 Ụlọ Nche Septemba 1, 2013  Gịnị mere ndị mmadụ ji atagbu onwe ha nahụhụ? Olee mgbe ọ ga-ebi?Isiokwu Ndị Dị nAkwụkwọ AỌtụtụ Ndị Ọ Na-enweghị Ihe Ha Mere Na-anwụ Ọnwụ IkeA na-anụ ụdị akụkọ ọjọọ a nebe niile nụwa. Ihe mberede, mpụ, agha, ọdachi ndị na-emere onwe ha, na nsogbu ndị ọzọ akpatarala ọtụtụ ndị obi mgbawa. Ọtụtụ ndị ọ na-enweghị ihe ha mere atagbuola onwe ha nahụhụ ma nwụọ nihi nsogbu ndị a.Ọtụtụ ndị na-asị na ọ bụ Chineke na-akpata ihe ọjọọ niile ahụ na-emenụ. Ha chere na Onye kere anyị enweghị ihe o ji ụmụ mmadụ kpọrọ. Ndị ọzọ na-ekwu na Chineke na-ahụ ahụhụ anyị na-ata, ma ọ ma ụma gba nkịtị ka ihe ndị ahụ na-eme. E nwere ndị na-ekwu na Chineke eburula ụzọ kpebie na ihe ndị ahụ ga-eme tupu ha ana-eme. E nwekwara ihe ndị ọzọ ndị mmadụ na-ekwu. Ma, olee ebe anyị ga-esi amata nke bụ eziokwu? Nisiokwu ndị na-eso nke a, anyị ga-eleba anya nOkwu Chineke, bụ Baịbụl, ka ọ gwa anyị ihe kpatara ndị mmadụ ji ata ahụhụ na otú ahụhụ niile ga-esi akwụsị.Gịnị Mere Ndị Mmadụ Ji Ata Ahụhụ?ỌCHỊCHỊ ỌJỌỌBaịbụl sịrị: Mgbe onye ajọ omume ọ bụla na-achị, ndị mmadụ na-asụ ude.Ilu 29:2.Kemgbe ụwa, ọtụtụ ndị ọchịchị aka ike achịala ndị mmadụ. Nke a emeela ka ndị ha na-achị tagbuo onwe ha nahụhụ. Ma, ọ bụghị ndị ọchịchị niile dị otú ahụ. O nwere ike ịbụ na ụfọdụ nime ha bu nobi imere ndị ha na-achị ihe ọma. Ma, ozugbo ha banyere nọchịchị, ha na-achọpụtakarị na mbọ ha na-agba anaghị enwe isi nihi mgba okpuru ndị ibe ha na-agba ha nakwa nihi otú ha na ndị ọzọ si amarịta aka. Ihe ọzọ bụ na ha nwere ike iji ikike e nyere ha na-eme ihe ga-abara naanị onwe ha uru, ya emezie ka ndị ha na-achị na-atagbu onwe ha nahụhụ. Otu onye na-ahụbu maka mmekọrịta mba Amerịka na mba ndị ọzọ, bụ Henry Kissinger, sịrị: Kemgbe ụwa, ọtụtụ mbọ ndị ọchịchị na-agba akụọla afọ nala, ihe ndị ha tụkwara anya na ha ga-emere ndị mmadụ enweghịkwa nke nwere isi.Baịbụl kwukwara na ọ dịrịghị mmadụ nke na-eje ije ọbụna iduzi nzọụkwụ ya. Jeremaya 10:23 Ụmụ mmadụ enweghị ike ịchị onwe ha nihi na ha enweghị amamihe ha ga-eji achị onwe ha, ha amaghịkwa ihe echi ga-abụ. Ọ bụrụ na ndị mmadụ agaghị achịli onwe ha, ọ bụzi mba ha ka ha ga-achịtali? Ị hụla ihe mere na ndị ọchịchị enweghị ike ime ka ahụhụ ndị mmadụ na-ata kwụsị? Nke a na-egosi na ihe na-akpatakarị ahụhụ ndị mmadụ na-ata bụ ọchịchị ọjọọ.OKPUKPE ỤGHAJizọs sịrị: Mmadụ niile ga-eji nke a mara na unu bụ ndị na-eso ụzọ m, ma ọ bụrụ na unu enwee ịhụya netiti onwe unu.Jọn 13:35.Ndị isi okpukpe dị iche iche na-agwa ndị mmadụ ka ha hụ ibe ha nanya ma dịrị notu. Ma, ha anaghị akụziri ndị okpukpe ha otú ha ga-esi hụ ndị ọzọ nanya nke na o nweghị onye ga-akpọ ibe ya asị. Okpukpe so nihe ndị na-eme ka ndị mmadụ na ibe ha kewaa ma kpọọ ibe ha asị kama ime ka ha hụ ibe ha nanya. O sokwa eme ka ndị mmadụ na ibe ha nakwa mba dị iche iche na-ese okwu. Otu ọkà mmụta nihe banyere okpukpe, bụ Hans Küng, dere ná ngwụcha otu akwụkwọ ya, sị: Agha kacha njọ ndị mmadụ lụtụrụla bụ ndị nke ha lụrụ nihi okpukpe ha ebe ọ bụ na okpukpe ha mere ka ha chee na ihe ha na-eme adịghị njọ.Ihe ọzọkwa bụ na ọtụtụ ndị isi okpukpe ekwuola na nwoke na nwaanyị na-abụghị di na nwunye inwe mmekọahụ adịghị njọ nakwa na nwoke idina nwoke ibe ya na nwaanyị idina nwaanyị ibe ya abụghị ihe ọjọọ. Nke a emeela ka ọrịa ju ebe niile, meekwa ka ọtụtụ ndị na-atụrụ ime ọkwà ma na-ete ime. O meekwala ka ọtụtụ di na nwunye na ọtụtụ ezinụlọ tisaa. Ihe ndị a akpatarala ọtụtụ ndị obi mgbawa na nhụsianya.ỤMỤ MMADỤ EZUGHỊ OKÈ, HA NA-ACHỌKWA IHE GA-ABARA NAANỊ HA URUBaịbụl sịrị: A na-anwa onye ọ bụla mgbe ọchịchọ nke aka ya rapụtara ya wee rafuo ya. Mgbe ọchịchọ ahụ tụụrụ ime, ọ na-amụpụta mmehie.Jems 1:14, 15.Anyị niile na-eme mmehie nihi na anyị bụ ndị na-ezughị okè. Ọ bụ ya mere o ji dị mkpa ka anyị na-agba mbọ ka anyị ghara ime ihe anụ ahụ anyị na echiche anyị chọrọ. Ndị Efesọs 2:3 Ma, ọ bụrụ na ime ihe ọjọọ dị anyị nobi, ohere ime ya adapụtakwa ozugbo, ọ na-esiri anyị ezigbo ike ịhapụ ime ihe ọjọọ ahụ. Ọ bụrụ na anyị emee ihe na-adịghị mma, ọ ga-akpatara anyị nsogbu.Otu nwoke aha ya bụ P. D. Mehta dere nakwụkwọ ya na ihe kacha akpata ahụhụ anyị na-ata bụ agụụ ihe ọjọọ, anyaukwu, oké ọchịchọ, na ndụ okomoko. Ọchịchọ ọjọọ ndị mmadụ na-enwe na otú mmanya, ọgwụ ọjọọ, ịgba chaa chaa, inwe mmekọahụ na ihe ndị ọzọ si rie