 Akụkọ Bible my-IB  Akwụkwọ M nke Akụkọ BiblePeeji Mbụ na nke Ndị Bipụtara Akwụkwọ A 1978, 2004WATCH TOWER BIBLE AND TRACT SOCIETY OF PENNSYLVANIANdị Bipụtara YaWATCHTOWER BIBLE AND TRACT SOCIETY OF NEW YORK, INC. Brooklyn, New York, U.S.A.E ji okwu dị mfe dee akụkụ Bible ndị e hotara nakwụkwọ a ka ụmụaka wee nwee ike ịghọta ha. Akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị dị ná ngwụsị nke akụkọ nke ọ bụla na-egosi akụkụ Bible ebe e si nweta akụkọ ahụ.Nke E Biri na 2012A naghị ere akwụkwọ a ere. O so nọrụ ịkụzi Baịbụl a na-arụ nụwa dum bụ nke e ji onyinye si ndị mmadụ nobi akwado.Ihe Ndị Dị nIme YaOkwu mmaliteNKE A bụ akwụkwọ na-akọ akụkọ mere eme. E nwetara ha nakwụkwọ kachasị akwụkwọ niile, bụ Bible. Akụkọ ndị a bụ akụkọ mere eme banyere ụwa site na mgbe Chineke malitere ike ihe ruo noge anyị a. Ọbụna ha na-akọ banyere ihe ndị Chineke kwere nkwa ime nọdịnihu.Akwụkwọ a na-eme ka ị ghọta ihe ụfọdụ banyere Bible. Ọ na-akọ banyere ndị a kpọrọ aha nime Bible na ihe ndị ha mere. Ọ na-egosikwa olileanya dị ebube nke ndụ ebighị ebi nime paradaịs elu ala bụ nke Chineke nyere ụmụ mmadụ.E nwere akụkọ dị otu narị na iri na isii nakwụkwọ a. E kere ha ụzọ asatọ. Peeji mbụ nke na-amalite nkebi nke ọ bụla na-akọ ná mkpirikpi ihe dị ná nkebi ahụ. E dere akụkọ niile nusoro ha si mee. Nke ga-enyere gị aka ịmata mgbe ihe omume ụfọdụ, na ihe ndị ọzọ gbara ha gburugburu, mere.E ji okwu ndị dị mfe kọọ akụkọ ndị a. Ọtụtụ nime unu bụ ụmụntakịrị ga-enwe ike ịgụ ya nonwe unu. Unu ndị mụrụ ụmụ ga-achọpụta na obere ụmụaka unu ga-enwe obi ụtọ ka a na-agụrụ ha akụkọ ndị a ugboro ugboro. Unu ga-achọpụta na akwụkwọ a nwere ọtụtụ ihe ndị ga-amasị ma ụmụaka ma ndị okenye.E depụtara akụkụ Akwụkwọ Nsọ ụfọdụ ná ngwụsị nke akụkọ nke ọ bụla. A na-agba gị ume ịgụ akụkụ Bible ndị a bụ ebe ndị e si nweta akụkọ ndị a kọrọ. Mgbe ị gụsịrị otu akụkọ, tụlee ajụjụ ndị e depụtara maka akụkọ ahụ, bụ ndị dị ma ị gafee Akụkọ nke 116, ma gbalịa icheta azịza ha.Nkebi nke 1Site nOkike Ihe Ruo nIju MmiriEbee ka eluigwe na ala si pụta? Olee otú anyanwụ, ọnwa, kpakpando na ọtụtụ ihe ndị dị nụwa si bịa dịrị? Bible na-enye azịza bụ eziokwu mgbe ọ sịrị na ọ bụ Chineke kere ha. Nihi ya, akwụkwọ anyị a na-amalite site nịkọ akụkọ Bible banyere okike ihe.Anyị mụtara na ihe mbụ Chineke kere bụ ndị mmụọ yitụrụ ya. Ha bụ ndị mmụọ ozi. Ma e kere ụwa maka ụmụ mmadụ dị ka anyị. Chineke kere nwoke na nwaanyị, ndị a kpọrọ Adam na Iv, wee debe ha nogige mara mma. Ma ha nupụụrụ Chineke isi, ha wee tụfuo ohere nke ịdịrị ndụ gaa nihu.Afọ niile ahụ, site mgbe e kere Adam ruo noké Iju Mmiri ahụ, dị otu puku afọ, narị afọ isii na iri ise na isii. Noge ahụ, ọtụtụ ndị ajọ mmadụ bi nụwa. Neluigwe, e nwere ndị bụ mmụọ a na-adịghị ahụ anya, Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya. Nụwa, e nwere Ken na ọtụtụ ndị ọjọọ ndị ọzọ, tinyere ndị dike pụrụ iche. Ma e nwekwara ndị ezi mmadụ nụwaEbel, Ịnọk, na Noa. Ná NKEBI NKE 1 nke a, anyị ga-agụ banyere ndị a niile na banyere ihe ndị merenụ.1 Chineke Amalite Ike IheEZI ihe niile anyị nwere sitere naka Chineke. O kere anyanwụ inye anyị ìhè nehihie, keekwa ọnwa na kpakpando inye anyị ìhè nabalị. Chineke kekwara ụwa ka anyị biri nime ya.Ma, anyanwụ, ọnwa, kpakpando, na ụwa abụghị ihe mbụ Chineke kere. Ị ma ihe mbụ o kere? Chineke bu ụzọ kee ndị dị ka ya. Anyị apụghị ịhụ ha anya, dị nnọọ ka anyị na-apụghị ịhụ Chineke. Nime Bible, a kpọrọ ha ndị mmụọ ozi. Chineke kere ndị mmụọ ozi iso ya biri neluigwe.Mmụọ ozi mbụ Chineke kere pụrụ iche. Ọ bụ Ọkpara Chineke, o sokwa Nna ya rụọ ọrụ. O nyeere Chineke aka ike ihe niile ọzọ. O nyeere Chineke aka ike anyanwụ, ọnwa, kpakpando, nakwa ụwa anyị.Olee otú ụwa dị mgbe ahụ? Na mbụ, mmadụ enweghị ike ibi nụwa. Ọ dịghị ihe ọ bụla dị na ya ma ọ bụghị otu oké osimiri zuru ebe niile. Ma Chineke chọrọ ka ụmụ mmadụ biri nụwa. Nihi ya, ọ malitere idoziri anyị ya. Gịnị ka o mere?Nke mbụ, elu ala chọrọ ìhè. Nihi ya, Chineke kere anyanwụ inye ìhè nụwa. O kere ya otú ga-eme ka e nwee ehihie na abalị. E mesịa, Chineke mere ka ala nkịtị nupụta nelu mmiri nke oké osimiri ahụ.Na mbụ, ọ dịghị ihe dị nelu ala. O yiri foto nke ị na-ahụ nebe a. Okooko osisi ma ọ bụ nnukwu osisi ọ bụla ma ọ bụ anụmanụ adịghị. Ọbụnadị azụ adịghị nime osimiri. Chineke ka nwere ọrụ dị ukwuu ọ ga-arụ iji mee ka ụwa dịrị mmadụ na anụmanụ ezi mma ibi na ya.Jeremaịa 10:12;Ndị Kọlọsi 1:15-17;Jenesis 1:1-10.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A2 Ogige nke Mara MmaLEGODỊ otú ụwa dị nebe a! Lee ka ihe niile si maa mma! Legodị ahịhịa na osisi, okooko osisi na anụmanụ niile a. Ị pụrụ igosi m enyí na ọdụm?Olee otú ogige a mara mma si bịa dịrị? Ka anyị hụ ụzọ Chineke si kwadebere anyị ala nke a.Nke mbụ, Chineke mere ka ahịhịa ndụ jupụta nala. O keziri ụmụ obere ihe ọkụkụ dị iche iche na ọhịa na osisi. Ihe ndị a na-eto eto so eme ka ala maa mma. Ha na-eme ihe karịrị nke ahụ. Ọtụtụ nime ha na-enye anyị nri na-atọ ezigbo ụtọ.E mesịa, Chineke kere azụ ka ha na-egwugharị nime mmiri, keekwa nnụnụ ka ha na-efegharị na mbara igwe. O kere nkịta na nwamba na ịnyịnya; anụ ukwu na anụ nta. Olee anụmanụ ndị bi na gburugburu ụlọ unu? Obi ọ dịghị atọ anyị ụtọ na Chineke keere anyị ihe ndị a?Nikpeazụ, Chineke kere otu akụkụ ụwa ịbụ ebe pụrụ nnọọ iche. Ọ kpọrọ ebe ahụ Ogige Iden. O nweghị nnọọ atụ. Ihe niile banyere ya mara mma. Ma Chineke chọrọ ka ụwa dum dịrị ka ogige a mara mma nke o kere.Ma lee anya ọzọ nebe a mara mma. Ị ma ihe Chineke chọpụtara na ọ dịghị nime ya? Ka anyị hụ.Jenesis 1:11-25;2:8, 9.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A3 Nwoke Mbụ na Nwaanyị MbụOLEE ihe dị iche na foto nke a na nke dị nakụkọ bu ụzọ? Ọ bụ mmadụ ndị nọ nime ya. Ha bụ nwoke mbụ na nwaanyị mbụ. Ònye kere ha? Ọ bụ Chineke. Ị ma aha Ya? Ọ bụ Jehova. Ma, a kpọrọ nwoke na nwaanyị ahụ Adam na Iv.Nke a bụ otú Jehova Chineke si kee Adam. O weere ájá nala ma jiri ya kpụọ otu ahụ zuru okè, ahụ mmadụ. Mgbe o mesịrị, ya ekunye ume ndụ nimi mmadụ ahụ, Adam wee ghọọ onye dị ndụ.Jehova Chineke nyere Adam ọrụ. Ọ gwara Adam ka ọ gụọ anụmanụ dị iche iche aha. O nwere ike bụrụ na Adam ekiriwo anụmanụ ndị a ruo ogologo oge, nihi ya, ọ raghị ya ahụ ịgụ ha niile aha kwesịrị ha. Ka Adam na-agụ anụmanụ niile ahụ aha, ọ dị ihe ọ malitere ịhụ. Ị ma ihe ọ bụ?Anụmanụ niile ahụ nwechara oké na nne. E nwere oké enyí na nne enyí, e nwekwara oké ọdụm na nne ọdụm. Ma Adam enweghị onye ibe. Nihi nke a, Jehova mere ka oké ụra buru Adam, o wee wepụta otu ọgịrịga nakụkụ ahụ ya. O weere ọgịrịga nke a meere Adam otu nwaanyị, o wee bụrụ nwunye ya.Obi tọgburu Adam atọgbu! Cheekwa echiche ụdị obi ụtọ Iv nwere nihi ịbụ onye e debere ibi nogige a mara oké mma! Ugbu a, ha pụrụ ịmụ ụmụ na ibikọ nobi ụtọ.Jehova chọrọ ka Adam na Iv dịrị ndụ ruo mgbe ebighị ebi. Ọ chọrọ ka ha mee ka ụwa dum maa mma dị ka ogige Iden. Obi tọrọ Adam na Iv ezigbo ụtọ mgbe ha chere echiche banyere ime nke a! A sị na ị nọ nebe ahụ, ọ gaara amasị gị iso mee ka ụwa bụrụ ebe mara mma? Ma Adam na Iv anọgideghị na-enwe obi ụtọ. Ka anyị chọpụta ihe kpatara ya.Abụ Ọma 83:18;Jenesis 1:26-31;2:7-25.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A4 Ihe Mere E Ji Chụpụ Ha nEbe Obibi HaLEE ihe na-eme ugbu a. A na-achụpụ Adam na Iv nogige Iden ahụ mara mma. Ị ma ihe kpatara ya?Ọ bụ nihi na ha mere ihe dị nnọọ njọ. Ya mere, Jehova nyere ha ahụhụ. Ị ma ihe ọjọọ Adam na Iv mere?Ha mere ihe Chineke sịrị ha emela. Chineke gwara ha ka ha na-eri mkpụrụ osisi ndị dị nogige ahụ. Ma ọ sịrị ha erila mkpụrụ nke otu osisi, ka ha ghara ịnwụ. O debere osisi ahụ ịbụ nke ya. Anyị maara na ọ bụ ihe ọjọọ iwere ihe onye ọzọ, ọ bụ na anyị amaghị? Ma gịnị mere?Otu ụbọchị, mgbe Iv nọ nogige ahụ naanị ya, otu agwọ gwara ya okwu. Nke ahụ dị nnọọ ịtụya! Ọ gwara Iv ka o rie mkpụrụ osisi ahụ Chineke sịrị ha erila. Mgbe Jehova kere agwọ, o keghị ha ikwu okwu. Ihe nke a pụtara bụ na ọ dị onye ọzọ nke mere ka agwọ ahụ kwuo okwu. Ònye ka ọ bụ?Ọ bụghị Adam. Ọ ghaghị ịbụ otu onye nime ndị ahụ Jehova kere mgbe dị anya tupu ya ekee ụwa. Ndị ahụ bụ ndị mmụọ ozi, anyị apụghịkwa ịhụ ha. Otu nime ndị mmụọ ozi a ghọrọ onye dị nnọọ mpako. Ọ malitere iche na ya kwesịrị ịdị na-achị achị dị ka Chineke. Ọ chọrọ ka ụmụ mmadụ na-ege ya ntị kama ige Jehova ntị. Ọ bụ mmụọ ozi a mere ka agwọ ahụ kwuo okwu.Mmụọ ozi a duhiere Iv. Mgbe ọ gwara ya na ọ ga-adị ka Chineke ma o rie mkpụrụ osisi ahụ, Iv kweere. O wee rie ya, Adam rikwara. Adam na Iv nupụụrụ Chineke isi, nke a mere e ji chụpụ ha nebe obibi ha mara mma.Ma otu ụbọchị, Chineke ga-ahụ na e mere ka ala dum maa mma dị ka ogige Iden. E mesịa, anyị ga-amụ banyere ụzọ ị pụrụ isi kere òkè nime ka ọ dị otú ahụ. Ma ugbu a, ka anyị chọpụta ihe mere Adam na Iv.Jenesis 2:16, 17;3:1-13,24;Mkpughe 12:9.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A5 Ndụ Ahụhụ AmaliteMGBE ha si nogige Iden pụta, Adam na Iv nwere ọtụtụ nsogbu. Ha rụsiri ọrụ ike iji nweta ihe ha ga-eri. Kama ịhụ osisi mara mma ndị na-amị mkpụrụ, ha hụrụ ọtụtụ ogwu na uke ndị na-eto gburugburu ha. Nke a bụ ihe mere mgbe Adam na Iv nupụụrụ Chineke isi wee kwụsị ịbụ ndị enyi Ya.Ma nke ka njọ bụ na Adam na Iv malitere ịnwụ anwụ. Cheta na Chineke dọrọ ha aka ná ntị na ha ga-anwụ ma ha rie mkpụrụ nke otu osisi. Ha malitere ịnwụ kpọmkwem nụbọchị ahụ ha riri ya. Lee ka ha si bụrụ ndị iberibe ịjụ ige Chineke ntị!Adam na Iv mụrụ ụmụ ha niile mgbe Chineke chụpụsịrị ha nogige Iden ahụ. Ihe ọ pụtara bụ na ụmụ ha ga-akakwa nká wee nwụọ.A sị na Adam na Iv gere Jehova ntị, ha na ụmụ ha gaara enwe obi ụtọ ná ndụ. Ha niile gaara adị ndụ ebighị ebi nobi ụtọ nelu ala. Ọ dịghị onye gaara aka nká, rịa ọrịa, ma nwụọ.Chineke chọrọ ka ụmụ mmadụ dị ndụ ebighị ebi nobi ụtọ, ọ na-ekwekwa nkwa na otu ụbọchị, ha ga-adị ndụ ebighị ebi. Ọ bụghị naanị na ala niile ga-ama mma, kamakwa mmadụ niile ga-enwe ahụ ike. Onye ọ bụla nọ nụwa na mmadụ niile ọzọ ga-abụ ezigbo enyi, ha na Chineke ga-abụkwa enyi.Ma Iv abụghịzi enyi Chineke. Nihi ya, mgbe ọ mụrụ ụmụ ya, ọ dịghịrị ya mfe. O nwere ihe mgbu. Inupụrụ Jehova isi wetaara ya oké iru újú, í kweghị nke a?Adam na Iv nwere ọtụtụ ụmụ nwoke na ụmụ nwaanyị. Mgbe ha mụrụ nwa nwoke mbụ ha, ha kpọrọ ya Ken. Ha kpọrọ nwa nwoke ha nke abụọ Ebel. Gịnị mere ha? Ị maara?Jenesis 3:16-23;4:1, 2;Mkpughe 21:3, 4.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A6 Ezi Nwa na Ajọ NwaLEENỤ Ken na Ebel ugbu a. Ha abụọ etoola. Ken bụ onye ọrụ ubi. Ọ na-akụ ihe ọkụkụ na mkpụrụ osisi na akwụkwọ nri dị iche iche.Ebel ghọrọ onye na-azụ atụrụ. O nwere mmasị nilekọta ụmụ atụrụ. Ha na-eto ghọọ atụrụ buru ibu. Ọ dịghị anya Ebel enwee ìgwè atụrụ nke ọ na-elekọta.Otu ụbọchị, Ken na Ebel nyere Chineke onyinye. Ken nyere ihe oriri ọ kọtara nubi. Ebel nyere atụrụ kasị mma o nwere. Omume Ebel na onyinye o nyere dị Jehova mma. Ma omume Ken na onyinye o nyere adịghị Jehova mma. Ị ma ihe kpatara ya?Ọ bụghị nnọọ na onyinye Ebel ka nke Ken mma. Ọ bụ nihi na Ebel bụ ezigbo mmadụ. Ọ hụrụ Jehova na nwanne ya nanya. Ma Ken dị njọ; ọ hụghị nwanne ya nanya.Chineke gwara Ken ka ọ gbanwee àgwà ya. Ken aṅaghị ntị. O were nnọọ iwe na Chineke hụrụ Ebel nanya karịa ya. Nihi ya, Ken wee sị Ebel, Ka anyị gaa nọhịa. Mgbe naanị ha nọ nebe ahụ, Ken wee malite iti Ebel ihe. O tisiri ya ihe ike wee tigbuo ya. Ọ bụghị ihe jọgburu onwe ya ka Ken mere?Ọ bụ ezie na Ebel nwụrụ, Chineke ka na-echeta ya. Ebel bụ ezigbo mmadụ, Jehova adịghịkwa echezọ onye dị ka ya. Otu ụbọchị, Jehova Chineke ga-eme ka Ebel dịghachi ndụ. Noge ahụ, Ebel agaghị anwụkwa ọzọ. Ọ ga-enwe ike ibi nụwa ebe a ruo mgbe ebighị ebi. Ọ gaghị adị mma ịmata ụdị mmadụ ndị dị ka Ebel?Mmadụ ndị dị ka Ken adịghị amasị Chineke. Mgbe Ken gbusịrị nwanne ya, Chineke nyere ya ahụhụ site nisi netiti ndị ezinụlọ ya chụga ya ebe dị anya. Mgbe Ken jere ibi nakụkụ ọzọ nke ụwa, ọ kpọọrọ otu nime ụmụnne ya ndị inyom ka ọ bụrụ nwunye ya.Mgbe oge na-aga, Ken na nwunye ya mụrụ ụmụ. Ụmụ nwoke na ụmụ nwaanyị ndị ọzọ nke Adam na Iv lụkwara di na nwunye, wee mụtakwa ụmụ. Noge na-adịghị anya, a bịara nwee ọtụtụ mmadụ nụwa. Ka anyị mụọ ihe banyere ụfọdụ nime ha.Jenesis 4:2-26;1 Jọn 3:11, 12;Jọn 11:25.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A7 Nwoke nke Nwere Obi IkeKA ỌNỤ ọgụgụ ndị mmadụ na-aba ụba nụwa, ihe ka ọtụtụ nime ha mere ihe ọjọọ dị ka Ken. Ma ọ dị otu nwoke pụrụ iche. Ọ bụ nwoke nke a a na-akpọ Inọk. Inọk bụ nwoke nke nwere obi ike. Ndị nọ ya gburugburu nọ na-eme ihe ndị jọrọ nnọọ njọ, ma Inọk nọgidere na-efe Chineke.Ị ma ihe mere ndị oge ahụ ji mee ọtụtụ ihe ọjọọ? Chee echiche banyere nke a: Ònye mere ka Adam na Iv nupụrụ Chineke isi wee rie mkpụrụ osisi Chineke sịrị ha erila? Ọ bụ otu ajọ mmụọ ozi. Bible na-akpọ ya Setan. Ọ chọkwara ime ka mmadụ niile bụrụ ndị ọjọọ.Otu ụbọchị, Jehova Chineke mere ka Inọk gwa ụmụ mmadụ ihe ha na-achọghị ịnụ. Lee ihe ọ gwara ha: Otu ụbọchị, Chineke ga-ebibi ndị ọjọọ niile. Eleghị anya, ha were oké iwe mgbe ha nụrụ nke a. Ọ pụrụ ọbụna ịbụ na ha nwara igbu Inọk. Nihi ya, ọ dị Inọk mkpa inwe obi ike iji gwa ha ihe Chineke gaje ime.Chineke ekweghị ka Inọk dị ogologo ndụ netiti ndị ọjọọ ahụ. Inọk dịrị ndụ ị narị afọ atọ na iri afọ isii na ise. Gịnị mere anyị ji sị ị narị afọ atọ na iri afọ isii na ise? Ọ bụ nihi na ndị oge ahụ dị ike karịa ndị oge a, ha dịkwara ogologo ndụ karịa ndị oge a. Leenụ, Metusela nwa Inọk dịrị ndụ ruo narị afọ itoolu, iri afọ isii na itoolu!Mgbe Inọk nwụrụ, ụmụ mmadụ jọrọ njọ gabiga ókè. Bible na-ekwu na ihe niile nke ha na-eche nechiche bụ ị ihe ọjọọ mgbe niile, nakwa na ụwa jupụtara nime ihe ike.Ị ma otu nime ihe ndị mere nnukwu nsogbu ji jupụta nụwa noge ahụ? Ọ bụ nihi na Setan nwere ụzọ ọhụrụ o si eme ka ndị mmadụ na-eme ihe ọjọọ. Anyị ga-amụ banyere nke a nakụkọ na-esonụ.Jenesis 5:21-24,27;6:5;Ndị Hibru 11:5;Jud 14, 15.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A8 Ndị Dike Nọ nỤwaỌ BỤRỤ na onye toro ogologo, nke isi ya na-emetụ na silin na-abịakwute gị, gịnị ka ị ga-eche? Onye ahụ ga-abụ dike! Ọ dị mgbe e nwere ndị dike nụwa. Bible na-egosi na ọ bụ ndị mmụọ ozi si neluigwe bụ nna ha. Ma olee otú nke a si mee?Cheta na ajọ mmụọ ozi ahụ bụ Setan nọ nnọọ na-akpata nsogbu. Ọ nwara ọbụna ime ka ndị mmụọ ozi Chineke mewa ihe ọjọọ. Ka oge na-aga, ụfọdụ nime ha gere Setan ntị. Ha kwụsịrị ọrụ Chineke nyere ha ịrụ neluigwe. Ha bịara nụwa ma nwoghara ahụ mmadụ. Ị ma ihe kpatara ya?Bible na-asị na ụmụ Chineke ndị a hụrụ ndị inyom mara mma nụwa, wee chọọ ka ha na ha biri. Nihi ya, ha bịara nụwa lụrụ ha. Bible na-ekwu na nke a bụ ihe ọjọọ, nihi na Chineke kere ndị mmụọ ozi ibi neluigwe.Mgbe ndị mmụọ ozi ahụ na ndị nwunye ha mụrụ ụmụ, ụmụ ha ahụ gbapụrụ iche. Eleghị anya, ná mmalite ha agbapụghị iche. Ma ha nọgidere na-eto ma na-agba dimkpa nike nike, na-esikwa ike karị, ruo mgbe ha ghọrọ ndị dike.Ndị dike ahụ dị njọ. Ma ebe ọ bụ na ha gbara nnọọ dimkpa ma dị ike, ha merụrụ ndị mmadụ ahụ. Ha nwara ịmanye mmadụ niile ịdị njọ dị ka ha.Ịnọk anwụwo, ma e nwere otu onye bụ ezi mmadụ nụwa mgbe ahụ. Aha nwoke ahụ bụ Noa. Ọ na-eme ihe Chineke chọrọ ka o mee mgbe niile.Chineke gwara Noa otu ụbọchị na oge eruwo mgbe ya ga-ala ndị ọjọọ niile niyi. Ma Chineke ga-azọpụta Noa na ezinụlọ ya na ọtụtụ anụmanụ. Ka anyị lee ụzọ Chineke si mee nke a.Jenesis 6:1-8;Jud 6.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A9 Noa Ewuo ỤgbọNOA nwere otu nwunye na ụmụ nwoke atọ. Aha ụmụ ya bụ Shem, Ham na Jefet. Nwa ya nke ọ bụla nwekwara nwunye. Nihi ya, e nwere mmadụ asatọ nezinụlọ Noa.Chineke mere ka Noa mee ihe dị ịtụya. Ọ gwara ya ka o wuo otu ụgbọ buru ibu. Ọ ha ka ụgbọ mmiri, ma o yiri ogologo nnukwu igbe. Chineke wee, sị: Mee ka ọ dị okpukpu abụọ nịdị elu, ị ga-ekebisịkwa ime ya ekebisị. Nkebi ndị ahụ bụ maka Noa na ezinụlọ ya na anụmanụ na nri ndị ha ga-eri.Chineke gwakwara Noa ka o dozie ụgbọ ahụ ka mmiri ghara ịba nime ya. Chineke sịrị ya: M ga-eweta oké iju mmiri ibibi ụwa niile. Onye na-anọghị nime ụgbọ ahụ ga-anwụ.Noa na ụmụ ya gere Jehova ntị, wee malite iwu ụgbọ ahụ. Ma ndị ọzọ chịrị ha ọchị. Ha nọgidere na-eme ihe ọjọọ ha na-eme. Ha ekweghị ihe Noa kwuru mgbe ọ gwara ha ihe Chineke gaje ime.Owuwu ụgbọ ahụ were ogologo oge, nihi na o buru ezigbo ibu. E wusịrị ya mgbe ọtụtụ afọ gasịrị. Chineke gwaziri Noa ka ọ kpọba anụ niile nime ụgbọ ahụ. Chineke sịrị ka a kpọba ụdị anụ ụfọdụ abụọ abụọ, ma oké ma nne. Ma, ọ sịrị ka a kpọba ụdị anụ ndị ọzọ asaa asaa. Chineke gwakwara Noa ka ọ nwụbata nnụnụ dị iche iche. Noa mere nnọọ ihe Chineke kwuru.E mesịa, Noa na ezinụlọ ya banyere nụgbọ ahụ. Chineke wee mechie ụgbọ ahụ. Noa na ezinụlọ ya nọ nime ya na-echere. Were ya na i so ha nọrọ nime ụgbọ ahụ wee na-echere. Iju mmiri ahụ ọ ga-abịa dị ka Chineke kwuru?Jenesis 6:9-22;7:1-9.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A10 Oké Iju Mmiri AhụNDỊ na-anọghị nime ụgbọ ahụ nọ na-eme ihe ndị dịịrị ha nụbọchị. Ha ekwebeghị na Iju Mmiri ahụ ga-abịa. Ọ ghaghị ịbụ na ha chịịrị ọchị gaa nihu, ọbụna karịa otú ha na-achịbu. Noge na-adịghịkwa anya, ọchị gwụrụ ha nezé.Na mberede, mmiri malitere izo. O si na mbara igwe na-ezo, dị ka mgbe ị na-awụpụ mmiri na bọket. Noa kwuru eziokwu! Ma oge agaala onye ọ bụla ọzọ ịbanye nụgbọ ahụ. Jehova emechisiwo ọnụ ụzọ ya ike.Ọ dịghị anya, mmiri wee kpuchie ndagwurugwu niile. Mmiri ahụ wee yie oké osimiri. Ọ kwaturu osisi, nupụsịa oké nkume, meekwa oké mkpọtụ. Egwu tụrụ ndị mmadụ. Ha wee rịgoro nelu ugwu. Ewoo, ọ ga-adịzi ha ka ya bụrụ na ha ṅara Noa ntị wee bata nụgbọ ahụ mgbe ọnụ ụzọ ka gheere ha oghe! Ma ugbu a, oge agaala.Mmiri ahụ nọkwa na-eto nike nike. Mmiri ahụ zoro ụbọchị iri anọ, ehihie na abalị. O kpuchiri akụkụ nnukwu ugwu niile, ọ dịghịkwa anya, ya erikpuo ugwu ndị kasị elu. Dị ka Chineke kwuru, ụmụ mmadụ na ụmụ anụmanụ niile na-anọghị nime ụgbọ ahụ nwụrụ. Ma ọ dịghị ihe mere ndị nọ nime ụgbọ ahụ.Noa na ụmụ ya rụrụ ezigbo ọrụ niwu ụgbọ ahụ. Mmiri ahụ buliri ya elu, o wee na-ese nelu mmiri. Otu ụbọchị, mgbe mmiri ozuzo ahụ kwụsịrị, anwụ malitere ịcha. Nke ahụ dị nnọọ mma nkiri. Ihe e nwere bụ naanị otu oké osimiri nke zuru ebe niile. Naanị ihe ọzọ a pụrụ ịhụ bụ ụgbọ ahụ nke na-ese nelu ya.Ndị dike ahụ anọghịzikwa. Ha agaghị anọkwa ọzọ imerụ ụmụ mmadụ ahụ. Ma ha ma nne ha ma ndị niile ọzọ mere ihe ọjọọ, nwụrụ. Ma gịnị mere ndị bụ nna ha?Ndị bụ nna ndị dike ahụ abụghị ụmụ mmadụ ndị dị ka anyị. Ha bụ ndị mmụọ ozi ndị rịdatara ibi dị ka mmadụ nụwa. Ya mere, mgbe Iju Mmiri ahụ bịara, ha esoghị ndị niile ọzọ nwụọ. Ha yipụrụ ahụ mmadụ ahụ ndị ha mere, wee laghachi neluigwe dị ka ndị mmụọ ozi. Ma e kweghịzi ka ha soro nezinụlọ Chineke nke ndị mmụọ ozi mejupụtara. Ha ghọrọ ndị mmụọ ozi Setan. A kpọrọ ha ndị mmụọ ọjọọ nime Bible.Chineke wee mee ka ifufe fee, mmiri ahụ wee malite ịta. Ọnwa ise ka e mesịrị, ụgbọ ahụ wee dọrọ nelu ugwu. Mgbe ọtụtụ ụbọchị gasịrị, ndị nọ nụgbọ ahụ lepụrụ anya ma hụ elu ugwu dị iche iche. Mmiri ahụ nọgidere nnọọ na-atalata.Mgbe ahụ, Noa si nụgbọ ahụ zipụ nnụnụ ojii a na-akpọ ugoloọma. O fegharịrị ruo nwa oge wee laghachi, nihi na ọ hụghị ebe dị mma ọ ga-ebekwasị. O wee na-apụ, na-alọtakwa. Mgbe ọ bụla ọ lọtara, ọ na-ezu ike nelu ụgbọ ahụ.Noa chọrọ ịhụ ma mmiri ahụ niile ọ tawo nelu ala, o wee si nụgbọ ahụ zipụ nduru ọzọ. Nduru ahụ lọghachikwara nihi na ọ hụghị ebe ọ ga-ebe. Noa zipụrụ ya nke ugboro abụọ, o wee welata otu akwụkwọ oliv nke ọ kpụ nọnụ ya. Noa wee mara na mmiri ahụ atalatawo. Noa zipụrụ nduru ahụ nke ugboro atọ, o wee hụ ebe kọrọ akọ ọ ga-ebi.Chineke gwara Noa okwu. Ọ sịrị ya: Si nụgbọ ahụ pụta. Duru ezinụlọ gị na anụmanụ niile. Ha anọwo nime ụgbọ ahụ ihe karịrị otu afọ. Anyị pụrụ iche nechiche otú obi si dị ha ụtọ ịpụta ọzọ nelu ala, wee dịrị ndụ!Jenesis 7:10-24;8:1-17;1 Pita 3:19, 20.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ ANkebi nke 2Site nIju Mmiri ruo ná Mgbapụta nIjiptỌ bụ naanị mmadụ asatọ lanarịrị Iju Mmiri ahụ, ma ka oge na-aga, ha mụbara ruo ọtụtụ puku. Narị afọ atọ na iri afọ ise na abụọ mgbe Iju Mmiri ahụ gasịrị, a mụrụ Ebreham. Anyị ga-ahụ otú Chineke si mezuo nkwa ya site ninye Ebreham nwa aha ya bụ Aịzik. Anyị ga-ahụkwa na nime ụmụ abụọ Aịzik mụrụ, Chineke họọrọ Jekọb.Jekọb nwere ezinụlọ buru ibu nke ụmụ ndị ikom iri na abụọ na ụfọdụ ụmụ ndị inyom mejupụtara. Ụmụ ndị ikom iri nke Jekọb kpọrọ Josef nwanne ha nke nta asị ma resị ya ndị Ijipt ka ọ gaa bụrụ ohu. Ka e mesịrị, Josef ghọrọ onye ọchịchị dị mkpa nIjipt. Mgbe ajọ ụnwụ dara, Josef lere ụmụnne ya ule iji mara ma hà agbanwewo. Nikpeazụ, ezinụlọ Jekọb dum, bụ ụmụ Izrel, kwagara Ijipt. Nke a mere na narị afọ abụọ na iri afọ itoolu ka a mụsịrị Ebreham.Ụmụ Izrel biri nala Ijipt ruo narị afọ abụọ na iri na ise sochirinụ. Mgbe Josef nwụsịrị, ha ghọrọ ndị ohu nebe ahụ. Ka oge na-aga, a mụrụ Mozis, Chineke jikwa ya napụta ụmụ Izrel nIjipt. Ihe a niile, bụ akụkọ were narị afọ asatọ na iri afọ ise na asaa, dị ná NKEBI NKE 2.11 Eke na Egwurugwu MbụỊ MA ihe mbụ Noa mere mgbe ya na ezinụlọ ya si nụgbọ ahụ pụta? Ọ chụụrụ Chineke àjà, ma ọ bụ nye ya onyinye. Ị pụrụ ịhụ ka ọ na-eme nke a na foto dị nokpuru ebe a. Noa ji ụmụ anụmanụ a chụọrọ Chineke àjà iji kelee ya maka ịzọpụta ya na ezinụlọ ya noké iju mmiri ahụ.Ì chere na onyinye ahụ dị Jehova mma? Ee, ọ dị ya. Ọ gwakwara Noa na ya agaghị eji iju mmiri bibie ụwa ọzọ.Ọ dịghị anya, ala niile wee kọọ, Noa na ezinụlọ ya wee malite ndụ ọhụrụ mgbe ha pụtasịrị nụgbọ ahụ. Chineke gọziri ha wee sị ha: Unu ga-amụ ọtụtụ ụmụ. Unu ga-abakwa ụba ruo mgbe mmadụ ga-ebizu nala niile.Ma, mgbe ndị mmadụ ga-emesị nụ banyere oké iju mmiri ahụ, ha pụrụ ịtụ egwu na a ga-enwe iju mmiri yiri ya ọzọ. Nihi ya, Chineke nyere ihe ga na-echetara ndị mmadụ nkwa o kwere nke bụ na ya agaghị eme ka iju mmiri rikpuo ụwa ọzọ. Ị ma ihe o wepụtara iji na-echetara ha? Ọ bụ eke na egwurugwu.A na-ahụkarị ya na mbara igwe noge anyanwụ na-amụ mgbe mmiri zosịrị. Ha pụrụ inwe ọtụtụ àgwà mara mma. Ị hụtụla otu? Ị na-ahụ nke dị na foto a?Chineke wee sị: Ana m ekwe nkwa na iju mmiri agaghị ebibi mmadụ niile na anụmanụ niile ọzọ. M na-etinye eke na egwurugwu m nigwe ojii. Mgbe ọ pụtara, m ga-ahụ ya wee cheta nkwa nke a mụ onwe m kwere.Ya mere, mgbe ị na-ahụ eke na egwurugwu, gịnị ka ọ na-echetara gị? Ọ bụ nkwa ahụ Chineke kwere na ya agaghị eji oké iju mmiri ebibi ụwa ọzọ.Jenesis 8:18-22;9:9-17.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A12 Ụmụ Mmadụ Ewuo Nnukwu Ụlọ EluỌTỤTỤ afọ agafewo. Ụmụ Noa mụrụ ọtụtụ ụmụ. Ụmụ ha wee tolite, mụtakwa ụmụ nke ha. Ọ dịghị anya, e nwee ọtụtụ mmadụ nụwa.Otu nime ha bụ Nimrọd, bụ nwa nwa nke nwa Noa. Ọ bụ ajọ mmadụ nke chụgharịrị ma na-egbu ma mmadụ ma anụmanụ. Nimrọd mekwara onwe ya eze na-achị ndị ọzọ. Omume Nimrọd adịghị Chineke mma.Ndị niile nọ noge ahụ na-asụ otu asụsụ. Nimrọd chọrọ ime ka ha niile nọkọta ọnụ ka o wee nwee ike ịchị ha. Ị ma ihe o mere? Ọ gwara ha ka ha wuo otu obodo ma wunye otu nnukwu ụlọ elu nime ya. Lee ha na foto a ka ha na-akpụ brik.Obi adịghị Jehova Chineke mma maka ụlọ a ha na-ewu. Chineke chọrọ ka ha pụọ ebe ahụ ma biri nelu ụwa niile. Ma ha sịrị: Ngwanụ! Ka anyị wuo obodo na ụlọ elu nke elu ya ga-eru neluigwe. Anyị ga-emere onwe anyị aha! Ha chọrọ imere onwe ha aha, ọ bụghị imere Chineke aha.Nihi ya, Chineke mere ka ha kwụsị iwu ụlọ elu ahụ. Ị ma ụzọ o si mee ya? Ọ bụ site nime ka ha malite ịsụ asụsụ dị iche iche na mberede kama ịsụ otu asụsụ. Ndị ahụ na-ewu ụlọ ahụ anaghịzi aghọta okwu ibe ha ọzọ. Nke a mere e ji kpọọ obodo ha Bebel, ma ọ bụ Babilọn, nke pụtara Aghara.Mgbe ahụ, ha malitere isi na Bebel pụọ. Ìgwè nke ọ bụla asụsụ ha dakọtara ha ejee biri nakụkụ ọzọ nke ụwa.Jenesis 10:1,8-10;11:1-9.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A13 EbrehamEnyi ChinekeOTU nime ebe ndị ụmụ mmadụ gara biri mgbe Iju Mmiri ahụ gasịrị bụ ebe a na-akpọ Ọọ. Ọ ghọrọ ebe a ma ama nke nwere ọmarịcha ụlọ obibi. Ma ndị ebe ahụ na-efe chi ụgha. Otú ahụ ka ndị biri na Bebel mere. Ndị obodo Ọọ na Bebel eyighị Noa na nwa ya Shem, bụ ndị nọgidere na-efe Jehova.Nikpeazụ, narị afọ atọ na iri afọ ise ka iju mmiri ahụ gasịrị, Noa, bụ nwoke kwesịrị ntụkwasị obi, nwụrụ. Ọ bụ naanị afọ abụọ mgbe nke a gasịrị ka a mụrụ nwoke nke ị na-ahụ na foto a. Ọ bụ onye pụrụ iche nanya Chineke. Aha ya bụ Ebreham. Ya na ezinụlọ ya biri nobodo Ọọ ahụ.Otu ụbọchị, Jehova gwara Ebreham, sị: Hapụ Ọọ na ndị ikwu gị, gaakwa notu ala nke M ga-egosi gị. Ebreham ò gere Chineke ntị wee hapụ ihe ọma niile dị na Ọọ? Ee, o gere ntị. Ọ bụkwa nihi na Ebreham rubeere Chineke isi mgbe niile ka e ji mara ya dị ka enyi Chineke.Ụfọdụ ndị ezinụlọ ya sooro ya mgbe ọ hapụrụ Ọọ. Nna ya bụ Tira sooro ya. Lọt nwa nwanne ya sokwa ya. Otú ahụkwa ka Sera nwunye ya mere. Ka oge na-aga, ha ruru otu ebe a na-akpọ Heran, bụ ebe Tira nọ nwụọ. Ha nọ ebe dị anya site na Ọọ.Mgbe nwa oge gasịrị, Ebreham na ezinụlọ ya hapụrụ Heran jee ala a na-akpọ Ke. Nebe ahụ, Jehova gwara ya, sị: Nke a bụ ala m ga-enye ụmụ gị. Ebreham nọrọ na Ke ma biri nụlọ ntu.Chineke malitere inyere ya aka, o wee nwee oké ìgwè atụrụ na anụ ndị ọzọ nakwa ọtụtụ narị ndị ohu. Ma ya na Sera amụtaghị nwa ọ bụla.Mgbe Ebreham dị afọ iri itoolu na itoolu, Jehova sịrị ya: Ana m ekwe gị nkwa na ị ga-abụ nna nke ọtụtụ mba. Ma olee otú nke a ga-esi mee ebe ọ bụ na Ebreham na Sera emeela agadi ugbu a ma gafee oge ịmụ nwa?Jenesis 11:27-32;12:1-7;17:1-8,15-17;18:9-19.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A14 Chineke Elee Okwukwe Ebreham UleỊ NA-AHỤ ihe Ebreham na-eme nebe a? O ji mma, o yikwara ka ọ gaje igbu nwa ya. Gịnị mere ọ ga-eji mee ihe dị otú a? Ka anyị burugodị ụzọ lee otú ya na Sera si mụta nwa ha.Cheta na Chineke kwere ha nkwa na ha ga-amụta nwa. Ma nke ahụ yiri ihe na-apụghị ime eme, nihi na Ebreham na Sera emewo nnọọ agadi. Ma, Ebreham kwere na Chineke pụrụ ime ihe yiri ihe na-apụghị ime eme. Gịnịzi mere?Mgbe Chineke kwesịrị nkwa ya, otu afọ gabigara. Ka e mesịrị, mgbe Ebreham gbara otu narị afọ, Sera agbaakwa afọ iri itoolu, ha mụrụ nwa nwoke, bụ Aịzik. Chineke mezuru nkwa ya!Ma mgbe Aịzik tolitere, Jehova lere okwukwe Ebreham ule. Ọ kpọrọ ya: Ebreham! Ebreham azaa ya, sị: Lee m! Chineke wee sị ya: Kpọrọ nwa gị, naanị otu nwa i nwere, bụ Aịzik, jee nugwu nke m ga-egosi gị. Gbuo nwa gị nebe ahụ ma were ya chụọ àjà.Okwu ndị a wutere Ebreham nke ukwuu nihi na ọ hụrụ nwa ya nanya hie nne. Ma cheta na Chineke ekwewo nkwa na ụmụ Ebreham ga-ebi nala Ke. Olee otú nke a ga-esi mee ma ọ bụrụ na Aịzik anwụọ? Ebreham aghọtaghị nke a, ma o gere Chineke ntị.Mgbe Ebreham ruru nugwu ahụ, o kere Aịzik agbụ wee nyiwe ya nelu ebe ịchụàjà nke o wuru. O wee mịpụta mma igbu nwa ya. Ma notu mgbe ahụ, mmụọ ozi Chineke kpọrọ ya: Ebreham, Ebreham! Ebreham wee zaa ya: Lee m!Chineke wee sị ya: Emerụla nwata ahụ ahụ ma ọ bụ mee ya ihe ọ bụla. Ugbu a ka M matara na i kwere na m, nihi na ị jụghị iji nwa gị, bụ otu nwa i nwere, chụọrọ m àjà.Lee okwukwe siri ike Ebreham nwere nebe Chineke nọ! O kwere na ọ dịghị ihe Jehova na-apụghị ime, na ọbụna Ọ pụrụ ịkpọlite Aịzik nọnwụ. Nezie, ọ bụghị uche Chineke ka Ebreham gbuo Aịzik. Chineke mere ka alụghụlụ ọhịa jide otu ebulu, o wee gwa Ebreham ka o jiri ya chụọ àjà kama iji nwa ya.Jenesis 21:1-7;22:1-18.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A15 Nwunye Lọt Lere Anya nAzụLỌT na ezinụlọ ya so Ebreham biri nala Ke. Otu ụbọchị, Ebreham sịrị Lọt: Ọ dịghị ala ga-ezuru anụ ụlọ anyị niile nebe a. Biko, ka anyị kewaa. I jee notu ụzọ, m ga-eje nụzọ nke ọzọ.Lọt lere ala niile ahụ anya. Ọ hụrụ otu akụkụ mara mma nke ala ahụ bụ nke nwere mmiri na ezigbo ahịhịa ndụ maka anụ ụlọ ya. Nke a dị nÓgbè Jọdan. Lọt kpọọrọ ezinụlọ ya na anụ ụlọ ya laa ebe ahụ. Ha mesịrị biri nobodo Sọdọm.Ndị Sọdọm bụ nnọọ ndị ọjọọ. Nke a wutere Lọt nihi na ọ bụ ezigbo mmadụ. O wutekwara Chineke. E mesịa, Chineke zigara ndị mmụọ ozi abụọ ịgwa Lọt na ya ga-ebibi Sọdọm na obodo Gọmọra nke dị ya nso nihi ajọ omume ha.Ndị mmụọ ozi ahụ sịrị Lọt: Mee ngwa! Kpọrọ nwunye gị na ụmụ gị abụọ si nebe a pụọ! Lọt na ndị ezinụlọ ya emeghị ngwa ịpụ, nihi ya, ndị mmụọ ozi ahụ jidere ha naka dupụ ha nobodo ahụ. Otu nime ndị mmụọ ozi ahụ wee sị ha: Gbalaganụ nihi ndụ unu! Unu elela anya nazụ. Gbalaganụ nugwu ka a ghara igbu unu.Lọt na ụmụ ya ndị inyom gere ntị wee gbapụ na Sọdọm. Ha akwụsịtụghị akwụsị, ha eleghịkwa anya nazụ. Ma nwunye Lọt egeghị ntị. Mgbe ha jeruru ebe dịtụ anya, ọ kwụsịrị, wee lee anya nazụ. Nwunye Lọt wee ghọọ ogidi nnu. Ị na-ahụ ya na foto a?Anyị pụrụ ịmụta ezi ihe na nke a. Ọ na-egosi na Chineke na-azọpụta ndị na-ege ya ntị, ma ndị na-adịghị ege ya ntị ga-anwụ.Jenesis 13:5-13;18:20-33;19:1-29;Luk 17:28-32;2 Pita 2:6-8.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A16 Aịzik Alụta Ezigbo NwunyeỊ MA onye nwaanyị a nke nọ na foto a bụ? Aha ya bụ Ribeka. Nwoke ahụ ọ na-ejekwuru bụ Aịzik. Ọ na-aga ịghọ nwunye ya. Olee otú nke a si mee?Ebreham nna Aịzik chọrọ ịlụtara nwa ya ezigbo nwunye. Ọ chọghị ka Aịzik lụrụ otu nime ndị inyom Ke, nihi na ndị ahụ na-efe chi ụgha. Ebreham wee kpọọ ohu ya sị ya: M chọrọ ka i jee nebe ndị ikwu m bi na Heran, lụtara Aịzik nwa m nwunye.Ozugbo ahụ, ohu Ebreham chịịrị kamel iri ma malite njem ahụ dị anya. Mgbe o ruru nso nebe ndị ikwu Ebreham bi, ọ kwụsịrị nakụkụ otu olulu mmiri. Ọ bụ noge mgbede, bụ mgbe ndị inyom obodo ahụ na-abịa esere mmiri nolulu mmiri ahụ. Ohu Ebreham wee kpegara Jehova ekpere, sị: Biko, ka nwaanyị nke ga-enye mụ na kamel ndị a niile mmiri bụrụ onye ị họpụtara ịbụ nwunye Aịzik.Ọ dịghị anya, Ribeka abịa isere mmiri. Mgbe ohu ahụ rịọrọ ya mmiri, o nyere ya. O jekwara kute mmiri nke zuru kamel niile ahụ akpịrị na-akpọ nkụ. Ọ bụ ọrụ siri ike, nihi na kamel na-aṅụ mmiri nke ukwuu.Mgbe Ribeka mesịrị nke a, ohu Ebreham ahụ jụrụ ya aha nna ya. Ọ jụkwara ya ma ya pụrụ ịrahụ nụlọ ha. Ọ sị ya: Aha nna m bụ Betuel, e nwekwara ebe ị ga-arahụ nụlọ anyị. Ohu Ebreham maara na Betuel bụ nwa nwanne Ebreham, bụ Nehọ. O gbuo ikpere nala kelee Jehova maka idute ya na nke ndị ikwu Ebreham.Nabalị ahụ, ohu Ebreham gwara Betuel na Leban nwanne Ribeka isi ije ya. Ha kwere na Ribeka ga-esoro ya jee ka Aịzik lụọ ya. Gịnị ka Ribeka kwuru mgbe a jụrụ ya? Ọ zara Ee, na ya chọrọ ije. Nechi ya, ha nọkwasịrị nelu kamel, wee malite ogologo njem ahụ ịlaghachi Ke.Mgbe ha ruru, ọ bụ noge anyasị. Ribeka wee hụ nwoke nke na-ejegharị nubi. Ọ bụ Aịzik. Obi tọrọ ya ụtọ ịhụ Ribeka. Sera nne ya anwụwo kemgbe afọ atọ gara aga, ọ nọkwa na-eru újú ya. Ma ugbu a, Aịzik bịara hụ Ribeka nanya nke ukwuu, obi wee dị ya ụtọ ọzọ.Jenesis 24:1-67.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A17 Ụmụ Ejima Ndị Na-eyighịỤMỤNTAKỊRỊ nwoke abụọ ndị a eyighị, ọ bụghị ya? Ị ma aha ha? Nke na-achụ nta bụ Ịsọ, ebe nke na-azụ atụrụ bụ Jekọb.Ịsọ na Jekọb bụ ụmụ ejima ndị Aịzik na Ribeka mụtara. Nna ha, bụ Aịzik, hụrụ Ịsọ nanya nke ukwuu nihi na ọ bụ ezigbo ọchụnta, na-ewelatara ezinụlọ ha ihe oriri. Ma Ribeka hụrụ Jekọb nanya karịsịa nihi na ọ bụ nwata dị nwayọọ, na-emekwa udo.Nna nna ha bụ Ebreham ka nọ ndụ, ọ ga-abụkwa na Jekọb na-enwe mmasị ige ya ntị mgbe ọ na-agwa ha banyere Jehova. Ebreham mesịrị nwụọ mgbe ọ gbara otu narị afọ na afọ iri asaa na ise, bụ mgbe ụmụ ejima ahụ gbara afọ iri na ise.Mgbe Ịsọ gbara afọ iri anọ, ọ lụụrụ ndị inyom abụọ nala Ke. Nke a wutere Aịzik na Ribeka nke ukwuu nihi na ndị inyom ahụ adịghị efe Jehova.Otu ụbọchị, otu ihe mere, nke mere ka Ịsọ wesa Jekọb nwanne ya ezigbo iwe. Oge ruru mgbe Aịzik chọrọ inye diọkpara ya ngọzi. Ebe ọ bụ Ịsọ tọrọ Jekọb, Ịsọ tụrụ anya inweta ngọzi ahụ. Ma Ịsọ ebuwo ụzọ resị Jekọb ikike nke inweta ngọzi ahụ. Mgbe a mụkwara ụmụntakịrị abụọ ahụ, Chineke kwuru na ọ bụ Jekọb ga-enweta ngọzi ahụ. Nke ahụkwa bụ ihe merenụ. Aịzik nyere nwa ya Jekọb ngọzi ahụ.Mgbe Ịsọ mesịrị nụ ihe merenụ, o wesara Jekọb iwe. O were iwe dị ukwuu nke na ọ sịrị na ya ga-egbu Jekọb. Mgbe Ribeka nụrụ nke a, o nyere ya nnọọ nsogbu nobi. Nihi ya, ọ gwara di ya bụ Aịzik, sị: Ọ ga-ajọgbu onwe ya ma Jekọb lụrụkwa otu nime ndị inyom Ke.Ya mere, Aịzik kpọrọ Jekọb nwa ya, sị ya: Alụla nwaanyị na Ke. Kama jee nụlọ nna mama gị bụ Betuel nke bi na Heran. Lụrụ otu nime ụmụ Leban bụ nwa Betuel.Jekọb gere nna ya ntị, wee malite ogologo njem gawa nebe ndị ikwu ya bi na Heran.Jenesis 25:5-11,20-34;26:34, 35;27:1-46;28:1-5;Ndị Hibru 12:16, 17.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A18 Jekọb Ejee HeranỊ MA ndị a Jekọb na-agwa okwu? Mgbe o mesịrị njem ọtụtụ ụbọchị, Jekọb zutere ha nakụkụ olulu mmiri. Ha na-elekọta atụrụ ha. Jekọb jụrụ ha, sị: Olee ebe unu si bịa?Heran, ka ha zara.Ùnu ma Leban? ka Jekọb jụrụ ha.Ha zara Ee. Lee, nwa ya nwaanyị bụ Rechel ka o du ìgwè atụrụ ya na-abịa. Ị na-ahụ Rechel nebe ahụ ka ọ na-abịa?Mgbe Jekọb hụrụ Rechel na atụrụ nwanne nne ya, bụ Leban, o jere bupụ nkume dị nolulu mmiri ahụ ka ha wee ṅụọ mmiri. Jekọb wee sutu Rechel ọnụ ma gwa ya onye ọ bụ. Rechel nwere obi ụtọ nke ukwuu, ọ laa nụlọ wee gwa nna ya, bụ Leban.Obi tọrọ Leban ụtọ nke ukwuu oge Jekọb nọnyeere ya. Mgbe Jekọb kwuru na ya chọrọ ịlụ Rechel, obi tọrọ Leban ụtọ. Ma, ọ gwara Jekọb ka ọ rụọ ọrụ nubi ya ruo afọ asaa nihi Rechel. Jekọb mere nke a nihi na ọ hụrụ Rechel nanya nke ukwuu. Ma mgbe oge ruru ka ọ lụọ ya, ị ma ihe mere?Leban kpọnyere Jekọb nwa ya nwaanyị bụ Lia, bụ onye tọrọ Rechel, kama ịkpọnye ya Rechel. Mgbe Jekọb kwere ịrụrụ ya ọrụ afọ asaa ọzọ, ọ kpọnyere ya Rechel ka ọ bụrụ nwunye ya. Chineke kwere ka ndị ikom noge ahụ na-enwe karịa otu nwunye. Ma dị ka Bible na-egosi ugbu a, nwoke ga-enwe ị otu nwunye.Jenesis 29:1-30.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A19 Jekọb Enwee Ezinụlọ Buru IbuLEGODỊ ezinụlọ a buru ibu. Ha bụ ụmụ ndị ikom iri na abụọ nke Jekọb. Jekọb nwekwara ụmụ ndị inyom. Ị ma aha ụmụ ya ndị a? Ka anyị mata ụfọdụ nime ha.Lia mụrụ Ruben, Simiọn, Livaị, na Juda. Mgbe Rechel hụrụ na ya amụtaghị nwa, o wutere ya nke ukwuu. Ọ kpọnyere Jekọb ohu ya nwaanyị bụ Bilha. Bilha wee mụta ụmụ abụọ, a na-akpọ ha Dan na Naftalaị. Lia kpọnyekwara Jekọb ohu ya nwaanyị bụ Zilpa. Zilpa wee mụta Gad na Asha. Nikpeazụ, Lia mụrụ ụmụ abụọ ọzọ, bụ Ịsaka na Zebulọn.Rechel mụrụ otu nwa nikpeazụ. Ọ kpọọ aha ya Josef. Anyị ga-amụkwu ọtụtụ ihe banyere Josef ma e mesịa, nihi na ọ ghọrọ onye dị mkpa. Ndị a bụ ụmụ iri na otu ndị a mụụrụ Jekọb mgbe ya na Leban nna Rechel bi.Jekọb nwekwara ụmụ ndị inyom ụfọdụ, ma ọ bụ naanị otu ka Bible kpọrọ aha ya. Aha ya bụ Daịna.Oge ruru mgbe Jekọb chọrọ ịhapụ Leban iji laghachi Ke. Ọ kpọọrọ ezinụlọ ya buru ibu na nnukwu ìgwè anụ ụlọ ya malite njem ahụ dị anya.Mgbe Jekọb na ezinụlọ ya laruru Ke ma nọtụ nwa oge, Rechel mụrụ nwa nwoke ọzọ. Ọ mụrụ ya mgbe ha na-eme njem. Ime a bịara siere Rechel ike, o wee nwụọ mgbe ọ na-amụ nwa. Ma ọ dịghị ihe mere nwa ọhụrụ ahụ. Jekọb wee kpọọ aha ya Benjamin.Anyị kwesịrị icheta aha ụmụ iri na abụọ Jekọb, nihi na mba Izrel dum sitere na ha. Nezie, a kpọkwasịrị ebo iri na abụọ nke Izrel aha ụmụ iri Jekọb na ụmụ abụọ Josef. Aịzik nọrọ ndụ ọtụtụ afọ mgbe a mụsịrị ụmụ ndị a niile, ọ ghaghịkwa inyewo ya obi ụtọ inwe nnọọ ọtụtụ ụmụ ụmụ. Ma, ka anyị lee ihe mere nwa agbọghọ bụ Daịna, nwa nwa Aịzik.Jenesis 29:32-35;30:1-26;35:16-19;37:35.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A20 Daịna Abanye ná NsogbuỊNA-AHỤ ndị Daịna na-eje ileta? Ọ na-eje ịhụ ụfọdụ ụmụ agbọghọ ndị bi nala Ke. Nna ya Jekọb ọ ga-enwe obi ụtọ banyere nke a? Iji nye aka ịza ajụjụ nke a, lee ma ị ga-echeta ihe Ebreham na Aịzik kwuru banyere ndị inyom Ke.Ebreham ọ chọrọ ka Aịzik nwa ya lụrụ nwa agbọghọ Ke? Ọ chọghị. Aịzik na Ribeka hà chọrọ ka Jekọb nwa ha lụrụ nwa agbọghọ Ke? Ee e, ha achọghị. Ị ma ihe kpatara ya?Ọ bụ nihi na ndị Ke na-efe chi ụgha ofufe. Ha abụghị ezigbo ndị e kwesịrị inwe dị ka di ma ọ bụ nwunye, ha abụghịkwa ezigbo ndị e kwesịrị inwe dị ka ndị enyi. O doro anya na Jekọb enweghị obi ụtọ na nwa ya nwaanyị na ụmụ agbọghọ ndị Ke ndị a bụ enyi.Nezie, Daịna bara ná nsogbu. Ị na-ahụ nwoke Ke nke na-ele Daịna anya na foto a? Aha ya bụ Shikem. Otu ụbọchị, mgbe Daịna jere ileta ndị enyi ya, Shikem duuru ya wee dinaa ya nike. Nke a adịghị mma nihi na ọ bụ naanị ndị ikom na ndị inyom bụ di na nwunye kwesịrị idinakọ. Ihe ọjọọ a Shikem mere Daịna kpatara nsogbu ndị ọzọ.Mgbe ụmụnne ndị ikom nke Daịna nụrụ ihe merenụ, ezigbo iwe were ha. Mmadụ abụọ nime ha, Simiọn na Livaị, were ezigbo iwe nke na ha weere mma agha ha jee nime obodo ahụ ma nweta ndị ikom ahụ na mberede. Ha na ụmụnne ha gburu Shikem na ndị ikom ndị ọzọ niile. Jekọb were iwe na ụmụ ya mere ihe ọjọọ a.Olee otú nsogbu a niile si malite? Ọ bụ nihi na Daịna metere ndị na-adịghị ege iwu Chineke ntị enyi. Anyị agaghị achọ ime ndị dị otú a enyi, ànyị ga-achọ?Jenesis 34:1-31.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A21 Ụmụnne Josef Akpọ Ya AsịLEGODỊ otú nwa okoro a si nọrọ nnọọ ná mwute ma yie onye na-enweghị olileanya. Onye a bụ Josef. Ụmụnne ya eresịla ya ndị ikom ndị a na-eje Ijipt. Josef gaje ịbụ ohu nebe ahụ. Gịnị mere ụmụnne ya ji mee ihe ọjọọ nke a? Ọ bụ nihi na ha na-emere Josef anyaụfụ.Nna ha Jekọb hụrụ Josef nanya nke ukwuu. O gosipụtara ịhụya ya site nimere ya ogologo uwe mara mma. Mgbe ụmụnne ya iri, ndị tọrọ ya, hụrụ otú Jekọb si hụ Josef nanya, ha malitere imere Josef anyaụfụ na ịkpọ ya asị. Ma ọ dịkwa ihe ọzọ mere ha ji kpọọ ya asị.Josef rọrọ nrọ abụọ. Nime nrọ abụọ ahụ, ụmụnne ya kpọrọ isiala nye ya. Mgbe Josef kọọrọ ụmụnne ya nrọ ndị a, ha kpọrọ ya asị ọbụna karị.Otu ụbọchị, mgbe ụmụnne ya ndị okenye na-elekọta atụrụ nna ha, Jekọb gwara Josef ka o jee lee otú ha na-eme. Mgbe ụmụnne Josef hụrụ ya ka ọ na-abịa, ụfọdụ nime ha wee sị: Ka anyị gbuo ya! Ma Ruben, bụ nwanne ya nke kasị okenye, sịrị: Mba, unu emela otú ahụ! Kama nke ahụ, ha jidere Josef wee tụba ya nime otu olulu nke mmiri na-adịghị. Ha wee nọdụ ala iji kpebie ihe a ga-eme ya.Noge ahụ, e nwere ụfọdụ ndị Ishmel na-agafe. Juda wee sị ụmụnne ya: Ka anyị resị ya ndị Ishmel ndị a. Otú ahụkwa ka ha mere. Ha rere Josef iri mkpụrụ ego ọlaọcha abụọ. Lee obi ọjọọ na arụrụala nke ahụ bụ!Gịnị ka ụmụnne ya ga-agwa nna ha? Ha gburu ewu wee sụnye uwe Josef nke mara mma nime ọbara ewu ahụ ọtụtụ ugboro. Ha wegaara nna ha Jekọb uwe ahụ nụlọ wee sị ya: Anyị chọtara uwe a. Lee ya anya, mara ma ọ bụ uwe Josef.Jekọb hụrụ na ọ bụ ya. O wee kwaa ákwá, sị: Anụ ọjọọ egbuwo Josef. Nke ahụ bụ nnọọ ihe ụmụnne Josef chọrọ ka nna ha chee. O wutere Jekọb nke ukwuu. O bere ákwá ọtụtụ ụbọchị. Ma ọ dịghị ọnwụ Josef nwụrụ. Ka anyị hụ ihe mere ya nebe ahụ e duuru ya jee.Jenesis 37:1-35.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A22 A Tụọ Josef MkpọrọJOSEF gbara naanị afọ iri na asaa mgbe a kpọọrọ ya gaa Ijipt. Nebe ahụ, e resịrị ya otu nwoke aha ya bụ Pọtịfa. Pọtịfa na-arụrụ eze Ijipt a na-akpọ Fero ọrụ.Josef rụsiiri nna ya ukwu bụ Pọtịfa ọrụ ike. Mgbe Josef tolitekwuru, Pọtịfa mere ya onye na-elekọta ụlọ ya dum. Ma gịnị mere Josef ji nọrọ nụlọ mkpọrọ ebe a? Ọ bụ nihi nwunye Pọtịfa.Josef tolitere bụrụ nwoke mara nnọọ mma, nwunye Pọtịfa chọkwara ka ya na ya dinaa. Ma Josef maara na ọ bụ ihe ọjọọ, o kweghịkwa eme ya. Nwunye Pọtịfa were iwe nke ukwuu. Oge di ya lọtara, ọ ghaara ya ụgha, sị: Onye ọjọọ a bụ Josef nwara idina m! Pọtịfa kweere ihe nwunye ya kwuru wee wesa Josef iwe dị ọkụ. Nihi ya, o mere ka e tinye ya nụlọ mkpọrọ.Noge na-adịghị anya, onye na-elekọta ụlọ mkpọrọ ahụ hụrụ na Josef bụ ezigbo mmadụ. O wee mee ya onye nlekọta nke ndị mkpọrọ niile. E mesịa, Fero were iwe megide onye na-eburu ya ihe ọṅụṅụ na onye na-emere ya bred, ọ tụbakwara ha nụlọ mkpọrọ. Otu abalị, ha abụọ rọrọ nrọ pụrụ iche, ma ha amaghị ihe nrọ ha pụtara. Nechi ya, Josef sịrị ha: Kọọrọnụ m nrọ unu. Mgbe ha kọọrọ ya, site nenyemaka Chineke, Josef kọwaara ha ihe nrọ ha pụtara.Josef gwara onye ahụ na-ebu ihe ọṅụṅụ, sị: Nime ụbọchị atọ, a ga-eme ka i si nụlọ mkpọrọ pụta, ị ga-amalitekwa iburu Fero ihe ọṅụṅụ ọzọ. Josef gbakwụnyeziri, sị: Ọ bụrụ na i si nebe a pụta, kọọrọ Fero banyere m, iji nyere m aka isi nebe a pụta. Ma Josef gwara onye ahụ na-emere Fero bred, sị: Nime ụbọchị atọ ị, Fero ga-egbupụ gị isi.Nime ụbọchị atọ ahụ, ihe Josef kwuru mezuru. Fero mere ka e gbupụ isi onye ahụ na-emere ya bred. Ma e mere ka onye ahụ na-eburu ya ihe ọṅụṅụ si nụlọ mkpọrọ pụta, ọ malitekwara ijere eze ozi ọzọ. Ma, onye ahụ na-eburu Fero ihe ọṅụṅụ chezọrọ ihe niile banyere Josef! Ọ gwaghị Fero banyere ya, Josef wee nọrọ nụlọ mkpọrọ.Jenesis 39:1-23;40:1-23.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A23 Nrọ FeroAFỌ abụọ agafeela, Josef ka nọkwa nụlọ mkpọrọ. Onye ahụ na-eburu Fero ihe ọṅụṅụ echetaghị ya. Notu abalị, Fero rọrọ nrọ abụọ pụrụ nnọọ iche, o wee na-eche ihe nrọ ahụ pụtara. Ị na-ahụ ya ka ọ na-arahụ ụra nebe a? Nụtụtụ echi ya, Fero kpọrọ ndị amamihe ya wee kọọrọ ha ihe ọ rọrọ ná nrọ. Ma ha apụghị ịkọrọ ya ihe nrọ ya pụtara.Ọ bụ ugbu a ka onye ahụ na-eburu ya ihe ọṅụṅụ chetara Josef. O wee sị Fero: Mgbe m nọ nụlọ mkpọrọ, ọ dị otu nwoke nke pụrụ ịkọwa nrọ. Ngwa ngwa, Fero mere ka a kpọpụta Josef nụlọ mkpọrọ.Fero kọọrọ Josef nrọ ya niile, sị: Ahụrụ m ehi asaa ndị buru ibu, maakwa mma. Ahụkwara m ehi asaa ndị tara ahụ, bụrụ naanị ọkpụkpụ ọkpụkpụ. Ma ehi ndị ahụ tara ahụ riri ndị ahụ buru ibu.Ná nrọ m nke abụọ, ahụrụ m ogbe ọka asaa gbara agba bụ ndị na-eto notu úkwù ọka. Ahụkwara m ogbe ọka asaa fịkpọrọ afịkpọ, bụ ndị anyanwụ chakpọrọ. Ma ogbe ọka ndị ahụ fịkpọrọ afịkpọ malitere ilo ogbo ọka asaa ndị ahụ dị mma.Josef wee sị Fero: Nrọ abụọ ahụ pụtara otu ihe. Ehi asaa ndị ahụ buru ibu na ogbe ọka asaa ndị ahụ buru ibu pụtara afọ asaa, ma ehi asaa ndị ahụ tara ahụ na ogbe ọka asaa ndị ahụ fịkpọrọ afịkpọ pụtara afọ asaa ọzọ. A ga-enwe afọ asaa mgbe ala Ijipt ga-emepụta ọtụtụ ihe oriri. A ga-enwekwa afọ asaa ọzọ mgbe ala Ijipt ga-emepụta obere ihe oriri.Josef gwara Fero, sị: Họpụta nwoke maara ihe ma mee ya onye ga na-achịkọta ihe oriri nime afọ asaa ọma ahụ nri ga-adị. Mgbe ahụ, agụụ agaghị egbu ndị mmadụ nime ajọ afọ asaa ọzọ ahụ ala ga-emepụta obere ihe oriri.Aro ahụ dị Fero mma. O wee họpụta Josef ịchịkọta ihe oriri na ichekwa ya. Josef ghọrọ nwoke kachasị mkpa nIjipt, ma a gụpụ Fero.Mgbe afọ asatọ gasịrị, mgbe a banyere noge ụnwụ, Josef hụrụ ndị ikom ụfọdụ ka ha na-abịa. Ị ma ndị ha bụ? Ha bụ ụmụnne ya iri ndị tọrọ ya! Nna ha bụ Jekọb zitere ha nIjipt nihi na ihe oriri nke ha nwere na Ke na-agwụ. Josef matara ụmụnne ya, ma ha amataghị ya. Ị ma ihe kpatara ya? Ọ bụ nihi na Josef etoola, o yikwa uwe dị iche.Josef chetara na mgbe ya bụ nwatakịrị na ya rọrọ nrọ ebe ụmụnne ya na-akpọ isiala nye ya. Ì chetara mgbe ị gụrụ ihe banyere ya? O doola Josef anya na ọ bụ Chineke zitere ya nIjipt, nakwa na e nwere ezi ihe mere o ji mee otú ahụ. Gịnị ka i chere Josef mere? Ka anyị hụ.Jenesis 41:1-57;42:1-8;50:20.