ruo m ala. Nwanna nwaanyị ọzọ kwuru, sị: O nwere ọtụtụ ihe ndị anyị na-amaghị ihe anyị ga-eme, ma, ozi ọma mere ka ndụ ezinụlọ anyị nwee isi. Ịkọrọ ndị ọzọ banyere ụwa ọhụrụ mere ka obi sie anyị ike na Chineke ga-eme ka ihe niile dị ọhụrụ.14Ịga ọmụmụ ihe so nihe ọzọ ụmụnna anyị ọdachi dakwasịrị kwesịrị ibido mewe ozugbo. Ka anyị leba anya nihe mere otu nwanna nwaanyị aha ya bụ Kiyoko. Nwanna nwaanyị a dị ihe dị ka iri afọ ise na asatọ. Ala ọma jijiji mere nobodo ha lara ihe niile o nwere niyi ma e wezụga uwe na akpụkpọ ụkwụ o yi mgbe ahụ. Ọ nọ na-eche ma ò nwere mgbe ihe ga-emecha dịrị ya mma. Ka ọ nọ na-eche ihe a, otu okenye nọ nọgbakọ ha bịakwutere ya ma gwa ya na ha ga-anọ nụgbọala ya, ya bụ, nụgbọala okenye a, nwee ọmụmụ ihe ha na-enwe nỤlọ Nzukọ Alaeze. Nwanna Nwaanyị Kiyoko kwuru, sị: Mgbe oge ọmụmụ ihe ahụ ruru, mụ na okenye a na nwunye ya nakwa nwanna nwaanyị ọzọ nọ ọdụ nụgbọala ahụ. Anyị egbughị oge nọmụmụ ihe ahụ. Ma, o mere ka obi m pụọ nọdachi ahụ merenụ. Obi bịara ruo m ala. Ọmụmụ ihe ahụ mere ka m ghọta nke ọma na ọmụmụ ihe anyị na-abara anyị ezigbo uru. E nwere ihe otu nwanna nwaanyị ọzọ kwuru banyere ọmụmụ ihe ha nwere noge ahụ ọdachi dakwasịchara ha. Ọ sịrị:Ọmụmụ ihe ndị ahụ nyeere m ezigbo aka idi ihe mere anyị.Rom 1:11, 12;12:12.Ọsọ Enyemaka Anyị Na-agbatara Ụmụnna Anyị Na-aba Ezigbo Uru15, 16.a Olee uru Ndị Kraịst nọ na Kọrịnt na ebe ndị ọzọ ritere nihi na ha gbataara ụmụnna ha ọsọ enyemaka? b Oleekwa uru ọsọ enyemaka anyị na-agbatara ụmụnna anyị taa na-abara anyị?15Mgbe ahụ Pọl na-agwa Ndị Kọrịnt banyere ọsọ enyemaka Ndị Kraịst na-agbatara ibe ha, ọ kọwaara ha uru ma hanwa ma Ndị Kraịst ibe ha ga-erite ma ha na-agbatara ibe ha ọsọ enyemaka. Ọ gwara ha, sị: Sitekwanịrịọsi arịrịọ ike nihi unu, agụụ unu na-agụsi ha ikeya bụ, ndị Juu bụ Ndị Kraịst nọ na Jeruselem a gbataara ọsọ enyemaka, nihi oké obiọma Chineke nke na-erughịrị mmadụ nke dị nahụ unu. 2 Kọr. 9:14 Neziokwu, aka ụmụnna nọ na Kọrịnt nyeere ndị Juu bụ Ndị Kraịst ga-eme ka ndị Juu a bụ Ndị Kraịst rịọ Jehova ka ọ gọzie ụmụnna ha a nọ na Kọrịnt, nakwa Ndị Kraịst bụ ndị mba ọzọ. Ọ ga-emekwa ka ndị Juu ahụ bụ Ndị Kraịst hụkwuo ha nanya.16Ụlọ NcheBekee nke December 1, 1945, kwuru uru ịgbatara ụmụnna anyị ọsọ enyemaka na-abara anyị taa otú ahụ Pọl kwuru. Ọ sịrị: Mgbe ndị Chineke nọ notu ebe gbataara ụmụnna ha nọ ebe ọzọ ọsọ enyemaka, ọ na-eme ka ha dịrịkwuo notu. Ụmụnna ndị na-aga agbatara ụmụnna ha ọsọ enyemaka achọpụtala na ihe a bụ eziokwu. Otu okenye so nyere ụmụnna ya aka mgbe idei mmiri mebisịrị ihe ha kwuru, sị: Inyere ụmụnna m ndị a aka emeela ka mụ na ha dịrịkwuo ná mma. Otu nwanna nwaanyị obi dị ụtọ nihi aka e nyeere ya mgbe ọdachi dakwasịrị ya kwuru, sị: Ihe kacha mkpa anyị nwere ugbu a ruokwa mgbe ụwa ga-aghọ Paradaịs bụ ụmụnna anyị.GụọIlu 17:17.17.a Olee otú ihe e kwurunAịzaya 41:13si gbasa ọsọ enyemaka anyị na-agbatara ụmụnna anyị? b Kọọ ihe ụfọdụ merenụ nke gosiri na ọsọ enyemaka anyị na-agbatara ụmụnna anyị na-eme ka e too Jehova, na-emekwa ka anyị dịrịkwuo notu. Gụọkwa ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ, Ụmụnna Si Mba Dị Iche Iche Agbatara Ụmụnna Ha Ọsọ Enyemaka.17Mgbe ụmụnna anyị si ebe ọzọ bịa inyere ụmụnna ha ọdachi dakwasịrị aka, ụmụnna ndị a ọdachi dakwasịrị na-achọpụta na Chineke na-emezu nkwa o kwere anyị. Jehova sịrị: Mụ onwe m, bụ Jehova Chineke gị, sekpụ gị naka nri gị. Ọ bụ m bụ Onye na-asị gị, Atụla egwu. Mụ onwe m ga-enyere gị aka. Aịza. 41:13 Otu nwanna nwaanyị ọdachi dakwasịrị kwuru, sị: Mgbe ihe a mere, ọ dị m ka ụwa m ọ gwụla. Ma, Jehova nyeere m ezigbo aka. Aka ụmụnna nyeere m riri m ọnụ. Mgbe ala ọma jijiji kpachara mkpamkpa notu obodo, ndị okenye abụọ bi nobodo ahụ degaara alaka ụlọ ọrụ ha akwụkwọ ozi naha ọgbakọ ha. Ha dere, sị: Ala ọma jijiji a gbawara anyị obi, ma Jehova si naka ụmụnna anyị nyere anyị aka. Anyị agụọla banyere otú ụmụnna anyị si gbatara ibe ha ọsọ enyemaka noge ndị gara aga. Ma ugbu a, anyị ejirila anya anyị hụ ya.O MERE KA Ọ MATA IHE O KWESỊRỊ IJI NDỤ YA MEEOLEE uru ndị na-eto eto na-erite ma ha gaa inyere ụmụnna ndị ọdachi dakwasịrị aka? Ka anyị lebagodị anya nihe gbasara otu nwanna so gbatara ụmụnna anyị ọdachi dakwasịrị ọsọ enyemaka. Aha ya bụPeter Johnson.Ọ dị afọ iri na asatọ mgbe ihe a mere. Nke a bụ nke mbụ ọ na-agbatara ụmụnna ọsọ enyemaka. O kwuru, sị: Otú obi si dị ụmụnna ndị ahụ ụtọ, nakwa otú obi si dị mụnwa ụtọ nọsọ enyemaka ahụ m gbataara ha, mere ka m kpebisikwuo ike iji ndụ m jeere Jehova ozi otú m nwere ike. Nwanna Peter mechara bụrụ onye ọsụ ụzọ. Ka oge na-aga, o jewere ozi na Betel, mechaakwa soro na Kọmitii Na-ahụ Maka Iwu Ihe Owuwu nÓgbè. Nwanna Peter kwuru, sị: Ọsọ enyemaka mbụ ahụ m so gbatara umụnna anyị nafọ 1974 mere ka m mara ihe m kwesịrị iji ndụ m mee. Ị bụ onye na-eto eto? Ì nwere ike ime ihe a nwanna a mere? I mee ihe a Peter mere, ọ ga-eme ka ị mara ihe i kwesịrị iji ndụgịmee nozi ị na-ejere Jehova.Ò nwere Otú I Nwere Ike Isi Nye Aka?18.