ha ahụ emeela ka ọtụtụ ndị a na-akwanyere ùgwù nobodo ghọọ ndị iberiibe. Nke a emeekwala ka ndị ezinụlọ ha, ndị enyi ha, na ndị ọzọ taa ahụhụ. Otú a imi na anya dị ụmụ mmadụ maka na ha ezughị okè ga-eme ka anyị kweta na ihe Baịbụl kwuru bụ eziokwu, ya bụ, na ihe niile e kere eke na-asụkọ ude ma na-anọkọ nihe mgbu ruo ugbu a.Ndị Rom 8:22.IKE NDỊ MMỤỌ ỌJỌỌ NA-AKPABaịbụl gosiri na Setan bụ chi nke usoro ihe a nakwa na ndị mmụọ ọjọọ dị ike so ya arụ ọrụ.2 Ndị Kọrịnt 4:4;Mkpughe 12:9.Ndị mmụọ ọjọọ na-eme ka Setan. Ọrụ ha bụ ịchị ndị mmadụ na iduhie ha. Pọl onyeozi kwuru na ọ bụ ihe a ka ha na-eme. Ọ bụ ya mere o ji sị na anyị nwere mgba, ọ bụghị megide ọbara na anụ ahụ, kama megide ọchịchị, megide ikike, megide ndị na-achị ụwa nke ọchịchịrị a, megide ìgwè ndị mmụọ ọjọọ nebe ndị dị neluigwe.Ndị Efesọs 6:12.Nagbanyeghị na ọ na-atọ ndị mmụọ ọjọọ ụtọ ịmaja ndị mmadụ, ma ọ bụchaghị ya bụ mkpa ha. Ihe ha chọrọ bụ ime ka ndị mmadụ kwụsị ife Onye Kasị Ihe Niile Elu, bụ Jehova Chineke. Abụ Ọma 83:18 Ihe ndị mmụọ ọjọọ ji enweta ndị mmadụ ma na-eduhie ha bụ ihe ndị dị ka ịgụ kpakpando, ime anwansi, ịgba afa, na ịkọ ọdịnihu. Ọ bụ ya mere Jehova ji agwa anyị ka anyị gbaara ihe ndị a ọsọ. Ọ bụkwa ya mere o ji echebe ndị niile jụrụ ime ihe dị Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya mma.Jems 4:7.ANYỊ BI NOGE IKPEAZỤIhe dị ka puku afọ abụọ gara aga, Baịbụl buru amụma, sị: Mara nke a, na noge ikpeazụ, a ga-enwe oge dị oké egwu, nke tara akpụ.Baịbụl kwuru ihe mere oge a ji bụrụ oge tara akpụ. Ọ sịrị na ndị mmadụ ga-abụ ndị hụrụ naanị onwe ha nanya, ndị hụrụ ego nanya, ndị na-anya isi, ndị mpako, . . . ndị na-enweghị obi mmadụ, ndị na-adịghị achọ inwe nkwekọrịta ọ bụla, ndị nkwutọ, ndị na-adịghị ejide onwe ha, ndị na-eme ihe ike, ndị na-adịghị ahụ ezi ihe nanya, ndị na-arara mmadụ nye, ndị isi ike, ndị nganga fụliri elu, ndị hụrụ ihe ụtọ nanya kama ịbụ ndị hụrụ Chineke nanya. O doro anya na ihe kacha akpata ahụhụ ndị mmadụ na-ata bụ na anyị bi noge ikpeazụ.2 Timoti 3:1-4.Ugbu a anyị lebacharala anya nihe ndị na-akpatara ndị mmadụ ahụhụ, ọ bụ na anyị aghọtabeghị ihe mere na ndị mmadụ enweghị ike ime ka ahụhụ kwụsị nagbanyeghị na ha chọrọ ime otú ahụ? Ònyezi ka anyị ga-agakwuru ka o nyere anyị aka? Ọ bụ Onye kere anyị. O kwere nkwa na ọ ga-ebibi ọrụ Ekwensu na ndị mmụọ ọjọọ ya. 1 Jọn 3:8 Isiokwu na-eso nke a ga-akọwa ihe Chineke ga-eme ka ahụhụ niile ndị mmadụ na-ata kwụsị.Ahụhụ Niile Ga-akwụsị nOge Na-adịghị AnyaA GA-ENWE EZIGBO ỌCHỊCHỊChineke nke eluigwe ga-eme ka otu alaeze nke a na-agaghị ebibi ebibi malite ịchị. A gaghịkwa enyefe ndị ọ bụla ọzọ alaeze ahụ. Ọ ga-egwepịa alaeze ndị a niile, mee ka ha ghara ịdịkwa, ma ya onwe ya ga-adịru mgbe ebighị ebi.Daniel 2:44.Alaeze Chineke bụ ọchịchị Chineke nke ga-esi neluigwe na-achị. Ọ bụ Jizọs Kraịst ka Chineke họpụtara ka ọ bụrụ eze Alaeze a. Ọ ga-anọchikwa ndị ọchịchị niile e nwere nụwa, meekwa ka uche Chineke mezuo ma neluigwe ma nụwa. Matiu 6:9, 10 Ọchịchị ụmụ mmadụ agaghị anọchi ọchịchị a nihi na ọ bụ alaeze ebighị ebi nke Onyenwe anyị na Onye Nzọpụta anyị bụ Jizọs Kraịst. Alaeze Chineke ga-eme ka e nwee udo nụwa ruo mgbe ebighi ebi.2 Pita 1:11.OKPUKPE ỤGHA AGAKWAGHỊ ADỊSetan na-eme onwe ya ka o yie mmụọ ozi nke ìhè. Ya mere, ọ bụghị oké ihe ma ọ bụrụ na ndị ozi ya na-eme onwe ha ka ha yie ndị ozi nke ezi omume. Ma ọgwụgwụ ha ga-abụ dị ka ọrụ ha si dị.2 Ndị Kọrịnt 11:14, 15.A ga-eme ka o doo onye ukwu na onye nta anya na okpukpe ụgha bụ ngwá ọrụ Ekwensu, meekwa ka okpukpe niile na-akpata ịkpọasị ma na-eme ka ndị mmadụ na-egburịta ibe ha gharazie ịdị. Nke a ga-eme ka ndị niile hụrụ ezi Chineke nanya nwee otu okwukwe ma na-efe ya nime mmụọ na neziokwu. Nke a ga-emekwa ka udo dịrị nụwa, ndị mmadụ adịrịkwa notu.1 Ndị Tesalonaịka 1:9;Ndị Efesọs 4:5;Jọn 4:23.MMADỤ NIILE GA-EZU OKÈChineke nonwe ya ga-anọnyekwara ha. Ọ ga-ehichapụkwa anya mmiri niile nanya ha, ọnwụ agaghị adị ọzọ, iru uju ma ọ bụ mkpu ákwá ma ọ bụ ihe mgbu agaghịkwa adị ọzọ. Ihe mbụ niile agabigawo.Mkpughe 21:3, 4.Jehova Chineke ga-eme ka ihe a Baịbụl kwuru mezuo nihi ọnwụ Ọkpara ya, bụ Jizọs, nwụụrụ ụmụmmadụ. Jọn 3:16 Mgbe Jizọs ga-achịwa ụwa, a ga-eme ka ụmụ mmadụ zuo okè. Ụmụ mmadụ agakwaghị ata ahụhụ ọ bụla nihi na Chineke nonwe ya ga-anọnyekwara ha ma hichapụ anya mmiri niile nanya ha. Noge na-adịghị anya, ahụhụ niile ndị mmadụ na-ata ga-akwụsị. Ụmụ mmadụ ga-ezukwa okè nihi na ndị ezi omume ga-enweta ụwa, ha ga-ebikwa nelu ya ruo mgbe ebighị ebi.Abụ Ọma 37:29.NDỊ MMỤỌ ỌJỌỌ AGAKWAGHỊ ANỌJizọs Kraịst wee jide dragọn ahụ, bụ agwọ mbụ ahụ, onye bụ Ekwensu na Setan, wee kee ya agbụ ruo otu puku afọ. Ọ tụbakwara ya nime abis ahụ, mechie ya ma kaa ya akara mgbe ọ tụbasịrị ya, ka o wee ghara iduhie mba niile ọzọ.Mkpughe 20:2, 3.Ike niile Setan na-akpa ga-akwụsị mgbe a ga-ejide ya na ndị mmụọ ọjọọ ya, kee ha agbụ ma tụba ha nime abis. Nke a pụtara na ha agakwaghị akpa ike ọ bụla. Ha agakwaghị na-etinye aka nihe ụmụ mmadụ na-eme. Ụmụ mmadụ ga-ekuru ume ndụ nụwa mgbe Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya na-agakwaghị anọ.OGE IKPEAZỤ A GA-AGWỤOge ikpeazụ a ga-agwụ mgbe e nwechara ihe Jizọs kpọrọ oké mkpagbu. Jizọs sịrị: Mgbe ahụ ka a ga-enwe oké mkpagbu nke a na-enwetụbeghị ụdị ya kemgbe ụwa malitere ruo ugbu a, ee e, a gaghị enwekwa ya ọzọ.Matiu 24:21.Mkpagbu ahụ ga-abụ oké mkpagbu nihi na noge ahụ, a ga-enwe ụdị nsogbu ndị a na-enwetụbeghị nụwa. Oké mkpagbu ahụ ga-akwụsị noge a ga-alụ agha nke oké ụbọchị Chineke, Onye Pụrụ Ime Ihe Niile. Aha ọtụtụ ndị na-akpọ agha a bụ Amagedọn.Mkpughe 16:14,16.Ndị nọ nebe niile nụwa, bụ ndị ihe ọma na-adị mma, na-atụ anya oge Chineke ga-ebibi ụwa ọjọọ a. Ka anyị leba anya nihe ọma a ga-emere ha mgbe Alaeze Chineke ga-achịwa ụwa a.CHINEKE GA-EMERE ANYỊ ỌTỤTỤ IHE ỌMAOké ìgwè mmadụ ga-anọ ndụ mgbe udo ga-adị nebe niile nụwa:Baịbụl kwuru na e nwere oké ìgwè mmadụ a na-amaghị ole ha dị, bụ ndị ga-esi noké mkpagbu ahụ pụta ma banye nụwa ọhụrụ nke ezi omume. Mkpughe 7:9, 10,14;2 Pita 3:13 Ha ga-ekwu na nzọpụta ha si naka Jizọs Kraịst, onye bụ Nwa Atụrụ Chineke nke na-ewepụ mmehie nke ụwa.Jọn 1:29.Ihe Chineke ga-akụziri ụmụ mmadụ ga-abara ha ezigbo uru:Nụwa ọhụrụ, ihe ọmụma Jehova ga-ejupụta ụwa. Aịzaya 11:9 Ihe ndị so nihe Chineke ga-akụziri ụmụ mmadụ bụ otú ha na ibe ha ga-esi na-ebi nudo ma na-elekọta ụwa. Chineke kwuru, sị: Mụ onwe m, Jehova, bụ Chineke gị, Onye na-akụziri gị otú ị ga-esi baara onwe gị uru, Onye na-eme ka i jee ije nụzọ i kwesịrị iso.Aịzaya 48:17.A ga-akpọlite ndị anyị hụrụ nanya nwụrụ anwụ nọnwụ:Noge Jizọs nọ nụwa, ọ kpọlitere enyi ya Lazarọs nọnwụ. Jọn 11:1,5,38-44 Ihe a o mere na-egosi anyị ihe ọ ka ga-eme nebe niile nụwa mgbe Alaeze Chineke ga-achịwa.Jọn 5:28, 29.Ndị mmadụ ga-ebi nudo ma na-eme ezi omume ruo mgbe ebighị ebi:Mgbe Kraịst ga-achịwa ụwa, ajọ omume agakwaghị adị. Olee otú anyị si mara? Ọ bụ nihi na Jizọs ma ihe dị onye ọ bụla nobi. Nke a ga-eme ka o nwee ike ikpe ndị ezi omume na ndị ajọ omume ikpe otú kwesịrị ekwesị. Ọ gaghị ekwe ka ndị na-ekweghị agbanwe omume ọjọọ ha biri nụwa ezi omume nke Chineke.Abụ Ọma 37:9, 10;Aịzaya 11:3, 4;65:20;Matiu 9:4.Anyị elebala anya nihe ọma ole na ole Baịbụl buru namụma na ha ga-eme nọdịnihu. Mgbe Alaeze Chineke ga-achịwa ụwa, udo ga-ezu ebe niile, udo ga-adịkwa ruo mgbe ebighị ebi. Abụ Ọma 37:11,29 Ihe niile na-akpatara ndị mmadụ nsogbu na ahụhụ agakwaghị adị. Obi kwesịrị isi anyị ike na ihe ndị a ga-eme nihi na Chineke sịrị: Lee! Ana m eme ihe niile ka ha dị ọhụrụ. . . . Okwu ndị a kwesịrị ntụkwasị obi, bụrụkwa eziokwu.Mkpughe 21:5.Anyị Ji Ofufe Chineke Kpọrọ Ihe nAgbanyeghị na Anyị Dara OgbenyeMgbe m dị afọ atọ, ndị ọchịchị buuru nna m, nwanne ya nwoke nke ọ tọrọ, na nna m ochie gaa nebe a manyere ha ka ha na-arụ ọrụ ike. Ihe mere e ji buru ha gaa ebe ahụ bụ maka na ha achọghị itinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ọ bụ naanị nna m bụ onye na-anwụghị. Mgbe a lụchara Agha Ụwa nke Abụọ nafọ 1947, ọ lọtara. Ma noge ahụ, o merụọla ahụ nazụ. Nagbanyeghị na ahụ esizighị ya ike, okwukwe ya ka siri ike.OTÚ IHE SI GBANWEE NÁ NDỤ ANYỊMgbe m dị afọ itoolu, e buuru ezinụlọ anyị na ọtụtụ ezinụlọ ndị ọzọ bụ Ndịàmà Jehova si na Moldova gaa Saịberịa. Nabalị isii nọnwa Julaị afọ 1949, e buuru anyị nụgbọ okporo ígwè e ji ebu ehi gawa. Anyị nọrọ nụgbọ ahụ abalị iri na abụọ. Mgbe anyị gbara ihe karịrị puku kilomita isii na narị kilomita anọ, anyị rutere nọdụ okporo ígwè dị nobodo Lebyaze. Ndị uwe ojii nọ ebe ahụ na-eche anyị eche. E kewara anyị nìgwè nìgwè, a kpọrọ ndị nke a gaa ebe a, a kpọrọ ndị