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A24 Josef Elee Ụmụnne Ya UleJOSEF chọrọ ịma ma ụmụnne ya iri ndị tọrọ ya hà ka bụ ndị obi tara mmiri na ndị obi ọjọọ. Nihi ya, ọ sịrị ha: Unu bụ ndị nledo. Unu bịara ịchọpụta ebe obodo anyị na-adịghị ike.Ha sịrị: Ee e, anyị abụghị ndị nledo. Anyị bụ ndị ezigbo mmadụ. Anyị niile bụ ụmụnne. Anyị dị iri na abụọ. Ma otu nwanne anyị anọkwaghị, nke kasị nta na nna anyị nọ nụlọ.Josef mere ka à ga-asị na o kweghị ihe ha kwuru. O debere nwanne ya bụ Simiọn nụlọ mkpọrọ wee kwere ka ndị ọzọ buru ihe oriri laa. Ma ọ sịrị ha: Mgbe unu ga-abịa ọzọ, unu hụ na unu kpọ nwanne unu ahụ nke kasị nta bịa.Mgbe ha laruru Ke, ụmụnne Josef gwara nna ha bụ Jekọb ihe niile merenụ. O wutere Jekọb nke ukwuu. O wee na-ekwu ákwá ákwá, sị: Josef anọkwaghị, ma ugbu a Simiọn anọkwaghị ya. M gaghị ekwe ka unu duru Benjamin nwa m nke kasị nta. Ma mgbe ihe oriri ha malitere ịgwụ, Jekọb kwere ka ha kpọrọ Benjamin gaa Ijipt iji nweta ihe oriri ọzọ.Josef hụrụ ụmụnne ya ka ha na-abịa. Obi tọrọ ya ụtọ ịhụ Benjamin nwanne ya nke nta. Ọ dịghị onye nime ha matara na oké mmadụ ahụ bụ Josef. Josef mere otu ihe mgbe ahụ iji lee ụmụnne ya iri ahụ ule.Ọ gwara ndị ohu ya ka ha tinyejuo ihe oriri nakpa ha. Nemeghị ka ha mara, o mere ka e tinye iko ọlaọcha ya pụrụ iche nime akpa Benjamin. Mgbe ha hapụrụ wee jeruo ebe dịtụ anya, Josef zipụrụ ndị ohu ya ịchụ ha. Mgbe ha chụkwutere ha, ndị ohu ahụ sịrị: Gịnị mere unu ji zuru iko ọlaọcha nke onyenwe anyị?Ụmụnne ya sịrị: Anyị ezughị iko ya. Ọ bụrụ na unu achọta ya naka onye ọ bụla nime anyị, ka e gbuo onye ahụ.Nihi ya, ndị ohu ahụ lere akpa ha niile, wee chọta iko ahụ nime akpa Benjamin, dị ka ị na-ahụ nebe a. Ndị ohu ahụ wee sị ha: Ndị ọzọ niile pụrụ ịla, ma Benjamin ga-eso anyị laghachi. Gịnị ka ụmụnne iri ndị ọzọ ga-eme ugbu a?Ha niile sooro Benjamin laghachi nụlọ Josef. Josef gwara ụmụnne ya, sị: Unu niile pụrụ ịla, ma Benjamin ga-anọrịrị nebe a dị ka ohu m.Juda wee kwuo okwu, sị: Ọ bụrụ na m laa hapụ nwa okoro a, nna m ga-anwụ nihi na ọ hụrụ ya nanya hie nne. Biko debe m nebe a dị ka ohu gị ma kwe ka nwa okoro a laa.Josef hụrụ na ụmụnne ya agbanwewo. Ha abụghị ndị obi tara mmiri na ndị obi ọjọọ ọzọ. Ka anyị chọpụta ihe Josef meziri.Jenesis 42:9-38;43:1-34;44:1-34.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A25 Ezinụlọ Ahụ Akwaga IjiptJOSEF apụghịzi ijide onwe ya ọzọ. Ọ gwara ndị ohu ya niile ka ha si nime ụlọ ya pụọ. Mgbe naanị Josef na ụmụnne ya nọ, ọ malitere ibe ákwá. Chegodị ụdị ihe ijuanya ụmụnne ya nwere, nihi na ha amaghị ihe mere o ji na-ebe ákwá. Nikpeazụ, ọ sịrị ha: Abụ m Josef. Nna m ọ ka nọ ndụ?O juru ụmụnne ya anya nke na ha apụghị ikwu okwu. Egwu tụrụ ha. Ma Josef sịrị ha: Biko bịanụ m nso. Mgbe ha bịara nso, ọ sị ha: Abụ m Josef nwanne unu onye unu regara Ijipt.Josef wee gaa nihu na-agwa ha okwu nobi ebere, sị: Unu atala onwe unu ụta nihi na unu rere m bịa nebe a. Ọ bụ Chineke nezie zitere m nIjipt iji zọpụta ndụ ụmụ mmadụ. Fero emewo m onyeisi ala nke a niile. Ya mere, jekwurunụ nna m ọsọ ọsọ, kọọrọ ya banyere nke a. Gwanụ ya ka ọ bịa biri nebe a.Josef wee makụọ ụmụnne ya, sutukwa ha niile ọnụ. Mgbe Fero nụrụ na ụmụnne Josef bịara, ọ sịrị Josef: Ka ha were ụgbọala jee duta nna ha na ezinụlọ ha ma bịaghachi ebe a. M ga-enye ha ala kasị mma nIjipt niile.Ha mere otú ahụ. Ị pụrụ ịhụ Josef nebe a ka ọ na-ezute nna ya mgbe ya na ezinụlọ ya dum bịara Ijipt.Ezinụlọ Jekọb ebuola nnọọ ibu. Ha niile dị mmadụ iri asaa mgbe ha kwabatara nIjipt, ma a gụnyekọta Jekọb na ụmụ ya na ụmụ ụmụ ya. Ndị nwunye ha nakwa ma eleghị anya, ọtụtụ ndị ohu ha, sokwa ha. Ha niile wee gaa biri nIjipt. A kpọrọ ha ụmụ Izrel, nihi na Chineke gbanwere aha Jekọb ịbụ Izrel. Ụmụ Izrel ghọrọ ndị pụrụ iche nke Chineke, dị ka anyị ga-ahụ ma e mesịa.Jenesis 45:1-28;46:1-27.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A26 Job Kwesịrị Ntụkwasị Obi Nye ChinekeỊ NA-EMETERE nwoke a na-arịa ọrịa ebere? Aha ya bụ Job, nwaanyị ahụ bụkwa nwunye ya. Ị ma ihe ọ na-agwa Job? Kọchaa Chineke nwụọ. Ka anyị hụ ihe mere o jidị kwuwe ihe dị otú ahụ, na ihe mere Job ji na-ata nnukwu ahụhụ dị otú a.Job bụ nwoke kwesịrị ntụkwasị obi, nke rubeere Jehova isi. O biri nala Ọz, nke dị nso na Ke. Jehova hụrụ Job nanya nke ukwuu, ma ọ dị onye kpọrọ ya asị. Ị ma onye ọ bụ?Ọ bụ Setan Ekwensu. Cheta na Setan bụ ajọ mmụọ ozi nke kpọrọ Jehova asị. O mere ka Adam na Iv nupụrụ Jehova isi, o chekwara na ya pụrụ ime ka mmadụ niile nupụrụ Jehova isi. Ma ò meliri nke ahụ? Ee e. Cheedị banyere ọtụtụ ndị ikom na ndị inyom kwesịrị ntụkwasị obi, bụ ndị anyị mụworo ihe banyere ha. Mmadụ ole ka ị pụrụ ịkpọ aha ha?Mgbe Jekọb na Josef nwụrụ nIjipt, ọ bụ Job kasị kwesị ntụkwasị obi nye Jehova nụwa niile. Jehova chọrọ igosi Setan na ọ pụghị ime ka mmadụ niile bụrụ ndị ọjọọ, nihi nke a, ọ sịrị ya: Lee Job. Lee ka o si na-ekwesị nnọọ ntụkwasị obi nye m.Setan wee sị: Ọ na-ekwesị ntụkwasị obi nihi na ị gọziri ya, o nwekwara ọtụtụ ihe ọma. Ma, ọ bụrụ na ị napụ ya ihe ndị ahụ, ọ ga-akọcha gị.Jehova wee sị ya: Jee. Wepụ ha. Mee Job ihe ọjọọ niile nke ị chọrọ ime ya. Anyị ga-ahụ ma ọ ga-akọcha m. Ma anwala anwa gbuo ya.Setan buru ụzọ mee ka ndị mmadụ zuru ìgwè ehi na kamel niile Job nwere, e gbukwara atụrụ ya niile. Ọzọ, o ji oké ifufe gbuo ụmụ ndị ikom na ụmụ ndị inyom iri Job. Ihe ọzọ Setan mere bụ iti Job ọrịa jọgburu onwe ya. Job tara ahụhụ dị egwu. Ọ bụ nke a mere nwunye Job ji sị ya: Kọchaa Chineke nwụọ. Ma Job emeghị otú ahụ. Ndị enyi ụgha atọ Job bịara wee sị ya na o biri ndụ ọjọọ. Ma Job nọgidere na-ekwesị ntụkwasị obi.Nke a nyere Jehova obi ụtọ, o wee gọzie Job nikpeazụ, dị ka ị pụrụ ịhụ nihe osise a. Ọ gwọrọ ya ọrịa ya. Job nwere ụmụ iri ọzọ ndị mara mma karị, nweekwa ìgwè ehi, atụrụ na kamel, okpukpu abụọ karịa na mbụ.Ị ga-anọgide na-ekwesị ntụkwasị obi nye Jehova dị ka Job? Ọ bụrụ na i mee otú ahụ, Chineke ga-agọzikwa gị. Ị ga-enwe ike ịdị ndụ ruo mgbe ebighị ebi, bụ mgbe a ga-eme ka ala niile maa mma dị ka ogige Iden.Job 1:1-22;2:1-13;42:10-17.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A27 Eze Ọjọọ Amalite Ịchị IjiptNDỊ ikom a na-amanye ndị a ịrụ ọrụ. Lee nwoke a nke na-apịa otu nime ndị ọrụ a ụtarị! Ndị ọrụ ahụ bụ ndị ezinụlọ Jekọb, bụ ndị a na-akpọ ụmụ Izrel. Ndị ikom ahụ, bụ ndị na-amanye ha ịrụ ọrụ, bụ ndị Ijipt. Ụmụ Izrel aghọwo ndị ohu ndị Ijipt. Olee otú nke a si mee?Ruo ọtụtụ afọ, ezinụlọ buru ibu nke Jekọb biri nudo nIjipt. Josef onye bụ nwoke kasị mkpa nIjipt ma a gụpụ eze Fero, lekọtara ha anya. Ka e mesịrị, Josef nwụrụ. Fero ọhụrụ nke na-ahụghị ụmụ Izrel nanya wee bụrụ eze Ijipt.Fero ọjọọ a mere ka ụmụ Izrel bụrụ ndị ohu. O nyere ndị ikom dị obi ọjọọ ma bụrụ ndị arụrụala ọrụ nke ilekọta ha. Ha manyere ụmụ Izrel ịrụsi ọrụ ike niwuru Fero ọtụtụ obodo. Ma ụmụ Izrel nọgidere na-amụba nọnụ ọgụgụ. Mgbe nwa oge gasịrị, ndị Ijipt tụrụ egwu na ụmụ Izrel ga-adị ọtụtụ dịkwa ike karịa ha.Ị ma ihe Fero mere? Ọ gwara ndị inyom na-enyere ụmụ nwaanyị Izrel dị ime aka ịmụ nwa, sị: Unu ga na-egbu nwa nwoke ọ bụla a mụrụ. Ma ndị inyom ahụ bụ ndị ezigbo mmadụ, ha egbughị ụmụ ọhụrụ ndị ahụ.Nihi ya, Fero nyere ndị ya niile iwu a, sị: Na-egbunụ ụmụ nwoke nke ndị Izrel. Hapụnụ naanị ụmụ nwaanyị. Nke ahụ, ọ bụghị ihe dị egwu inye iwu ka e mee? Ka anyị hụ ụzọ e si zọpụta otu nwa nwoke a mụrụ ọhụrụ.Ọpụpụ 1:6-22.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A28 Ụzọ E Si Zọpụta Nwa Ọhụrụ Bụ MozisLEE nwa ọhụrụ nke a na-ebe ákwá, na-ejide mkpịsị aka nwaanyị ahụ. Ọ bụ Mozis. Ị ma onye ọmarịcha nwaanyị a bụ? Ọ bụ adaeze Ijipt, ada Fero.Nne Mozis zobere nwa ya ruo mgbe ọ dị ọnwa atọ, nihi na ọ chọghị ka ndị Ijipt gbuo ya. Ma, ọ matara na a pụrụ ịhụ Mozis, nihi ya, lee ihe o mere iji zọpụta ya.O weere otu nkata ma dozie ya ka mmiri ghara ịba nime ya. O wee nyiwe Mozis nime ya, debe nkata ahụ nebe e nwere ahịhịa ndị tochara ogologo nakụkụ Osimiri Naịl. Ọ gwara Miriam, bụ nwanne nwaanyị Mozis, ka o guzoro nebe dị nso iji hụ ihe ga-eme.Ọ dịghị anya ada Fero abịa nOsimiri Naịl ịsa ahụ. Na mberede, ọ hụrụ nkata ahụ dị nebe ahụ e nwere ahịhịa ndị toro ogologo. Ọ kpọọ otu nime ndị ohu ya nwaanyị, sị: Jee butara m nkata ahụ. Mgbe adaeze meghere nkata ahụ, ọ hụrụ otu nwa ọhụrụ mara mma! Nwa ọhụrụ ahụ bụ Mozis nọ na-ebe ákwá, ma adaeze nwere ọmịiko nahụ ya. Ọ chọghị ka e gbuo ya.Mgbe ahụ, Miriam bịara. Ị pụrụ ịhụ ya na foto a. Miriam jụrụ ada Fero, sị: Ị chọrọ ka m jee kpọọrọ gị nwaanyị Izrel ka ọ na-enyere gị nwa nke a ara?Adaeze sịrị ya: Biko jee.Miriam gbapụrụ ọsọ jee kọọrọ nne ya. Mgbe nne Mozis bịakwutere adaeze ahụ, adaeze sịrị ya: Kuru nwa a ma na-enyere m ya ara, m ga-akwụ gị ụgwọ ọrụ.Otú ahụ ka nne Mozis si lekọta nwa ya nonwe ya. Ma mgbe Mozis tolitetụrụ, ọ kpọgaara ya ada Fero, bụ onye ji Mozis mere nwa ya nwoke. Nke a bụ ụzọ Mozis si tolite nezinụlọ Fero.Ọpụpụ 2:1-10.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A29 Ihe Mere Mozis Ji Gbaa ỌsọLEE Mozis ka o si nIjipt na-agbapụ. Ị hụrụ ndị ikom na-achụ ya? Ị ma ihe mere ha ji chọọ igbu Mozis? Ka anyị lee ma ànyị pụrụ ịchọpụta.Mozis tolitere nụlọ Fero, bụ onye na-achị Ijipt. Ọ ghọrọ nwoke maara ihe na onye ukwu. Mozis maara na ya abụghị onye Ijipt, kama na ndị mụrụ ya nezie bụ ndị Izrel, ndị bụ ndị ohu.Otu ụbọchị, mgbe ọ gbara afọ iri anọ, Mozis kpebiri ije hụ otú ndị ya na-eme. Ụzọ e si emeso ha jọgburu onwe ya. Ọ hụrụ onye Ijipt nke na-eti onye Izrel bụ ohu ihe. Mozis legharịrị anya, ma mgbe ọ na-adịghị onye ọ bụla ọ hụrụ na-ele ya, o tiri onye Ijipt ahụ ihe, onye Ijipt ahụ wee nwụọ. Mozis wee zoo ozu ya nime ájá.Nechi ya, Mozis jere ịhụ ndị ya ọzọ. O chere na ya pụrụ inyere ha aka ka ha ghara ịbụ ohu ọzọ. Ma ọ hụrụ ka ndị ikom Izrel abụọ na-alụ ọgụ, Mozis wee sị onye nke mejọrọ ibe ya: Nihi gịnị ka ị na-eti nwanna gị ihe?Nwoke ahụ sịrị ya: Ònye mere gị onyeisi na onyeikpe anyị? Ị chọrọ igbu m dị ka i gburu onye Ijipt ahụ?Ụjọ bịara Mozis. Ọ matara na ndị mmadụ amarawo ihe ya mere onye Ijipt ahụ. Ọbụna Fero anụwo ya, o wee zipụ ndị ikom ka ha gbuo Mozis. Ọ bụ nke a mere Mozis ji si nIjipt na-agbapụ.Mgbe Mozis hapụrụ Ijipt, o jere nala Midian nke dị ezigbo anya. Ọ hụrụ ezinụlọ Jetro nebe ahụ, o wee lụrụ otu nime ụmụ ya ndị nwaanyị nke aha ya bụ Zipora. Mozis ghọrọ onye na-azụ atụrụ ma na-elekọta atụrụ Jetro. O biri nala Midian ruo afọ iri anọ. Mozis agbaala afọ iri asatọ ugbu a. Otu ụbọchị, ka Mozis na-elekọta atụrụ Jetro, otu ihe dị ịtụya mere nke gbanwere ndụ Mozis kpamkpam. Sapeta peeji na-esonụ ka anyị hụ ihe bụ ihe ịtụya ahụ.Ọpụpụ 2:11-25;Ọrụ 7:22-29.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A30 Osisi nke Na-ere ỌkụMOZIS chọọrọ ebe atụrụ ya ga-ata nri rute nugwu Horeb. Nebe ahụ, ọ hụrụ osisi nke na-ere ọkụ, ma ọkụ ahụ adịghị erepịa osisi ahụ!Mozis nọ na-eche, sị: Nke a bụ ihe ịtụya. Ka m ruo nso ma lerukwuo ya anya. Mgbe o mere otú ahụ, ọ nụrụ olu nke si nosisi ahụ, na-asị: Abịarula nso. Yipụ akpụkpọ ụkwụ gị, nihi na ebe i guzo bụ ala dị nsọ. Ọ bụ Chineke na-ekwu okwu ahụ site nọnụ otu mmụọ ozi, nihi ya, Mozis kpuchiri ihu ya.Mgbe ahụ, Chineke sịrị ya: Ahụwo m ahụhụ ndị m na-ata nIjipt. M ga-anapụta ha, ọ bụkwa gị ka M ga-eziga idupụta ndị m nIjipt. Jehova gaje iduba ndị ya nala Ke ahụ mara mma.Ma Mozis sịrị ya: Ọ dịghị onye m bụ. Olee otú m pụrụ isi mee nke a? M jeekwanụ, ụmụ Izrel jụọ m, sị, Ònye zitere gị? Mgbe ahụ, gịnị ka m ga-ekwu?Chineke sịrị ya: Nke a bụ ihe ị ga-asị ha: JEHOVA Chineke nke Ebreham, Chineke nke Aịzik, na Chineke nke Jekọb ezitewo m nebe unu nọ. Jehova gbakwụnyekwara, sị: Nke a bụ aha m ruo mgbe ebighị ebi.Mozis wee sị: Gịnịkwanụ ma ọ bụrụ na ha ekwetaghị ma m gwa ha na ọ bụ gị zitere m?Chineke ajụọ ya: Gịnị ka i ji naka?Mozis wee sị: Mkpanaka.Chineke sịrị ya: Tụpụ ya nala. Mgbe Mozis tụpụrụ ya, osisi ahụ ghọrọ agwọ. Mgbe ahụ, Jehova gosiri Mozis ọrụ ebube ọzọ. Ọ sịrị ya: Tinye aka gị nime uwe gị. Mozis tinyere aka ya, ma mgbe o wepụtara aka ya, aka ya na-enwu ọcha dị ka snow! Aka ya yiri ihe nwere ọrịa ọjọọ a na-akpọ ekpenta. Ọzọ, Jehova nyere Mozis ike ịrụ ọrụ ebube nke atọ. Nikpeazụ, ọ sịrị: Ọ bụrụ na ị rụọ ọrụ ebube ndị a, ụmụ Izrel ga-ekwere na ọ bụ M zitere gị.Mgbe nke a gasịrị, Mozis lakwuuru Jetro wee sị ya: Biko ka m laghachikwuru ndị m nIjipt iji hụ otú ha na-eme. Ya mere, Jetro sịrị Mozis gaa nke ọma, Mozis wee malite ịlaghachi Ijipt.Ọpụpụ 3:1-22;4:1-20.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A31 Mozis na Erọn Ejee Ịhụ FeroMGBE Mozis laghachiri Ijipt, ọ gwara nwanne ya bụ Erọn banyere ọrụ ebube ndị ahụ. Mgbe Mozis na Erọn gosiri ụmụ Izrel ọrụ ebube ndị ahụ, ha niile kweere na Jehova nọnyeere ha.Mgbe ahụ, Mozis na Erọn wee jee ịhụ Fero. Ha gwara ya, sị: Jehova Chineke nke Izrel sịrị, Hapụ ndị m ka ha mee njem ụbọchị atọ iji wee fee m ofufe nime ọzara. Ma Fero zara, sị: Ekweghị na Jehova. M gaghị ekwe ka Izrel jee.Fero were iwe nihi na ha chọrọ ka e nye ha oge ịhapụ ọrụ ha ije fee Jehova ofufe. Ọ manyere ha ịrụsi ọrụ ike karị. Ụmụ Izrel tara Mozis ụta nihi mmeso ọjọọ a na-emesozi ha, o wee wute Mozis. Ma Jehova gwara Mozis ka ọ ghara ichegbu onwe ya. M ga-eme ka Fero hapụ ndị m ka ha laa, ka Jehova kwuru.Mozis na Erọn jere ịhụ Fero ọzọ. Na nke ugbu a, ha rụrụ ọrụ ebube. Erọn tụpụrụ mkpanaka ya nala, o wee ghọọ nnukwu agwọ. Ndị amamihe Fero tụpụkwara mkpanaka ha, mkpanaka ha aghọọkwa agwọ. Ma lee! Agwọ Erọn na-elo agwọ nke ndị amamihe ahụ. Ma Fero ekweghị ahapụ ụmụ Izrel ka ha laa.Oge wee ruo ka Jehova kụziere Fero ihe. Ị ma ụzọ o si mee ya? Ọ bụ site niwetara ndị Ijipt ihe otiti iri, ma ọ bụ ajọ nsogbu.Mgbe ha nwetasịrị ọtụtụ nime ihe otiti ndị ahụ, Fero ziri ozi ka a kpọọ Mozis. Mgbe Mozis bịara, ọ sịrị ya: Kwụsị ihe otiti ndị a, m ga-ahapụkwa ụmụ Izrel ka ha laa. Ma mgbe a kwụsịrị ihe otiti ahụ, Fero gbanwere obi ya. O kweghị ka ụmụ Izrel laa. Ma nikpeazụ, mgbe ihe otiti nke iri gasịrị, Fero zipụrụ ụmụ Izrel ka ha laa.Ị ma ihe otiti iri ahụ notu notu? Sapeta peeji na-esonụ ka anyị mụọ banyere ha.Ọpụpụ 4:27-31;5:1-23;6:1-13,26-30;7:1-13.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A32 Ihe Otiti Iri AhụLEE anya na foto ndị a. Nke ọ bụla nime ha na-egosi ihe otiti Jehova tiri Ijipt. Na foto nke mbụ, ị ga-ahụ Erọn ka o ji osisi na-eti Osimiri Naịl. Mgbe o mere nke ahụ, mmiri osimiri ahụ ghọrọ ọbara. Azụ niile dị na ya wee nwụọ, osimiri ahụ wee malite isi ísì.Ọzọ, Jehova mere ka mbàrá si nOsimiri Naịl pụta. Ha jupụtara ebe niilenime ekwu ọkụ ha, nime ite nri ha, nelu ihe ndina hanebe niile. Mgbe mbàrá ndị ahụ nwụrụ, ndị Ijipt chịkọtara ha nikpo nikpo, ala niile wee na-esi ísì ọjọọ nihi ha.Erọn wee tie mkpanaka ya nala, ájá niile wee ghọọ anwụnta. Ha bụ ụmụ ahụhụ na-efe efe ndị na-ata mmadụ. Anwụnta ahụ bụ ihe otiti nke atọ e tiri ndị Ijipt.Ihe otiti ndị ọzọ mekpara naanị ndị Ijipt ahụ, o metụtaghị ụmụ Izrel. Ihe otiti nke anọ bụ odudu, bụ ndị jupụtara nụlọ ndị Ijipt niile. Ihe otiti nke ise dakwasịrị ụmụ anụmanụ. Ọtụtụ nime ehi na ewu na atụrụ ndị Ijipt, nwụrụ.Ọzọ, Mozis na Erọn kpooro ntụ ma wụlie ya elu. Ha kpatara ọnyá ọjọọ nahụ mmadụ na ụmụ anụmanụ. Nke a bụ ihe otiti nke isii.Mgbe nke a gasịrị, Mozis chịliri aka ya elu nihu mbara igwe, Jehova wee zite égbè eluigwe na akụ mmiri igwe. Ọ bụ akụ mmiri igwe kasị njọ ndị Ijipt nwetụworo.Ihe otiti nke asatọ bụ igurube bara ụba. Ọ ka adịbeghị mgbe ọ bụla a hụrụ ọtụtụ igurube dị otú ahụ tupu oge ahụ. Ha ripịara ihe niile akụ mmiri igwe mebifọrọ.Ihe otiti nke itoolu bụ ọchịchịrị. Ruo ụbọchị atọ, oké ọchịchịrị kpuchiri ala ahụ niile, ma ụmụ Izrel nwere ìhè nebe ha bi.Nikpeazụ, Chineke gwara ndị ya ka ha fesa ọbara nwa ewu ma ọ bụ nwa atụrụ nọnụ ụzọ ha. Mgbe ahụ, mmụọ ozi Chineke gabigara nala Ijipt. Mgbe mmụọ ozi hụrụ ọbara ahụ, o gbughị onye ọ bụla nọ nime ụlọ ahụ. Ma nụlọ niile ebe ọbara na-adịghị nọnụ ụzọ, mmụọ ozi Chineke gburu ụmụ mmadụ na anụmanụ ndị e buru ụzọ mụọ. Nke a bụ ihe otiti nke iri.Mgbe ihe otiti ikpeazụ a gasịrị, Fero gwara ụmụ Izrel ka ha laa. Ndị nke Chineke ejikerewo ịla, nabalị ahụ, ha malitere njem ha ịpụ nIjipt.Ọpụpụ isi 7 ruo 12.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A33 Ịgafe Oké Osimiri UhieLEE ihe na-eme nebe a! Lee ka Mozis na-esetị mkpanaka ya nelu Oké Osimiri Uhie. Ndị ha na ya nọ nenweghị nsogbu nofe nke ọzọ bụ ụmụ Izrel. Ma Fero na usuu ndị agha ya niile ka mmiri na-erikpu nime osimiri. Ka anyị hụ ụzọ nke a si mee.Dị ka anyị mụworo, mgbe Chineke wetasịịrị ndị Ijipt ihe otiti nke iri, Fero gwara ụmụ Izrel ka ha hapụ Ijipt. Ihe dị ka narị puku isii ndị ikom Izrel hapụrụ Ijipt, ha na ọtụtụ ndị inyom na ụmụntakịrị. E nwekwara ọnụ ọgụgụ dị ukwuu nke ndị ọzọ kweere na Jehova, bụ ndị sooro ụmụ Izrel pụọ. Ha niile chịịrị atụrụ ha na ewu ha na ehi ha pụọ.Tupu ha apụọ, ụmụ Izrel rịọrọ ndị Ijipt maka uwe na ihe ndị e ji ọlaedo na ọlaọcha mee. Ndị Ijipt tụrụ egwu nke ukwuu nihi ihe otiti ikpeazụ ahụ e tiri ha. Nihi ya, ha nyere ụmụ Izrel ihe niile ha rịọrọ.Mgbe ụbọchị ụfọdụ gasịrị, ụmụ Izrel rutere nOké Osimiri Uhie. Ha zuru ike nebe ahụ. Ma ugbu a, Fero na ndị ya malitere inwe mwute maka ikwe ka ụmụ Izrel laa. Ha sịrị: Anyị ahapụwo ndị ohu anyị ka ha laa!Nihi nke a, Fero gbanwere obi ya ọzọ. O wee kwadebe ụgbọ ịnyịnya ya na ndị agha ya ọsọ ọsọ. O weere narị ụgbọ inyịnya isii pụrụ iche, werekwa ụgbọ ịnyịnya ndị ọzọ nke Ijipt, malite ịchụ ụmụ Izrel.Mgbe ụmụ Izrel hụrụ ka Fero na ndị agha ya na-achụ ha, ha tụrụ egwu nke ukwuu. Ọ dịghị ụzọ ha ga-esi gbalaga. Oké Osimiri Uhie dị ha nihu, ndị Ijipt na-abịakwa ha nazụ. Ma Jehova mere ka igwe ojii dị nagbata ndị ya na ndị Ijipt. Nke ahụ mere ka ndị Ijipt ghara ịhụ ụmụ Izrel iji busoo ha agha.Jehova wee gwa Mozis ka o setịpụ mkpanaka ya nelu Oké Osimiri Uhie ahụ. Mgbe o mere nke a, Jehova mere ka oké ifufe si nebe ọwụwa anyanwụ fee. E kewara mmiri osimiri ahụ, mmiri niile ahụ wee kwụsị nakụkụ abụọ.Ụmụ Izrel amalitezie ịgafe oké osimiri ahụ nala akọrọ. O were ọtụtụ nde mmadụ ahụ na anụ ụlọ ha ọtụtụ awa isi nime oké osimiri ahụ gafee nofe nke ọzọ nudo. Nikpeazụ, ndị Ijipt hụrụ ụmụ Izrel ọzọ. Ndị ohu ha na-agbalaga! Nihi ya, ha chụụrụ ha banye nime osimiri ahụ.Mgbe ha banyere, Chineke mere ka ụkwụ ụgbọ ịnyịnya ha dapụsịa. Ndị Ijipt tụrụ egwu nke ukwuu wee malite iti mkpu, sị: Jehova na-eburu ndị Izrel agha megide anyị. Ka anyị gbapụ nebe a! Ma oge aganahụwo ha.Ọ bụ mgbe ahụ ka Jehova gwara Mozis ka o setịpụ mkpanaka ya nelu Oké Osimiri Uhie, dị ka ị na-ahụ na foto a. Mgbe Mozis mere otú ahụ, akụkụ abụọ nke mmiri ahụ malitere ịlọghachi wee rikpuo ndị Ijipt na ụgbọ ịnyịnya ha. Ndị agha ha dum esorowo ndị Izrel baa nime osimiri. Ma ọ dịghị onye Ijipt ọ bụla pụtara ná ndụ!Lee obi ụtọ nke ndị Chineke niile nwere na a zọpụtara ha! Ndị ikom bụkuru Jehova abụ ekele, na-asị: Jehova enwewo mmeri dị ebube. Ọ tụbawo ịnyịnya na ndị ha bu nime oké osimiri. Miriam nwanne Mozis nke nwaanyị wee bulie ịgbà ya, ndị inyom niile sonyekwaara ya bulie ịgbà ha. Ma ka ha na-ete egwú ọṅụ, ha bụrụ otu abụ ahụ ndị ikom ha na-abụ, sị: Jehova enwewo mmeri dị ebube. Ọ tụbawo ịnyịnya na ndị ha bu nime oké osimiri.Ọpụpụ isi 12 ruo 15.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ ANkebi nke 3Site ná Mgbapụta nIjipt Ruo nEze Mbụ nke IzrelMozis si nIjipt, bụ ebe ụmụ Izrel gbara ohu, duru ụmụ Izrel ruo nUgwu Saịnaị, bụ ebe Chineke nyere ha iwu ya. E mesịa, Mozis zipụrụ ndị ikom iri na abụọ ịga ledoo ala Ke. Ma mmadụ iri nime ha bu akụkọ ọjọọ lọta. Ha mere ka ụmụ Izrel chọwa ịlaghachi Ijipt. Nihi enweghị okwukwe ha, Chineke nyere ụmụ Izrel ahụhụ site nime ka ha wagharịa nime ọzara ruo afọ iri anọ.Nikpeazụ, a họpụtara Jọshụa iduru ụmụ Izrel banye nala Ke. Iji nyere ha aka inweta ala ahụ, Jehova rụrụ ọrụ ebube ụfọdụ. O mere ka Osimiri Jọdan kwụsị ịsọ asọ, mee ka mgbidi Jeriko daa, meekwa ka anyanwụ kwụrụ otu ebe ruo otu ụbọchị zuru ezu. Mgbe afọ isii gasịrị, a napụrụ ndị Ke ala ahụ.Malite na Jọshụa, ndị ikpe chịrị ụmụ Izrel narị afọ atọ na afọ iri ise na isii. Anyị ga-amụ banyere ọtụtụ nime ha, gụnyere Berak, Gidiọn, Jefta, Samsin, na Samuel. Anyị ga-agụkwa banyere ndị inyom dị ka Rehab, Debọra, Jel, Rut, Neomi, na Delaịla. NKEBI NKE 3 kọrọ ihe ndị mere nime narị afọ atọ na iri afọ itoolu na isii.34 Ụdị Ihe Oriri ỌhụrụỊ PỤRỤ ịkọ ihe ndị a na-atụtụrụ nala? O yiri mmiri kpụkọrọ akpụkọ. Ọ dị ọcha, dị gịrịgịrị, ma dị peke peke. Ma ọ bụghị mmiri kpụkọrọ akpụkọ; ọ bụ ihe a na-eri eri.O ruwo naanị ihe dị ka otu ọnwa kemgbe ụmụ Izrel hapụrụ Ijipt. Ha nọ nọzara. E nwere ihe oriri dị nta nebe ahụ, nihi ya, ha malitere ime mkpesa, sị: Ọ gaara adị anyị mma ma a sị na Jehova gburu anyị nIjipt. Ma ọ dịghị ihe ọzọ, anyị nwere ihe oriri niile anyị chọrọ nebe ahụ.Nihi ya, Jehova sịrị: M ga-eme ka nri si neluigwe zoo dị ka mmiri. Jehova mekwara otú ahụ. Nụtụtụ echi ya, mgbe ụmụ Izrel hụrụ ihe ọcha nke a daranụ, ha malitere ịjụ onwe ha, sị: Gịnị bụ ihe a?Mozis sịrị ha: Nke a bụ nri Jehova nyere unu ka unu rie. Ụmụ Izrel kpọrọ ya MANA. Ọ na-atọ ka iberibe achịcha e ji mmanụ aṅụ mee.Onye ọ bụla ga-atụtụrụ ókè ọ ga-erichali, ka Mozis gwara ha. Nke a bụ ihe ha na-eme kwa ụtụtụ. Ma mgbe anyanwụ dịwara ọkụ, mana nke fọdụrụ nala na-agbaze.Mozis gwara ha ọzọ, sị: Ọ dịghị onye ga-edebe mana ụfọdụ ruo echi. Ma ụfọdụ nime ụmụ Izrel egeghị ntị. Ị ma ihe merenụ? Nechi ya, mana nke ha debere gbara ikpuru, ọ malitekwara isi ísì!Ma, ọ dị otu ụbọchị nizu mgbe Jehova gwara ha ka ha na-achịkọta mana okpukpu abụọ. Ọ bụ nụbọchị nke isii. Jehova gwara ha ka ha na-edebe ụfọdụ ya ruo echi ya, nihi na ọ gaghị eme ka mana ọ bụla daa nụbọchị nke asaa. Mgbe ha debere mana ruo ụbọchị nke asaa, ọ dịghị agba ikpuru, ọ dịghịkwa esi ísì! Nke a bụ ọrụ ebube ọzọ!Nafọ niile ahụ ụmụ Izrel nọrọ nọzara, nri Jehova nọ na-enye ha bụ mana.Ọpụpụ 16:1-36;Ọnụ Ọgụgụ 11:7-9;Joshua 5:10-12.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A35 Jehova Enye Iwu YaIHE dị ka ọnwa abụọ ha hapụsịrị Ijipt, ụmụ Izrel rutere nUgwu Saịnaị, nke a na-akpọkwa Horeb. Ọ bụ notu ebe a ka Jehova gwara Mozis okwu site nosisi na-ere ọkụ. Ndị Izrel mara ụlọikwuu ha nebe a ma nọrọ nebe ahụ ruo nwa oge.Mgbe ha nọ ná mgbada ugwu ahụ na-echere, Mozis rịgooro nugwu ahụ. Nelu ugwu ahụ, Jehova gwara Mozis na ya chọrọ ka ụmụ Izrel na-erubere Ya isi ma bụrụ ndị Ya pụrụ iche. Mgbe Mozis rịdatara, ọ gwara ha ihe Jehova kwuru. Ụmụ Izrel kwuru na ha ga-erubere Jehova isi, nihi na ha chọrọ ịbụ ndị ya.Jehova mere ihe dị ịtụya mgbe ahụ. O mere ka elu ugwu ahụ malite ịkwụ anwụrụ ọkụ, meekwa ka a nụ ụda égbè eluigwe. Ọ gwakwara ndị Izrel okwu, sị: Mụ onwe m bụ Jehova Chineke unu, onye si nIjipt kpọpụta unu. O wee nye ha iwu, sị: Ọ dịghị chi ọzọ unu ga-efe ma ọ bụghị naanị m.Chineke nyere ụmụ Izrel iwu itoolu ndị ọzọ. Ha tụrụ egwu nke ukwuu. Ha wee sị Mozis: Gwa anyị okwu nonwe gị, nihi na anyị na-atụ egwu na anyị ga-anwụ, ma ọ bụrụ na Chineke agwa anyị okwu.Nikpeazụ, Jehova gwara Mozis, sị: Bịakwute m nelu ugwu a. M ga-enye gị mbadamba nkume abụọ bụ ebe m dere iwu ahụ m na-achọ ka ndị m na-agbaso. Mozis rịgooro nugwu ahụ ọzọ. Ọ nọgidere ebe ahụ ụbọchị iri anọ, ehihie na abalị.Chineke nwere ọtụtụ iwu inye ndị ya. Mozis dere iwu ndị a ede. Chineke nyekwara Mozis mbadamba nkume abụọ ahụ. Nelu ha, Chineke nonwe ya dere ihe ahụ a na-akpọ Iwu Iri, bụ nke ọ gwara ndị Izrel okwu ya.Iwu Iri ahụ bụ iwu dị mkpa. Otú ahụ ka ọtụtụ iwu ndị ọzọ nke Chineke nyere ụmụ Izrel dị. Otu nime iwu ndị a bụ: Ị ga-eji obi gị dum, uche gị dum, na mkpụrụ obi gị dum na ike gị dum hụ Jehova bụ Chineke gị nanya. Nke ọzọ bụ: Ị ga-ahụ onye agbata obi gị nanya dị ka onwe gị. Jizọs Kraịst bụ Ọkpara Chineke kwuru na ndị a bụ iwu abụọ kachasị ukwuu nke Jehova nyere ndị ya bụ Izrel. E mesịa, anyị ga-amụta ọtụtụ ihe banyere Ọkpara Chineke na ozizi ya.Ọpụpụ 19:1-25;20:1-21;24:12-18;31:18;Deuterọnọmi 6:4-6;Levitikọs 19:18;Matiu 22:36-40.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A36 Nwa Ehi ỌlaedoEWOO! Gịnị ka ndị a na-eme ugbu a? Ha na-ekpegara nwa ehi ekpere! Nihi gịnị ka ha ji eme otú a?Mgbe Mozis nọrọ ọdụ nelu ugwu ahụ, ụmụ Izrel sịrị: Anyị amaghị ihe mere Mozis. Ngwanụ ka anyị meere onwe anyị chi nke ga-edupụta anyị nala nke a.Erọn nwanne Mozis wee sị: Ọ dị mma. Gbapụtanụ ọla ntị ọlaedo unu, wetaranụ m ha. Mgbe ha mere otú ahụ, Erọn gbazere ọla ndị ahụ ma jiri ha mee nwa ehi ọlaedo. Ụmụ Izrel wee sị: Nke a bụ Chi anyị, onye dupụtara anyị nIjipt! Mgbe ahụ, ụmụ Izrel mere nnukwu ememe, feekwa nwa ehi ọlaedo ahụ ofufe.Mgbe Jehova hụrụ nke a, iwe were ya nke ukwuu. O wee sị Mozis: Rịda ngwa ngwa. Ụmụ Izrel emewala ihe jọgburu onwe ya. Ha echezọwo iwu m, ha na-akpọkwa isiala enye nwa ehi ọlaedo.Mozis rịdatara nugwu ahụ ngwa ngwa. Mgbe ọ bịaruru nso, nke a bụ ihe ọ hụrụ. Ụmụ Izrel nọ na-abụ abụ ma na-ete egwú gburugburu nwa ehi ọlaedo ahụ! Mozis were nnọọ iwe nke na ọ tụrụ mbadamba nkume abụọ ahụ e dere iwu ahụ nala, ha wee gbaa iberibe iberibe. Mgbe ahụ, o weere nwa ehi ọlaedo ahụ ma gbazee ya. O wee gwerie ya, ya aghọọ ntụ.Ụmụ Izrel emewo ihe jọrọ nnọọ njọ. Nihi ya, Mozis gwara ụfọdụ nime ndị ikom ka ha were mma agha ha. Ọ sịrị ha: Gbuonụ ndị ajọ mmadụ ndị fere nwa ehi ọlaedo ahụ ofufe. Ndị ikom ahụ wee gbuo puku mmadụ atọ! Nke a ọ dịghị egosi na anyị aghaghị ilezi anya ife naanị Jehova ofufe, ọ bụghị chi ụgha ọ bụla?Ọpụpụ 32:1-35.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A37 Ụlọ Ntu A Na-anọ Efe OfufeỊ MA ụlọ dị ihe a? Ọ bụ ụlọ ntu pụrụ iche a na-anọ efe Jehova ofufe. A na-akpọ ya ụlọikwuu. Ụmụ Izrel wuchara ya otu afọ mgbe ha hapụsịrị Ijipt. Ị ma onye kwuru ka e wuo ya?Ọ bụ Jehova kwuru ya. Mgbe Mozis nọ nelu Ugwu Saịnaị, Jehova gwara ya otú a ga-esi wuo ya. O kwuru ka e wuo ya otú ọ ga-adị mfe iwepụtagasị akụkụ ya dị iche iche. Nụzọ dị otú a, a pụrụ iburu akụkụ ya niile jee ebe ọzọ ma jikọtakwa ha ọzọ nebe ahụ. Mgbe ụmụ Izrel na-esi notu ebe aga ebe ọzọ nọzara, ha na-eburu ụlọ ntu ahụ.Ọ bụrụ na i lee anya nobere ọnụ ụlọ dị nisi isi ụlọ ntu a, ị ga-ahụ otu igbe, ma ọ bụ akpati. A na-akpọ ya igbe ọgbụgba ndụ. O nwere ndị mmụọ ozi ma ọ bụ cherub abụọ e ji ọlaedo mee nisi ya abụọ. Chineke dere Iwu Iri ahụ ọzọ nelu mbadamba nkume abụọ, nihi na Mozis tiwara ndị mbụ O dere. E debere nkume ndị a nime igbe ọgbụgba ndụ ahụ. Ite e tinyere mana dịkwa nime igbe ahụ. Ì chetara ihe mana bụ?Erọn nwanne Mozis bụ onye Jehova họpụtara ịbụ nnukwu onye nchụàjà. Ọ na-edu ndị Izrel nofufe Jehova. Ụmụ ya ndị ikom bụkwa ndị nchụàjà.Ugbu a, lee anya nọnụ ụlọ nke ka ukwuu nke dị nụlọ ntu ahụ. Ọ ka obere ọnụ ụlọ ahụ dị nisi isi ibu okpukpu abụọ. Ị na-ahụ igbe, ma ọ bụ obere akpati ahụ, nke anwụrụ ọkụ si na ya na-akwụgo elu? Nke a bụ ebe ịchụàjà nke ndị nchụàjà na-esure ihe ụtọ a na-akpọ ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ. E nwekwara ihe ndọba oriọna nke nwere oriọna asaa. Ihe nke atọ nke dị nime ụlọ ahụ bụ tebụl. A na-edebe ogbe achịcha iri na abụọ nelu ya.Nime ogige ụlọikwuu ahụ, e nwere nnukwu ọkwá ma ọ bụ efere nke a na-agbaju mmiri. Ndị nchụàjà na-eji ya asa ihe. E nwekwara nnukwu ebe ịchụàjà. Ọ bụ nebe ahụ ka a na-achụrụ Jehova àjà ụmụ anụmanụ e gburu egbu, bụ ndị a na-esure nọkụ. Ụlọ ntu ahụ dị netiti, ụlọ ntu ndị ụmụ Izrel bi na ha adịrị gburugburu ya.Ọpụpụ 25:8-40;26:1-37;27:1-8;28:1;30:1-10,17-21;34:1, 2;Ndị Hibru 9:1-5.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A38 Ndị Nledo Iri na AbụọLEE mkpụrụ osisi ndị ikom ndị a bu. Legodị ka ụyọkọ vaịn nke a si dị ukwuu. Ọ chọrọ ndị ikom abụọ iji buru ya nokporo osisi. Leekwa mkpụrụ fig na mkpụrụ pọmigranet ndị ahụ. Ebee ka ọmarịcha mkpụrụ osisi ndị a si? Ha si nala Ke. Cheta na Ke bụ ebe Ebreham, Aịzik, na Jekọb biri na mbụ. Ma nihi ụnwụ nri nke dara nebe ahụ, Jekọb na ezinụlọ ya kwagara Ijipt. Mgbe ihe dị ka narị afọ abụọ na afọ iri na isii gasịrị, Mozis duuru ụmụ Izrel na-alaghachi Ke. Ha abịarutewo otu ebe nọzara, nke a na-akpọ Kedesh.Ndị ajọ mmadụ bi nala Ke. Nihi ya, Mozis zigara ndị nledo iri na abụọ, wee sị ha: Chọpụtanụ mmadụ ole bi nebe ahụ, na otú ha siruru nike. Chọpụtanụ ma ala ahụ ọ dị mma ịkụ ihe ọkụkụ. Hụkwanụ na unu wetara ụfọdụ mkpụrụ osisi ndị na-amị nala ahụ.Mgbe ndị nledo ahụ laghachiri Kedesh, ha gwara Mozis, sị: Ọ bụ ala mara mma nezie. Iji gosi na ihe ha kwuru bụ eziokwu, ha gosiri Mozis mkpụrụ osisi ụfọdụ. Ma mmadụ iri nime ndị nledo ahụ sịrị: Ndị bi nebe ahụ gbara dimkpa ma dị ike. Ha ga-egbu anyị ma anyị nwaa iwere ala ha.Ụmụ Izrel tụrụ egwu mgbe ha nụrụ nke a. Ha sịrị: Ọ gaara akara anyị mma ma a sị na anyị nwụrụ nIjipt ma ọ bụ nọzara ebe a. Ha ga-egbu anyị nagha, dọrọkwa ndị inyom anyị na ụmụ anyị nagha. Ka anyị họpụta onye ndú ọhụrụ ga-anọchi Mozis, ka o duru anyị laghachi Ijipt!Ma mmadụ abụọ nime ndị nledo ahụ tụkwasịrị Jehova obi, ha gbalịkwara ịgba ha ume. Aha ha bụ Jọshụa na Keleb. Ha gwara ha, sị: Unu atụla egwu. Jehova nọnyeere anyị. Ọ ga-adị mfe iwere ala ahụ. Ma ụmụ Izrel egeghị ntị. Ha chọrọ ọbụna igbu Jọshụa na Keleb.Nke a were Jehova iwe nke ukwuu, o wee sị Mozis: Ọ dịghị onye ọ bụla nime ha site nonye gbara afọ iri abụọ gaa nihu, nke ga-aba nala Ke. Ha ahụwo ọrụ ebube niile m rụrụ nIjipt nakwa nọzara nke a, ma ha atụkwasịghị m obi. Nihi ya, ha ga-awagharị nime ọzara afọ iri anọ, ruo mgbe onye ikpeazụ ha nwụrụ. Ọ bụ naanị Jọshụa na Keleb ga-aba nala Ke ahụ.Ọnụ Ọgụgụ 13:1-33;14:1-38.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A39 Okooko Osisi Epuo na Mkpanaka ErọnLEE okooko osisi na mkpụrụ almọnd chara acha ndị puru na mkpanaka ma ọ bụ nosisi a. Ọ bụ mkpanaka Erọn. Okooko osisi na mkpụrụ osisi ndị a chara acha pupụtara na mkpanaka Erọn notu ụbọchị! Ka anyị hụ ihe kpatara ya.Noge ahụ, ụmụ Izrel awagharịwo nọzara ruo oge ụfọdụ. Ụfọdụ nime ha echeghị na Mozis kwesịrị ịbụ onye ndú ha, ha echeghịkwa na Erọn kwesịrị ịbụ nnukwu onye nchụàjà. Kora echeghị na Erọn kwesịrị ịbụ nnukwu onye nchụàjà, otú ahụkwa ka ọ dị Detan, Abaịram, na ndị ndú Izrel dị narị abụọ na iri ise. Ndị a niile bịakwutere Mozis wee sị ya: Gịnị mere i ji ebuli onwe gị elu karịa anyị niile?Mozis gwara Kora na ndị so ya, sị: Ụtụtụ echi, werenụ ihe ịgụ ọkụ, tinyekwanụ ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ nime ha. Mgbe ahụ, bịanụ nụlọikwuu Jehova. Anyị ga-ahụ onye Jehova ga-ahọpụta.Nechi ya, Kora na narị ndị ikom abụọ na iri ise ndị so ya jere nụlọikwuu ahụ. Ọtụtụ ndị ọzọ bịakwara isonyere ha. Ezigbo iwe were Jehova. Mozis wee gwa ụmụ Izrel, sị: Pụọnụ nụlọ ntu nke ndị ikom ọjọọ a. Unu emetụla ihe ọ bụla bụ nke ha aka. Ha gere ntị wee si nụlọ ntu Kora, Detan na Abaịram pụọ.Mozis wee sị: Na nke a ka unu ga-amara onye Jehova họpụtara. Ala ga-emeghe wee loo ndị ikom ndị a.Ngwa ngwa Mozis kwusịrị okwu, ala meghere. Ụlọ ntu Kora na ihe ya niile, na Detan na Abaịram na ndị so ha, dabara nime ya, ala wee kpuchie ha. Mgbe ndị Izrel nụrụ ákwá nke ndị dabara nime ala ahụ, ha tiri mkpu, sị: Gbalaganụ! Ala nwekwara ike ilo anyị!Kora na narị ndị ikom abụọ na iri ise ya ka nọ ụlọikwuu ahụ nso. Jehova zitere ọkụ, o wee rechapụ ha niile. Mgbe ahụ, Jehova gwara Elieza nwa Erọn ka ọ chịrị ihe ịgụ ọkụ nke ndị ahụ nwụrụ anwụ ma were ha mee ihe a ga-eji na-ekpuchi ebe ịchụàjà. Ihe mkpuchi ebe ịchụàjà nke a ga-abụrụ ụmụ Izrel ihe ịdọ aka ná ntị na ọ dịghị onye ọzọ, ma e wezụga Erọn na ụmụ ya, kwesịrị ijere Jehova ozi dị ka ndị nchụàjà.Ma Jehova chọrọ ime ka o doo anya na ọ bụ Erọn na ụmụ ya bụ ndị ọ họpụtara ịbụ ndị nchụàjà. Nihi ya, ọ gwara Mozis, sị: Gwa onye ndú ọ bụla nke ebo Izrel ka o weta mkpanaka ya. Maka ebo Livaị, gwa Erọn ka o weta mkpanaka ya. Debe mkpanaka ndị a nime ụlọikwuu nihu igbe ọgbụgba ndụ ahụ. Okooko osisi ga-epu na mkpanaka nke nwoke m họpụtara ịbụ onye nchụàjà.Nechi ya, mgbe Mozis lere anya, okooko osisi ndị a na mkpụrụ osisi almọnd ndị chara acha epuola na mkpanaka Erọn! Ugbu a, ị hụla ihe mere Jehova ji mee ka okooko osisi puo na mkpanaka Erọn?Ọnụ Ọgụgụ 16:1-49;17:1-11;26:10.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A40 Mozis Etie Nkume IheỌTỤTỤ afọ gafereafọ iri, afọ iri abụọ, afọ iri atọ, afọ iri atọ na itoolu! Ụmụ Izrel ka nọ nọzara. Nime afọ ahụ niile, Jehova lekọtara ha. Ọ na-enye ha mana. Ọ na-eji ogidi igwe ojii edu ha nehihie, na-ejikwa ogidi ọkụ edu ha nabalị. Nime afọ ahụ niile, uwe ha akaghị aka, ụkwụ ha azaghịkwa aza.Nke a bụ ọnwa mbụ nke afọ iri anọ ha hapụsịrị Ijipt. Ụmụ Izrel mara ụlọikwuu ha ọzọ na Kedesh. Ọ bụ nebe a ka ha nọ mgbe e zipụrụ ndị nledo iri na abụọ iledo ala Ke ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ iri anọ gara aga. Miriam nwanne Mozis nwụrụ na Kedesh. Ma dị ka na mbụ, nsogbu pụtara nebe a.Ụmụ Izrel ahụghị mmiri ọ bụla. Ha wee kpesara Mozis, sị: Ọ gaara akara anyị mma ma a sị na anyị nwụrụ anwụ. Gịnị mere i ji si nIjipt kpọpụta anyị nebe a jọgburu onwe ya nke ihe ọ bụla na-adịghị epu na ya? Mkpụrụ ọghịgha adịghị, mkpụrụ fig adịghị, mkpụrụ vaịn adịghị, mkpụrụ pọmigranet adịghịkwa. Ọbụna mmiri ọṅụṅụ adịghị.Mgbe Mozis na Erọn jere nụlọikwuu ikpe ekpere, Jehova gwara Mozis, sị: Kpọkọta ụmụ Izrel niile ọnụ. Nihu ha niile, gwa nkume ahụ dị nebe ahụ okwu. Mmiri nke ga-ezuru ha ga-esi na ya gbapụtara ha niile na anụ ụlọ ha niile.Mozis wee kpọkọta ụmụ Izrel niile, wee sị: Geenụ ntị, unu ndị na-atụkwasịghị Chineke obi! Mụ na Erọn, ànyị ga-eme ka mmiri si na nkume a gbapụtara unu? Mozis wee were mkpanaka tie nkume ahụ ugboro abụọ, nnukwu mmiri wee si na nkume ahụ nupụta. Ha niile na anụ ụlọ ha wee nwee mmiri zuru ezu ịṅụ.Ma Jehova were iwe megide Mozis na Erọn. Ị ma ihe kpatara ya? Ọ bụ nihi na Mozis na Erọn kwuru nahaga-eme ka mmiri si na nkume ahụ gbapụta. Ma nezie, ọ bụ Jehova mere ya. Ebe ọ bụkwa na Mozis na Erọn ekwughị eziokwu banyere nke a, Jehova kwuru na ya ga-enye ha ahụhụ. Ọ gwara ha, sị: Unu agaghị edu ndị a baa nala Ke.Nwa obere oge, ụmụ Izrel hapụrụ Kedesh. Noge na-adịghị anya, ha bịaruru nUgwu Hoa. Nebe ahụ, nelu ugwu ahụ, ka Erọn nọ nwụọ. Ọ gbara otu narị afọ na iri afọ abụọ na atọ mgbe ọ nwụrụ. O wutere ụmụ Izrel hie nne, ha niile wee kwaara Erọn ákwá ụbọchị iri atọ. Nwa ya bụ Elieza wee nọchie ya dị ka nnukwu onye nchụàjà nke mba Izrel.Ọnụ Ọgụgụ 20:1-13,22-29;Deuterọnọmi 29:5.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A41 Agwọ Ọla KọpaIHE a a gbakụrụ nosisi a ò yiri ezigbo agwọ? Ọ bụghị ezigbo agwọ. E ji ọla kọpa mee ya. Jehova gwara Mozis ka ọ gbakụọ ya nosisi ka ndị mmadụ nwee ike ile ya anya wee dị ndụ. Ma agwọ ndị nke ọzọ ahụ dị nala bụ ezigbo agwọ. Ha atawo ụmụ Izrel ma kpatara ha ọrịa. Ị ma ihe mere agwọ ji na-ata ha?Ọ bụ nihi na ụmụ Izrel kwuru okwu megide Chineke na Mozis. Ha mere mkpesa, sị: Gịnị mere unu ji si nIjipt kpọpụta anyị ka anyị nwụọ nọzara nke a? Ihe oriri ma ọ bụ mmiri adịghị nebe a. Anyị apụghị iri mana nke a ọzọ.Ma mana ahụ bụ ezigbo nri. Jehova nyere ha mana nụzọ ọrụ ebube. O nyekwara ha mmiri nụzọ ọrụ ebube. Ma ụmụ Izrel enweghị ekele maka ụzọ Chineke si lekọta ha. Nihi ya, Jehova zitere agwọ ọjọọ ndị a iji nye ndị Izrel ahụhụ. Agwọ ndị a tara ha, ọtụtụ nime ha wee nwụọ.Nikpeazụ, ha bịakwutere Mozis wee sị ya: Anyị emehiewo nihi na anyị ekwuwo okwu megide gị na Jehova. Ugbu a, biko rịọ Jehova ka o wepụ agwọ ọjọọ ndị a.Mozis wee kpechitere ha ekpere. Jehova wee gwa Mozis ka o mee agwọ ọla kọpa nke a. Ọ gwara ya ka ọ gbakụkọ ya nelu osisi, nakwa na onye ọ bụla agwọ tara kwesịrị ile agwọ ọla kọpa ahụ anya. Mozis mere dị ka Chineke kwuru. Ndị agwọ tara lekwara agwọ ọla kọpa ahụ anya, ahụ wee dị ha mma.Ọ dị ihe nke a na-akụziri anyị. Nụzọ ụfọdụ, anyị niile yiri ndị Izrel ahụ agwọ ndị ahụ tara. Anyị niile nọ nọnọdụ nke ịnwụ anwụ. Legharịa anya, ị ga-ahụ na ụmụ mmadụ na-aka nká, na-arịa ọrịa, na-anwụkwa anwụ. Ihe mere o ji dị otú ahụ bụ na nwoke na nwaanyị mbụ bụ Adam na Iv gbakụtara Jehova azụ, anyị niile bụkwa ụmụ ha. Ma Jehova emewo otu ụzọ nke anyị pụrụ isi dị ndụ ruo mgbe ebighị ebi.Jehova zitere Ọkpara ya bụ Jizọs Kraịst nụwa. A kpọgidere Jizọs nelu osisi, nihi na ọtụtụ ndị chere na ọ bụ ajọ mmadụ. Ma Jehova zitere Jizọs ịzọpụta anyị. Ọ bụrụ na anyị elegide ya anya, ọ bụrụkwa na anyị na-eso ya, mgbe ahụ, anyị pụrụ inwe ndụ ebighị ebi. Ma anyị ga-amụkwu ihe banyere nke a ma e mesịa.Ọnụ Ọgụgụ 21:4-9;Jọn 3:14, 15.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A42 Ịnyịnya Ibu Ekwuo OkwuỌ DỊTỤWO mgbe ị nụrụ na ịnyịnya ibu kwuru okwu? Ị pụrụ ịza Ee e. Anụmanụ apụghị ikwu okwu. Ma Bible kwuru banyere otu ịnyịnya ibu nke kwuru okwu. Ka anyị hụ otú o si mee.Ụmụ Izrel na-ejikere ịba nala Ke. Belak, bụ eze Moab, tụrụ egwu ụmụ Izrel. O wee zie ozi ka otu nwoke dị ike nke aha ya bụ Belam bịa kọchaa ụmụ Izrel. Belak kwere nkwa inye Belam nnukwu ego, nihi ya, Belam nọkwasịrị nịnyịnya ibu ya, wee na-eje ịhụ Belak.Jehova achọghị ka Belam kọchaa ndị Ya. Nihi ya, o zigara otu mmụọ ozi nke ji ogologo mma agha ka ọ gaa guzoro nụzọ ma kwụsị Belam. Belam apụghị ịhụ mmụọ ozi ahụ, ma ịnyịnya ibu ya hụrụ ya. Ịnyịnya ibu ya nọgidere na-achọ izere mmụọ ozi ahụ, nikpeazụ, ọ makpuuru ala nụzọ. Belam were iwe nke ukwuu wee were osisi na-eti ịnyịnya ibu ya.Mgbe ahụ, Jehova mere ka Belam nụ ka ịnyịnya ibu ya na-agwa ya okwu. Ịnyịnya ibu ahụ jụrụ ya, sị: Gịnị ka m mere gị iji na-eti m ihe?Belam wee sị ya: I mewo ka m yie onye nzuzu. A sị na m ji mma agha, m gaara egbu gị!Ịnyịnya ibu ahụ wee jụọ ya, sị: Èmetụwo m gị otú a mbụ?Belam wee zaa ya Ee e.Jehova wee mee ka Belam hụ mmụọ ozi ahụ nke ji ogologo mma agha ka o guzo nụzọ. Mmụọ ozi ahụ wee sị: Gịnị mere i ji tie ịnyịnya ibu gị ihe? Abịara m ịnọchiri gị ụzọ, nihi na ị gaghị eje ịkọcha Izrel. A sị na ịnyịnya ibu gị ezereghị m, m gaara egbu gị, agaraghị m eme ịnyịnya ịbụ gị ihe ọ bụla.Belam wee sị ya: Emehiewo m. Amaghị m na i guzo nụzọ. Mmụọ ozi ahụ wee hapụ Belam ka ọ laa, Belam wee gawa ịhụ Belak. Ọ nwakwara ịkọcha Izrel, ma kama nke ahụ, Jehova mere ka ọ gọzie Izrel ugboro atọ.Ọnụ Ọgụgụ 21:21-35;22:1-40;23:1-30;24:1-25.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A43 Jọshụa Aghọọ Onye NdúMOZIS chọrọ iso ụmụ Izrel baa nala Ke. Nihi ya, ọ rịọrọ, sị: Jehova, kwe ka m gafee Osimiri Jọdan ma hụ ala ahụ mara mma. Ma Jehova sịrị ya: O zuworo gị! Ekwula ya ọzọ! Ị ma ihe mere Jehova ji kwuo otú ahụ?Ọ bụ nihi ihe mere mgbe Mozis tiri nkume ahụ ihe. Cheta na ya na Erọn asọpụrụghị Jehova. Ha agwaghị ụmụ Izrel na ọ bụ Jehova ga-enye ha mmiri site na nkume ahụ. Nihi nke a, Jehova sịrị na ya agaghị ekwe ka ha baa nala Ke.Ọnwa ole na ole mgbe Erọn nwụsịrị, Jehova gwara Mozis, sị: Kpọrọ Jọshụa, guzo ya nihu Elieza onye nchụàjà na nihu ndị Izrel. Nihu ha niile, gwa mmadụ niile na Jọshụa bụ onye ndú ọhụrụ ha. Mozis mere ihe Jehova kwuru, dị ka ị pụrụ ịhụ na foto a.Jehova wee sị Jọshụa: Dị ike, atụla egwu. Ị ga-eduru ụmụ Izrel baa nala Ke nke m kwere nkwa inye ha, m ga-anọnyekwara gị.Nikpeazụ, Jehova gwara Mozis ka ọ rịgoro nelu Ugwu Nebo nke dị nala Moab. Site nebe ahụ, Mozis lere anya nofe Osimiri Jọdan wee hụ ala Ke ahụ mara mma. Jehova sịrị ya: Nke a bụ ala ahụ m kwere nkwa inye ụmụ Ebreham, Aịzik, na Jekọb. Ekwewo m ka ị hụ ya, ma m gaghị ekwe ka ị baa na ya.Mozis nwụrụ nelu Ugwu Nebo ahụ. Ọ gbara otu narị afọ na iri afọ abụọ. Ọ ka dị ike, na-ahụkwa ụzọ nke ọma. O wutere ụmụ Izrel nke ukwuu, ha wee kwaa ákwá nihi ọnwụ Mozis. Ma obi tọrọ ha ụtọ inwe Jọshụa dị ka onye ndú ọhụrụ ha.Ọnụ Ọgụgụ 27:12-23;Deuterọnọmi 3:23-29;31:1-8,14-23;32:45-52;34:1-12.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A44 Rehab Ezobe Ndị NledoNDỊ ikom ndị a nọ ná nsogbu. Ha aghaghị ịgbapụ, ma ọ bụghị ya, a ga-egbu ha. Ha bụ ndị Izrel bịara nledo. Nwaanyị a nke na-enyere ha aka bụ Rehab. Rehab bi nebe a nụlọ dị ná mgbidi obodo Jeriko. Ka anyị chọpụta ihe mere ndị ikom ndị a ji nọrọ ná nsogbu.Ụmụ Izrel ejikerewo ịgabiga Osimiri Jọdan iji baa nala Ke. Tupu ha abaa, Jọshụa zipụrụ ndị nledo abụọ ahụ. Ọ sịrị ha: Gaanụ lee ala ahụ na obodo Jeriko.Mgbe ndị nledo ahụ ruru Jeriko, ha jere nụlọ Rehab. Ma otu onye gwara eze Jeriko, sị: Ndị ikom abụọ bụ ndị Izrel batara ebe a nabalị a iledo ala anyị. Mgbe ọ nụrụ nke a, eze zigara ndị ikom ijekwuru Rehab, ha ji olu ike gwa ya, sị: Kpọpụta ndị ikom ahụ nọ nụlọ gị! Ma Rehab zoro ha nuko ụlọ ya. O wee sị ha: E nwere ndị ikom bịara nụlọ m, ma amaghị m ebe ha si bịa. Ha lara mgbe chi na-eji, tupu e mechie ọnụ ụzọ ámá. Ọ bụrụ na unu emee ọsọ ọsọ, unu pụrụ ịnwụde ha! Ha wee malite ịchụ ha.Mgbe ha pụwara, Rehab wee were ọsọ gbaga nuko ụlọ ahụ. O wee sị ndị nledo ahụ: Ama m na Jehova ga-enye unu ala nke a. Anyị nụrụ otú o si mee ka Osimiri Uhie takọọ mgbe unu na-ahapụ Ijipt, na otú unu si gbuo eze Saịhọn na eze Ọg. Egosiri m unu obiọma, nihi ya, kwenụ m nkwa na unu ga-emere m ebere. Zọpụtanụ nne m na nna m na ụmụnne m ndị ikom na ndị inyom.Ndị nledo ahụ kwere nkwa na ha ga-eme otú ahụ, ma Rehab aghaghị ime otu ihe. Ha sịrị ya: Were eriri uhie nke a, kee ya na windo gị, gị na ndị gị niile nọkọtakwa nime ụlọ gị. Mgbe anyị dum bịaghachiri iweghara Jeriko, anyị ga-ahụ eriri a na windo gị, anyị agaghịkwa egbu mmadụ nụlọ gị. Mgbe ndị nledo ahụ laghachikwuuru Jọshụa, ha kọọrọ ya ihe niile merenụ.Joshua 2:1-24;Ndị Hibru 11:31.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A45 Ịgafe Osimiri JọdanLEE ihe na-eme ebe a! Ụmụ Izrel na-agafe Osimiri Jọdan! Ma ebee ka mmiri ya gara? Nihi oké mmiri ozuzo a na-enwe noge ahụ nafọ, osimiri ahụ jupụtara na mmiri minit ole na ole gara aga. Ma ugbu a, mmiri niile ahụ atawo! Ụmụ Izrel na-agabiga nala akọrọ dị ka ha mere nOsimiri Uhie! Ebee ka mmiri niile ahụ gara? Ka anyị hụ.Mgbe oge ruru ka ụmụ Izrel gafee Osimiri Jọdan, Jehova mere ka Jọshụa gwa ụmụ Izrel, sị: Ndị nchụàjà ga-ebu igbe ọgbụgba ndụ gaa nihu anyị. Mgbe ha ga-azọnye ụkwụ nime Osimiri Jọdan ahụ, mmiri ya niile ga-akwụsị ịsọ asọ.Ndị nchụàjà wee buru igbe ọgbụgba ndụ ahụ gaa nihu ha. Mgbe ha ruru na Jọdan, ndị nchụàjà bara nime mmiri ahụ. Ọ na-asọsi ike, dịkwa omimi. Ma ozugbo ụkwụ ha metụrụ mmiri ahụ, ọ kwụsịwara ịsọ asọ! Ọ bụ ọrụ ebube! Jehova gbochiri ebe mmiri ahụ si asọdata. Ọ dịghị anya, mmiri ya wee taa!Ndị nchụàjà, bụ ndị bu igbe ọgbụgba ndụ ahụ, banyere netiti osimiri ahụ nke tara ata. Ị na-ahụ ha na foto a? Ka ha guzo nebe ahụ, ndị Izrel niile gafere Osimiri Jọdan nala akọrọ!Mgbe mmadụ niile gafesịrị, Jehova mere ka Jọshụa gwa ndị ikom iri na abụọ ndị dị ike, sị: Baanụ nime osimiri ebe ndị nchụàjà ahụ bu igbe ọgbụgba ndụ guzo. Butenụ nkume iri na abụọ, dokọọ ha nebe ahụ unu ga-ehi nabalị. Nọdịnihu, mgbe ụmụ unu ga-ajụ unu ihe nkume ndị a bụ, unu ga-agwa ha na mmiri kwụsịrị ịsọ asọ mgbe igbe ọgbụgba ndụ Jehova gafere Osimiri Jọdan. Nkume ndị a ga-echetara unu ọrụ ebube a! Jọshụa tụkọtakwara nkume iri na abụọ nebe ahụ ndị nchụàjà guzoro nala osimiri ahụ.Nikpeazụ, Jọshụa gwara ndị nchụàjà ahụ bu igbe ọgbụgba ndụ, sị: Sinụ nime Jọdan pụta. Ozugbo ha pụtara, osimiri ahụ malitere ịsọ asọ ọzọ.Joshua 3:1-17;4:1-18.