Ọ bụrụ na ị chọrọ i so gbatara ụmụnna anyị ọdachi dakwasịrị ọsọ enyemaka, olee ihe ị ga-eme? Gụọ ihe e dere nigbe isiokwu ya bụ, O Mere Ka Ọ Mata Ihe O Kwesịrị Iji Ndụ Ya Mee.18Ị ga-achọ inwe ụdị obi ụtọ ụmụnna gị na-enwe ma ha gbatara ibe ha ọsọ enyemaka? Ọ bụrụ na ị ga-achọ, cheta na a na-esikarị nụmụnna na-arụ Ụlọ Nzukọ Alaeze ahọrọ ndị ga-aga enyere ụmụnna ọdachi dakwasịrị aka. Nihi ya, gwa ndị okenye unu ka ha nye gị fọm ị ga-edejupụta. Otu okenye garala ebe dị iche iche nyere ụmụnna ọdachi dakwasịrị aka kwuru, sị: I kwesịghị ịga ebe ahụ ọdachi ahụ mere ma ọ bụrụ na Kọmitii Na-ahụ Maka Ịgbatara Ndị Ọdachi Dakwasịrị Ọsọ Enyemaka agwaghị gị gaa ebe ahụ. Ọ bụrụ na onye ọ bụla nime anyị agaa ebe ahụ naanị mgbe a gwara ya gaa, ọ ga-eme ka ihe niile gaa siriri werere.19.Olee otú ụmụnna anyị na-agbatara ibe ha ọsọ enyemaka si enye aka egosi na anyị bụ ndị na-eso ụzọ Kraịst neziokwu?19Kraịst nyere anyị iwu ka anyị na-ahụrịta ibe anyị nanya. Ọsọ enyemaka a anyị na-agbatara ụmụnna anyị bụ otu ụzọ magburu onwe ya anyị si na-eme ihe a Jizọs gwara anyị. Ọ bụrụ na anyị e si otú ahụ na-ahụrịta ibe anyị nanya, anyị na-egosi na anyị bụ ndị na-eso ụzọ Kraịst neziokwu. Jọn 13:34, 35 Obi dị anyị ụtọ taa na anyị nwere ọtụtụ ụmụnna anyị ndị na-ewepụta onwe ha na-agbatara ụmụnna ha ndị ji obi ha niile na-akwado Alaeze Chineke ọsọ enyemaka. Ọsọ enyemaka a ha na-agbatara ụmụnna ha na-eme ka a na-eto Jehova.Nkebi nke 7Nkwa Dị Iche Iche Chineke Ga-emezu nAlaeze YaChineke Ga-eme Ihe Niile Ka Ha Dị ỌhụrụKA E were ya na e nwere otu ụbọchị ị gara ịghọ apụl. Ka ị nọ na-aghọ ya, gị ahụ nke gbara agba chara ezigbo ọchịcha. Gị aghọrọ ya, ísì ọma ya ekuba gị nimi. Gị ewerezie ya tinye na nkata i tinyejuru ndị ọzọ. Ị nọ na-aghọ apụl kemgbe ụtụtụ, ma ike agwụbeghị gị, ị chọrọ ịghọtakwu. Ị nọ ebe ahụ ị nọ lepụ anya, hụ mama gị na ụfọdụ ndị ikwu na ibe unu bịara inyere ya aka. Ka ha nọ na-aghọ apụl a, ha ana-akparịta ụka, na-achịkwa ọchị. Obi dị mama gị ezigbo ụtọ. Mama gị a dị ka agbọghọbịa. Gị ana-ele ya, cheta na otú a ọ dị ugbu a ka ọ dị mgbe ị ka bụ nwata ọtụtụ afọ gara aga. Gị ana-ajụ onwe gị ma onye a ọ bụkwadị mama gị ahụ ị hụrụ mgbe ọ kara nká nụwa ochie. Ihe ọzọ gbatakwara gị nobi bụ oge ya na ọrịa nọ na-alụ nụwa ochie ahụ, gị abịa jide ya aka naka, o teghịkwa aka ya ekubie ume. I chetakwara ákwá i bere mgbe a nọ na-eli ya. Ma, ọ bụ ya ka ị na-ahụ ka ya na ọtụtụ ndị ọzọ nọ, ahụ dịkwa ya ezigbo mma.O doro anyị anya na ụdị ihe a ga-emerịrị otu ụbọchị. Olee otú anyị si mara? Anyị ma na ihe a ga-eme nihi na Chineke kwuru na ya ga-eme ya. Ọ na-emezukwa nkwa ọ bụla o kwere. Na nkebi nke asaa a, anyị ga-eleba anya notú Chineke ga-esi emezu ihe ụfọdụ o kwuru na ya ga-eme noge na-adịghị anya. Ọ ga-eme ihe ndị ahụ tupu a lụọ agha Amagedọn. Anyị ga-elebakwa anya nụfọdụ nkwa ndị magburu onwe ha Chineke ga-emezu nAlaeze ya mgbe a lụchara agha Amagedọn. Obi ga-atọ anyị ezigbo ụtọ mgbe Alaeze Chineke ga na-achị ụwa niile ma mee ihe niile ka ha dị ọhụrụ.21 Chineke Ga-eji Alaeze Ya Bibie Ndị Iro Ya1, 2.a Olee ihe ndị na-egosi na Eze anyị na-achị kemgbe afọ 1914? b Olee ihe ndị anyị ga-eleba anya nisiokwu a?ANYỊ elebala anya nihe Chineke jirila Alaeze ya mee netiti ndị iro ya. Ihe ndị a anyị lebara anya emeela ka okwukwe anyị sikwuo ike. Ọma 110:2 Eze anyị enweela ọtụtụ ndị ji obi ha wepụta onwe ha na-ezi ndị mmadụ ozi ọma. O nyerela anyị aka ka anyị na-akụzi eziokwu dị na Baịbụl. O nyekwarala anyị aka ịna-akpa àgwà ọma. Nagbanyeghịkwa mbọ niile ndị iro Alaeze Chineke gbarala ka anyị ghara ịdị notu, anyị dị notu nụwa niile. Ihe ndị a na ọtụtụ ihe ndị ọzọ anyị lebarala anya Chineke ji Alaeze ya mee na-egosi neziokwu na kemgbe afọ 1914, Eze anyị na-achị netiti ndị iro Alaeze Chineke.2Ma, e nwere ihe ndị dị ịtụya Chineke ga-eji Alaeze ya mee noge na-adịghị anya. Alaeze ya ga-abịa gwepịa ndị iro ya, ma mee ka ha ghara ịdịkwa. Mat. 6:10;Dan. 2:44 Ma tupu oge ahụ eruo, e nwere ihe ndị ọzọ dị ịtụya ga-emenụ. Gịnị ka ha bụ? Ọtụtụ amụma ndị e buru na Baịbụl ga-enyere anyị aka ịza ajụjụ a. Ka anyị leba anya nụfọdụ nime amụma ndị ahụ ma mata ihe ndị ahụ ga-eme noge na-adịghị anya.Ihe Ndị Ga-eme Tupu Mbibi Mberede Abịakwasị Ha3.Olee ihe mbụ anyị na-atụ anya ya ga-emenụ?3Ịkpọsa udo.Mgbe Pọl onyeozi degaara ndị Tesalonaịka akwụkwọ, ọ gwara ha ihe mbụ anyị na-atụ anya ya ga-eme nụwa tupu ụbọchị Jehova eruo.Gụọ1 Ndị Tesalonaịka 5:2, 3.Nakwụkwọ ozi a, Pọl kwuru banyere ụbọchị Jehova. Ụbọchị Jehova a ga-amalite mgbe ndị ọchịchị ga-ebido ibibi Babịlọn Ukwu ahụ. Mkpu. 17:5 Ma, tupu ụbọchị Jehova amalite, mba niile ga na-asị, Udo na obi iru ala! Ha nwere ike ikwu ihe a otu ugboro ma ọ bụkwanụ ya abụrụ ihe ha ga na-ekwu mgbe ọ bụla. Ndị isi chọọchị dị iche iche hà ga-eso na-ekwu okwu udo a? Ebe ọ bụ na ha bụ nke ụwa, ha nwere ike iso mba niile na-asị, Udo dị! Jere. 6:14;23:16, 17;Mkpu. 17:1, 2 Udo na obi iru ala a ha ga na-ekwu ga-egosina ụbọchị Jehova na-aga ịmalite. Ndị iro Alaeze Chineke agaghịkwa agbanahụ ya ma ọlị.4.Otú a anyị ghọtarala ihe Pọl kwuru gbasara okwu udo na obi iru ala mba niile ga-ekwu, ò nwere uru ọ baara anyị?4Otú a anyị ghọtarala otú amụma a ga-esi emezu, ò nwere uru ọ baara anyị? Pọl kwuru, sị: Unu anọghị nọchịchịrị, nke mere ụbọchị ahụ ga-eji bịakwasị unu na mberede dị ka chi ọbụbọ si abịakwasị ndị ohi. 1 Tesa. 5:3, 4 Ọtụtụ ndị taa amaghị ihe ihe ndị na-eme ugbu a na-egosi, ma, anyị ma. Olee otú mba niile ga-esi kwuo okwu udo na obi iru ala a Baịbụl sị na ha ga-ekwu? Anyị amaghị. Nihi ya, ka anyị mụrụ anya ma nwee uche ziri ezi.1 Tesa. 5:6;Zef. 3:8.Otú Oké Mkpagbu Ukwu ahụ Ga-esi Malite5.Olee otú oké mkpagbu ahụ ga-esi malite?5A ga-ebibi okpukpe ụgha.