nke ọzọ gaa ebe ọzọ. Ebe a kpọsara ìgwè nke anyị bụ nụlọ akwụkwọ ọ na-enweghị ndị nọ na ya. Ike gwụchara onye ọ bụla nime anyị, obi jọkwara anyị njọ. E nwere otu agadi nwaanyị anyị na ya nọ nebe ahụ. Nwaanyị a bidoro ịbụ abụ Ndịàmà Jehova dere noge a na-alụ Agha Ụwa nke Abụọ. O teghị aka mmadụ niile esoro ya bụwa abụ ahụ. Ihe abụ ahụ kwuru bụ:A chụpụrụ ọtụtụ ụmụnna nobodo ha, chụga ha nebe dị anya.A kpọgara ha nebe ugwu na nebe ọwụwa anyanwụ.A mara ha ikpe ka ha tagbuo onwe ha nahụhụ nihi na ha na-arụ ọrụ Chineke. Nebe ahụ, ha diri ọnwụnwa ọjọọ dị iche iche.Ka oge na-aga, anyị malitere ịga ọmụmụ ihe kwa ụbọchị Sọnde nebe dị ihe dị ka kilomita iri na atọ ma e si ebe anyị bi gawa ya. Anyị na-apụkarị nisi ụtụtụ mgbe ezigbo oyi na-atụ ma gaa ije nelu snoo nke nwere ike iru mmadụ núkwù. Anyị na-akpụju nobere ụlọ anyị na-anọ amụ ihe. Anyị niile na-eru mmadụ iri ise ma ọ bụ karịa. Ihe mbụ anyị na-eme ma anyị rute bụ ịbụ otu abụ ma ọ bụ abụọ ma ọ bụkwanụ atọ. Anyị bụchaa, anyị ekpee ekpere. E kpechaa ekpere, a na-eji Baịbụl aza ajụjụ ndị mmadụ jụrụ. Nke a na-ewe ihe dị ka otu awa. Anyị na-abụkwu abụ ma zakwuo ajụjụ ndị ọzọ ndị mmadụ jụrụ. Nnọkọ ahụ na-eme ka okwukwe anyị sie ezigbo ike.NSOGBU NDỊ ỌZỌ BỊAARA ANYỊEbe m guzo nọdụ ụgbọ okporo ígwè dị na Jenkọi nihe dị ka afọ 1974Mgbe ọ na-erula afọ 1960, ndị ọchịchị hapụrụ Ndịàmà Jehova ahụ a kpọgara ná mba ọzọ ka ha mewe ihe ụfọdụ a na-ekwebughị ka ha na-eme. Nagbanyeghị na anyị dara ogbenye, m gara Moldova. Ọ bụ nebe ahụ ka m hụrụ Nina. Mama ya na papa ya na nne na nna ya ochie bụcha Ndịàmà Jehova. O teghị aka mụ na ya alụọ ma laghachi Saịberịa. Ọ bụ na Saịberịa ka anyị nọ mụọ nwa anyị nwaanyị aha ya bụ Dina nafọ 1964. Anyị mechara mụọ nwa anyị nwoke aha ya bụ Viktor nafọ 1966. Mgbe afọ abụọ gachara, anyị kwagara Yukren. Anyị bi nobere ụlọ dị nobodo Jenkọi. Obodo a dị ihe dị ka otu narị kilomitana iri isii ma e si nobodo Yalta gawa ya. Yalta dị nebe a na-akpọ Krimia.A machibidoro ọrụ Ndịàmà Jehova iwu na Krimia otú a machibidoro ya nebe niile na Sọviet Yuniọn. Ma, a naghị enyekarị anyị nsogbu. A na-ekwetụ ka anyị na-aga ozi ọma na ọmụmụ ihe nakwa ka anyị na-eme ihe ndị ọzọ. Nke a meziri ka ụfọdụ ụmụnna anyị kwụsịzie iji ofufe Chineke kpọrọ ihe. Ha chere na ebe ọ bụ na ha ataala ezigbo ahụhụ mgbe ha nọ na Saịberịa, ugbu a bụzi oge ha ga-eji kpaa ego.IHE ỌMA NDỊ MEERE ANYỊNabalị iri abụọ na asaa nọnwa Mach afọ 1991, gọọmenti Sọviet Yuniọn nyere Ndịàmà Jehova ikike ikpe okpukpe ha. Ozugbo ahụ, anyị bidoro ịkwadebe mgbakọ abalị abụọ pụrụ iche a ga-enwe nebe asaa na Sọviet Yuniọn. E kwuru na anyị ga-enwe mgbakọ nke anyị nebe a na-akpọ Odesa nke dị na Yukren. E kwuru na mgbakọ a ga-amalite nabalị iri abụọ na anọ nọnwa Ọgọst. M rutere nebe a ga-enwe mgbakọ a otu ọnwa tupu ụbọchị mgbakọ ahụ eruo ka m nwee ike nye aka kwadebe ebe a ga-anọ enwe ya, ya bụ, notu nnukwu ámá egwuregwu a na-anọ agba bọl.O nwere ndị mụ na ha so gaa ịrụ ọrụ ahụ. Anyị na-arụgide ọrụ ruo mgbe chi jiri. Ọtụtụ mgbe, anyị na-ehi ụra noche ndị dị námá egwuregwu ahụ ruo mgbe chi bọrọ. Ụfọdụ ụmụ nwaanyị bụ Ndịàmà Jehova nọ na-ekpochasị ma na-azachasị ogige ámá egwuregwu ahụ. Unyi ndị a zapụtara ma kpofuo juru ihe karịrị gwongworo atọ. Ụmụnna ndị na-ahụ maka inweta ụlọ obibi gara nebe dị iche iche nobodo ahụ na-achọ ebe a ga-enwetara puku mmadụ iri na ise a na-atụ anya ha ụlọ. Ka nke a na-eme, anyị nụrụ ozi wụrụ onye ọ bụla akpata oyi nahụ.Nabalị iri na itoolu nọnwa Ọgọst, mgbe ọ fọrọ naanị abalị ise ka mgbakọ ahụ bido, e kweghị ka onyeisi ala mba Sọviet Yuniọn noge ahụ, bụ Mikhail Gorbachev, pụta èzí nebe ọ gara ezumike nebe dị nso nobodo Yalta. Ebe ahụ adịghị anya nebe anyị nọ na-akwadebe mgbakọ ahụ. A kagburu ikike e nyere anyị inwe mgbakọ ahụ. Ndị chọrọ ịbịa mgbakọ ahụ bidoro ịkpọ na fon ma na-ajụ ihe ha ga-eme ebe ọ bụ na ha agbaala tiketi bọs na ụgbọ okporo ígwè ga-ebu ha abịa. Ndị na-ahazi mgbakọ ahụ kpesiri ekpere ike ma gwazie ndị ahụ na-akpọ na fon ka ha bịawa.