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A46 Mgbidi JerikoGỊNỊ mere mgbidi Jeriko ndị a ji na-ada? O yiri ka à ga-asị na a tụrụ ha otu nnukwu bọmbụ. Ma noge ahụ, e nweghị bọmbụ; e nweghịdị égbè ọ bụla. Ọ bụ ọrụ ebube ọzọ nke Jehova! Ka anyị hụ otú o si mee.Gee ntị nihe Jehova gwara Jọshụa: Gị na ndị agha gị ga-agagharị gburugburu obodo ahụ. Gagharịanụ ya gburugburu otu ugbo nụbọchị ruo ụbọchị isii. Burunụ igbe ọgbụgba ndụ ahụ mgbe unu na-agagharị. Ndị nchụàjà asaa ga-anọ nihu na-afụ opi.Nụbọchị nke asaa, unu ga-agagharị obodo ahụ gburugburu ugboroasaa.Fụọnụ opi ike ruo ogologo oge, meekwanụ ka mmadụ niile tie oké mkpu agha. Mgbidi ahụ ga-adaru ala!Jọshụa na ndị Izrel mere ihe Jehova kwuru. Mgbe ha na-azọ ije, mmadụ niile gbachiri nkịtị. Ọ dịghị onye kwuru okwu. Naanị ihe a pụrụ ịnụ bụ opi ike na ije ụkwụ. Ndị iro nke ndị Chineke nọ na Jeriko aghaghị ịtụworị egwu. Ị na-ahụ eriri uhie ahụ nke e kedoro na windo? Windo ònye ka ọ bụ? Nezie, Rehab emewo ihe ndị nledo ahụ gwara ya mee. Ya na ndị ezinụlọ ya niile nọ nime ụlọ ahụ na-ekiri ihe na-emenụ.Nikpeazụ, nụbọchị nke asaa, mgbe ha gagharịrị obodo ahụ gburugburu ugboro asaa, opi ike nọ na-ada, ndị agha ana-eti mkpu, mgbidi ahụ niile wee daa. Jọshụa wee sị ha: Gbuonụ onye ọ bụla nime obodo ahụ, suokwanụ ya ọkụ. Suonụ ihe niile ọkụ. Chebenụ naanị ọlaọcha, ọlaedo, ọla kọpa na ígwè, weganụ ha nụlọ akụ nke ụlọikwuu Jehova.Jọshụa gwara ndị nledo abụọ ahụ, sị: Gaanụ nụlọ Rehab, kpọpụtanụ ya na ndị ezinụlọ ya nile. A zọpụtara Rehab na ndị ya dị ka ndị nledo ahụ kwere ya nkwa.Joshua 6:1-25.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A47 Otu Onye Ohi Nọ nIzrelLEE ihe nwoke a na-eli nala nime ụlọ ntu ya! Uwe mwụda mara mma, na ọkpụrụkpụ ọlaedo na mkpụrụ ọlaọcha ụfọdụ. O wetara ha na Jeriko. Ma gịnị ka e kwesịrị ime ihe ndị dị nime Jeriko? Ì chetara?E kwesịrị ibibi ha ebibi, e kwesịkwara iwega ọlaedo na ọlaọcha ndị ahụ nụlọ akụ nke ụlọikwuu Jehova. Ma ndị a enupụworo Chineke isi. Ha ezuruwo ihe bụ nke Chineke. Aha nwoke ahụ bụ Ekan, ndị ahụ ha na ya nọkwa bụ ụfọdụ nime ndị ezinụlọ ya. Ka anyị hụ ihe mere.Mgbe Ekan zuuru ihe ndị a, Jọshụa zigara ndị ikom ụfọdụ ibuso obodo E-aị agha. Ma e meriri ha nagha ahụ. E gburu ụfọdụ ha egbu, ndị fọdụrụ nime ha wee gbalaga. O wutere Jọshụa nke ukwuu. O wee kpuo ihu ya nala kpekuo Jehova ekpere, sị: Gịnị mere i ji kwe ka ihe a mee anyị?Jehova wee zaa ya, sị: Bilie! Izrel emehiewo. Ha ewerewo ụfọdụ ihe ndị e kwesịrị ibibi ebibi ma ọ bụ ndị e kwesịrị iwega nụlọikwuu Jehova. Ha zuuru otu uwe mara mma, wee zoo ya. M gaghị agọzi unu ruo mgbe unu bibiri ya, bibiekwa onye weere ihe ndị a. Jehova sịrị na ya ga-egosi Jọshụa onye ajọ mmadụ ahụ bụ.Jọshụa wee kpọkọta ndị Izrel niile, Jehova wee wepụta Ekan ajọ mmadụ ahụ. Ekan wee sị: Emehiewo m. Ahụrụ m uwe mara mma na ọkpụrụkpụ ọlaedo na mkpụrụ ọlaọcha ụfọdụ. Ha gụsiri m agụụ ike, m wee were ha. Unu ga-ahụ ha nebe m liri ha nime ụlọ ntu m.Mgbe a chọtara ihe ndị a ma chịgara ha Jọshụa, ọ sịrị Ekan: Gịnị mere i ji wetara anyị nsogbu? Ugbu a, Jehova ga-ewetara gị nsogbu! Nihi ya, mmadụ niile wee were nkume tụgbuo Ekan na ezinụlọ ya. Nke a ọ dịghị egosi na anyị ekwesịghị iwere ihe ndị na-abụghị nke anyị mgbe ọ bụla?Nikpeazụ, ndị Izrel jere ibuso E-aị agha ọzọ. Noge nke a, Jehova nyeere ha aka, ha wee merie nagha ahụ.Joshua 7:1-26;8:1-29.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A48 Ndị Gibiọn Bụ Ndị Maara IheỌTỤTỤ obodo ndị dị na Ke na-ejikere ugbu a ibuso ụmụ Izrel agha. Ha chere na ha pụrụ imeri ha. Ma ndị bi nobodo Gibiọn nke dị nso echeghị otú ahụ. Ha kweere na Chineke na-enyere ụmụ Izrel aka, ha achọghịkwa ịlụso Chineke ọgụ. Nihi ya, ị ma ihe ndị Gibiọn mere?Ha kpebiri ime dị ka à ga-asị na ha bi nebe dị anya. Ụfọdụ ndị ikom ha wee yiri nkịrịka uwe na akpụkpọ ụkwụ dọkara adọka. Ha bokwasịrị ịnyịnya ibu ha akpa kara nká, werekwa achịcha ochie kpọrọ nkụ. Ha wee jekwuru Jọshụa, sị ya: Anyị si nala dị ezigbo anya bịa, nihi na anyị nụrụ ihe banyere Chineke ukwu unu, bụ Jehova. Anyị nụrụ ihe niile o meere unu nIjipt. Nihi ya, ndị isi anyị gwara anyị ka anyị were ihe oriri ụfọdụ maka ije anyị, ka anyị bịa sị unu: Anyị bụ ndị ohu unu. Kwenụ anyị nkwa na unu agaghị ebuso anyị agha. Unu ga-ahụ na uwe anyị akawo nihi njem tere aka anyị mere, nakwa na achịcha anyị emewo ochie, kpọọkwa nkụ.Jọshụa na ndị isi ndị ọzọ kweere ihe ndị Gibiọn kwuru. Ha wee kwe ha nkwa na ha agaghị ebuso ha agha. Ma mgbe ụbọchị atọ gasịrị, ha matara na ndị Gibiọn bi ha nso nezie.Gịnị mere unu ji gwa anyị na unu si nala dị anya bịa? ka Jọshụa jụrụ ha.Ndị Gibiọn wee zaa, sị: Anyị mere otú a nihi na a gwara anyị na Jehova Chineke unu ekwewo nkwa inye unu ala Ke nke a niile. Nihi ya, anyị tụrụ egwu na unu ga-egbu anyị. Ma ndị Izrel mere ihe ha kwere ná nkwa, ha egbughịkwa ndị Gibiọn. Kama nke ahụ, ha mere ka ha bụrụ ndị ohu ha.Iwe were eze Jeruselem nihi na ndị Gibiọn na Izrel emewo udo. O wee sị ndị eze anọ ọzọ: Bịanụ nyere m aka ka anyị busoo Gibiọn agha. Ndị eze ise ahụ mekwara otú ahụ. Amamihe ọ dị nudo a ndị Gibiọn so ndị Izrel mee, bụ nke mere ka ndị eze ndị a bịa ibuso ha agha? Anyị ga-ahụ.Joshua 9:1-27;10:1-5.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A49 Anyanwụ Akwụrụ Otu EbeLEE Jọshụa. Ọ na-asị: Anyanwụ, kwụrụ otu ebe! Anyanwụ ahụ wee kwụrụ otu ebe. Ọ kwụụrụ nebe ahụ netiti mbara igwe ruo otu ụbọchị zuru ezu. Ọ bụ Jehova mere ka anyanwụ kwụrụ otu ebe! Ma ka anyị hụ ihe mere Jọshụa ji chọọ ka anyanwụ ahụ nọgide na-acha.Mgbe ajọ ndị eze ise nke Ke malitere ibuso ndị Gibiọn agha, ndị Gibiọn zipụrụ mmadụ ịrịọ Jọshụa ka ọ bịa nyere ha aka. O wee sị ya: Bịakwute anyị ọsọ ọsọ! Zọpụta anyị! Ndị eze niile nke mba ndị dị nugwu abịawo ibuso ndị ohu gị agha.Ngwa ngwa, Jọshụa na ndị agha ya niile wee jee. Ha jere ije ogologo abalị ahụ niile. Mgbe ha jeruru Gibiọn, ndị agha nke ndị eze ise ahụ tụrụ egwu, wee malite ịgba ọsọ. Jehova wee mee ka oké àkụ mmiri igwe si neluigwe daa, akụ mmiri igwe ahụ gburu ọtụtụ ndị agha karịa nke ndị agha Jọshụa gburu.Jọshụa hụrụ na anyanwụ ga-ada noge na-adịghị anya. Ọchịchịrị ga-agba, ọtụtụ nime ndị agha nke ajọ ndị eze ise ahụ ga-agbalagakwa. Nke a mere Jọshụa ji kpegara Jehova ekpere, wee sị: Anyanwụ, kwụrụ otu ebe! Mgbe anyanwụ ahụ nọgidere na-acha, ndị Izrel bịara nwee ike imeri nagha ahụ.E nwere ọtụtụ ndị eze ọjọọ ọzọ na Ke bụ ndị kpọrọ ndị Chineke asị. O were Jọshụa na ndị agha ya ihe dị ka afọ isii imeri ndị eze iri atọ na otu nke ala ahụ. Mgbe ha nwesịrị mmeri ndị a, Jọshụa si nala Ke ahụ wepụta ala o kenyere ebo Izrel ndị ka chọrọ ala.Mgbe ọtụtụ afọ gasịrị, Jọshụa nwụrụ mgbe ọ dị otu narị afọ na afọ iri. Noge niile ahụ ya na ndị enyi ya nọ ndụ, ndị Izrel rubeere Jehova isi. Ma mgbe ndị ezi mmadụ a nwụsịrị, ndị Izrel malitere ime ihe ọjọọ na inwe nsogbu. Nke a bụ oge enyemaka Chineke dị ha mkpa nezie.Joshua 10:6-15;12:7-24;14:1-5;Ndị Ikpe 2:8-13.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A50 Ndị Inyom Abụọ Ndị Nwere Obi IkeMGBE ọ bụla ụmụ Izrel dabara ná nsogbu, ha na-akpọku Jehova. Jehova na-aza ha site ninye ha ndị ndú nwere obi ike inyere ha aka. Bible na-akpọ ndị ndú ndị a ndị ikpe. Jọshụa bụ onyeikpe mbụ Izrel nwere, ma aha ụfọdụ ndị ikpe ndị sochiri ya bụ Ọtniel, Ihud, na Shamga. Mmadụ abụọ nime ndị nyeere Izrel aka bụ ndị inyom a na-akpọ Debọra na Jel.Debọra bụ onye amụma nwaanyị. Jehova na-agwa ya okwu banyere ọdịnihu, e mesịa ya agwa ndị Izrel ihe Jehova kwuru. Debọra bụkwa onyeikpe. Ọ na-anọdụ ala nokpuru otu nkwụ nke dị notu obodo nta dị nugwu, ndị mmadụ na-abịakwutekwa ya ka o nyere ha aka ná nsogbu ha.Noge ahụ, Jebin bụ eze ndị Ke. O nwere narị ụgbọ ịnyịnya itoolu. Ndị agha ya dị nnọọ ike nke na ha manyere ọtụtụ ndị Izrel ịbụ ndị ohu Jebin. Aha onyeisi ndị agha nke Eze Jebin bụ Sisera.Otu ụbọchị, Debọra ziri ozi ka a kpọọ Onyeikpe bụ Berak, ma gwa ya, sị: Jehova sịrị: Kpọrọ puku ndị ikom iri jee nUgwu Tebọ. Nebe ahụ ka m ga-arara Sisera nye naka gị. M ga-emekwa ka i merie ya na ụsụụ ndị agha ya.Berak wee sị Debọra: M ga-eje ma ọ bụrụ na ị ga-eso m jee. Debọra wee soro ya jee, ma ọ sịrị Berak: Ị gaghị enwe otuto maka mmeri ahụ, nihi na Jehova ga-arara Sisera nye naka nwaanyị. Nke ahụ bụkwa ihe mere.Berak wee si nUgwu Tebọ rịda izute ndị agha Sisera. Na mberede, Jehova mere ka e nwee idei mmiri nke rikpuru ọtụtụ nime ndị agha ahụ bụ ndị iro. Ma Sisera rịgooro nụgbọ ịnyịnya ya wee gbaa ọsọ.Mgbe ọ gbatetụrụ aka, Sisera ruru nụlọ ntu nke Jel. Jel wee kpọbata ya nye ya mmiri ara ehi. Nke a mere ka ụra tụwa ya, noge na-adịghịkwa anya, oké ụra buuru ya. Jel wee were ntu nke ụlọ ntu ahụ kpọnye ajọ nwoke ahụ nisi. E mesịa, mgbe Berak bịara, o wee gosi ya ozu Sisera! Ị hụzielanụ otú ihe Debọra kwuru si mezuo.Nikpeazụ, e gbukwara Eze Jebin, ndị Izrel wee nwee udo ọzọ ruo nwa oge.Ndị Ikpe 2:14-22;4:1-24;5:1-31.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A51 Rut na NeomiNIME Bible, ị ga-ahụ akwụkwọ a na-akpọ Rut. Ọ bụ akụkọ banyere otu ezinụlọ nke biri noge ụmụ Izrel nwere ndị ikpe. Rut bụ nwa agbọghọ si nala Moab; o sighị ná mba Izrel nke Chineke. Ma mgbe Rut mụtara banyere ezi Chineke ahụ bụ Jehova, ọ bịara hụ Chineke nanya nke ukwuu. Neomi bụ agadi nwaanyị nke nyeere Rut aka ịmụta banyere Jehova.Neomi bụ onye Izrel. Ya na di ya na ụmụ ha ndị ikom abụọ kwagara nala Moab noge ihe oriri kọrọ nIzrel. Ma otu ụbọchị, di Neomi nwụrụ. E mesịa, ụmụ Neomi lụrụ ụmụ agbọghọ abụọ bụ ndị Moab aha ha bụ Rut na Ọpa. Ma mgbe ihe dị ka afọ iri gasịrị, ụmụ ndị ikom abụọ Neomi nwụrụ. Nke a wutere Neomi na ụmụ agbọghọ abụọ ahụ nke ukwuu! Gịnị ka Neomi ga-eme ugbu a?Otu ụbọchị, Neomi kpebiri ime njem dị anya iji lakwuru ndị ya. Rut na Ọpa chọrọ ibinyere ya, ha wee sorokwa ya na-eje. Mgbe ha jeworo ije nke nta nụzọ, Neomi tụgharịrị wee sị ụmụ agbọghọ ahụ: Lakwurunụ nne unu.Neomi wee sutu ha ọnụ ma sị ha laa nke ọma. Mgbe o mere otú a, ha malitere ịkwa ákwá, nihi na ha hụrụ Neomi nanya nke ukwuu. Ha sịrị ya: Ee e! Anyị ga-eso gị lakwuru ndị gị. Ma Neomi sịrị ha: Laghachinụ, ụmụ m. Ụlọ unu ga-adịrị unu mma karị. Ọpa wee malite ịla. Ma Rut ekweghị ala.Neomi wee lee ya anya, sị: Ọpa alawala. Soro ya lawa! Rut wee zaa ya, sị: Anwala ime ka m hapụ gị! Ka m soro gị jee. Ebe ị na-eje ka m ga-eje, ebe ị ga-ebi ka m ga-ebi. Ndị gị ga-abụ ndị m, Chineke gị ga-abụkwa Chineke m. Ebe ị nwụrụ ka m ga-anwụ, ebe ahụkwa ka a ga-eli m. Mgbe Rut kwuru nke a, Neomi anwaghị ọzọ ime ka ọ laa.Nikpeazụ, ndị inyom abụọ ahụ ruru Izrel. Nebe ahụ ka ha biiri. Rut malitere ozugbo ịrụ ọrụ nubi, nihi na ọ bụ oge iwe ọka bali. Otu nwoke a na-akpọ Boaz kwere ka ọ na-achịkọtara ya ọka nubi. Ị ma onye bụ nne Boaz? Ọ bụ Rehab onye obodo Jeriko ahụ.Otu ụbọchị, Boaz sịrị Rut: Anụwo m banyere gị, na otú i si nwee obiọma nebe Neomi nọ. Amatara m ụzọ i si hapụ nne na nna gị na ala gị, na otú i si bịa biri netiti ndị ị na-amaghị mbụ. Ka Jehova meere gị ihe ọma!Rut wee sị ya: I nwere obiọma nahụ m, onyenwe m. I mewo ka afọ ju m site nokwu ọma ndị a ị na-agwa m. Boaz hụrụ Rut nanya nke ukwuu, oge na-adịghịkwa anya, o wee lụrụ ya ịbụ nwunye ya. Nke a mere ka Neomi nwee nnọọ obi ụtọ! Ma obi tọrọ Neomi ụtọ karị mgbe Rut na Boaz mụtara nwa mbụ ha bụ Obed. E mesịa, Obed ghọrọ nna nna Devid, onye anyị ga-amụ ọtụtụ ihe banyere ya ma e mesịa.Akwụkwọ Bible bụRut.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A52 Gidiọn Na Narị Ndị Ikom Atọ YaỊ NA-AHỤ ihe na-eme nebe a? Ndị a bụ ndị ikom na-eburu Izrel agha. Ọ bụ mmiri ka ndị ikom ahụ hulatara ala na-aṅụ. Ọ bụ Onyeikpe bụ Gidiọn guzo ha nakụkụ. Ọ na-ele otú ha si aṅụ mmiri.Lee anya nke ọma ụzọ dị iche iche ndị ikom ahụ si na-aṅụ mmiri. Ụfọdụ kpudoro ihu ha ná mmiri ahụ. Ma otu onye ji aka ya na-akwọrọ mmiri, ka o wee nwee ike ịhụ ihe na-eme gburugburu ya. Nke a dị mkpa, nihi na Jehova gwara Gidiọn ka ọ họrọ naanị ndị na-elepụ anya mgbe ha na-aṅụ mmiri. Chineke gwara ya ka o zilaga ndị fọdụrụ nime ha. Ka anyị lee ihe mere o ji kwuo otú ahụ.Izrel abanyekwala ná nnukwu nsogbu ọzọ. Ihe kpatara nke ahụ bụ na ha erubereghị Jehova isi. Ndị Midian akawo ụmụ Izrel ike, wee malite imegbu ha. Nihi nke a, ụmụ Izrel kpọkuru Jehova maka enyemaka, Jehova wee gee ha ntị.Jehova gwara Gidiọn ka ọ chọta ndị agha, Gidiọn wee kpọkọta puku ndị agha iri atọ na puku abụọ. Ma ndị agha na-emegide Izrel dị otu narị puku na puku iri atọ na puku ise. Nagbanyeghịkwa nke ahụ, Jehova gwara Gidiọn, sị: Ndị agha gị karịrị akarị. Gịnị mere Jehova ji kwuo otú a?Ọ bụ nihi na ọ bụrụ na Izrel emerie nagha ahụ, ha pụrụ iche na ha meriri nike ha. Ha pụrụ iche na enyemaka Jehova adịghị ha mkpa iji merie nagha. Nihi nke a, Jehova sịrị Gidiọn: Gwa ndị ikom niile na-atụ egwu ka ha laa. Mgbe Gidiọn gwara ha otú ahụ, ndị agha ya dị puku iri abụọ na puku abụọ lara. Nke ahụ mere ka ndị agha ya fọdụ naanị puku ndị ikom iri bụ ndị ga-ebuso ndị agha dị otu narị puku na puku iri atọ na puku ise agha.Ma gee ntị! Jehova sịrị: Ndị agha gị ka karịrị akarị. Ọ gwara Gidiọn ka o mee ka ha ṅụọ mmiri site ná mmiri iyi nke a, ka o zilagakwa ndị niile na-ekpudo ihu nala na-aṅụ mmiri. M ga-enye gị mmeri site naka narị ndị ikom atọ bụ ndị na-elepụ anya mgbe ha na-aṅụ mmiri, ka Jehova kwere ná nkwa.Oge agha ahụ wee ruo. Gidiọn wee kee narị ndị ikom atọ ya ụzọ atọ. O weere opi ike na ite nke ọwa dị nime ya nye onye ọ bụla nime ha. Mgbe o ruru netiti abalị, ha niile wee gbaa ebe ndị iro ha wuru ụlọ ntu ha gburugburu. Notu mgbe ahụ, ha niile fụrụ opi ha, tiwaa ite ha, wee tie mkpu, sị: Mma agha Jehova na nke Gidiọn! Mgbe ndị agha bụ ndị iro ha tetara nụra, ha nwere mgbagwoju anya ma gbasasịa negwu. Ha niile malitere ịgba ọsọ, ụmụ Izrel wee merie nagha ahụ.Ndị Ikpe isi 6 ruo 8.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A53 Nkwa Jefta KwereỌ DỊTỤWO mgbe i kwere nkwa, ya e mesịa siere gị ike imezu? Nwoke nke nọ na foto a mere otú ahụ, ọ bụkwa ya mere o ji nọrọ ná mwute. Nwoke ahụ bụ onyeikpe dị ike nke Izrel nke aha ya bụ Jefta.Jefta nọ ndụ noge ụmụ Izrel na-adịghị efekwa Jehova ofufe. Ha malitere ọzọ ime ihe ọjọọ. Jehova wee kwere ka ndị Amọn na-emegbu ha. Nke a mere ka ụmụ Izrel kpọkuo Jehova, na-asị: Anyị emehiewo megide gị. Biko, zọpụta anyị!Ihe ọjọọ ndị ha mere wutere ha. Ha gosiri na o wutere ha site nịmaliteghachi ife Jehova ofufe. Nihi ya, Jehova maliteghachiri inyere ha aka.Ụmụ Izrel họpụtara Jefta ibuso ndị Amọn ọjọọ ahụ agha. Jefta chọsiri ike ka Jehova nyere ya aka nagha ahụ. Nihi ya, o kwere Jehova nkwa, sị: Ọ bụrụ na i mee ka m merie ndị Amọn, onye mbụ nke ga-esi nụlọ m pụta ịbịa zute m mgbe m si ná mmeri ahụ na-alọta, m ga-enye gị ya.Jehova gere ntị ná nkwa Jefta kwere, o wee nyere ya aka inwe mmeri. Mgbe Jefta na-alọta, ị ma onye mbụ pụtara izute ya? Ọ bụ ada ya, naanị otu nwa o nwere. Ewoo, ada m! ka Jefta tiri ná mkpu. Lee ihe mwute ị na-akpatara m. Ma ekwewo m Jehova nkwa, aghaghịkwa m imezu ya.Mgbe ada Jefta nụrụ banyere nkwa ahụ, o wutekwara ya na mbụ. Nihi na ọ pụtara na ọ ga-ahapụ nna ya na ndị enyi ya. Ma, ọ ga-eji oge fọdụrụ ná ndụ ya na-ejere Jehova ozi nụlọikwuu ya dị na Shaịlo. Nihi ya, ọ sịrị nna ya: Ọ bụrụ na i kwewo Jehova nkwa, ị ghaghị imezu ya.Ya mere, ada Jefta jere Shaịlo, o weere oge fọdụrụ ná ndụ ya na-ejere Jehova ozi nụlọikwuu ya. Ụbọchị anọ nime afọ ọ bụla, ndị inyom Izrel na-eje eleta ya nebe ahụ, ha na ya na-anọrịkwa. Ha hụrụ ada Jefta nanya nihi na ọ bụ nnọọ ezigbo ohu Jehova.Ndị Ikpe 10:6-18;11:1-40.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A54 Nwoke Nke Kachasị IkeỊ MA aha nwoke kachasị ike nke dịtụworo ndụ? Ọ bụ onyeikpe a na-akpọ Samsịn. Ọ bụ Jehova nyere Samsịn ike ya. Ọbụna tupu a mụọ Samsịn, Jehova gwara nne ya, sị: Noge na-adịghị anya, ị ga-amụ nwa nwoke. Ọ ga-ebute ụzọ nịzọpụta Izrel naka ndị Filistia.Ndị Filistia bụ ndị ọjọọ bi nala Ke. Ha nwere ọtụtụ ndị ikom na-ebu agha, ha na-emekpakwa ụmụ Izrel ahụ. Otu oge, mgbe Samsịn na-eje ebe ndị Filistia bi, otu nnukwu ọdụm gbọọrọ ụja na-abịa izute ya. Samsịn jiri aka nkịtị dọgbuo ya. O gbukwara ọtụtụ puku ndị Filistia ọjọọ.Nikpeazụ, Samsịn bịara hụ otu nwaanyị a na-akpọ Delaịla nanya. Ndị ndú ndị Filistia kwere nkwa na onye ọ bụla nime ha ga-enye Delaịla otu puku na otu narị ego ọlaọcha ma ọ bụrụ na ọ gwa ha ihe mere Samsịn ji dị ike. Delaịla chọrọ inweta ego ahụ niile. Ọ bụghị ezigbo enyi Samsịn ma ọ bụ nke ndị Chineke. O wee na-ajụ Samsịn ihe mere o ji dị ike.Nikpeazụ, Delaịla nwetara Samsin, o wee gwa ya ebe ike ya dị. A kpụtụbeghị ntutu isi m akpụ, ka ọ gwara ya. Site noge a mụrụ m, Chineke họpụtara m ịbụ ohu ya pụrụ iche nke a na-akpọ Naziraịt. Ọ bụrụ na a kpụọ ntutu isi m, ike m ga-agwụ.Oge Delaịla matara nke a, o mere ka Samsịn rahụ ụra napata ụkwụ ya. O wee kpọọ otu nwoke ịbịa kpụọ ya isi. Oge Samsịn tetara nụra, o nwekwaghị ike. Ndị Filistia bịaziri jide ya. Ha ghụpụrụ anya ya abụọ, mee ya ohu ha.Otu ụbọchị, ndị Filistia nwere nnọkọ ukwu iji fee chi ha bụ Degọn, ha wee kpọpụta Samsịn nụlọ mkpọrọ iji ya mee ihe ọchị. Ugbu a, agịrị isi ya etolitetụwo. Samsịn wee sị nwata nwoke nke na-edu ya: Mee ka m metụ ogidi ndị ji ụlọ a aka. Samsịn wee rịọ Jehova ka o nye ya ike, o wee jide ogidi abụọ ahụ aka. O tie mkpu, sị: Ka m soro ndị Filistia nke a nwụọ. Ndị bịara nnọkọ ahụ dị puku ndị Filistia atọ, ma mgbe Samsịn hulatara onwe ya nogidi abụọ ahụ, ụlọ ahụ dara wee kụgbuo ndị ọjọọ niile ahụ.Ndị Ikpe isi 13 ruo 16.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A55 Nwatakịrị Nke Na-ejere Chineke OziỌ BỤ na nwatakịrị nwoke a amaghị mma? Aha ya bụ Samuel. Onye bikwasịrị ya aka nisi bụ Ilaị, onyeisi nchụàjà Izrel. Ndị ọzọ nọ nebe ahụ bụ Elkena nna Samuel, na Hana nne ya, bụ ndị duteere ya Ilaị.Samuel dị naanị afọ anọ ma ọ bụ ise. Ma ọ ga-ebinyere Ilaị na ndị nchụàjà ndị ọzọ nebe a nụlọikwuu Jehova. Gịnị mere Elkena na Hana ji kpọta obere nwa hà ka Samuel ka ọ na-eje ozi nụlọikwuu Jehova? Ka anyị hụ.Naanị afọ ole na ole tupu ha abịa ebe a, Hana nọ noké mwute. Ihe kpatara ya bụ na ọ mụtabeghị nwa, ọ chọkwara nnọọ ịmụta nwa. Ya mere, otu ụbọchị, mgbe o jere nụlọikwuu Jehova, o kpere ekpere na-asị: Jehova, biko, echefula m! Ọ bụrụ na i nye m nwa nwoke, ana m ekwe nkwa inye gị ya ka ọ na-ejere gị ozi ná ndụ ya niile.Jehova zara ekpere Hana, ọ mụkwara Samuel mgbe ọtụtụ ọnwa gasịrị. Hana hụrụ obere nwa ya nwoke nanya, o wee malite izi ya ihe banyere Jehova noge ọ ka dị nta. Hana gwara di ya, sị: Mgbe Samuel tolitere nke ọma ma kwụsị ịṅụ ara, m ga-eduru ya jee nụlọikwuu ka o jewere Jehova ozi nebe ahụ.Nke a bụ ihe anyị na-ahụ Hana na Elkena na-eme na foto a. Ebe ọ bụkwa na ndị mụrụ Samuel eziwo ya ihe nke ọma, obi dị ya ụtọ inwe ike ijere Jehova ozi nụlọikwuu ya nebe a. Kwa afọ, Hana na Elkena na-eje ife ofufe nụlọ ntu ahụ pụrụ iche, na ileta nwa ha nwoke. Nafọ ọ bụla, Hana na-eweta uwe ọhụrụ na-enweghị aka nke ọ na-akwara Samuel.Ka ọtụtụ afọ na-aga, Samuel nọgidere na-ejere Jehova ozi nụlọikwuu ahụ, omume ya dịkwa Jehova na ụmụ Izrel mma. Ma ụmụ ndị ikom Ilaị bụ onyeisi nchụàjà, bụ Họfnaị na Finihas, bụ ndị ọjọọ. Ha na-eme ọtụtụ ihe ọjọọ, na-edubakwa ndị ọzọ inupụrụ Jehova isi. Ilaị kwesịrị igbochi ha ịrụ ọrụ dị ka ndị nchụàjà, ma o meghị otú ahụ.Nwata ahụ bụ Samuel ekweghị ka ihe ọjọọ ọ bụla a na-eme nụlọikwuu ahụ kwụsị ya ijere Jehova ozi. Ma ebe ọ bụ naanị mmadụ ole na ole hụrụ Jehova nanya nezie, ọ dịwo anya Jehova gwara mmadụ ọ bụla okwu. Mgbe Samuel tolitetụrụ, lee ihe mere:Samuel nọ na-ehi ụra nime ụlọikwuu mgbe otu olu kpọtere ya. O wee zaa, sị: Lekwa m. O bilie gbakwuru Ilaị, sị ya: Abịala m, ọ kwa ị kpọrọ m?Ma Ilaị sịrị ya: Akpọghị m gị, gaghachi dinara ala. Samuel laghachiri gaa dinara ala.O wee nụ òkù nke abụọ: Samuel! Samuel wee bilie ọzọ gbakwuru Ilaị. Ọ sị ya: Ị kpọrọ m òkù, lekwa m. Ma Ilaị sịrị ya: Akpọghị m gị, nwa m. Jee dinara ala. Samuel wee laghachi nihe ndina ya.Samuel! ka olu ahụ kpọrọ nke ugboro atọ. Samuel wee gbakwurukwa Ilaị, sị ya: Lekwa m, ọ ghaghị ịbụ gị kpọrọ m òkù na nke ugbu a. Mgbe ahụ ka Ilaị matara na ọ ghaghị ịbụ Jehova na-akpọ ya. O wee sị Samuel: Jee dinara ala, ọ bụrụ na ọ kpọọ gị ọzọ, sị ya: Kwuwe, Jehova, nihi na ohu gị na-anụ.Ọ bụ ihe ahụ ka Samuel kwuru mgbe Jehova kpọrọ ya ọzọ. Jehova gwara Samuel na ya na-aga inye Ilaị na ụmụ ya ndị ikom ahụhụ. Ka e mesịrị, Họfnaị na Finihas nwụrụ noge ha na-ebuso ndị Filistia agha. Mgbe Ilaị nụrụ ihe merenụ, o si noche ọ nọ dalaa azụ ma gbajie olu, wee nwụọ. Okwu Jehova wee si otú a mezuo.Samuel tolitere wee bụrụ onyeikpe ikpeazụ nke Izrel. Mgbe o mere agadi, ụmụ Izrel wee rịọ ya, sị: Họpụtara anyị eze ga-achị anyị. Samuel achọghị ime nke a nihi na Jehova bụ nezie eze ha. Ma Jehova gwara ya ka o mee ihe ha rịọrọ.1 Samuel 1:1-28;2:11-36;4:16-18;8:4-9.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ ANkebi nke 4Site nEze Mbụ nke Izrel Ruo ná Ndọrọ nAgha Laa BabịlọnSọl ghọrọ eze mbụ nke Izrel. Ma Jehova mesịrị jụ ya wee họrọ Devid ịnọchi ya dị ka eze. Anyị ga-achọpụta ọtụtụ ihe banyere Devid. Mgbe ọ bụ nwa okorobịa, ọ lụsoro Golayat ọgụ. E mesịa, o si nụlọ Eze Sọl na-emere ya anyaụfụ gbapụ. Abigel bụ nwaanyị mara mma gbochikwara ya ime ihe nzuzu.Anyị ga-amụkwa ọtụtụ ihe banyere nwa Devid bụ Solomọn, bụ onye nọchiri Devid dị ka eze Izrel. Ndị eze atọ mbụ nke Izrel chịrị afọ iri anọ notu notu. Mgbe Solomọn nwụsịrị, e kewara Izrel gaa nalaeze abụọ, alaeze nke ebe ugwu na nke ebe ndịda.Alaeze ebo iri nke dị nebe ugwu dịgidere ruo narị afọ abụọ na iri afọ ise na asaa, tupu ndị Asiria ebibie ya. Otu narị afọ na iri afọ atọ na atọ ka nke ahụ gasịkwara, e bibiri alaeze ebo abụọ ahụ dị nebe ndịda. Noge ahụ, a dọọrọ ndị Izrel nagha laa Babilọn. Ya mere, NKEBI NKE 4 kọrọ ihe ndị mere eme nke were narị afọ ise na afọ iri, ọ bụkwa noge ahụ ka ọtụtụ ihe ndị na-akpali akpali mere.56 SọlEze Mbụ nke IzrelLEE Samuel ka ọ na-awụsa mmanụ nisi nwoke a. Nke a bụ ihe ha na-eme mmadụ iji gosi na a họpụtawo ya ịbụ eze. Jehova gwara Samuel ka ọ wụsa mmanụ nisi Sọl. Ọ bụ mmanụ pụrụ iche nke na-esi ísì ụtọ.Sọl echeghị na ya ruru eru ịbụ eze. Ọ gwara Samuel, sị: Abụ m onye ebo Benjamin nke kachasị nta nIzrel. Nihi gịnị ka i ji asị na m ga-abụ eze? Jehova nwere mmasị nebe Sọl nọ nihi na o meghị ka à ga-asị na ọ bụ onye ukwu na onye dị mkpa. Ọ bụ ya mere Jehova ji họpụta ya ịbụ eze.Ma Sọl abụghị ogbenye ma ọ bụ obere mmadụ. O si nezinụlọ bara ọgaranya, ọ bụkwa nwoke mara nnọọ mma ma topụ etopụ. O tokarịrị nnọọ onye ọ bụla nọ nIzrel ogologo! Sọl nwekwara ụkwụ ọsọ ma dị ike. Ndị Izrel nwere obi ụtọ na Jehova họpụtara Sọl ịbụ eze. Ha niile malitere iti mkpu, sị: Ka eze dị ogologo ndụ!Ndị iro Izrel ka dịkwa ike. Ha ka na-enye ụmụ Izrel nnukwu nsogbu. Ngwa ngwa e chiri Sọl eze, ụmụ Amọn gbagotara ibuso ha agha. Ma Sọl kpọkọtara ọtụtụ ndị agha wee merie ndị Amọn. Obi tọrọ ndị Izrel ụtọ na Sọl bụ eze ha.Mgbe afọ ụfọdụ gasịrị, Sọl duziri ụmụ Izrel inwe ọtụtụ mmeri nebe ndị iro ha nọ. Sọl nwekwara otu nwa nwoke bụ dike a na-akpọ Jonatan. Jonatan nyekwaara Izrel aka inwe mmeri nọtụtụ agha. Ndị Filistia ka bụkwa ndị iro kasịnụ Izrel nwere. Otu ụbọchị, ọtụtụ puku ndị Filistia bịara ibuso Izrel agha.Samuel gwara Sọl ka o chere ruo mgbe ya ga-abịa chụọrọ Jehova àjà ma ọ bụ nye ya onyinye. Ma Samuel abịaghị noge. Sọl tụrụ egwu na ndị Filistia ga-amalite ibu agha, o wee malite ịchụ àjà ahụ nonwe ya. Mgbe Samuel mesịrị bịa, ọ gwara Sọl na o nupụwo isi. Samuel wee sị ya: Jehova ga-ahọpụta onye ọzọ ịbụ eze Izrel.Mgbe e mesịrị, Sọl nupụrụ isi ọzọ. Samuel wee sị ya: Ọ dị mma irubere Jehova isi karịa inye ya atụrụ kachasị mma. Ebe ọ bụ na i rubeghịrị Jehova isi, Jehova agaghị ekwe ka ị nọgide na-abụ eze Izrel.Anyị pụrụ ịmụta ezigbo ihe na nke a. Ọ na-egosi anyị mkpa ọ dị irubere Jehova isi mgbe niile. Ọ na-egosikwa na ezi mmadụ, dị ka Sọl bụbu, pụrụ ịgbanwe ghọọ ajọ mmadụ. Anyị achọghị ịbụ ndị ọjọọ, ka ànyị chọrọ?1 Samuel isi 9 ruo 11;13:5-14;14:47-52;15:1-35;2 Samuel 1:23.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A57 Chineke Ahọrọ DevidỊ HỤRỤ ihe mere ebe a? Nwa okorobịa a napụtara nwa atụrụ a nọnụ anụ ọhịa bea. Anụ ọhịa bea nke a bịara buru nwa atụrụ ahụ, na-achọ iri ya. Ma nwa okorobịa a chụwara ya, dọpụtakwa nwa atụrụ ahụ nọnụ bea ahụ. Ma mgbe anụ ọhịa bea ahụ biliri, nwa okorobịa ahụ buuru ya tigbuo! Noge ọzọ, ọ dọpụtara otu atụrụ nọnụ ọdụm. Obi kara nwa okorobịa a, ọ bụ na i cheghị otú ahụ? Ị ma onye ọ bụ?Ọ bụ Devid. O bi nobodo Betlehem. Nna nna ya bụ Obed, nwa Rut na Boaz. Ì chetara ha? Ma nna Devid bụ Jesi. Devid na-azụ atụrụ nna ya. A mụrụ Devid afọ iri mgbe Jehova họpụtasịrị Sọl ịbụ eze.Oge ruru mgbe Jehova gwara Samuel, sị: Were mmanụ pụrụ iche jee nụlọ Jesi onye bi na Betlehem. Ahọpụtawo m otu nime ụmụ ya ndị nwoke ịbụ eze. Mgbe Samuel hụrụ Elayab nwa Jesi nke kasị okenye, o kwuru nobi ya, sị: Onye a ga-abụrịrị onye nke Jehova họọrọ. Ma Jehova sịrị ya: Elela ogologo na ịma mma ya anya. A họpụtaghị m ya ịbụ eze.Jesi wee kpọtara Samuel nwa ya bụ Abinadab. Samuel wee sị: Jehova ahọrọghịkwa onye nke a. Jesi kpọtakwaara Samuel nwa ya bụ Shama. Samuel wee sị: Ee e, Jehova ahọrọghịkwa ya. Jesi wee kpọpụtagidere ya ụmụ ya ndị ikom ruo na nke asaa, ma Jehova ahọrọghị nke ọ bụla nime ha. Samuel wee jụọ ya, sị: Ụmụ nwoke gị niile hà agwụla?Jesi wee sị ya: Ọ fọdụrụ nke kasị nta. Ma o jere nebe ọ na-azụ atụrụ. Mgbe a kpọtara Devid, Samuel hụrụ na ọ bụ nwa okorobịa mara mma. Jehova wee sị: Ọ bụ onye nke a. Wụsa ya mmanụ nisi. Otú ahụkwa ka Samuel mere. Oge ga-eru mgbe Devid ga-abụ eze Izrel.1 Samuel 17:34, 35;16:1-13.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A58 Devid na GolayatNDỊ Filistia bịara ọzọ ibuso Izrel agha. Ụmụnne atọ Devid ndị kasị okenye nọzi nụsụụ ndị agha Sọl. Otu ụbọchị, Jesi gwara Devid, sị: Wegara ụmụnne gị mkpụrụ ọka na ogbe achịcha ụfọdụ. Chọpụtakwa otú ha na-eme.Mgbe Devid ruru ebe ndị agha ahụ nọ, ọ gbagara nọgbọ agha ahụ ịga hụ ụmụnne ya. Dike ndị Filistia bụ Golayat pụtara iji ndị Izrel mee ihe ọchị. Ọ nọwo na-eme nke a ụtụtụ na anyasị ruo ụbọchị iri anọ. O ji oké olu kwuo, sị: Họpụtanụ otu onye netiti unu ibuso m agha. Ọ bụrụ na o merie wee tigbuo m, anyị ga-abụ ndị ohu unu. Ma ọ bụrụ na m merie wee tigbuo ya, unu ga-abụ ndị ohu anyị. M na-asị unu, họpụtanụ otu onye ibuso m agha.Devid wee jụọ ụfọdụ ndị agha ahụ, sị: Gịnị ka a ga-enye onye ga-etigbu onye Filistia nke a wee wepụ ihere nke a nihu Izrel?Sọl ga-enye onye ahụ nnukwu akụ, ka otu onye agha sịrị. Ọ ga-akpọnyekwa ya ada ya ka ọ lụọ.Ma ndị Izrel niile na-atụ Golayat ụjọ, nihi na ọ dị nnọọ ukwuu. O toro ogologo karịa rula itoolu ihe dị ka mita atọ, o nwekwara onye agha ọzọ nke na-eburu ya ọta ya.Ụfọdụ ndị agha jere gwa Eze Sọl na Devid chọrọ ibuso Golayat agha. Ma Sọl gwara Devid, sị: Ị pụghị ibuso onye Filistia nke a agha. Ị ka bụ nwatakịrị, ma ya onwe ya anọwo na-ebu agha ná ndụ ya niile. Devid zara ya, sị: Egburu m bea na ọdụm ndị buuru atụrụ nna m. Onye Filistia nke a ga-adị ka otu nime ha. Jehova ga-enyere m aka. Sọl wee sị ya: Jee, ka Jehova nọnyekwara gị.Devid jere nakụkụ iyi weta nkume ise na-akwọ mụrụmụrụ, tinye ha nime akpa ya. O wee were katapọọtụ ya jee izute dike ahụ. Mgbe Golayat hụrụ ya, ọ pụghị ikwere ihe anya ya hụrụ. O chere na ọ dị nnọọ mfe igbu Devid.Naanị bịakwute m, ka Golayat kwuru, m ga-ewerekwa ahụ gị nye anụ ufe na ụmụ anụmanụ ka ha rie. Ma Devid sịrị ya: I ji mma agha na ube na-abịakwute m, ma mụ onwe m ji aha Jehova na-abịakwute gị. Taa ka Jehova ga-enye gị naka m, m ga-etigbukwa gị.Devid wee gbara ọsọ jekwuwe Golayat. O wepụta otu nkume nakpa ya, tinye ya na katapọọtụ ya, were ike ya niile gbapụ ya. Nkume ahụ gbabanyere Golayat nisi, o wee daa nala nwụọ! Mgbe ndị Filistia hụrụ na dike ha adawo, ha niile tụgharịrị ma gbaa ọsọ. Ndị Izrel chụwara ha wee merie nagha ahụ.1 Samuel 17:1-54.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A59 Ihe Mere Devid Ji Gbaa ỌsọMGBE Devid gbusịrị Golayat, Abna onyeisi agha Izrel duuru ya jekwuru Sọl. Sọl nwere mmasị nebe Devid nọ. O wee mee ya onyeisi agha ya, wee kpọrọ ya ka o biri nụlọ eze.E mesịa, mgbe ndị agha Sọl na-alọta ka ha busosịrị ndị Filistia agha, ụmụ nwaanyị bụrụ abụ, sị: Sọl egbuwo ọtụtụ puku, ma Devid gburu ọtụtụ iri puku. Nke a mere ka Sọl mewere Devid anyaụfụ nihi na e nyere Devid otuto karịa ya. Ma Jonatan nwa Sọl adịghị emere Devid anyaụfụ. Ọ hụrụ Devid nanya nke ukwuu, otú ahụ ka Devid hụkwara Jonatan. Ha abụọ kwerịtara ibe ha nkwa ịbụ ndị enyi mgbe niile.Devid maara akpọ ụbọ akwara nke ọma, olu ụtọ ọ na-akpọ na-amasịkwa Sọl. Otu ụbọchị, anyaụfụ Sọl kpaliri ya ime ihe dị egwu. Mgbe Devid na-akpọ ụbọ ya, Sọl tụrụ ube ya, na-asị: M ga-atụgide Devid ná mgbidi! Devid wee zee ya, ube ahụ atụtaghịkwa ya. Mgbe e mesịrị, Devid zere ube ọzọ Sọl tụrụ ya. Nke ahụ mekwara ka Devid mata na ya aghaghị ịkpachapụ anya.Ì chetara nkwa ahụ Sọl kwere? O kwuru na ya ga-akpọnye nwoke ga-egbu Golayat ada ya ka ọ lụwa. Nikpeazụ, Sọl gwara Devid ka o duru ada ya Maịkal, ma tupu ya emee nke ahụ, ọ ghaghị ibu ụzọ gbuo otu narị ndị iro bụ ndị Filistia. Chee echiche banyere nke ahụ! Sọl chere nezie na ndị Filistia ga-egbu Devid. Ma ha egbughị ya, Sọl wee kpọnye Devid ada ya ka ọ bụrụ nwunye ya.Otu ụbọchị, Sọl gwara Jonatan nakwa ndị ohu ya niile na ya chọrọ igbu Devid. Ma Jonatan sịrị nna ya: Emerụla Devid ahụ. Ọ dịbeghị ihe ọjọọ ọ bụla o mere gị. Kama o nyeworo gị aka nke ukwuu. O tinyere ndụ ya nihe ize ndụ mgbe o gburu Golayat, obi tọkwara gị ụtọ mgbe ị hụrụ ya.Sọl gere nwa ya ntị wee kwe nkwa na ya agaghị emerụ Devid ahụ. E dulatara Devid, o wee na-ejere Sọl ozi ọzọ nụlọ ya dị ka ọ na-eme ná mbụ. Ma otu ụbọchị, mgbe Devid na-akpọ ụbọ, Sọl tụrụ ube ya ọzọ nebe Devid nọ. Devid wee zee, ube ahụ wee magide ná mgbidi. Nke a bụ nke ugboro atọ ya! Devid wee mara ugbu a na ya aghaghị ịgba ọsọ!Nabalị ahụ, Devid lara nụlọ ya. Ma Sọl zipụrụ ndị ikom igbu ya. Maịkal matara ihe nna ya chọrọ ime. O wee sị di ya: Ma ị gbapụghị nabalị a, ị ga-abụ onye nwụrụ anwụ echi. Maịkal nyeere Devid aka nabalị ahụ isi na windo gbapụ. Ruo ihe dị ka afọ asaa, Devid nọ na-ezogharị nebe niile, ka Sọl ghara ịchọta ya.1 Samuel 18:1-30;19:1-18.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A60 Abigel na DevidỊ MA nwaanyị ọma a nke na-abịakwute Devid? Aha ya bụ Abigel. Ọ bụ nwaanyị nwere ezi uche, o gbochikwara Devid ime otu ihe ọjọọ. Ma tupu anyị amụọ ihe banyere nke a, ka anyị hụ ihe nọworo na-eme Devid kemgbe.Mgbe Devid si nebe Sọl nọ gbapụ, ọ gara zoo nọgba nkume. Ụmụnne ya na ndị ezinụlọ ya gakwuuru ya nebe ahụ. Ọnụ ọgụgụ ndị niile gakwuuru ya dị ihe dị ka narị mmadụ anọ, Devid wee bụrụ onye ndú ha. Devid jekwuuru eze Moab, sị ya: Biko ka ndị mụrụ m soro gị nọrọ, ruo mgbe m ga-amata ihe ga-abụ ọnọdụ m. E mesịa, Devid na ndị ikom ya malitere izogharị nugwu.Ọ bụ mgbe nke a gasịrị ka Devid zutere Abigel. Nebal di ya bụ ọgaranya nwere nnukwu ala. O nwere puku atụrụ atọ, nweekwa otu puku ewu. Nebal nwere obi ọjọọ. Ma Abigel nwunye ya mara ezigbo mma. Ọ makwaara otú e si eme ihe ziri ezi. Ọ dị mgbe ọ zọpụtara ezinụlọ ya. Ka anyị hụ otú o si mee.Devid na ndị ya emeworo Nebal ihe ọma. Ha enyewo aka ichebe atụrụ ya. Ya mere, otu ụbọchị, Devid zigara ụfọdụ nime ndị ya ịrịọta ihe naka Nebal. Ndị ikom Devid jekwuuru Nebal mgbe ya na ndị na-enyere ya aka na-akpacha ajị atụrụ. Ọ bụ ụbọchị oriri, Nebal nwekwara ọtụtụ ezi ihe iri. Ndị ikom Devid gwara ya, sị: Anyị emeworo gị ihe ọma. Anyị ezurughị atụrụ gị ọ bụla, kama anyị enyewo aka ịzụ ha. Ugbu a, biko, nyetụ anyị ihe oriri.Nebal wee sị ha: M gaghị enye ndị dị ka unu ihe oriri m. O kwuru nnọọ okwu nụzọ mkparị, kwuokwa ọtụtụ ihe ọjọọ banyere Devid. Mgbe ndị ikom ahụ lara kọọrọ Devid ihe merenụ, ezigbo iwe were ya. O wee sị ha: Werenụ mma agha unu! Ha gawakwara igbu Nebal na ndị ya.Otu nime ndị ikom Nebal nke nụrụ okwu ọjọọ ahụ o kwuru kọọrọ Abigel ihe merenụ. Ngwa ngwa, Abigel kwakọtara ihe oriri. O dokwasịrị ha nelu ịnyịnya ibu ma jewe ịhụ Devid. Mgbe o zutere Devid, o siri nelu ịnyịnya ibu ya rịdata, kpọọ isiala sị ya: Biko nna anyị ukwu, etinyela uche nihe di m bụ Nebal kwuru. Ọ bụ onye iberibe nke na-eme ihe nzuzu. Lee onyinye m wetara. Biko, were ya ma gbaghara anyị nihi ihe merenụ.Ị bụ nwaanyị maara ihe, ka Devid kwuru. I gbochiwo m igbu Nebal iji kwụghachi ya ụgwọ maka obi ọjọọ ya. Laa nke ọma. Mgbe Nebal nwụrụ nikpeazụ, Abigel ghọrọ otu nime ndị nwunye Devid.1 Samuel 22:1-4;25:1-43.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A61 E Chie Devid EzeSỌL nwara ọzọ ijide Devid. Ọ kpọọrọ puku ndị agha ya atọ kasị ike jee na-achọgharị Devid. Mgbe Devid nụrụ ya, o zipụrụ ndị nledo ka ha gaa chọpụta ebe Sọl na ndị ya nọ nabalị ahụ. Devid ewee jụọ abụọ nime ndị ha na ya so, sị: Ònye nime unu ga-eso m jee nebe Sọl na ndị agha ya nọ?Abishaị zara ya, sị: M ga-eso gị. Abishaị bụ nwa Zeruya, bụ nwanne Devid nke nwaanyị. Mgbe Sọl na ndị ha na ya so nọ nụra, Devid na Abishaị gbebatara nebe ahụ. Ha weere ube Sọl na ite mmiri nke dị nakụkụ isi ya. Ọ dịghị onye hụrụ ha ma ọ bụ nụ olu ha, nihi na ha niile nọ noké ụra.Lee Devid na Abishaị ugbu a. Ha apụwo wee nọrọ nelu ugwu nenweghị ihe mere ha. Devid wee kpọọ onyeisi agha Izrel òkù, sị: Abna, gịnị mere i chebeghị nna gị ukwu, bụ eze? Ngwa! Olee ube ya na ite mmiri ya?Sọl wee teta. Ọ matara olu Devid wee jụọ, sị: Ọ bụ gị Devid? Ị na-ahụ Sọl na Abna nala ala ebe ahụ?Devid zara Sọl, sị: Ọ bụ m onyenwe m na eze m. Devid jụziri ya, sị: Gịnị mere i ji na-achọ ijide m? Olee ihe ọjọọ m mere gị? Lee ube gị, eze. Gwa otu nime ndị ikom gị ka ọ bịa were ya.Sọl wee sị: Emewo m ihe ọjọọ. Emewo m omume nzuzu. Mgbe Sọl kwusịrị nke a, Devid gawaara onwe ya, Sọl wee laa nụlọ ya. Ma Devid kwuru nobi ya, sị: Otu ụbọchị, Sọl ga-egbu m. Ka m gbaga nala ndị Filistia. Nke ahụ bụkwa ihe o mere. Devid wee megharịa ndị Filistia anya ma mee ka ha chee na ọ kwụ nakụkụ ha.E mesịa, ndị Filistia rịgooro iji busoo Izrel agha. E gburu ma Sọl ma Jonatan nagha ahụ. Nke a mere ka Devid ruo oké újú, o wee dee abụ nke mara mma nke ọ nọ bụọ, sị: Ana m eruru gị újú, nwanne m Jonatan. Ị bụ nnọọ ezigbo onye m hụrụ nanya!Mgbe nke a gasịrị, Devid laghachiri Izrel ruo obodo Hibrọn. Agha wee daa netiti ndị họọrọ Ishboshet nwa Sọl ịbụ eze na ndị chọrọ ka Devid bụrụ eze. Ndị nke Devid wee merie nikpeazụ. Devid dị afọ iri atọ mgbe ọ malitere ịbụ eze. Ọ chịrị nime Hibrọn afọ asaa na ọkara. Ụfọdụ ụmụ ọ mụrụ nebe ahụ bụ Amnọn, Absalọm na Adọnaịja.Oge ruru mgbe Devid na ndị ha na ya so jere dọta obodo ọma bụ Jeruselem nagha. Joab, nwa ọzọ nke Zeruya, nwanne Devid nke nwaanyị, duru ha nagha ahụ. Devid kwụrụ Joab ụgwọ ọrụ site nime ya onyeisi ndị agha ya. Devid wee malite ịchị nobodo Jeruselem.1 Samuel 26:1-25;27:1-7;31:1-6;2 Samuel 1:26;3:1-21;5:1-10;1 Ihe E Mere 11:1-9.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A62 Nsogbu Adị nỤlọ DevidMGBE Devid malitere ịchị nime Jeruselem, Jehova mere ka ndị agha ya merie ndị iro ha ọtụtụ ugboro. O kwewo nkwa inye ndị Izrel ala Ke. Ma ugbu a, site nenyemaka Jehova, ala niile ahụ o kwere ha ná nkwa emesịala ghọọ nke ha.Devid bụ ezigbo onye ọchịchị. Ọ hụrụ Jehova nanya. Otu nime ihe ndị o mere mgbe ọ dọọrọ Jeruselem nagha bụ ibubata igbe ọgbụgba ndụ Jehova nebe ahụ. O wee chọọ iwu ụlọ nsọ ebe a ga-edebe ya.Ka oge na-aga, Devid mere otu mmehie dị oké njọ. Devid maara na o zighị ezi iwere ihe bụ nke onye ọzọ. Mgbe ọ nọ nelu obí ya notu uhuruchi, o ledara anya nala ma hụ otu nwaanyị mara ezigbo mma. Aha ya bụ Bat-shiba, di ya bụ Yuraya, bụ otu nime ndị agha Devid.Devid bịara nwee mmasị gabigara ókè nebe Bat-shiba nọ nke na o mere ka e dute ya nobí ya. Di ya jere agha. Devid wee soro ya nwee mmekọahụ. E mesịa, Bat-shiba chọpụtara na ya atụrụwo ime. Devid nwere oké nchegbu, o wee zie Joab onyeisi agha ya ka o debe Yuraya nihu agha ebe a ga-egbu ya. Mgbe Yuraya nwụrụ, Devid wee kpọrọ Bat-shiba lụwa.Jehova wesara nnọọ Devid iwe. O wee ziga ohu ya bụ Netan ka ọ kọọrọ ya banyere mmehie ya. Ị pụrụ ịhụ Netan ebe a ka ọ na-agwa Devid okwu. Ihe Devid mere wutere Devid nke ukwuu, nihi ya, Jehova egbughị ya. Kama Jehova gwara ya, sị: Nihi ihe ọjọọ ndị a i mere, ị ga-enwe ọtụtụ nsogbu nezinụlọ gị. Devid nwekwara nnukwu nsogbu nezie!Nke mbụ, nwa Bat-shiba nwụrụ. E mesịa, Amnọn diọkpara Devid dinara nwanne ya nwaanyị nike, mgbe ha nọ naanị ha. Absalọm nwa Devid were iwe wee tigbuo Amnọn. E mesịa, Absalọm bịara mee ka ọtụtụ ndị nwee mmasị nebe ọ nọ, o wee mee onwe ya eze. Nikpeazụ, Devid meriri Absalọm nagha, e wee gbuo Absalọm. Nezie, Devid nwere ọtụtụ nsogbu.Noge a niile, Bat-shiba mụrụ nwa a na-akpọ Solomọn. Mgbe Devid kara nká wee rịa ọrịa, Adọnaịja nwa ya nwara ime onwe ya eze. Devid wee mee ka Zedọk onyeisi nchụàjà wụsa mmanụ nisi Solomọn, igosi na ọ ga-abụ eze. Ọ dịghị anya, Devid wee nwụọ mgbe ọ gbara afọ iri asaa. Ọ chịrị afọ iri anọ, Solomọn wee bụrụzie eze Izrel.2 Samuel 11:1-27;12:1-18;1 Ndị Eze 1:1-48.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A63 Eze Solomọn nke Maara IheSOLOMỌN dị afọ iri na ụma mgbe e chiri ya eze. Ọ hụrụ Jehova nanya, gbasookwa ezi ndụmọdụ nke Devid nna ya nyere ya. Jehova nwere mmasị nebe Solomọn nọ, nihi ya, ọ gwara ya ná nrọ otu abalị, sị: Solomọn, gịnị ka ị ga-achọ ka m nye gị?Solomọn sịrị ya: Jehova, Chineke m, abụ m nwata, amaghịkwa m otú e si achị ndị mmadụ. Biko nye m amamihe iji chịa ndị gị nụzọ ziri ezi.Jehova nwere obi ụtọ nihe Solomọn rịọrọ. O wee sị: Ebe ọ bụ na ị rịọrọ amamihe kama ịrịọ ogologo ndụ na akụ, M ga-enye gị amamihe karịa onye ọ bụla dịworo ndụ. M ga-enyekwa gị ihe ị na-arịọghị, ma akụ ma ebube.Ọ dịghị anya, ụmụ nwaanyị abụọ ewere esemokwu tara akpụ jekwuru Solomọn. Otu nime ha wee sị: Mụ na nwaanyị a bi notu ụlọ. Amụrụ m nwa nwoke, mgbe ụbọchị abụọ gasịrị, ya amụọkwa nwa nwoke. O ruo notu abalị, nwa ya wee nwụọ. Mgbe m na-arahụ ụra, o nyiwere nwa ya nwụrụ anwụ nakụkụ m, wee kuru nwa nke m. Mgbe m tetara wee lee nwa ahụ nwụrụ anwụ, ahụrụ m na ọ bụghị nke m.Mgbe o kwuru nke a, nwaanyị nke ọzọ sịrị: Ee e! Nwa nke dị ndụ bụ nke m, nwa nwụrụ anwụ bụ nke ya! Nwaanyị mbụ wee sị: Ee e! Nwa nwụrụ anwụ bụ nke gị, nwa nke dị ndụ bụ nke m! Otú a ka ha nọ na-arụrịta ụka. Ma gịnị ka Solomọn ga-eme?O ziri ozi ka e weta mma agha, mgbe e wetara ya, ọ sị: Gbubie nwa nke dị ndụ abụọ, nye nwaanyị nke ọ bụla ọkara ya.Onye nke bụ nne nwata ahụ nezie tiri mkpu, sị: Ee e! Biko egbula ya. Were ya nye ya! Nwaanyị nke ọzọ wee sị: Enyela onye ọ bụla nime anyị, Gbubie ya abụọ.Nikpeazụ, Solomọn wee sị: Egbula nwa ahụ! Were ya nye nwaanyị mbụ ahụ. Ọ bụ ya bụ nne ya nezie. Solomọn matara nke a nihi na onye bụ nne nwata ahụ nezie hụrụ ya nanya nke ukwuu nke na ọ dị njikere ikwere ka e nye ya nwaanyị nke ọzọ ka a ghara igbu ya. Mgbe ndị Izrel nụrụ otú Solomọn si kpee ikpe ahụ, obi tọrọ ha ụtọ inwe eze maara ihe otú ahụ.Noge ọchịchị Solomọn, Chineke gọziri ndị Izrel site nime ka ala pupụta ọtụtụ wit na bali na grep na fig na ihe oriri ndị ọzọ. Ha na-eyi ezigbo uwe, na-ebikwa nụlọ ọma. Mmadụ niile nwere ezi ihe niile nke zuuru ha.1 Ndị Eze 3:3-28;4:29-34.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A64 Solomọn Ewuo Ụlọ NsọTUPU Devid anwụọ, o nyere Solomọn ụkpụrụ Chineke tụrụ maka iwu ụlọ nsọ Jehova. Nime afọ nke anọ nke ọchịchị ya, Solomọn malitere iwu ụlọ nsọ ahụ, o wekwara afọ asaa na ọkara iji wusịa ya. Ọtụtụ puku mmadụ rụrụ ọrụ niwu ụlọ nsọ ahụ, e mefukwara ego hiri nne niwu ya. Ọ bụ nihi na e ji ọtụtụ ọlaedo na ọlaọcha wuo ya.Ụlọ nsọ ahụ nwere ime ụlọ ukwu abụọ, dị ka ụlọikwuu ahụ nwere. Ma ime ụlọ ndị a karịrị ndị nke ụlọikwuu ahụ okpukpu abụọ. Solomọn mere ka e debe igbe ọgbụgba ndụ ahụ notu nime ụlọ ndị dị nụlọ nsọ ahụ, werekwa ihe ndị ọzọ e debere nime ụlọikwuu ahụ debe nime ụlọ nke ọzọ.Mgbe e wusịrị ụlọ ahụ, e mere oké ememe. Solomọn gburu ikpere nihu ụlọ nsọ ahụ wee kpee ekpere, dị ka ị na-ahụ na foto a. Ọ gwara Jehova, sị: Eluigwe niile agaghịdị aba gị ka ọ fọdụzie ụlọ nsọ a? Ma biko, Chineke m, na-ege ndị gị ntị mgbe ha chere ihu nebe a na-ekpe ekpere.Mgbe Solomọn kpesịrị ekpere, ọkụ si neluigwe bịa. O repịara anụmanụ niile ahụ e ji chụọ àjà. Ìhè nke sitere nebe Jehova nọ wee jupụta nụlọ ahụ. Nke a na-egosi na Jehova na-ege ntị, nakwa na ụlọ ahụ na ekpere Solomọn dị ya mma. Ụlọ nsọ ahụ ghọziri ebe ndị Izrel na-abịa efe ofufe kama ịbụ ụlọikwuu ahụ.Solomọn ji amamihe chịa ruo ogologo oge, obi dịkwa ụmụ Izrel ụtọ. Ma Solomọn lụrụ ọtụtụ ndị inyom ala ọzọ ndị na-adịghị efe Jehova. Ị na-ahụ otu nime ha ka ọ na-efe arụsị ahụ? Nikpeazụ, ndị inyom Solomọn dubara ya nife chi ọzọ. Ị ma ihe mere mgbe Solomọn mere nke a? O mesoghịzi ndị Izrel ihe nobiọma. O mesoro ha ihe nobi ọjọọ, ha adịghịzikwa enwe obi ụtọ.Nke a mere ka Jehova wesa Solomọn iwe, o wee sị ya: M ga-anapụ gị alaeze gị nye nwoke ọzọ. M gaghị eme nke a noge ndụ gị, kama noge ọchịchị nke nwa gị. Ma m gaghị ewepụ ndị niile nọ nalaeze nwa gị. Ka anyị hụ ka nke a si mee.1 Ihe E Mere 28:9-21;29:1-9;1 Ndị Eze 5:1-18;2 Ihe E Mere 6:12-42;7:1-5;1 Ndị Eze 11:9-13.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A65 E Kewaa Alaeze AhụỊ MA ihe mere nwoke a ji na-adọrisi uwe ya? Jehova gwara ya mee otú ahụ. Nwoke a bụ Ahaịja onye amụma Chineke. Ị ma onye bụ onye amụma? Ọ bụ onye Chineke na-agwa ihe ga-eme mgbe ihe ahụ na-emebeghị.Ahaịja na-agwa Jeroboam okwu nebe a. Jeroboam bụ onye Solomọn mere onye nlekọta nke ọrụ ihe owuwu ya. Mgbe Ahaịja zutere Jeroboam nụzọ ebe a, o mere ihe dị ịtụya. O yipụrụ uwe ọhụrụ o yi, wee dọwaa ya iberibe iri na abụọ. O wee sị Jeroboam: Chịrị iberibe iri. Ị ma ihe mere Ahaịja ji nye Jeroboam iberibe iri?Ahaịja kwuru na Jehova ga-anapụ Solomọn alaeze. Ọ sịrị na Jehova ga-enye Jeroboam ebo iri. Nke a pụtara na ọ bụ naanị ebo abụọ ga-afọdụrụ Rehoboam nwa Solomọn ịchị.Mgbe Solomọn nụrụ ihe Ahaịja gwara Jeroboam, o were iwe. Ọ nwara igbu Jeroboam. Ma Jeroboam gbagara Ijipt. Mgbe oge ụfọdụ gasịrị, Solomọn wee nwụọ. Solomọn chịrị afọ iri anọ, ma ugbu a, e chiri Rehoboam nwa ya eze. Jeroboam nọ nIjipt nụ na Solomọn anwụwo, o wee laghachi Izrel.Rehoboam abụghị ezigbo eze. O ji obi ọjọọ mesoo ụmụ Izrel ihe karịa nna ya Solomọn. Jeroboam na ndị okenye ụfọdụ jekwuuru Eze Rehoboam ma rịọ ya ka ọ na-emeso ha nke ọma. Ma Rehoboam egeghị ntị. Nezie, o mesoro ha nụzọ obi ọjọọ karịa ka o mesoro ha na mbụ. Ụmụ Izrel wee mee Jeroboam eze ebo iri, ma ebo abụọ nke Benjamin na Juda weere Rehoboam dị ka eze ha.Jeroboam achọghị ka ndị ya jee Jeruselem ife Jehova nụlọ nsọ ahụ. O wee mee ụmụ ehi ọlaedo abụọ ma gwa ndị alaeze ebo iri ahụ ka ha na-efe ha. Ọ dịghị anya, mmebi iwu na ime ihe ike ejupụta nala ahụ.Nsogbu dapụtakwara nalaeze ebo abụọ ahụ. Ihe na-erughị afọ ise ka Rehoboam ghọsịrị eze, eze Ijipt jere busoo Jeruselem agha. O wepụrụ ọtụtụ akụ nụlọ nsọ Jehova. Nihi ya, ọ bụ naanị nwa oge ka ụlọ nsọ ahụ dị otú ọ dị mgbe e wusịrị ya.1 Ndị Eze 11:26-43;12:1-33;14:21-31.