Ì chetara ihe ahụ Pọl gwara ndị Tesalonaịka? Ọ gwara ha, sị: Mgbe ọ bụla ha na-asị: Udo na obi iru ala!mgbe ahụka mbibi mberede ga-abịakwasị hanotu ntabi anya.Otú ahụ ọ na-abụ àmụmà gbuo, égbè eluigwe agbaa ozugbo, otú ahụkwa ka mbibi mberede ga-abịa ozugbo mba niile malitere ịsị, Udo na obi iru ala! Gịnị ka a ga-ebibi? Ihe mbụ a ga-ebibi bụ Babịlọn Ukwu ahụ, ya bụ, okpukpe ụgha niile e nwere nụwa. A na-akpọkwa Babịlọn Ukwu a nwaanyị akwụna. Mkpu. 17:5, 6,15 Mbibi a a ga-ebibi Krisendọm na okpukpe ụgha niile ga-abụ mmalite nke oké mkpagbu. Mat. 24:21;2 Tesa. 2:8 Ọ ga-eju ọtụtụ ndị anya ma ihe a mee. Maka gịnị? Maka na tupu e bibie nwaanyị akwụna a, ọ ka ga na-eme ka eze nwaanyị, na-asịkwa na ọ dịghị mgbe ya ga-ahụ iru uju. Ma, ọ gaghị ete aka ya ejiri anya ya hụ ọnwụ ya. A ga-ebibi ya notu ntabi anya, nke na e nwere ike ịsị na e bibiri ya notu ụbọchị.Mkpu. 18:7, 8.6.Olee otú a ga-esi bibie Babịlọn Ukwu ahụ?6Olee otú a ga-esi bibie Babịlọn Ukwu ahụ? A ga-eji anụ ọhịa nwere mpi iri bibie ya. Akwụkwọ Mkpughe kwuru ihe gosiri na anụ ọhịa ahụ bụ Òtù Mba Ụwa. Mpi iri ahụ nọchiri anya ọchịchị niile e nwere ugbu a nke na-akwado anụ ọhịa nke na-acha uhie uhie. Mkpu. 17:3,5,11, 12 Hà ga-ebibi Babịlọn Ukwu ahụ kpamkpam? Ee. Mba niile ndị so nÒtù Mba Ụwa ga-ebukọrọ akụnụba nwaanyị akwụna a, bibie ya, ma kpọọ ya ọkụ kpamkpam.GụọMkpughe 17:16.7.Olee otú ihe Jizọs kwuru naMatiu 24:21, 22si mezuo noge ndịozi? Oleekwa otú ọ ga-esi emezu noge anyị a?7A ga-eme ka ụbọchị ndị ahụ dị mkpirikpi.Eze anyị bụ Jizọs kwuru ihe ga-eme noge oké mkpagbu ahụ. O kwuru, sị: Ma nihi ndị a họọrọ, a ga-eme ka ụbọchị ndị ahụ dị mkpirikpi.GụọMatiu 24:21, 22.Oge mbụ ihe a Jizọs kwuru mezuru bụ nafọ 66. Noge ahụ, Jehova mere ka agha ndị agha Rom na-alụso Jeruselem dị mkpirikpi.Mak 13:20 Nke a mere ka a zọpụta Ndị Kraịst bi na Judia na Jeruselem. Oleezi otú a ga-esi emezu amụma a nụwa niile noge oké mkpagbu? Jehova ga-esi naka Eze anyị mee ka oge mbibi ahụ Òtù Mba Ụwa ga-ebibi okpukpe ụgha dị mkpirikpi, ka a ghara ibibi ezigbo Ndị Kraịst mgbe a na-ebibi okpukpe ụgha. Ọ bụ otú ahụ ka a ga-esi zọpụta ezigbo Ndị Kraịst, ma laa okpukpe ụgha niyi. Ọma 96:5 Ugbu a, ka anyị leba anya nihe ndị ọzọ ga-emenụ mgbe e bibichara okpukpe ụgha noké mkpagbu ahụ.Ihe Ndị Ga-eme Tupu Agha Amagedọn Amalite8, 9.Olee ihe ndị dị egwu ga-eme nụwa Jizọs kwuru okwu ha? Oleekwa ihe ndị mmadụ ga-eme ma ha hụ ihe ndị ahụ?8Amụma Jizọs buru banyere oge ikpeazụ na-egosi na a ga-enwe ihe ụfọdụ gbara ọkpụrụkpụ ga-emenụ tupu agha Amagedọn amalite. Anyị ga-eleba anya nabụọ ndị mbụ nime ha. E kwuru banyere ha nakwụkwọ Matiu, Mak, na Luk.GụọMatiu 24:29-31;Mak 13:23-27;Luk 21:25-28.9Ihe ndị dị egwu ga-eme neluigwe.Jizọs kwuru, sị: Anyanwụ ga-agba ọchịchịrị, ọnwa agaghịkwa enye ìhè ya, kpakpando ga-esikwa neluigwe daa. Ndị mmadụ weere ndị isi okpukpe taa ka ìhè ha ji ahụ ụzọ. Ma, e bibie okpukpe ụgha, o doro anya na ndị mmadụ agaghịzi na-abịakwute ndị isi okpukpe ka ha na-eduzi ha. Ma, e wezụga nke a, è nwere mgbe a ga-enwe ihe ndị dị egwu ga-eme neluigwe otú ahụ Jizọs kwuru? E nwekwara ike inwe. Aịza. 13:9-11;Joel 2:1,30, 31 Gịnị ka ndị mmadụ ga-eme mgbe ha hụrụ ka ihe a na-eme? Baịbụl kwuru na ha ga-anọ ná nhụjuanya nihi na ha amaghị ihe ha ga-eme. Luk 21:25;Zef. 1:17 Neziokwu, ndị iro Alaeze Chineke, ma ndị eze ma ndị ohu, ga-atụbọ nihi egwu nakwa nihi ihe ndị ha na-atụ anya ga-abịakwasị ụwa. Ha ga-achọkwa ebe ha ga-ezo onwe ha. Ma, o nweghị ebe ha ga-ezo ga-eme ka Eze anyị ghara ibibi ha.Luk 21:26;23:30;Mkpu. 6:15-17.10.Olee ikpe Jizọs ga-ekpe? Gịnị ka ndị na-akwado Alaeze Chineke ga-eme? Gịnịkwa ka ndị iro ya ga-eme?10Ikpe ụwa ikpe.A ga-emezi ka ndị iro niile nke Alaeze Chineke hụ otu ihe ga-emenụ nke ga-agbawakwu ha obi. Jizọs kwuru, sị: Ha ga-ahụ Nwa nke mmadụ ka ọ na-abịa nígwé ojii nike na ebube dị ukwuu. Mak 13:26 Ihe a ga-eme mgbe Jizọs bịara ikpe ikpe. Namụma ahụ Jizọs buru banyere mgbe ikpeazụ, ọ kọwakwuru otú ọ ga-esi ekpe ikpe a. Ọ kọwara ihe a mgbe o ji ewu na atụrụ mee ihe atụ.GụọMatiu 25:31-33,46.Ndị a ga-akpọ atụrụ bụ ndị ji obi ha niile na-akwado Alaeze Chineke. Ha ga-eweli isi ha elu, nihi na ha ma na nnapụta ha erula nso. Luk 21:28 Ma, ndị a ga-akpọ ewu bụ ndị niile na-emegide Alaeze Chineke. Ha ga-eti aka nobi, kwaa ákwá arịrị, nihi na hama na ha ga-anwụ ọnwụ ebighị ebi.Mat. 24:30;Mkpu. 1:7.11.Olee ihe anyị kwesịrị iburu nobi ka anyị na-eleba anya nihe ndị ga-eme nọdịnihu?11Jizọs kpechaa mba niile ikpe, a ka ga-enwe ihe ndị gbara ọkpụrụkpụ ga-emenụ tupu agha Amagedọn amalite. Mat. 25:32 Anyị ga-eleba anya nabụọ nime ha. Nke mbụ bụ gbasara ọgụ Gọg ga-alụso ndị Chineke. Nke abụọ abụrụ ịchịkọta ndị e tere mmanụ. Ka anyị na-eleba anya nihe abụọ a ga-emenụ, anyị kwesịrị iburu nobi na o nweghị ebe Okwu Chineke kwuru oge nke ọ bụla nime ha ga-eme. Nke bụ eziokwu bụ na o nwere ike mgbe otu nọ na-eme nke ọzọ ebido.12.Olee ihe Setan ga-achọ ime ndị na-akwado Alaeze Chineke?12Ọgụ kpụ ọkụ nọnụ.Gọg nke Megọg ga-alụso ndị e tere mmanụ fọrọ nụwa ọgụ, lụsokwa ndị enyi ha bụ atụrụ ọzọ ọgụ.GụọEzikiel 38:2,11.Kemgbe Alaeze Chineke malitere ịchị neluigwe, a chụpụkwa Setan, Setan nọ na-alụso ndị e tere mmanụ fọrọ nụwa ọgụ. Ma, ọgụ nke ugbu a bụ nke ikpeazụ Setan ga-alụso ndị Chineke nụwa a. Mkpu. 12:7-9,17 Kemgbe a malitere ịchịkọta ndị e tere mmanụ nọgbakọ Ndị Kraịst noge anyị a, Setan a gbaala mbọ ime ka ha na Chineke ghara ịdị ná mma. Ma mbọ niile ọ gbarala kụrụ afọ nala. Mat. 13:30 Ma, e bibichaa okpukpe ụgha niile, ndị Chineke ga-eyi ndị bi nebe na-enweghị mgbidi, ndị na-enweghịdị ihe ntụchi ụzọ na ibo ụzọ. Setan ga-eji ohere ahụ chọọ imemila ndị Chineke. Ọ ga-eme ka ndị agha ya obi tara mmiri gaa ịlụso ndị a na-akwado Alaeze Chineke ọgụ kpụ ọkụ nọnụ.13.Gịnị ka Jehova ga-emere ndị ya?13Ezikiel kwuru ihe ga-eme noge ahụ. O buru amụma banyere Gọg, sị: Ị ga-esi nala gị bịa, site nime ime ebe ugwu, gị na ọtụtụ ndị so gị. Ha niile na-agba ịnyịnya. Ha bụ ìgwè mmadụ, ee, ọtụtụ ndị agha. Ị ga-abịakwa ibuso ndị m agha, ka i kpuchie ala ha dị ka ígwé ojii. Ezik. 38:15, 16 Olee ihe Jehova ga-eme nọgụ a Gọg ga-alụso ndị ya, nke yiri ka o nweghị onye ga-akwụsịli ya? Jehova kwuru ihe ọ ga-eme. Ọ sịrị: Ọnụma m ga-adị ọkụ nke ukwuu. O kwukwara, sị: M ga-emekwa ka mma agha bịakwasị ya. Ezik. 38:18,21;gụọZekaraya 2:8.Jehova ga-alụchitere ndị ya nọ nụwa ọgụ. Ọ bụ mgbe ahụ ka agha Amagedọn ga-ada.14, 15.Gịnị ga-eme nagbata oge Setan ga-amalite ịlụso ndị Jehova ọgụ na oge Jehova ga-alụchitere ndị ya ọgụ?14Tupu anyị ekwuwe banyere otú Jehova ga-esi lụchitere ndị ya ọgụ nagha Amagedọn, ka anyị burugodị ụzọ leba anya notu ihe ọzọ gbara ọkpụrụkpụ ga-eme nụwa. Ihe a ga-eme nagbata oge ahụ Setan ga-alụso ndị Jehova ọgụ na mgbe ahụ Jehova ga-alụchitere ndị ya ọgụ nagha Amagedọn. Cheta na anyị kwuru na paragraf nke iri na otu na ihe nke abụọ nime ihe ndị ahụ gbara ọkpụrụkpụ ga-emenụ bụ ịchịkọta ndị e tere mmanụ fọrọ nụwa.15Ịchịkọta ndị e tere mmanụ.Ma Matiu ma Mak dechara ihe Jizọs kwuru gbasara ndị a họọrọ. Ndị a a họọrọ bụ ndị Kraịst e tere mmanụ. Ihe Jizọs kwuru gosiri na ịhọrọ ndị a e tere mmanụ ga-eso nihe ndị ga-emenụ tupu agha Amagedọn amalite. A kọwara ya na paragraf nke 7. Jizọs kwuru ihe ọ ga-eme mgbe ọ ga-aghọ Eze. Ọ sịrị: Mgbe ahụ, ọ ga-ezipụ ndị mmụọ ozi, ha ga-esikwa nakụkụ anọ nke ụwa chịkọta ndị ọ họọrọ, site na nsọtụ ụwa ruo na nsọtụ eluigwe. Mak 13:27;Mat. 24:31 Ole ndị ka Jizọs kwuru okwu ha ebe a na ya ga-achịkọta? Ihe ọ na-ekwu okwu ya abụghị akara ikpeazụ a ga-aka Ndị Kraịst e tere mmanụ, bụ nke ga-emetupuoké mkpagbuamalite.Mkpu. 7:1-3 Kama, ihe Jizọs na-ekwu bụ ihe ga-emenogeoké mkpagbu. Nihi ya, o doro anya na obere oge Setan malitechara ịlụso ndị Chineke ọgụ kpụ ọkụ nọnụ, a ga-achịkọta ndị e tere mmanụ fọrọ nụwa, ha agaa eluigwe.16.Olee ihe ndị e tere mmanụ e si nọnwụ kpọlite ga-eme ma a lụwa agha Amagedọn?16Olee otú ịchịkọta ndị e tere mmanụ si gbasa agha Amagedọn? Oge a a ga-achịkọta ndị e tere mmanụ fọrọ nụwa gosiri na ha niile ga-aga eluigwe tupu agha Amagedọn amalite. Mgbe otu narị puku na iri puku anọ na puku anọ ha na Kraịst ga-eso achị gachara eluigwe, ha ga-anata ikike iso Jizọs jiri mkpanaka ígwè bibie ndị iro niile nke Alaeze Chineke. Mkpu. 2:26, 27 Ha natachaa ikike a, ha na ndị mmụọ ozi ga-eso Kraịst, bụ Onye Agha na Eze anyị, lụso ọtụtụ ndị agha ọgụ. Ndị a ha ga-alụso ọgụ bụ ndị iro chọrọ iji ndị Jehova mere anụ oriri. Ezik. 38:15 Ha bidohaala agha a, ọ bụ ya bụ na Amagedọn ebidola.Mkpu. 16:16.Otú Oké Mkpagbu ahụ Ga-esi EbiIhe a bụ agha Amagedọn17.Gịnị ga-eme ndị ahụ Jizọs kpọrọ ewu nagha Amagedọn?17Ibibi ndị ajọ omume.Oké mkpagbu ahụ ga-ebi nagha Amagedọn. Noge ahụ, Jizọs ga-arụ ọrụ ọzọ Chineke nyere ya. Ya kpechaa mba niile ikpe, ya egbuo ndị niile ọ kpọrọ ewu. Mat. 25:32, 33 Eze anyị a ga-eji ogologo mma agha dị nkọ gbuo mba niile. Ndị niile a yiri ewu, ma ndị eze ma ndị ohu, ga-anwụ ọnwụ ebighị ebi.Mkpu. 19:15,18;Mat. 25:46.18.a Olee otú egwú ga-esi dagharịara ndị ahụ Jizọs kpọrọ atụrụ? b Olee ihe Jizọs ga-eme mgbe o merichara ndị niile na-emegide Alaeze Chineke?18Otú a ka egwú ga-esi dagharịa. Ndị iro nke ndị ahụ Jizọs kpọrọ atụrụ, ya bụ, oké ìgwè mmadụ agazighị enwe ike ibibi ndị a ha chere na ha bụ anụ oriri. Oké ìgwè mmadụ a ga-esi noké mkpagbu ahụ pụta. Mkpu. 7:9,14 Mgbe Jizọs merichara ndị niile na-emegide Alaeze Chineke, ọ ga-atụba Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya nabis. Ha ga-anọ ebe ahụ ka ndị nwụrụ anwụ nenweghị ike ime ihe ọ bụla ruo otu puku afọ.GụọMkpughe 6:2;20:1-3.Otú Anyị Ga-esi Ejikere Maka Ihe Ndị A Na-aga Ime19, 20.Olee otú anyị nwere ike isi mee ihe e kwuru nAịzaya 26:20, nakwa nAịzaya 30:21?19Olee otú anyị ga-esi jikere maka ihe ndị ahụ dị egwu ga-eme nụwa a? Ihe e kwuru nỤlọ Nchenoge gara aga ga-enyere anyị aka ịmata otú anyị ga-esi ejikere. E kwuru, sị: Nlanarị ga-adabere ná nrubeisi. Maka gịnị? Ihe Jehova gwara ndị Izrel a dọọrọ nagha gaa Babịlọn noge ochie ga-enyere anyị aka ịza ajụjụ a. Jehova kwuru na a ga-emeri Babịlọn. Ma, olee otú ndị Chineke bi na