Ụmụnna anyị nọgidere na-akwadebe mgbakọ ahụ ma na-ekpesikwa ekpere ike. Ụmụnna ndị na-ahụ maka otú a ga-esi bute ndị mmadụ ná mgbakọ ahụ nọ na-agakwuru ndị si ebe dị iche iche na Sọviet Yuniọn bịa mgbakọ ahụ ma buru ha na-aga ebe e nweteere ha ụlọ. Kwa ụtụtụ, ndị so na Kọmitii Na-ahụ Maka Mgbakọ ahụ na-aga ahụ ndị isi obodo ka ha mara ma à ga-ekwe anyị nwee mgbakọ ahụ. Ha gachaa, o nweghị akụkọ ọma ha na-eji alọta.OTÚ E SI ZAA EKPERE ANYỊNa Tọzdee, abalị iri abụọ na abụọ nọnwa Ọgọst, bụ mgbe ọ fọrọ naanị ụbọchị abụọ ka mgbakọ ahụ malite, ndị so na Kọmitii Na-ahụ Maka Mgbakọ ahụ ji ozi na-eme obi ụtọ lọta. Ha kwuru na e nyela anyị ikike inwe mgbakọ ahụ. Mgbe anyị bụrụ abụ mmeghe ma kpee ekpere ná mgbakọ ahụ, ọṅụ juru onye ọ bụla obi. Mgbe ihe omume ehihie Satọdee gwụrụ, anyị alaghị ruo mgbe chi jiwere nihi na anyị na ụmụnna anyị nọ na-akparịta ụka. Okwukwe ụmụnna anyị ndị a siri ezigbo ike. Ọ bụ ya mere ha ji die ọtụtụ ọnwụnwa ndị bịaara ha noge ndị gara aga.Mgbakọ anyị nwere nOdesa, nafọ 1991Kemgbe afọ iri abụọ na abụọ e mechara mgbakọ ahụ, Jehova agọzikwuola ozi anyị na-ejere ya. E wuola ọtụtụ Ụlọ Nzukọ Alaeze nebe dị iche iche na Yukren. Ndịàmà Jehova adịkwuola ọtụtụ. Nafọ 1991, anyị dị puku mmadụ iri abụọ na puku ise. Ma ugbu a, anyị akarịala otu narị puku mmadụ na puku iri ise.OTÚ JEHOVA SI GỌZIKWUO ANYỊNdị ezinụlọ anyị ka bi notu ụlọ ahụ dị na Jenkọi. Ihe dị ka puku mmadụ iri anọ bi na Jenkọi ugbu a. Ọ bụ eziokwu na ezinụlọ ndị bụ Ndịàmà Jehova dị ole na ole mgbe anyị si Saịberịa kwafeta ebe a nafọ 1968, e nweela ọgbakọ isii ugbu a na Jenkọi.Ndị ezinụlọ m adịkwala ọtụtụ ugbu a. Ụmụ m amụọla ụmụ nke ha, ụmụ ha amụọkwa ụmụ nke ha. Anyị niile na-efe Jehova.Ọ Bụ nOge A Na-ewu Ụlọ Elu Bebel Ka Asụsụ Ndị Anyị Na-asụ Malitere?IHE a Baịbụl kọrọ ò mere eme neziokwu? Ndị mmadụ hà malitere ịsụ asụsụ dị iche iche otu mgbe otú a Baịbụl kwuru? Ọ na-abụ ụfọdụ ndị nụ ihe a Baịbụl kwuru banyere otú asụsụ dị iche iche ndị mmadụ na-asụ si malite ma zuo ebe niile, ha amaa ọsụ. Otu onye na-ede akwụkwọ kwuru na ihe a sịrị mere mgbe e wuru ụlọ elu Bebel bụ akụkọ kacha bụrụ akụkọ na-enweghị isi a kọtụrụla. Otu onye nkụzi ndị Juu kwudịrị na akụkọ a bụ akụkọ ndị ọ na-enweghị ihe ha ma kọrọ mgbe ha chọrọ igosi otú mba dị iche iche si malite.Gịnị mere na ndị mmadụ ekwetaghị ihe ahụ Baịbụl kwuru? Ọ bụ maka na ọ dị iche nihe ụfọdụ ndị na-ekwu banyere otú asụsụ ndị mmadụ na-asụ si malite. Dị ka ihe atụ, ụfọdụ ndị ọkà mmụta na-ekwu na asụsụ dị iche iche ndị mmadụ na-asụ amaliteghị otu ugboro, kama na asụsụ ndị ahụ si notu asụsụ malite, e sizie notu asụsụ ahụ nwee ọtụtụ asụsụ. Ndị ọzọ na-ekwu na nke ọ bụla nime asụsụ ndị mbụ ụmụ mmadụ sụrụ bidoro nonwe ya. Ma, ha kwuru na mgbe asụsụ ndị ahụ malitere, otú ụmụ mmadụ si ekwu okwu yiri ebe ụmụ anụmanụ na-ebe ubé, nwayọọ nwayọọ, ha ekwuwezie ihe mmadụ na-aghọta nke ọma. Ihe niile a ha na-ekwu emeela ka ọtụtụ ndị kweta ihe otu ọkachamara aha ya bụ W. T. Fitch dere nakwụkwọ ya. Ọ sịrị: Anyị amatabeghị nke bụ eziokwu.Olee ihe ndị na-eme nchọpụta na ndị na-amụ gbasara ihe mgbe ochie chọpụtarala gbasara otú asụsụ ndị mmadụ na-asụ si malite? Ihe ha chọpụtara ò gosiri na e nwere nke bụ eziokwu nihe ndị ahụ ndị mmadụ na-ekwu? Ka ihe ha chọpụtara ò gosiri na ihe Baịbụl kwuru bụ eziokwu? Ka anyị burugodị ụzọ leruo ihe Baịbụl kwuru anya.EBE O MERE NA MGBE O MEREBaịbụl kwuru na ọ bụ nala Shaịna ka a ghagburu asụsụ ụmụ mmadụ, ụmụ mmadụ agbasazie nebe dịiche iche nụwa. E mechaziri kpọwa ebe ahụ Babịlonia. Jenesis 11:2 Olee mgbe ihe ahụ mere? Baịbụl kwuru na ọ bụ noge Pileg ka e kewara ụwa, ya bụ, ụmụ mmadụ. A mụrụ Pileg ihe dị ka narị afọ abụọ na iri ise tupu a mụọ Ebreham. Nihi ya, ihe ndị ahụ merenụ na Bebel mere nihe dị ka puku afọ anọ na narị afọ abụọ gara aga.Jenesis 10:25;11:18-26.Ụfọdụ ndị ọkà mmụta kwuru na ọ bụ notu asụsụ ka e si nweta asụsụ niile ndị mmadụ na-asụ noge a. Ha kwuru na ọ bụ nihe foro obere ka ọ bụrụ otu narị puku afọ gara aga ka a sụrụ asụsụ ahụ e si na ya nweta asụsụ ndị mmadụ na-asụ noge a.Ndị ọzọ kwuru na asụsụ ndị mmadụ na-asụ taa si nasụsụ ole na ole ndị mmadụ sụrụ nihe dị ka puku afọ isii gara aga. Olee otú ndị na-amụ banyere asụsụ si mata otú asụsụ ndị a sụburu noge gboo si malite? Magazin a na-akpọEconomistsịrị na a na-enyo otú ha si mata ya enyo. Ọ sịrị na ndị ọkà mmụta enweghị ihe ndị e dere noge ochie ha ga-eji amata asụsụ ndị mmadụ sụrụ noge gboo. Magazin ahụ kwukwara ihe mere otu ọkà mmụta ji kwuo na ụmụ mmadụ ji nwayọọ nwayọọ mụta asụsụ dị iche iche ha na-asụ. Ọ sịrị na ihe ọkà mmụta ahụ kwuru bụ ihe o