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A66 JezibelAjọ Eze NwaanyịMGBE Eze Jeroboam nwụrụ, eze ọ bụla nke chịrị alaeze ebe ugwu nke ebo iri Izrel dị njọ. Eze Ehab kasị ha niile njọ. Ị ma ihe kpatara ya? Isi ihe kpatara ya bụ nwunye ya, ajọ Eze Nwaanyị bụ Jezibel.Jezibel abụghị nwaanyị Izrel. Ọ bụ ada eze Saịdọn. O fere chi ụgha bụ Bel ofufe, o mekwara ka Ehab na ọtụtụ ndị Izrel fee Bel. Jezibel kpọrọ Jehova asị ma gbuo ọtụtụ nime ndị amụma Ya. Ndị ọzọ zoro nọgba nkume ka a ghara igbu ha. Ihe ọ bụla Jezibel chọrọ, ọ ga-egbu ọbụna mmadụ iji nweta ya.Otu ụbọchị, Ehab nọ ná mwute. Jezibel wee jụọ ya, sị: Gịnị mere obi adịghị gị mma taa?Ehab wee zaa ya, sị: Ọ bụ nihi ihe Nebọt gwara m. Achọrọ m ịzụrụ ubi ya. Ma ọ gwara m na ya agaghị enye m ya.Echegbula onwe gị, ka Jezibel sịrị. M ga-enwetara gị ya.Jezibel wee degara ndị isi nọ nobodo ahụ nwoke a bụ Nebọt bi akwụkwọ. Ọ gwara ha, sị: Chọtanụ ụfọdụ ndị ikom na-abaghị nihe ka ha kwuo na Nebọt kọchara Chineke na eze anyị. Mgbe ahụ, dupụnụ Nebọt nazụ obodo, werekwanụ nkume tụgbuo ya.Ozugbo Jezibel nụrụ na Nebọt anwụwo, ọ sị Ehab: Jee ugbu a were ubi vaịn ya. Í kweghị na e kwesịrị inye Jezibel ahụhụ nihi ime ihe dị otú a nke jọgburu onwe ya?Ya mere, ka oge na-aga, Jehova zigara otu nwoke bụ Jihu inye ya ahụhụ. Mgbe Jezibel nụrụ na Jihu na-abịa, o techara ihu ya, ma gbalịa idozi onwe ya iji maa mma ile anya. Mgbe Jihu bịara hụ Jezibel na windo, ọ kpọrọ ndị ikom nọ nobí eze ahụ, sị: Kwatuonụ ya! Ha wee mee otú ahụ, dị ka ị na-ahụ na foto a. Ha kwaturu ya, o wee nwụọ. Nke a bụ njedebe nke ajọ Eze Nwaanyị bụ Jezibel.1 Ndị Eze 16:29-33;18:1-4;21:1-16;2 Ndị Eze 9:30-37.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A67 Jehoshafat Atụkwasị Jehova ObiỊMA ndị ndị a bụ na ihe ha na-eme? Ha na-eje ịlụ agha. Ndị ikom nọ ha nihu na-abụ abụ. Ma ị pụrụ ịjụ, sị: Olee ihe mere ndị ahụ na-abụ abụ ejighị mma agha na ube ha ga-eji lụọ agha? Ka anyị hụ.Jehoshafat bụ eze nke ebo abụọ nke alaeze Izrel. Ọ dịrị ndụ notu oge ahụ Eze Ehab na Jezibel nke alaeze ebo iri dịrị ndụ. Ma Jehoshafat bụ eze ọma, nna ya bụ Esa bụkwa eze ọma. Nihi ya, ndị nọ nebo abụọ nke alaeze dị nebe ndịda nwere obi ụtọ na udo ruo ọtụtụ afọ.Ma, ọ dị otu ihe merenụ nke mere ka egwu jide ha. Ndị ozi gwara Jehoshafat, sị: Oké ìgwè ndị agha si ná mba Moab, Amọn, na Ugwu Sia na-abịa ibuso gị agha. Ọtụtụ ndị Izrel zukọrọ na Jeruselem iji chọọ enyemaka Jehova. Ha gara nụlọ nsọ Chineke, Jehoshafat wee nọrọ nebe ahụ kpegara Jehova ekpere, sị: O, Jehova Chineke anyị, anyị amaghị ihe anyị ga-eme. Ike anyị na ìgwè ndị agha a ahaghị. Biko nyere anyị aka.Jehova ṅara ntị wee mee ka otu nime ndị ozi ya gwa ha, sị: Ọ bụghị unu nwe agha ahụ, ọ bụ nke Chineke. Unu agaghị alụ ọgụ. Cherenụ ma hụ ka Jehova ga-esi zọpụta unu.Nụtụtụ echi ya, Jehoshafat gwara ha, sị: Tụkwasịnụ Jehova obi! O wee debe ndị na-abụ abụ nihu ndị agha ya. Ka ha na-agakwa, ha na-abụku Jehova abụ otuto. Ị ma ihe mere mgbe ha ruru ọgbọ agha ahụ nso? Jehova mere ka ụsụụ ndị agha nke ndị iro ha lụrịta ọgụ netiti onwe ha. Mgbe ndị Izrel rutere, nke ọ bụla nime ndị agha ahụ bụ ndị iro ha anwụwo!Ọ bụ na amamihe adịghị ná ntụkwasị obi Jehoshafat nwere nebe Jehova nọ? Anyị ga-abụkwa ndị maara ihe ma ọ bụrụ na anyị atụkwasị Jehova obi.1 Ndị Eze 22:41-53;2 Ihe E Mere 20:1-30.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A68 Ụmụntakịrị Nwoke Abụọ Ndị Dịghachiri NdụA SỊ na ị nwụọ, olee otú obi ga-adị nne gị ma ọ bụrụ na e mee ka ị dịghachi ndụ? Obi ga-atọ ya ụtọ nke ukwuu! Ma onye nwụrụ anwụ ọ pụrụ ịdị ndụ ọzọ? Nke a ò metụwo mbụ?Lee nwoke na nwaanyị na nwata nwoke nọ nebe a. Nwoke ahụ bụ Ilaịja onye amụma. Nwaanyị ahụ bụ onye Zerefat nke di ya nwụrụ anwụ, nwata nwoke ahụ bụkwa nwa ya. Otu ụbọchị, nwata ahụ malitere ịrịa ọrịa. Ọrịa ahụ nọgidere na-aka njọ ruo mgbe ọ nwụrụ. Ilaịja wee sị nwaanyị ahụ: Kunye m nwatakịrị ahụ.Ilaịja kuuru nwata ahụ nwụrụ anwụ rịgoro nụlọ elu wee nyiwe ya nihe ndina. O kpekuziri Jehova ekpere, sị: Biko, Jehova, mee ka nwata a dịghachi ndụ. Nwata ahụ wee malite iku ume! Ilaịja wee kuru ya laghachi nụlọ ala ma gwa nwaanyị ahụ, sị: Lee, nwa gị dị ndụ! Ọ bụ ya mere obi ji dị nne ya ụtọ nke ukwuu.Ilaịsha bụ onye amụma Jehova ọzọ nke dị mkpa. Ọ na-enyere Ilaịja aka. Ma ka oge na-aga, Jehova jikwa Ilaịsha rụọ ọrụ ebube. Otu ụbọchị, Ilaịsha jere nobodo Shunem, bụ ebe otu nwaanyị gosiri ya nnọọ obiọma. E mesịa, nwaanyị ahụ mụrụ otu nwa nwoke.Mgbe nwata ahụ tolitere, o jere inyere nna ya aka nebe ọ na-arụ ọrụ nubi otu ụtụtụ. Na mberede, nwata nwoke ahụ tiri mkpu, sị: Isi na-awa m! Mgbe e dulara ya ụlọ, nwata nwoke ahụ nwụrụ. Nke ahụ wutere nne ya nke ukwuu! Ngwa ngwa, o jere kpọọ Ilaịsha.Mgbe Ilaịsha rutere, o kuuru nwata ahụ nwụrụ anwụ banye nime ụlọ. O kpekuru Jehova ekpere, dinara nelu ozu nwata ahụ. Ọ dịghị anya, ahụ nwata nwoke ahụ kpooro ọkụ, o wee maa uzere ugboro asaa. Obi tọgburu nne ya atọgbu mgbe ọ batara ma hụ na nwa ya dị ndụ!Ọtụtụ mmadụ anwụwo. Nke ahụ emewo ka ezinụlọ ha na ndị enyi ha ruo újú nke ukwuu. Anyị enweghị ike ịkpọlite ndị nwụrụ anwụ. Ma Jehova nwere ike ya. E mesịa, anyị ga-amụ banyere ụzọ ọ ga-esi mee ka ọtụtụ nde mmadụ dịghachi ndụ.1 Ndị Eze 17:8-24;2 Ndị Eze 4:8-37.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A69 Otu Nwa Agbọghọ Nta Enyere Otu Dike AkaỊ MA ihe nwa agbọghọ nta a na-ekwu? Ọ na-akọrọ nwaanyị a banyere Ilaịsha onye amụma Jehova, na ihe ndị dị ebube Jehova na-enyere ya aka ime. Nwaanyị a amaghị ihe ọ bụla banyere Jehova nihi na ọ bụghị onye Izrel. Ngwa, ka anyị hụ ihe mere nwata a ji nọrọ nụlọ nwaanyị a.Nwaanyị a bụ onye Siria. Aha di ya bụ Neeman, onyeisi ụsụụ ndị agha Siria. Ndị Siria jidere nwata nwaanyị Izrel a wee dutere ya nwunye Neeman ka ọ bụrụ odibo ya.Neeman na-arịa otu ajọ ọrịa a na-akpọ ekpenta. Ọrịa a pụrụ ọbụna ime ka anụ ahụ mmadụ na-adakapụsị. Lee ihe nwa agbọghọ nta a na-agwa nwunye Neeman: Ọ na-agụ m ka onyenwe m jekwuru onye amụma Jehova nIzrel. Ọ ga-agwọ ya ekpenta ya. Mgbe e mesịrị, a gwara di nwaanyị a ihe nwa agbọghọ nta a kwuru.Neeman chọrọ nnọọ ka a gwọọ ya, nihi ya, o kpebiri ịga Izrel. Mgbe o ruru ebe ahụ, ọ gara nụlọ Ilaịsha. Ilaịsha zigara ohu ya ka ọ gwa Neeman ka ọ gaa saa ahụ ugboro asaa nime Osimiri Jọdan. Nke a kpasuru Neeman iwe nke ukwuu, o wee sị: Osimiri ala m dị mma karịa osimiri ọ bụla dị nIzrel! Mgbe Neeman kwusịrị nke a, ya alawa.Ma ndị ohu ya gwara ya, sị: Onyenwe anyị, ọ bụrụ na Ilaịsha sịrị gị mee ihe dị ike, ị ga-eme ya. Oleekwanụ ihe mere na ị gaghị asa ahụ nkịtị, dị ka o kwuru? Neeman gere ndị ohu ya ntị wee danye ugboro asaa nime Osimiri Jọdan. Mgbe o mesịrị nke a, anụ ahụ ya wee dị mma, ahụ agbasiekwa ya ike!Obi tọrọ Neeman ezigbo ụtọ. O wee jekwuru Ilaịsha, sị ya: Ugbu a ka m maara na Chineke nke Izrel bụ naanị ezi Chineke dị nụwa niile. Biko nara m onyinye nke a. Ma Ilaịsha zara ya, sị: Mba, agaghị m anara ya. Ilaịsha maara na ọ gaghị ezi ezi ma ọ bụrụ na ya anara onyinye ahụ nihi na ọ bụ Jehova gwọrọ Neeman. Ma Gehezaị, bụ ohu Ilaịsha, chọrọ onyinye ahụ.Nihi ya, leenụ ihe Gehezaị mere. Mgbe Neeman lawara, Gehezaị chụkwuuru ya wee sị ya: Ilaịsha sịrị m gwa gị na ya chọrọ ka i nye ya ụfọdụ nime onyinye gị ahụ ka o were lee ndị enyi ya bịara ileta ya ọbịa. Nezie, nke a bụ ụgha. Ma Neeman amaghị na ọ bụ ụgha; o wee nye Gehezaị ihe ụfọdụ.Mgbe Gehezaị laruru ụlọ, Ilaịsha amaralarị ihe o mere. Jehova agwawo ya. Ya mere, Ilaịsha gwara ya, sị: Nihi ihe ọjọọ nke a i mere, ekpenta Neeman ga-abịakwasị gị. Nke ahụ mere, negbughị oge!Gịnị ka anyị pụrụ ịmụta nihe a niile? Nke mbụ, anyị ga-adị ka nwata nwaanyị ahụ ma na-ekwu banyere Jehova. Ọ pụrụ ịrụpụta ihe ọma dị ukwuu. Nke abụọ, anyị ekwesịghị ịdị mpako otú Neeman dị na mbụ, kama nke ahụ, anyị kwesịrị ịdị na-erubere ndị ohu Chineke isi. Nke atọ kwa, anyị ekwesịghị ịdị na-agha ụgha dị ka Gehezaị ghara. Ọ bụ anyị apụghị ịmụta ọtụtụ ihe site nịgụ Bible?2 Ndị Eze 5:1-27.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A70 Jona Na Azụ Ukwu AhụLEGODỊ nwoke a nọ nime mmiri. Ọ nọ ná nnukwu nsogbu, ka ọ bụ na ọ nọghị? Azụ ahụ na-achọ ilo ya! Ị ma onye nwoke a bụ? Aha ya bụ Jona. Ka anyị hụ otú o si banye ná nnukwu nsogbu dị otú a.Jona bụ onye amụma Jehova. Noge na-adịghị anya ka Ilaịsha nwụsịrị, Jehova gwara Jona, sị: Jee nobodo ukwu bụ Ninive. Ajọ omume nke ndị bi na ya na-eme hiri nne nke ukwuu, achọkwara m ka ị gwa ha okwu banyere ya.Ma Jona achọghị ije. Ya mere, ọ banyere nụgbọ nke na-eje ebe ọzọ na-abụghị Ninive. O wutere Jehova na Jona na-agbara ọrụ o nyere ya ọsọ. Nihi ya, Jehova mere ka oké ifufe malite ife. O fesiri nnọọ ike nke na ụgbọ ahụ chọwara ikpu. Ụjọ tụrụ ndị na-anya ụgbọ mmiri ahụ nke ukwuu, ha wee kpọkuo chi ha ka o nyere ha aka.Nikpeazụ, Jona gwara ha, sị: Ana m efe Jehova Chineke, onye kere eluigwe na ala. Ọ bụ ọrụ Jehova nyere m ka m na-agbara ọsọ. Ya mere, ndị ahụ na-anya ụgbọ mmiri ahụ jụrụ ya, sị: Gịnị ka anyị ga-eme gị ka oké ifufe nke a kwụsị?Jona sịrị ha: Tụbanụ m nime oké osimiri a, osimiri a ga-adajụkwa. Ndị na-anya ụgbọ mmiri ahụ achọghị ime nke a, ma mgbe oké ifufe ahụ bịara ka njọ, ha tụbara Jona noké osimiri ahụ. Ozugbo ahụ, oké ifufe ahụ kwụsịrị, oké osimiri ahụ wee dajụọ.Ka Jona na-emikpu nime mmiri, azụ ukwu loro ya. Ma ọ nwụghị. Ọ nọrọ nime afọ azụ ahụ ụbọchị atọehihie na abalị. O wutere Jona nke ukwuu na ya egeghị Jehova ntị wee jee Ninive. Nihi ya, ị ma ihe o mere?Jona kpekuru Jehova ekpere ka o nyere ya aka. Jehova wee mee ka azụ ahụ gbọpụta Jona nala akọrọ. E mesịa, Jona jere Ninive. Nke a ọ dịghị akụziri anyị na ọ dị ezigbo mkpa ka anyị na-eme ihe ọ bụla Jehova kwuru?Akwụkwọ Bible bụJona.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A71 Chineke Ekwe Nkwa Iweta ParadaịsNKE A bụ foto paradaịs, nke ọ pụrụ ịbụ na Chineke gosiri Aịzaya onye amụma ya. Aịzaya dịrị ndụ mgbe na-adịghị anya Jona nwụsịrị.Paradaịs pụtara ubi ma ọ bụ ogige. Ọ na-echetara gị ihe anyị hụrụla nime akwụkwọ a? O yiri nnọọ ogige ahụ mara mma nke Jehova Chineke kere maka Adam na Iv, ó yighị ya? Ma, ọ dị mgbe ụwa niile ga-abụ paradaịs?Jehova gwara Aịzaya onye amụma ya ka o dee ihe banyere paradaịs ọhụrụ ahụ na-abịanụ bụ nke e mere maka ndị Chineke. Ọ sịrị: Anụ ọhịa wolf na nwa atụrụ ga-ebikọ nudo. Ụmụ ehi na ụmụ ọdụm ga-atakọ nri, ụmụntakịrị ga na-elekọta ha. Ọbụna agwọ na-ata ata agaghị emerụ nwa ọhụrụ ahụ ma ọ bụrụ na ọ na-egwuri egwu nakụkụ ya.Ọtụtụ ndị ga-asị: Nke a apụghị ime eme. Nsogbu adịwo mgbe niile nụwa, ọ ga na-adịkwa. Ma chegodị echiche banyere nke a: Olee ụdị ebe obibi Chineke nyere Adam na Iv?Chineke debere Adam na Iv nime paradaịs. Ọ bụ naanị nihi na ha nupụụrụ Chineke isi mere e ji chụpụ ha nebe obibi ha ahụ mara mma, ha akaa nká, ma nwụọ. Chineke na-ekwe nkwa inye ndị niile hụrụ ya nanya ihe ahụ Adam na Iv tụfuru.Nime paradaịs ọhụrụ nke na-abịanụ, ihe mgbu agaghị adị, ihe agaghịkwa na-emebi. Udo ga-adị nụzọ zuru ezu. Mmadụ niile ga-enwe ahụ ike na obi ụtọ. Ọ ga-adị nnọọ dị ka Chineke chọrọ ka ọ dị na mbụ. E mesịa, anyị ga-amụ banyere ụzọ Chineke ga-esi mee nke a.Aịsaịa 11:6-9;Mkpughe 21:3, 4.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A72 Chineke Enyere Eze Hezekaya AkaỊ MA ihe mere nwoke a ji ekpegara Jehova ekpere? Gịnị mere o ji chịsa akwụkwọ ozi ndị a nihu ebe a na-achụrụ Jehova àjà? Nwoke ahụ bụ Hezekaya. Ọ bụ eze nke ebo abụọ nke Izrel nke dị nebe ndịda. Ma, ọ nọ ná nnukwu nsogbu. Nihi gịnị?Ọ bụ nihi na ụsụụ ndị agha Asiria ebibiworị ebo iri nke dị nebe ugwu. Jehova kwere ka nke a mee nihi na ndị ahụ jọrọ njọ. Ma ugbu a, ụsụụ ndị agha Asiria abịawo ibuso alaeze ebo abụọ ahụ agha.Eze Asiria ziteere Eze Hezekaya akwụkwọ ozi. Ọ bụ akwụkwọ ozi ndị ahụ ka Hezekaya chịsara nebe a nihu Chineke. Nakwụkwọ ozi ndị ahụ, e ji Jehova mee ihe ọchị ma gwa Hezekaya ka ọ chịlie aka elu. Ọ bụ nke a mere Hezekaya ji na-ekpe ekpere, sị: Biko, Jehova, zọpụta anyị naka eze Asiria. Mgbe ahụ ka mba niile ga-amara na naanị gị bụ Chineke. Jehova ọ ga-aza ekpere Hezekaya?Hezekaya bụ eze ọma. Ọ dịghị ka ajọ ndị eze ebo iri nke Izrel, ma ọ bụ dị ka ajọ Eze Ehaz bụ nna ya. Hezekaya kpachapụrụ anya iji hụ na o gere ntị niwu Jehova niile. Ma mgbe Hezekaya kpesịrị ekpere, Aịzaya onye amụma ziri ya ozi nke a sitere naka Jehova: Eze Asiria agaghị abata Jeruselem. Ọ dịghị nke ọ bụla nime ndị agha ya ga-abịaru ya nso. Ha agaghị agba otu akụ ọ bụla nobodo a.Lee foto dị na peeji a. Ị ma ndị agha ndị a nwụrụ anwụ? Ha bụ ndị Asiria. Jehova zipụrụ otu mmụọ ozi ya, nime otu abalịkwa, mmụọ ozi ahụ gburu ndị agha Asiria dị otu narị puku na puku iri asatọ na ise. Nihi ya, ike gwụrụ eze Asiria, o wee laa nebe obibi ya.A zọpụtara alaeze ebo abụọ ahụ, ndị ya wee nwee udo ruo oge ụfọdụ. Ma mgbe Hezekaya nwụrụ, Manase nwa ya wee bụrụ eze. Ma Manase ma nwa ya, bụ Emọn, nke nọchiri ya, bụcha ajọ ndị eze. Mmebi iwu na ihe ike jupụtara nala ahụ ọzọ. Mgbe ndị ohu Eze Emọn gburu ya, e chiri Josaya nwa ya eze ịchị alaeze ebo abụọ ahụ.2 Ndị Eze 18:1-36;19:1-37;21:1-25.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A73 Eze Ọma Ikpeazụ Chịrị IzrelJOSAYA dị naanị afọ asatọ mgbe ọ ghọrọ eze nke alaeze ebo abụọ nke Izrel nke dị nebe ndịda. Nke a bụ afọ ndụ pere nnọọ mpe mmadụ ịbụ eze. Nihi ya, ndị okenye ụfọdụ nyeere ya aka na mbụ ịchị mba ahụ.Mgbe Josaya bụworo eze afọ asaa, ọ malitere ịchọ Jehova. Ọ gbasoro ihe nlereanya nke ezi ndị eze dị ka Devid, Jehoshafat, na Hezekaya. E mesịa, mgbe Josaya ka dị nnọọ afọ iri na ụma, o mere ihe dị ka dike.Ruo ogologo oge, ihe ka ọtụtụ ná ndị Izrel anọwo na-eme ihe ndị jọgburu onwe ha. Ha na-efe chi ụgha dị iche iche ofufe. Ha na-akpọ isi ala enye arụsị. Nihi ya, Josaya na ndị ikom ya malitere iwepụsị ofufe ụgha nala ahụ. Nke a abụghị obere ọrụ ebe ọ bụ na ọtụtụ mmadụ na-efe chi ụgha dị iche iche. Ị pụrụ ịhụ Josaya na ndị ikom ya nebe a ka ha na-etipịasị arụsị niile ahụ.Ka e mesịrị, Josaya nyere ndị ikom atọ ọrụ iwuzi ụlọ nsọ Jehova. A nakọtara ndị Izrel ego ma were ya nye ndị ikom ahụ ka ha jiri ya na-akwụ ụgwọ ọrụ ahụ a ga-arụ. Mgbe ha na-arụ ọrụ nụlọ nsọ ahụ, onyeisi nchụàjà, bụ Hilkaya, chọtara otu ihe dị mkpa nebe ahụ. Ọ bụ akwụkwọ iwu nke Jehova mere ka Mozis dee ogologo oge gara aga. O furu efu kemgbe ọtụtụ afọ.E ji akwụkwọ ahụ jekwuru Josaya, o wee rịọ ka a gụpụta ya ka ya nụ. Ka Josaya na-ege ntị, ọ chọpụtara na ndị Izrel anọghị na-edebe iwu Jehova. Nke a wutere ya nke ukwuu, o wee dọwaa uwe ya, dị ka ị pụrụ ịhụ nebe a. O wee sị: Jehova na-ewesa anyị iwe nihi na nna anyị hà edebeghị iwu ndị e dere nime akwụkwọ a.Josaya wee nye Hilkaya onyeisi nchụàjà iwu ịchọpụta ihe Jehova ga-eme ha. Hilkaya wee jee jụọ onye amụma nwaanyị, bụ Hulda. Hulda ziri ya ozi a si naka Jehova ka o zie Josaya: M ga-enye Jeruselem na ndị niile ahụhụ nihi na ha efewo chi ụgha ofufe, ha emewokwa ka ala a jupụta nihe ọjọọ. Ma, ebe ọ bụ na gị onwe gị, bụ Josaya, emewo ihe ziri ezi, ahụhụ nke a agaghị abịa ruo mgbe ị nwụrụ.2 Ihe E Mere 34:1-28.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A74 Nwoke nke Na-atụghị EgwuLEE ka ndị a ji nwa okorobịa a na-eme ihe ọchị. Ị ma onye ọ bụ? Ọ bụ Jeremaya. Ọ bụ onye amụma dị mkpa nke Chineke.Ngwa ngwa Eze Josaya malitesịrị imebi arụsị ndị dị nala Juda, Jehova gwara Jeremaya ka ọ bụrụ onye amụma Ya. Ma Jeremaya chere na ya etorubeghị ịbụ onye amụma. Ma Jehova sịrị na ya ga-enyere ya aka.Jeremaya gwara ụmụ Izrel ka ha kwụsị ime ihe ọjọọ. Chi niile nke ndị mba ọzọ na-efe ofufe bụ chi ụgha, ka ọ sịrị. Ma ọtụtụ ndị Izrel họọrọ ife arụsị kama ife ezi Chineke bụ Jehova. Mgbe Jeremaya gwara ha na Chineke ga-ata ha ahụhụ nihi ajọ omume ha, ha chịrị ya ọchị.Ọtụtụ afọ agaa. Josaya wee nwụọ, mgbe afọ atọ gasịkwara, Jehoyakim nwa ya wee bụrụ eze. Jeremaya nọgidere na-agwa ụmụ Izrel, sị: A ga-ebibi Jeruselem ma ọ bụrụ na unu agbanweghị omume ọjọọ unu. Ndị nchụàjà jidere Jeremaya wee tie mkpu na-asị: I kwesịrị ogbugbu nihi ihe ndị a i kwuru. Ha wee gwa ndị isi Izrel, sị: E kwesịrị igbu Jeremaya, nihi na o kwujọọla obodo anyị.Gịnị ka Jeremaya ga-eme ugbu a? Ọ tụghị egwu! Ọ gwara ha niile, sị: Jehova zitere m ịgwa unu ihe ndị a. Ọ bụrụ na unu agbanweghị ndụ ọjọọ unu na-adị, Jehova ga-ebibi Jeruselem. Ma maranụ nke a: Ọ bụrụ na unu egbuo m, unu na-egbu onye na-emeghị ihe ọjọọ ọ bụla.Ndị isi ahụ kwere ka Jeremaya dị ndụ, ma ndị Izrel agbanweghị ụzọ ọjọọ ha. E mesịa, Nebukadneza, bụ eze Babilọn, bịara busoo Jeruselem agha. Nikpeazụ, Nebukadneza mere ụmụ Izrel ndị ohu ya. Ọ dọọrọ ọtụtụ puku nime ha nagha laa Babilọn. Chegodị ihe ọ ga-adị ka ya ma ọ bụrụ na ndị ị na-amaghị esi nala gị dọrọ gị nagha laa nala ị na-amaghị!Jeremaịa 1:1-8;10:1-5;26:1-16;2 Ndị Eze 24:1-17.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A75 Ụmụ Okorobịa Anọ Ndị Nọ na BabilọnEZE Nebukadneza dọọrọ ndị Izrel niile kasị mara akwụkwọ nagha wee laa Babilọn. E mesịa, eze si netiti ha họpụta ụmụ okorobịa ndị kasị maa mma na ndị kasị mara ihe. Ụmụ okorobịa anọ ndị ị na-ahụ nebe a so nime ha. Otu bụ Daniel, atọ ndị ọzọ ka ndị Babilọn gụrụ aha bụ Shedrak, Mishak, na Abednego.Nebukadneza chọrọ ịzụ ụmụ okorobịa ahụ ka ha wee na-eje ozi nobí ya. Ọ bụrụ na e nyesịa ha ọzụzụ ruo afọ atọ, ọ ga-ahọrọ naanị ndị kasị mara ihe ka ha na-enyere ya aka nịhụ maka nsogbu dị iche iche. Eze chọrọ ka ụmụ okorobịa ndị ahụ gbasie ike ma nwee ahụ ike mgbe a na-enye ha ọzụzụ. Nihi ya, o nyere iwu ka ndị ohu ya na-enye ha niile ụdị nri ọma na mmanya ọma ahụ a na-enye ya na ezinụlọ ya.Lee nwa okorobịa ahụ bụ Daniel. Ị ma ihe ọ na-agwa Ashpenaz, bụ onyeisi nke ndị ohu Nebukadneza? Daniel na-agwa ya na ya achọghị iri nri ọma si na tebụl eze. Ma nke a mere ka Ashpenaz na-echegbu onwe ya. O wee sị: Eze ekwuwo ihe unu ga na-eri na ihe unu ga na-aṅụ. Ọ bụrụkwa na unu enweghị ahụ ike dị ka ụmụ okorobịa ndị ọzọ, ọ pụrụ igbu m.Ya mere, Daniel jekwuuru onye Ashpenaz nyere ọrụ ilekọta ya na ndị enyi ya atọ. O wee sị ya: Biko, lee anyị ule ụbọchị iri. Na-enye anyị akwụkwọ nri na mmiri ọṅụṅụ. E mesịa, nyochaa anyị na ụmụ okorobịa ndị ọzọ ndị na-eri nri eze, ka ị hụ ndị ga-enwe ahụ ọma karị.Onye ahụ na-elekọta ha kwetara ime nke a. Mgbe ụbọchị iri ahụ zuru, Daniel na ndị enyi ya atọ nwere ahụ ọma karịa ụmụ okorobịa ndị ọzọ. Nihi ya, onye nlekọta ahụ kwere ka ha na-eri akwụkwọ nri kama iri ihe ahụ eze sịrị ka e nyewe ha.Mgbe afọ atọ gasịrị, a kpọgaara Nebukadneza ụmụ okorobịa niile ahụ. Mgbe eze gwasịrị ha niile okwu, ọ chọpụtara na Daniel na ndị enyi ya atọ kasị ndị ọzọ mara ihe. Ya mere, ọ kpọọrọ ha ka ha na-enyere ya aka nobí ya. Mgbe ọ bụla eze jụkwara Daniel, Shedrak, Mishak, na Abednego ajụjụ ma ọ bụ nye ha ọrụ siri ike, ha maara ihe okpukpu iri karịa ndị dibia anwansị ya ma ọ bụ ndị ya maara ihe.Daniel 1:1-21.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A76 E Bibie JeruselemỌ KARỊWO afọ iri kemgbe eze Nebukadneza dọọrọ ndị Izrel niile kasị mara akwụkwọ laa Babilọn. Ma ugbu a, lee ihe na-emenụ! A na-agba Jeruselem ọkụ. A kpọkọrọla ụmụ Izrel ndị nke a na-egbughị egbu gawa Babilọn dị ka ndị mkpọrọ.Cheta na nke a bụ ihe ndị amụma Jehova kwuru ga-emenụ ma ọ bụrụ na ụmụ Izrel agbanweghị omume ọjọọ ha. Ma ụmụ Izrel aṅaghị ndị amụma ahụ ntị. Ha nọgidere na-efe chi ụgha dị iche iche kama ife Jehova. Nihi ya, e kwesịrị inye ha ahụhụ. Anyị maara nke a nihi na Izikiel onye amụma Chineke na-akọrọ anyị ihe ọjọọ ndị Izrel nọ na-eme.Ị ma onye Izikiel bụ? O so nụmụ okorobịa ahụ Eze Nebukadneza dọọrọ nagha laa Babilọn ihe karịrị afọ iri tupu oké mbibi nke a dakwasịrị Jeruselem. A dọkwaara Daniel na ndị enyi ya atọ, bụ Shedrak, Mishak, na Abednego nagha laa Babilọn notu oge ahụ.Mgbe Izikiel ka nọ na Babilọn, Jehova gosiri ya ihe ọjọọ niile a na-eme na Jeruselem nụlọ nsọ Chineke. Jehova mere nke a nụzọ ọrụ ebube. Nezie, Izikiel ka nọ na Babilọn, ma Jehova mere ka ọ hụ ihe niile na-eme nụlọ nsọ ahụ. Ihe Izikiel hụrụ na-awụ akpata oyi nahụ!Jehova gwara Izikiel, sị: Lee ihe arụ niile ndị a na-eme nebe a nụlọ nsọ m. Lee ka e sekasịchara agwọ na ụmụ anụmanụ ndị ọzọ ná mgbidi ụlọ nsọ m. Leekwa ka ụmụ Izrel na-efe ha ofufe! Izikiel hụrụ ihe ndị a, o wee dee ihe niile ahụ na-emenụ nakwụkwọ.Ị na-ahụ ihe ndị ndú Izrel na-eme na nzuzo? ka Jehova jụrụ Izikiel. Ee, ọ hụkwara nke ahụ. Ha dị ndị ikom iri asaa, ha niile na-efekwa chi ụgha dị iche iche. Ha na-asị: Jehova anaghị ahụ anyị. Ọ hapụwo ala a.Mgbe ahụ, Jehova gosiri Izikiel ndị inyom ụfọdụ nọ nọnụ ụzọ ámá nke dị nakụkụ ebe ugwu nke ụlọ nsọ ahụ. Ha nọdụrụ ala nebe ahụ na-akpọ isi ala enye chi ụgha bụ Tamuz. Leekwa ndị ikom ahụ nọ nọnụ ụzọ mbata nke ụlọ nsọ Jehova! Ha dị ihe dị ka ndị ikom iri abụọ na ise. Izikiel hụrụ ha. Ha chere ihu nebe ọwụwa anyanwụ wee na-akpọ isi ala, na-efe anyanwụ!Jehova wee sị: Ha adịghị asọpụrụ m. Ọ bụghị naanị na ha na-eme ihe ọjọọ, kama ha batara nụlọ nsọ m na-eme ha! Nihi nke a, ọ sịrị: Iwe m ga-eru ha ahụ. M gaghị emere ha ebere mgbe a ga-ebibi ha.Ọ bụ naanị ihe dị ka afọ atọ mgbe Jehova gosichara Izikiel ihe ndị a ka ụmụ Izrel nupụụrụ Eze Nebukadneza isi. O wee jee busoo ha agha. Mgbe otu afọ na ọkara gasịrị, ndị Babilọn tipuru mgbidi Jeruselem, wee gbaa obodo ahụ ọkụ. E gburu ihe ka ukwuu nime ha ma kpọkọrọ ọtụtụ ndị ọzọ laa Babilọn dị ka ndị mkpọrọ.Nihi gịnị ka Jehova ji kwe ka mbibi nke a jọgburu onwe ya bịakwasị ụmụ Izrel? Nezie, ọ bụ nihi na ha egeghị Jehova ntị, ha edebeghịkwa iwu ya. Nke a na-egosi na ọ dị mkpa ka anyị na-eme ihe Chineke kwuru mgbe niile.Na mbụ, a hapụrụ mmadụ ole na ole ịnọ nala Izrel. Eze Nebukadneza mere onye Juu a na-akpọ Gedalaya onyeisi ha. Ma ndị Izrel ụfọdụ gburu Gedalaya. Ha wee tụọ ụjọ na ndị Babilọn ga-abịa ibibi ha nihi ihe ọjọọ nke a ha mere. Nihi ya, ha manyere Jeremaya ka o soro ha pụọ, ha wee gbalaga Ijipt.Nke a mere ka a ghara inwe mmadụ ọ bụla nọ nala Izrel. Ọ dịghị onye biri nala Izrel ruo afọ iri asaa. Ọ tọgbọrọ nnọọ nkịtị. Ma Jehova kwere nkwa na ya ga-akpọghachi ndị ya nala ahụ mgbe afọ iri asaa gasịrị. Ugbu a, gịnị na-eme ndị Chineke nala Babilọn, bụ ebe a dọọrọ ha nagha laa? Ka anyị lee.2 Ndị Eze 25:1-26;Jeremaịa 29:10;Ezikiel 1:1-3;8:1-18.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ ANkebi nke 5Site ná Ndọrọ nAgha Laa Babilọn Ruo ná Mwughachi nke Mgbidi JeruselemMgbe ụmụ Izrel nọ na Babilọn, bụ ebe a dọọrọ ha nagha laa, ha nwetara ọtụtụ ule nke okwukwe. A tụbara Shedrak, Mishak, na Abednego nime ọkụ na-enwu ajọ onwunwu, ma Chineke napụtara ha. E mesịa, mgbe ndị Midia na ndị Peshia meriri Babilọn, a tụbara Daniel nolulu ọdụm ma Chineke chebere ya site nimechi ọnụ ọdụm ndị ahụ.Nikpeazụ, eze Saịrọs nke Peshia tọhapụrụ ụmụ Izrel. Ha laghachiri nala ha mgbe naanị afọ iri asaa a dọọrọ ha nagha laa Babilọn gasịrị. Otu nime ihe mbụ ha mere mgbe ha laruru Jeruselem bụ ịmalite iwu ụlọ nsọ Jehova. Ma, noge na-adịghị anya, ndị iro kwụsịrị ọrụ ahụ. Ya mere, ọ bụ ihe dị ka afọ iri abụọ na abụọ mgbe ha laghachisịrị Jeruselem ka ha wusịrị ụlọ nsọ ahụ.Ọzọkwa, anyị ga-amụ banyere nlaghachi Ezra laghachiri Jeruselem iji chọọ ụlọ nsọ ahụ mma. Nke a bụ ihe dị ka afọ iri anọ na asaa e wusịrị ụlọ nsọ ahụ. Mgbe afọ iri na atọ gafesịrị kemgbe Ezra lọtasịrị, Nehemaya nyere aka niwughachi mgbidi Jeruselem ahụ e tikpọrọ etikpọ. NKEBI NKE 5 na-akọ akụkọ ihe ndị mere nime otu narị afọ na afọ iri ise na abụọ nke batara noge anyị a.77 Ha Ekweghị Akpọ Isi AlaÌ CHETARA mgbe ị nụrụ akụkọ banyere ụmụ okorobịa atọ ndị a? Ee, ha bụ ndị enyi Daniel ahụ ndị jụrụ iri ihe ha lere anya dị ka nri na-adịghị mma. Ndị Babilọn kpọrọ ha Shedrak, Mishak, na Abednego. Ma lee ha anya ugbu a. Gịnị mere ha anaghị akpọ isi ala nye onyinyo ukwu nke a dị ka ndị ọzọ na-akpọ? Ka anyị chọpụta.Ì chetara iwu ahụ Jehova dere nonwe ya nke a na-akpọ Iwu Iri? Nke mbụ nime ha bụ: Efela chi ọzọ ma ọ bụghị naanị m. Ụmụ okorobịa ndị a na-erube isi niwu a, nagbanyeghị na ọ bụghị ihe dị mfe ime.Nebukadneza, bụ eze Babilọn, kpọrọ ọtụtụ ndị ukwu ka ha bịa sọpụrụ ihe oyiyi nke a o guzobere. Ọ dịbeghị anya ọ gwara ndị ahụ niile okwu, sị: Mgbe unu nụrụ olu opi, olu ụbọ akwara na ihe iti egwú ndị ọzọ, unu ga-ada nala ma kpọọrọ ihe oyiyi ọlaedo a isi ala. Onye ọ bụla nke na-akpọghị isi ala, a ga-atụba ya ozugbo nime ọkụ na-enwu ajọ onwunwu.Mgbe Nebukadneza nụrụ na Shedrak, Mishak, na Abednego akpọghị isi ala, oké iwe were ya. O wee sị ka e duta ha nihu ya. O nyere ha ohere ọzọ ịkpọ isi ala. Ma ụmụ okorobịa ndị ahụ tụkwasịrị Jehova obi. Chineke anyị, bụ onye anyị na-efe, pụrụ ịzọpụta anyị, ka ha gwara Nebukadneza. Ma, ọ bụrụgodị na ọ zọpụtaghị anyị, anyị agaghị akpọrọ ọlaedo gị isi ala.Mgbe Nebukadneza nụrụ nke a, iwe ya bịara ka njọ. E nwere ọkụ dị nso nke a kwanyere nebe ahụ, o wee nye iwu, sị: Meenụ ka ọkụ ahụ nwusie ike okpukpu asaa karịa otú ọ na-enwu na mbụ! O meziri ka ndị ikom kasị ike nime ndị agha ya kee Shedrak, Mishak, na Abednego agbụ, ma tụba ha nime ọkụ ahụ. Ọkụ ahụ na-enwusi nnọọ ike nke na ire ya regburu ndị dike ahụ. Ma gịnị mere ụmụ okorobịa atọ ahụ ha tụbara nime ya?Eze wee lee anya nime ọkụ ahụ, ezigbo egwu ejide ya. O wee jụọ, sị: Ọ bụghị ndị ikom atọ ka anyị kere agbụ ma tụba nime ọkụ a na-enwu ajọ onwunwu?Ndị ohu ya azaa ya, sị: Ee, ọ bụ otú anyị mere.Ọ sị ha: Ma ana m ahụ ndị ikom anọ ka ha na-ejegharị nime ọkụ ahụ. E keghị ha agbụ, ọkụ anaghịkwa ere ha. Onye mere ha anọ yiri mmụọ ozi. Eze wee jeruo nọnụ ụzọ ebe a kwanyere ọkụ ahụ nso wee na-akpọ òkù: Shedrak! Mishak! Abednego! Pụtanụ, unu ndị ohu nke Chineke nke kachasị ihe niile elu!Mgbe ha pụtara, mmadụ niile hụrụ na ọ dịghị ebe ha merụrụ ahụ. Eze wee sị: Ka otuto dịrị Chineke nke Shedrak, Mishak, na Abednego! O zitewo mmụọ ozi ya wee zọpụta ha nihi na ha akpọghị isi ala nye chi ọzọ ma ọ bụghị nke ha.Nke a ọ bụghị ezi ihe nlereanya nke ikwesị ntụkwasị obi nye Jehova bụ nke anyị kwesịrị ịgbaso?Ọpụpụ 20:3;Daniel 3:1-30.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A78 Ihe Aka Dere ná MgbidiGỊNỊ na-eme nebe a? Ndị a nọ noké oriri. Eze Babilọn kpọrọ otu puku mmadụ bụ ndị ukwu oriri. Ha ji iko ọlaedo na iko ọlaọcha na arịa ndị e weere nụlọ nsọ Jehova dị na Jeruselem na-aṅụ mmanya. Ma, na mberede, a hụrụ mkpịsị aka mmadụ nke malitere ide ihe ná mgbidi ụlọ ahụ. Egwu jidere mmadụ niile.Ọ bụ Belshaza, nwa nwa Nebukadneza, bụ eze nke na-achị mgbe ahụ. O tiri mkpu ka e duta ndị amamihe ya. Ọ sị ha: Onye ọ bụla nke pụrụ ịgụ ihe odide nke a na ịkọrọ m isi ya, aga m enye ya ọtụtụ onyinye, m ga-emekwa ya onyeisi nke atọ kachasị mkpa nalaeze m. Ma, ọ dịghị nke ọ bụla nime ndị amamihe ya pụrụ ịgụ ihe ahụ e dere ná mgbidi ma ọ bụ ịkọ isi ya.Nne eze wee nụ mkpọtụ ahụ, wee bata nime ụlọ oriri ahụ. O wee sị eze: Biko atụla egwu hie nne. Ọ dị otu nwoke nọ nalaeze gị nke maara chi dị nsọ. Mgbe nna nna gị bụ Nebukadneza bụ eze, o mere ya onyeisi ndị amamihe ya. Aha ya bụ Daniel. Zie ozi ka a kpọọ ya, ọ ga-akọrọ gị isi ihe a niile.E dutara Daniel ngwa ngwa. Mgbe ọ jụsịrị ịnara onyinye ọ bụla, ọ malitere ịkọ ihe mere Jehova ji chụtuo nna nna Belshaza, bụ Nebukadneza, nocheeze ya. Daniel sịrị: Ọ dị mpako nke ukwuu. Jehova wee nye ya ahụhụ.Daniel wee sị Belshaza: Gị onwe gị maara ihe niile mere ya, ma gị agaa nihu na-adị mpako dị ka Nebukadneza. I jiwo iko na arịa niile a chịtara nụlọ nsọ Jehova ṅụọ ihe ọṅụṅụ. I fewo chi ndị e ji osisi na nkume mee, ị sọpụrụghịkwa Onye Okike ukwu anyị. Ọ bụ ya mere Chineke ji zite aka ahụ ide okwu ndị a.Nke a bụ ihe e dere, ka Daniel sịrị: MEʹNE, MEʹNE, TEʹKEL na PARʹSIN.MEʹNE pụtara na Chineke agụwo ụbọchị alaeze gị ọnụ, ma weta ya ná njedebe. TEʹKEL pụtara na a tụwo gị nihe ọtụtụ wee hụ na ị bụghị ezigbo mmadụ. PARʹSIN pụtara na e nyewo ndị Midia na ndị Peshia alaeze gị.Mgbe Daniel ka kpụ nnọọ okwu nọnụ, ndị Midia na ndị Peshia malitere ibuso Babilọn agha. Ha dọọrọ obodo ahụ nagha, wee gbuo Belshaza. Ihe ahụ aka dere ná mgbidi mezuru kpọmkwem nabalị ahụ! Ma gịnị ga-eme ụmụ Izrel ugbu a? E mesịa, anyị ga-achọpụta nke ahụ, ma, ka anyị buru ụzọ hụ ihe mere Daniel.Daniel 5:1-31.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A79 Daniel Nọ nOlulu ỌdụmEWOO! O yiri ka Daniel ọ nọ ná nnukwu nsogbu. Ma ọdụm ndị a anaghị emerụ ya ahụ! Ị ma ihe kpatara ya? Ònye tụbara Daniel nebe a ọdụm jupụtara? Ka anyị chọpụta.Eze Babilọn noge ahụ bụ nwoke aha ya bụ Darayọs. O nwere mmasị dị ukwuu nebe Daniel nọ nihi na Daniel nwere obiọma nke ukwuu, marakwa ihe. Darayọs mere Daniel onyeisi ọchịchị nalaeze ya. Nke a mere ka ndị ikom ndị ọzọ na-emere Daniel anyaụfụ, nihi ya, leenụ ihe ha mere.Ha jere sị Darayọs: Anyị ekwerewo, eze, ka i mee iwu ka mmadụ ọ bụla ghara ikpere chi ọzọ ma ọ bụ mmadụ ọzọ ma ọ bụghị naanị gị ruo ụbọchị iri atọ. Onye ọ bụla nke na-erubeghị isi niwu a, a ga-atụba ya nime olulu ọdụm. Darayọs amaghị ihe mere ha ji chọọ ka e mee iwu a. Ma, o chere na ọ bụ ezi ihe, o wee dee iwu ahụ nakwụkwọ. Ugbu a o derela iwu ahụ nakwụkwọ, a pụghị ịgbanwe ya.Mgbe Daniel nụrụ banyere iwu ahụ, ọ lara nụlọ ya ma kpee ekpere dị ka ọ na-eme mgbe niile. Ajọ ndị ikom ahụ maara na Daniel agaghị akwụsị ikpegara Jehova ekpere. Obi dị ha ụtọ nihi na o yiri ka ìzù ha na-agba igbu Daniel ọ na-aga nke ọma.Mgbe Eze Darayọs matara ihe mere ndị ikom a ji chọọ ka e mee iwu a, o wutere ya nke ukwuu. Ma, ọ pụghị ịgbanwe iwu ahụ, nke a mere o ji nye iwu ka a tụba Daniel nolulu ọdụm. Ma eze gwara Daniel, sị: Enwere m olileanya na Chineke gị, onye ị na-efe ofufe, ga-azọpụta gị.Obi adịtụghị Darayọs mma nabalị ahụ nke na o hilighị ụra. Nụtụtụ echi ya, o weere ọsọ gbaga nolulu ọdụm ahụ. Ị pụrụ ịhụ ya nebe ahụ. O wee kpọọ òkù: Daniel, ohu Chineke dị ndụ! Chineke onye ị na-efe, ò nwewo ike ịzọpụta gị nọnụ ọdụm ndị ahụ?Daniel wee zaa ya, sị: Chineke zitere mmụọ ozi ya ka o mechie ọnụ ọdụm ndị a ka ha ghara ịdọgbu m.Obi tọrọ eze ụtọ. O wee nye iwu ka a dọpụta Daniel nolulu ọdụm ahụ. O wee mee ka a tụba ajọ ndị ikom ahụ chọrọ igbu Daniel nolulu ọdụm ahụ. Ọbụna tupu ha adaruo ala, ọdụm ndị ahụ jidere ha ma nyajisie ọkpụkpụ ha niile.Eze Darayọs wee degara ndị niile nọ nalaeze ya akwụkwọ, sị: M na-enye iwu ka onye ọ bụla na-asọpụrụ Chineke nke Daniel. Ọ na-arụ oké ọrụ ebube. Ọ zọpụtara Daniel ka ọdụm ghara iripia ya.Daniel 6:1-28.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A80 Ndị Chineke Ahapụ BabilọnIHE dị ka afọ abụọ agafewo kemgbe ndị Midia na ndị Peshia weghaara Babilọn. Ma lee ihe na-eme ugbu a! Ndị Izrel na-ahapụ Babilọn. Olee ụzọ ha si nwere onwe ha? Ònye hapụrụ ha ka ha laa?Ọ bụ Saịrọs, eze Peshia. Mgbe dị anya tupu a mụọ Saịrọs, Jehova gwara onye amụma ya bụ Aịzaya ka o dee banyere ya, sị: Ị ga-eme nnọọ ihe m chọrọ ka i mee. A ga-emeghere gị ọnụ ụzọ ámá niile ka i wee weghara obodo ahụ. Saịrọs mesịkwara bute ụzọ niweghara Babilọn. Ndị Midia na ndị Peshia si nọnụ ụzọ ámá ndị e ghewere oghe bata nobodo ahụ nime abalị.Ma Aịzaya onye amụma Jehova kwukwara na Saịrọs ga-enye iwu ka e wughachi Jeruselem na ụlọ nsọ ya. Saịrọs ò nyere iwu ka e mee nke a? Ee, o mere otú ahụ. Nke a bụ ihe Saịrọs gwara ndị Izrel: Laanụ Jeruselem ka unu wuo ụlọ nsọ Jehova, bụ Chineke unu. Ọ bụkwa ihe ụmụ Izrel ndị a na-ala ime.Ma, ọ bụghị ụmụ Izrel niile nọ na Babilọn nwere ike ime ogologo njem ahụ laghachi Jeruselem. Ọ bụ ogologo njem nke dị ihe dị ka narị kilomita asatọ, ọtụtụ ha emewo agadi ma ọ bụ na-arịasi ọrịa ike nke na ha apụghị ime njem tere aka. E nwekwara ihe ndị ọzọ mere na ụfọdụ ndị alaghị. Ma Saịrọs gwara ndị na-alaghị, sị: Werenụ ọlaọcha na ọlaedo na ihe ndị ọzọ nye ndị na-alaghachi iwu Jeruselem na ụlọ nsọ ya.Nihi nke a, e nyere ndị Izrel na-ala Jeruselem ọtụtụ onyinye. Saịrọs nyekwara ha ọkwá na iko niile ndị ahụ Eze Nebukadneza chịkọọrọ nụlọ nsọ Jehova mgbe o bibiri Jeruselem. Ndị ahụ nwere ọtụtụ ihe ndị ha ga-ebu laa.Mgbe ha mere njem ihe dị ka ọnwa anọ, ndị Izrel ahụ ruru Jeruselem nezi oge. Ọ bụ naanị afọ iri asaa gaferela kemgbe e bibiri obodo ahụ, ala ahụ tọgbọkwara nefu nenweghị mmadụ ọ bụla nọ na ya. Nagbanyeghịkwa na ndị Izrel alọtawo nala ha ugbu a, ha ga-enwe ihe isi ike ụfọdụ, dị ka anyị ga-amụ banyere ya nakụkọ nke na-esonụ.Aịsaịa 44:28;45:1-4;Ezra 1:1-11.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A81 Ha Tụkwasịrị Chineke Obi na Ọ Ga-enyere Ha AkaỌTỤTỤ puku mmadụ mere njem ahụ dị anya si na Babilọn laa Jeruselem. Ma mgbe ha laruru, Jeruselem bụ naanị mkpọmkpọ ebe. Ọ dịghị onye bi na ya. Ndị Izrel malitere nisi iwughachi ihe niile.Otu nime ihe ndị mbụ ha wuru bụ ebe ịchụàjà. Nke a bụ ebe ha na-eji ụmụ anụmanụ achụrụ Jehova àjà, ma ọ bụ enye ya onyinye. Mgbe ọnwa ole na ole gasịrị, ụmụ Izrel malitere iwu ụlọ nsọ ahụ. Ma ndị iro ndị bi nso nala ahụ achọghị ka ụmụ Izrel wuo ya. Ya mere, ha nwara iyi ha egwu iji mee ka ha kwụsị ọrụ. Nikpeazụ, ndị iro a mere ka eze ọhụrụ nke Peshia nye iwu ka a kwụsị ọrụ iwu ụlọ ahụ.Ọtụtụ afọ wee gafee. O ruwo afọ iri na asaa ugbu a kemgbe ụmụ Izrel si Babilọn lọta. Jehova wee ziga Hagaị na Zekaraya ndị amụma ya ka ha gwa ha ka ha maliteghachi iwu ụlọ nsọ ahụ. Ụmụ Izrel tụkwasịrị Chineke obi na ọ ga-enyere ha aka, ha wee gee ndị amụma ahụ ntị. Ha maliteghachiri iwu ụlọ ahụ nagbanyeghị na iwu sịrị ha ewula.Otu nime ndị isi ọchịchị Peshia, bụ Tatenaị, bịara ịjụ ụmụ Izrel onye nyere ha ikike iwu ụlọ nsọ ahụ. Ụmụ Izrel gwara ya na mgbe ha nọ na Babilọn, na Eze Saịrọs gwara ha, sị: Laanụ Jeruselem ka unu wuo ụlọ nsọ Jehova, bụ Chineke unu.Tatenaị zigara akwụkwọ ozi na Babilọn iji jụọ ma Saịrọs ò kwuru nke ahụ neziokwu noge ọ nọ ndụ. Noge na-adịghị anya, akwụkwọ ozi si naka eze ọhụrụ nke Peshia bịa. Ọ sịrị na Saịrọs kwuru otú ahụ nezie. Nihi ya, eze dere akwụkwọ, sị: Hapụnụ ndị Izrel ka ha wuo ụlọ nsọ nke Chineke ha. Ana m enyekwa unu iwu ka unu nyere ha aka. E wusịrị ụlọ nsọ ahụ nime afọ anọ, obi tọkwara ndị Izrel ezigbo ụtọ.Ọtụtụ afọ ndị ọzọ agafewo. Ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ iri anọ na asatọ ugbu a kemgbe e wusịrị ụlọ nsọ ahụ. Ndị bi na Jeruselem dara ogbenye, obodo ha na ụlọ nsọ Chineke amaghịkwa mma nanya. Nime Babilọn, onye Izrel bụ Ezra matara mkpa e nwere iwuzi ụlọ nsọ Chineke. Ị ma ihe o mere?Ezra jere hụ Atakzazis, bụ eze Peshia, eze ọma ahụ wee nye Ezra ọtụtụ onyinye ọ ga-eburu laa Jeruselem. Ezra rịọrọ ndị Izrel nọ na Babilọn ka ha nyere ya aka ibuga ihe ndị ahụ na Jeruselem. Ihe dị ka puku mmadụ isii sịrị na ha ga-eje. Ha nwere ọtụtụ ọlaọcha na ọlaedo na ihe ndị ọzọ dị oké ọnụ ahịa ha ga-ebu.Ezra nwere nchegbu nihi na ndị ọjọọ na-anọ nụzọ. Ndị ahụ pụrụ izunara ha ọlaọcha na ọlaedo ha, ma gbuo ha. Nihi ya, Ezra kpọkọtara ndị ahụ, dị ka ị na-ahụ na foto a. Ha wee kpekuo Jehova ekpere ka o chebe ha nogologo njem ha ga-eme laghachi Jeruselem.Jehova chebere ha. Mgbe ha mesịrị njem ruo ọnwa anọ, ha ruru Jeruselem nudo. Nke a ọ dịghị egosi na Jehova pụrụ ichebe ndị nwere ntụkwasị obi na ọ ga-enyere ha aka?Ezra isi 2 ruo 8.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A82 Mọdekaị na EstaKA ANYỊ laghachi azụ nafọ ole na ole tupu Ezra agaa Jeruselem. Mọdekaị na Esta bụ ndị Izrel a ma nnọọ ama nalaeze Peshia. Esta bụ nwunye eze, nwa nwanne nna ya, bụ Mọdekaị, bụ onye na-esote eze nọchịchị. Ka anyị hụ otú ihe si bịa dịrị otú ahụ.Ndị mụrụ Esta nwụrụ mgbe ọ bụ nwata, Mọdekaị wee zụlite ya. Ahazuirọs, bụ eze Peshia, nwere obí nobodo ukwu bụ Shushan, Mọdekaị bụkwa otu nime ndị ohu ya. Otu ụbọchị, Vashtaị, bụ nwunye eze, nupụụrụ eze isi, eze wee họrọ nwunye ọhụrụ ịbụ lọọlọ ya. Ị ma nwaanyị ọ họọrọ? Ọ bụ Esta, bụ nwa agbọghọ mara mma.Ị na-ahụ nwoke mpako a ndị mmadụ na-akpọrọ isi ala? Aha ya bụ Heman. Ọ bụ nwoke a ma ama na Peshia. Heman na-achọkwa ka Mọdekaị, bụ onye ahụ ị na-ahụ nọdụrụ ala nebe ahụ, kpọọrọ ya isi ala. Ma Mọdekaị ekweghị akpọrọ ya isi ala. Mọdekaị echeghị na o ziri ezi ịkpọrọ ajọ mmadụ dị otú ahụ isi ala. Nke a kpasuru Heman iwe. Nihi ya, lezienụ ihe o mere.Heman gwara eze okwu ụgha banyere ndị Izrel. Ọ sịrị: Ha bụ ndị ọjọọ, ndị na-adịghị erube isi niwu gị. Ha kwesịrị ogbugbu. Ahazuirọs amaghị na Esta nwunye ya bụ onye Izrel. Ya mere, o gere Heman ntị wee mee iwu na a ga-egbu ndị Izrel niile notu ụbọchị a kara aka.Mgbe Mọdekaị nụrụ banyere iwu ahụ, o wutere ya nke ukwuu. O wee zigara Esta ozi, sị ya: Ị ghaghị ịgwa eze, rịọ ya ka ọ zọpụta anyị. O megidere iwu nala Peshia bụ mmadụ ịga nihu eze ọ gwụla ma ọ kpọrọ onye ahụ. Ma Esta gara nihu eze mgbe ọ na-akpọghị ya. Eze matịrị mkpọ ọlaedo ya, bụ nke na-egosi na a gaghị egbu ya. Esta kpọrọ eze na Heman oké oriri. Nebe ahụ ka eze nọ jụọ Esta ihe ọma ọ chọrọ ka ya meere ya. Esta wee sị na ya ga-agwa ya ma ọ bụrụ na ya na Heman ga-abịa noriri ọzọ nechi ya.Noriri ahụ, Esta gwara eze, sị: A na-aga igbu mụ na ndị m. Iwe were eze. Ònye na-anwa ime ihe nke a? ka ọ jụrụ ya.Esta wee sị ya: Onye iro ahụ bụ ajọ nwoke a bụ Heman?Ezigbo iwe ji eze ugbu a. O wee nye iwu ka e gbuo Heman. Nikpeazụ, eze mere Mọdekaị onye na-esote ya nọchịchị. Mgbe ahụ, Mọdekaị hụrụ na e mere iwu ọhụrụ nke nyere ndị Izrel ikike ịlụ ọgụ maka ndụ ha nụbọchị ahụ e zubere igbusị ha. Ebe ọ bụ na Mọdekaị bụ nwoke a ma ama ugbu a, ọtụtụ ndị nyeere ndị Izrel aka, e wee zọpụta ha naka ndị iro ha.Akwụkwọ Bible bụEsta.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A83 Mgbidi JeruselemLEE ọrụ niile a na-arụ nebe a. Ụmụ Izrel na-arụsi ọrụ ike niwu mgbidi Jeruselem. Mgbe Eze Nebukadneza bibiri Jeruselem otu narị afọ na afọ iri ise na abụọ gara aga, o tidara mgbidi ya, wee gbaa ọnụ ụzọ ámá niile nke obodo ahụ ọkụ. Ndị Izrel ewughachighị mgbidi ahụ ozugbo ha si Babilọn lọta.Olee otú i chere ọ dị ha ibi nebe a afọ niile ahụ nenweghị mgbidi gburugburu obodo ha? Obi erughị ha ala. Ndị iro ha pụrụ ịbata nenweghị ihe mgbochi ma busoo ha agha. Ma ugbu a, nwoke a bụ Nehemaya na-enyere ha aka iwughachi mgbidi ahụ. Ị ma onye Nehemaya bụ?Nehemaya bụ onye Izrel nke si nobodo Shushan, bụ ebe Mọdekaị na Esta bi. Nehemaya rụrụ ọrụ nobí eze, nihi ya, ọ pụrụ ịbụ na ọ bụ ezigbo enyi Mọdekaị na Eze Nwaanyị bụ Esta. Ma Bible asịghị na Nehemaya rụụrụ Eze Ahazuirọs, bụ di Esta, ọrụ. Ọ rụụrụ eze nke sochiri ya, bụ Eze Atazaksis, ọrụ.Cheta na Atazaksis bụ eze ọma ahụ nke nyere Ezra ego niile ahụ o bu laa Jeruselem iji dozie ụlọ nsọ Jehova. Ma Ezra ewughị mgbidi obodo ahụ nke e tikpọrọ etikpọ. Ka anyị hụ otú Nehemaya si bịa rụwazie ọrụ a.Afọ iri na atọ agafewo kemgbe Atazaksis nyere Ezra ego iji dozie ụlọ nsọ ahụ. Nehemaya bụzi onyeisi ndị obu ihe ọṅụṅụ nke Eze Atazaksis. Nke a pụtara na ọ bụ ya na-enye eze mmanya, na-ahụkwa na ọ dịghị onye ga-anwa inye eze nsí. Ọ bụ ọrụ dị oké mkpa.Otu ụbọchị, Hanenaị, bụ nwanne nwoke nke Nehemaya, na ndị ikom ndị ọzọ sitere nala Izrel, bịara ileta Nehemaya. Ha gwara ya nsogbu ndị ụmụ Izrel na-enwe na otú mgbidi Jeruselem ka si bụrụ nke e tikpọrọ etikpọ. Nke a wutere Nehemaya nke ukwuu, o wee kpekuo Jehova ekpere banyere ya.Otu ụbọchị, eze chọpụtara na obi adịghị Nehemaya ụtọ, o wee jụọ ya, sị: Gịnị mere ihu gị ji gbarụọ agbarụ? Nehemaya wee gwa ya na ọ bụ nihi na Jeruselem nọ nọnọdụ ọjọọ, na mgbidi ya dasịrị ada. Eze wee jụọ ya, sị: Ọ bụ gịnị ka ị chọrọ?Nehemaya wee sị ya: Kwe ka m gaa Jeruselem ka m wee wughachi mgbidi ya. Eze Atazaksis bụ nwoke obiọma. Ọ sịrị na Nehemaya nwere ike ije, o nyekwaara ya aka inweta osisi ụfọdụ a ga-eji wuo ihe owuwu ahụ. Ngwa ngwa Nehemaya ruru Jeruselem, ọ gwara ndị ahụ nzube ya. Nzube ya dị ha mma, ha wee sị: Ngwanụ ka anyị malite iwu ya.Mgbe ndị iro ụmụ Izrel hụrụ ka mgbidi ahụ na-ala elu, ha sịrị: Anyị ga-arịgo wee gbuo ha ma kwụsị ọrụ iwu ihe ahụ. Ma Nehemaya nụrụ banyere nke a, o wee nye ndị ọrụ ahụ mma agha na ube. O wee gwa ha, sị: Unu atụla ndị iro anyị egwu. Lụọnụ ọgụ iji chebe ụmụnne unu, ụmụ unu, nwunye unu, na ụlọ unu.Ndị ahụ nwere obi ike. Ha debere ihe agha ha nso ehihie na abalị, wurukwa mgbidi ahụ na-aga. Nihi ya, nime naanị ụbọchị iri ise na abụọ, ha wuchara mgbidi ahụ. Ugbu a, obi pụrụ iru ha ala nime obodo ahụ. Nehemaya na Ezra kụziiri ha iwu Chineke, obi tọkwara ha ụtọ.Ma ihe adịghịzi otú ha dị tupu a dọrọ ndị Izrel nagha laa Babilọn. Ọ bụ eze Peshia na-achị ha, ha aghaghịkwa ijere ya ozi. Ma Jehova kwere nkwa izitere ha eze ọhụrụ, nakwa na eze ahụ ga-ewetara ha udo. Ònye bụ eze nke a? Olee otú ọ ga-esi weta udo nụwa? Ihe dị ka narị afọ anọ na afọ iri ise gasịrị tupu a nụ ihe ọzọ banyere nke a. Mgbe ahụ ka a mụrụ otu nwa ọhụrụ, ọmụmụ ya bụkwa ọmụmụ kasị mkpa e nwetụworo. Ma nke ahụ bụ akụkọ ọzọ.Nehemaịa isi 1 ruo 6.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ ANkebi nke 6Site nỌmụmụ Jizọs Ruo nỌnwụ YaE zigara mmụọ ozi Gebriel ijekwuru otu nwa agbọghọ ọma aha ya bụ Meri. Ọ gwara ya na ọ ga-amụ nwa nke gaje ịbụ eze ruo mgbe ebighị ebi. A mụrụ nwa ahụ, bụ Jizọs, nụlọ anụ, bụ ebe ndị ọzụzụ atụrụ bịara leta ya. E mesịa, otu kpakpando duuru ndị ikom si nEbe Ọwụwa Anyanwụ bịa nebe nwata ahụ nọ. Anyị ga-amata onye mere ka ha hụ kpakpando ahụ na ụzọ e si zọpụta Jizọs mgbe a nwara igbu ya.Ọzọkwa, anyị ga-ahụ Jizọs, mgbe ọ gbara afọ iri na abụọ, ka ọ na-agwa ndị ozizi okwu nụlọ nsọ. Afọ iri na asatọ mgbe e mesịrị, e mere Jizọs baptizim, o wee malite ọrụ nke ikwusa na ịkụzi banyere Alaeze ahụ, bụ ihe Chineke zitere ya nụwa ime. Iji nyere ya aka nọrụ a, Jizọs họpụtara ndị ikom iri na abụọ ma mee ha ndịozi ya.Jizọs rụkwara ọtụtụ ọrụ ebube. O ji azụ nta ole na ole na ógbè achịcha ole na ole nyejuo ọtụtụ puku mmadụ afọ. Ọ gwọrọ ndị ọrịa, ọbụna mee ka ndị nwụrụ anwụ si nọnwụ bilie. Nikpeazụ, anyị ga-amụ banyere ọtụtụ ihe ndị mere Jizọs nụbọchị ikpeazụ nke ndụ ya, na ụzọ e si gbuo ya. Jizọs kwusara ozi ọma ihe dị ka afọ atọ na ọkara, ya mere, NKEBI NKE 6 na-akọ ihe mere nime oge ji obere ihe karịa afọ iri atọ na anọ.84 An Angel Visits MaryNWANYỊ ọma a bụ Meri. Ọ bụ nwaanyị Izrel, nke bi nobodo Nazaret. Chineke maara na ọ bụ ezigbo mmadụ. Ọ bụ ya mere o ji zite mmụọ ozi ya bụ Gebriel ịgwa ya okwu. Ị ma ihe Gebriel bịara ịgwa Meri? Ka anyị lee.Gebriel sịrị ya: Ekelee m gị, onye nwere amara hie nne. Jehova nọnyeere gị. Meri ahụtụbeghị onye a mbụ. Meri nwere nchegbu nihi na ọ maghị ihe Gebriel na-ekwu. Ma Gebriel mere ka obi ruo ya ala ozugbo ahụ.Meri, atụla egwu, ka ọ gwara ya. Omume gị dị Jehova ezi mma. Ọ bụ ya mere ọ na-aga imere gị otu ihe dị ebube. Ị ga-amụ nwa nisi nso. Ị ga-akpọkwa ya Jizọs.Gebriel gara nihu ịkọwa, sị: Nwata ahụ ga-abụ onye ukwu, a ga-akpọkwa ya Ọkpara nke Chineke Kasị Ihe Niile Elu. Jehova ga-eme ya eze, dị ka e mere Devid. Ma Jizọs ga-abụ eze ruo mgbe ebighị ebi, alaeze ya agaghịkwa akwụsị akwụsị!Olee otú nke a pụrụ isi mee? ka Meri jụrụ. Alụbeghịdị m di. Mụ na nwoke ebibeghịkwa, olee otú m ga-esi mụọ nwa?Gebriel wee zaa ya, sị: Ike nke Chineke ga-abịakwasị gị. A ga-akpọkwa nwata ahụ Ọkpara Chineke. O wee sị Meri: Cheta Elizabet onye ikwu gị. Ndị mmadụ sịrị na o meela agadi nke ukwuu, na ọ gaghịzi amụta nwa. Ma, ọ ga-amụ nwa noge na-adịghị anya. Ị hụlanụ na ọ dịghị ihe karịrị Chineke ime.Negbughị oge, Meri sịrị ya: Abụ m ohu nke Jehova! Ya dịrị m dị ka i kwuru. Mmụọ ozi ahụ wee laa.Meri jere ngwa ngwa ileta Elizabet. Mgbe Elizabet nụrụ olu Meri, nwa nọ nafọ Elizabet wụliri elu nọṅụ. Mmụọ Chineke jupụtara Elizabet nahụ, o wee gwa Meri, sị: I nwere ngọzi dị iche netiti ndị inyom. Meri nọnyeere Elizabet ruo ihe dị ka ọnwa atọ, o wee laghachi Nazaret bụ ebe o bi.Meri na-aga ịlụ otu nwoke aha ya bụ Josef. Ma mgbe Josef matara na Meri na-aga ịmụ nwa, o cheghị na ya kwesịrị ịlụ ya. Mgbe ahụ ka mmụọ ozi Chineke sịrị ya: Atụla egwu ịkpọrọ Meri ka ọ bụrụ nwunye gị. Nihi na ọ bụ Chineke nyere ya nwa nwoke. Ya mere, Meri na Josef lụrụ di na nwunye, ha wee na-eche ka a mụọ Jizọs.Luk 1:26-56;Matiu 1:18-25.