ya ga-esi ejikere maka mbibi a? Jehova kwuru, sị: Ndị m, gaanụ banye nọnụ ụlọ unu dị nime, mechiekwanụ ọnụ ụzọ mgbe unu banyesịrị. Zoonụ ruo nwa mgbe nta, ruo mgbe oké iwe gafere. Aịza. 26:20 Ị hụrụ ihe a chọrọ ka ụmụ Izrel mee? A gwara ha gaa nụlọ ha dị nime, gwakwa ha banye na ya. A gwakwara ha mechie ọnụ ụzọ ha, nakwa ka ha zoo onwe ha. Ihe a niile bụ iwu e nyere ha enye. Ndị Juu niile mere ihe a a gwara ha apụtaghị nèzí mgbe a na-emeri Babịlọn. Nihi ya, ihe mere ha ji dịrị ndụ bụ nihi na ha mere ihe ndị ahụ Jehova gwara ha mee.20Olee ihe anyị na-amụta nihe a merenụ? Ihe anyị na-amụta bụ na ọ bụrụ na anyị chọrọ ịdị ndụ mgbe Jehova ga-ebibi ụwa ọjọọ a, anyị ga-eme ihe niile ọ gwara anyị mee otú ahụ ndị Izrel mere. Aịza. 30:21 Jehova na-esi nọgbakọ ya agwa anyị ihe ndị ahụ ọ chọrọ ka anyị mee. Nihi ya, anyị kwesịrị iji obi anyị dum na-eme ihe niile a gwara anyị nọgbakọ. 1 Jọn 5:3 Ọ bụrụ na anyị na-eme otú ahụ taa, ọ ga-adịrị anyị mfe iji obi anyị niile na-eme ihe ndị a ga-agwa anyị nọdinihu. Nna anyị bụ Jehova, na Eze anyị bụ Jizọs, ga-echebekwa anyị. Zef. 2:3 Ha chebe anyị, anyị ga-eji anya anyị hụ otú Alaeze Chineke ga-esi ebibi ndị iro ya kpamkpam. Anyị agaghị echefu ihe a Jehova ga-emere anyị echefu.22 Chineke Ga-eji Alaeze Ya Mee Uche Ya nỤwa1, 2.a Gịnị mere o nwere ike iji na-esiri anyị ike ikwetasi ike na Chineke ga-eme ka anyị biri na Paradaịs? b Olee ihe ga-enyere anyị aka ka obi sikwuo anyị ike na Chineke ga-emezu ihe o kwere anyị ná nkwa?KA E were ya na e nwere otu ụbọchị otu nwanna nwoke ezigbo ike gwụrụ bịara ọmụmụ ihe. Ihe mere ka ezigbo ike gwụ ya bụ na ọ rụrụ ọrụ karịrị akarị nụbọchị ahụ. Ọga ya anaghị ekwe ya zuru ike. Ihe ọzọ bụ na ọ na-eche otú ọ ga-esi na-akpa afọ ezinụlọ ya nakwa ọrịa na-echi nwunye ya ọnụ nala. Mgbe a malitere ịbụ abụ e ji amalite ọmụmụ ihe, obi adịwa nwanna a ụtọ nihi na ya na ụmụnna ya nọ nỤlọ Nzukọ Alaeze ugbu a. Abụ a na-abụ na-ekwu gbasara otú ihe ga-adịrị anyị na Paradaịs. E nwere ebe abụ ahụ kwuru ka ọ hụ onwe ya na Paradaịs. Abụ a na-atọ ya ụtọ. Ka ya na ezinụlọ ya na-abụ abụ a, obi bịara ruo ya ala, ya echefuo ihe ndị ahụ na-echu ya ụra.2Ụdị ihe a ò metụla gị? O metụla ọtụtụ nime anyị. Ma, nke bụ eziokwu bụ na otú ụwa ochie a si na-echi anyị ọnụ nala nwere ike ime ka o siere anyị ike ikwetasi ike na Chineke ga-eme ka anyị biri na Paradaịs. Oge a anyị bi nime ya dị oké egwu, ma taa akpụ. Ọ dịtụkwanụghị otú e nwere ike isi jiri ụwa a tụnyere Paradaịs. 2 Tim. 3:1 Olee ihe nwere ike inyere anyị aka ikwetasi ike na Chineke ga-eme ka anyị biri na Paradaịs? Oleedị otú anyị si mara na Alaeze Chineke ga-achị ụwa niile noge na-adịghị anya? Ka anyị leba anya namụma ụfọdụ Jehova buru noge gara aga ndị mechara mezuo. Ndị ohu ya noge ahụ, ji anya ha hụ mgbe amụma ndị ahụ mezuru. Anyị ga-elebakwa anya notú amụma ndị ahụ nakwa amụma ndị ọzọ e buru si na-emezu noge anyị a. Anyị lebachaa ha anya, ọ ga-eme ka okwukwe anyị sikwuo ike. Anyị ga-elebakwa anya nuru amụma ndị ahụ ga-abara anyị nọdịnihu.Otú Jehova Si Mezuoro Ndị Ya nOge Ochie Nkwa Ndị O Kwere Ha3.Olee nkwa Jehova kwere ndị Juu nọ na Babịlọn?3Chegodị otú ihe si dịrị ndị Juu a dọọrọ nagha laa Babịlọn, ihe dị ka otu puku afọ na narị afọ ise gara aga. A mụrụ ọtụtụ nime ha na Babịlọn. Ihe na-esikwara ha ike nebe ahụ. Ndị Babịlọn na-akwa ha emo maka na ha kweere na Jehovaga-eme ka ha nwere onwe ha. Ọma 137:1-3 Jehova kwere ndị Juu nkwa na ya ga-eme ka ha laghachi nobodo ha. Nagbanyeghị ọtụtụ afọ ha nọrọ na Babịlọn, obi ka siri ha ike na Jehova ga-emezu nkwa a. Jehova gwara ha na ihe ga-adịrị ha mma ma ha laghachi nobodo ha. O kwudịrị na ala Juda ga-adị ka ogige Iden ma ọ bụ paradaịs.GụọAịzaya 51:3.O doro anya na Jehova kwere ha nkwa ndị ahụ iji mee ka obi sie ha ike ma ha nwewe obi abụọ. Gịnị mere anyị ji kwuo otú ahụ? Ka anyị leba anya namụma ụfọdụ ga-enyere anyị aka ịza ajụjụ a.4.Gịnị ka Jehova gwara ndị Juu iji mee ka obi sie ha ike?4Obi ga-eru ha ala.Ndị Juu a a dọọrọ nagha agaghị alaghachi na paradaịs nkịtị. Ha ga-alaghachi nala tọgbọ nkịtị kemgbe afọ iri asaa. Ọtụtụ nime ha ahụtụbeghị ya mbụ. Obodo ha a dịkwa anya na Babịlọn. Noge ahụ, ọdụm, nkịta ọhịa, agụ owuru, na anụ ọhịa ndị ọzọ na-eri mmadụ juru ebe niile. Nwoke ji ezinụlọ nwere ike na-eche, sị, Olee otú m ga-esi kpọrọ nwaanyị m na ụmụ m lawa, anụ ọhịa ndị a aghara iri ha? Atụrụ m na ehi m kwanụ? O nweghị onye ọ ga-abụ, ya ahapụ ichewe ihe ndị ahụ. Ugbu a, lebazie anya nọmarịcha nkwa Chineke kwere hanAịzaya 11:6-9. Gụọ ya.