chepụtara nechiche nke onwe ya.Ma, e nwere ihe ndị e dere noge ochie a ga-eji amata asụsụ ndị mmadụ sụrụ noge gboo. Gịnị ka ihe ndị ahụ bụ? Oleekwa ihe ha na-egosi anyị banyere otú asụsụ ụmụ mmadụ si malite? Otu akwụkwọ e ji eme nnyocha kwuru, sị: Naanị asụsụ kacha ochie e dere ede nke mmadụ ga-atụ anya ịhụ bụ nke e dere nihe dị ka puku afọ anọ ma ọ bụ puku afọ ise gara aga. O nweghị nke mere ochie karịa ya. Olee ebe ndị na-amụ banyere ihe ndị mgbe ochie hụrụ asụsụ ahụ kacha ochie e dere ede? Ọ bụ nebe ndịda Mesopotemia nke bụ ebe obodo Shaịna oge ochie dị.Nihi ya, ihe a ha hụrụ gosiri na ihe Baịbụl kwuru bụ eziokwu.NDỊ MMADỤ ANAGHỊ ECHE ECHICHE OTÚ ỤZỌ NIHI NA ASỤSỤ HA ABỤGHỊ OTUBaịbụl kwuru na Chineke ghagburu asụsụ ndị mmadụ na Bebel ka ha ghara ịnụ ma ọ bụ ịghọta asụsụ ibe ha. Jenesis 11:7 Nke a mere ka ha kwụsị iwu obodo ahụ ma si nebe ahụ gbasaa nebe niile nelu ụwa. Jenesis 11:8, 9 Nihi ya, Baịbụl ekwughị na asụsụ niile ndị mmadụ na-asụ si notu asụsụ. Kama, o kwuru na asụsụ dị iche iche pụtara ná mberede. Nke ọ bụla nime ha nwekwara okwu niile ga-eme ka ndị na-asụ ya ghọta ihe ibe ha na-ekwu. Asụsụ nke ọ bụla nime ha dịkwa iche nibe ya.Ihe e dere nụrọ nihe dị ka puku afọ anọ gara aga nke a hụrụ na MesopotemiaOleekwanụ maka asụsụ dị iche iche a na-asụ taa? Hà yiri ibe ha, ka hà dị ezigbo iche nibe ha? Otu ọkà mmụta sayensị aha ya bụ Lera Boroditsky kwuru, sị: Ndị na-amụ gbasara asụsụ amụọla asụsụ dị iche iche a na-asụ nụwa ya bụ, ihe dị ka puku asụsụ asaa, ma, ọ bụ naanị ole na ole nime ha ka ha lerurula anya nke ọma. Ha chọpụtara na e nwere ọtụtụ ihe dị iche nasụsụ ndị ahụ. Ọ bụ eziokwu na asụsụ ndị a na-asụ notu mba nwere ike iyi ibe ha, ma ha dị ezigbo iche nasụsụ ndị a na-asụ ná mba ọzọ. Dị ka ihe atụ, e nwere okwu ụfọdụ nasụsụ Igbo yiri okwu ụfọdụ nasụsụ Efịk, ma asụsụ abụọ a dị ezigbo iche nasụsụ Bekee ma ọ bụ asụsụ French.Ọ bụ asụsụ ndị mmadụ na-asụ na-eme ka ha na-eche echiche otú ha si eche. O sokwa nihe mere ha ji aghọta ihe otú ha si aghọta ya ma ọ bụkwanụ akọwa ihe otú ha si akọwa ya. Dị ka ihe atụ, onye Igbo ga-asị mmadụ, Lee ihe dị gị nakanri.Ma nasụsụ ọzọ, mmadụ nwere ike ịsị, Lee ihe dị gị nakandịda ebe ọwụwa anyanwụ.Ọdịiche ndị a dị nasụsụ dị iche iche nwere ike ime ka mmadụ ghara ịghọta ibe ya. Ọ bụ ya mere ndị ahụ na-arụ ụlọ elu na Bebel ji kwụsị ọrụ ahụ.ỤMỤ MMADỤ HÀ BU ỤZỌ NA-EBE UBÉ KA ANỤMANỤ TUPU HA EKWUWE OKWU KA MMADỤ?Asụsụ mbụ ụmụ mmadụ sụrụ ọ bụ asụsụ mmadụ ga-aghọtali ka ọ bụ nke dị ka ubé ụmụ anụmanụ? Baịbụl kwuru na nwoke mbụ, bụ Adam, ji aka ya chepụta aha ọ gụrụ anụmanụ niile na nnụnụ niile. Jenesis 2:20 Ọ bụkwa Adam chepụtara ihe ọ gwara nwunye ya mgbe ọ hụrụ ya. Nwunye ya jikwa ọnụ ya kwuo ihe Chineke nyere ha niwu na ihe ga-eme ha ma ọ bụrụ na ha enupụrụ Chineke isi. Jenesis 2:23;3:1-3 Ihe ndị a na-egosi na asụsụ mbụ ụmụ mmadụ sụrụ nwere okwu niile mmadụ na ibe ya ga-eji akparịta ụka ma kwuo otú obi dị ha.Asụsụ ahụ a ghagburu na Bebel mere ka ndị na-arụ ụlọ ahụ ghara ịrụkọtali ọrụ ọnụ nihi na ha enwezighị ike ịghọta ihe ibe ha na-ekwu. Ma, asụsụ ọhụrụ ndị ha maliteziri ịsụ nwekwara okwu niile dị mkpa mmadụ na ibe ya ga-eji akparịta ụka. Narị afọ ole na ole a ghagbuchara asụsụ ụmụ mmadụ na Bebel, ndị mmadụ rụrụ ọtụtụ obodo ndị mmadụ bijuru ma nwee ndị na-alụrụ ha agha. Ha na ndị si mba ọzọ malitekwara ịzụkọrịta ahịa. Jenesis 13:12;14:1-11;37:25 Hà ga-emeli ihe ndị a niile ma a sị na asụsụ ha enweghị mkpụrụ okwu zuru ezu ndị mmadụ ga-aghọta nke ọma? Ihe ndị a Baịbụl kwuru gosiri na asụsụ mbụ ụmụ mmadụ sụrụ na ndị nke ha malitere ịsụ na Bebel abụghị mmadụ ibe ubé na iti mkpu ka anụmanụ, kama ha bụ asụsụ nwere okwu niile ga-eme ka mmadụ ghọta ihe ibe ya na-ekwu.Ihe ndị ọkachamara chọpụtara noge a gosiri na nke a bụ eziokwu. Otu akwụkwọ na-ekwu gbasara asụsụ ụmụ mmadụ kwuru na o nweghị obodo e lebarala asụsụ ha anya nke na-enweghị okwu niile mmadụ nwere ike iji gwa ibe ya okwu, ma obodo ndị nke a sịrị na ha mepere emepe ma ndị nke a sịrị na ha emepeghị emepe. Otu ọkà mmụta aha ya bụ Steven Pinker kwukwara ihe yiri ya nakwụkwọ o dere. Ọ sịrị: E nwetụbeghị mgbe mmadụ na-ebe ubé ka anụmanụ tupu ya asụwa asụsụ ka mmadụ.IHE GA-EME ASỤSỤ NỌDỊNIHUAnyị ahụla na e nwere ihe ndị e dere noge ochie e ji amata asụsụ ndị mmadụ sụrụ noge