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A85 A Mụọ Jizọs nỤlọ AnụỊ MA onye nwa ọhụrụ a bụ? Ee, ọ bụ Jizọs. A mụrụ ya ọhụrụ nụlọ anụ. Meri na-enyiwe Jizọs nime ebe a na-edebere ịnyịnya na anụmanụ ndị ọzọ nri ka ha rie. Ma gịnị mere Meri na Josef ji soro anụmanụ ndị a nọrọ nebe a? Ebe a abụghị ebe e kwesịrị ịmụ nwa, ka ọ bụ?Ee e, ọ bụghị. Ma lee ihe mere ha ji nọrọ nebe a: Siza Ọgọstọs, bụ onye na-achị Rom, nyere iwu na mmadụ ọ bụla ga-ala nobodo a mụrụ ya iji debanye aha ya nakwụkwọ. Ọ bụ na Betlehem ebe a ka a mụrụ Josef. Ma mgbe ya na Meri rutere, ọ dịghị ebe ọ bụla ha hụrụ ụlọ. Nihi ya, ha bịara nụlọ anụmanụ ebe a. Ọ bụkwa nụbọchị ahụ ka Meri mụrụ Jizọs! Ma, dị ka ị pụrụ ịhụ, ahụ dị ya mma.Ị na-ahụ ka ndị na-azụ atụrụ na-abịa ịhụ Jizọs? Ha nọrịị nọhịa nabalị na-elekọta atụrụ ha, ìhè wee nwuo gburugburu ha. Ọ bụ otu mmụọ ozi! Egwu tụrụ ndị ọzụzụ atụrụ ahụ nke ukwuu. Ma mmụọ ozi ahụ sịrị ha: Unu atụla egwu! Ana m ewetara unu ozi ọma. A mụwo Kraịst Onyenwe anyị taa nime Betlehem. Ọ ga-azọpụta ndị ya! Unu ga-ahụ ya ka a fụchiri ya ákwà nyiwe ya nụlọ anụ. Na mberede, ọtụtụ ndị mmụọ ozi bịara ma malite ito Chineke. Ya mere, negbughị oge, ndị ọzụzụ atụrụ ahụ jere ịchọ Jizọs, ugbu a kwa, ha achọtawo ya.Ị ma ihe mere Jizọs ji bụrụ onye pụrụ iche? Ị ma onye ọ bụnezie?Cheta na anyị kọrọ ihe banyere Ọkpara Chineke nakụkọ mbụ dị nakwụkwọ a. Ọkpara nke a so Jehova rụọ ọrụ nike eluigwe na ala na ihe niile ọzọ. Nke a bụ onye Jizọs bụ!Nezie, Jehova si neluigwe were ndụ Ọkpara ya tinye nafọ Meri. Ngwa ngwa, nwa ahụ malitere ito nime afọ ya dị ka ụmụ ndị ọzọ na-eto nime afọ nne ha. Ma nwa a bụ Ọkpara Chineke. Nikpeazụ, a mụrụ Jizọs nụlọ anụ ebe a na Betlehem. Ị hụrụ ugbu a ihe mere ndị mmụọ ozi ji nwee obi ụtọ ịkọrọ ndị mmadụ na a mụwo Jizọs?Luk 2:1-20.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A86 Ndị Ikom Otu Kpakpando DuziriỊ NA-AHỤ kpakpando ahụ na-egbuke egbuke nke otu nime ndị ikom a na-atụ aka? Ọ bụ mgbe ha hapụrụ Jeruselem ka kpakpando a pụtara. Ndị ikom a si nEbe Ọwụwa Anyanwụ. Ha na-amụ banyere kpakpando. Ha kweere na kpakpando ọhụrụ nke a na-eduga ha nebe otu onye dị mkpa nọ.Mgbe ndị ikom ahụ ruru Jeruselem, ha jụrụ, sị: Olee ebe nwata ahụ nke ga-abụ eze ndị Juu nọ? Ndị Juu bụ aha ọzọ nke ndị Izrel. Anyị hụrụ kpakpando nke nwata ahụ na nke mbụ ya noge anyị nọ nEbe Ọwụwa Anyanwụ, ka ndị ikom ahụ sịrị, anyị abịawokwa ịkpọrọ ya isi ala.Mgbe Herọd, bụ eze Jeruselem, nụrụ ya, obi ezughị ya ike. Ọ chọghị ka eze ọzọ weghara ọkwá ya. Nihi ya, Herọd kpọrọ ndị isi nchụàjà wee jụọ ha, sị: Olee ebe a ga-amụ eze ahụ e kwere ná nkwa? Ha zara ya, sị: Bible sịrị na ọ bụ na Betlehem.Herọd wee kpọọ ndị ikom ahụ si nEbe Ọwụwa Anyanwụ, sị ha: Gaanụ chọpụta nwa ọhụrụ ahụ. Ọ bụrụ na unu ahụ ya, meenụ ka m mara. M chọrọ ijekwa kpọọrọ ya isi ala. Ma, nke bụ eziokwu bụ na Herọd chọrọ ịhụ nwata ahụ ma gbuo ya!Mgbe ahụ, kpakpando ahụ jere nihu ha ruo Betlehem, kwụsị nebe nwata ahụ nọ. Mgbe ndị ikom ahụ bara nime ụlọ ahụ, ha hụrụ Meri na obere Jizọs. Ha nyere Jizọs onyinye dị iche iche. Ma mgbe e mesịrị, Jehova dọrọ ndị ikom ahụ aka ná ntị ná nrọ ka ha ghara ịlaghachikwuru Herọd. Ya mere, ha si ụzọ ọzọ laghachi nala ha.Mgbe Herọd nụrụ na ndị ikom ahụ si nEbe Ọwụwa Anyanwụ alawo, ezigbo iwe were ya. O wee nye iwu ka e gbusịa ụmụntakịrị nwoke niile nọ na Betlehem, site ná ndị gbara afọ abụọ gbadata. Ma Jehova ebuwo ụzọ dọọ Josef aka ná ntị ná nrọ, ya na ezinụlọ ya wee gbalaa Ijipt. E mesịa, mgbe Josef nụrụ na Herọd anwụwo, o duuru Meri na Jizọs laghachi Nazaret. Ọ bụ nebe ahụ ka Jizọs nọ tolite.Ònye ka i chere na ọ bụ ya mere ka kpakpando ọhụrụ ahụ pụta? Cheta na ndị ikom ahụ bu ụzọ jee Jeruselem mgbe ha hụrụ kpakpando ahụ. Setan bụ Ekwensu chọrọ igbu Ọkpara Chineke, ọ makwaara na Eze Herọd nke Jeruselem ga-anwa igbu ya. Nihi ya, ọ ghaghị ịbụ Setan mere ka kpakpando ahụ pụta.Matiu 2:1-23;Maịka 5:2.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A87 Mgbe Nwata Bụ Jizọs Nọ nỤlọ NsọLEE nwata nwoke a ka ọ na-agwa ndị okenye a okwu. Ha bụ ndị nkụzi nụlọ nsọ Chineke nke dị na Jeruselem. Nwata nwoke a bụ Jizọs. O tolitetụwo. Ọ dị afọ iri na abụọ ugbu a.Ọ na-eju ndị nkụzi a anya na Jizọs maara ihe dị ukwuu banyere Chineke na ihe ndị e dere nime Bible. Ma gịnị mere Josef na Meri anọghị nebe a? Olee ebe ha nọ? Ka anyị chọpụta.Kwa afọ, Josef na-eduru ezinụlọ ya eje Jeruselem maka ememe pụrụ iche a na-akpọ Ememe Ngabiga. O tere ezigbo aka isi Nazaret gaa Jeruselem. Ọ dịghị onye nwere ụgbọala, ụgbọ okporo igwe adịghịkwa. E nweghị ha noge ahụ. Ọtụtụ mmadụ na-eji ụkwụ aga, ọ na-ewekwa ha ihe dị ka ụbọchị atọ iru Jeruselem.Ezinụlọ Josef buru ibu ugbu a. Nihi ya, e nwere ụmụnne Jizọs ndị ikom na ndị inyom a ga-elekọta anya. Nafọ ahụ, Josef na Meri na ụmụ ha mere ogologo njem na-alaghachi Nazaret. Ha chere na Jizọs so ndị ọzọ na-ala. Ma, mgbe ha kwụsịtụrụ noge chi jiri, ha ahụghị Jizọs. Ha chọrọ ya netiti ndị ikwu ha na ndị enyi ha, ma o soghị ha! Ha wee laghachi Jeruselem ịchọ ya ebe ahụ.Nikpeazụ, ha chọtara Jizọs nebe a netiti ndị nkụzi. Ọ na-ege ha ntị, na-ajụkwa ha ajụjụ. Amamihe Jizọs tụkwara ha niile nanya. Meri wee sị ya: Nwa m, gịnị mere i ji mee anyị otú a? Mụ na nna gị anọwo na-echegbu onwe anyị, na-achọgharị gị.Jizọs zara ha, sị: Gịnị mere unu ji na-achọ m? Ùnu amaghị na m ghaghị ịnọ nụlọ nna m?Ee, Jizọs nwere mmasị ịnọ ebe ọ ga-amụta ihe banyere Chineke. Nke a ọ bụghị otú o kwesịrị ịdị anyị? Nobodo ha bụ Nazaret, Jizọs na-eje nzukọ kwa izu iji fee Chineke ofufe. Ọ mụtara ọtụtụ ihe nime Bible nihi na ọ na-ege ntị mgbe niile. Ka anyị dị ka Jizọs ma na-agbaso ihe nlereanya ya.Luk 2:41-52;Matiu 13:53-56.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A88 Jọn Emee Jizọs BaptizimLEE nduru ahụ ka ọ na-ebekwasị nisi nwoke a. Nwoke ahụ bụ Jizọs. Ọ gbaala ihe dị ka afọ iri atọ ugbu a. Nwoke ahụ ya na ya nọ bụ Jọn. Anyị amụwo ihe banyere ya. Ì chetara oge Meri jere ileta Elizabet onye ikwu ya, nwa nọ nafọ Elizabet ewee wụlie elu nọṅụ? Nwa ahụ nọ nafọ mgbe ahụ bụ Jọn. Ma, gịnị ka Jọn na Jizọs na-eme ugbu a?Jọn ka mikpusịrị Jizọs nime Osimiri Jọdan. Ọ bụ otú ahụ ka e si eme mmadụ baptizim. A na-ebu ụzọ emikpu onye ahụ nime mmiri, ma kulitezie ya. Ebe ọ bụ na nke a bụ ihe Jọn na-eme ndị mmadụ, a na-akpọ ya Jọn Onye Na-eme Baptizim. Gịnịzi mere Jọn ji mee Jizọs baptizim?Jọn mere ya nihi na Jizọs bịara rịọ Jọn ka o mee ya baptizim. Ndị Jọn na-eme baptizim bụ ndị chọrọ igosi na ihe ọjọọ ndị ha mere wutere ha. Ma ọ dị ihe ọjọọ ọ bụla Jizọs mere nke ọ ga-egosi mwute maka ya? Mba, Jizọs emeghị ihe ọjọọ ọ bụla, nihi na ọ bụ Ọkpara Chineke nke si neluigwe bịa. E nwere nzube dị iche mere Jizọs ji rịọ Jọn ka o mee ya baptizim. Ka anyị hụ ihe bụ nzube ya.Tupu Jizọs abịakwute Jọn nebe a, ọ bụ kapịnta. Kapịnta bụ onye na-eji osisi emepụta ihe, dị ka tebụl na oche. Josef di Meri bụ kapịnta, ọ kụzikwaara Jizọs ọrụ kapịnta. Ma Jehova eziteghị Ọkpara ya nụwa ịbụ kapịnta. O nwere ọrụ pụrụ iche ọ chọrọ ka ọ rụọ, oge eruwokwa ka Jizọs malite ịrụ ya. Iji gosi na ọ bịawo ime uche Nna ya, Jizọs rịọrọ Jọn ka o mee ya baptizim. Nke a ọ dị Chineke ezi mma?Ee, ọ dị ya, nihi na mgbe Jizọs si na mmiri pụta, olu si neluigwe kwuru, sị: Nke a bụ Ọkpara m, onye ihe ya dị m ezi mma. Ọzọkwa, o yiri ka eluigwe ò meghere, nduru a wee fedata ma bekwasị nisi Jizọs. Ma nagbanyeghị na o yiri nduru, ọ bụghị nduru nkịtị. Ọ bụ nezie mmụọ nsọ nke Chineke.Jizọs nwere ọtụtụ ihe ọ ga-echebara echiche ugbu a, nihi ya, o jere nebe ndị mmadụ na-anọghị, nọrọ ebe ahụ ruo ụbọchị iri anọ. Setan wee bịakwute ya nebe ahụ. Ugboro atọ ka Setan nwara ime ka Jizọs mee ihe megidere iwu Chineke. Ma Jizọs emeghị ya.Mgbe nke ahụ gasịrị, Jizọs lọtara wee zute ndị ikom ndị ghọrọ ndị mbụ na-eso ụzọ ya, ma ọ bụ ụmụazụ ya. Aha ụfọdụ nime ha bụ Andru, Pita onye a na-akpọkwa Saịmọn, Filip na Nataniel onye a na-akpọkwa Batọlọmiu. Jizọs na ụmụazụ ọhụrụ ya ndị a gawara ógbè Galili. Na Galili, ha kwụsịrị na Kena, obodo Nataniel. Ọ bụ nebe ahụ ka Jizọs gara nnukwu ememe alụmdi na nwunye, wee rụọ ọrụ ebube mbụ ya. Ị ma ihe ọ bụ? O mere mmiri ka ọ ghọọ mmanya.Matiu 3:13-17;4:1-11;13:55;Mak 6:3;Jọn 1:29-51;2:1-12.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A89 Jizọs Emee Ka Ụlọ Nsọ Dị ỌchaNEZIE, iwe ji Jizọs ebe a, ọ bụghị ya? Ị ma ihe mere ezigbo iwe ji ewe ya? Ọ bụ nihi na ndị ikom ndị a, bụ ndị nọ nụlọ nsọ Chineke dị na Jeruselem, bụ ndị anyaukwu. Ha chọrọ inweta ego buru ibu naka ndị bịara ife Chineke nebe a.Ị na-ahụ ụmụ ehi na atụrụ na nduru niile ahụ? Ndị ikom ndị a na-ere anụmanụ ndị a kpọmkwem nime ụlọ nsọ ebe a. Ị ma ihe kpatara ya? Ọ bụ nihi na anụmanụ na nnụnụ dị ndị Izrel mkpa iji chụọrọ Chineke àjà.Iwu Chineke sịrị na ọ bụrụ na onye Izrel emee ihe ọjọọ, ọ ga-eji anụmanụ chụọrọ Chineke àjà. E nwekwara oge ndị ọzọ ụmụ Izrel na-achụ àjà. Ma olee ebe onye Izrel ga-enweta nnụnụ na anụmanụ ndị ọ ga-eji chụọrọ Chineke àjà?Ụfọdụ ụmụ Izrel nwere nnụnụ na anụmanụ. Ha pụrụ iji ihe ndị a chụọ àjà. Ma, ọtụtụ ụmụ Izrel enweghị nnụnụ ma ọ bụ anụmanụ ọ bụla. Ndị ọzọ bi ebe dị nnọọ anya site na Jeruselem nke na ha apụghị isi nụlọ ha kpụrụ anụmanụ ha bịa nụlọ nsọ ahụ. Nihi ya, ha na-abịa ebe a azụrụ anụmanụ na nnụnụ ndị ha chọrọ. Ma ndị ikom ndị a na-ana nnukwu ego. Ha na-aghọgbu ndị mmadụ. E wezụga nke ahụ, ha ekwesịghị ịnọ nime ụlọ nsọ Chineke na-ere ihe.Nke a bụ ihe were Jizọs iwe. Nihi ya, o kpuru tebụl ego ha ihu, wee wụsasịa ego ha. O jikwa ụdọ mere ụtarị, wee chụpụsịa anụmanụ niile ahụ nụlọ nsọ ahụ. O nyere ndị na-ere nduru iwu, sị: Wepụnụ ha nebe a! Kwụsịnụ ime ka ụlọ Nna m bụrụ ebe a na-akpa nnukwu ego.Ụfọdụ nime ụmụazụ Jizọs so ya nọrọ nebe a nụlọ nsọ a dị na Jeruselem. O juru ha anya ịhụ ihe Jizọs na-eme. Mgbe ahụ ka ha chetara ebe e kwuru nime Bible banyere Ọkpara Chineke, sị: Ịhụya o nwere maka ụlọ Chineke ga na-ere dị ka ọkụ.Ka Jizọs nọ nebe a maka Ememe Ngabiga na Jeruselem, ọ rụrụ ọtụtụ ọrụ ebube. Nikpeazụ, Jizọs hapụrụ Judia wee malite ịlaghachi Galili. Mgbe ọ na-ala, o si nógbè Sameria gafee. Ka anyị hụ ihe mere nebe ahụ.Jọn 2:13-25;4:3, 4.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A90 Mgbe Jizọs na Otu Nwaanyị Nọ nAkụkụ Olulu MmiriJIZỌS kwụsịrị izu ike nakụkụ otu olulu mmiri dị na Sameria. Ndị na-eso ụzọ ya abanyewo nime obodo ịzụta ihe oriri. Nwaanyị a Jizọs na-agwa okwu bịara isere mmiri. Jizọs sịrị ya: Nye m mmiri ka m ṅụọ.Nke a juru nnọọ nwaanyị ahụ anya. Ị ma ihe kpatara ya? Ọ bụ nihi na Jizọs bụ onye Juu, nwaanyị ahụ abụrụ onye Sameria. Ihe ndị Sameria adịghị amasị ọtụtụ ndị Juu. Ha na ha adịghịdị ekwurịta okwu! Ma Jizọs hụrụ ụdị mmadụ niile nanya. O wee sị ya: A sị na ị ma onye na-arịọ gị mmiri ọṅụṅụ, ị ga-arịọ ya ka o nye gị mmiri nke na-enye ndụ, ọ ga-enyekwa gị.Nwaanyị ahụ wee sị ya: Nna anyị ukwu, olulu mmiri a dị omimi, i jighịkwa bọket ọ bụla. Ebee ka ị ga-enweta mmiri ahụ na-enye ndụ?Ọ bụrụ na ị ṅụọ mmiri si nolulu a, akpịrị ga-akpọ gị nkụ ọzọ, ka Jizọs sịrị ya. Ma mmiri m na-enye pụrụ ime ka mmadụ dị ndụ ruo mgbe ebighị ebi.Nwaanyị ahụ wee sị ya: Nna anyị ukwu, nye m mmiri ahụ! Nke ahụ ga-emekwa ka akpịrị ghara ịkpọ m nkụ ọzọ. M gaghịzi na-abịa ebe a isere mmiri.Nwaanyị ahụ chere na Jizọs na-ekwu banyere mmiri nkịtị. Ma ọ na-ekwu maka eziokwu banyere Chineke na alaeze ya. Eziokwu a yiri mmiri na-enye ndụ. Ọ pụrụ inye mmadụ ndụ ebighị ebi.Jizọs wee sị nwaanyị ahụ: Gaa kpọọ di gị, ma bịaghachi.Enweghị m di, ka nwaanyị ahụ zara.Jizọs asị ya: Ị zara nke ọma. I nwewo di ise, nwoke nke gị na ya bikwa ugbu a abụghị di gị.O juru nwaanyị ahụ anya nihi na ihe a niile bụ eziokwu. Olee otú Jizọs si mara ihe ndị a? Ọ bụ nihi na Jizọs bụ Onye ahụ e kwere ná nkwa nke Chineke zitere, Chineke nyekwara ya ihe ọmụma nke a. Ọ bụ noge a ka ndị na-eso ụzọ Jizọs lọtara, o wee ju ha anya na ọ na-agwa nwaanyị Sameria okwu.Gịnị ka anyị na-amụta nihe a niile? Ọ na-egosi na Jizọs nwere obiọma nebe ndị si nagbụrụ niile nọ. Anyị kwesịkwara ime otú ahụ. Anyị ekwesịghị iche na mmadụ ụfọdụ dị njọ naanị nihi na ha sitere notu agbụrụ. Jizọs chọrọ ka mmadụ niile mara eziokwu ahụ nke na-eduba ná ndụ ebighị ebi. Anyị kwesịkwara inwe mmasị inyere ndị mmadụ aka ịmụta eziokwu ahụ.Jọn 4:5-43;17:3.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A91 Mgbe Jizọs Na-ezi Ihe Nelu UgwuLEE Jizọs ka ọ nọdụrụ ala ebe a. Ọ na-ezi ndị a niile ihe nelu ugwu Galili. Ndị ahụ kasị nọrọ ya nso bụ ndị na-eso ụzọ ya. Ọ họpụtara ha iri na abụọ ịbụ ndịozi. Ndịozi bụ ndị pụrụ iche na-eso ụzọ Jizọs. Ị ma aha ha?E nwere Saịmọn Pita na Andru nwanne ya nwoke. E nwekwara Jems na Jọn, ndị bụkwa ụmụnne. A na-akpọ onyeozi ọzọ Jems, na-akpọkwa onye ọzọ Saịmọn. E nwere ndịozi abụọ aha ha bụ Judas. Otu bụ Judas Iskarịọt, a na-akpọkwa Judas nke ọzọ Tadiọs. Ndị ọzọ bụ Filip na Nataniel onye a na-akpọkwa Batọlọmiu, na Matiu na Tọmọs.Mgbe Jizọs si Sameria lọta, ọ malitere ikwusa na nke mbụ ya, sị: Alaeze eluigwe dị nso. Ị ma ihe alaeze ahụ bụ? Ọ bụ ọchịchị Chineke. Jizọs bụ eze ya. Ọ ga-esi neluigwe na-achị, wee weta udo nụwa. Alaeze Chineke ga-eme ka ụwa niile ghọọ paradaịs mara mma.Jizọs na-ezi ndị a ihe banyere alaeze ahụ. Lee otú unu ga-esi na-ekpe ekpere, ka ọ na-agwa ha. Nna anyị nke nọ neluigwe, ka a sọpụrụ aha gị. Ka alaeze gị bịa. Ka e mee uche gị nụwa, dị ka a na-eme ya neluigwe. Ọtụtụ ndị na-akpọ nke a Ekpere Onyenwe anyị. Ndị ọzọ na-akpọ ya Nna Anyị nke Bi nEluigwe. Ị ga-ekpeli ekpere ahụ nisi?Jizọs na-ezikwa ha ụzọ ha ga-esi na-emeso ibe ha. Ọ na-asị: Na-emerenụ ndị ọzọ ihe unu na-achọ ka ha na-emere unu. Ọ dịghị amasị gị mgbe ndị ọzọ mesoro gị omume nobiọma? Nihi ya, Jizọs na-asị, anyị kwesịrị ịdị na-emeso ndị ọzọ omume nobiọma. Ọ gaghị abụ ihe magburu onwe ya nụwa paradaịs, mgbe mmadụ niile ga na-eme nke a?Matiu isi 5 ruo isi 7;10:1-4.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A92 Jizọs Akpọlite Ndị Nwụrụ AnwụNWATA nwaanyị a ị na-ahụ ebe a dị afọ iri na abụọ. Jizọs jidere aka ya, nne na nna ya guzo nso ebe ahụ. Ị ma ihe mere obi ji dị ha nnọọ ụtọ? Ka anyị chọpụta.Nna nwata nwaanyị ahụ bụ onye a ma ama nke aha ya bụ Jaịrọs. Otu ụbọchị, ada ya dara ọrịa, e wee nyiwe ya nihe ndina. Ma ahụ ekweghị adị ya mma. Ọrịa ya bịara na-aka njọ. Jaịrọs na nwunye ya chịịrị obi naka, nihi na o yiri ka obere nwa ha nwaanyị ọ gaje ịnwụ. Ọ bụ ya bụ naanị nwa ha nwere. Nihi ya, Jaịrọs jere ịchọ Jizọs. Ọ nụwo banyere ọrụ ebube ndị Jizọs na-arụ.Mgbe Jaịrọs hụrụ Jizọs, ìgwè mmadụ gbara ya gburugburu. Ma Jaịrọs gafere ìgwè mmadụ ahụ wee daa nala nụkwụ Jizọs. Ọ sị ya: Nwa m nwaanyị na-arịasi ọrịa ike. Biko, bịa mee ka ahụ dị ya mma. Jizọs wee sị na ya ga-abịa.Mgbe ha na-eje, ìgwè mmadụ ahụ kwooro na-abịaru ya nso. Jizọs wee kwụsị na mberede. Ọ jụọ, sị: Ònye bitụrụ m aka? Ka ahụ si mee Jizọs gosiri ya na ike esiwo nahụ ya pụọ, o wee mara na mmadụ bitụrụ ya aka. Ọ bụ onye bitụrụ ya aka? Ọ bụ nwaanyị nọworo na-arịa ọrịa kemgbe afọ iri na abụọ. Ọ bịaruru nebe Jizọs nọ, metụ uwe ya aka, ahụ wee dị ya mma!Nke a mere ka obi sie Jaịrọs ike nihi na ọ hụla na ọ dịịrị Jizọs mfe ịgwọ mmadụ. Ma mgbe ahụ, otu onye ozi bịara. Ọ sịrị Jaịrọs: Hapụzie inye Jizọs nsogbu. Nwa gị nwaanyị anwụwo. Jizọs nụrụ nke a wee sị Jaịrọs: Echegbula onwe gị, ahụ ga-adị ya mma.Mgbe ha mesịrị ruo nụlọ Jaịrọs, ndị mmadụ na-akwa ákwá noké iru újú. Ma Jizọs sịrị ha: Unu akwala ákwá. Nwata a anwụghị anwụ. Ọ bụ naanị ụra ka ọ na-arahụ. Ha chịrị Jizọs ọchị nihi na ha maara na ọ nwụwo.Jizọs wee kpọrọ nne na nna nwata ahụ nakwa mmadụ atọ nime ndịozi ya baa nime ụlọ ebe nwata ahụ dina. O jide ya naka wee sị ya: Bilie ọtọ! O wee dị ndụ ọzọ dị ka ị na-ahụ nebe a. O bilie ọtọ wee na-ejegharị! Ọ bụ ya mere nne na nna ya ji nwee nnọọ obi ụtọ.Nke a abụghị onye mbụ Jizọs kpọlitere nọnwụ. Onye mbụ Bible kọrọ banyere ya bụ nwa nke otu nwaanyị di ya nwụrụ, bụ onye bi nobodo Nen. E mesịa, Jizọs kpọlitekwara Lazarọs nwanne Meri na Mata nọnwụ. Mgbe Jizọs ga-achị dị ka eze nke Chineke, ọ ga-eme ka ọtụtụ ndị nwụrụ anwụ dịghachi ndụ. Ọ bụ anyị ekwesịghị inwe obi ụtọ maka nke a?Luk 8:40-56;7:11-17;Jọn 11:17-44.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A93 Jizọs Enye Ọtụtụ Mmadụ NriIHE jọgburu onwe ya emewo. Ọ dịbeghị anya e gburu Jọn Onye na-eme baptizim. Herọdịas, nwunye eze, achọghị iji anya ahụ Jọn. O mere ka eze gbupụ Jọn isi.Mgbe Jizọs nụrụ ya, o wutere ya nke ukwuu. O jere ebe ndị mmadụ na-adịghị anọkarị ma nọrọ naanị ya. Ma ndị mmadụ sooro ya. Mgbe Jizọs hụrụ ìgwè mmadụ ahụ, o nwere ọmịiko nahụ ha. O wee na-agwa ha okwu banyere alaeze Chineke, na-agwọkwa ndị ọrịa nọ netiti ha.Nanyasị ahụ, ndị na-eso ụzọ ya bịakwutere ya, sị ya: Chi ejiwela, ndị mmadụ adịghịkwa anọkarị nebe a. Zipụ ndị a ka ha nwee ike ịga zụrụ ihe oriri nobodo nta ndị dị nso.Jizọs sịrị: Ọ dịghị mkpa ka ha laa. Nyenụ ha ihe ka ha rie. O chigharịkwuuru Filip, jụọ ya, sị: Olee ebe anyị pụrụ ịzụta nri ga-ezu ndị a niile?Filip wee sị ya: Ọ ga-ewe ego hiri nne iji zụta nri ga-ezu mmadụ niile a iri ọbụna ntakịrị ntakịrị. Andru wee sị: Nwata nwoke a nwere ogbe achịcha ise na azụ abụọ. Ma ọ gaghị ezuru mmadụ niile a.Gwanụ ha ka ha nọdụ ala nelu ahịhịa, ka Jizọs sịrị. O kelee Chineke nihi nri ahụ, wee malite ịnyawa ya. Ndị na-eso ụzọ ya wee nyezuo mmadụ niile achịcha na azụ ahụ. Ha dị puku ndị ikom ise na ọtụtụ puku ndị inyom na ụmụntakịrị. Ha niile rijuru afọ. Mgbe ndị na-eso ụzọ Jizọs chịkọtara ihe fọdụrụ, o juru nkata iri na abụọ!Jizọs meziri ka ndị na-eso ụzọ ya baa nụgbọ gabiga Osimiri Galili. Nabalị, oké ifufe malitere ife, ebili mmiri wee na-ebugharị ụgbọ ahụ ihu na azụ. Ndị na-eso ụzọ ya wee tụọ nnọọ egwu. Netiti abalị ahụ, ha hụrụ onye na-eje ije nelu mmiri na-abịakwute ha. Ha wee tie mkpu nụjọ, nihi na ha amaghị ihe ha na-ahụ.Jizọs wee sị ha: Unu atụla egwu. Ọ bụ m! Ha ekwetaghị. Pita wee sị ya: Ọ bụrụ na ọ bụ gị, Onyenwe anyị, gwa m ka m jee ije nelu mmiri bịakwute gị. Jizọs wee sị ya: Bịa! Pita wee pụta jee ije nelu mmiri! Ma ọ tụrụ egwu wee malite imikpu, ma Jizọs zọpụtara ya.E mesịa, Jizọs nyere ọtụtụ puku mmadụ nri ọzọ. Noge nke a, o ji ogbe achịcha asaa na azụ nta ole na ole mee nke ahụ. Ọzọkwa, mmadụ niile rijuru afọ. Otú Jizọs si elekọta ndị mmadụ ọ dịghị ịtụya? Mgbe ọ ga na-achị dị ka eze nke Chineke, anyị agaghị echegbu onwe anyị maka ihe ọ bụla!Matiu 14:1-32;15:29-38;Jọn 6:1-21.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A94 Jizọs Hụrụ Ụmụntakịrị nAnyaLEE Jizọs ka ọ makụrụ nwata ahụ. Nke ahụ na-egosi na ọ hụrụ ụmụntakịrị nanya nezie. Ndị ikom ahụ na-ele ya bụ ndịozi ya. Gịnị ka Jizọs na-agwa ha? Ka anyị chọpụta.Jizọs na ndịozi ya ka si njem dị anya lọta. Ndịozi ya rụrịtara ụka nụzọ. Mgbe ha lọtara, Jizọs jụrụ ha, sị: Gịnị ka unu nọ na-arụrịta banyere ya nụzọ? Nezie, Jizọs maara ihe ha na-arụrịta banyere ya. Ma, ọ jụrụ ajụjụ ahụ iji mara ma ndịozi ya hà ga-agwa ya.Ha azaghị ya, nihi na ha nọ na-arụrịta ụka onye kasị ukwuu nime ha. Ụfọdụ ndịozi ya chọrọ ịdị ukwuu karị ibe ha. Olee ụzọ Jizọs ga-esi gwa ha na o zighị ezi mmadụ ịchọ ịbụ onye kasị ukwuu?Ọ kpọtara nwata ahụ wee mee ka o guzoro nihu ha niile. O wee sị ha: M chọrọ ka unu mara nke a nezie, Ọ gwụla ma ùnu gbanwere wee dị ka ụmụntakịrị, unu agaghị aba nalaeze Chineke. Onye ga-akasị ukwu nalaeze ahụ bụ onye ga-adị ka nwata nke a. Ị ma ihe mere Jizọs ji kwuo nke a?Ụmụntakịrị adịghị echegbu onwe ha banyere ịdị ukwuu ma ọ bụ ịdị mkpa karịa ibe ha. Nihi ya, ndịozi ahụ kwesịrị ịmụta ịdị ka ụmụntakịrị nụzọ dị otú a, ọ bụghị ịdị na-ese okwu banyere onye ka ibe ya ukwuu ma ọ bụ onye dị mkpa karịa ibe ya.E nwekwara oge ndị ọzọ Jizọs gosipụtara ókè ọ hụruru ụmụntakịrị nanya. Mgbe ọnwa ole na ole gasịrị, ụfọdụ ndị kutere ụmụ ha ka ha hụ Jizọs. Ndịozi ya nwara igbochi ha. Ma Jizọs sịrị ndịozi ya: Kwenụ ka ụmụntakịrị bịakwute m, unu egbochila ha, nihi na alaeze Chineke bụ nke ndị dị ka ha. O wee kuru ụmụntakịrị ahụ naka ya, wee gọzie ha. Ọ bụ na ọ bụghị ihe dị mma ịmara na Jizọs hụrụ ụmụntakịrị nanya?Matiu 18:1-4;19:13-15;Mak 9:33-37;10:13-16.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A95 Ụzọ Jizọs Si Akụzi IheOTU ụbọchị, Jizọs gwara otu nwoke na o kwesịrị ịhụ onye agbata obi ya nanya. Nwoke ahụ jụrụ Jizọs, sị: Ònye bụ onye agbata obi m? Jizọs maara ihe nwoke a na-eche. Ọ na-eche na ọ bụ naanị ndị agbụrụ ya na ndị okpukpe ya bụ ndị agbata obi ya. Ka anyị lee ihe Jizọs gwara ya.Mgbe ụfọdụ, Jizọs na-akụzi ihe site nịkọ akụkọ. Nke a bụ ihe o mere noge ahụ. Ọ kọrọ akụkọ banyere otu onye Juu na otu onye Sameria. Anyị amụworị na ihe ndị Sameria adịghị amasị ọtụtụ ndị Juu. Nke a bụ akụkọ Jizọs kọrọ:Otu ụbọchị, otu onye Juu nọ na-aga nụzọ ndịda ugwu nke na-aga Jeriko. Ndị ohi wee jide ya. Ha naara ya ego ya, tie ya ọ dị ndụ ọnwụ ka mma.Mgbe nke ahụ gasịrị, onye nchụàjà bụ onye Juu si nụzọ ahụ na-agafe. O wee hụ nwoke ahụ e tiri ihe. Gịnị ka i chere o mere? O si nakụkụ ụzọ nke ọzọ gafere, wee jewe ebe ọ na-eje. Mgbe nke ahụ gasịrị, onye ọzọ na-ekpesi okpukpe ike sikwa nụzọ ahụ na-agafe. Ọ bụ onye Livaị. Ọ kwụsịrị? Mba, ọ kwụsịghịkwa iji nyere nwoke ahụ e tiri ihe aka. Ị pụrụ ịhụ onye nchụàjà na onye Livaị ahụ ka ha na-agbada nụzọ ebe ahụ.Ma lee onye na-enyere nwoke ahụ e tiri ihe aka. Ọ bụ onye Sameria. Ọ na-enyere onye Juu ahụ aka. Ọ na-ete ya ọgwụ nebe ndị e merụrụ ya ahụ. E mesịa, ọ kpọgara onye Juu ahụ nebe ọ pụrụ izuru ike ma gbakee.Mgbe ọ kọsịrị akụkọ ya, Jizọs jụrụ nwoke ahụ jụrụ ya ajụjụ, sị: Ònye nime mmadụ atọ ndị a ka i chere mere ihe dị ka onye agbata obi nke nwoke ahụ e tiri ihe? Ọ bụ onye nchụàjà ahụ, onye Livaị ahụ, ka ọ bụ onye Sameria ahụ?Nwoke ahụ zara, sị: Ọ bụ onye Sameria ahụ. O nwere obiọma nahụ nwoke ahụ e tiri ihe.Jizọs sịrị ya: Ị zatara ya. Ya mere, gaa na-emere ndị ọzọ otú ahụ o mere.Ụzọ Jizọs si akụzi ihe, ọ dịghị gị mma? Anyị pụrụ ịmụta ọtụtụ ihe ndị dị mkpa, ma ọ bụrụ na anyị na-ege ntị nihe Jizọs kwuru nime Bible, ọ bụ anyị apụghị?Luk 10:25-37.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A96 Jizọs Agwọọ Ndị ỌrịaMGBE Jizọs na-ejegharị nala Izrel, ọ gwọrọ ndị ọrịa. A kọrọ akụkọ ọrụ ebube ndị a nobodo niile dị gburugburu. Ndị mmadụ na-akpọtakwara ya ndị ngwụrọ, ndị ìsì na ndị ntị chiri na ọtụtụ ndị ọzọ na-arịa ọrịa. Jizọs na-agwọkwa ha niile.Afọ atọ agafewo kemgbe Jọn mere Jizọs baptizim. Jizọs gwara ndịozi ya na nisi nso, na ya ga-eje Jeruselem ebe a ga-egbu ya nakwa na ya ga-esi nọnwụ bilie. Ma Jizọs nọgidere na-agwọ ndị ọrịa.Otu ụbọchị, Jizọs nọ na-ezi ihe nụbọchị Sabat. Sabat bụ ụbọchị izu ike nke ndị Juu. Nwaanyị a ị na-ahụ ebe a anọwo na-arịasi ọrịa ike. Ọ nọ na-ehuru ehuru ruo afọ iri na asatọ, ọ pụghị iguzozi eguzozi. Jizọs wee bikwasị ya aka, ọ malite iguzozi. A gwọọla ya!Nke a were ndị ndú okpukpe iwe. Otu nime ha wee were olu ike gwa ìgwè mmadụ ahụ okwu, sị: E nwere ụbọchị isii bụ ndị e kwesịrị ịrụ ọrụ nime ha, ha bụ ụbọchị ndị unu pụrụ ịbịa ka a gwọọ unu ọrịa, ọ bụghị nụbọchị Sabat!Ma Jizọs zara ha, sị: Unu ndị ọjọọ. Unu niile na-atọpụ ịnyịnya ibu unu ma kpọrọ ha gaa ka ha ṅụọ mmiri nụbọchị Sabat. Nwaanyị a, bụ ogbenye, onye nọ nọrịa kemgbe afọ iri na asatọ, ó kwesịghị ka a gwọọ ya nụbọchị Sabat? Azịza Jizọs mere ka ihere mee ndị ọjọọ ahụ.Mgbe nke ahụ gasịrị, Jizọs na ndịozi ya gawara Jeruselem ha na-aga. Mgbe ha ka ruru nnọọ nazụ obodo Jeriko, ndị arịrịọ abụọ kpuru ìsì nụrụ na Jizọs na-agafe. Ha wee tie mkpu, sị: Jizọs, nyere anyị aka!Jizọs kpọrọ ndị ìsì ahụ, jụọ ha, sị: Gịnị ka unu chọrọ ka m meere unu? Ha sị ya: Onyenwe anyị, meghee anya anyị. Jizọs wee bitụ aka nanya ha, ha wee hụ ụzọ ozugbo! Ị ma ihe mere Jizọs ji rụọ ọrụ ebube ndị a? Ọ bụ nihi na ọ hụrụ ụmụ mmadụ nanya, chọọkwa ka ha nwee okwukwe nebe ọ nọ. Nihi ya, anyị pụkwara ijide naka na mgbe ọ ga na-achị dị ka Eze, ọ dịghị onye ga-arịa ọrịa ọzọ nụwa.Matiu 15:30, 31;Luk 13:10-17;Matiu 20:29-34.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A97 Jizọs Abịa Dị Ka EzeNWA oge mgbe ọ gwọsịrị ndị arịrịọ abụọ ahụ kpuru ìsì, Jizọs bịaruru otu obodo nta dị nso na Jeruselem. Ọ gwara mmadụ abụọ nime ndị na-eso ụzọ ya, sị: Gaanụ nime obodo, unu ga-ahụkwa nwa ịnyịnya ibu e liwere eliwe. Tọpụnụ ya ma kpụtara m ya.Mgbe a kpụtaara ya ịnyịnya ibu ahụ, Jizọs nọkwasịrị nelu ya. O wee gbara ya ruo Jeruselem nke dị nso. Mgbe ọ na-eru obodo ahụ nso, oké ìgwè mmadụ wee bịa izute ya. Ihe ka ọtụtụ nime ha yipụrụ uwe ha ma gbasaa ha nụzọ. Ndị ọzọ gbutere igu nkwụ. Ha wee na-atụsa ha nokporo ụzọ ahụ, na-eti mkpu, sị: Ka Chineke gọzie eze nke na-abịa naha Jehova!Mgbe dị anya gara aga nIzrel, ndị e chiri eze ọhụrụ na-agbara nwa ịnyịnya ibu abanye nime Jeruselem iji gosi ndị mmadụ onwe ha. Ọ bụ ihe Jizọs na-eme ugbu a. Ndị a na-egosikwa na ha chọrọ ka Jisọs bụrụ eze ha. Ma ọ bụghị mmadụ niile chọrọ ya. Anyị pụrụ ịhụ nke a site nihe mere mgbe Jizọs na-abanye nụlọ nsọ Chineke.Nụlọ nsọ ahụ, Jizọs gwọrọ ndị ìsì na ndị ngwụrọ. Mgbe ụmụntakịrị hụrụ nke a, ha tiri mkpu otuto nye Jizọs. Ma nke a kpasuru ndị nchụàjà iwe, ha wee sị Jizọs: Ị na-anụ ihe ụmụntakịrị a na-ekwu?Ana m anụ ya, ka Jizọs zara ha. Ọ bụ unu agụtụbeghị ebe Bible na-asị: Chineke ga-esi nọnụ ụmụ ọhụrụ mee ka otuto pụta? Nihi ya, ụmụntakịrị ahụ nọgidere na-eto eze nke Chineke.Anyị kwesịrị ịdị ka ụmụntakịrị ahụ, ọ bụ na anyị ekwesịghị? Ụfọdụ ndị pụrụ ịnwa igbochi anyị ikwu okwu banyere alaeze Chineke. Ma anyị ga-anọgide na-akọrọ ndị ọzọ banyere ihe ndị dị ebube nke Jizọs ga-emere ụmụ mmadụ.Mgbe Jizọs nọ nụwa, oge erubeghị ka ọ malite ịchị dị ka eze. Olee mgbe oge ahụ ga-eru? Ndị na-eso ụzọ ya chọrọ ịmata. Anyị ga-agụ nke a nakụkọ na-esonụ.Matiu 21:1-17;Jọn 12:12-16.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A98 Nelu Ugwu OlivLEE Jizọs ka ọ nọ nelu Ugwu Oliv. Ndị ikom anọ ha na ya nọ bụ ndịozi ya. Ha bụ Andru na Pita, bụ ụmụnne abụọ, nakwa Jems na Jọn ndị bụkwa ụmụnne abụọ. Ihe ị na-ahụ nazụ ha bụ ụlọ nsọ Chineke dị na Jeruselem.O ruwo ụbọchị abụọ kemgbe Jizọs nọkwasịrị ịnyịnya ibu ma banye Jeruselem. Ụbọchị a bụ ụbọchị Tuesday. Nụtụtụ ya, Jizọs nọ nụlọ nsọ ahụ. Ka ọ nọ nebe ahụ, ndị nchụàjà nwara ijide ya ka ha gbuo ya. Ma egwu tụrụ ha ime nke a nihi na ndị mmadụ hụrụ Jizọs nanya.Unu agwọ na ụmụ agwọ! ka Jizọs kpọrọ ndị ndú okpukpe ahụ. Ọ gwakwara ha na Chineke ga-enye ha ahụhụ nihi ihe ọjọọ niile ha mere. Mgbe nke ahụ gasịrị, Jizọs rịgotara nUgwu Oliv, ndịozi anọ ndị a wee malite ịjụ ya ajụjụ. Ị ma ihe ha na-ajụ Jizọs?Ndịozi a na-ajụ ya ajụjụ banyere ọdịnihu. Ha maara na Jizọs ga-akwụsị ihe ọjọọ niile a na-eme nụwa. Ma ha chọrọ ịmatamgbenke a ga-eme. Olee mgbe Jizọs ga-abịa ọzọ ịchị dị ka Eze?Jizọs maara na ụmụazụ ya nọ nụwa agaghị enwe ike ịhụ ya ma ọ bịa ọzọ. Ọ bụ nihi na ọ ga-anọ neluigwe, ha agaghịkwa enwe ike ịhụ ya nebe ahụ. Nihi ya, Jizọs gwara ndịozi ya ihe ụfọdụ ga na-eme nụwa mgbe ọ ga na-achị dị ka Eze neluigwe. Gịnị bụ ụfọdụ nihe ndị a?Jizọs sịrị na a ga-enwe nnukwu agha dị iche iche, ọtụtụ mmadụ ga na-arịa ọrịa, nọrọkwa nagụụ, mpụ ga-aka njọ, a ga-enwekwa oké ala ọma jijiji. Jizọs kwukwara na a ga-ekwusa ozi ọma alaeze Chineke nebe niile nụwa. Ànyị ahụwo ka ihe ndị a na-eme noge anyị a? Ee! Ọ pụrụ ido anyị anya na Jizọs na-achị neluigwe ugbu a. Nisi nso, ọ ga-akwụsị ihe ọjọọ niile dị nelu ala.Matiu 21:46;23:1-39;24:1-14;Mak 13:3-10.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A99 Nime Ụlọ Dị nỤlọ EluỌ BỤ abalị Thursday ugbu a, ka ụbọchị abụọ gasịrịla. Jizọs na ndịozi iri na abụọ ya bara nime ụlọ elu ukwu a iri nri Ememe Ngabiga. Nwoke ahụ ị na-ahụ, nke na-apụ apụ, bụ Judas Iskarịọt. Ọ na-eje ịgwa ndị nchụàjà otú ha ga-esi jide Jizọs.Ọ ka bụ nnọọ ụnyaahụ ya ka Judas jekwuuru ha wee jụọ ha, sị: Gịnị ka unu ga-enye m ma m nyere unu aka jide Jizọs? Ha sịrị ya: Mkpụrụ ego ọlaọcha iri atọ. Nihi ya, Judas na-eje ịhụ ha ka o wee duru ha bịakwute Jizọs. Nke ahụ ọ bụghị ihe jọgburu onwe ya?Ha erisịwo nri Ememe Ngabiga ahụ. Jizọs wee malite nri ọzọ pụrụ iche ugbu a. O nyere ndịozi ya ogbe achịcha, wee, sị: Rienụ ya, nihi na nke a pụtara ahụ m nke a gaje inye nihi unu. O nyekwa ha iko mmanya, sị ha: Ṅụọnụ ya, nihi na nke a pụtara ọbara m, nke a na-awụsị nihi unu. Bible na-akpọ nke a nri anyasị nke Onyenwe anyị.Ụmụ Izrel riri nri Ememe Ngabiga iji chetara ha mgbe mmụọ ozi Chineke gabigara ụlọ ha nIjipt, ma gbuo ụmụ e buru ụzọ mụọ nụlọ ndị Ijipt. Ma ugbu a, Jizọs chọrọ ka ụmụazụ ya na-echeta ya, na-echetakwa otú o si nye ndụ ya nihi ha. Ọ bụkwa ya mere o ji gwa ha ka ha na-eri nri a pụrụ iche kwa afọ.Mgbe ha risịrị Nri Anyasị nke Onyenwe anyị, Jizọs gwara ndịozi ya ka ha nwee obi ike ma dịkwa ike nokwukwe. Nikpeazụ, ha bụkuru Chineke abụ, wee pụọ. Chi ejimiela mgbe ahụ. Ka anyị lee ebe ha gara.Matiu 26:14-30;Luk 22:1-39;Jọn isi 13 ruo isi 17;1 Ndị Kọrint 11:20.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A100 Mgbe Jizọs Nọ nIme Ubi A Gbara OgigeMGBE ha si nime ụlọ ahụ dị nụlọ elu ahụ pụta, Jizọs na ndịozi ya jere nogige Getsemeni. Ha abịawo ebe a ọtụtụ ugboro noge gara aga. Jizọs gwara ha ugbu a ka ha mụrụ anya, na-ekpekwa ekpere. Jizọs wee pụtụ nihu nke nta, kpudo ihu ya nala iji kpee ekpere.Mgbe nke ahụ gasịrị, Jizọs bịaghachiri nebe ndịozi ya nọ. Gịnị ka i chere ha na-eme? Ha na-arahụ ụra! Ugboro atọ ka Jizọs gwara ha ka ha mụrụ anya, ma noge ọ bụla ọ bịara, ọ hụrụ ha ka ha na-arahụ ụra. Olee otú unu ga-esi na-arahụ ụra nụdị oge a? ka Jizọs jụrụ ha noge ikpeazụ ọ bịaghachiri. Oge eruwo ka e nyefee m naka ndị iro m.Noge ahụ, a nụrụ mkpọtụ nke oké ìgwè mmadụ. Leenụ! Ndị ahụ ji mma agha na osisi na-abịa! Ha jikwa ọwá ndị a mụnyere ọkụ na ha iji na-enye ha ìhè. Mgbe ha ruru nso, otu onye wee si nìgwè mmadụ ahụ pụta jekwuru Jizọs. O wee sutu ya ọnụ, dị ka ị na-ahụ ebe a. Nwoke ahụ bụ Judas Iskarịọt! Gịnị mere o ji sutu Jizọs ọnụ?Jizọs jụrụ ya, sị: Judas, ì ji isutu ọnụ na-arara m nye? Nsutu ọnụ ahụ bụ ihe mgbaàmà. O mere ka ndị so Judas mara na ọ bụ ya bụ Jizọs ahụ ha na-achọ. Ndị iro ya wee pụta ijide ya. Ma Pita agajeghị ịgbachi nnọọ nkịtị ha eduru Jizọs. Ọ mịpụtara mma agha o ji wee gbuo onye nọ ya nso. Mma agha ahụ egbuteghị isi nwoke ahụ, ma o bepụrụ ntị aka nri ya. Ma Jizọs metụrụ ntị nwoke ahụ aka, wee gwọọ ya.Jizọs ewee gwa Pita, sị: Mịghachi mma agha gị nọbọ ya. Í cheghị na m pụrụ ịrịọ Nna m ka o zite ọtụtụ puku ndị mmụọ ozi ka ha bịa zọpụta m? Ee, Jizọs pụrụ ime otú ahụ! Ma ọ rịọghị Chineke ka o zite mmụọ ozi ọ bụla, nihi na ọ maara na oge eruwo mgbe ndị iro ya ga-ejide ya. Nihi ya, o kwere ka ha duru ya pụọ. Ka anyị hụ ihe a ga-eme Jizọs ugbu a.Matiu 26:36-56;Luk 22:39-53;Jọn 18:1-12.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A101 E Gbuo JizọsLEE ihe ọjọọ nke na-emenụ! A na-egbu Jizọs. Ha akpọgidewo ya nosisi. E ji ntu kpọgide aka na ụkwụ ya. Gịnị mere e ji mee Jizọs ihe a?Ọ bụ nihi na ụfọdụ ndị kpọrọ ya asị. Ị ma ndị ha bụ? Otu nime ha bụ ajọ mmụọ ozi ahụ bụ Setan Ekwensu. Ọ bụ ya mere ka Adam na Iv nupụrụ Jehova isi. Ọ bụkwa Setan kpaliri ndị iro Jizọs ime oké ihe ọjọọ a.Ọbụna tupu a kpọgide Jizọs nosisi ebe a, ndị iro ya rụsara ya arụrụala. Ì chetara otú ha si bịa nogige Getsemeni duru ya pụọ? Ole ndị bụ ndị iro ahụ? Ha bụ ndị ndú okpukpe. Ka anyị hụ ihe ọzọ merenụ.Mgbe ndị ndú okpukpe duuru Jizọs, ndịozi ya gbara ọsọ. Ha hapụrụ Jizọs naka ndị iro ya nihi ụjọ. Ma ndịozi bụ Pita na Jọn agbateghị aka. Ha sooro ha nazụ iji hụ ihe ga-eme Jizọs.Ndị nchụàjà ahụ duuru Jizọs jekwuru otu agadi nwoke aha ya bụ Anas, onye bụbu nnukwu onye nchụàjà. Ìgwè mmadụ ahụ anọghị ọdụ nebe ahụ. Ha duuru Jizọs gazie nụlọ Keifas, onye bụ nnukwu onye nchụàjà ugbu a. Ọtụtụ ndị ndú okpukpe zukọrọ nụlọ ya.Ha kpere ya ikpe ebe ahụ nụlọ Keifas. A kpọtara ndị mmadụ ikwu okwu ụgha megide Jizọs. Ndị ndú okpukpe ahụ niile sịrị: Jizọs kwesịrị ogbugbu. Ha bụrụ ya asọ mmiri nihu, tiekwa ya ọkpọ.Mgbe ihe a niile na-eme, Pita nọ nèzí ogige ụlọ ahụ. Ọ bụ abalị oyi na-atụ, ndị mmadụ wee kwanye ọkụ. Mgbe ha nọ gburugburu na-anya ọkụ, otu nwa agbọghọ bụ odibo lere Pita anya wee sị: Nwoke a na Jizọs nọrọ.Ee e, mụ na ya anọghị! ka Pita zara.Ugboro atọ ka ndị mmadụ gwara Pita na ya na Jizọs nọrọ. Ma Pita gọrọ agụgọ noge nke ọ bụla. Na nke ugboro atọ o kwuru nke a, Jizọs wee tụgharịa lee ya anya. O wutere Pita nihi ụgha ndị a ọ ghara, o wee pụọ kwaa ákwá.Mgbe anyanwụ malitere ịwapụta nụtụtụ Friday, ndị nchụàjà duuru Jizọs gaa nebe buru ibu ha na-enwe nzukọ ha, bụ ụlọ nzukọ Sanhedrin. Nebe ahụ ka ha nọ kwurịtaa ihe ha ga-eme ya. Ha wee duru ya jekwuru Pọntiọs Paịlet, bụ onye na-achị ógbè Judia.Ndị nchụàjà sịrị Paịlet: Onye a bụ ajọ mmadụ. O kwesịrị ogbugbu. Mgbe ọ jụsịrị Jizọs ajụjụ, Paịlet sịrị ha: Ahụghị m ihe ọjọọ ọ bụla o mere. Paịlet wee ziga Jizọs na nke Herọd Antipas. Herọd bụ onye na-achị Galili, ma ọ nọ na Jeruselem. Herọd ahụghịkwa ihe ọjọọ Jizọs mere, o wee zighachiri ya Paịlet.Paịlet chọrọ ịhapụ Jizọs. Ma ndị iro Jizọs chọrọ ka a hapụ onye mkpọrọ ọzọ kama ịhapụ Jizọs. Onye ha chọrọ ka a hapụ bụ Barabas, onye ohi. O ruwo ihe dị ka netiti ehihie ugbu a mgbe Paịlet kpọpụtara Jizọs nèzí. O wee sị ha: Leenụ! Eze unu! Ma ndị isi nchụàjà ahụ tiri mkpu, sị: Kpọrọnụ ya! Gbuonụ ya! Gbuonụ ya. Ya mere, Paịlet hapụrụ Barabas ka ọ laa, ha duru Jizọs jee igbu ya.Nehihie Friday, a kpọgidere Jizọs nosisi. A kpọgidekwara ndị omekome abụọ nosisi nebe ahụ, ma ị pụghị ịhụ ha na foto a. Otu nọ naka nri Jizọs, nke ọzọ nọ naka ekpe ya. A hapụkwara ha nebe ahụ ka ha nwụọ. Noge na-adịghị anya tupu Jizọs anwụọ, otu nime ndị omekome ahụ sịrị ya: Cheta m mgbe ị banyere nalaeze gị. Jizọs wee sị ya: M na-ekwe gị nkwa na mụ na gị ga-anọ na Paradaịs.Nke ahụ ọ bụghị nkwa dị ebube? Ị ma paradaịs Jizọs na-ekwu okwu ya? Olee ebe paradaịs ahụ nke Chineke mere na mbụ dịbu? Ọ bụ nelu ala. Mgbe Jizọs ga na-achịkwa dị ka eze neluigwe, ọ ga-eme ka nwoke ahụ dịghachi ndụ iji biri na Paradaịs ọhụrụ nelu ala. Nke ahụ ọ dịghị eme anyị obi ụtọ?Matiu 26:57-75;27:1-50;Luk 22:54-71;23:1-49;Jọn 18:12-40;19:1-30.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ ANkebi nke 7Site Mgbe A Kpọlitere Jizọs nỌnwụ Ruo Mgbe A Tụrụ Pọl MkpọrọNụbọchị nke atọ ka Jizọs nwụsịrị, e mere ka o si nọnwụ bilie. Nụbọchị ahụ, ọ pụtara ugboro ise nihu ụmụazụ ya. Jizọs nọgidere na-apụta nihu ha ruo ụbọchị iri anọ. Mgbe e mesịrị, ka ndị na-eso ụzọ ya nọ na-ele anya, Jizọs rigooro neluigwe. Ụbọchị iri ka nke a gasịrị, Chineke wụsara mmụọ nsọ nahụ ụmụazụ Jizọs ndị nọ na-echere nime Jeruselem.Ka e mesịrị, ndị iro Chineke tụbara ndịozi ahụ nụlọ mkpọrọ, ma otu mmụọ ozi napụtara ha. Ndị mmegide ji nkume tụgbuo Stivin onye na-eso ụzọ Jizọs. Ma anyị ga-amụ ụzọ Jizọs si họpụta otu nime ndị mmegide ahụ ịbụ ohu ya pụrụ iche, o wee ghọọ Pọl onyeozi. Afọ atọ na ọkara mgbe ọnwụ Jizọs gasịrị, Chineke zigara Pita onyeozi izi Kọniliọs nke na-abụghị onye Juu na ezinụlọ ya ozi ọma.Ihe dị ka afọ iri na atọ mgbe nke ahụ gasịrị, Pọl malitere njem ozi ọma mbụ ya. Na njem nke abụọ ya, Timoti sonyeere Pọl. Anyị ga-amụ ụzọ Pọl na ndị so ya mee njem si nwee ọtụtụ oge obi ụtọ nozi Chineke. Nikpeazụ, a tụrụ Pọl mkpọrọ na Rom. A tọhapụrụ ya mgbe afọ abụọ gasịrị, ma a tụrụ ya mkpọrọ ọzọ wee gbuo ya. Ihe omume ndị a kọrọ ná NKEBI NKE 7 mere nime ihe karịrị afọ iri atọ na abụọ.102 Jizọs Dị NdụỊ MA onye nwaanyị a na ndị ikom abụọ ahụ bụ? Nwaanyị a bụ Meri Magdalin, enyi Jizọs. Ndị ikom ahụ yi uwe ọcha bụ ndị mmụọ ozi. Ime ụlọ nta a Meri na-eleba anya bụ ebe e debere ozu Jizọs mgbe ọ nwụrụ. A na-akpọ ya ili. Ma ozu ahụ adịghịzi nime ya ugbu a! Ònye buuru ya? Ka anyị hụ.Mgbe Jizọs nwụrụ, ndị nchụàjà sịrị Paịlet: Mgbe Jizọs nọ ndụ, ọ sịrị na a ga-akpọlite ya ma ụbọchị atọ gasịa. Ya mere, nye iwu ka e chewa ili ahụ nche. Ka ndị na-eso ụzọ ya wee ghara ịbịa zuru ozu ya, wee kwuo na a kpọlitewo ya nọnwụ! Paịlet wee gwa ndị nchụàjà ka ha ziga ndị agha ka ha na-eche ili ahụ nche.Nisi ụtụtụ ụbọchị nke atọ mgbe Jizọs nwụsịrị, mmụọ ozi Jehova bịara na mberede. O nupụrụ nkume e ji dochie ọnụ ili ahụ. Ụjọ tụrụ nnọọ ndị agha ahụ nke na ha apụghị imegharị ahụ. Nikpeazụ, mgbe ha lebara anya nili ahụ, ozu ahụ adịghịzi nime ya! Ụfọdụ ndị agha ahụ bara nime obodo wee gwa ndị nchụàjà. Ị ma ihe ndị nchụàjà ọjọọ ahụ mere? Ha nyere ndị agha ahụ ego ka ha ghaa ụgha. Ha gwara ndị agha ahụ: Sịnụ na ndị na-eso ụzọ ya bịara nabalị mgbe anyị na-ehi ụra zuru ozu ya.Ụfọdụ ndị inyom bụ ndị enyi Jizọs gara nili ahụ. O juru ha nnọọ anya na ili ahụ tọgbọ nkịtị! Meri Magdalin gbapụrụ ije kọọrọ Pita na Jọn. Na mberede, ndị mmụọ ozi abụọ yi uwe ọcha pụtara nihu ndị inyom ndị ọzọ ahụ. Ha jụrụ ha, sị: Gịnị mere unu na-achọ Jizọs nebe a? A kpọlitewo ya. Jeenụ ọsọ ọsọ gwa ndị na-eso ụzọ ya. Ndị inyom ahụ gbasiri ọsọ ike! Ma otu nwoke kwụsịrị ha nụzọ. Ị ma onye ọ bụ? Ọ bụ Jizọs! Ọ sị ha: Jeenụ gwa ndị na-eso ụzọ m.Mgbe ndị inyom ahụ gwara ndị na-eso ụzọ Jizọs na Jizọs dị ndụ, na ha ahụwo ya, o siiri ha ike ikwere. Pita na Jọn gbagara nili ahụ iji anya ha hụ, ma ili ahụ tọgbọ nkịtị! Mgbe Pita na Jọn lara, Meri Magdalin, bụ onye lọghachiteworonụ nili ahụ, nọgidere nebe ahụ. Mgbe ahụ ka o lebara anya nime ili ahụ wee hụ ndị mmụọ ozi abụọ ahụ.Ị ma ihe mere ahụ Jizọs? Chineke mere ka ọ pụọ nanya. Chineke emeghị ka Jizọs dịghachi ndụ nanụ ahụ ahụ o ji nwụọ. O nyere Jizọs ahụ ọhụrụ nke mmụọ, dị ka ndị mmụọ ozi nọ neluigwe nwere. Ma iji gosi ndị na-eso ụzọ ya na ya dị ndụ, Jizọs pụrụ iyikwasị ahụ nke ndị mmadụ pụrụ ịhụ anya, dị ka anyị gaje ịhụ.Matiu 27:62-66;28:1-15;Luk 24:1-12;Jọn 20:1-12.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A103 Nime Ụlọ A Kpọchiri AkpọchiMGBE Pita na Jọn hapụsịrị ebe ahụ ozu Jizọs dịbu, ya afọdụzie naanị Meri. Meri malitere ịkwa ákwá. O wee hulata ala leba anya nime ili ahụ, dị ka anyị hụrụ na foto bu nke a ụzọ. Ọ hụrụ ndị mmụọ ozi abụọ nime ebe ahụ! Ha wee jụọ ya, sị: Gịnị mere i ji na-akwa ákwá?Meri azaa, sị: Ha ebupụwo Onyenwe m, amaghịkwa m ebe ha tọgbọrọ ya. Meri wee tụgharịa hụ otu nwoke. Nwoke ahụ wee jụọ ya, sị: Ònye ka ị na-achọ?Meri chere na nwoke ahụ bụ onye na-elekọta ebe ahụ, nakwa na ma eleghị anya ọ bụ ya bupụrụ ozu Jizọs. Nihi ya, ọ sịrị: Ọ bụrụ na i bupụwo ya, gwa m ebe i debere ya. Ma nezie, nwoke ahụ bụ Jizọs. O yikwasịrị ahụ nke Meri na-amataghị. Ma mgbe Jizọs kpọrọ Meri aha, Meri matara na ọ bụ Jizọs. Ọ gbapụrụ ọsọ ịkọrọ ndị na-eso ụzọ Jizọs: Ahụwo m Onyenwe anyị!Mgbe e mesịrị nụbọchị ahụ, ka ndị na-eso ụzọ abụọ na-aga obodo nta bụ Emeọs, otu nwoke sonyeere ha. Ndị ahụ na-eso ụzọ Jizọs nọ ná mwute nihi na e gbuwo Jizọs. Ma ka ha na-aga, nwoke ahụ kọwara ọtụtụ ihe dị na Bible bụ nke mere ka obi dịtụ ha ụtọ. E mesịa, mgbe ha kwụsịrị iri nri, ha matara na nwoke ahụ bụ Jizọs. Jizọs wee pụọ nanya ha, ma mmadụ abụọ ahụ na-eso ụzọ ya laghachiri Jeruselem ọsọ ọsọ, ịkọrọ ndịozi banyere ya.Mgbe nke a na-eme, Jizọs pụtara nihu Pita. Ndị ọzọ nwere obi ụtọ mgbe ha nụrụ nke a. Mmadụ abụọ ndị ahụ na-eso ụzọ ya gara Jeruselem iji chọọ ndịozi. Ha gwara ha otú Jizọs si mee ka ha hụ ya nụzọ. Mgbe ha nọ na-akọ nke a, ị ma ihe dị ịtụya nke merenụ?Lee anya na foto a. Jizọs batara nime ụlọ ebe ahụ kpọmkwem, nagbanyeghị na a kpọchiri ụzọ akpọchi. Ndị na-eso ụzọ ya nwere nnọọ obi ụtọ! Ụbọchị ahụ ọ bụghị ụbọchị aṅụrị? Ị pụrụ ịgụta ugboro ole Jizọs meworo ka ndị na-eso ụzọ ya hụ ya anya ruo ugbu a? Ị gụtara ugboro ise?Tọmọs onyeozi anọghị ya mgbe Jizọs mere ka ha hụ ya. Ndị na-eso ụzọ Jizọs wee sị ya: Anyị ahụwo Onyenwe anyị! Ma Tọmọs sịrị na ya ga-ahụ Jizọs nonwe ya tupu ya ekwere. Ụbọchị asatọ mgbe nke a gasịrị, ụmụazụ ya nọkọrọ ọzọ nime ụlọ a kpọchiri akpọchi, ma noge a, Tọmọs nọ ya. Na mberede, Jizọs batara nime ụlọ ahụ. Ọ bụ mgbe ahụ ka Tọmọs kweere.Jọn 20:11-29;Luk 24:13-43.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A104 Jizọs Alaghachi nEluigweKA ỤBỌCHỊ na-aga, Jizọs gosiri ụmụazụ ya onwe ya ọtụtụ ugboro. Notu oge, ihe dị ka narị ndị na-eso ụzọ ya ise hụrụ ya. Mgbe ọ pụtara nihu ha, ị ma ihe ọ gwara ha okwu ya? Ọ bụ Alaeze Chineke. Jehova zitere Jizọs nụwa izi ihe banyere Alaeze ahụ. Ọ nọgidekwara na-eme nke a ọbụna mgbe a kpọlitesịrị ya nọnwụ.Ì chetara ihe alaeze Chineke bụ? Alaeze ahụ bụ ọchịchị Chineke nke dị neluigwe, Jizọs bụkwa Onye Chineke họpụtara ịbụ eze. Dị ka anyị mụworo, Jizọs gosiri ụdị eze ọma nke ọ ga-abụ site ninye ndị agụụ na-agụ nri, ịgwọ ndị ọrịa, na ịkpọlite ndị nwụrụ anwụ!Ya mere, mgbe Jizọs ga-abụ eze neluigwe ruo otu puku afọ, gịnị ka ụwa ga-adị ka ya? A ga-eme ka ụwa dum bụrụ paradaịs nke mara mma. Agha ma ọ bụ mmebi iwu ma ọ bụ ọrịa ma ọ bụ ọbụna ọnwụ agaghị adịkwa ọzọ. Anyị ma na nke a bụ eziokwu nihi na Chineke mere ụwa ịbụ paradaịs nke ndị mmadụ ga-enwe obi ụtọ na ya. Ọ bụ ya mere o ji mee ogige Iden ná mmalite. Jizọs ga-ahụkwa na e mezuru ihe Chineke chọrọ ka e mee.Oge eruwo ka Jizọs laghachi neluigwe. Ruo ụbọchị iri anọ, Jizọs anọwo na-egosi ndị na-eso ụzọ ya onwe ya. Ha wee mara na ọ dị ndụ ọzọ. Ma tupu ọ hapụ ha, ọ gwara ha, sị: Nọdụnụ na Jeruselem ruo mgbe unu ga-anata mmụọ nsọ. Mmụọ nsọ bụ ike ọrụ Chineke nke dị ka ifufe, ma ọ ga-enyere ụmụazụ ya aka ime uche Chineke. Nikpeazụ, Jizọs sịrị ha: Unu ga-ekwusa banyere m ruo nakụkụ kasị anya nke ụwa.Mgbe Jizọs kwusịrị nke a, ihe dị ịtụya mere. Ọ malitere ịrịgo neluigwe, dị ka ị pụrụ ịhụ nebe a. Igwe ojii wee kpuchie ya, mee ka ndị na-eso ụzọ ya gharazie ịhụ ya. Jizọs gara eluigwe, o wee malite ịchị ụmụazụ ya nọ nụwa site nebe ahụ.1 Ndị Kọrint 15:3-8;Mkpughe 21:3, 4;Ọrụ 1:1-11.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A105 Ha Nọ Na Jeruselem Na-echereNDỊ a nọ nebe a bụ ụmụazụ Jizọs. Ha erubeworo ya isi ma nọrọ na Jeruselem. Mgbe ha na-echere notu ebe, oké ụzụ jupụtara nụlọ ahụ ha nọ na ya. Ọ na-ada ka oké ifufe. A malitere ịhụ ire ọkụ nelu isi onye nke ọ bụla nime ndị ahụ na-eso ụzọ. Ị na-ahụ ọkụ ahụ nelu isi onye nke ọ bụla nime ha? Gịnị ka ọ pụtara?Ọ bụ ọrụ ebube! Jizọs alaghachikwuruwo Nna ya neluigwe, ọ na-awụsakwa ndị na-eso ụzọ ya mmụọ nsọ Chineke. Ị ma ihe mmụọ ahụ na-eme ka ha mee? Ha niile malitere ikwu okwu nasụsụ dị iche iche.