Ọ ga-abụrịrị na nkwa a kasiri ha obi. Jehova kwere ha nkwa ndị a iji mee ka obi sie ha ike na o nweghị ihe ga-eme ha na anụ ụlọ ha ma ha lọtawa. Chineke gwara ha na ọdụm ga-ata okporo ọka. Olee ihe ihe a o kwuru pụtara? Ọ pụtara na ọdụm agaghị akpa ehi ndị Juu aka. O nweghị ihe anụ ọhịa ndị ahụ na-eri mmadụ ga-eme ndị Juu ahụ ma ha lọghachi nobodo ha. Jehova kwere ndị ya nkwa na o nweghị ihe ga-eme ha ma na Juda bụ obodo ha, ma nala ịkpa ma noké ọhịa.Ezik. 34:25.5.Olee amụma Aịzaya buru nke mere ka ndị Juu kwetasie ike na Jehova ga-egboro ha mkpa ha ma ha lọta?5Ha ga-enwe ọtụtụ ihe.E nwere ihe ndị ọzọ nwere ike ịna-echu onye ji ezinụlọ noge ahụ ụra. O nwere ike ịna-eche, sị, M ga-enwe ike ịkpa afọ ezinụlọ m ma anyị laa? Olee ebe anyị ga-ebi? Gịnị ka m ga na-arụ? Ebe ahụ ọ ga-aka mma karịa ebe a a na-emekpọ anyị ọnụ? Jehova kwuru ihe ga-eme ka obi ruo ndị nwere ike ịna-eche ụdị ihe ndị a ala. Jehova kwuru na mmiri ga na-ezoro ndị ya ka mkpụrụ ha kụrụ nala nwee ike ịma abụba, gbaakwa mmanụ. Aịza. 30:23 A bịa nokwu gbasara ebe ha ga-ebi na ọrụ ha ga-arụ, Jehova gwara ha, sị: Ha ga-ewu ụlọ, biri nime ha; ha ga-akọkwa ubi vaịn, rie mkpụrụ ha. Ha agaghị ewu ụlọ, onye ọzọ ebichie ya; ha agaghị akụ mkpụrụ, onye ọzọ erie ya. Aịza. 65:21, 22 Nke bụ eziokwu bụ na ihe ga-aka adịrị ha mma ma ha laghachi nobodo ha karịa nobodo Babịlọn na-ekpere arụsị. Ma, oleekwanụ gbasara nsogbu kachanụ ha nwere, ya bụ, ihe ndị mere Chineke ji kwe ka a dọrọ ha nagha?6.Olee nsogbu ndị Juu nwere tupu a dọrọ ha nagha? Oleekwa ihe Jehova kwuru na ya ga-emere ha ma ha lọta?6A ga-eme ka ha na Chineke dịghachi ná mma.Tupu a dọrọ ndị Juu nagha, ha akwụsịla ife Chineke. Jehova si nọnụ onye amụma ya bụ Aịzaya gwa ha, sị: Isi dum na-arịaọrịa, obi dum dakwara mbà. Aịza. 1:5 A bịa nihe gbasara ife Chineke, ha kpuru ìsì, ntị chikwara ha. Ha achọzighị iji ntị anụ ihe Jehova na-agwa ha. Ha achọghịkwa iji anya ha hụ ụzọ Jehova chọrọ ka ha jee ije na ya. Aịza. 6:10;Jere. 5:21;Ezik. 12:2 Ọ bụrụkwa na ha alọta, kwụsị ife Jehova, gịnị ga-eme ha? Jehova ọ gaghị ajụ ha otú ọ jụrụ ha mbụ? Jehova gwara ha ihe mere ka obi sie ha ike. O kwuru, sị: Nụbọchị ahụ, ndị ntị chiri ga-anụ ihe e kwuru nakwụkwọ a, ọbụna anya ndị ìsì ga-ahụ ụzọ nitiri nakwa nọchịchịrị. Aịza. 29:18 Jehova kwuru na ebe ọ bụ na ya adọọla ha aka ná ntị, ha echegharịa, na ya na ha ga-adị ná mma. Ọ bụrụ na ha ana-erubere ya isi, ọ ga-agwa ha ihe ndị ha ga-eme, ihe adịrị ha ná mma.7.Olee otú Jehova si mezuo nkwa ndị ahụ o kwere ndị Juu? Olee uru nkwa ndị ahụ o mezuuru ha na-abara anyị taa?7Jehova ò meere ha ihe a niile o kwuru? Ihe ndị mechara mee noge ahụ gosiri na o mere ya. Jehova mere ka obi ruo ndị Juu lọghachirinụ ala. O mekwara ka ha nwee ọtụtụ ihe, ya na ha adịrịkwa ná mma. Dị ka ihe atụ, e nwere mba ndị ha na ha gba ka ha ike, kakwa ha hie nne. Ma, Jehova ekweghị ka mba ndị a mee ha ihe ọjọọ ọ bụla. Anụ ọhịa ndị na-eri mmadụ akpaghị anụ ụlọ ndị Juu aka. Nke bụ eziokwu bụ na ihe a niile Jehova meere ndị Juu enweghị ihe ha bụ ma e jiri ya tụnyere ihe ọma ndị Jehova kwuru ya ga-emere ndị ya ma ụwa a ghọọ paradaịs. Aịzaya, Jeremaya na Ezikiel dere ihe ndị ahụ na Baịbụl. Ma, ihe ndị ahụ Jehova meere ndị ya noge ochie mere ka obi tọọ ha ụtọ nihi na ọ bụ ihe dị ha mkpa noge ahụ. Ọ bụrụ na anyị echeta ihe ndị ahụ Jehova meere ha noge ahụ, ọ ga-eme ka okwukwe anyị sikwuo ike. Ebe ọ bụ na amụma ndị ahụ mezutụụrụ ndị Juu tọrọ ha ezigbo ụtọ, oleezi otú obi ga-adị anyị nụwa ọhụrụ ma Jehova meere anyị ihe ndị ahụ karịa otú ahụ o meere ya ndị Juu? Ugbu a, ka anyị leba anya nihe Jehova meerela anyị taa.Otú Jehova Si Na-emezuru Anyị Nkwa Ya Taa8.Olee ihe Jehova na-emere ndị ya taa?8Ndị Jehova taa abụghị mba nkịtị, ha ebikwanụghị notu ebe. Ma, Ndị Kraịst e tere mmanụ bụ otu mba nanya Chineke. Ha bụ Izrel nke Chineke. Gal. 6:16 Ndị enyi ha bụ atụrụ ọzọ so ha bụrụ otu mba nanya Chineke, ya bụ, ha niile nọ ná nzukọ Jehova jiri otu obi na-efe ya. Ha ji ofufe a ha na-efe ya kpọrọ ihe. Jọn 10:16;Aịza. 66:8 Ha niile bi nudo, dịrịkwa notu. Jehova emeela ka nzukọ ya taa nwee ụdị udo ahụ o kwere nkwa na a ga-enwe na Paradaịs. Ka anyị leba anya nihe ụfọdụ mere anyị ji kwuo otú ahụ.9, 10.a Olee otú ihe e kwurunAịzaya 11:6-9si na-emezu taa? b Olee ihe na-egosi na ndị Chineke dị nudo?9Obi ga-eru ha ala.Amụma dịnAịzaya 11:6-9kwuru na anụ ọhịa na anụ ụlọ ga-adị nudo, anụ ọhịa na ụmụ mmadụ ga-adịkwa nudo. Ụdị ihe a ọ na-eme taa ná nzukọ Jehova? Ee, ọ na-eme.Amaokwu nke itoolukwuru ihe mere e ji nwee ụdị udo a. O kwuru, sị: Nihi na ihe ọmụma Jehova ga-ejupụtaụwa dị ka mmiri si kpuchie oké osimiri. Ihe ọmụma Jehova ò nwere ike ime ka ụmụ anụmanụ gbanwee àgwà ha? Mba. Ọ bụ ụmụ mmadụ ka ihe ọmụma Chineke na-eme ka ha gbanwee àgwà ha. Ọ na-abụ ha mụọ gbasara Chineke Onye Kasị Ihe Niile Elu, ha amụta otú ha ga-esi na-eme udo ka Chineke. Ọ bụ ya mere a bịa ná nzukọ Jehova taa, anyị na-ahụ ka ihe ahụ e buru namụma na-emezu. Ndị Kraịst bụ ndị Alaeze Chineke na-achị na-amụta otú ha ga-esi kwụsị ịkpa àgwà ka anụ ọhịa, ka ha na ụmụnna ha nwee ike ịna-ebi nudo ma dịrị notu.10Dị ka ihe atụ, nakwụkwọ a, anyị amụtala ihe Akwụkwọ Nsọ kwuru mere Ndị Kraịst na-ekwesịghị iji bụrụ nke ụwa. Anyị ahụkwala ọnụ a na-emekpọ ndị Chineke nihi na ha achọghị ịbụ nke ụwa. Obi dị anyị ụtọ taa na nụwa a tigbuo zọgbuo juru, e nwere otu ndị na-anaghị ekwe etinye aka na ya, ihe ọ sọkwara gị mee ha. Nke a na-egosi na ndị Eze anyị bụ Mesaya na-achị dị nudo otú ahụ Aịzaya si kwuo ya. Jizọs kwuru na ndị na-eso ụzọ ya ga-ahụ ibe ha nanya, ndị mmadụ ejirikwa ya mara na ha bụ ndị na-eso ụzọ ya. Jọn 13:34, 35 A bịa ná nzukọ Jehova, Kraịst ji ohu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi, onye nwekwara uche, na-akụziri ezigbo Ndị Kraịst otú ha na ibe ha ga-esi na-ebi nudo, na-ahụ ibe ha nanya, ma jiri obiọma na-emeso ibe ha ihe.Mat. 24:45-47.11, 12.Olee ụdị ụnwụ na-echi ụwa ọnụ nala taa? Ma, olee otú Jehova si na-eme ka Okwu ya na-ezoro ndị ya ka mmiri?11Ha ga-enwe ọtụtụ ihe.