gboo, hụkwa ebe a hụrụ ihe ndị ahụ na afọ ole ha nọrọla. Anyị ahụkwala na e nwere ezigbo ọdịiche dị nasụsụ dị iche iche ndị mmadụ na-asụ, hụkwa na asụsụ ndị a sụrụ noge ochie nwere okwu niile mere ka ndị sụrụ ha nwee ike ịkparịta ụka nke ọma. Ugbu a anyị lebarala ihe ndị a anya, gịnị ka anyị kwesịziri ikwu? Ọtụtụ ndị ekwuola na ihe Baịbụl kwuru mere na Bebel bụ eziokwu.Baịbụl gwara anyị na Jehova Chineke ghagburu asụsụ ụmụ mmadụ na Bebel maka na ha nupụụrụ ya isi. Jenesis 11:4-7 Ma, o kwere nkwa na ya ga-agbanwe asụsụ nke ndị dị iche iche ka ọ bụrụ asụsụ dị ọcha, ka ha niile wee na-akpọku aha Jehova, ka ha wee jiri otu obi na-efe ya ofufe. Zefanaya 3:9 Asụsụ a dị ọcha bụ eziokwu niile dị nOkwu Chineke. Taa, eziokwu a na-eme ka ndị si nebe niile nụwa dịrị notu. Nke a na-egosikwa na nọdịnihu, Chineke ga-agbanwe ihe o mere na Bebel. Ọ ga-eme ka mmadụ niile sụwa naanị otu asụsụ. Otu asụsụ ga-eme ka ụmụ mmadụ dịrịkwuo notu nebe niile nụwa.Chineke Hụrụ Onye Na-eji Obi Ụtọ Enye Ihe nAnyaỌ bụrụ na mmadụ enye gị onyinye, olee ihe ga-eme ka onyinye ahụ mee gị obi ụtọ? O doro anya na obi ga-atọ ọtụtụ nime anyị ụtọ ma ọ bụrụ na onye ahụ ji obi ya niile nye anyị onyinye ahụ maka na ọ hụrụ anyị nanya. Ọ bụrụ na onye ahụ ejighị obi ya nye anyị ya, obi agaghị adị anyị ụtọ. Mgbe ọ bụla mmadụ nyere anyị onyinye, ihe na-akacha anyị mkpa bụ ma onye ahụ ò jikwa obi ya nye anyị ya. Otú ahụ ka ọ dịkwa Chineke. Ka anyị leba anya nihe Pọl onyeozi si nike mmụọ nsọ dee ná2 Ndị Kọrịnt 9:7.Gịnị mere Pọl ji dee ihe ahụ o dere namaokwu a? Ihe mere o ji dee ya bụ ka ọ gbaa Ndị Kraịst bi na Kọrịnt ume ka ha gbatara Ndị Kraịst ibe ha bi na Judia ọsọ enyemaka. Ma, Pọl ọ manyere Ndị Kọrịnt amanye ka ha nye onyinye ahụ? Nebeekwanụ? Kama ịmanye ha amanye, ọ gwara ha, sị: Ka onye ọ bụla nye dị ka o kpebiri nobi ya, ọ bụghị ná mwute ma ọ bụ ná mmanye, nihi na Chineke hụrụ onye na-eji obi ụtọ enye ihe nanya. Ka anyị lebakwuo anya nihe a Pọl kwuru.Dị ka o kpebiri nobi ya.Pọl kwuru na ezigbo Onye Kraịst na-enye onyinye maka na o burula ụzọ kpebie nobi ya na ọ ga-enye ya. Tupu Onye Kraịst enye Ndị Kraịst ibe ya nọ ná mkpa onyinye, ọ na-ebu ụzọ chebara mkpa ha echiche. Otu ọkà mmụta kwuru na okwu Grik a sụgharịrị kpebiri namaokwu a pụtara ihe mmadụ bu ụzọ chebara echiche. Nihi ya, Onye Kraịst na-ebu ụzọ echebara mkpa Ndị Kraịst ibe ya echiche ma jụọ onwe ya ihe o nwere ike ime iji gbooro ha mkpa ahụ.1 Jọn 3:17.Ọ bụghị ná mwute ma ọ bụ ná mmanye.Pọl kwuru ụdị onyinye abụọ Ndị Kraịst na-anaghị enye, ya bụ, nke e ji mwute enye na nke a manyere ha amanye ka ha nye. Otú Pọl si dee okwu Grik a sụgharịrị mwute namaokwu a bụ nobi ọjọọ ma ọ bụ niru uju. Otu akwụkwọ kwuru na ọ bụrụ na mmadụ ji mwute na-enye onyinye, obi ga na-ajọ ya njọ ma o cheta na ego ọ chọrọ inye ga-aghọzi nke onye ọzọ. Ọ bụrụ na mmadụ enye onyinye ná mmanye, onyinye ahụ esighị ya nobi. Ò nwere onye nime anyị ga-achọ ịnata onyinye nke na-esighị onye nyere onyinye ahụ nobi?Chineke hụrụ onye na-eji obi ụtọ enye ihe nanya.Pọl kwuru na ọ bụrụ na Onye Kraịst ekpebie inye onyinye, o kwesịrị iji obi ụtọ ma ọ bụ ọṅụ nye ya. Neziokwu, mmadụ ga-enwe obi ụtọ ma ọ bụrụ na onyinye o nyere si ya nobi. Ọrụ Ndịozi 20:35 Ọ bụrụ na mmadụ ji obi ụtọ nye mmadụ ihe, obi ụtọ ahụ na-apụta ya nihu. Neziokwu, okwu bụ obi ụtọ na-egosi otú obi dị onye nyere onyinye ahụ nakwa otú ihu dị ya. Ọ bụrụ na mmadụ ji obi ụtọ nye anyị onyinye, obi na-atọ anyị ụtọ, Chineke na-enwekwa obi ụtọ. Lekwa otú Baịbụl ọzọ si sụgharịa ihe ahụ Pọl kwuru: Chineke na-ahụ onye ji obi ụtọ enye onyinye nanya.Baịbụl Nsọ: Nhazi Katọlik.Chineke hụrụ onye na-eji obi ụtọ na-enye ihe nanyaMgbe Ndị Kraịst na-enye onyinye, ha anaghị echefu ihe ahụ Pọl onyeozi si nike mmụọ nsọ dee. Mgbe anyị chọrọ inyere ndị ọzọ aka ma ọ bụ iji oge anyị, ike anyị, ma ọ bụ ihe ndị anyị nwere meere ha ihe, anyị kwesịrị iji obi anyị niile mee ya, karịchaa ma ọ bụrụ ndị nọ ná mkpa ka anyị na-emere ya. Inye ndị mmadụ ụdị onyinye a ga-eme ka anyị nwee obi ụtọ, ọ ga-emekwa ka anyị na Chineke dị ná mma nihi na Chineke hụrụ onye na-eji obi ụtọ na-enye ihe nanya.Omume Anyị Nwere Ike Ịkpasu Chineke IweOtú Anyị Nwere Ike Isi Mee Ka Obi Dị Ya ỤtọỌ dịtụla mgbe mmadụ mere gị ihe were gị ezigbo iwe nke na i bewere àkwá?O nweghị onye