Ọtụtụ ndị nọ na Jeruselem nụrụ ụzụ ahụ na-ada ka nke oké ifufe, ha wee bịa ịhụ ihe na-emenụ. Ụfọdụ nime ha si ná mba ndị ọzọ, ha bịara maka ememe ndị Izrel bụ Pentikọst. Lee ihe ijuanya ndị ahụ bịara abịa nwere! Ha nụrụ ka ndị na-eso ụzọ Jizọs na-ekwu okwu nasụsụ ha banyere ihe ndị dị ebube Chineke meworo.Ndị ọbịa ahụ sịrị: Ndị a niile bụ ndị Galili. Olee otú ha sizi nwee ike ikwu okwu nasụsụ ndị a dị iche iche a na-asụ nala niile ebe anyị si bịa?Pita wee guzoo ọtọ iji kọwaara ha ihe kpatara ya. O welie olu ya gwa ha ụzọ e si gbuo Jizọs, na otú Jehova si mee ka o si nọnwụ bilie. Jizọs nọ neluigwe ugbu a naka nri Chineke, ka Pita gwara ha. Ọ wụsawokwa anyị mmụọ nsọ ahụ o kwere anyị ná nkwa. Ọ bụ ya mere unu ji na-anụ ma na-ahụ ọrụ ebube ndị a.Ma mgbe Pita na-ekwu ihe ndị a, ọtụtụ nime ndị ọ na-agwa okwu nwere mwute banyere ihe e mere Jizọs. Ha jụrụ, sị: Gịnị ka anyị ga-eme? Pita sịrị ha: Ọ dị mkpa ka unu gbanwee omume unu ma mee baptizim. Nihi ya, nụbọchị ahụ, ihe dị ka puku mmadụ atọ mere baptizim, ha ewee ghọọ ụmụazụ Jizọs.Ọrụ 2:1-47.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A106 A Tọhapụ Ha nỤlọ MkpọrọLEE mmụọ ozi nke na-emeghe ibo ọnụ ụzọ ụlọ mkpọrọ. Ndị ikom ọ na-akpọpụta bụ ndịozi Jizọs. Ka anyị chọpụta ihe mere e ji tụọ ha mkpọrọ.Ọ dịbeghị anya a wụsara mmụọ nsọ nisi ndị na-eso ụzọ Jizọs. Ma lee ihe merenụ: Otu ehihie, Pita na Jọn jere nụlọ nsọ dị na Jeruselem. Nebe ahụ, otu nwoke nke dara ngwụrọ kemgbe a mụrụ ya nọ nso nọnụ ụzọ. Ndị mmadụ na-ebuga ya ebe ahụ kwa ụbọchị ka o wee rịọ ego naka ndị na-aba nụlọ nsọ ahụ. Mgbe ọ hụrụ Pita na Jọn, ọ rịọrọ ha ka ha nyetụ ya ihe. Gịnị ka ndịozi ahụ ga-eme?Ha kwụsịrị lee nwoke ogbenye ahụ anya. Pita sịrị ya: Enweghị m ego, ma ihe m nwere ka m ga-enye gị. Naha Jizọs, bilie jee ije! Pita wee jide nwoke ahụ naka nri, o wee wụlie elu ozugbo, malite ije ije. Mgbe ndị mmadụ hụrụ ihe merenụ, o juru ha anya, ha enweekwa ezi obi ụtọ nọrụ ebube ahụ.Pita sịrị ha: Ọ bụ nike nke Chineke, onye mere ka Jizọs bilite nọnwụ, ka anyị rụrụ ọrụ ebube a. Mgbe ya na Jọn na-ekwu okwu, ụfọdụ ndị ndú okpukpe bịara. Ha were iwe na Pita na Jọn na-agwa ndị mmadụ na a kpọlitewo Jizọs nọnwụ. Nihi ya, ha jidere ha ma tụọ ha mkpọrọ.Nechi ya, ndị ndú okpukpe ahụ nwere nnọkọ. A kpọbatara Pita na Jọn na onye ahụ ha gwọrọ. Ndị ndú okpukpe ahụ wee jụọ ha, sị: Nike ònye ka unu rụrụ ọrụ ebube a?Pita gwara ha na ọ bụ nike Chineke, onye mere ka Jizọs si nọnwụ bilie. Ndị nchụàjà ahụ amaghị ihe ha ga-eme, nihi na ha apụghị ịgọnahụ na ọrụ ebube ahụ emeghị eme nezie. Ya mere, ha dọrọ ndịozi ahụ aka ná ntị ka ha ghara ikwu okwu ọzọ banyere Jizọs, wee hapụ ha ka ha laa.Ka ụbọchị na-aga, ndịozi ahụ nọgidere na-ekwusa banyere Jizọs, na-agwọkwa ndị ọrịa. Akụkọ banyere ọrụ ebube ndị a gbasara. Nihi ya, ọbụna ìgwè mmadụ si nobodo niile dị Jeruselem nso na-ekutere ndịozi ahụ ndị ọrịa ka ha gwọọ ha. Nke a mere ka ndị ndú okpukpe ahụ na-emere ha anyaụfụ, ha wee dọkpụrụ ndịozi ahụ tụba ha nụlọ mkpọrọ. Ma ha anọghị ebe ahụ ogologo oge.Nabalị, mmụọ ozi Chineke meghere ọnụ ụzọ ụlọ mkpọrọ ahụ, dị ka ị na-ahụ nebe a. Mmụọ ozi ahụ wee sị ha: Gaanụ guzoro nụlọ nsọ Chineke, nọgidenụ na-agwa ndị mmadụ okwu. Nụtụtụ echi ya, mgbe ndị ndú okpukpe zigara ndị ikom nụlọ mkpọrọ ahụ ka ha dute ndịozi ahụ, ha anọghịzi ya. Mgbe e mesịrị, ndị ikom ahụ hụrụ ha ebe ha na-ezi ihe nụlọ nsọ, ha eduru ha gaa nụlọ nzukọ Sanhedrin.Ndị ndú okpukpe ahụ wee sị ha: Anyị nyesiri unu iwu ike ka unu ghara izi ihe ọzọ banyere Jizọs. Ma unu ejiwo ozizi unu zijupụta Jeruselem. Ndịozi ahụ wee zaa ha, sị: Anyị aghaghị irubere Chineke isi dị ka onye na-achị achị karịa mmadụ. Ha wee nọgide na-ekwusa ozi ọma. Nke ahụ ọ bụghị ezi ihe nlereanya nke anyị ga-agbaso?Ọrụ isi 3 ruo isi 5.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A107 A Tụọ Stivin NkumeNWOKE nke gburu ikpere nala ebe a bụ Stivin. Ọ bụ ezigbo onye na-eso ụzọ Jizọs. Ma lee ihe na-eme ya ugbu a! Ndị ikom a na-atụ ya nkume. Gịnị mere ha ji kpọọ Stivin asị nke ukwuu ruo nókè nke ime ya ihe a jọgburu onwe ya? Ka anyị hụ.Chineke anọwo na-enyere Stivin aka ịrụ ọrụ ebube dị iche iche. Nke a adịghị ndị ikom a mma, ha na ya wee malite ịrụrịta ụka banyere nkụzi ọ na-akụziri ndị mmadụ eziokwu. Ma Chineke nyere Stivin amamihe dị ukwuu, o wee gosi na ndị ikom ahụ anọwo na-ezi ozizi ụgha. Nke a were ha iwe karị. Nihi ya, ha jidere ya wee kpọọ ndị mmadụ ka ha boo ya ebubo ụgha dị iche iche.Onyeisi nchụàjà wee jụọ Stivin, sị: Ihe ndị a hà bụ eziokwu? Stivin zara site nikwu okwu ọma sitere na Bible. Mgbe ọ na-emechi okwu ya, ọ kọrọ otú ndị ajọ mmadụ si kpọọ ndị amụma Jehova asị noge gara aga. O wee sị ha: Unu yiri ajọ ndị ahụ. Unu gburu ohu Chineke bụ Jizọs, unu adịghịkwa erube isi niwu Chineke.Nke a mere ka ezigbo iwe wee ndị ndú okpukpe ahụ! Ha tara ikikere ezé noké iwe. Ma Stivin weliri isi ya elu, sị: Lee! Ana m ahụ Jizọs ka ọ na-eguzo naka nri Chineke neluigwe. Mgbe o kwuru nke a, ha kpuchiri aka ná ntị ha ma wakwuru Stivin. Ha jidere ya, kpụpụ ya nazụ obodo.Nebe a, ha yipụrụ uwe elu ha, were ha nye nwa okorobịa bụ Sọl ka o jide. Ị na-ahụ Sọl? Mgbe ahụ, ụfọdụ ndị ikom ahụ malitere ịtụ Stivin nkume. Stivin wee gbuo ikpere nala dị ka ị pụrụ ịhụ, wee kpegara Chineke ekpere, na-asị: Jehova, enyela ha ahụhụ nihi ihe ọjọọ nke a. Ọ maara na ndị ndú okpukpe eduhiewo ụfọdụ nime ha ime nke a. Mgbe nke a gasịrị, Stivin nwụrụ.Mgbe mmadụ mere gị ihe ọjọọ, ị na-anwa imegwara, ma ọ bụ na-arịọ Chineke ka o megwata ha? Ọ bụghị ihe Stivin ma ọ bụ Jizọs mere. Ha nwere obiọma ọbụna nebe ndị kpọrọ ha asị nọ. Ka anyị na-agbalị iṅomi ihe nlereanya ha.Ọrụ 6:8-15;7:1-60.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A108 Nụzọ DamaskọsỊ MA onye a nọ nala? Ọ bụ Sọl. Cheta na ọ bụ ya ledoro uwe elu nke ndị ahụ tụgburu Stivin. Lee ìhè ahụ na-enwu zaa. Gịnị na-eme?Mgbe e gbusịrị Stivin, Sọl butere ụzọ nịchọgharị ndị na-eso ụzọ Jizọs ka ha mekpaa ha ahụ. Ọ na-eje nụlọ nụlọ na-adọkpụrụ ha atụba nụlọ mkpọrọ. Ọtụtụ nime ndị na-eso ụzọ Jizọs gbagara nobodo ndị ọzọ, wee malite izi ozi ọma nebe ahụ. Ma Sọl jere nobodo ndị ọzọ ịchọ ndị na-eso ụzọ Jizọs. Ugbu a, ọ na-eje Damaskọs. Ma mgbe ọ na-aga nụzọ, nke a bụ ihe ịtụya merenụ:Na mberede, ìhè nke si neluigwe nwuru gburugburu ebe Sọl nọ. Ọ daa nala, dị ka anyị na-ahụ nebe a. Otu olu wee sị ya: Sọl, Sọl! Gịnị mere i ji na-esogbu m? Ndị so Sọl hụrụ ìhè ahụ, nụkwa olu ahụ, ma ha apụghị ịghọta ihe olu ahụ na-ekwu.Ị bụ onye, Onyenwe m? ka Sọl jụrụ.Abụ m Jizọs, onye ị na-esogbu, ka olu ahụ sịrị. Jizọs kwuru nke a nihi na mgbe Sọl na-esogbu ụmụazụ Jizọs, ọ na-adị Jizọs ka ọ bụ ya onwe ya ka a na-esogbu.Sọl wee jụọ, sị: Gịnị ka m ga-eme, Onyenwe m?Jizọs wee sị ya: Bilie, jee Damaskọs. Nebe ahụ, a ga-agwa gị ihe ị na-aghaghị ime. Mgbe Sọl biliri meghee anya ya, ọ hụghị ihe ọ bụla. O kpuwo ìsì! Nihi ya, ndị ha na ya so wee jide ya naka, duru ya ruo Damaskọs.Jizọs wee gwa otu nime ndị na-eso ụzọ ya nọ na Damaskọs, sị: Bilie, Aayas. Jee nokporo ámá a na-akpọ Nke Kwụ Ọtọ. Nụlọ Judas, jụọ ajụjụ nwoke a na-akpọ Sọl. Ahọpụtawo m ya ịbụrụ m ohu pụrụ iche.Aayas wee jee. Mgbe ọ hụrụ Sọl, o bikwasịrị ya aka nisi, wee sị ya: Onyenwe anyị ezitewo m ime ka ị hụ ụzọ ma jupụta na mmụọ nsọ. Ngwa ngwa, ihe yiri akpịrịkpa wee si nanya Sọl dapụ, o wee malite ịhụ ụzọ ọzọ.E ji Sọl mee ihe nụzọ dị ukwuu nizi ndị si nọtụtụ mba ozi ọma. A bịara mara ya dị ka Pọl onyeozi, bụ onye anyị ga-amụ ọtụtụ ihe banyere ya. Ma ka anyị buru ụzọ lee ihe Chineke zigara Pita ime.Ọrụ 8:1-4;9:1-20;22:6-16;26:8-20.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A109 Pita Agaa Ịhụ KọniliọsỌ BỤ Pita onyeozi guzo nebe a, ndị ahụ nọ ya nazụ bụ ndị enyi ya. Nihi gịnị ka nwoke ahụ ji akpọ isi ala enye Pita? Ò kwesịrị ime nke a? Ị ma onye ọ bụ?Nwoke ahụ bụ Kọniliọs. Ọ bụ ọchịagha ndị Rom. Kọniliọs amaghị onye Pita bụ, ma a gwara ya ka ọ kpọta ya nụlọ ya. Ka anyị chọpụta ihe kpatara nke a.Ndị mbụ na-eso ụzọ Jizọs bụ ndị Juu, ma Kọniliọs abụghị onye Juu. Ma ọ hụrụ Chineke nanya, ọ na-ekpegara ya ekpere, na-emere ndị mmadụ ọtụtụ ihe ọma. Notu ehihie, otu mmụọ ozi pụtara nihu ya, sị ya: Omume gị dị Chineke mma, ọ ga-azakwa ekpere gị. Ziga ndị ikom ka ha kpọta nwoke a na-akpọ Pita. Ọ nọ na Jọpa, nụlọ Saịmọn, onye bi nakụkụ oké osimiri.Kọniliọs zigara ndị ikom ozugbo ịchọ Pita. Nechi ya, mgbe ha na-eru Jọpa nso, Pita nọ nelu ụlọ Saịmọn. Nebe ahụ, Chineke mere ka Pita chee na ya na-ahụ ákwà sara mbara nke si neluigwe na-arịdata. Ụmụ anụmanụ dị iche iche dị nime ya. Dị ka iwu Chineke si dị, ụmụ anụmanụ ndị ahụ adịghị ọcha oriri, ma nagbanyeghị nke ahụ, otu olu sịrị ya: Bilie, Pita. Gbuo, rie.Pita zara, sị: Ee e! Eritụbeghị m ihe rụrụ arụ. Ma olu ahụ sịrị Pita: Kwụsị ịkpọ ihe ndị Chineke sịrị ugbu a na ha dị ọcha ihe rụrụ arụ. Ihe a mere ugboro atọ. Ka Pita na-eche ihe ọ pụtara, ndị ikom ahụ Kọniliọs zitere bịaruru ụlọ ahụ, wee jụọ maka Pita.Pita gbadatara wee sị ha: Ọ bụ m ka unu na-achọ. Gịnị mere unu ji bịa? Mgbe ha kwuru na otu mmụọ ozi gwara Kọniliọs ka ọ kpọta Pita nụlọ ya, Pita kwere iso ha jee. Nechi ya, Pita na ndị enyi ya wee jee ịhụ Kọniliọs na Sesaria.Kọniliọs akpọkọtawo ndị ikwu ya na ndị enyi ya. Mgbe Pita bịarutere, Kọniliọs kelere ya. Ọ dara nala kpọọ isi ala nụkwụ Pita, dị ka ị na-ahụ nebe a. Ma Pita sịrị ya: Bilie; mụ onwe m bụ mmadụ nkịtị. Nezie, Bible na-egosi na o zighị ezi ịkpọrọ mmadụ isi ala. Anyị kwesịrị ife naanị Jehova.Pita kwusaara ndị ahụ zukọtaranụ ozi ọma. Ahụrụ m na Chineke na-anara ndị niile na-achọ ife ya ofufe, ka ọ sịrị ha. Ka ọ ka kpụ okwu nọnụ, Chineke zitere mmụọ nsọ ya, ndị ahụ wee malite ịsụ asụsụ dị iche iche. Nke a juru ndị Juu ahụ na-eso ụzọ Jizọs bụ ndị so Pita bịa anya, nihi na ha chere na Chineke na-anabata naanị ndị Juu. Nke a kụziiri ha na Chineke adịghị ewere ndị si notu agbụrụ dị ka ndị ka agbụrụ ọzọ mma ma ọ bụ dị ka agbụrụ dị Chineke mkpa karịa agbụrụ ọzọ. Nke ahụ ọ bụghị ihe dị mma nke anyị niile kwesịrị ịdị na-echeta?Ọrụ 10:1-48;11:1-18;Mkpughe 19:10.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A110 TimotiOnye Inyeaka Ọhụrụ nke PọlNWA okorobịa ị na-ahụ nebe a nke ya na Pọl nọ bụ Timoti. Timoti na ndị ezinụlọ ya bi na Listra. Aha nne ya bụ Yunis, aha nne nne ya abụrụ Lọịs.Nke a bụ nke ugboro atọ Pọl na-abịa Listra. Ihe dị ka otu afọ gara aga, Pọl na Banabas jere ebe ahụ na nke mbụ ya noge ha mere njem ozi ọma ha. Ma ugbu a, Pọl na enyi ya bụ Saịlas abịaghachila.Ị ma ihe Pọl na-agwa Timoti? Ọ na-ajụ ya, sị: Ọ ga-amasị gị isonyere mụ na Saịlas? Ị pụrụ inyere anyị aka nizi ndị nọ ebe ndị dịpụrụ adịpụ ozi ọma.Timoti zara ya, sị: Ee, ọ ga-amasị m ije. Ọ dịghị anya, Timoti wee hapụ ezinụlọ ya soro Pọl na Saịlas. Ma tupu anyị amụọ ihe banyere njem ha, ka anyị chọpụta ihe ndị nọworo na-eme Pọl. O ruwo ihe dị ka afọ iri na asaa kemgbe Jizọs mere ka Pọl hụ ya mgbe ọ na-eje Damaskọs.Cheta na Pọl jere Damaskọs ịkpagbu ndị na-eso ụzọ Jizọs, ma ugbu a, ya onwe ya bụ onye na-eso ụzọ Jizọs! Mgbe e mesịrị, ụfọdụ ndị iro gbara izu igbu Pọl nihi na ha enweghị mmasị nihe ọ na-ezi banyere Jizọs. Ma ndị na-eso ụzọ Jizọs nyeere Pọl aka ịgbapụ. Ha tinyere ya nime nkata, buda ya nazụ mgbidi obodo ahụ.Ka e mesịrị, Pọl jere Antiọk izi ozi ọma. Ọ bụ nebe ahụ ka e buru ụzọ kpọọ ndị na-eso ụzọ Jizọs, Ndị Kraịst. Ma e si nAntiọk zipụ Pọl na Banabas maka njem nke ikwusa ozi ọma ná mba ndị dị anya. Otu nime obodo ndị ha jere bụ Listra, bụ obodo Timoti.Mgbe otu afọ gasịrị, Pọl jeghachiri Listra nke ugboro abụọ ya. Mgbe Timoti so Pọl na Saịlas pụọ, ị ma ebe ha jere? Lee anya na map a ka anyị mata ụfọdụ nime ebe ndị ahụ.Nke mbụ, ha jere Aịkoniọm nke dị nso, jeekwa obodo nke abụọ a na-akpọ Antiọk. Mgbe e mesịrị, ha jere Troas, si ya gaa Filipaị, Tesalonaịka, na Biria. Ị na-ahụ Atens na map ahụ? Pọl ziri ozi ọma nebe ahụ. Mgbe nke ahụ gasịrị, ha nọrọ otu afọ na ọkara na-eme nkwusa na Kọrint. Ka e mesịrị, ha kwụsịtụrụ nEfesọs. Ha si ebe ahụ baa ụgbọ mmiri laghachi Sesaria, wee jeruo Antiọk, bụ ebe Pọl nọrọ.Timoti jere ọtụtụ narị kilomita, na-enyere Pọl aka ikwusa ozi ọma na iguzobe ọtụtụ ọgbakọ Ndị Kraịst. Mgbe i tolitere, ị ga-abụ ohu Chineke kwesịrị ntụkwasị obi dị ka Timoti?Ọrụ 9:19-30;11:19-26;isi 13 ruo isi 17;18:1-22.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A111 Nwata Nwoke Ụra BuuruEWOO! Gịnị na-eme nebe a? Nwata nwoke ahụ nke dina ala, ò merụrụ nnukwu ahụ? Lee! otu nime ndị si nụlọ ahụ na-apụta bụ Pọl! Ị na-ahụkwa Timoti nebe ahụ? Nwata nwoke ahụ ò si na windo daa?Ee, nke ahụ bụ nnọọ ihe merenụ. Pọl nọ na-agwa ndị na-eso ụzọ okwu na Troas. Ọ ma na ọ gaghị ahụ ha ọzọ ruo ogologo oge, nihi na ọ ga-aba nụgbọ mmiri echi wee mee njem. Nihi ya, ọ nọgidere na-agwa ha okwu ruo netiti abalị.Nwata nwoke a a na-akpọ Yutikọs nọdụrụ ala na windo, ụra wee buru ya. O si na windo ụlọ elu dị okpukpu abụọ daa! Ị hụzielanụ ihe mere ndị a ji nwee mwute. Mgbe ndị ikom ahụ kulitere nwata nwoke ahụ, ihe ha na-atụ ụjọ ya emeela. Ọ nwụwo!Mgbe Pọl hụrụ na nwatakịrị ahụ anwụwo, o dinaara nahụ ya, makụọ ya. O wee sị ha: Unu echegbula onwe unu. Ọ dịwo ya mma! Nke ahụ bụkwa eziokwu! Ọ bụ ọrụ ebube! Pọl emewo ka ọ dị ndụ ọzọ! Ìgwè mmadụ ahụ wee jupụta noké ọṅụ.Ha niile rigooro nụlọ elu ahụ ọzọ, wee rie ihe. Pọl nọgidere na-ekwu okwu ruo mgbe chi bọrọ. Ma Yutikọs arahụghị ụra ọzọ! Mgbe e mesịrị, Pọl na Timoti na ndị so ha eme njem ahụ bara nụgbọ mmiri. Ị ma ebe ha na-eje?Pọl ka mesịrị nnọọ njem ozi ọma nke atọ ya, ọ na-alakwa ala. Na njem a, Pọl anọwo afọ atọ nobodo Efesọs naanị. Nihi ya, ọ nọrọ ọdụ na njem nke a karịa njem nke abụọ ya.Mgbe ha hapụrụ Troas, ụgbọ ha kwụsịrị nwa oge na Militọs. Ebe ọ bụ na Efesọs dị naanị kilomita ole na ole, Pọl ziri ozi ka a kpọọ ndị okenye nke ọgbakọ Efesọs ka ha bịa Militọs ka ọ gwa ha okwu nke ikpeazụ. Ma mgbe oge ruru ka ụgbọ ahụ pụọ, o wutere ndị okenye ahụ nke ukwuu ịhụ ka Pọl na-ala!Nikpeazụ, ụgbọ mmiri ahụ bịaruru Sesaria. Mgbe Pọl nọ nebe ahụ nụlọ Filip onye na-eso ụzọ, Agabọs onye amụma dọrọ Pọl aka ná ntị. O kwuru na a ga-atụ Pọl mkpọrọ ma ọ gaa Jeruselem. Neziokwu eziokwu, ọ bụ ihe mere. Mgbe ọ nọsịrị afọ abụọ nụlọ mkpọrọ na Sesaria, e zigara Pọl na Rom ka e kpee ya ikpe nihu Siza, onye ọchịchị Rom. Ka anyị lee ihe mere mgbe ọ na-eje Rom.Ọrụ isi 19 ruo isi 26.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A112 Ụgbọ Ha Ekpuo nOtu AgwaetitiLEE! ụgbọ mmiri ahụ nọ ná nsogbu! Ọ na-etiwasị! Ị na-ahụ ndị ahụ mabanyere nime mmiri? Ụfọdụ nime ha eruwala nelu ala. Onye ahụ ọ bụ Pọl? Ka anyị chọpụta ihe nọworo na-eme ya.Cheta na e ji Pọl eji ruo afọ abụọ nime Sesaria. Mgbe e mesịrị, e tinyere ya na ndị mkpọrọ ndị ọzọ nụgbọ mmiri, ha wee gawa Rom. Mgbe ha gafere na nso agwaetiti Krit, ajọ ifufe malitere ife. Ifufe ahụ fesiri ike nke na ha apụghịzi iduzi ụgbọ ahụ ọzọ. Ha apụghịkwa ịhụ anyanwụ nehihie ma ọ bụ kpakpando nabalị. Nikpeazụ, mgbe ọtụtụ ụbọchị gasịrị, ndị nọ nime ụgbọ ahụ enweghịzi olileanya na a ga-azọpụta ha.Pọl wee bilie ọtọ, sị ha: Ọ dịghị onye nime unu ga-anwụ, ọ bụ naanị ụgbọ a ga-ala niyi. Nihi na nabalị gara aga, mmụọ ozi Chineke bịakwutere m, sị, Atụla egwu, Pọl! Ị ghaghị iguzo nihu Siza onye ọchịchị Rom. Chineke ga-azọpụtakwa ndị niile gị na ha nọ nime ụgbọ.Ihe dị ka nime abalị nụbọchị iri na anọ kemgbe oké ifufe ahụ malitere, ndị na-anya ụgbọ mmiri ahụ chọpụtara na mmiri ahụ adịchaghịzi omimi! Nihi ịtụ egwu na ụgbọ ahụ ga-etiwasị na nkume nọchịchịrị ahụ, ha tụdara arịlịka ha. Nụtụtụ echi ya, ha hụrụ ụsọ mmiri. Ha kpebiri ịnyara ụgbọ ahụ ruo kpọmkwem nụsọ mmiri ahụ.Ma mgbe ha ruru ụsọ osimiri ahụ nso, ụgbọ ha metụrụ mkputamkpu ájá wee tọ na ya. Ebili mmiri wee malite itiwasị ya. Onyeisi ndị agha nke na-elekọta ha sịrị ha: Unu ndị pụrụ igwu mmiri, burunụ ụzọ maba noké osimiri, gwupụnụ nelu ala. Ndị ọzọ, soronụ ha maba ma jidenụ iberibe osisi ndị a tikapụtara nụgbọ a aka. Ọ bụkwa ihe ha mere. Nụzọ dị otú a, narị mmadụ abụọ na iri asaa na isii ndị nọ nụgbọ mmiri ahụ ruru nelu ala nudo, dị nnọọ ka mmụọ ozi ahụ kwere ná nkwa.A na-akpọ agwaetiti ahụ Mọlta. Ndị ala ahụ nwere obiọma, ha wee lekọta ndị si nụgbọ ahụ pụta. Mgbe ihu igwe bịara dị mma, e tinyere Pọl nụgbọ ọzọ, buru ya gawa Rom.Ọrụ 27:1-44;28:1-14.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A113 Mgbe Pọl Nọ na RomLEE ịga a tụrụ Pọl naka, leekwa onye agha Rom na-eche ya nche. Pọl bụ onye mkpọrọ na Rom. Ọ na-echere ruo mgbe Siza nke Rom ga-ekpebi ihe a ga-eme ya. Ka ọ nọ nụlọ mkpọrọ, e kwere ka ndị mmadụ na-eleta ya.Mgbe ụbọchị atọ gasịrị noge Pọl ruru Rom, o ziri ụfọdụ ndị isi ndị Juu ozi ka ha bịa hụ ya. Nihi ya, ọtụtụ ndị Juu nọ na Rom bịara. Pọl ziri ha ozi ọma banyere Jizọs na alaeze Chineke. Ụfọdụ kwere wee ghọọ Ndị Kraịst, ma ndị ọzọ ekweghị.Pọl zikwara ọtụtụ ndị agha na-eche ya nche ozi ọma. Pọl nọgidere na-ezi ndị niile o nwere ike inweta ozi ọma ruo afọ abụọ ọ nọrọ nebe ahụ dị ka onye mkpọrọ. Nihi ya, ọbụna ezinụlọ Siza nụrụ ozi ọma Alaeze ahụ, ụfọdụ nime ha ghọkwara Ndị Kraịst.Ma ònyekwanụ bụ onye ọbịa nke a na-ede ihe na tebụl? Ị pụrụ ịkọta ya? Ọ bụ Timoti. A tụkwara Timoti mkpọrọ nihi izisa ozi ọma nke Alaeze, ma a hapụwo ya. Ọ bịakwara ebe a inyere Pọl aka. Ị ma ihe Timoti na-ede? Ka anyị hụ.Ì chetara obodo Filipaị na Efesọs nAkụkọ nke 110? Pọl nyere aka iguzobe ọgbakọ Ndị Kraịst nobodo ndị ahụ. Ugbu a, ka Pọl nọ nụlọ mkpọrọ, o degaara Ndị Kraịst ndị a akwụkwọ. Akwụkwọ ozi ndị ahụ dị na Bible, a na-akpọkwa ha Ndị Efesọs na Ndị Filipaị. Nebe a, Pọl na-agwa Timoti ihe ọ ga-edegara ndị enyi ha Ndị Kraịst nọ na Filipaị.Ndị Filipaị gosiri Pọl obiọma. Ha ziteere Pọl onyinye nebe a nụlọ mkpọrọ, o wee na-ekele ha maka ya. Ọ bụ Epafrọdaịtọs wetara onyinye ahụ. Ma ọ rịara ọrịa, ọ fọkwara nke nta ka ọ nwụọ. Ahụ adịwo ya mma ugbu a, ọ na-ejikerekwa ịla. Ọ ga-ewere akwụkwọ ozi a nke si naka Pọl na Timoti laghachi Filipaị.Mgbe ọ nọ nụlọ mkpọrọ, Pọl dere akwụkwọ ozi abụọ ọzọ nke dị nime Bible. Otu ka o degaara Ndị Kraịst bi nobodo Kọlọsi. Ị ma ihe a na-akpọ ya? A na-akpọ ya Ndị Kọlọsi. Nke ọzọ bụ akwụkwọ ozi o degaara enyi ya Faịlimọn, onye bikwa na Kọlọsi. Akwụkwọ ozi ahụ bụ banyere Ọnisimọs ohu Faịlimọn.Ọnisimọs si naka Faịlimọn gbapụ wee jee Rom. Ọnisimọs nụrụ na Pọl nọ nụlọ mkpọrọ nebe ahụ. O jere ileta ya, Pọl wee zie ya ozi ọma. Noge na-adịghị anya, Ọnisimọs ghọkwara Onye Kraịst. Ugbu a, o wutere Ọnisimọs na ya gbara ọsọ. Nihi ya, ị ma ihe Pọl dere nakwụkwọ ozi ahụ o degaara Faịlimọn?Ọ rịọrọ Faịlimọn ka ọ gbaghara Ọnisimọs. Pọl dere, sị: M na-ezighachiri gị ya. Ma ugbu a, ọ bụghị naanị ohu gị. Ọ bụkwa ezi nwanna nwoke bụ Onye Kraịst. Ọnisimọs weere akwụkwọ ozi abụọ ahụ laghachi Kọlọsi, otu bụ nke Ndị Kọlọsi, nke ọzọ bụ nke Faịlimọn. Anyị pụrụ iche nechiche ụdị obi ụtọ Faịlimọn ga-enwe ịnụ na ohu ya aghọwo Onye Kraịst.Mgbe Pọl degaara ndị Filipaị na Faịlimọn akwụkwọ ozi, o ziri ha ụfọdụ ozi obi ụtọ. Ọ sịrị Ndị Filipaị: M na-ezitere unu Timoti. Ma m ga-eleta unu noge na-adịghị anya. O degakwaara Faịlimọn akwụkwọ, sị: Kwadebekwara m ebe m ga-anọ.Mgbe Pọl nweere onwe ya, o letara ụmụnna ya ndị ikom na ndị inyom nọtụtụ ebe. Ka e mesịrị, a tụrụ Pọl mkpọrọ ọzọ na Rom. Noge a, ọ matara na a ga-egbu ya. O wee degara Timoti akwụkwọ ka ọ bịa ọsọ ọsọ. Ekwesịwo m ntụkwasị obi nye Chineke, ka Pọl na-ede, Chineke ga-akwụghachikwa m ụgwọ. Nime afọ ole na ole ka e gbusịrị Pọl, e bibikwara Jeruselem ọzọ. Na nke ugbu a, ọ bụ ndị Rom bibiri ya.Ma e nwere ihe ọmụma ndị ọzọ dị nime Bible. Jehova Chineke mere ka Jọn onyeozi dee akwụkwọ ndị ikpeazụ dị na Bible, tinyere akwụkwọ Mkpughe. Akwụkwọ Bible a na-akọ banyere ọdịnihu. Ka anyị mụọ ugbu a ihe ọdịnihu ahụ ga-eweta.Ọrụ 28:16-31;Ndị Filipaị 1:13;2:19-30;4:18-23;Ndị Hibru 13:23;Faịlimọn 1-25;Ndị Kọlọsi 4:7-9;2 Timoti 4:7-9.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ ANkebi nke 8Ihe Bible Kwuru Ga-emezuỌ bụghị naanị ihe ndị mere noge gara aga ka Bible kọrọ, kamakwa, ọ kọrọ ihe ndị ga-eme nọdịnihu. Ụmụ mmadụ apụghị ịkọ ihe ga-eme nọdịnihu. Ọ bụ ya mere anyị ji mara na Bible sitere naka Chineke. Gịnị ka Bible na-ekwu banyere ọdịnihu?Ọ na-akọ banyere otu oké agha nke Chineke. Nagha a, Chineke ga-ekpochapụ ajọ omume na ndị ajọ mmadụ niile nụwa, ma ọ ga-echebe ndị na-efe ya. Jizọs Kraịst, bụ eze nke Chineke, ga-ahụ na ndị ohu Chineke nwetara udo na obi ụtọ, nakwa na ha agaghị arịa ọrịa ọzọ ma ọ bụ nwụọ anwụọ.Anyị kwesịrị inwe obi ụtọ na Chineke ga-eweta paradaịs ọhụrụ nụwa, ọ bụ na anyị ekwesịghị? Ma ọ dị ihe anyị ga-emerịrị ma ọ bụrụ na anyị ga-ebi na paradaịs ahụ. Nakụkọ ikpeazụ nke akwụkwọ a, anyị ga-amụta ihe anyị ga-emerịrị iji soro nweta ihe ọma niile nke Chineke kwadebeere ndị na-efe ya ofufe. Ya mere, gụọ NKEBI NKE 8 ka ị hụ ihe Bible na-ebu namụma banyere ọdịnihu.114 Ngwụsị Nke Ihe Ọjọọ NiileGỊNỊ ka ị na-ahụ nebe a? Ọ bụ ụsụụ ndị agha nọkwasịrị nịnyịnya ọcha. Ma lee ebe ha si na-abịa. Ha si neluigwe na-agbadata! È nwere ịnyịnya nezie neluigwe?Ee e, ha abụghị ịnyịnya nkịtị. Anyị maara nke ahụ nihi na ịnyịnya apụghị ịgba ọsọ nigwe ojii, hà pụrụ? Ma Bible na-ekwu banyere ịnyịnya ndị dị neluigwe. Ị ma ihe mere o ji na-ekwu nke a?Ọ bụ nihi na e ji ịnyịnya buo ọtụtụ agha noge gara aga. Nihi ya, Bible na-ekwu banyere ndị si neluigwe gbara ịnyịnya na-agbadata iji gosi na Chineke ga-ebuso ndị nọ nụwa agha. Ị ma ihe a na-akpọ ebe a ga-anọ lụọ agha ahụ? Ọ bụ Amagedọn. Agha ahụ ga-ekpochapụ ihe ọjọọ niile nụwa.Jizọs ga-abụ Onyeisi nagha Amagedọn ahụ. Cheta na Jizọs bụ onye Jehova họpụtara ịbụ eze nke ọchịchị Ya. Nke a mere Jizọs ji kpuru okpueze. Mma agha o ji na-egosi na ọ ga-egbu ndị iro niile nke Chineke. Ò kwesịrị iju anyị anya na Chineke ga-ebibi ndị ọjọọ niile?Leghachi anya nAkụkọ nke 10. Gịnị ka ị na-ahụ nebe ahụ? Ọ bụ oké iju mmiri ahụ bibiri ndị ajọ mmadụ. Ònye wetara Iju Mmiri ahụ? Ọ bụ Jehova Chineke. Ugbu a, lee anya nAkụkọ nke 15. Gịnị na-eme nebe ahụ? Ọkụ nke Jehova zitere na-ebibi Sọdọm na Gọmọra.SagheeAkụkọ nke 33. Lee ihe na-eme ịnyịnya na ụgbọ ịnyịnya ndị Ijipt. Ònye mere ka mmiri ahụ rikpuo ha? Ọ bụ Jehova. O mere ya iji chebe ndị ya. Lee anya nAkụkọ nke 36na nke76. Ị ga-ahụ nebe ahụ na Jehova kwere ka e bibie ọbụna ndị Izrel bụ ndị ya, nihi ajọ omume ha.Ya mere, o kwesịghị iju anyị anya na Jehova ga-ezite ndị agha ya nke eluigwe ịkwụsị ihe ọjọọ niile nụwa. Cheedị ihe nke ahụ ga-apụta! Sapeta peeji nke na-esonụ ka anyị lee.Mkpughe 16:16;19:11-16.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A115 Paradaịs Ọhụrụ nElu ỤwaLEE osisi ndị ahụ toro ogologo, okooko osisi ndị mara mma na ugwu ndị dị elu. Ebe a ọ maghị mma? Lee ka mgbada na-eri ihe dị naka nwatakịrị ahụ. Leekwa ọdụm na ịnyịnya ndị nọ nala ahịhịa ebe ahụ. Ị gaghị achọ ibi nụlọ nke dị nebe dị otú a?Chineke chọrọ ka ị dị ndụ ebighị ebi nụwa nime paradaịs. Ọ chọghịkwa ka i nwee ihe mgbu na ahụ ụfụ ọ bụla nke ndị mmadụ na-enwe taa. Nke a bụ nkwa Bible na-ekwe ndị ga-ebi nime paradaịs ọhụrụ ahụ: Chineke ga-anọnyere ha. Ọnwụ ma ọ bụ ịkwa ákwá ma ọ bụ ahụ ụfụ agaghị adị ọzọ. Ihe ochie niile agabigawo.Jizọs ga-ahụ na e nwere mgbanwe a dị ebube. Ị ma mgbe ọ ga-abụ? Ọ bụ mgbe o kpochapụsịrị ihe ọjọọ niile na ndị ajọ mmadụ niile nụwa. Cheta na mgbe Jizọs nọ nụwa, ọ gwọrọ ndị nwere ọrịa dị iche iche, ọbụna o mekwara ka ndị nwụrụ anwụ si nọnwụ bilie. Jizọs mere nke a iji gosi ihe ọ ga-eme nụwa niile mgbe ọ ga-abụ Eze nke alaeze Chineke.Cheedị nnọọ otú ihe ga-esi magbuo onwe ya nime paradaịs ọhụrụ elu ala ahụ! Jizọs na ụfọdụ ndị ọ họpụtara ga na-achị neluigwe. Ndị ọchịchị a ga-elekọta ndị ọ bụla nọ nụwa, hụkwa na ha nwere obi ụtọ. Ka anyị lee ihe ọ dị mkpa ka anyị mee iji jide naka na Chineke ga-enye anyị ndụ ebighị ebi nime paradaịs ọhụrụ ya.Mkpughe 21:3, 4;5:9, 10;14:1-3.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ A116 Ụzọ Anyị Pụrụ Isi Dị Ndụ Ebighị EbiỊ PỤRỤ ikwu ihe nwatakịrị nwaanyị a na ndị enyi ya na-agụ? Ọ bụ akwụkwọ nke a ị na-agụAkwụkwọ M nke Akụkọ Bible.Ha na-agụ otu akụkọ a ị na-agụỤzọ Anyị Pụrụ Isi Dị Ndụ Ebighị Ebi.Ị ma ihe ha na-amụta? Nke mbụ, na anyị aghaghị ịmara Jehova na Ọkpara ya bụ Jizọs ma ọ bụrụ na anyị ga-adị ndụ ebighị ebi. Bible na-asị: Nke a bụ ụzọ isi dị ndụ ebighị ebi. Mụta ihe banyere onye naanị ya bụ ezi Chineke ahụ, na Ọkpara ya o zitere nụwa, bụ Jizọs Kraịst.Olee otú anyị pụrụ isi mụta ihe banyere Jehova Chineke na Ọkpara ya Jizọs? Otu ụzọ bụ site nịgụAkwụkwọ M nke Akụkọ Biblesite nisi ruo ná ngwụsị. Ọ na-akọ ọtụtụ ihe banyere Jehova na Jizọs, ọ bụghị ya? Ọ na-akọkwa ọtụtụ ihe ha mere na ihe ha ka ga-eme. Ma anyị ga-eme ihe karịrị naanị ịgụ akwụkwọ a.Ị na-ahụ akwụkwọ ọzọ ahụ nke dị nala? Ọ bụ Bible. Rịọ mmadụ ka ọ na-agụpụtara gị akụkụ Bible ebe ndị e si nweta akụkọ ndị dị nakwụkwọ a. Bible na-enye anyị ihe ọmụma niile dị anyị niile mkpa iji nwee ike ife Jehova nụzọ ziri ezi, wee nwee ndụ ebighị ebi. Ya mere, anyị kwesịrị ịhụ na anyị na-amụ Bible mgbe niile.Ma ịmụta ihe banyere Jehova Chineke na Jizọs Kraịst ezughị. Anyị pụrụ inwe ọtụtụ ihe ọmụma banyere ha na ozizi ha ma ghara inweta ndụ ebighị ebi. Ị ma ihe ọzọ dị mkpa?Ọ dịkwa mkpa ka anyị na-ebi ndụ kwekọrọ nihe anyị na-amụ. Ì chetara Judas Iskarịọt? Ọ bụ otu nime mmadụ iri na abụọ ahụ Jizọs họọrọ ka ha bụrụ ndịozi ya. Judas nwere ihe ọmụma dị ukwuu banyere Jehova na Jizọs. Ma gịnị mere ya? Mgbe nwa oge gasịrị, ọ malitere ịchọ naanị ọdịmma nke aka ya, o wee rara Jizọs nye naka ndị iro ya nọnụ ego ọlaọcha iri atọ. Nihi ya, Judas agaghị enweta ndụ ebighị ebi?Ì chetara Gehezaị, onye anyị mụrụ ihe banyere ya nAkụkọ nke 69? Ọ chọrọ inwe uwe na ego na-abụghị nke ya. O wee ghaa ụgha iji nweta ha. Ma Jehova nyere ya ahụhụ. Ọ ga-enyekwa anyị ahụhụ ma ọ bụrụ na anyị egeghị ntị niwu ya.Ma e nwere ọtụtụ ndị ezi mmadụ jiri ikwesị ntụkwasị obi fee Jehova ofufe. Anyị chọrọ ịdị ka ha, ọ bụ na anyị achọghị? Nwata nwoke ahụ bụ Samuel bụ ezi ihe nlereanya anyị kwesịrị ịgbaso. Cheta, dị ka anyị hụrụ nAkụkọ nke 55, ọ dị naanị afọ anọ ma ọ bụ ise mgbe ọ malitere ife Jehova nụlọikwuu ya. Nihi ya, nagbanyeghị otú ị bụruru nwata, ị dịkarịghị nta ife Jehova ofufe.Nezie, onye anyị niile chọrọ iso bụ Jizọs Kraịst. Ọbụna mgbe ọ bụ nwata, dị ka e gosiri nAkụkọ nke 87, ọ nọ nụlọ nsọ na-agwa ndị ọzọ banyere Nna ya nke eluigwe. Ka anyị gbasoo ihe nlereanya ya. Ka anyị na-agwa ọtụtụ ndị okwu ruo ókè anyị nwere ike banyere Jehova Chineke anyị nke dị ebube, na Ọkpara ya, bụ Jizọs Kraịst. Ọ bụrụ na anyị emee ihe ndị a, anyị ga-enwe ike ịdị ndụ ebighị ebi nime paradaịs ọhụrụ nke Chineke nelu ala.Jọn 17:3;Abụ Ọma 145:1-21.Ajụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ AAjụjụ Ndị E Ji Amụ Akwụkwọ M nke Akụkọ BibleAkụkọ nke 1Chineke Amalite Ike IheEbee ka ezi ihe niile sitere, ị pụrụ ịkpọtụ otu nime ha aha?Gịnị bụ ihe mbụ Chineke kere?Nihi gịnị ka mmụọ ozi mbụ ji bụrụ onye pụrụ iche?Kọwaa otú ụwa dị ná mmalite Lee foto.Olee otú Chineke si malite ịkwadebe ụwa maka anụmanụ na mmadụ?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJeremaịa 10:12.Olee àgwà Chineke ndị na-apụta ìhè nihe ndị o kere? Aịsa. 40:26;Rom 11:33GụọNdị Kọlọsi 1:15-17.Òkè dị aṅaa ka Jizọs keere nike ihe, oleekwa otú nke a kwesịrị isi metụta otú anyị si ele Jizọs anya? Kọl. 1:15-17GụọJenesis 1:1-10.Olee otú ụwa si malite? Jen. 1:1Gịnị mere nụbọchị mbụ nke okike? Jen. 1:3-5Kọwaa ihe mere nụbọchị nke abụọ nke okike. Jen. 1:7, 8Akụkọ nke 2Ogige nke Mara MmaOlee otú Chineke si kwadebe ụwa ka ọ ghọọ ebe obibi anyị?Kwuo ụdị anụmanụ dị iche iche Chineke kere. Lee foto.Gịnị mere ogige Iden ji bụrụ ebe pụrụ iche?Gịnị ka Chineke chọrọ ka ụwa dum ghọọ?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJenesis 1:11-25.Gịnị ka Chineke kere nụbọchị nke atọ nke okike? Jen. 1:12Gịnị mere nụbọchị nke anọ nke okike? Jen. 1:16Olee anụmanụ ndị Chineke kere nụbọchị nke ise na nụbọchị nke isii? Jen. 1:20, 21,25GụọJenesis 2:8, 9.Olee osisi abụọ pụrụ iche ndị Chineke kụrụ nogige ahụ, gịnịkwa ka ha na-anọchi anya ya?Akụkọ nke 3Nwoke Mbụ na Nwaanyị MbụOlee ọdịiche e nwere netiti foto dị nAkụkọ nke 2 na nke dị nAkụkọ nke 3?Ònye kere nwoke mbụ, gịnịkwa bụ aha nwoke ahụ?Olee ọrụ Chineke nyere Adam ka ọ rụọ?Gịnị mere Chineke ji mee ka oké ụra buru Adam?Ogologo oge hà aṅaa ka Adam na Iv gaara adịru ndụ, oleekwa ọrụ Jehova chọrọ ka ha rụọ?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọAbụ Ọma 83:18.Gịnị bụ aha Chineke, oleekwa ọnọdụ pụrụ iche o nwere nebe ụwa dị? Jer. 16:21;Dan. 4:17GụọJenesis 1:26-31.Olee ihe ikpeazụ Chineke kere nụbọchị nke isii, oleekwa otú ihe a o kere si dị iche nebe ụmụ anụmanụ dị? Jen. 1:26Olee ndokwa Jehova mere maka mmadụ na anụmanụ? Jen. 1:30GụọJenesis 2:7-25.Gịnị ka ọrụ e nyere Adam bụ ịgụ ụmụ anụmanụ aha gụnyere? Jen. 2:19Olee otúJenesis 2:24si enyere anyị aka ịghọta otú Jehova si ele alụmdi na nwunye, nkewa, na ịgba alụkwaghịm anya? Mat. 19:4-6,9Akụkọ nke 4Ihe Mere E Ji Chụpụ Ha nEbe Obibi HaNa foto a, gịnị na-eme Adam na Iv?Nihi gịnị ka Jehova ji nye ha ntaramahụhụ?Gịnị ka otu agwọ gwara Iv?Ònye mere ka agwọ ahụ gwa Iv okwu?Gịnị mere e ji chụpụ Adam na Iv nebe obibi ha bụ Paradaịs?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJenesis 2:16, 17na3:1-13,24.Olee otú ajụjụ agwọ ahụ jụrụ Iv si nye echiche megidere ihe Jehova bu nobi? Jen. 3:1-5;1 Jọn 5:3Olee otú ihe mere Iv si bụrụ ihe ịdọ aka ná ntị nye anyị? Fil. 4:8;Jems 1:14, 15;1 Jọn 2:16Olee otú Adam na Iv si ghara ikweta na ụta dịịrị ha maka mmehie ha mere? Jen. 3:12, 13Olee otú ndị cherub e mere ka ha nọrọ nebe ọwụwa anyanwụ nke ogige Iden si gosipụta oruru o ruuru Jehova ịbụ eze Jen. 3:24GụọMkpughe 12:9.Olee ókè Setan nweruworo ihe ịga nke ọma nime ka ihe a kpọrọ mmadụ jụ ịchịisi Chineke? 1 Jọn 5:19Akụkọ nke 5Ndụ Ahụhụ AmaliteOlee otú ndụ dịịrị Adam na Iv mgbe ha hapụrụ ogige Iden?Gịnị malitere ime Adam na Iv, ọ bụkwa nihi gịnị?Nihi gịnị ka ụmụ Adam na Iv ga-eji na-aka nká ma na-anwụ anwụ?A sị na Adam na Iv rubeere Jehova isi, olee otú ndụ gaara adịrị ha na ụmụ ha?Olee otú nnupụisi Iv si kpatara ya ihe mgbu?Gịnị bụ aha ụmụ abụọ mbụ nke Adam na Iv?Ole ndị ka ụmụaka ndị ọzọ ahụ nọ na foto a bụ?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJenesis 3:16-23na4:1, 2.Olee otú ọnụ a bụrụ ala si metụta ndụ Adam? Jen. 3:17-19;Rom 8:20,22Nihi gịnị ka aha ahụ bụ Iv, nke pụtara Onye Dị Ndụ, ji kwesị ekwesị? Jen. 3:20Olee otú Jehova si chebara Adam na Iv echiche ọbụna mgbe ha mehiesịrị? Jen. 3:7,21GụọMkpughe 21:3, 4.Olee ihe mbụ ndị ị na-atụ anya ka e wepụ?Akụkọ nke 6Ezi Nwa na Ajọ NwaGịnị bụ ọrụ Ken na Ebel?Onyinye ndị dị aṅaa ka Ken na Ebel wetaara Jehova?Nihi gịnị ka onyinye Ebel ji masị Jehova, gịnịkwa mere nke Ken amasịghị ya?Olee ụdị mmadụ Ken bụ, oleekwa otú Jehova si nwaa ịgbazi ya?Gịnị ka Ken mere mgbe naanị ya na nwanne ya nwoke nọ nọhịa?Kọwaa ihe mere Ken mgbe ọ gbusịrị nwanne ya.Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJenesis 4:2-26.Olee otú Jehova si kọwaa ọnọdụ dị ize ndụ nke Ken nọ na ya? Jen. 4:7Olee otú Ken si gosipụta ihe dị ya nobi? Jen. 4:9Olee otú Jehova si ele ịkwafu ọbara onye aka ya dị ọcha anya? Jen. 4:10;Aịsa. 26:21Gụọ1 Jọn 3:11, 12.Nihi gịnị ka Ken ji wee iwe dị ukwuu, oleekwa otú nke a si bụrụ ihe ịdọ aka ná ntị nye anyị taa? Jen. 4:4, 5;Ilu 14:30;28:22Olee otú Bible si gosi na ọbụna mgbe ndị ezinụlọ anyị niile na-emegide Jehova, anyị ka pụrụ ịnọgide na-eguzosi ike nezi ihe? Ọma 27:10;Mat. 10:21, 22GụọJọn 11:25.Nkwa dị aṅaa ka Jehova na-ekwe banyere ndị niile nwụrụ nihi ezi omume? Jọn 5:24Akụkọ nke 7Nwoke nke Nwere Obi IkeOlee otú Inọk si bụrụ onye dị iche?Nihi gịnị ka ndị dịrị ndụ noge Inọk ji mee nnọọ ọtụtụ ihe ọjọọ?Ihe ọjọọ ndị dị aṅaa ka ndị mmadụ na-eme mgbe ahụ? Lee foto.Nihi gịnị ka o ji dị mkpa ka Inọk nwee obi ike?Ogologo oge hà aṅaa ka ndị mmadụ na-adịru ndụ noge ahụ, ma afọ ole ka Inọk dịrị ndụ?Gịnị mere mgbe Inọk nwụsịrị?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJenesis 5:21-24,27.Ụdị mmekọrịta dị aṅaa ka Inọk na Jehova nwere? Jen. 5:24Dị ka Bible si kwuo, ònye bụ nwoke kasị dị ogologo ndụ nụwa, ọ dị afọ ole mgbe ọ nwụrụ? Jen. 5:27GụọJenesis 6:5.Olee otú ọnọdụ ụwa jọruru ná njọ mgbe Inọk nwụsịrị, oleekwa otú oge anyị si yie ya? 2 Tim. 3:13GụọNdị Hibru 11:5.Olee àgwà Inọk nke dị Chineke ezi mma, gịnịkwa ka ọ rụpụtaara ya? Jen. 5:22GụọJud 14, 15.Olee otú Ndị Kraịst taa pụrụ isi ṅomie obi ike Inọk mgbe ha na-adọ ndị mmadụ aka ná ntị banyere agha Amagedọn nke na-abịanụ? 2 Tim. 4:2;Hib. 13:6Akụkọ nke 8Ndị Dike Nọ nỤwaGịnị mere mgbe ụfọdụ nime ndị mmụọ ozi Chineke gere Setan ntị?Nihi gịnị ka ụfọdụ ndị mmụọ ozi ji kwụsị ọrụ ha na-arụ neluigwe ma gbadata nụwa?Olee ihe mere ọbịbịa ndị mmụọ ozi bịara nụwa ma nwoghara ahụ mmadụ ji bụrụ ihe dị njọ?Olee otú ụmụ ndị mmụọ ozi ahụ mụtara si dị iche?Dị ka ị pụrụ ịhụ na foto a, gịnị ka ụmụ ndị mmụọ ozi ahụ mụrụ malitere ime mgbe ha ghọrọ ndị dike?Mgbe Inọk nwụsịrị, olee nwoke ezi omume nke biri nụwa, nihi gịnịkwa ka Chineke ji nwee mmasị nebe ọ nọ?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJenesis 6:1-8.Gịnị kaJenesis 6:6na-ekpughe banyere otú àgwà anyị pụrụ isi metụta Jehova? Ọma 78:40, 41;Ilu 27:11GụọJud 6Gịnị ka ihe ndị mmụọ ozi ahụ na-anọgideghị nebe obibi e nyere ha mere nụbọchị Noa na-echetara anyị taa? 1 Kọr. 3:5-9;2 Pita 2:4,9, 10Akụkọ nke 9Noa Ewuo ỤgbọEzinụlọ Noa hà dị mmadụ ole, gịnịkwa bụ aha ụmụ ya atọ?Olee ihe dị ịtụya nke Chineke gwara Noa ka o mee, nihi gịnịkwa ka o ji gwa ya ka o mee otú ahụ?Olee ihe ndị agbata obi Noa mere mgbe ọ gwara ha banyere ụgbọ ahụ?Gịnị ka Chineke gwara Noa ka o mee banyere ụmụ anụmanụ?Mgbe Chineke mechiri ọnụ ụzọ nke ụgbọ ahụ, gịnị ka Noa na ezinụlọ ya na-aghaghị ime?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJenesis 6:9-22.Gịnị mere ka Noa bụrụ onye dị ịrịba ama nke fere ezi Chineke ahụ ofufe? Jen. 6:9,22Olee otú Jehova si ele ime ihe ike anya, oleekwa otú nke a kwesịrị isi emetụta ụdị ihe ntụrụndụ ndị anyị na-ahọrọ? Jen. 6:11, 12;Ọma 11:5Olee otú anyị pụrụ isi ṅomie Noa mgbe e nyere anyị ntụziaka ná nzukọ Jehova? Jen. 6:22;1 Jọn 5:3GụọJenesis 7:1-9.Olee otú eziokwu ahụ bụ na Jehova lere nwoke ahụ na-ezughị okè bụ Noa anya dị ka onye ezi omume si bụrụ ihe agbamume nye anyị taa? Jen. 7:1;Ilu 10:16;Aịsa. 26:7Akụkọ nke 10Oké Iju Mmiri AhụGịnị mere na ọ dịghị onye nwere ike ịbanye nụgbọ ahụ ozugbo mmiri malitere izo?Abalị ole ka Jehova mere ka mmiri zoo, oleekwa ókè mmiri ahụ toruru?Gịnị mere ụgbọ ahụ mgbe mmiri malitere irikpu ụwa?Ndị dike ahụ hà lanarịrị Iju Mmiri ahụ, gịnịkwa mere ndị nna nke ndị dike ahụ?Gịnị mere ụgbọ ahụ mgbe ọnwa ise gasịrị?Gịnị mere Noa ji zipụ nduru site nụgbọ ahụ?Olee otú Noa si mara na mmiri ahụ rikpuru ụwa ataala?Gịnị ka Chineke gwara Noa mgbe ya na ezinụlọ ya nọsịrị ihe karịrị otu afọ nụgbọ ahụ?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJenesis 7:10-24.Olee ókè e bibiruru ihe ndị dị ndụ nụwa? Jen. 7:23Ogologo oge hà aṅaa gafere tupu mmiri nke Iju Mmiri ahụ ataa? Jen. 7:24GụọJenesis 8:1-17.Olee otúJenesis 8:17si gosi na nzube mbụ nke Jehova banyere ụwa agbanweghị? Jen. 1:22Gụọ1 Pita 3:19, 20.Mgbe ndị mmụọ ozi ahụ nupụrụ isi laghachiri neluigwe, olee ikpe a mara ha? Jud 6Olee otú akụkọ banyere Noa na ezinụlọ ya si eme ka obi sikwuo anyị ike na Jehova nwere ikike nke ịnapụta ndị ya? 2 Pita 2:9Akụkọ nke 11Eke na Egwurugwu MbụDị ka e gosiri na foto a, gịnị ka Noa buru ụzọ mee mgbe o si nụgbọ ahụ pụta?Olee iwu Chineke nyere Noa na ezinụlọ ya mgbe Iju Mmiri ahụ gasịrị?Olee nkwa Chineke kwere?Mgbe anyị hụrụ eke na egwurugwu, gịnị ka o kwesịrị ichetara anyị?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJenesis 8:18-22.Olee otú anyị pụrụ isi na-esurere Jehova ihe nsure ọkụ na-esi ísì ụtọ taa? Jen. 8:21;Hib. 13:15, 16Gịnị ka Jehova kwuru banyere obi mmadụ, gịnịkwanụ ka anyị kwesịrị ịkpachara anya banyere ya? Jen. 8:21;Mat. 15:18, 19GụọJenesis 9:9-17.Ọgbụgba ndụ dị aṅaa ka Jehova so ihe niile e kere eke nọ nụwa nwee? Jen. 9:10, 11Ogologo oge hà aṅaa ka ọgbụgba ndụ eke na egwurugwu ahụ ga-adị irè? Jen. 9:16Akụkọ nke 12Ụmụ Mmadụ Ewuo Nnukwu Ụlọ EluÒnye bụ Nimrọd, oleekwa otú Chineke si lee ya anya?Nihi gịnị ka ndị mmadụ ji na-akpụ brik na foto a?Olee ihe mere na ọrụ ihe owuwu ahụ adịghị Jehova mma nobi?Olee otú Chineke si kwụsị owuwu nke nnukwu ụlọ elu ahụ?Gịnị ka a kpọrọ obodo ahụ, gịnịkwa ka aha ahụ pụtara?Gịnị mere ndị ahụ mgbe Chineke ghagburu asụsụ ha?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJenesis 10:1,8-10.Olee ụdị àgwà Nimrọd nwere, oleekwa otú nke a si bụrụ ihe ịdọ aka ná ntị nye anyị? Ilu 3:31GụọJenesis 11:1-9.Gịnị bụ nzube e ji na-ewu nnukwu ụlọ elu ahụ, oleekwa ihe mere owuwu ya ji kụọ afọ nala? Jen. 11:4;Ilu 16:18;Jọn 5:44Akụkọ nke 13EbrehamEnyi ChinekeOlee ụdị ndị biri nobodo Ọọ?Ònye nọ na foto a, olee mgbe a mụrụ ya, ebeekwa ka o biri?Gịnị ka Chineke gwara Ebreham ka o mee?Nihi gịnị ka e ji kpọọ Ebreham enyi Chineke?Olee ndị sooro Ebreham mgbe ọ hapụrụ Ọọ?Gịnị ka Chineke gwara Ebreham mgbe o rutere nala Ke?Olee nkwa Chineke kwere Ebreham mgbe ọ dị afọ 99?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJenesis 11:27-32.Olee otú Ebreham na Lọt si bụrụ ụmụnne? Jen. 11:27Ọ bụ ezie na e kwuru na ọ bụ Tira kpọọrọ ezinụlọ ya gaa Ke, olee otú anyị si mara na ọ bụ Ebreham nezie malitere njem ahụ, nihi gịnịkwa ka o ji mee otú ahụ? Jen. 11:31;Ọrụ 7:2-4GụọJenesis 12:1-7.Mgbe Ebreham ruru nala Ke, olee otú Jehova si mee ka ọgbụgba ndụ ya na Ebreham gụnyekwuo ọtụtụ ndị? Jen. 12:7GụọJenesis 17:1-8,15-17.Olee otú e si gbanwee aha Ebram mgbe ọ dị afọ 99, ọ bụkwa nihi gịnị? Jen. 17:5Olee otú Jehova kwere nkwa isi gọzie Sera nọdịnihu? Jen. 17:15, 16GụọJenesis 18:9-19.NaJenesis 18:19, olee ọrụ e nyere ndị bụ nna? Deut. 6:6, 7;Efe. 6:4Olee ihe mere Sera nke na-egosi na anyị apụghị izochiri Jehova ihe ọ bụla? Jen. 18:12,15;Ọma 44:21Akụkọ nke 14Chineke Elee Okwukwe Ebreham UleOlee nkwa Chineke kwere Ebreham, oleekwa otú Chineke si mezuo nkwa ya?Dị ka e gosiri na foto a, olee otú Chineke si lee okwukwe Ebreham ule?Gịnị ka Ebreham mere nagbanyeghị na ọ ghọtaghị ihe mere Chineke ji nye ya iwu o nyere ya?Gịnị mere mgbe Ebreham wepụtara mma iji gbuo nwa ya?Olee otú okwukwe Ebreham nwere nebe Chineke nọ siruru nike?Gịnị ka Chineke nyere Ebreham ka o jiri chụọ àjà, oleekwa otú Chineke si mee nke ahụ?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJenesis 21:1-7.Nihi gịnị ka Ebreham ji bie nwa ya úgwù nụbọchị nke asatọ? Jen. 17:10-12;21:4GụọJenesis 22:1-18.Olee otú Aịzik si gosi na ya na-edo onwe ya nokpuru nna ya, bụ Ebreham, oleekwa otú nke a si see onyinyo ihe ka ukwuu nke na-aga ime nọdịnihu? Jen. 22:7-9;1 Kọr. 5:7;Fil. 2:8, 9Akụkọ nke 15Nwunye Lọt Lere Anya nAzụNihi gịnị ka Ebreham na Lọt ji kewaa?Nihi gịnị ka Lọt ji họrọ ibi na Sọdọm?Ụdị ndị dị aṅaa ka ndị Sọdọm bụ?Ịdọ aka ná ntị dị aṅaa ka ndị mmụọ ozi abụọ nyere Lọt?Nihi gịnị ka nwunye Lọt ji ghọọ ogidi nnu?Gịnị ka ihe mere nwunye Lọt na-akụziri anyị?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJenesis 13:5-13.A bịa nihe banyere idozi esemokwu netiti mmadụ na ibe ya, gịnị ka anyị pụrụ ịmụta naka Ebreham? Jen. 13:8, 9;Rom 12:10;Fil. 2:3, 4GụọJenesis 18:20-33.Olee otú ụzọ Jehova si mesoo Ebreham ihe si emesi anyị obi ike na Jehova na Jizọs ga-ekpe ikpe ziri ezi? Jen. 18:25, 26;Mat. 25:31-33GụọJenesis 19:1-29.Gịnị ka akụkọ a dị na Bible na-egosi banyere otú Chineke si ele mmadụ idina nwoke ma ọ bụ nwaanyị ibe ya anya? Jen. 19:5,13;Lev. 20:13Gịnị bụ ọdịiche dị notú Lọt si nakwere ntụziaka Chineke nakwa otú Ebreham si nakwere ya, gịnịkwa ka anyị pụrụ ịmụta site na nke a? Jen. 19:15, 16,19, 20;22:3GụọLuk 17:28-32.Àgwà dị aṅaa ka nwunye Lọt nwere nebe ihe onwunwe dị, oleekwa otú nke a si bụrụ ihe ịdọ aka ná ntị nye anyị? Luk 12:15;17:31, 32;Mat. 6:19-21,25Gụọ2 Pita 2:6-8.Niṅomi Lọt, gịnị kwesịrị ịbụ àgwà anyị nebe ụwa nke na-adịghị asọpụrụ Chineke nke anyị bi nime ya dị? Ezik. 9:4;1 Jọn 2:15-17Akụkọ nke 16Aịzik Alụta Ezigbo NwunyeOle ndị bụ nwoke na nwaanyị a nọ na foto a?Gịnị ka Ebreham mere iji lụtara nwa ya nwoke nwaanyị, nihi gịnịkwa ka o ji mee otú ahụ?Olee otú e si zaa ekpere ohu Ebreham?Gịnị ka Ribeka zara mgbe a jụrụ ya ma ọ chọrọ ịlụ Aịzik?Gịnị mere ka Aịzik nwee obi ụtọ ọzọ?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJenesis 24:1-67.Àgwà ọma ndị dị aṅaa ka Ribeka kpara mgbe o zutere ohu Ebreham nakụkụ olulu mmiri? Jen. 24:17-20;Ilu 31:17,31Olee otú ndokwa Ebreham mere ka a lụtara Aịzik nwunye si bụrụ ezi ihe nlereanya nye Ndị Kraịst taa? Jen. 24:37, 38;1 Kọr. 7:39;2 Kọr. 6:14 Nihi gịnị ka anyị ji kwesị iwepụta oge iji tụgharịa uche dị nnọọ ka Aịzik mere? Jen. 24:63;Ọma 77:12;Fil. 4:8Akụkọ nke 17Ụmụ Ejima Ndị Na-eyighịOle ndị bụ Ịsọ na Jekọb, oleekwa otú o si bụrụ na ha eyighị?Afọ ole ka Ịsọ na Jekọb dị mgbe nna nna ha bụ Ebreham nwụrụ?Gịnị ka Ịsọ mere bụ nke wutere nne na nna ya nke ukwuu?Nihi gịnị ka Ịsọ ji wesoo nwanne ya, bụ Jekọb, iwe ọkụ?Gịnị ka Aịzik gwara nwa ya bụ Jekọb ka o mee?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJenesis 25:5-11,20-34.Gịnị ka Jehova buru namụma banyere ụmụ ejima Ribeka? Jen. 25:23Olee ọdịiche dị notú Jekọb na Ịsọ si lee ọnọdụ dịọkpara anya? Jen. 25:31-34GụọJenesis 26:34, 35;27:1-46; na 28:1-5.Olee otú o si pụta ìhè na Ịsọ ejighị ihe ime mmụọ kpọrọ ihe? Jen. 26:34, 35;27:46 Gịnị ka Aịzik gwara Jekọb ka o mee ma ọ bụrụ na ọ chọrọ inweta ngọzi Chineke?GụọNdị Hibru 12:16, 17.Gịnị ka ihe mere Ịsọ na-egosi banyere ihe ga-eme ndị na-elelị ihe ndị dị nsọ anya?Akụkọ nke 18Jekọb Ejee HeranÒnye bụ nwa agbọghọ nke nọ na foto a, gịnịkwa ka Jekọb meere ya?Gịnị ka Jekọb dị njikere ime iji lụọ Rechel?Gịnị ka Leban mere mgbe oge ruru ka Jekọb lụọ Rechel?Gịnị ka Jekọb kweere ime iji lụọ Rechel?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJenesis 29:1-30.Ọbụna mgbe Leban ghọgbusịrị ya, olee otú Jekọb si gosi na ya nwere ùgwù, gịnịkwa ka anyị pụrụ ịmụta na nke a? Jen. 25:27;29:26-28;Mat. 5:37Olee otú akụkọ banyere Jekọb si egosi ọdịiche dị nezigbo ịhụya na ịhụya na-abụghị nke ezigbo ya? Jen. 29:18,20,30; Abụ 8:6Olee ndị inyom anọ ghọrọ ndị ezinụlọ Jekọb ma mesịa mụọrọ ya ụmụ ndị ikom? Jen. 29:23, 24,28, 29Akụkọ nke 19Jekọb Enwee Ezinụlọ Buru IbuGịnị bụ aha ụmụ nwoke isii nwunye mbụ nke Jekọb, bụ Lia, mụụrụ ya?Olee ụmụ nwoke abụọ ohu nwaanyị Lia, bụ Zilpa, mụụrụ Jekọb?Olee aha ụmụ nwoke abụọ ohu nwaanyị Rechel, bụ Bilha, mụụrụ Jekọb?Olee aha ụmụ nwoke abụọ Rechel mụrụ, ma gịnị mere mgbe ọ mụsịrị nke abụọ?Dị ka anyị na-ahụ na foto a, ụmụ ole ka Jekọb nwere, gịnịkwa ka e si naka ha nweta?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJenesis 29:32-35;30:1-26; na 35:16-19.Dị ka aha ụmụ 12 nke Jekọb na-egosi, olee otú e si agụkarị ụmụ nwoke ndị Juu aha noge ochie?GụọJenesis 37:35.Ọ bụ ezie na ọ bụ naanị Daịna ka a kpọrọ aha na Bible, olee otú anyị si mara na Jekọb mụrụ ihe karịrị otu nwa nwaanyị? Jen. 37:34, 35Akụkọ nke 20Daịna Abanye ná NsogbuGịnị mere Ebreham na Aịzik achọghị ka ụmụ ha lụọ nwaanyị nala Ke?Jekọb ọ kwadoro ka nwa ya nwaanyị mete ụmụ agbọghọ ndị Ke enyi?Ònye bụ nwoke a nke na-ele Daịna anya na foto a, oleekwa ihe ọjọọ o mere?Gịnị ka ụmụnne Daịna bụ Simiọn na Livaị mere mgbe ha nụrụ ihe merenụ?Jekọb ọ nabatara ihe Simiọn na Livaị mere?Olee otú nsogbu niile nke ezinụlọ a si malite?