Ụnwụ na-echi ụwa a ọnụ nala ma a bịa nihe gbasara Okwu Chineke. Baịbụl kwuru, sị: Lee! Ụbọchị na-abịa, ka Ọkaakaa Onyenwe anyị Jehova kwuru, mgbe m ga-eme ka e nwee ụnwụ nala a, ma ọ bụghị ụnwụ nri, meekwa ka e nwee akpịrị ịkpọ nkụ, ma ọ bụghị nke mmiri, kama ọ bụ nke ịnụ okwu Jehova. Emọs 8:11 Ụdị ụnwụ a ọ na-echikwa ụmụ amaala Alaeze Chineke ọnụ nala? Mbanụ. Jehova kwuru na a ga-enwe ihe dị iche ná ndị na-efe ya na ndị iro ya. Ọ sịrị: Ndị ohu m ga-eri ihe, ma agụụ ga na-agụ unu. Lee! Ndị ohu m ga-aṅụ ihe ọṅụṅụ, ma akpịrị ga na-akpọ unu nkụ. Lee! Ndị ohu m ga-aṅụrị ọṅụ, ma ihere ga na-eme unu. Aịza. 65:13 Ị na-ahụ ka amụma a na-emezu taa?12Okwu Chineke na-ezoro anyị ka mmiri taa. Anyị na-enweta ọtụtụ akwụkwọ ndị anyị ji amụ Baịbụl, nweekwa ihe ndị anyị na-egere egere na vidio. Anyị nwekwara ndị nke dị nỊntanet. A na-akụzikwara anyị ọtụtụ ihe nọmụmụ ihe na mgbakọ dị iche iche anyị na-aga. Ihe ndị a niile na-eme ka okwukwe anyị sikwuo ike nụwa a imirikitimi mmadụ na-amaghị Okwu Chineke. Ezik. 47:1-12;Joel 3:18 Ọ bụ na obi adịghị gị ụtọ na Jehova na-eme ka Okwu ya na-ezoro anyị ka mmiri otú ahụ o kwuru na ya ga-eme? Ị na-ekwe ka Jehova na-akụziri gị ihe mgbe niile?A na-akụziri anyị ọtụtụ ihe gbasara Chineke nọgbakọ anyị. Ọ na-emekwa ka obi na-eru anyị ala, na-emekwa ka anyị na Chineke dịrị ná mma13.Olee otú i sirila hụ ka Jehova na-emepe anya ndị ìsì ma ọ bụ na-eme ka ndị ntị chiri na-anụ ihe noge anyị a?13A ga-eme ka ha na Chineke dịghachi ná mma.Ọtụtụ ndị taa kpuru ìsì, ntị echiekwa ha nihe gbasara Okwu Chineke. 2 Kọr. 4:4 Ma, Kraịst na-agwọ ọtụtụ nime ha nụwa niile. Ị hụtụla ebe onye ìsì hụrụ ụzọ na ebe onye ntị chiri nụrụ ihe? E nweela ndị a kụziiri ụgha nokpukpe ha, nke mere ka ha dị ka ndị ìsì na ndị ntị chiri, ha emechaa mụta eziokwu dị nOkwu Chineke. Ọ bụrụ na ị hụtala ụdị ndị a, ọ pụtara na ị hụla ebe ihe a Aịzaya kwuru mezuru: Nụbọchị ahụ, ndị ntị chiri ga-anụ ihe e kwuru nakwụkwọ a, ọbụna anya ndị ìsì ga-ahụ ụzọ nitiri nakwa nọchịchịrị. Aịza. 29:18 Nụwa niile, a na-enyere ọtụtụ puku ndị mmadụ aka kwa afọ ịmụta eziokwu banyere Chineke. Mgbe ọ bụla mmadụ si na Babịlọn Ukwu ahụ pụta ma bata nọgbakọ Jehova soro anyị na-efe Chineke, ọ na-egosi na Jehova na-emezu nkwa a o kwere.14.Gịnị ka anyị ga-eme ka okwukwe anyị sikwuo ike?14Ihe ndị e kwuru nisiokwu nke ọ bụla nakwụkwọ a gosiri na Kraịst na-eme ka ndị ya na-abata ná nzukọ Jehova noge ọgwụgwụ a. Anyị kwesịrị ịna-echeta ọtụtụ ihe ọma Jehova na-emere anyị nọgbakọ ya. Ọ bụrụ na anyị na-eme otú ahụ, ọ ga-eme ka obi na-esikwu anyị ike na Jehova ga-emezu nkwa ndị o kwere.Ka Alaeze Gị Bịa15.Gịnị mere obi ji sie anyị ike na ụwa a ga-aghọ paradaịs?15Kemgbe ụwa, Jehova zubere ime ka ụwa niile bụrụ paradaịs. Mgbe o kere Adam na Iv, o mere ka ha biri na paradaịs.Ọ gwakwara ha ka ha mụọ ọmụmụ ma jupụta ụwa, nakwa ka ha na-elekọta ihe ndị ọzọ dị nụwa. Jen. 1:28 Ma, Adam na Iv nupụụrụ Jehova isi otú Setan mere. Isi a ha nupụụrụ Chineke mere ka ụmụ ha bụrụ ndị na-ezughị okè na ndị mmehie. O mekwara ka ha na-anwụ anwụ. Ma, Chineke agbanwebeghị ihe o zubere ime. Ihe ọ bụla o kwuru na ya ga-eme, ga-emerịrị.GụọAịzaya 55:10, 11.Nihi ya, obi kwesịrị isi anyị ike na ụwa a ga-aghọ paradaịs, nakwa na ụmụ Adam na Iv ga-ejupụta na ya ma na-elekọta ihe niile dị nime ya. Ọ bụ noge ahụ ka Jehova ga-emezuru ụmụ mmadụ ihe ndị ahụ o kwere ndị Juu ná nkwa na ya ga-emere ha ma ha lọta nobodo ha. Ka anyị lebazie anya notú nkwa ndị ahụ ga-esi emezu nọdịnihu.16.Gịnị ka Baịbụl kwuru gosiri na obi ga-eru anyị ala na Paradaịs?16Obi ga-eru ha ala.Ihe ahụ Aịzaya buru namụmanAịzaya 11:6-9ga-emecha mezuo nụwa niile na paradaịs. Obi ga-eru mmadụ niile ala, ma ụmụ nwoke ma ụmụ nwaanyị ma ụmụaka. O nweghị onye ga-enye ha nsogbu, ma mmadụ ma anụmanụ. O nweghị ebe ị ga-aga nụwa a chịrị obi naka. O nweghị ihe ị ga-atụ egwu ya ma i gwuwe mmiri. Ị ga-arị ugwu ọ bụla ị chọrọ ịrị ma ọ bụ wagharịa nọhịa dị iche iche nenweghị ọkọ ga-akọ gị. Ị nọrọ ebe ahụ chi ejie, ị gaghị atụ ụjọ ihe ọ bụla. Jehova ga-emezu ihe o kwurunEzikiel 34:25, ya bụ, ọ ga-eme ka ndị ya nwee ike ibi nala ịkpa nobi iru ala, hiekwa ụra noké ọhịa.17.Olee ihe ga-eme ka obi sie anyị ike na Jehova ga-egboro anyị mkpa anyị niile ma Alaeze ya chịwa ụwa niile?17Ha ga-enwe ọtụtụ ihe.Chetụdị otú ọ ga-adị ma ị nọrọ nụwa mgbe a na-enweghịzi ndị dara ogbenye, ụkọ nri adịghịzi, onye ọ bụla na-erizi nri ndị na-edozi ahụ, agaghịzi enwe ụlọ ọrụ ndị na-agbatara ndị mmadụ ọsọ enyemaka. Ọtụtụ ihe a na-akụziri anyị taa na-egosi na Eze anyị bụ Mesaya ga-emere anyị ọtụtụ ihe na paradaịs. Mgbe Jizọs nọ nụwa, o ji ogbe achịcha ole na ole na azụ ole na ole nyejuo ọtụtụ puku mmadụ afọ. Ma na paradaịs, ọ ga-enyeju mmadụ niile afọ. Mat. 14:17, 18;15:34-36;Mak 8:19, 20 Ọ bụrụ na Alaeze Chineke achịwa ụwa niile, Chineke ga-emezu amụma a: Ọ ga-emekwa ka mmiri zooro mkpụrụ ị kụrụ nala, nyekwa gị ihe oriri dị ka mkpụrụ nke ala, bụ nke ga-ama abụba, gbaakwa mmanụ. Anụ ụlọ gị ga-ata nri nụbọchị ahụ nebe ịta nri nke