ga-asị na mmadụ emetụbeghị ihe were ya iwe. Mmadụ nwere ike ịghagide anyị ụgha.Nke a nwere ike ịkpasu anyị iwe. Ọ bụghị ya? Otú ahụ ka ọ dịkwa Chineke. Ọ na-ewute ya mgbe ọ bụla a ghagidere ya ụgha. Ka anyị kwurịta banyere nke a ma hụ otú anyị nwere ike isi mee ka obi tọọ Chineke ụtọ kama ime ihe ga-ewute ya.Baịbụl kwuru na ụfọdụ ndị sịrị na ha hụrụ Chineke nanyakpasuru ya iwemamee ihe wutereya. Ka anyị hụ ihe mere iwe ji ewe Jehova mgbe anyị na-emeghị ihe ọ chọrọ ka anyị mee.Mmadụ abụọ mbụ Jehova kere nụwa mere ihe wutere Jehova nke ukwuu. Mgbe Jehova kere ha, o tinyere ha nime paradaịs nụwa. Ihe a kpọrọ paradaịs ahụ bụ ogige Iden.Ị ma ndị mmadụ abụọ ahụ bụ? Onye nke mbụ bụ Adam. Onye nke abụọ abụrụ Iv. Ka anyị hụ ihe ha mere nke wutere Jehova.Mgbe Jehova tinyechara ha nogige Iden, ọ gwara ha ka ha lekọtawa ya. Ọ gwakwara ha ka ha mụọ ụmụ ma biri nogige Iden ahụ, gwakwa ha na ọ bụrụ na ha erubere ya isi, ha agaghị anwụ anwụ. Ma tupu Adam na Iv amụta ụmụ, o nwere ihe ọjọọ merenụ.Ị ma ihe ọ bụ? Otu mmụọ ozi mere ka Iv na Adam nupụrụ Jehova isi. Ka anyị hụ otú o si mee ya.Mmụọ ozi ahụ mere ka ọ dịka à ga-asịna agwọ na-ekwu okwu. Ma, ihe Iv nụrụ dị ya ụtọ ná ntị.Agwọ ahụ gwara ya na ọ ga-adị ka Chineke. Nke a mere ka Iv mee ihe agwọ ahụ gwara ya.Ị ma ihe agwọ ahụ gwara ya mee?Iv riri mkpụrụ osisi Jehova gwara Adam ka ha ghara iri. Tupu Chineke ekee Iv, ọ sịrị Adam: I nwere ike iri mkpụrụ nke osisi ọ bụla dị nubi a rijuo afọ. Ma erila mkpụrụ si nosisi ịma ihe ọma na ihe ọjọọ, nihi na nụbọchị i riri mkpụrụ si na ya, ị ga-anwụrịrị.Iv ma iwu a Chineke nyere ha. Ma, ọ nọ na-ele osisi ahụ anya wee hụ na mkpụrụ osisi ahụ dị mma oriri nakwa na ọ na-agụsi anya agụụ ike . . . O wee ghọrọ mkpụrụ ya rie. Iv mechara nye Adam mkpụrụ osisi ahụ, Adam erie ya.Olee ihe i chere mere Adam ji rie mkpụrụ osisi ahụ? Ọ bụ maka na ọ hụziri Iv nanya karịa otú ọ hụrụ Jehova. Adam chọrọ ime ihe dị Iv mma kama ime ihe dị Chineke mma. Ma, irubere Jehova isi dị mkpa karịa irubereonye ọ bụlaọzọ isi.Ì chetara agwọ ahụ gwara Iv okwu? Otú ahụ mmadụ nwere ike ime ka ọ dịka à ga-asịna nwa bebi na-ekwu okwu, o nwere onye mere ka ọ dị ka à ga-asị na agwọ ahụ kwuru okwu.Ma, ọ bụ olu onye na-ekwu okwu noge ahụ o yiri ka agwọ ọ na-ekwu okwu? Ọ bụ oluagwọ mbụ ahụ,onye a na-akpọ Ekwensu na Setan.Ị ma otú ị ga-esi eme ka obi dị Jehova ụtọ? Otú ị ga-esi eme ya bụ ịna-erubere Jehova isi mgbe niile. Setan turu ọnụ na ya ga-eme ka mmadụ niile na-erubere yanwa isi. Ọ bụ ya mere Jehova ji gwa anyị, sị: Mara ihe, nwa m, wee mee ka obi m ṅụrịa, ka m wee zaa onye na-akwa m emo okwu. Ọ bụ Setan na-akwa Jehova emo ma ọ bụ na-akparị ya. Ọ sịrị na ya ga-emeli kammadụ niilekwụsị ife Chineke. Ọ bụ ya mere o ji dị mkpa ka i mee ka obi dị Jehova ụtọ. Otú ị ga-esi eme ya bụ irubere ya isi na ife ya.Ị ga-agbalịsi ike mee otú ahụ?Ajụjụ Ndị Baịbụl ZaraOlee ihe di na nwunye ga-eme ka ha na-ebi nudo?Ihe niile Baịbụl kwuru gbasara otú di na nwunye ga-esi na-ebi nudo ga-abara di na nwunye uru nihi na ọ bụ Jehova Chineke, bụ Onye malitere alụmdi na nwunye, kwuru ihe ndị ahụ. Baịbụl na-akụziri di na nwunye àgwà ndị nwere ike ime ka ha na-ebi nudo, na-akụzikwara ha àgwà ndị ha na-ekwesịghị ịkpa bụ ndị nwere ike ime ka ha ghara ibi nudo. Ọ na-akụzikwara ndị di na nwunye otú ha ga-esi na-ekwurịta okwu ka ha na-enwekwu obi ụtọ nezinụlọ ha.GụọNdị Kọlọsi 3:8-10,12-14.Ndị bụ di na nwunye kwesịrị ịna-akwanyere ibe ha ùgwù. Ha ga na-ebi nudo ma ọ bụrụ na onye nke ọ bụla nime ha ana-arụ ọrụ Chineke nyere ya.GụọNdị Kọlọsi 3:18, 19.Olee ihe di na nwunye ga-eme ka ha ghara ịhapụ ibe ha?Ọ bụrụ na di na nwunye hụrụ ibe ha nanya, ha agaghị ahapụ ibe ha. Chineke na-akụziri anyị otú anyị ga-esi hụ ndị ọzọ nanya. Chineke na Ọkpara ya, bụ Jizọs, gosikwara anyị otú anyị ga-esi na-eme ya eme.Gụọ1 Jọn 4:7, 8,19.Ọ bụrụ na di na nwunye aghọta na alụmdi na nwunye si naka Chineke ma jiri ya kpọrọ ihe, ha agaghị ahapụ ibe ha. Mgbe Chineke malitere alụmdi na nwunye, ọ chọrọ ka a ghara inwe mgbe di na nwunye ga-ahapụ ibe ha. Di na nwunye nwere ike ibi nenweghị onye ga-ahapụ ibe ya nihi na Chineke kere ụmụ nwoke na ụmụ nwaanyị otú ha ga-enwe ike ịna-egboro ibe ha mkpa ha. O kekwara ha nonyinyo ya, ka ha nwee ike ịna-ahụ ibe ha nanya.GụọJenesis 1:27;2:18,24. 