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJenesis 34:1-31.Mkpakọrịta nke Daịna na ụmụ agbọghọ Ke ọ bụ ihe mere otu ugbo? Kọwaa. Jen. 34:1Gịnị mere ụta ji dịtụrụ Daịna maka ịghọ nwa agbọghọ maara nwoke? Gal. 6:7Olee otú ndị na-eto eto taa pụrụ isi gosi na ha mụtara ihe site nihe mere Daịna? Ilu 13:20;1 Kọr. 15:33;1 Jọn 5:19Akụkọ nke 21Ụmụnne Josef Akpọ Ya AsịNihi gịnị ka ụmụnne Josef ji meere ya anyaụfụ, gịnịkwa ka ha mere?Gịnị ka ụmụnne Josef chọrọ ime ya, ma gịnị ka Ruben kwuru?Gịnị mere mgbe ndị ahịa bụ ndị Ishmel gafewere?Gịnị ka ụmụnne Josef mere iji mee ka nna ha chee na Josef anwụọla?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJenesis 37:1-35.Olee otú Ndị Kraịst pụrụ isi ṅomie ihe nlereanya Josef site nịkọrọ ndị okenye ihe ọjọọ e mere nọgbakọ? Jen. 37:2;Lev. 5:1;1 Kọr. 1:11Gịnị mere ụmụnne Josef ji mesoo ya omume ọjọọ? Jen. 37:11,18;Ilu 27:4;Jems 3:14-16Olee ihe Jekọb mere mgbe ọ na-eru újú, nke bụ ihe ndị mmadụ na-emekarị? Jen. 37:35Akụkọ nke 22A Tụọ Josef MkpọrọAfọ ole ka Josef dị mgbe a kpọọrọ ya gaa Ijipt, gịnịkwa mere mgbe o ruru ebe ahụ?Olee otú Josef si banye nụlọ mkpọrọ?Olee ọrụ e nyere Josef nụlọ mkpọrọ?Gịnị ka Josef meere onye na-eburu Fero ihe ọṅụṅụ na onye na-emere ya bred bụ ndị a tụrụ mkpọrọ?Gịnị mere mgbe e mere ka onye na-eburu Fero ihe ọṅụṅụ si nụlọ mkpọrọ pụta?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJenesis 39:1-23.Ebe ọ bụ na nụbọchị Josef, ọ dịghị iwu e dere ede nke sitere naka Chineke bụ nke na-emegide ịkwa iko, gịnị kpaliri ya ịgbanahụ nwunye Pọtifa? Jen. 2:24;20:3;39:9GụọJenesis 40:1-23.Ná mkpirikpi, kọọ ihe onye ahụ na-eburu Fero ihe ọṅụṅụ rọrọ ná nrọ na nkọwa Jehova nyere Josef. Jen. 40:9-13Gịnị ka onye na-emere Fero bred rọrọ ná nrọ, gịnịkwa ka ọ pụtara? Jen. 40:16-19Olee otú ohu ahụ na-ekwesị ntụkwasị obi nke nwekwara uche taa siworo ṅomie àgwà Josef? Jen. 40:8;Ọma 36:9;Jọn 17:17;Ọrụ 17:2, 3Olee otúJenesis 40:20si egosi ihe mere Ndị Kraịst ji ele ememe ụbọchị ọmụmụ anya dị ka ihe na-ekwesịghị ekwesị? Ekli. 7:1;Mak 6:21-28Akụkọ nke 23Nrọ FeroGịnị mere Fero notu abalị?Nihi gịnị ka onye na-eburu Fero ihe ọṅụṅụ ji mechaa cheta Josef?Dị ka e gosiri na foto a, olee nrọ abụọ ndị Fero rọrọ?Gịnị ka Josef sịrị na nrọ ndị ahụ pụtara?Olee otú Josef si ghọọ onye kasị mkpa nIjipt ma a gụpụ Fero?Nihi gịnị ka ụmụnne Josef ji bịa Ijipt, gịnịkwa mere na ha amataghị ya?Olee nrọ Josef chetara, gịnịkwa ka o nyeere ya aka ịghọta?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJenesis 41:1-57.Olee otú Josef si dọrọ uche gaa nebe Jehova nọ, oleekwa otú Ndị Kraịst taa pụrụ isi ṅomie ihe nlereanya ya? Jen. 41:16,25,28;Mat. 5:16;1 Pita 2:12Olee otú afọ ndị ahụ e nwere nri nụba nIjipt na afọ ndị sochiri ha e nwere ụnwụ nri, si egosi nnọọ ọdịiche dị netiti ọnọdụ ime mmụọ nke ndị Jehova taa na nke Krisendọm? Jen. 41:29, 30;Emọs 8:11, 12Gụọ Jenesis42:1-8na50:20.Ọ dị njọ onye na-efe Chineke ihulata isi nihu mmadụ iji sọpụrụ ya ma kwanyere ya ùgwù maka ọkwá ya ma ọ bụrụ na ọ bụ omenala nke mba onye ahụ? Jen. 42:6Akụkọ nke 24Josef Elee Ụmụnne Ya UleNihi gịnị ka Josef ji boo ụmụnne ya ebubo na ha bụ ndị nledo?Nihi gịnị ka Jekọb ji kwere ka nwa ya nke ikpeazụ, bụ Benjamin, gaa Ijipt?Olee otú iko ọlaọcha Josef si banye nakpa Benjamin?Gịnị ka Juda kwere nkwa ime ka e wee tọhapụ Benjamin?Olee otú o si bụrụ na ụmụnne Josef agbanweela?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJenesis 42:9-38.Olee otú ihe Josef kwuru naJenesis 42:18si bụrụ ezi ihe ncheta nye ndị nwere ibu ọrụ ná nzukọ Jehova taa? Nehe. 5:15;2 Kọr. 7:1, 2GụọJenesis 43:1-34.Ọ bụ ezie na Ruben bụ nwa mbụ, olee otú o si bụrụ Juda kwuchitere ọnụ ụmụnne ya? Jen. 43:3,8, 9;44:14,18;1 Ihe 5:2Olee otú Josef si lee nnọọ ụmụnne ya ule, nihi gịnịkwa? Jen. 43:33, 34GụọJenesis 44:1-34.Dị ka otu nime ụzọ isi mee ka ụmụnne ya ghara ịmata onye ọ bụ, gịnị ka Josef kwuru banyere onwe ya? Jen. 44:5,15;Lev. 19:26Olee otú ụmụnne Josef si gosi na ha enweghịzi anyaụfụ ha nweburu nebe nwanne ha nwoke nọ? Jen. 44:13,33, 34Akụkọ nke 25Ezinụlọ ahụ Akwaga IjiptGịnị mere mgbe Josef gwara ụmụnne ya onye ọ bụ?Gịnị ka Josef ji obiọma kọwaara ụmụnne ya?Gịnị ka Fero kwuru mgbe ọ nụrụ banyere ụmụnne Josef?Olee otú ezinụlọ Jekọb bururu nibu mgbe ha kwagara Ijipt?Olee aha e ji gbanwee aha ezinụlọ Jekọb, nihi gịnịkwa?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJenesis 45:1-28.Olee otú akụkọ Bible banyere Josef si gosi na Jehova pụrụ ịgbanwe atụmatụ e mere iji merụọ ndị ohu ya ahụ ịghọ nke ga-arụpụtazi ezi ihe? Jen. 45:5-8;Aịsa. 8:10;Fil. 1:12-14GụọJenesis 46:1-27.Olee otú Jehova si mesie Jekọb obi ike mgbe ọ na-aga Ijipt? Jen. 46:1-4Akụkọ nke 26Job Kwesịrị Ntụkwasị Obi Nye ChinekeÒnye bụ Job?Gịnị ka Setan nwara ime, ọ gaara ya nke ọma?Gịnị ka Jehova kwere ka Setan mee, ọ bụkwa nihi gịnị?Nihi gịnị ka nwunye Job ji gwa ya ka ọ gbakụta Chineke azụ, nwụọ? Lee foto.Dị ka ị pụrụ ịhụ na foto nke abụọ a, olee otú Jehova si gọzie Job, ọ bụkwa nihi gịnị?Ọ bụrụ na anyị ekwesị ntụkwasị obi nye Jehova dị ka Job mere, olee ngọzi ndị anyị ga-enweta?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJob 1:1-22.Olee otú Ndị Kraịst taa pụrụ isi ṅomie Job? Job 1:1;Fil. 2:15;2 Pita 3:14GụọJob 2:1-13.Olee ụzọ abụọ dịrịtara iche Job na nwunye ya si meghachi omume ná mkpagbu Setan? Job 2:9, 10;Ilu 19:3;Maị. 7:7;Mal. 3:14GụọJob 42:10-17.Olee otú ụgwọ ọrụ Job nwetara si yie ihe Jizọs nwetara maka ikwesị ntụkwasị obi? Job 42:12;Fil. 2:9-11Olee otú ngọzi a gọziri Job maka iguzosi ike nezi ihe nye Chineke si agba anyị ume? Job 42:10,12;Hib. 6:10;Jems 1:2-4,12;5:11Akụkọ nke 27Eze Ọjọọ Amalite Ịchị IjiptNa foto a, ònye bụ nwoke a ji ụtarị, ònyekwa ka ọ na-apịa ya?Mgbe Josef nwụsịrị, gịnị mere ụmụ Izrel?Nihi gịnị ka ndị Ijipt ji malite ịtụ ụmụ Izrel egwu?Olee iwu Fero nyere ụmụ nwaanyị na-enyere ndị inyom Izrel dị ime aka ịmụ nwa?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌpụpụ 1:6-22.Olee ụzọ Jehova si malite imezu nkwa o kwere Ebreham? Ọpụ. 1:7;Jen. 12:2;Ọrụ 7:17Olee otú ndị inyom Hibru na-enyere ndị dị ime aka ịmụ nwa si gosi nkwanye ùgwù maka ịdị nsọ nke ndụ? Ọpụ. 1:17;Jen. 9:6Olee otú e si kwụghachi ndị inyom ahụ na-ele ime ụgwọ maka ikwesị ntụkwasị obi nebe Jehova nọ? Ọpụ. 1:20, 21;Ilu 19:17Olee otú Setan si nwaa imebi nzube Jehova banyere Mkpụrụ Ebreham e kwere ná nkwa? Ọpụ. 1:22;Mat. 2:16Akụkọ nke 28Ụzọ E Si Zọpụta Nwa Ọhụrụ Bụ MozisÒnye bụ nwa ọhụrụ nke nọ na foto a, ọ bụkwa mkpụrụ aka onye ka ọ na-ejide?Gịnị ka nne Mozis mere iji chebe nwa ya ka a ghara igbu ya?Ònye bụ nwa agbọghọ nta ahụ nke nọ na foto a, gịnịkwa ka o mere?Mgbe ada Fero hụrụ nwa ọhụrụ ahụ, olee aro Miriam tụụrụ ya?Gịnị ka adaeze ahụ gwara nne Mozis?Ajụjụ ọzọ:GụọỌpụpụ 2:1-10.Olee ohere nne Mozis nwere iji zụọ Mozis ma kụziere ya ihe mgbe ọ bụ nwa ọhụrụ, ihe nlereanya dịkwa aṅaa ka nke a bụụrụ ndị nne na nna taa? Ọpụ. 2:9, 10;Deut. 6:6-9;Ilu 22:6;Efe. 6:4;2 Tim. 3:15Akụkọ nke 29Ihe Mere Mozis Ji Gbaa ỌsọEbee ka Mozis nọ too, gịnịkwa ka ọ maara banyere ndị mụrụ ya?Gịnị ka Mozis mere mgbe ọ dị afọ iri anọ?Gịnị ka Mozis gwara onye Izrel nke na-alụ ọgụ, gịnịkwa ka nwoke ahụ zara ya?Nihi gịnị ka Mozis ji si nIjipt gbapụ?Ebee ka Mozis gbagara, ònyekwa ka o zutere nebe ahụ?Gịnị ka Mozis mere nime afọ iri anọ sochirinụ ka o sichara nIjipt gbapụ?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌpụpụ 2:11-25.Nagbanyeghị ọtụtụ afọ o ji gụọ akwụkwọ iji nweta amamihe nke Ijipt, olee otú Mozis si gosipụta na ya na-eguzosi ike nihe nye Jehova na ndị ya? Ọpụ. 2:11, 12;Hib. 11:24GụọỌrụ 7:22-29.Gịnị ka anyị pụrụ ịmụta site ná mgbalị Mozis mere iji aka ya napụta ụmụ Izrel site nagbụ Ijipt? Ọrụ 7:23-25;1 Pita 5:6,10Akụkọ nke 30Osisi nke Na-ere ỌkụOlee aha ugwu e sere na foto a?Kọwaa ihe dị ịtụya nke Mozis hụrụ mgbe ọ chị atụrụ ya gbagoo nugwu ahụ?Gịnị ka otu olu nke sitere nebe osisi ahụ nke na-ere ọkụ dị kwuru, ònyekwa nwe olu ahụ?Gịnị ka Mozis zara mgbe Chineke gwara ya na ọ ga-edupụta ndị Chineke nIjipt?Gịnị ka Chineke gwara Mozis ka o kwuo ma ọ bụrụ na ndị Izrel ajụọ ya onye zitere ya?Olee otú Mozis ga-esi nwee ike igosi na ọ bụ Chineke zitere ya?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌpụpụ 3:1-22.Olee otú ahụmahụ Mozis si emesi anyị obi ike na ọ bụrụgodị na anyị echee na anyị erughị eru ịrụ ọrụ e nyere anyị nọgbakọ, Jehova ga-akwado anyị? Ọpụ. 3:11,13;2 Kọr. 3:5, 6GụọỌpụpụ 4:1-20.Olee otú àgwà Mozis si gbanwee nime afọ iri anọ ahụ ọ nọrọ na Midian, gịnịkwa ka ndị na-agbalị iru eru inweta ihe ùgwù nọgbakọ pụrụ ịmụta site na nke a? Ọpụ. 2:11, 12;4:10,13;Maị. 6:8;1 Tim. 3:1,6,10Ọ bụrụgodị na Jehova enye anyị ntaramahụhụ site ná nzukọ ya, olee obi ike ihe nlereanya Mozis pụrụ ime ka anyị nwee? Ọpụ. 4:12-14;Ọma 103:14;Hib. 12:4-11Akụkọ nke 31Mozis na Erọn Ejee Ịhụ FeroOlee mmetụta ọrụ ebube Mozis na Erọn rụrụ nwere nahụ ụmụ Izrel?Gịnị ka Mozis na Erọn gwara Fero, gịnịkwa ka Fero zara ha?Dị ka e gosiri na foto a, gịnị mere mgbe Erọn tụsara mkpanaka ya nala?Olee otú Jehova si kụziere Fero ihe, gịnịkwa ka Fero mere?Gịnị mere mgbe ihe otiti nke iri ahụ gasịrị?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌpụpụ 4:27-31na5:1-23.Gịnị ka Fero bu nuche mgbe ọ sịrị: Amaghị m onye Jehova bụ ma ọlị? Ọpụ. 5:2;1 Sam. 2:12;Rom 1:21GụọỌpụpụ 6:1-13,26-30.Olee otú o si bụrụ na Jehova emeghị ka Ebreham, Aịzik, na Jekọb mara ya? Ọpụ. 3:13, 14;6:3;Jen. 12:8Olee mmetụta ịmara na Jehova ji Mozis rụọ ọrụ nagbanyeghị na Mozis chere na ya erughị eru ịrụ ọrụ e nyere ya na-enwe nahụ anyị? Ọpụ. 6:12,30;Luk 21:13-15GụọỌpụpụ 7:1-13.Mgbe Mozis na Erọn ji obi ike gwa Fero ikpe Jehova mara ya, ihe nlereanya dị aṅaa ka ha setịpụụrụ ndị ohu Chineke taa? Ọpụ. 7:2, 3,6;Ọrụ 4:29-31Olee otú Jehova si gosi na ya karịrị chi niile nke Ijipt? Ọpụ. 7:12;1 Ihe 29:12Akụkọ nke 32Ihe Otiti Iri AhụSite niji foto ndị dị nebe a mee ihe, kọwaa ihe otiti atọ mbụ Jehova tiri Ijipt.Olee ihe dị iche nihe otiti atọ mbụ na ihe otiti ndị ọzọ?Gịnị bụ ihe otiti nke anọ, nke ise, na nke isii?Kọwaa ihe otiti nke asaa, nke asatọ na nke itoolu?Gịnị ka Jehova gwara ụmụ Izrel ka ha mee tupu ihe otiti nke iri amalite?Gịnị bụ ihe otiti nke iri, gịnịkwa mere mgbe ọ gasịrị?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌpụpụ 7:19 8:23.Ọ bụ ezie na ndị na-eme anwansi nIjipt meghachiri ihe otiti abụọ mbụ nke Jehova, gịnị ka a manyere ha ikweta mgbe ihe otiti nke atọ gasịrị? Ọpụ. 8:18, 19;Mat. 12:24-28Olee otú ihe otiti nke anọ si gosipụta ikike Jehova nwere ichebe ndị ya, mmetụta dịkwa aṅaa ka ịmara nke a na-enwe nahụ ndị Chineke ka ha na-eche mkpagbu ukwu ahụ e buru namụma ihu? Ọpụ. 8:22, 23;Mkpu. 7:13, 14;2 Ihe 16:9GụọỌpụpụ 8:24;9:3,6,10, 11,14,16,23-25; na10:13-15,21-23.Olee òtù abụọ Fero na ndị na-eme anwansi na-anọchi anya ha, olee ihe òtù abụọ a na-enweghị ike ime taa? Ọpụ. 8:10,18, 19;9:14Olee otúỌpụpụ 9:16si enyere anyị aka ịghọta ihe mere Jehova ji kwere ka Setan nọgide ruo ugbu a? Rom 9:21, 22GụọỌpụpụ 12:21-32.Olee otú Ememe Ngabiga ahụ si mee ka o kwe omume ịzọpụta ọtụtụ mmadụ, gịnịkwa ka Ememe Ngabiga ahụ na-ezo aka na ya? Ọpụ. 12:21-23;Jọn 1:29;Rom 5:18, 19,21;1 Kọr. 5:7Akụkọ nke 33Ịgafe Oké Osimiri UhieNdị ikom Izrel ole, tinyere ndị inyom na ụmụaka, si nIjipt pụọ, oleekwa ndị so ha pụọ?Olee otú ọ dị Fero mgbe ọ hapụsịrị ụmụ Izrel ka ha laa, gịnịkwa ka o mere?Gịnị ka Jehova mere iji gbochie ndị Ijipt ịwakpo ndị ya?Gịnị mere mgbe Mozis tiri mkpara ya nOké Osimiri Uhie ahụ, gịnịkwa ka ụmụ Izrel mere?Gịnị mere mgbe ndị Ijipt chụụrụ ụmụ Izrel banye noké osimiri ahụ?Olee otú ụmụ Izrel si gosi na ha nwere obi ụtọ na obi ekele nebe Jehova nọ maka nzọpụta a zọpụtara ha?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌpụpụ 12:33-36.Olee ihe Jehova mere iji hụ na a kwụghachiri ndị ya ụgwọ maka afọ niile ha ji gbaara ndị Ijipt ohu? Ọpụ. 3:21, 22;12:35, 36GụọỌpụpụ 14:1-31.Olee otú okwu Mozis nke e dekọrọnỌpụpụ 14:13, 14si emetụta ndị ohu Jehova taa ka ha na-eche agha Amagedọn na-abịanụ ihu? 2 Ihe 20:17;Ọma 91:8GụọỌpụpụ 15:1-8,20, 21.Nihi gịnị ka ndị ohu Jehova ji kwesị ịbụ abụ otuto nye ya? Ọpụ. 15:1, 2;Ọma 105:2, 3;Mkpu. 15:3, 4Ka ha nọ nOké Osimiri Uhie ahụ, olee ihe nlereanya Miriam na ndị inyom ndị ọzọ setịpụụrụ ndị inyom bụ Ndị Kraịst taa nihe banyere inye Jehova otuto? Ọpụ. 15:20, 21;Ọma 68:11Akụkọ nke 34Ụdị Ihe Oriri ỌhụrụNa foto a, gịnị ka ndị a na-atụtụ nala, gịnị ka a na-akpọ ya?Olee ntụziaka Mozis nyere ụmụ Izrel banyere ịtụtụrụ mana?Gịnị ka Jehova gwara ụmụ Izrel ka ha mee nụbọchị nke isii, ọ bụkwa nihi gịnị?Olee ọrụ ebube Jehova rụrụ mgbe e debere mana ahụ ruo nụbọchị nke asaa?Ogologo oge hà aṅaa ka Jehova ji mana zụọ ụmụ Izrel?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌpụpụ 16:1-36 naỌnụ Ọgụgụ 11:7-9.Gịnị kaỌpụpụ 16:8na-egosi banyere mkpa ọ dị anyị ịkwanyere ndị a họpụtara nọgbakọ ùgwù? Hib. 13:17Nọzara, olee otú e si na-echetara ụmụ Izrel kwa ụbọchị na ndụ ha dabeere nebe Jehova nọ? Ọpụ. 16:14-16,35;Deut. 8:2, 3Olee ihe Jizọs sịrị na mana ahụ na-anọchi anya ya, oleekwa otú anyị si erite uru site nachịcha a nke sitere neluigwe? Jọn 6:31-35,40GụọJoshua 5:10-12.Afọ ole ka ụmụ Izrel riri mana, oleekwa otú nke a si nwalee okwukwe ha, gịnịkwa ka anyị pụrụ ịmụta site nakụkọ a? Ọpụ. 16:35;Ọnụ Ọgụ. 11:4-6;1 Kọr. 10:10, 11Akụkọ nke 35Jehova Enye Iwu YaEbee ka ụmụ Izrel mara ụlọikwuu ha ihe dị ka ọnwa abụọ ka ha hapụsịrị Ijipt?Gịnị ka Jehova kwuru na ya chọrọ ka ụmụ Izrel mee, gịnịkwa ka ha zara?Nihi gịnị ka Jehova ji nye Mozis mbadamba nkume abụọ?E wezụga Iwu Iri ahụ, olee iwu ndị ọzọ Jehova nyere ụmụ Izrel?Olee iwu abụọ Jizọs Kraịst sịrị na ọ bụ ha kachasị iwu niile?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌpụpụ 19:1-25;20:1-21;24:12-18; na31:18.Olee otú okwu ndị e dekọrọnỌpụpụ 19:8si enyere anyị aka ịghọta ihe Onye Kraịst ịrara onwe ya nye Chineke gụnyere? Mat. 16:24;1 Pita 4:1-3GụọDeuterọnọmi 6:4-6;Levitikọs 19:18; naMatiu 22:36-40.Olee otú Ndị Kraịst si egosi na ha hụrụ Chineke na ndị agbata obi ha nanya? Mak 6:34;Ọrụ 4:20;Rom 15:2Akụkọ nke 36Nwa Ehi ỌlaedoGịnị ka ndị nọ na foto a na-eme, ọ bụkwa nihi gịnị?Nihi gịnị ka Jehova ji wee iwe, gịnịkwa ka Mozis mere mgbe ọ hụrụ ihe ụmụ Izrel na-eme?Gịnị ka Mozis gwara ụfọdụ ndị ikom ka ha mee?Gịnị ka akụkọ a kwesịrị ịkụziri anyị?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌpụpụ 32:1-35.Olee otú akụkọ a si egosi otú Jehova si ele ịgwakọta ofufe ụgha na ezi ofufe anya? Ọpụ. 32:4-6,10;1 Kọr. 10:7,11Olee ihe Ndị Kraịst kwesịrị ịkpachara anya maka ya mgbe ha na-ahọrọ ihe ntụrụndụ, dị ka ịgụ uri na ịgba egwú? Ọpụ. 32:18, 19;Efe. 5:15, 16;1 Jọn 2:15-17Olee otú ebo Livaị si gosipụta ezi ihe nlereanya nịkwado ezi omume? Ọpụ. 32:25-28;Ọma 18:25Akụkọ nke 37Ụlọ Ntu A Na-anọ Efe OfufeGịnị ka a na-akpọ ụlọ dị na foto a, gịnịkwa ka e ji ya eme?Nihi gịnị ka Jehova ji gwa Mozis ka o mee ụlọ ntu ahụ otú ọ ga-adị mfe iwepụtagasị akụkụ ya dị iche iche?Igbe ahụ dị nobere ụlọ nke dị nisi isi nke ụlọ ntu ahụ ọ bụ igbe gịnị, gịnịkwa dị nime igbe ahụ?Ònye ka Jehova họọrọ ịbụ nnukwu onyeisi nchụàjà, gịnịkwa bụ ọrụ onyeisi nchụàjà?Kpọọ aha ihe atọ dị nime ụlọ ka saa mbara nke ụlọ ntu ahụ.Olee ihe abụọ dị nogige nke ụlọikwuu ahụ, gịnịkwa ka e ji ha eme?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌpụpụ 25:8-40;26:1-37;27:1-8; na28:1.Gịnị ka ndị cherub nọ nelu igbe ihe àmà ahụ na-ese onyinyo ya? Ọpụ. 25:20,22;Ọnụ Ọgụ. 7:89;2 Eze 19:15GụọỌpụpụ 30:1-10,17-21;34:1, 2; naNdị Hibru 9:1-5.Nihi gịnị ka Jehova ji kwusie okwu ike banyere mkpa ọ dị ndị nchụàjà na-eje ozi nụlọikwuu ahụ ịnọgide na-adị ọcha, oleekwa otú nke a kwesịrị isi metụta anyị taa? Ọpụ. 30:18-21;40:30, 31;Hib. 10:22Olee otú Pọl onyeozi si gosi na ụlọikwuu ahụ na ọgbụgba ndụ Iwu ahụ adịghịzi irè mgbe o degaara Ndị Hibru bụ Ndị Kraịst akwụkwọ ozi? Hib. 9:1,9;10:1Akụkọ nke 38Ndị Nledo Iri na AbụọGịnị ka ị chọpụtara banyere ụyọkọ mkpụrụ fig dị na foto a, ebeekwa ka e si bute ha?Nihi gịnị ka Mozis ji ziga ndị nledo iri na abụọ na Ke?Gịnị ka ndị nledo iri kwuru mgbe ha na-akọrọ Mozis ihe ha jetara?Olee otú ndị nledo abụọ si gosi na ha tụkwasịrị Jehova obi, gịnịkwa bụ aha ha?Nihi gịnị ka Jehova ji wee iwe, gịnịkwa ka ọ gwara Mozis?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌnụ Ọgụgụ 13:1-33.Ole ndị ka a họọrọ ịga ledoo ala ahụ, ohere ọma dịkwa aṅaa ka ha nwere? Ọnụ Ọgụ. 13:2, 3,18-20Nihi gịnị ka echiche Jọshụa na Keleb ji dị iche na nke ndị nledo ndị ọzọ, gịnịkwa ka nke a na-akụziri anyị? Ọnụ Ọgụ. 13:28-30;Mat. 17:20;2 Kọr. 5:7GụọỌnụ Ọgụgụ 14:1-38.Ịdọ aka ná ntị dị aṅaa banyere ịtamu ntamu megide ndị na-anọchite anya Jehova nelu ala ka anyị kwesịrị ịṅa ntị na ya? Ọnụ Ọgụ. 14:2, 3,27;Mat. 25:40,45;1 Kọr. 10:10Olee otúỌnụ Ọgụgụ 14:24si egosi na Jehova nwere mmasị nebe ohu ya nke ọ bụla nọ? 1 Eze 19:18;Ilu 15:3Akụkọ nke 39Okooko Osisi Epuo na Mkpanaka ErọnOle ndị nupụrụ isi megide ịbụisi Mozis na Erọn, gịnịkwa ka ha gwara Mozis?Gịnị ka Mozis gwara Kora na narị mmadụ abụọ na iri ise na-akwado Kora ka ha mee?Gịnị ka Mozis gwara ụmụ Izrel, gịnịkwa mere ozugbo ọ gwasịrị ha okwu?Gịnị mere Kora na narị mmadụ abụọ na iri ise ndị na-akwado ya?Gịnị ka Elieza nwa Erọn mere ihe ịgụ ọkụ nke ndị ahụ nwụrụ anwụ, ọ bụkwa nihi gịnị?Nihi gịnị ka Jehova ji mee ka okooko osisi puo na mkpanaka Erọn? Lee foto.Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌnụ Ọgụgụ 16:1-49.Gịnị ka Kora na ndị na-akwado ya mere, oleekwa ihe mere o ji bụrụ nnupụisi megide Jehova? Ọnụ Ọgụ. 16:9, 10,18;Lev. 10:1, 2;Ilu 11:2Echiche dị aṅaa na-ezighị ezi ka Kora na ndị isi nzukọ dị narị abụọ na iri ise nwere? Ọnụ Ọgụ. 16:1-3;Ilu 15:33;Aịsa. 49:7GụọỌnụ Ọgụgụ 17:1-11na26:10.Gịnị ka okooko osisi puru na mkpanaka Erọn na-egosi, nihi gịnịkwa ka Jehova ji kwuo ka e debe mkpanaka ahụ nime igbe ahụ? Ọnụ Ọgụ. 17:5,8,10Olee ihe dị oké mkpa nke anyị na-amụta site nokooko osisi nke puru na mkpanaka Erọn? Ọnụ Ọgụ. 17:10;Ọrụ 20:28;Fil. 2:14;Hib. 13:17Akụkọ nke 40Mozis Etie Nkume IheOlee otú Jehova si lekọta ụmụ Izrel mgbe ha nọ nọzara?Mkpesa dị aṅaa ka ụmụ Izrel mere mgbe ha mara ụlọikwuu ha na Kedesh?Olee otú Jehova si nye ndị ya na anụmanụ ha mmiri?Na foto a, ònye bụ nwoke ahụ nke na-atụ onwe ya aka, gịnịkwa mere o ji na-eme otú ahụ?Nihi gịnị ka Jehova ji wesa Mozis na Erọn iwe, oleekwa ntaramahụhụ o nyere ha?Gịnị mere nUgwu Họọ, ònyekwa ghọrọ onyeisi nchụàjà nke Izrel?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌnụ Ọgụgụ 20:1-13,22-29 naDeuterọnọmi 29:5.Gịnị ka anyị na-amụta site nụzọ Jehova si lekọta ụmụ Izrel nọzara? Deut. 29:5;Mat. 6:31;Hib. 13:5;Jems 1:17Olee otú Jehova si lee odido Mozis na Erọn na-edoghị ya nsọ nihu Izrel, anya? Ọnụ Ọgụ. 20:12;1 Kọr. 10:12;Mkpu. 4:11Gịnị ka anyị pụrụ ịmụta site nụzọ Mozis si meghachi omume na ntaramahụhụ Jehova nyere ya? Ọnụ Ọgụ. 12:3;20:12,27, 28;Deut. 32:4;Hib. 12:7-11Akụkọ nke 41Agwọ Ọla KọpaNa foto a, gịnị bụ ihe a a gbakụrụ nosisi, nihi gịnịkwa ka Jehova ji gwa Mozis ka ọ gbakụọ ya nebe ahụ?Olee otú ụmụ Izrel si gosi na ha enweghị ekele maka ihe niile Chineke meere ha?Gịnị ka ụmụ Izrel gwara Mozis ka o mee mgbe Jehova zigasịrị agwọ ọjọọ iji taa ha ahụhụ?Nihi gịnị ka Jehova ji gwa Mozis ka o mee agwọ ọla kọpa?Gịnị ka anyị pụrụ ịmụta site nakụkọ a?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌnụ Ọgụgụ 21:4-9.Olee otú mkpesa ụmụ Izrel mere banyere ihe ndị Jehova nyere ha si bụrụ ihe ịdọ aka ná ntị nye anyị? Ọnụ Ọgụ. 21:5, 6;Rom 2:4Olee ihe ụmụ Izrel ji agwọ ọla kọpa ahụ mee ọtụtụ narị afọ ka e mesịrị, gịnịkwa ka Eze Hezekaya mere? Ọnụ Ọgụ. 21:9;2 Eze 18:1-4GụọJọn 3:14, 15.Olee otú ịgbakụ agwọ ọla kọpa ahụ nosisi e ji mere ihe nnọchianya si see onyinyo mkpọgide a kpọgidere Jizọs Kraịst nosisi? Gal. 3:13;1 Pita 2:24Akụkọ nke 42Ịnyịnya Ibu Ekwuo OkwuÒnye bụ Belak, nihi gịnịkwa ka o ji zie ozi ka Belam bịa?Nihi gịnị ka ịnyịnya ibu Belam ji makpuru nokporo ụzọ?Gịnị ka Belam nụrụ ịnyịnya ibu ya na-ekwu?Gịnị ka mmụọ ozi gwara Belam?Gịnị mere mgbe Belam nwara ịkọcha ụmụ Izrel?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌnụ Ọgụgụ 21:21-35.Nihi gịnị ka Izrel ji merie Eze Saịhọn nke Amọraịt na Eze Ọg nke Beshan? Ọnụ Ọgụ. 21:21,23,33, 34GụọỌnụ Ọgụgụ 22:1-40.Gịnị ka Belam bu nobi mere o ji gbalịa ịkọcha Izrel, gịnịkwa ka anyị pụrụ ịmụta site na nke a? Ọnụ Ọgụ. 22:16, 17;Ilu 6:16,18;2 Pita 2:15;Jud 11GụọỌnụ Ọgụgụ 23:1-30.Ọ bụ ezie na Belam kwuru okwu ka à ga-asị na ọ bụ onye na-efe Jehova, olee otú omume ya si gosi na ọ bụghị? Ọnụ Ọgụ. 23:3,11-14;1 Sam. 15:22GụọỌnụ Ọgụgụ 24:1-25.Olee otú akụkọ Bible a si eme ka anyị nwekwuo obi ike na nzube Jehova ga-emezu? Ọnụ Ọgụ. 24:10;Aịsa. 54:17Akụkọ nke 43Jọshụa Aghọọ Onye NdúNa foto a, ole ndị bụ ndị ikom ahụ ha na Mozis guzo?Gịnị ka Jehova gwara Jọshụa?Nihi gịnị ka Mozis ji rịgoo nUgwu Nebo, gịnịkwa ka Jehova gwara ya?Afọ ole ka Mozis dị mgbe ọ nwụrụ?Nihi gịnị ka ụmụ Izrel ji na-enwe mwute, oleekwanụ ihe mere ha ga-eji nwee obi ụtọ?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌnụ Ọgụgụ 27:12-23.Olee nnukwu ọrụ Jehova nyere Jọshụa, oleekwa otú Jehova si elekọta ndị Ya taa? Ọnụ Ọgụ. 27:15-19;Ọrụ 20:28;Hib. 13:7GụọDeuterọnọmi 3:23-29.Gịnị mere Jehova ekweghị ka Mozis na Erọn banye nala nkwa ahụ, gịnịkwa ka anyị na-amụta site na nke a? Deut. 3:25-27;Ọnụ Ọgụ. 20:12, 13GụọDeuterọnọmi 31:1-8,14-23.Olee otú okwu ikpeazụ Mozis gwara ụmụ Izrel si gosi na o ji umeala nobi nakwere ntaramahụhụ Jehova nyere ya? Deut. 31:6-8,23GụọDeuterọnọmi 32:45-52.Olee otú Okwu Chineke kwesịrị isi metụta ndụ anyị? Deut. 32:47;Lev. 18:5;Hib. 4:12GụọDeuterọnọmi 34:1-12.Ọ bụ ezie na ọ dịghị mgbe Mozis ji anya nkịtị hụ Jehova, gịnị kaDeuterọnọmi 34:10na-agwa anyị banyere mmekọrịta ya na Jehova? Ọpụ. 33:11,20;Ọnụ Ọgụ. 12:8Akụkọ nke 44Rehab Ezobe Ndị NledoEbee ka Rehab bi?Ole ndị bụ ndị ikom abụọ a nọ na foto a, gịnịkwa ka ha gara ime na Jeriko?Gịnị ka eze Jeriko nyere Rehab iwu ka o mee, gịnịkwa ka Rehab zara ya?Olee otú Rehab si nyere ndị ikom abụọ ahụ aka, gịnịkwa ka ọ rịọrọ ha ka ha meere ya?Gịnị ka ndị nledo abụọ ahụ kwere Rehab ná nkwa?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJoshua 2:1-24.Olee otú nkwa Jehova nke e dekọrọnỌpụpụ 23:28si mezuo mgbe ndị Izrel bịara ibuso Jeriko agha? Josh. 2:9-11GụọNdị Hibru 11:31Olee otú akụkọ banyere Rehab si egosi mkpa ọ dị inwe okwukwe? Rom 1:17;Hib. 10:39;Jems 2:25Akụkọ nke 45Ịgafe Osimiri JọdanỌrụ ebube dị aṅaa ka Jehova rụrụ ka ndị Izrel wee nwee ike ịgafe Osimiri Jọdan?Olee ihe ụmụ Izrel na-aghaghị iji okwukwe mee iji nwee ike ịgafe Osimiri Jọdan?Nihi gịnị ka Jehova ji gwa Jọshụa ka o si nakụkụ Osimiri Jọdan bukọta nnukwu nkume iri na abụọ?Gịnị mere ozugbo ndị nchụàjà si nOsimiri Jọdan pụta?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJoshua 3:1-17.Dị ka akụkọ a si gosi, gịnị ka anyị kwesịrị ime iji nweta enyemaka na ngọzi Jehova? Josh. 3:13, 15;Ilu 3:5;Jems 2:22,26Gịnị mere Osimiri Jọdan mgbe ụmụ Izrel gafere ya banye nAla Nkwa ahụ, oleekwa otú nke a si wetara aha Jehova otuto? Josh. 3:15; 4:18;Ọma 66:5-7GụọJoshua 4:1-18.Olee nzube e ji maka ya si na Jọdan buru nkume iri na abụọ ahụ ma tụkọta ha na Gilgal? Josh. 4:4-7Akụkọ nke 46Mgbidi JerikoGịnị ka Jehova gwara ndị agha na ndị nchụàjà ka ha mee ruo ụbọchị isii?Gịnị ka ha ga-eme nụbọchị nke asaa?Dị ka ị na-ahụ na foto a, gịnị na-eme mgbidi Jeriko?Nihi gịnị ka e ji kwụnye eriri uhie na windo a?Gịnị ka Jọshụa gwara ndị agha ka ha mee ndị obodo ahụ na obodo ha, gịnịkwa ka ọ gwara ha mee ọlaọcha, ọlaedo, ọla kọpa, na ígwè?Gịnị ka a gwara ndị nledo abụọ ahụ ka ha gaa mee?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJoshua 6:1-25.Olee otú gburugburu ụmụ Izrel gbara Jeriko nụbọchị nke asaa si yie ọrụ nkwusa nke Ndịàmà Jehova na-arụ nụbọchị ikpeazụ ndị a? Josh. 6:15, 16;Aịsa. 60:22;Mat. 24:14;1 Kọr. 9:16Olee otú amụma e dekọrọ naJoshua 6:26si mezuo mgbe ihe dị ka narị afọ ise gasịrị, gịnịkwa ka nke a na-akụziri anyị banyere okwu Jehova? 1 Eze 16:34;Aịsa. 55:11Akụkọ nke 47Otu Onye Ohi Nọ nIzrelNa foto a, ònye bụ nwoke a nke na-eli akụ ndị e wetara na Jeriko nala, ole ndị bụkwa ndị ahụ na-enyere ya aka?Nihi gịnị ka ihe Ekan na ezinụlọ ya mere ji dị oké njọ?Gịnị ka Jehova kwuru mgbe Jọshụa jụrụ ihe mere e ji merie ndị Izrel nagha na E-aị?Mgbe a kpọtara Ekan na ezinụlọ ya nihu Jọshụa, gịnị ka e mere ha?Olee ihe dị mkpa nke ikpe a mara Ekan na-akụziri anyị?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJoshua 7:1-26.Gịnị ka ekpere Jọshụa na-egosi banyere mmekọrịta ya na Onye kere ya? Josh. 7:7-9;Ọma 119:145;1 Jọn 5:14Gịnị ka akụkọ banyere Ekan na-egosi, oleekwa otú nke a si bụrụ ihe ịdọ aka ná ntị nye anyị? Josh. 7:11, 14, 15;Ilu 15:3;1 Tim. 5:24;Hib. 4:13GụọJoshua 8:1-29.Ibu ọrụ dị aṅaa ka anyị nwere nebe ọgbakọ Ndị Kraịst dị taa? Josh. 7:13;Lev. 5:1;Ilu 28:13Akụkọ nke 48Ndị Gibiọn Bụ Ndị Maara IheOlee otú ndị Gibiọn si dị iche ma e jiri ha tụnyere ndị Ke bi nobodo ndị dị ha nso?Dị ka e gosiri na foto a, gịnị ka ndị Gibiọn mere, ọ bụkwa nihi gịnị?Nkwa dị aṅaa ka Jọshụa na ndị ndú ndị Izrel kwere ndị Gibiọn, ma gịnị ka ha chọpụtara mgbe ụbọchị atọ gasịrị?Olee ihe mere mgbe ndị eze nke obodo ndị ọzọ nụrụ na ndị Gibiọn esorowo ndị Izrel mee udo?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJoshua 9:1-27.Ebe ọ bụ na Jehova nyere mba Izrel ntụziaka ka ha kpochapụ ndị niile bi nala ahụ, olee àgwà ya nke nchebe o chebere ndị Gibiọn na-eme ka ọ pụta ìhè? Josh. 9:22, 24;Mat. 9:13;Ọrụ 10:34, 35;2 Pita 3:9Site nidebe ọgbụgba ndụ ya na ndị Gibiọn, olee otú Jọshụa si setịpụrụ Ndị Kraịst ezi ihe nlereanya taa? Josh. 9:18, 19;Mat. 5:37;Efe. 4:25GụọJoshua 10:1-5.Olee otú oké ìgwè mmadụ ahụ si eṅomi ndị Gibiọn taa, oleekwa ihe nke a na-akpatara ha? Josh. 10:4;Zek. 8:23;Mat. 25:35-40;Mkpu. 12:17Akụkọ nke 49Anyanwụ Akwụrụ Otu EbeNa foto a, gịnị ka Jọshụa na-ekwu, nihi gịnịkwa?Olee otú Jehova si nyere Jọshụa na ndị agha ya aka?Ndị eze ole bụ ndị iro Izrel ka Jọshụa meriri, ogologo oge hakwa aṅaa ka o were ya?Nihi gịnị ka Jọshụa ji kewaa ala Ke?Afọ ole ka Jọshụa gbara tupu ya anwụọ, gịnịkwa mere ndị Izrel mgbe ọ nwụsịrị?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJoshua 10:6-15.Obi ike dị aṅaa ka ịmara na Jehova mere ka anyanwụ na ọnwa kwụrụ otu ebe maka ndị Izrel na-eme ka anyị nwee taa? Josh. 10:8, 10, 12, 13;Ọma 18:3;Ilu 18:10GụọJoshua 12:7-24.Ònye nezie meriri ndị eze iri atọ na otu na-achị nala Ke, oleekwa ihe mere nke a ji dị anyị mkpa taa? Josh. 12:7; 24:11-13;Deut. 31:8;Luk 21:9,25-28GụọJoshua 14:1-5.Olee otú e si keere agbụrụ ndị dị nIzrel ala ahụ, oleekwa ihe nke a na-egosi banyere ihe nketa na Paradaịs? Josh. 14:2;Aịsa. 65:21;Ezik. 47:21-23;1 Kọr. 14:33GụọNdị Ikpe 2:8-13.Dị ka Jọshua mere nIzrel, ole ndị na-egbochi ndị mmadụ taa isi nezi ofufe dapụ? Ikpe 2:8,10, 11;Mat. 24:45-47;2 Tesa. 2:3-6;Taị. 1:7-9;Mkpu. 1:1;2:1, 2Akụkọ nke 50Ndị Inyom Abụọ Ndị Nwere Obi IkeOle ndị bụ ndị ikpe, gịnịkwa bụ aha ụfọdụ nime ha?Ihe ùgwù dị aṅaa pụrụ iche ka Debọra nwere, gịnịkwa ka nke a gụnyere?Mgbe Eze Jabin na ọchịagha ya, bụ Sisera, yiri Izrel egwu, ozi dị aṅaa sitere naka Jehova ka Debọra ziri Onyeikpe bụ Berak, ònyekwa ka o kwuru na otuto ga-agara?Olee otú Jel si gosi na ya bụ nwaanyị nwere obi ike?Gịnị mere mgbe Eze Jabin nwụsịrị?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọNdị Ikpe 2:14-22.Olee otú ụmụ Izrel si mee ka Jehova wesa ha iwe, gịnịkwa ka anyị pụrụ ịmụta site na nke a? Ikpe 2:20;Ilu 3:1, 2;Ezik. 18:21-23GụọNdị Ikpe 4:1-24.Gịnị ka ndị inyom bụ Ndị Kraịst taa pụrụ ịmụta banyere okwukwe na obi ike site nihe nlereanya Debọra na Jel? Ikpe 4:4,8, 9,14,21, 22;Ilu 31:30;1 Kọr. 16:13GụọNdị Ikpe 5:1-31.Olee otú a pụrụ isi jiri abụ mmeri nke Berak na Debọra mere ekpere banyere agha Amagedọn na-abịanụ? Ikpe 5:3,31;1 Ihe 16:8-10;Mkpu. 7:9, 10;16:16;19:19-21Akụkọ nke 51Rut na NeomiOlee ihe mere Neomi ji gaa biri nala Moab?Rut na Ọpa hà bụ ole ndị?Olee otú Rut na Ọpa sicha meghachi omume mgbe Neomi gwara ha ka ha laghachikwuru ndị mụrụ ha?Ònye bụ Boaz, oleekwa otú o si nyere Rut na Neomi aka?Gịnị bụ aha nwa Rut na Boaz mụtara, oleekwa ihe mere anyị ji kwesị icheta ya?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọRut 1:1-17.Olee ihe Rut kwuru nke na-egosi na o nwere ịhụya na-adịghị ada ada nebe Neomi nọ? Rut 1:16, 17Olee otú àgwà Rut si yie nnọọ àgwà atụrụ ọzọ ahụ nwere nebe ndị e tere mmanụ nọ nụwa taa nọ? Jọn 10:16;Zek. 8:23GụọRut 2:1-23.Olee otú Rut si bụrụ ezi ihe nlereanya nye ụmụ agbọghọ taa? Rut 2:17, 18;Ilu 23:22;31:15GụọRut 3:5-13.Olee otú Boaz si lee nkwere Rut kweere ịlụ ya kama ịlụ nwa okorobịa, anya?Gịnị ka àgwà Rut na-akụziri anyị banyere ịhụya na-adịghị ada ada? Rut 3:10;1 Kọr. 13:4, 5GụọRut 4:7-17.Olee otú ndị ikom bụ Ndị Kraịst taa pụrụ isi mee ka Boaz? Rut 4:9, 10;1 Tim. 3:1,12, 13;5:8Akụkọ nke 52Gidiọn na Narị Ndị Ikom Atọ YaOlee otú ụmụ Izrel si banye ná nnukwu nsogbu, ọ bụkwa nihi gịnị?Nihi gịnị ka Jehova ji gwa Gidiọn na ndị agha ya karịrị akarị?Mmadụ ole fọrọ mgbe Gidiọn gwara ndị nke egwu ji ka ha laa?Dị ka e gosiri na foto a, kọwaa otú Jehova si gbubilata ọnụ ọgụgụ ndị agha Gidiọn ruo na naanị narị mmadụ atọ.Olee otú Gidiọn si hazie narị ndị ikom atọ ya, oleekwa otú Izrel si merie nagha ahụ?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọNdị Ikpe 6:36-40.Olee otú Gidiọn si mara ihe bụ uche Jehova nezie?Olee otú anyị si achọpụta ihe bụ uche Jehova taa? Ilu 2:3-6;Mat. 7:7-11;2 Tim. 3:16, 17GụọNdị Ikpe 7:1-25.Gịnị ka anyị pụrụ ịmụta naka narị ndị ikom atọ ahụ dị nkọ ma e jiri ha tụnyere ndị ahụ na-adịghị nkọ? Ikpe 7:3,6;Rom 13:11, 12;Efe. 5:15-17Dị nnọọ ka narị ndị ikom atọ ahụ mụtara ihe site nile Gidiọn anya, olee otú anyị si amụta ihe site nile Gidiọn ahụ ka Ukwuu, bụ Jizọs Kraịst, anya? Ikpe 7:17;Mat. 11:29, 30;28:19, 20;1 Pita 2:21Olee otúNdị Ikpe 7:21si enyere anyị aka inwe afọ ojuju ije ozi nebe e kenyere anyị ije ozi ná nzukọ Jehova? 1 Kọr. 4:2;12:14-18;Jems 4:10GụọNdị Ikpe 8:1-3.Mgbe a bịara nidozi esemokwu netiti anyị na nwanna anyị, gịnị ka anyị pụrụ ịmụta site nụzọ Gidiọn si dozie esemokwu dị netiti ya na ndị Ifrem? Ilu 15:1;Mat. 5:23, 24;Luk 9:48Akụkọ nke 53Nkwa Jefta KwereÒnye bụ Jefta, oleekwa mgbe ọ dịrị ndụ?Olee nkwa Jefta kwere Jehova?Nihi gịnị ka Jefta ji nwee mwute mgbe ọ lọtara ka o merisịrị ndị Amọn?Gịnị ka ada Jefta kwuru mgbe ọ matara nkwa nna ya kwere?Nihi gịnị ka ndị Izrel ji hụ ada Jefta nanya?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọNdị Ikpe 10:6-18.Olee ịdọ aka ná ntị anyị kwesịrị ịṅa ntị na ya bụ nke anyị na-enweta nihe ndekọ banyere ekwesịghị ntụkwasị obi nke Izrel? Ikpe 10:6,15, 16;Rom 15:4;Mkpu. 2:10GụọNdị Ikpe 11:1-11,29-40.Olee otú anyị si mara na onyinye Jefta nyere ada ya dị ka àjà nsure ọkụ apụtaghị na o surere ya nọkụ dị ka àjà e ji mmadụ chụọ? Ikpe 11:31;Lev. 16:24;Deut. 18:10,12Nụzọ dị aṅaa ka Jefta si chụọ ada ya nàjà?Gịnị ka anyị pụrụ ịmụta site nàgwà Jefta nebe nkwa o kwere Jehova dị? Ikpe 11:35,39;Ekli. 5:4, 5;Mat. 16:24Olee otú ada Jefta si bụrụ ezi ihe nlereanya nye Ndị Kraịst na-eto eto nihe banyere iji ozi oge niile mere ọrụ ha ná ndụ? Ikpe 11:36;Mat. 6:33;Fil. 3:8Akụkọ nke 54Nwoke nke Kachasị IkeGịnị bụ aha nwoke kachasị ike nke dịtụworo ndụ, ònyekwa nyere ya ike ya?Notu oge, gịnị ka Samsin mere otu nnukwu ọdụm dị ka ị pụrụ ịhụ na foto a?Olee ihe nzuzo nke Samsin na-agwa Delaịla na foto a, oleekwa otú nke a si mee ka ndị Filistia jide ya?Olee otú Samsin si kpata ọnwụ nke ihe dị ka puku atọ nime ndị iro ya bụ ndị Filistia nụbọchị ọ nwụrụ?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọNdị Ikpe 13:1-14.Olee otú Manoa na nwunye ya si setịpụrụ ndị nne na nna ezi ihe nlereanya nịzụlite ụmụ ha? Ikpe 13:8;Ọma 127:3;Efe. 6:4GụọNdị Ikpe 14:5-9 na15:9-16.Gịnị ka akụkọ banyere ogbugbu Samsin gburu ọdụm, ndọbi ọ dọbiri eriri ọhụrụ ndị e kere ya, na ojiji o ji agba ịnyịnya ibu gbuo otu puku mmadụ, na-egosi banyere otú mmụọ nsọ Jehova si arụ ọrụ?Olee otú mmụọ nsọ si enyere anyị aka taa? Ikpe 14:6;15:14;Zek. 4:6;Ọrụ 4:31GụọNdị Ikpe 16:18-31.Olee ihe mkpakọrịta ọjọọ mere Samsin, gịnịkwa ka anyị pụrụ ịmụta site na nke a? Ikpe 16:18, 19;1 Kọr. 15:33Akụkọ nke 55Nwatakịrị nke Na-ejere Chineke OziGịnị bụ aha obere nwa a nke nọ na foto a, ndị ahụ ha na ya nọ hà bụ ole ndị?Olee ekpere Hana kpere otu ụbọchị mgbe ọ gara nụlọikwuu Jehova, oleekwa otú Jehova si zaa ekpere ya?Samuel ọ dị afọ ole mgbe a kpọgara ya nụlọ ntu Jehova, gịnịkwa ka mama ya na-emere ya kwa afọ?Gịnị bụ aha ụmụ Ilaị, ụdị mmadụ dịkwa aṅaa ka ha bụ?Olee otú Jehova si kpọọ Samuel òkù, oleekwa ozi O ziri ya?Gịnị ka Samuel ghọrọ mgbe o tolitere, gịnịkwa mere mgbe o mere agadi?Ajụjụ ndị ọzọ:Gụọ1 Samuel 1:1-28.Ezi ihe nlereanya dị aṅaa ka Elkena setịpụụrụ ndị isi ezinụlọ nibute ụzọ nezi ofufe? 1 Sam. 1:3,21;Mat. 6:33;Fil. 1:10Gịnị ka anyị pụrụ ịmụta notú Hana si mee ihe banyere otu nsogbu tara akpụ? 1 Sam. 1:10, 11;Ọma 55:22;Rom 12:12Gụọ1 Samuel 2:11-36.Olee otú Ilaị si sọpụrụ ụmụ ya karịa Jehova, oleekwa otú nke a si bụrụ ihe ịdọ aka ná ntị nye anyị? 1 Sam. 2:22-24,27,29;Deut. 21:18-21;Mat. 10:36, 37Gụọ1 Samuel 4:16-18.Ozi dị aṅaa nke dị akụkụ anọ ka e si nọgbọ agha weta, oleekwa otú nke a si metụta Ilaị?Gụọ1 Samuel 8:4-9.Olee otú Izrel si mehie nke ukwuu megide Jehova, oleekwa otú anyị pụrụ isi nọgide na-akwado Alaeze Jehova taa? 1 Sam. 8:5,7;Jọn 17:16;Jems 4:4Akụkọ nke 56SọlEze Mbụ nke IzrelNa foto a, gịnị ka Samuel na-eme, nihi gịnịkwa ka o ji na-eme nke a?Nihi gịnị ka Jehova ji nwee mmasị nebe Sọl nọ, ụdị mmadụ dịkwa aṅaa ka ọ bụ?Gịnị bụ aha nwa Sọl, gịnịkwa ka nwa ya ahụ mere?Nihi gịnị ka Sọl ji chụọ àjà kama ichere ka Samuel bịa mee ya?Gịnị ka anyị pụrụ ịmụta site nakụkọ banyere Sọl?Ajụjụ ndị ọzọ:Gụọ1 Samuel 9:15-21na10:17-27.Olee otú umeala nobi Sọl dị si gbochie ya iji iwe mee ihe mgbe ndị ụfọdụ gwara ya okwu mkparị? 1 Sam. 9:21;10:21, 22,27;Ilu 17:27Gụọ1 Samuel 13:5-14.Olee mmehie Sọl mere na Gilgal? 1 Sam. 10:8;13:8, 9,13Gụọ1 Samuel 15:1-35.Olee mmehie dị oké njọ nke Sọl mere nihe banyere Egag, bụ eze Amalek? 1 Sam. 15:2, 3,8, 9,22Olee otú Sọl si gbalịa igosi na ihe o mere ziri ezi, ma taa ndị ọzọ ụta? 1 Sam. 15:24Ịdọ aka ná ntị dị aṅaa ka anyị kwesịrị ịṅa ntị na ya taa mgbe e nyere anyị ndụmọdụ? 1 Sam. 15:19-21;Ọma 141:5;Ilu 9:8, 9;11:2Akụkọ nke 57Chineke Ahọrọ DevidGịnị bụ aha nwa okorobịa nke nọ na foto a, oleekwa otú anyị si mara na o nwere obi ike?Ebee ka Devid bi, gịnịkwa bụ aha nna ya na nna nna ya?Nihi gịnị ka Jehova ji gwa Samuel ka ọ gaa nụlọ Jesi na Betlehem?Gịnị mere mgbe Jesi kpọpụtaara Samuel ụmụ ya asaa?Mgbe a kpọpụtara Devid, gịnị ka Jehova gwara Samuel?Ajụjụ ndị ọzọ:Gụọ1 Samuel 17:34, 35.Olee otú ihe a merenụ si gosi na Devid nwere obi ike nakwa na ọ tụkwasịrị Jehova obi? 1 Sam. 17:37Gụọ1 Samuel 16:1-14.Olee otú okwu Jehova nke dị na1 Samuel 16:7si enyere anyị aka ịghara ile mmadụ anya nihu na imeso mmadụ ihe na-adabere notú ọ dị nelu ahụ? Ọrụ 10:34, 35;1 Tim. 2:4Olee otú ihe atụ Sọl si egosi na mgbe Jehova napụrụ mmadụ mmụọ ya, mmụọ ọjọọ, ma ọ bụ ọchịchọ ime ihe ọjọọ, pụrụ ịnọchi ebe ahụ mmụọ Jehova si pụọ? 1 Sam. 16:14;Mat. 12:43-45;Gal. 5:16Akụkọ nke 58Devid na GolayatOlee otú Golayat si maa ndị agha Izrel aka?Olee otú Golayat gbaruru na dimkpa, gịnịkwa ka Eze Sọl kwere nkwa inye onye ga-egbu Golayat?Gịnị ka Devid kwuru mgbe Sọl gwara ya na ọ gaghị alụsoli Golayat ọgụ nihi na Devid bụ obere nwa?Olee otú Devid si gosi na ya tụkwasịrị Jehova obi site nihe ọ zaghachiri Golayat?Dị ka ị pụrụ ịhụ na foto a, gịnị ka Devid ji gbuo Golayat, gịnịkwa mere ndị Filistia mgbe nke ahụ gasịrị?Ajụjụ ndị ọzọ:Gụọ1 Samuel 17:1-54.Gịnị mere Devid atụghị egwu, oleekwa otú anyị pụrụ isi ṅomie obi ike ya? 1 Sam. 17:37,45;Efe. 6:10, 11Nihi gịnị ka Ndị Kraịst ji kwesị izere mmụọ ịsọ mpi dị ka nke Golayat mgbe ha na-eme egwuregwu ma ọ bụ na-enwe ntụrụndụ? 1 Sam. 17:8;Gal. 5:26;1 Tim. 4:8Olee otú ihe Devid kwuru si gosi na o nwere okwukwe na Chineke ga-anọnyere ya? 1 Sam. 17:45-47;2 Ihe 20:15Kama ịkọwa na agha ahụ bụ netiti ụsụụ ndị agha abụọ na-emegiderịta onwe ha, olee otú akụkọ a si gosi na agha ahụ bụ nezie netiti chi ụgha dị iche iche na ezi Chineke ahụ bụ Jehova? 1 Sam. 17:43,46, 47Olee otú ihe ahụ fọdụrụnụ e tere mmanụ si eṅomi ihe nlereanya Devid bụ ịtụkwasị Jehova obi? 1 Sam. 17:37;Jer. 1:17-19;Mkpu. 12:17Akụkọ nke 59Ihe Mere Devid Ji Gbaa ỌsọNihi gịnị ka Sọl ji emere Devid anyaụfụ, oleekwa otú nwa Sọl bụ Jonatan si dị iche?Gịnị mere notu ụbọchị mgbe Devid na-akpọrọ Sọl ụbọ akwara?. Gịnị ka Sọl sịrị na Devid ga-eme tupu ya akpọnye ya ada ya bụ Maịkal ka ọ lụwa, nihi gịnịkwa ka Sọl ji kwuo otú ahụ?Mgbe Devid na-akpọrọ Sọl ụbọ akwara, gịnị mere nke ugboro atọ ya, dị ka anyị na-ahụ na foto a?Olee otú Maịkal si nye aka chebe ndụ Devid, gịnịkwa ka Devid meweziri ruo afọ asaa?Ajụjụ ndị ọzọ:Gụọ1 Samuel 18:1-30.Olee otú ịhụya siri ike Jonatan nwere nebe Devid nọ si ese onyinyo ịhụya dị netiti atụrụ ọzọ ahụ na ìgwè atụrụ nta ahụ? 1 Sam. 18:1;Jọn 10:16;Luk 12:32;Zek. 8:23Niburu nuche na ọ bụ Jonatan kwesịrị ịnọchi anya Sọl, olee otú1 Samuel 18:4si akọwa otú Jonatan si doo onwe ya nokpuru onye a họpụtara ịbụ eze, bụ nke kwesịrị ịrịba ama?Olee otú ihe atụ Sọl si egosi na ekworo pụrụ iduga mmadụ nime mmehie dị oké njọ, gịnịkwa ka nke a na-adọ anyị aka ná ntị banyere ya? 1 Sam. 18:7-9,25;Jems 3:14-16Gụọ1 Samuel 19:1-17.Olee otú Jonatan si tinye ndụ ya nihe ize ndụ mgbe ọ na-agwa Sọl okwu banyere Devid? 1 Sam. 19:1,4-6;Ilu 16:14Akụkọ nke 60Abigel na DevidGịnị bụ aha nwaanyị a nke na-abịa izute Devid na foto a, ụdị mmadụ dịkwa aṅaa ka ọ bụ?Ònye bụ Nebal?Nihi gịnị ka Devid ji ziga ụfọdụ nime ndị ikom ya ka ha gaa rịọ Nebal ka o nyetụ ha ihe oriri?Gịnị ka Nebal gwara ndị ikom Devid, oleekwa ihe Devid mere?Olee otú Abigel si gosi na ya bụ nwaanyị maara ihe?Ajụjụ ndị ọzọ:Gụọ1 Samuel 22:1-4.Olee otú ezinụlọ Devid si gosipụta ezi ihe nlereanya banyere otú Ndị Kraịst kwesịrị isi na-enyerịtara ibe ha aka? Ilu 17:17;1 Tesa. 5:14Gụọ1 Samuel 25:1-43.Nihi gịnị ka e ji kọwaa Nebal nụzọ nlelị dị otú ahụ? 1 Sam. 25:2-5,10,14,21,25Gịnị ka ndị nwunye bụ Ndị Kraịst taa pụrụ ịmụta site nihe nlereanya Abigel? 1 Sam. 25:32, 33;Ilu 31:26;Efe. 5:24Olee ihe ọjọọ abụọ ndị Abigel gbochiri Devid ime? 1 Sam. 25:31,33;Rom 12:19;Efe. 4:26Olee otú ụzọ Devid si meghachi omume nihe Abigel kwuru si enyere ndị ikom aka ile ndị inyom anya dị ka Jehova si ele ha? Ọrụ 21:8, 9;Rom 2:11;1 Pita 3:7Akụkọ nke 61E Chie Devid EzeGịnị ka Devid na Abishaị mere mgbe Sọl na-ehi ụra nụlọ ntu ya?Olee ajụjụ Devid jụrụ Sọl?Ebee ka Devid gara mgbe ọ hapụsịrị Sọl?Gịnị mere Devid ji nwee mwute dị ukwuu bụ nke mere ka o dee ọmarịcha abụ?Devid ọ dị afọ ole mgbe e chiri ya eze na Hibrọn, gịnịkwa bụ aha ụfọdụ nime ụmụ ya?Ebee ka Devid mesịrị chịa dị ka eze?Ajụjụ ndị ọzọ:Gụọ1 Samuel 26:1-25.Ihe Devid kwuru na1 Samuel 26:11ọ na-egosi na Devid nwere ụdị àgwà dị aṅaa banyere ndokwa e mere ná nzukọ Chineke? Ọma 37:7;Rom 13:2Ọ bụrụ na anyị agbalịsie ike igosi mmadụ obiọma na ịhụya, ma onye ahụ emeghị ka ọ hụrụ ihe anyị mere, olee otú okwu Devid nke a na-achọta na1 Samuel 26:23pụrụ isi nyere anyị aka inwe echiche ziri ezi? 1 Eze 8:32;Ọma 18:20Gụọ2 Samuel 1:26.Olee otú Ndị Kraịst taa pụrụ isi zụlite ịhụya siri ike maka ibe ha bụ ụdị ahụ dịrị netiti Devid na Jonatan? 1 Pita 4:8;Kọl. 3:14;1 Jọn 4:12Gụọ2 Samuel 5:1-10.Afọ ole ka Devid chịrị dị ka eze, oleekwa ebe ndị ọ chịgasịrị nime afọ ndị a? 2 Sam. 5:4, 5Gịnị mere ka Devid ghọọ onye ukwu, oleekwa ihe nke a na-echetara anyị taa? 2 Sam. 5:10;1 Sam. 16:13;1 Kọr. 1:31;Fil. 4:13Akụkọ nke 62Nsogbu Adị nỤlọ DevidSite nenyemaka Jehova, gịnị mesịrị mee ala Ke?Gịnị mere notu uhuruchi mgbe Devid nọ nelu ụlọ nke obí eze ya?Nihi gịnị ka Jehova ji wesa Devid oké iwe?Na foto a, ònye ka Jehova gwara ka ọ gaa gwa Devid banyere mmehie ya, gịnịkwa ka nwoke ahụ kwuru na ọ bụ ihe ga-eme Devid?Nsogbu dị aṅaa ka Devid nwere?Mgbe Devid nwụsịrị, ònye ghọrọ eze Izrel?Ajụjụ ndị ọzọ:Gụọ2 Samuel 11:1-27.Olee otú imikpu onwe anyị nijere Jehova ozi si bụrụ ihe nchebe?Olee otú Devid si daba ná mmehie, oleekwa otú nke a si bụrụ ihe ịdọ aka ná ntị nye ndị ohu Jehova taa? 2 Sam. 11:2;Mat. 5:27-29;1 Kọr. 10:12;Jems 1:14, 15Gụọ2 Samuel 12:1-18.Gịnị ka ndị okenye na ndị nne na nna pụrụ ịmụta site nụzọ Netan si gakwuru Devid iji nye ya ndụmọdụ? 2 Sam. 12:1-4;Ilu 12:18;Mat. 13:34Nihi gịnị ka Jehova ji meere Devid ebere? 2 Sam. 12:13;Ọma 32:5;2 Kọr. 7:9, 10Akụkọ nke 63Eze Solomọn nke Maara IheGịnị ka Jehova jụrụ Solomọn, oleekwa otú o si zaghachi?Gịnị ka Jehova kwere nkwa inye Solomọn ebe ọ bụ na arịrịọ Solomọn masịrị ya?Nsogbu dị aṅaa tara akpụ ka ndị inyom abụọ wetaara Solomọn ka o dozie?Dị ka ị pụrụ ịhụ na foto a, olee otú Solomọn si dozie nsogbu ahụ?Olee otú ọchịchị Solomọn dị, ọ bụkwa nihi gịnị ka o ji dị otú ahụ?Ajụjụ ndị ọzọ:Gụọ1 Ndị Eze 3:3-28.Olee ihe ndị ikom nwere ibu ọrụ ná nzukọ Chineke taa pụrụ ịmụta site nokwu sitere nobi nke Solomọn kwuru, bụ nke e dekọrọ ná1 Ndị Eze 3:7? Ọma 119:105;Ilu 3:5, 6Olee otú arịrịọ Solomọn si bụrụ ezi ihe atụ nke ihe anyị kwesịrị ịdị na-arịọ nekpere? 1 Eze 3:9,11;Ilu 30:8, 9;1 Jọn 5:14Obi ike dị aṅaa ka otú Solomọn si dozie esemokwu ahụ dị netiti ụmụ nwaanyị abụọ ahụ na-eme ka anyị nwee banyere ọchịchị nke Solomọn ahụ Ka Ukwuu, bụ Jizọs Kraịst, ga-achị nọdịnihu? 1 Eze 3:28;Aịsa. 9:6, 7;11:2-4Gụọ1 Ndị Eze 4:29-34.a Olee otú Jehova si zaa arịrịọ Solomọn rịọrọ maka obi na-erube isi? 1 Eze 4:29Niburu nuche mgbalị ndị mmadụ mere iji bịa nụrụ amamihe Solomọn, gịnị kwesịrị ịbụ àgwà anyị nebe ịmụ okwu Chineke dị? 1 Eze 4:29,34;Jọn 17:3;2 Tim. 3:16Akụkọ nke 64Solomọn Ewuo Ụlọ NsọOgologo oge hà aṅaa ka o were Solomọn iwucha ụlọ nsọ Jehova, nihi gịnịkwa ka o ji fuo oké ego?Ọnụ ụlọ ole dị nụlọ nsọ ahụ, gịnịkwa ka e debere nụlọ nke dị nime ime?Gịnị ka Solomọn kpere nekpere mgbe e wuchara ụlọ nsọ ahụ?Olee otú Jehova si gosi na ya nabatara ekpere Solomọn?Gịnị ka ndị nwunye Solomọn mere ya ka o mee, gịnịkwa mere Solomọn?Nihi gịnị ka Jehova ji wesa Solomọn iwe, gịnịkwa ka Jehova gwara ya?Ajụjụ ndị ọzọ:Gụọ1 Ihe E Mere 28:9, 10.Niburu nuche ihe Devid kwuru na1 Ihe E Mere 28:9, 10, gịnị ka anyị kwesịrị ịgbalịsi ike ime ná ndụ anyị kwa ụbọchị? Ọma 19:14;Fil. 4:8, 9Gụọ2 Ihe E Mere 6:12-21,32-42.Olee otú Solomọn si gosi na ọ dịghị ụlọ ọ bụla e ji aka wuo nke ga-aba Chineke Kasị Ihe Niile Elu? 2 Ihe 6:18;Ọrụ 17:24, 25Gịnị ka okwu Solomọn nke dị na2 Ihe E Mere 6:33na-egosi banyere Jehova? Ọrụ 10:34, 35;Gal. 2:6Gụọ2 Ihe E Mere 7:1-5.Dị nnọọ ka a kpaliri ụmụ Izrel ito Jehova mgbe ha hụrụ ebube ya, olee mmetụta anyị kwesịrị inwe taa mgbe anyị tụgharịrị uche ná ngọzi Jehova na-agọzi ndị ya? 2 Ihe 7:3;Ọma 22:22;34:1;96:2Gụọ1 Ndị Eze 11:9-13.Olee otú ụzọ ndụ Solomọn si gosi mkpa ọ dị mmadụ ịnọgide na-ekwesị ntụkwasị obi ruo nọgwụgwụ nke ndụ ya? 1 Eze 11:4,9;Mat. 10:22;Mkpu. 2:10Akụkọ nke 65E Kewaa Alaeze AhụGịnị bụ aha ndị ikom abụọ nọ na foto a, ole ndị ka ha bụkwa?Gịnị ka Ahaịja mere uwe mwụda o yi, gịnị ka ihe ahụ o mere pụtara?Gịnị ka Solomọn nwara ime Jeroboam?Nihi gịnị ka ndị Izrel ji mee Jeroboam eze nke ebo iri?Nihi gịnị ka Jeroboam ji mee nwa ehi ọlaedo abụọ, gịnịkwa mere ná mba ahụ ngwa ngwa nke a gasịrị?Gịnị mere alaeze ebo abụọ ahụ na ụlọ nsọ Jehova dị na Jeruselem?Ajụjụ ndị ọzọ:Gụọ1 Ndị Eze 11:26-43.Olee ụdị mmadụ Jeroboam bụ, gịnịkwa ka Jehova kwere nkwa inye ya ma ọ bụrụ na o debe iwu Chineke? 