sara mbara.Aịza. 30:23.18, 19.a Olee uru ihe e kwurunAịzaya 65:20-22baara gị? b Baịbụl kwuru na dị ka osisi si anọ ogologo ndụ, otú ahụ ka ndị m ga-anọ ogologo ndụ. Gịnị ka okwu a pụtara?18Ọtụtụ ndị taa enweghị ezigbo ọrụ, nke ha jikwanụ enwe ezigbo ụlọ. Nụwa ọjọọ a, ọtụtụ ndị na-arụrụ ibe ha ọrụ si nụtụtụ ruo nabalị, ma a naghị akwụ ha ihe ga-ezuru ha na ezinụlọ ha. Ọ bụ nakpa ndị ọgaranya na ndị anyaukwu ka ihe niile ahụ ha rụtara na-aba. Chetụgodị otú obi ga-adị anyị niile mgbe amụma a ga-emezu nụwa niile: Ha ga-ewu ụlọ, biri nime ha; ha ga-akọkwa ubi vaịn, rie mkpụrụ ha. Ha agaghị ewu ụlọ, onye ọzọ ebichie ya; ha agaghị akụ mkpụrụ, onyeọzọ erie ya. Nihi na dị ka osisi si anọ ogologo ndụ, otú ahụ ka ndị m ga-anọ ogologo ndụ; ndị m họọrọ ga-eji ihe aka ha rụpụtara mee ihe nuju.Aịza. 65:20-22.19Baịbụl kwuru na dị ka osisi si anọ ogologo ndụ, otú ahụ ka ndị m ga-anọ ogologo ndụ. Olee ihe okwu a pụtara? Ọ bụrụ na ị nọrọ núkwù otu nnukwu osisi ma na-ele ya anya, i nwere ike na-eche afọ ole ọ nọrọla. I nwekwara ike ikwu nobi gị na osisi a anọọla ọtụtụ afọ tupu a mụọ ndị nna nna gị hà. I nwekwara ike kwuo na ọ bụrụ na ihe adịrị otú ọ dị ugbu a na-aga, osisi a nwere ike ịnọ gị anwụọ, nọrọkwa ruo ọtụtụ afọ mgbe ị nwụchara. Jehova na-emesi anyị obi ike na anyị ga-adị ogologo ndụ na Paradaịs nenweghị ọkọ ga-akọ anyị. Ọma 37:11,29 Neziokwu, oge ga-abịa mgbe osisi nọrọla ọtụtụ afọ ga-adị anyị ka ahịhịa nkịtị pulitere taa, kpọnwụọ echi, ma anyịnwa adịrị ndụ na-aga ruo mgbe ebighị ebi!20.Olee otú Chineke ga-esi mee ka ndị Alaeze ya na-achị kwụsị ịrịa ọrịa?20Ọrịa ga-ala kpamkpam.Ọrịa na ọnwụ na-akpa mmadụ niile aka ọjọọ taa. E nwere otu ọrịaanyị niilena-arịa. Ọrịa ahụ bụ mmehie. Ọ bụ ya mere anyị ji anwụ anwụ. Naanị ihe ga-agwọ anyị ọrịa a bụ àjà mgbapụta Kraịst. Rom 3:23;6:23 Mgbe Jizọs na ndị ha na ya ga-eso achị ga-achị ụwa otu puku afọ, a ga-eme ka àjà ahụ Jizọs ji ndụ ya chụọ baara anyị ezigbo uru. Ha ga-eji nwayọọ nwayọọ wepụ mmehie nahụ anyị. Ọ bụ mgbe ahụ ka Jehova ga-akacha mezuo amụma a Aịzaya buru: Ọ dịghị onye bi na ya nke ga-asị: Ana m arịa ọrịa. Ndị bi nala a ga-abụ ndị a gbaghaara njehie ha. Aịza. 33:24 Chineke ga-eme ka ndị ìsì hụwa ụzọ, mee ka ndị ntị chiri nụwa ihe, mee ka ndị ogbi kwuwe okwu, meekwa ka ndị ngwọrọ gawa ije.GụọAịzaya 35:5, 6.Jizọs ga-agwọ ụdị ọrịa ọ bụla. Ndị niile Alaeze Chineke na-achị mgbe ahụ agaghịzi arịa ọrịa.21.Gịnị ka Chineke ga-eme ọnwụ? Olee ihe mere obi ji na-atọ gị ụtọ nihe a Jehova ga-eme?21Ma ọrịa ma mmehie na-akpatacha ọnwụ. Gịnị ga-emekwanụ ọnwụ ma ọrịa na mmehie laa? Baịbụl kwuru na ọnwụ bụ onye iro ikpeazụ anyị nwere. O nweghị mmadụ ọ bụla nyịrị ọnwụ. 1 Kọr. 15:26 Ma, ò nwere ihe Jehova ga-emeli ọnwụ? Lekwa ihe Aịzaya kwuru Jehova ga-eme: Ọ ga-eloda ọnwụ ruo mgbe ebighị ebi, Ọkaakaa Onyenwe anyị Jehova ga-ehichapụkwa anya mmiri nihu niile. Aịza. 25:8 Chetụgodị echiche otú oge ahụ ga-adị. A gaghịzi enwe ebe a na-akwa ozu na ebe a na-eli ozu. Ọ dịghịkwa ndị anya mmiri ga na-agba nihi ọnwụ mmadụ. Anya mmiri ga na-agba ndị mmadụ mgbe ahụ bụ nihi ọṅụ ha na-enwe maka na Jehova akpọlitela ndị ha nwụrụ anwụ otú ahụ o kwuru na ya ga-eme.GụọAịzaya 26:19.Jehova ga-eme ka nsogbu niile ọnwụ kpatara kwụsị.22.Gịnị ga-eme ma Jizọs jiri Alaeze Mesaya mezuo uche Chineke nụwa a?22Jizọs Kraịst ga-eji otu puku afọ ahụ ọ ga-achị ụwa mezuo ihe niile Chineke zubere maka ụwa a. Ya chịchaa otu puku afọ ahụ, ya enyeghachi Nna ya ọchịchị. 1 Kọr. 15:25-28 Mmadụ niile ga-ezu oké mgbe ahụ. A ga-akpọpụtakwa Setan nabis ka o lee ha ule ikpeazụ. Ya lechaa ha ule a, Kraịst ebibie agwọ ọjọọ ahụ bụ Setan na ndị niile na-akwado ya. Jen. 3:15;Mkpu. 20:3,7-10 Ma, o nwere ihe a ga-emere ndị niile kwụsiri ike nebe Jehova nọ. Ọ bụ naanị Baịbụl kwuru ihe a a ga-emere ha. Gịnị ka ọ bụ? Ọ bụ nkwa Chineke kwere ndị niile na-erubere ya isi. O kwuru na ha ga-enweta nnwere onwe dị ebube nke ụmụ Chineke.Rom 8:21.Chineke ga-eji Alaeze ya mezuo ihe o zubere maka ụwa na ụmụ mmadụ23, 24.a Gịnị mere anyị ji kwere na Chineke ga-emezurịrị nkwa ọ bụla o kwere? b Olee ihe i kpebisiri ike na ị ga na-eme?23Nkwa niile a abụghị nkwa elu ọnụ. Jehova ga-emezu nkwa ọ bụla o kwere. Gịnị mere anyị ji kwuo otú ahụ? Ì chetara ihe Jizọs kwuru anyị kọwara nisi mbụ nke akwụkwọ a? Ọ gwara ndị na-eso ụzọ ya ka ha na-arịọ Jehova, sị: Ka alaeze gị bịa. Ka uche gị meekwa nụwa, dị ka ọ na-eme neluigwe. Mat. 6:9, 10 Alaeze Chineke adịghị ka ogbenye ọnụ ntụ nọ ná nrọ zụọ ụgbọelu. Ọ bụ ọchịchị dị adị. Ọ na-achị neluigwe ugbu a. Kemgbe otu narị afọ ugbu a, Jehova ejirila Alaeze ya a meere anyị ọtụtụ ihe ọma nọgbakọ Ndị Kraịst. Nihi ya, obi kwesịrị isi anyị ike na Alaeze Chineke chịwa ụwa niile, Jehova ga-emezu nkwa niile o kwere anyị.24O doro anyị anya na Alaeze Chineke ga-abịa. Anyị makwa na Jehova ga-emezu nkwa niile o kwere. Gịnị mere anyị ji kwuo otú ahụ? Ọ bụ nihi na ALAEZE CHINEKE AMALITELA ỊCHỊ! Ihe onye ọ bụla nime anyị kwesịrị ịjụ onwe ya ugbu a bụ, Alaeze Chineke ọ na-achịm?Ka anyị niile na-agbalịsi ike akpa àgwà otú Chineke chọrọ ka ndị Alaeze ya na-achị na-akpa. Anyị na-eme otú ahụ, anyị ga-eso ná ndị Alaeze a nenweghị atụ ga-achị ruo mgbe ebighị ebi. 