1 Eze 11:28,38Gụọ1 Ndị Eze 12:1-33.Gịnị ka ndị nne na nna na ndị okenye pụrụ ịmụta site nihe ọjọọ Rehoboam mere nihe banyere iji ike eme ihe nụzọ na-ezighị ezi? 1 Eze 12:13;Ekli. 7:7;1 Pita 5:2, 3Ole ndị ka ndị na-eto eto taa kwesịrị ịgakwuru maka nduzi a pụrụ ịtụkwasị obi mgbe ha chọrọ ime mkpebi ndị dị mkpa ná ndụ? 1 Eze 12:6, 7;Ilu 1:8, 9;2 Tim. 3:16, 17;Hib. 13:7Gịnị kpaliri Jeroboam iguzobe ebe abụọ a nọ efe nwa ehi, oleekwa otú nke a si gosi na o nwetụghị okwukwe nebe Jehova nọ? 1 Eze 11:37;12:26-28Ònye mere ka ndị alaeze ebo iri ahụ gbahapụ ezi ofufe? 1 Eze 12:32, 33Akụkọ nke 66JezibelAjọ Eze NwaanyịÒnye bụ Jezibel?Gịnị mere obi adịghị Eze Ehab mma otu ụbọchị?Gịnị ka Jezibel mere iji nwetara di ya, bụ Ehab, ubi vaịn Nebọt?Ònye ka Jehova zigara ka ọ gaa taa Jezibel ahụhụ?Dị ka anyị na-ahụ na foto a, gịnị mere mgbe Jihu rutere nobí eze nke Jezibel?Ajụjụ ndị ọzọ:Gụọ1 Ndị Eze 16:29-33na18:3, 4.Olee otú ọnọdụ jọruru ná njọ nIzrel noge ọchịchị Eze Ehab? 1 Eze 14:9Gụọ1 Ndị Eze 21:1-16.Olee otú Nebọt si gosi na ya nwere obi ike nakwa na ya na-anọgidesi ike nakụkụ Jehova? 1 Eze 21:1-3;Lev. 25:23-28Site nihe atụ Ehab, gịnị ka anyị pụrụ ịmụta banyere ịnagide ihe mgbe anyị na-enwetaghị ihe anyị tụrụ anya ya? 1 Eze 21:4;Rom 5:3-5Gụọ2 Ndị Eze 9:30-37.Gịnị ka anyị pụrụ ịmụta site nịnụ ọkụ nobi Jihu ji mee uche Jehova? 2 Eze 9:4-10;2 Kọr. 9:1, 2;2 Tim. 4:2Akụkọ nke 67Jehoshafat Atụkwasị Jehova ObiÒnye bụ Jehoshafat, oleekwa oge ọ dịrị ndụ?Nihi gịnị ka ụjọ ji jide ụmụ Izrel, gịnịkwa ka ọtụtụ nime ha mere?Olee otú Jehova si zaa ekpere Jehoshafat?Gịnị ka Jehova mere netiti ndị iro ụmụ Izrel tupu a lụọ ọgụ ahụ?Olee ihe ndị anyị pụrụ ịmụta naka Jehoshafat?Ajụjụ ndị ọzọ:Gụọ2 Ihe E Mere 20:1-30.Olee otú Jehoshafat si gosi ihe ndị ohu Chineke na-ekwesị ntụkwasị obi kwesịrị ime mgbe ha chere ọnọdụ ndị na-emenye egwu ihu? 2 Ihe 20:12;Ọma 25:15;62:1Ebe ọ bụ na Jehova anọwo na-enwe òtù o ji eme ihe nịgwa ndị ya okwu, olee òtù o ji eme ihe taa? 2 Ihe 20:14, 15;Mat. 24:45-47;Jọn 15:15Mgbe Chineke ga-amalite agha nke oké ụbọchị nke Chineke Onye Pụrụ Ime Ihe Niile, olee otú ọnọdụ anyị ga-esi yie nke Jehoshafat? 2 Ihe 20:15,17;32:8;Mkpu. 16:14,16Niṅomi ndị Livaị, òkè dị aṅaa ka ndị ọsụ ụzọ na ndị ozi ala ọzọ na-ekere nọrụ nkwusa ahụ a na-arụ nụwa niile taa? 2 Ihe 20:19;Rom 10:13-15;2 Tim. 4:2Akụkọ nke 68Ụmụntakịrị Nwoke Abụọ Ndị Dịghachiri NdụMmadụ atọ a nọ na foto a hà bụ ole ndị, gịnịkwa mere nwatakịrị nwoke ahụ?Gịnị ka Ilaịja kpere nekpere banyere nwatakịrị nwoke a, gịnịzi mere?Gịnị bụ aha onye na-enyere Ilaịja aka?Nihi gịnị ka e ji kpọọ Ilaịsha ka ọ bịa nụlọ otu nwaanyị Shunem?Gịnị ka Ilaịsha mere, gịnị meziri nwata ahụ nwụrụ anwụ?Ike hà aṅaa ka Jehova nwere, dị ka e gosipụtara ya site naka Ilaịja na Ilaịsha?Ajụjụ ndị ọzọ:Gụọ1 Ndị Eze 17:8-24.Olee otú e si nwalee Ilaịja iji mara ma ọ na-erube isi nakwa ma ò nwere okwukwe? 1 Eze 17:9;19:1-4,10Olee ihe mere okwukwe nwaanyị Zarefat ahụ di ya nwụrụ ji bụrụ nke dị ịrịba ama? 1 Eze 17:12-16;Luk 4:25, 26Olee otú ahụmahụ nwaanyị Zarefat ahụ di ya nwụrụ si egosi na okwu Jizọs nke e dekọrọ naMatiu 10:41, 42bụ eziokwu? 1 Eze 17:10-12,17,23, 24Gụọ2 Ndị Eze 4:8-37.Gịnị ka nwaanyị Shunem ahụ na-akụziri anyị banyere ile ọbịa? 2 Eze 4:8;Luk 6:38;Rom 12:13;1 Jọn 3:17lee ụzọ ndị anyị pụrụ isi gosi ndị ohu Chineke obiọma taa? Ọrụ 20:35;28:1, 2;Gal. 6:9, 10;Hib. 6:10Akụkọ nke 69Otu Nwa Agbọghọ Nta Enyere Otu Dike AkaGịnị ka nwa agbọghọ nta a na-agwa nwaanyị a na foto a?Ònye bụ nwaanyị a nọ na foto a, gịnịkwa ka nwa agbọghọ nta a nọ nụlọ nwaanyị a na-eme?Gịnị ka Ilaịsha gwara ohu ya ka ọ gaa gwa Neeman, gịnịkwa mere iwe ji wee Neeman?Gịnị mere mgbe Neeman gere ndị ohu ya ntị?Nihi gịnị ka Ilaịsha ji jụ ịnara onyinye Neeman, ma gịnị ka Gehezaị mere?Gịnị mere Gehezaị, gịnịkwa ka anyị pụrụ ịmụta na nke a?Ajụjụ ndị ọzọ:Gụọ2 Ndị Eze 5:1-27.Olee otú ihe nlereanya nke nwa agbọghọ nta ahụ bụ onye Izrel pụrụ isi gbaa ndị na-eto eto ume taa? 2 Eze 5:3;Ọma 8:2;148:12, 13Nihi gịnị ka o ji dị mma iburu ihe atụ Neeman nuche mgbe a na-enye anyị ndụmọdụ dabeere nAkwụkwọ Nsọ? 2 Eze 5:15;Hib. 12:5, 6;Jems 4:6Olee ihe ndị anyị pụrụ ịmụta site nịchọpụta ọdịiche dị nihe Ilaịsha mere na ihe Gehezaị mere? 2 Eze 5:9, 10,14-16,20;Mat. 10:8;Ọrụ 5:1-5;2 Kọr. 2:17Akụkọ nke 70Jona na Azụ Ukwu AhụÒnye bụ Jona, gịnịkwa ka Jehova gwara ya ka o mee?Ebe ọ bụ na Jona achọghị ịga ebe Jehova gwara ya ka ọ gaa, gịnị ka o mere?Gịnị ka Jona gwara ndị ahụ na-anya ụgbọ mmiri ka ha mee ma ọ bụrụ na ha chọrọ ka oké ifufe ahụ kwụsị?Dị ka ị na-ahụ na foto a, gịnị mere mgbe Jona na-emikpu nime mmiri?Ogologo oge hà aṅaa ka Jona nọrọ nafọ azụ ukwu ahụ, gịnịkwa ka o mere nebe ahụ?Olee ebe Jona gara mgbe azụ ukwu ahụ gbọpụtasịrị ya, gịnịkwa ka nke a na-akụziri anyị?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJona 1:1-17.Dị ka ihe àmà gosiri, olee otú Jona si lee ọrụ e nyere ya ịga kwusaara ndị Ninive ozi ọma anya? Jona 1:2, 3;Ilu 3:7;Ekli. 8:12GụọJona 2:1, 2,10.Olee otú ihe mere Jona si eme ka anyị nwee obi ike na Jehova ga-aza ekpere anyị? Ọma 22:24;34:6;1 Jọn 5:14GụọJona 3:1-10.Agbamume dị aṅaa ka anyị na-enweta site neziokwu ahụ bụ na Jehova gara nihu jiri Jona rụọ ọrụ nagbanyeghị na Jona ekwebughị arụ ọrụ e nyere ya? Ọma 103:14;1 Pita 5:10Gịnị ka ihe ndị Ninive mere nihi ihe Jona gwara ha na-akụziri anyị banyere ibu ụzọ kwubie otú ndị nọ nókèala anyị ga-esi meghachi omume ọbụna tupu anyị agakwuru ha? Jona 3:6-9;Ekli. 11:6;Ọrụ 13:48Akụkọ nke 71Chineke Ekwe Nkwa Iweta ParadaịsÒnye bụ Aịzaya, olee mgbe ọ dịrị ndụ, gịnịkwa ka Jehova gosiri ya?Gịnị ka okwu bụ paradaịs pụtara, gịnịkwa ka ọ na-echetara gị?Gịnị ka Jehova gwara Aịzaya ka o dee banyere Paradaịs ọhụrụ ahụ?Nihi gịnị ka e ji chụpụ Adam na Iv nebe obibi ha mara mma?Gịnị ka Jehova kwere ndị hụrụ ya nanya ná nkwa?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọAịsaịa 11:6-9.Olee otú Okwu Chineke si kọwaa udo nke ga-adị netiti ụmụ anụmanụ na ụmụ mmadụ nụwa ọhụrụ ahụ? Ọma 148:10,13;Aịsa. 65:25;Ezik. 34:25Olee otú okwu Aịzaịa si na-emezu nụzọ ime mmụọ netiti ndị Jehova taa? Rom 12:2;Efe. 4:23, 24Ònye ka e kwesịrị inye otuto maka mgbanwe ụmụ mmadụ na-agbanwe àgwà ha ugbu a nakwa mgbanwe ha ga-agbanwe àgwà ha nụwa ọhụrụ ahụ? Aịsa. 48:17, 18;Gal. 5:22, 23;Fil. 4:7GụọMkpughe 21:3, 4.Olee otú Akwụkwọ Nsọ si egosi na ihe mbinyere Chineke ga-ebinyere ụmụ mmadụ pụtara bụ na ọ ga-anọnyere ha nụzọ ihe atụ nụwa, ọ bụghị nụzọ anụ ahụ? Lev. 26:11, 12;2 Ihe 6:18;Aịsa. 66:1;Mkpu. 21:2, 3,22-24Olee ụdị anya mmiri na ihe mgbu nke na-agaghịzi adị? Luk 8:49-52;Rom 8:21, 22;Mkpu. 21:4Akụkọ nke 72Chineke Enyere Eze Hezekaya AkaÒnye bụ nwoke a nọ na foto a, nihi gịnịkwa ka o ji nọrọ ná nnukwu nsogbu?Gịnị dị nakwụkwọ ozi ndị a Hezekaya wụsara nihu Chineke, gịnịkwa ka Hezekaya na-ekpe nekpere?Ụdị eze dị aṅaa ka Hezekaya bụ, oleekwa ozi Jehova zigaara ya site nọnụ Aịzaya onye amụma?Gịnị ka mmụọ ozi Jehova mere ndị Asiria dị ka e gosiri na foto a?Ọ bụ ezie na alaeze ebo abụọ ahụ nwere udo ruo oge ụfọdụ, gịnị mere mgbe Hezekaya nwụrụ?Ajụjụ ndị ọzọ:Gụọ2 Ndị Eze 18:1-36.Olee otú ọnụ na-ekwuchitere ndị Asiria bụ Rabshake si nwaa ime ka okwukwe ụmụ Izrel daa? 2 Eze 18:19,21;Ọpụ. 5:2;Ọma 64:3Mgbe a na-emegide Ndịàmà Jehova, olee otú ha si agbaso ihe nlereanya Hezekaya? 2 Eze 18:36;Ọma 39:1;Ilu 26:4;2 Tim. 2:24Gụọ2 Ndị Eze 19:1-37.Olee otú ndị Jehova taa si agbaso ihe nlereanya Hezekaya noge nsogbu? 2 Eze 19:1, 2;Ilu 3:5, 6;Hib. 10:24, 25;Jems 5:14, 15Olee mmeri atọ e meriri Eze Senakerib, ònyekwa ka Senakerib na-ese onyinyo ya? 2 Eze 19:32,35,37;Mkpu. 20:2, 3Gụọ2 Ndị Eze 21:1-6,16.Nihi gịnị ka a pụrụ iji kwuo na Manase bụ eze kasị obi ọjọọ nime ndị eze niile chịrị na Jeruselem? 2 Ihe 33:4-6,9Akụkọ nke 73Eze Ọma Ikpeazụ Chịrị IzrelAfọ ole ka Josaya dị mgbe ọ ghọrọ eze, gịnịkwa ka ọ malitere ime mgbe ọ bụworo eze ruo afọ asaa?Gịnị ka ị hụrụ Josaya na-eme na foto nke mbụ a?Gịnị ka onyeisi nchụàjà chọtara mgbe ndị ikom ahụ na-ewuzi ụlọ nsọ ahụ?Gịnị mere Josaya ji dọwaa uwe ya?Olee ozi sitere naka Jehova nke onye amụma nwaanyị bụ Hulda ziri Josaya?Ajụjụ ndị ọzọ:Gụọ2 Ihe E Mere 34:1-28.Ihe nlereanya dị aṅaa ka Josaya na-esetịpụrụ ndị ihe siiri ike noge ha bụ ụmụaka? 2 Ihe 33:21-25;34:1, 2;Ọma 27:10Olee ihe ndị dị ịrịba ama Josaya mere iji mee ka ezi ofufe gaa nihu nafọ nke asatọ, nke iri na abụọ, na nke iri na asatọ nke ọchịchị ya? 2 Ihe 34:3,8Olee ihe ndị anyị pụrụ ịmụta naka Eze Josaya na Nnukwu Onye Nchụàjà bụ Hilkaya banyere ilekọta ebe ndị anyị na-anọ efe ofufe? 2 Ihe 34:9-13;Ilu 11:14;1 Kọr. 10:31Akụkọ nke 74Nwoke nke Na-atụghị EgwuÒnye bụ nwa okorobịa a nọ na foto a?Gịnị ka Jeremaya chere banyere ọchịchọ a chọrọ ka ọ bụrụ onye amụma, ma gịnị ka Jehova gwara ya?Olee ozi Jeremaya nọgidere na-ezi ụmụ Izrel?Olee otú ndị isi nchụàjà si nwaa igbochi Jeremaya izi ozi ya, ma olee otú o si gosi na ụjọ anaghị atụ ya?Gịnị mere mgbe ụmụ Izrel na-agbanweghị omume ọjọọ ha?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJeremaịa 1:1-8.Dị ka ihe atụ banyere Jeremaya na-egosi, gịnị na-eme ka mmadụ ruo eru ijere Jehova ozi? 2 Kọr. 3:5, 6Olee agbamume nke ihe atụ banyere Jeremaya na-enye ndị ntorobịa bụ Ndị Kraịst taa? Ekli. 12:1;1 Tim. 4:12GụọJeremaịa 10:1-5.Olee ihe atụ bụ ịgba nke Jeremaya ji gosi na ọ dịghị uru ọ bara ịtụkwasị arụsị obi? Jer. 10:5;Aịsa. 46:7;Hab. 2:19GụọJeremaịa 26:1-16.Mgbe ha na-ezi ozi ịdọ aka ná ntị ahụ taa, olee otú ihe ahụ fọdụrụ e tere mmanụ siworo buru nuche iwu Jehova nyere Jeremaya bụ ka ọ ghara iwepụ ihe nokwu ndị ahụ? Jer. 26:2;Deut. 4:2;Ọrụ 20:27Olee ihe nlereanya magburu onwe ya Jeremaya setịpụụrụ Ndịàmà Jehova taa nịkpọsara ndị nke mba niile ozi ịdọ aka ná ntị Jehova? Jer. 26:8,12,14, 15;2 Tim. 4:1-5Gụọ2 Ndị Eze 24:1-17.Olee ihe ọjọọ ndị Juda nwetara nihi ekwesịghị ntụkwasị obi nye Jehova? 2 Eze 24:2-4,14Akụkọ nke 75Ụmụ Okorobịa Anọ Ndị Nọ na BabilọnỤmụ okorobịa anọ ndị a nọ na foto a hà bụ ole ndị, gịnịkwa mere ha ji nọrọ na Babilọn?Gịnị bụ nzube Nebukadneza banyere ụmụ okorobịa anọ ndị a, oleekwa iwu o nyere ndị ohu ya?Olee arịrịọ Daniel rịọrọ banyere ihe oriri na ihe ọṅụṅụ maka ya na ndị enyi ya atọ?Mgbe Daniel na ndị enyi ya atọ risịrị akwụkwọ nri ruo ụbọchị iri, olee otú ha dị nanya ma e jiri ha tụnyere ụmụ okorobịa ndị ọzọ?Olee otú Daniel na ndị enyi ya atọ si bịa nọrọ nobí eze, oleekwa otú ha si kara ndị anwansi na ndị maara ihe mma?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọDaniel 1:1-21.Olee ụdị mgbalị ọ dị mkpa ka anyị na-eme ma ọ bụrụ na anyị chọrọ iguzogide ọnwụnwa ma merie adịghị ike? Dan. 1:8;Jen. 39:7,10;Gal. 6:9Olee ụzọ ndị a pụrụ isi nwaa ndị ntorobịa ma ọ bụ rụgide ha itinye aka nihe mmadụ ụfọdụ na-ele anya dị ka ihe oriri ọma? Dan. 1:8;Ilu 20:1;2 Kọr. 6:177:1Gịnị ka ihe ndekọ Bible banyere ndị ntorobịa Hibru anọ ahụ na-enyere anyị aka ịghọta banyere inweta ihe ọmụma ụwa? Dan. 1:20;Aịsa. 54:13;1 Kọr. 3:18-20Akụkọ nke 76E Bibie JeruselemGịnị na-eme Jeruselem na ụmụ Izrel ndị e gosiri na foto a?Ònye bụ Izikiel, olee ihe ndị na-awụ akpata oyi Jehova gosiri ya?Ebe ọ bụ na ụmụ Izrel adịghị akwanyere Jehova ùgwù, gịnị ka o kwere ha ná nkwa?Gịnị ka Eze Nebukadneza mere mgbe ụmụ Izrel nupụụrụ ya isi?Nihi gịnị ka Jehova ji kwe ka ajọ mbibi nke a bịakwasị ụmụ Izrel?Olee otú e si mee ka ala Izrel tọgbọrọ chakoo nenweghị ndị bi ya, afọ ole kwa ka ọ tọgbọrọ chakoo?Ajụjụ ndị ọzọ:Gụọ2 Ndị Eze 25:1-26.Ònye bụ Zedekaya, gịnị mere ya, oleekwa otú nke a si mezuo amụma Bible? 2 Eze 25:5-7;Ezik. 12:13-15Ole ndị ka Jehova tara ụta maka omume ekwesịghị ntụkwasị obi niile nke ụmụ Izrel? 2 Eze 25:9,11, 12,18, 19;2 Ihe 36:14,17GụọEzikiel 8:1-18.Olee otú Krisendọm siworo ṅomie ụmụ Izrel ahụ na-efe anyanwụ ofufe, bụ ndị si nezi ofufe dapụ? Ezik. 8:16;Aịsa. 5:20, 21;Jọn 3:19-21;2 Tim. 4:3Akụkọ nke 77Ha Ekweghị Akpọ Isi AlaIwu dị aṅaa ka Nebukadneza, bụ eze Babilọn, nyere ndị ọ na-achị?Nihi gịnị ka ndị enyi atọ Daniel na-ejighị kpọọ isi ala nye ihe oyiyi ahụ e ji ọlaedo mee?Mgbe Nebukadneza nyere ndị Hibru atọ ahụ ohere ọzọ iji kpọọ isi ala, olee otú ha si gosi na ha tụkwasịrị Jehova obi?Gịnị ka Nebukadneza mere ka ndị ikom ya mee Shedrak, Mishak, na Abednego?Gịnị ka Nebukadneza hụrụ mgbe o lebara anya nọkụ ahụ na-ere ajọ orire?Nihi gịnị ka eze ahụ ji too Chineke nke Shedrak, Mishak, na Abednego, oleekwa ihe nlereanya ha na-esetịpụrụ anyị?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọDaniel 3:1-30.Àgwà dị aṅaa nke ndị Hibru atọ ahụ na-eto eto gosipụtara ka ndị ohu Chineke niile kwesịrị iṅomi mgbe ha zutere ọnwụnwa nke metụtara ịnọgide na-eme ezi ihe? Dan. 3:17, 18;Mat. 10:28;Rom 14:7, 8Olee ihe dị mkpa Jehova Chineke kụziiri Nebukadneza? Dan. 3:28, 29;4:34, 35Akụkọ nke 78Ihe Aka Dere ná MgbidiGịnị mere mgbe eze Babilọn kpọrọ oké oriri ma jiri iko na arịa ndị e weere nụlọ nsọ Jehova dị na Jeruselem mee ihe?Gịnị ka Belshaza gwara ndị amamihe ya, ma gịnị ka ha na-enweghị ike ime?Gịnị ka nne eze ahụ gwara ya ka o mee?Dị ka Daniel gwara eze ahụ, gịnị mere Chineke ji zite aka ahụ ka o dee ihe ná mgbidi?Olee otú Daniel si kọwaa ihe ahụ aka dere na mgbidi?Gịnị mere mgbe Daniel ka kpụ okwu nọnụ?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọDaniel 5:1-31.Olee ọdịiche dị netiti ịtụ egwu Chineke na egwu Belshaza tụrụ mgbe ọ hụrụ ihe ahụ aka dere ná mgbidi. Dan. 5:6, 7;Ọma 19:9;Rom 8:35-39Olee otú Daniel si gosipụta obi ike dị ukwuu mgbe ọ na-agwa Belshaza na ndị ukwu ya okwu? Dan. 5:17, 18,22,26-28;Ọrụ 4:29Olee otúDaniel isi 5si eme ka ọbụbụ Jehova bụ eze eluigwe na ala pụta ìhè? Dan. 4:17,25;5:21Akụkọ nke 79Daniel Nọ nOlulu ỌdụmÒnye bụ Darayọs, oleekwa otú o si were Daniel?Gịnị ka ụfọdụ ndị ikom nwere anyaụfụ kpaliri Darayọs ime?Gịnị ka Daniel mere mgbe ọ nụrụ banyere iwu ọhụrụ ahụ?Gịnị mere obi erughị Darayọs ala nke na ọ pụghị ihi ụra, gịnịkwa ka o mere nụtụtụ echi ya?Olee otú Daniel si zaghachi Darayọs okwu?Gịnị ka e mere ajọ ndị ikom ahụ nwara igbu Daniel, gịnịkwa ka Darayọs kwuru nakwụkwọ ozi o degaara ndị niile nọ nalaeze ya?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọDaniel 6:1-28.Olee otú izu a gbara megide Daniel si echetara anyị ihe ndị mmegide meworo iji nwaa igbochi ọrụ Ndịàmà Jehova na-arụ noge a? Dan. 6:7;Ọma 94:20;Aịsa. 10:1;Rom 8:31Olee otú ndị ohu Chineke taa pụrụ isi ṅomie Daniel nịnọgide na-erubere ikike ndị ka elu isi? Dan. 6:5,10;Rom 13:1;Ọrụ 5:29Olee otú anyị pụrụ isi ṅomie ihe nlereanya Daniel nife Jehova mgbe niile? Dan. 6:16,20;Fil. 3:16;Mkpu. 7:15Akụkọ nke 80Ndị Chineke Ahapụ BabilọnDị ka e gosiri na foto a, gịnị ka ụmụ Izrel na-eme?Olee otú Saịrọs si mezuo amụma Jehova buru site nọnụ Aịzaya?Gịnị ka Saịrọs gwara ndị Izrel na-enweghị ike ịlaghachi Jeruselem?Gịnị ka Saịrọs nyere ndị Izrel ka ha buru laa Jeruselem?Oge hà aṅaa ka o were ụmụ Izrel ịlaru Jeruselem?Afọ ole gafeworo kemgbe a hapụrụ ala ahụ nenweghị onye bi ya?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọAịsaịa 44:28na45:1-4.Olee otú Jehova si mesie ya ike na amụma ahụ e buru banyere Saịrọs ga-emezurịrị? Aịsa. 55:10, 11;Rom 4:17Gịnị ka amụma Aịzaya buru banyere Saịrọs na-egosi banyere ikike Jehova Chineke nwere ikwu ihe ga-eme nọdịnihu? Aịsa. 42:9;45:21;46:10, 11;2 Pita 1:20GụọEzra 1:1-11.Site nịgbaso ihe nlereanya nke ndị ahụ na-enweghị ike ịlaghachi Jeruselem, olee otú anyị pụrụ isi mee ka aka nke ndị banyere nozi oge niile sikwuo ike? Ezra 1:4,6;Rom 12:13;Kọl. 4:12Akụkọ nke 81Ha Tụkwasịrị Chineke Obi na Ọ Ga-enyere Ha AkaMmadụ ole mere ogologo njem ahụ si na Babilọn laa Jeruselem, ma gịnị ka ha hụrụ mgbe ha laruru?Gịnị ka ndị Izrel malitere iwu mgbe ha lọrutere, ma gịnị ka ndị iro ha mere?Hagaị na Zekaraya hà bụ ole ndị, gịnịkwa ka ha gwara ụmụ Izrel?Nihi gịnị ka Tatenaị ji ziga akwụkwọ ozi na Babilọn, gịnịkwa ka a zara ya?Gịnị ka Ezra mere mgbe ọ nụrụ banyere mkpa e nwere iwughachi ụlọ nsọ Chineke?Gịnị ka Ezra na-ekpe ekpere banyere ya na foto a, olee otú e si zaa ekpere ya, gịnịkwa ka nke a na-akụziri anyị?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọEzra 3:1-13.Ọ bụrụ na anyị enweta onwe anyị nebe a na-enweghị ọgbakọ ndị Chineke, gịnị ka anyị kwesịrị ịnọgide na-eme? Ezra 3:3,6;Ọrụ 17:16, 17;Hib. 13:15GụọEzra 4:1-7.Olee ihe nlereanya Zerubabel setịpụụrụ ndị Jehova ma a bịa nihe banyere ngwakọta okpukpe? Ọpụ. 34:12;1 Kọr. 15:33;2 Kọr. 6:14-17GụọEzra 5:1-5,17na6:1-22.Gịnị mere ndị mmegide ahụ enwelighị ike igbochi ọrụ ụlọ nsọ ahụ? Ezra 5:5;Aịsa. 54:17Olee otú ihe ndị okenye nke ndị Juu mere si agba Ndị Kraịst bụ ndị okenye ume ịchọ nduzi Jehova mgbe ha na-eche ndị mmegide ihu? Ezra 6:14;Ọma 32:8;Rom 8:31;Jems 1:5GụọEzra 8:21-23,28-36.Tupu anyị emewe ihe anyị chọrọ ime, ihe nlereanya dị aṅaa nke Ezra setịpụrụ ka ọ ga-adị mma ka anyị ṅomie? Ezra 8:23;Ọma 127:1;Ilu 10:22;Jems 4:13-15Akụkọ nke 82Mọdekaị na EstaMọdekaị na Esta hà bụ ole ndị?Nihi gịnị ka Eze Ahaziurọs ji chọọ nwunye ọhụrụ, ònyekwa ka ọ họọrọ?Ònye bụ Heman, gịnịkwa na-ewe ya iwe?Iwu dị aṅaa ka e mere, gịnịkwa ka Esta mere mgbe o nwetasịrị ozi sitere naka Mọdekaị?Gịnị mere Heman, gịnịkwa mere Mọdekaị?Olee otú e si zọpụta ụmụ Izrel naka ndị iro ha?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọEsta 2:12-18.Olee otú Esta si gosipụta uru ịzụlite mmụọ dị jụụ na nke dị nwayọọ bara? Esta 2:15;1 Pita 3:1-5GụọEsta 4:1-17.Dị nnọọ ka e nyere Esta ohere ime ihe maka ọdịmma nke ezi ofufe, olee ohere a na-enye anyị taa iji gosipụta na anyị na-anọgidesi ike nakụkụ Jehova? Esta 4:13, 14;Mat. 5:14-16;24:14GụọEsta 7:1-6.Olee otú ọtụtụ nime ndị Chineke taa siworo mee ihe maka ndị ọzọ nagbanyeghị na ọ pụrụ ịkpatara ha mkpagbu, dị nnọọ ka Esta mere? Esta 7:4;Mat. 10:16-22;1 Pita 2:12Akụkọ nke 83Mgbidi JeruselemOlee otú ọ dị ụmụ Izrel mgbe a na-enweghị mgbidi gbara obodo ha bụ Jeruselem gburugburu?Ònye bụ Nehemaya?Gịnị bụ ọrụ Nehemaya, nihi gịnịkwa ka o ji bụrụ ọrụ dị mkpa?Olee ozi mere Nehemaya obi ọjọọ, gịnịkwa ka o mere?Olee otú Eze Atakzasis si gosi Nehemaya obiọma?Olee otú Nehemaya si hazie ọrụ iwu ihe ahụ iji mee ka ndị iro ụmụ Izrel ghara ịkwụsị ya?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọNehemaịa 1:4-6na2:1-20.Olee otú Nehemaya si chọọ nduzi Jehova? Nehe. 2:4, 5;Rom 12:12;1 Pita 4:7GụọNehemaịa 3:3-5.Gịnị ka ndị okenye na ndị ohu na-eje ozi pụrụ ịmụta site nọdịiche dị netiti ndị Tekoa na ndị ukwu ha? Nehe. 3:5,27;2 Tesa. 3:7-10;1 Pita 5:5GụọNehemaịa 4:1-23.Gịnị kpaliri ụmụ Izrel ịnọgide na-ewu ihe owuwu nagbanyeghị na a na-emegide ha nụzọ kpụ ọkụ nọnụ? Nehe. 4:6,8, 9;Ọma 50:15;Aịsa. 65:13, 14Olee ụzọ ihe nlereanya ụmụ Izrel setịpụrụ si agba anyị ume taa?GụọNehemaịa 6:15.Gịnị ka mwusị e wusịrị mgbidi Jeruselem nime ọnwa abụọ na-egosi banyere ikike nke okwukwe? Ọma 56:3, 4;Mat. 17:20;19:26Akụkọ nke 84Otu Mmụọ Ozi Eleta MeriÒnye bụ nwaanyị a nọ na foto a?Gịnị ka Gebriel gwara Meri?Olee otú Gebriel si kọwaara Meri na ọ ga-amụ nwa nagbanyeghị na ọ lụbeghị di?Gịnị mere mgbe Meri gara ileta onye ikwu ya bụ Elizabet?Gịnị ka Josef chere nechiche mgbe ọ matara na Meri dị ime, ma gịnị mere o ji gbanwee obi ya?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọLuk 1:26-56.Gịnị kaLuk 1:35na-egosi banyere ezughị okè ọ bụla dị nàkwá dị nakpa nwa Meri mgbe e si nógbè ndị bụ mmụọ bufee ndụ nke Ọkpara Chineke nakpa nwa Meri? Hag. 2:11-13;Jọn 6:69;Hib. 7:26;10:5Olee otú Jizọs si bụrụ onye a sọpụụrụ ọbụna tupu a mụọ ya? Luk 1:41-43Ihe nlereanya ọma dị aṅaa ka Meri setịpụụrụ Ndị Kraịst nwetara ihe ùgwù ije ozi pụrụ iche taa? Luk 1:38,46-49;17:10;Ilu 11:2GụọMatiu 1:18-25.Nagbanyeghị na e nyeghị Jizọs aha ahụ bụ Ịmanuel, olee otú ihe o mere mgbe ọ bụ mmadụ si mezuo ihe aha ahụ pụtara? Mat. 1:22, 23;Jọn 14:8-10;Hib. 1:1-3Akụkọ nke 85A Mụọ Jizọs nỤlọ AnụÒnye bụ nwa ọhụrụ a nọ na foto a, ebeekwa ka Meri na-achọ inyiwe ya?Gịnị mere e ji mụọ Jizọs nụlọ anụ?Na foto a, ole ndị bụ ndị ikom a na-abanye nụlọ anụ a, gịnịkwa ka mmụọ ozi gwara ha?Nihi gịnị ka Jizọs ji bụrụ onye pụrụ iche?Nihi gịnị ka a pụrụ iji kpọọ Jizọs Ọkpara Chineke?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọLuk 2:1-20..Òkè dị aṅaa ka Siza Ọgọstọs keere nimezu amụma banyere ọmụmụ Jizọs? Luk 2:1-4;Maị. 5:2Olee ihe ga-eme ka a gụnye mmadụ netiti ndị ahụ a kpọrọ ndị a nwapụtaworo? Luk 2:14;Mat. 16:24;Jọn 17:3;Ọrụ 3:19;Hib. 11:6Ọ bụrụ na ndị Judia ahụ nwere obi umeala, bụ ndị na-azụ atụrụ, nwere ihe mere ha ga-eji ṅụrịa ọṅụ nihi ọmụmụ nke Onye Nzọpụta, olee ihe ka ukwuu mere ndị ohu Chineke taa ga-eji ṅụrịa ọṅụ? Luk 2:10, 11;Efe. 3:8, 9;Mkpu. 11:15;14:6Akụkọ nke 86Ndị Ikom Otu Kpakpando DuziriOle ndị bụ ndị ikom a nọ na foto a, nihi gịnịkwa ka otu nime ha ji na-atụ otu kpakpando na-egbuke egbuke aka?Nihi gịnị ka obi ji gharazie iru Eze Herọd ala, gịnịkwa ka o mere?Ebee ka kpakpando ahụ na-egbuke egbuke dugara ndị ikom a, gịnị meziri ha ji si nụzọ ọzọ laghachi ná mba ha?Olee iwu Herọd nyere, ọ bụkwa nihi gịnị?Gịnị ka Jehova gwara Josef ka o mee?Ònye mere ka kpakpando ọhụrụ ahụ nwuo, ọ bụkwa nihi gịnị?Ajụjụ ọzọ:GụọMatiu 2:1-23.Afọ ole ka Jizọs dị mgbe ndị ahụ na-akọ banyere kpakpando bịara ileta ya, oleekwa ebe o bi mgbe ahụ? Mat. 2:1,11,16Akụkọ nke 87Mgbe Nwata Bụ Jizọs Nọ nỤlọ NsọAfọ ole ka Jizọs dị na foto a, ebeekwa ka ọ nọ ihe a?Gịnị ka Josef na ezinụlọ ya na-eme kwa afọ?Ka ha mesịrị njem ruo otu ụbọchị noge ha na-ala, nihi gịnị ka Josef na Meri ji laghachi Jeruselem?Ebee ka Josef na Meri chọtara Jizọs, nihi gịnịkwa ka ndị nọ nebe ahụ ji na-enwe ihe ijuanya?Gịnị ka Jizọs gwara nne ya, bụ Meri?Olee otú anyị pụrụ isi dị ka Jizọs nịmụ banyere Chineke?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọLuk 2:41-52.Nagbanyeghị na iwu kwuru na ọ bụ naanị ndị ikom kwesịrị ịga ememe ndị a na-eme kwa afọ, ezi ihe nlereanya dị aṅaa ka Josef na Meri setịpụụrụ ndị nne na nna taa? Luk 2:41;Deut. 16:16;31:12;Ilu 22:6Olee otú Jizọs si setịpụrụ ndị na-eto eto taa ezi ihe nlereanya nido onwe ha nokpuru ndị mụrụ ha? Luk 2:51;Deut. 5:16;Ilu 23:22;Kọl. 3:20GụọMatiu 13:53-56.Olee ndị ikom otu nne ji ha na Jizọs bụ ndị a kpọrọ aha ha nime Bible? Oleekwa otú e si jiri mmadụ abụọ nime ha mee ihe nọgbakọ Ndị Kraịst ka oge na-aga? Mat. 13:55;Ọrụ 12:17;15:6,13;21:18;Gal. 1:19;Jems 1:1;Jud 1Akụkọ nke 88Jọn Emee Jizọs BaptizimOle ndị bụ ndị ikom abụọ a nọ na foto a?Olee otú e si eme mmadụ baptizim?Olee ụdị ndị Jọn na-eme baptizim?Olee ihe pụrụ iche mere Jizọs ji gwa Jọn ka o mee ya baptizim?Olee otú Chineke si gosi na Ya nwere obi ụtọ maka baptizim Jizọs mere?Gịnị mere mgbe Jizọs pụrụ gaa nebe ndị mmadụ na-anọghị ruo ụbọchị iri anọ?Olee ụfọdụ nime ndị mbụ ghọrọ ụmụazụ, ma ọ bụ ndị na-eso ụzọ Jizọs, gịnịkwa bụ ọrụ ebube mbụ Jizọs rụrụ?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọMatiu 3:13-17.Ihe nlereanya dị aṅaa ka Jizọs setịpụrụ nihe banyere ime ndị na-eso ụzọ ya baptizim? Ọma 40:7, 8;Mat. 28:19, 20;Luk 3:21, 22GụọMatiu 4:1-11.Olee otú ojiji Jizọs jiri Akwụkwọ Nsọ mee ihe nke ọma si agba anyị ume ịmụ Bible mgbe niile? Mat. 4:5-7;2 Pita 3:17, 18;1 Jọn 4:1GụọJọn 1:29-51.Ònye ka Jọn Onye Na-eme Baptizim gwara ndị na-eso ụzọ ya ka ha gakwuru, oleekwa otú anyị pụrụ isi ṅomie Jọn taa? Jọn 1:29,35, 36;3:30;Mat. 23:10GụọJọn 2:1-12.Olee otú ọrụ ebube mbụ Jizọs rụrụ si gosi na Jehova adịghị egbochi ezi ihe ịbịara ndị ohu Ya? Jọn 2:9, 10;Ọma 84:11;Jems 1:17Akụkọ nke 89Jizọs Emee Ka Ụlọ Nsọ Dị ỌchaNihi gịnị ka e ji na-ere ụmụ anụmanụ nụlọ nsọ?Gịnị were Jizọs iwe?Dị ka ị na-ahụ na foto a, gịnị ka Jizọs mere, oleekwa iwu o nyere ndị ahụ na-ere nduru?Mgbe ụmụazụ Jizọs hụrụ ihe ọ na-eme, gịnị ka nke ahụ chetaara ha?Olee ógbè Jizọs si na ya gafee mgbe ọ na-alaghachi Galili?Ajụjụ ọzọ:GụọJọn 2:13-25.Niburu nuche iwe Jizọs wesara ndị na-agbanwe ego nụlọ nsọ, olee ụzọ e kwesịrị isi lee ire na ịzụ ihe nỤlọ Nzukọ Alaeze anya? Jọn 2:15, 16; 1 Ndị Kọr. 10:24, 31-33Akụkọ nke 90Mgbe Jizọs na Otu Nwaanyị Nọ nAkụkụ Olulu MmiriNihi gịnị ka Jizọs ji kwụsị mgbe o ruru notu olulu mmiri dị na Sameria, gịnịkwa ka ọ na-agwa otu nwaanyị nọ nebe ahụ?Nihi gịnị ka nwaanyị ahụ ji nwee ihe ijuanya, gịnị ka Jizọs gwara ya, ọ bụkwa nihi gịnị?Olee ụdị mmiri nwaanyị ahụ chere na Jizọs na-ekwu banyere ya, ma olee mmiri nke Jizọs bu nuche nezie?Nihi gịnị ka nwaanyị ahụ ji nwee ihe ijuanya nihi ihe ndị Jizọs maara banyere ya, oleekwa otú Jizọs si nweta ihe ọmụma ahụ?Olee ihe ndị anyị pụrụ ịmụta site nakụkọ banyere nwaanyị ahụ Jizọs zutere nolulu mmiri?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJọn 4:5-43.Nịgbaso ihe nlereanya Jizọs, olee otú anyị kwesịrị isi na-emeso ndị si nagbụrụ ma ọ bụ mba ọzọ? Jọn 4:9;1 Kọr. 9:22;1 Tim. 2:3, 4;Taị. 2:11Uru ndị dị aṅaa ka onye ghọrọ onye na-eso ụzọ Jizọs ga-erite nụzọ ime mmụọ? Jọn 4:14;Aịsa. 58:11;2 Kọr. 4:16Olee otú anyị pụrụ isi gosi ekele dị ka nwaanyị Sameria ahụ, bụ onye ọ gụsiri agụụ ike ịkọrọ ndị ọzọ ihe ọ mụtara? Jọn 4:7,28;Mat. 6:33;Luk 10:40-42Akụkọ nke 91Mgbe Jizọs Na-ezi Ihe nElu UgwuNa foto a, ole ebe bụ ebe ahụ Jizọs nọ na-ezi ihe, ole ndị bụ ndị ahụ kasị nọrọ ya nso?Gịnị bụ aha ndịozi iri na abụọ Jizọs?Gịnị bụ Alaeze ahụ Jizọs na-ekwusa banyere ya?Gịnị ka Jizọs kụziiri ndị mmadụ ikpe ekpere maka ya?Gịnị ka Jizọs kwuru banyere otú ndị mmadụ kwesịrị isi na-emeso ibe ha?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọMatiu 5:1-12.Nụzọ ndị dị aṅaa ka anyị pụrụ isi gosi na anyị maara mkpa ime mmụọ anyị? Mat. 5:3;Rom 10:13-15;1 Tim. 4:13,15, 16GụọMatiu 5:21-26.Olee otúMatiu 5:23, 24si mee ka ọ pụta ìhè na ụdị mmekọrịta anyị na ụmụnna anyị na-enwe ga-egosi ụdị mmekọrịta anyị na Jehova ga-enwe? Mat. 6:14, 15;Ọma 133:1;Kọl. 3:13;1 Jọn 4:20GụọMatiu 6:1-8.Olee omume na-egosi mmadụ ịbụ onye ezi omume nanya onwe ya bụ nke Ndị Kraịst kwesịrị izere? Luk 18:11, 12;1 Kọr. 4:6, 7;2 Kọr. 9:7GụọMatiu 6:25-34.Gịnị ka Jizọs kụziri banyere mkpa ọ dị inwe obi ike na Jehova ga-enye anyị ihe ndị na-akpa anyị nụzọ anụ ahụ? Ọpụ. 16:4;Ọma 37:25;Fil. 4:6GụọMatiu 7:1-11.Gịnị ka ihe atụ ahụ doro anya nke dị naMatiu 7:5na-akụziri anyị? Ilu 26:12;Rom 2:1;14:10;Jems 4:11, 12Akụkọ nke 92Jizọs Akpọlite Ndị Nwụrụ AnwụÒnye bụ nna nwatakịrị nwaanyị a nọ na foto a, nihi gịnịkwa ka ya na nwunye ya ji na-echegbu nnọọ onwe ha?Gịnị ka Jaịrọs mere mgbe ọ hụrụ Jizọs?Gịnị mere mgbe Jizọs na-aga nụlọ Jaịrọs, ozi dịkwa aṅaa ka Jaịrọs nwetara nụzọ?Nihi gịnị ka ndị ahụ nọ nụlọ Jaịrọs ji chịa Jizọs ọchị?Mgbe ọ kpọọrọ ndịozi ya atọ nakwa nne na nna nwatakịrị nwaanyị ahụ banye nime ụlọ nwatakịrị ahụ, gịnị ka Jizọs mere?Olee onye ọzọ Jizọs kpọlitere nọnwụ, gịnịkwa ka nke a na-egosi?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọLuk 8:40-56.Olee otú Jizọs si gosi ọmịiko nahụ nwaanyị ahụ na-arịa ọrịa oruru ọbara ma jiri ezi uche mesoo ya ihe, gịnịkwa ka ndị okenye ọgbakọ pụrụ ịmụta na nke a? Luk 8:43, 44,47, 48;Lev. 15:25-27;Mat. 9:12, 13; kọl. 3:12-14GụọLuk 7:11-17.Nihi gịnị ka ihe Jizọs gwara nwaanyị Nen ahụ di ya nwụrụ ga-eji bụrụ ihe nkasi obi dị ukwuu nye ndị ndị ha hụrụ nanya nwụnahụrụ? Luk 7:13;2 Kọr. 1:3, 4;Hib. 4:15GụọJọn 11:17-44.Olee otú Jizọs si gosipụta na ọ dịghị njọ iru újú mgbe onye a hụrụ nanya nwụrụ? Jọn 11:33-36,38;2 Sam. 18:33;19:1-4Akụkọ nke 93Jizọs Enye Ọtụtụ Mmadụ NriOlee ihe jọgburu onwe ya nke mere Jọn Onye Na-eme Baptizim, oleekwa otú o si metụ Jizọs nahụ?Olee otú Jizọs si nye ìgwè mmadụ ahụ so ya nri, nri hàkwa aṅaa fọdụrụ?Nihi gịnị ka ụjọ ji jide ndị na-eso ụzọ Jizọs nabalị, gịnịkwa mere Pita?Olee otú Jizọs si nye ọtụtụ puku mmadụ nri na nke ugboro abụọ ya?Nihi gịnị ka ọnọdụ ga-eji magbuo onwe ya mgbe Jizọs ga-achị ụwa dị ka Eze nke Chineke họpụtara?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọMatiu 14:1-32.Olee ihe akụkọ dị naMatiu 14:23-32na-eme ka anyị ghọta banyere àgwà Pita?Olee otú ihe ndị e dekọrọ nAkwụkwọ Nsọ si egosi na Pita bịara tozuo okè ma kwụsị ịdị na-eme ihe nebughị ụzọ chebara ya echiche? Mat. 14:27-30;Jọn 18:10;21:7;Ọrụ 2:14,37-40;1 Pita 5:6,10GụọMatiu 15:29-38.Olee otú Jizọs si gosi nkwanye ùgwù maka ihe oriri nke Nna ya nyere? Mat. 15:37;Jọn 6:12;Kọl. 3:15GụọJọn 6:1-21.Olee otú Ndị Kraịst taa pụrụ isi gbasoo ihe nlereanya Jizọs nihe banyere ọchịchị? Jọn 6:15;Mat. 22:21;Rom 12:2;13:1-4Akụkọ nke 94Jizọs Hụrụ Ụmụntakịrị nAnyaGịnị ka ndịozi ahụ na-arụ ụka banyere ya mgbe ha si otu ebe dị anya na-alọta?Nihi gịnị ka Jizọs ji kpọta obere nwa ma mee ka o guzoro netiti ndịozi ya?Olee otú ndịozi ahụ kwesịrị isi mụta ịdị ka ụmụntakịrị?Mgbe ọnwa ole na ole gasịrị, olee otú Jizọs si gosi na ya hụrụ ụmụntakịrị nanya?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọMatiu 18:1-4.Nihi gịnị ka Jizọs ji eji ihe atụ ezi ihe? Mat. 13:34,36;Mak 4:33, 34GụọMatiu 19:13-15.Olee àgwà ụmụaka ndị anyị na-aghaghị iṅomi ma ọ bụrụ na anyị chọrọ inweta ngọzi nke Alaeze ahụ? Ọma 25:9;138:6;1 Kọr. 14:20GụọMak 9:33-37.Gịnị ka Jizọs kụziiri ndịozi ya banyere ịchọ ọkwá? Mak 9:35;Mat. 20:25, 26;Gal. 6:3;Fil. 2:5-8GụọMak 10:13-16.Ruo ókè hà aṅaa ka ọ dị mfe ijekwuru Jizọs, gịnịkwa ka ndị okenye ọgbakọ pụrụ ịmụta site nihe nlereanya ya? Mak 6:30-34;Fil. 2:1-4;1 Tim. 4:12Akụkọ nke 95Ụzọ Jizọs Si Akụzi IheOlee ajụjụ otu nwoke jụrụ Jizọs, nihi gịnịkwa?Olee ihe Jizọs na-eji eme ihe mgbe ụfọdụ ma ọ na-akụzi ihe, gịnịkwa ka anyị mụtaworo banyere ndị Juu na ndị Sameria?Nakụkọ ahụ Jizọs kọrọ, gịnị mere otu onye Juu nke na-aga Jeriko?Gịnị mere mgbe onye nchụàjà bụ onye Juu na otu onye Livaị si nụzọ ahụ na-agafe?Na foto a, ònye na-enyere onye Juu ahụ e merụrụ ahụ aka?Mgbe Jizọs kọsịrị akụkọ ahụ, ajụjụ dị aṅaa ka ọ jụrụ, oleekwa ihe nwoke ahụ zara?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọLuk 10:25-37.Kama ịgwa ya azịza ya ozugbo, olee otú Jizọs si nyere otu nwoke nke maara Iwu aka ịtụgharị uche notu okwu? Luk 10:26;Mat. 16:13-16Olee otú Jizọs si jiri ihe atụ mee ihe iji katọọ asị na-enweghị isi nke ndị na-ege ya ntị kpọrọ ndị ọzọ? Luk 10:36, 37;18:9-14;Taị. 1:9Akụkọ nke 96Jizọs Agwọọ Ndị ỌrịaGịnị ka Jizọs na-eme ka ọ na-ejegharị nala ahụ niile?Gịnị ka Jizọs gwara ndịozi ya ihe dị ka afọ atọ ka e mesịrị ya baptizim?Ole ndị bụ ndị a nọ na foto a, gịnịkwa ka Jizọs meere nwaanyị ahụ?Nihi gịnị ka otú Jizọs si zaghachi nihe ndị ndú okpukpe ahụ kwuru ji menye ha ihere?Mgbe Jizọs na ndịozi ya nọ nso na Jeriko, gịnị ka Jizọs meere ndị ìsì abụọ na-arịọ arịrịọ?Nihi gịnị ka Jizọs ji rụọ ọrụ ebube dị iche iche?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọMatiu 15:30, 31.Olee ụzọ dị ebube Jehova si gosipụta ike ya site naka Jizọs, oleekwa otú ọ pụrụ isi metụta otú anyị si ghọta ihe Jehova kwere ná nkwa maka ụwa ọhụrụ ahụ? Ọma 37:29;Aịsa. 33:24GụọLuk 13:10-17.Olee otú eziokwu ahụ bụ na Jizọs rụrụ ụfọdụ nime ọrụ ebube ya ndị kasị dịrị ịrịba ama nụbọchị Sabat si egosi ụdị ahụ iru ala ọ ga-ewetara ihe a kpọrọ mmadụ noge Ọchịchị Narị Afọ Iri ya? Luk 13:10-13;Ọma 46:9;Mat. 12:8;Kọl. 2:16, 17;Mkpu. 21:1-4GụọMatiu 20:29-34.Olee otú akụkọ a si egosi na ọ dịghị mgbe Jizọs ji nnọọ ọrụ naka nke na o nweghị ohere inyere ndị mmadụ aka, gịnịkwa ka anyị pụrụ ịmụta site na nke a? Deut. 15:7;Jems 2:15, 16;1 Jọn 3:17Akụkọ nke 97Jizọs Abịa Dị Ka EzeMgbe Jizọs bịara notu obodo nta dị nso na Jeruselem, gịnị ka ọ gwara ndịozi ya ka ha gaa mee?Na foto a, gịnị na-eme ka Jizọs rutewere obodo Jeruselem?Gịnị ka ụmụntakịrị mere mgbe ha hụrụ Jizọs ka ọ na-agwọ ndị ìsì na ndị ngwụrọ?Gịnị ka Jizọs gwara ndị nchụàjà ahụ iwe ji?Olee otú anyị pụrụ isi dị ka ụmụntakịrị ahụ toro Jizọs?Gịnị ka ndịozi ahụ chọrọ ịmata?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọMatiu 21:1-17.Olee otú ụzọ Jizọs si banye na Jeruselem dị ka Eze si dị iche notú ndị ọchịagha nwere mmeri noge ndị Rom si abanye nobodo? Mat. 21:4, 5;Zek. 9:9;Fil. 2:5-8;Kọl. 2:15Gịnị ka ndị na-eto eto pụrụ ịmụta site naka ụmụ okoro Izrel ndị ahụ, bụ ndị hotara ihe e kwurunAbụ Ọma 118mgbe Jizọs na-abanye nụlọ nsọ ahụ? Mat. 21:9,15;Ọma 118:25, 26;2 Tim. 3:15;2 Pita 3:18GụọJọn 12:12-16.Gịnị ka ojiji ndị ahụ na-eto Jizọs ji igu nkwụ naka na-ese onyinyo ya? Jọn 12:13;Fil. 2:10;Mkpu. 7:9, 10Akụkọ nke 98Nelu Ugwu OlivNa foto a, olee onye nke bụ Jizọs, ole ndị kwa bụ ndị ahụ ha na ya nọ?Gịnị ka ndị nchụàjà nwara ime Jizọs nụlọ nsọ, gịnịkwa ka ọ gwara ha?Gịnị ka ndịozi Jizọs jụrụ ya?Nihi gịnị ka Jizọs ji gwa ndịozi ya ụfọdụ nime ihe ndị ga na-eme nụwa mgbe ọ malitere ịchị achị dị ka Eze neluigwe?Gịnị ka Jizọs kwuru na ọ ga-ewere ọnọdụ tupu ya akwụsị ihe ọjọọ niile nụwa?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọMatiu 23:1-39.Ọ bụ ezie na Akwụkwọ Nsọ gosiri na a pụrụ iji utu aha eme ihe, gịnị ka ihe Jizọs kwuru naMatiu 23:8-11na-egosi banyere iji utu aha ndị e ji eto mmadụ eme ihe nọgbakọ Ndị Kraịst? Ọrụ 26:25;Rom 13:7;1 Pita 2:13, 14Gịnị ka ndị Farisii ji mee ihe iji gbalịa igbochi ndị mmadụ ịghọ Ndị Kraịst, oleekwa otú ndị ndú okpukpe siworo jiri ụzọ ndị dị otú ahụ na-eme ihe noge a? Mat. 23:13;Luk 11:52;Jọn 9:22;12:42;1 Tesa. 2:16GụọMatiu 24:1-14.NaMatiu 24:13, olee otú e si mesie mkpa ọ dị inwe ndidi ike?Gịnị ka okwu bụ ọgwụgwụ nke dị naMatiu 24:13pụtara? Mat. 16:27;Rom 14:10-12;2 Kọr. 5:10GụọMak 13:3-10.Olee okwu dị naMak 13:10nke na-egosi na ọ dị mkpa ka e kwusaa ozi ọma ngwa ngwa, oleekwa otú okwu Jizọs kwesịrị isi metụta anyị? Rom 13:11, 12;1 Kọr. 7:29-31;2 Tim. 4:2Akụkọ nke 99Nime Ụlọ Dị nỤlọ EluDị ka e gosiri na foto a, nihi gịnị ka Jizọs na ndịozi iri na abụọ ya ji nọrọ ná nnukwu ime ụlọ dị nụlọ elu?Ònye bụ nwoke ahụ na-apụ apụ, gịnịkwa ka ọ na-aga ime?Olee nri pụrụ iche nke Jizọs malitere mgbe ha risịrị nri Ememe Ngabiga?Ihe omume dị aṅaa ka Ememe Ngabiga ahụ chetaara ndị Izrel, gịnịkwa ka nri a pụrụ iche na-echetara ụmụazụ Jizọs?Mgbe Nri Anyasị nke Onyenwe Anyị gasịrị, gịnị ka Jizọs gwara ụmụazụ ya, gịnịkwa ka ha mere?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọMatiu 26:14-30.Olee otúMatiu 26:15si egosi na Judas kpachaara anya rara Jizọs nyefee naka ndị iro?Olee nzube abụọ ọbara Jizọs wụsịrị mezuru? Mat. 26:27, 28;Jer. 31:31-33;Efe. 1:7;Hib. 9:19, 20GụọLuk 22:1-39.Gịnị ka ọ pụtara bụ na Setan banyere nime Judas? Luk 22:3;Jọn 13:2;Ọrụ 1:24, 25GụọJọn 13:1-20.Niburu nuche ihe e dekọrọ naJọn 13:2, à pụrụ ịta Judas ụta maka ihe o mere, oleekwa ihe ndị ohu Chineke pụrụ ịmụta site na nke a? Jen. 4:7;2 Kọr. 2:11;Gal. 6:1;Jems 1:13, 14Olee ihe mmụta gbara ọkpụrụkpụ nke Jizọs kụziri? Jọn 13:15;Mat. 23:11;1 Pita 2:21GụọJọn 17:1-26.Gịnị ka ekpere Jizọs kpere ka ụmụazụ ya bụrụ otu pụtara? Jọn 17:11,21-23;Rom 13:8;14:19;Kọl. 3:14Akụkọ nke 100Mgbe Jizọs Nọ nIme Ubi A Gbara OgigeOlee ebe Jizọs na ndịozi ya gara mgbe ha si nime ụlọ nke ụlọ elu ahụ pụta, gịnịkwa ka ọ gwara ha ka ha mee?Gịnị ka Jizọs chọpụtara mgbe ọ laghachiri nebe ndịozi ya nọ, ugboro olekwa ka nke a mere?Ole ndị batara nime ubi ahụ a gbara ogige, gịnịkwa ka Judas Iskarịọt mere, dị ka anyị na-ahụ na foto a?Nihi gịnị ka Judas ji sutụ Jizọs ọnụ, gịnịkwa ka Pita mere?Gịnị ka Jizọs gwara Pita, gịnịkwa mere na Jizọs agwaghị Chineke ka o zite ndị mmụọ ozi?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọMatiu 26:36-56.Olee otú ụzọ Jizọs si dọọ ndịozi ya aka ná ntị si bụrụ ezi ihe nlereanya nye ndị okenye ọgbakọ taa? Mat. 20:25-28;26:40, 41;Gal. 5:17;Efe. 4:29,31, 32Olee otú Jizọs si lee mmadụ iji ngwá ọgụ lụsoo mmadụ ibe ya ọgụ anya? Mat. 26:52;Luk 6:27, 28;Jọn 18:36GụọLuk 22:39-53.Mgbe otu mmụọ ozi pụtara nihu Jizọs nogige Getsemeni iji wusie ya ike, nke ahụ ọ na-egosi na okwukwe Jizọs esighịzi ike? Kọwaa. Luk 22:41-43;Aịsa. 49:8;Mat. 4:10, 11;Hib. 5:7GụọJọn 18:1-12.Olee otú Jizọs si chebe ndịozi ya pụọ naka ndị na-emegide ya, oleekwa ihe anyị pụrụ ịmụta site na nke a? Jọn 10:11, 12;18:1,6-9;Hib. 13:6;Jems 2:25Akụkọ nke 101E Gbuo JizọsOlee onye bụ isi nke kpatara ọnwụ Jizọs?Gịnị ka ndịozi Jizọs mere mgbe ndị ndú okpukpe kpụụrụ Jizọs?Gịnị mere nụlọ Keifas, bụ nnukwu onye nchụàjà?Gịnị mere Pita ji pụọ gaa kwaa ákwá?Mgbe a kpọghachitere Jizọs nihu Paịlet, gịnị ka ndị isi nchụàjà tiri ná mkpu?Gịnị mere Jizọs nehihie Friday, nkwa dịkwa aṅaa ka o kwere onye mmebi iwu a kpọgidere nosisi dị nakụkụ ya?Olee ebe Paradaịs ahụ Jizọs kwuru okwu ya ga-adị?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọMatiu 26:57-75.Nụzọ dị aṅaa ka ndị òtù ụlọikpe ukwu nke ndị Juu si gosi na ha nwere obi ọjọọ? Mat. 26:59,67, 68GụọMatiu 27:1-50.Nihi gịnị ka anyị pụrụ iji kwuo na ụta ahụ Judas kwara esighị ya nobi? Mat. 27:3, 4;Mak 3:29;14:21;2 Kọr. 7:10, 11GụọLuk 22:54-71.Gịnị ka anyị pụrụ ịmụta ná ngọnahụ Pita gọnahụrụ Jizọs nabalị ahụ a raara Jizọs nye ma jide ya? Luk 22:60-62;Mat. 26:31-35;1 Kọr. 10:12GụọLuk 23:1-49.Olee otú Jizọs si meghachi omume nikpe na-ezighị ezi e kpere ya, oleekwa ihe anyị pụrụ ịmụta site na nke a? Luk 23:33, 34;Rom 12:17-19;1 Pita 2:23GụọJọn 18:12-40.Gịnị ka eziokwu ahụ bụ na Pita tụrụ egwu mmadụ ruo nwa oge, ma mesịakwa kwụsị ịtụ egwu ma ghọọ onyeozi dị ịrịba ama na-egosi? Jọn 18:25-27;1 Kọr. 4:2;1 Pita 3:14, 15;5:8, 9GụọJọn 19:1-30.Olee ụzọ ziri ezi Jizọs si lee ihe onwunwe anya? Jọn 2:1, 2,9, 10;19:23, 24;Mat. 6:31, 32;8:20Olee otú ihe ndị Jizọs kwuru tupu ya anwụọ si egosi na ọ kwadoro ọbụbụeze Jehova? Jọn 16:33;19:30;2 Pita 3:14;1 Jọn 5:4Akụkọ nke 102Jizọs Dị NdụÒnye bụ nwaanyị a nọ na foto a, ole ndị bụ ndị ikom abụọ ahụ, oleekwa ebe ha nọ ihe a?Nihi gịnị ka Paịlet ji gwa ndị nchụàjà ka ha ziga ndị agha ka ha chewe ili Jizọs nche?Gịnị ka otu mmụọ ozi mere nisi ụtụtụ ụbọchị nke atọ ka Jizọs nwụsịrị, ma gịnị ka ndị nchụàjà ahụ mere?Nihi gịnị ka ụfọdụ ndị inyom ji nwee ihe ijuanya mgbe ha gara nili Jizọs?Nihi gịnị ka Pita na Jọn ji gbaga nili Jizọs, gịnịkwa ka ha hụrụ?Gịnị mere ahụ Jizọs, ma gịnị ka o mere iji gosi ndịozi ya na ya dị ndụ?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọMatiu 27:62-66na28:1-15.Mgbe a kpọlitere Jizọs nọnwụ, olee otú ndị isi nchụàjà, ndị Farisii, na ndị okenye si mehie megide mmụọ nsọ? Mat. 12:24,31, 32;28:11-15GụọLuk 24:1-12.Olee otú akụkọ banyere mbilite nọnwụ Jizọs si gosi na Jehova na-ele ndị inyom anya dị ka ndị pụrụ ịgba akaebe ziri ezi? Luk 24:4,9, 10;Mat. 28:1-7GụọJọn 20:1-12.Olee otúJọn 20:8, 9si enyere anyị aka ịhụ mkpa ọ dị inwe ndidi mgbe anyị na-aghọtachaghị otú otu amụma Bible si mezuo? Ilu 4:18;Mat. 17:22, 23;Luk 24:5-8;Jọn 16:12Akụkọ nke 103NIme Ụlọ A Kpọchiri AkpọchiGịnị ka Meri gwara otu nwoke nke o chere na ọ bụ ya na-elekọta ogige ahụ, ma gịnị mere ka ọ ghọta na nwoke ahụ bụ Jizọs?Olee ahụmahụ ndịozi abụọ ji ụkwụ na-aga obodo nta bụ Emeọs nwere?Olee ihe ijuanya mere mgbe ndị na-eso ụzọ abụọ gwara ndịozi na ha hụrụ Jizọs?Ugboro ole ka Jizọs pụtaworo nihu ụmụazụ ya?Gịnị ka Tọmọs kwuru mgbe ọ nụrụ na ndị na-eso ụzọ ahụwo Onyenwe ha, ma gịnị mere mgbe ụbọchị asatọ gasịrị?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJọn 20:11-29.Ihe Jizọs kwuru naJọn 20:23ọ pụtara na mmadụ nwere ikike ịgbaghara mmehie? Kọwaa. Ọma 49:2,7;Aịsa. 55:7;1 Tim. 2:5, 6;1 Jọn 2:1, 2GụọLuk 24:13-43.Olee otú anyị pụrụ isi kwadebe obi anyị ka o nwee ike ịnabata eziokwu Bible? Luk 24:32, 33;Ezra 7:10;Mat. 5:3;Ọrụ 16:14;Hib. 5:11-14Akụkọ nke 104Jizọs Alaghachi nEluigweHNotu oge, ọ bụ ndị na-eso ụzọ ole hụrụ Jizọs, gịnịkwa ka ọ gwara ha okwu ya?Gịnị bụ Alaeze Chineke, oleekwa otú ndụ ga-adị nụwa mgbe Jizọs ga-amalite ịchị dị ka Eze ruo otu puku afọ?Ò ruola ụbọchị ole Jizọs nọworo na-apụta nihu ndị na-eso ụzọ ya, ma oge o ruola ka o mee gịnị?Nwa obere oge tupu ya ahapụ ndị na-eso ụzọ ya, gịnị ka Jizọs gwara ha ka ha mee?Gịnị na-eme na foto a, oleekwa otú e si kpuchie Jizọs ka anya ghara ịhụ ya?Ajụjụ ndị ọzọ:Gụọ1 Ndị Kọrint 15:3-8.Nihi gịnị ka Pọl onyeozi ji nwee nnọọ obi ike ikwu okwu banyere mbilite nọnwụ Jizọs, oleekwa ụfọdụ ihe Ndị Kraịst pụrụ iji obi ike kwuo banyere ha? 1 Kọr. 15:4,7, 8;Aịsa. 2:2, 3;Mat. 24:14;2 Tim. 3:1-5GụọỌrụ Ndịozi 1:1-11.Olee ebe e kwusaruru ozi ọma ahụ, dị ka e buru namụmanỌrụ Ndịozi 1:8? Ọrụ 6:7;9:31;11:19-21;Kọl. 1:23Akụkọ nke 105Ha Nọ na Jeruselem Na-echereDị ka anyị na-ahụ na foto a, gịnị mere ụmụazụ Jizọs, bụ ndị nọ na Jeruselem na-echere?Olee ihe juru ndị bịara na Jeruselem anya?Gịnị ka Pita kọwaara ndị ahụ bịara na Jeruselem?Olee mmetụta ndị ahụ nwere mgbe ha gesịrị Pita ntị, gịnịkwa ka ọ gwara ha ka ha mee?Ọ bụ mmadụ ole ka e mere baptizim nụbọchị Pentikọst nke afọ 33?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌrụ Ndịozi 2:1-47.Olee otú ihe Pita kwurunỌrụ Ndịozi 2:23,36si egosi na mba ndị Juu dum so kpata ọnwụ Jizọs? 1 Tesa. 2:14, 15Olee otú Pita si setịpụ ezi ihe nlereanya nịtụgharị uche nAkwụkwọ Nsọ? Ọrụ 2:16, 17,29,31,36,39;Kọl. 4:6Olee otú Pita si jiri nke mbụ nime mkpịsị ugodi nke alaeze eluigwe, nke Jizọs kwere nkwa inye ya, mee ihe? Ọrụ 2:14,22-24,37, 38;Mat. 16:19Akụkọ nke 106A Tọhapụ Ha nỤlọ MkpọrọGịnị mere Pita na Jọn notu ehihie ka ha na-aga nụlọ nsọ?Gịnị ka Pita gwara otu nwoke onye ngwụrọ, gịnịkwa ka Pita nyere ya bụ nke dị oké ọnụ ahịa karịa ego?Nihi gịnị ka ndị ndú okpukpe ji wee iwe, gịnịkwa ka ha mere Pita na Jọn?Gịnị ka Pita gwara ndị ndú okpukpe ahụ, gịnịkwa ka a dọrọ ndịozi ahụ aka ná ntị banyere ya?Nihi gịnị ka ndị ndú okpukpe ahụ ji nwee anyaụfụ, ma gịnị mere mgbe e tinyere ndịozi ahụ nụlọ mkpọrọ nke ugboro abụọ ya?Gịnị ka ndịozi ahụ zara mgbe a kpọbatara ha nụlọ nzukọ Sanhedrin?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌrụ Ndịozi 3:1-10.Ọ bụ ezie na e nyeghị anyị ikike ịrụ ọrụ ebube taa, olee otú okwu Pita nke e dekọrọnỌrụ Ndịozi 3:6si enyere anyị aka ịghọta uru ozi Alaeze ahụ bara? Jọn 17:3;2 Kọr. 5:18-20;Fil. 3:8GụọỌrụ Ndịozi 4:1-31.Mgbe anyị zutere mmegide nozi, olee ụzọ anyị kwesịrị isi ṅomie ụmụnna anyị Ndị Kraịst nke narị afọ mbụ? Ọrụ 4:29,31;Efe. 6:18-20;1 Tesa. 2:2GụọỌrụ Ndịozi 5:17-42.Olee otú ụfọdụ ndị na-abụghị Ndịàmà, ma noge gara aga ma noge a, siworo gosi na ha nwere ezi uche nihe banyere ọrụ nkwusa anyị na-eme? Ọrụ 5:34-39Akụkọ nke 107A Tụọ Stivin NkumeÒnye bụ Stivin, gịnịkwa ka Chineke nọworo na-enyere ya aka ime?Gịnị ka Stivin kwuru bụ nke were ndị ndú okpukpe iwe nke ukwuu?Mgbe ndị ikom ahụ kpụpụrụ Stivin nazụ obodo, gịnị ka ha mere ya?Na foto a, ònye bụ nwa okorobịa ahụ guzo nakụkụ uwe ndị ahụ?Tupu ya anwụọ, gịnị ka Stivin gwara Jehova nekpere?Iji ṅomie Stivin, gịnị ka anyị kwesịrị ime mgbe mmadụ mere anyị ihe ọjọọ?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌrụ Ndịozi 6:8-15.Olee ụzọ aghụghọ ndị ndị ndú okpukpe jiworo mee ihe iji gbalịa ịkwụsị ọrụ nkwusa nke Ndịàmà Jehova na-arụ? Ọrụ 6:9,11,13GụọỌrụ Ndịozi 7:1-60.Gịnị nyeere Stivin aka ịgbachitere ozi ọma ahụ nụzọ dị irè nihu ndị Sanhedrin, gịnịkwa ka anyị pụrụ ịmụta site nihe nlereanya ya? Ọrụ 7:51-53;Rom 15:4;2 Tim. 3:14-17;1 Pita 3:15Olee àgwà anyị kwesịrị igosipụta nebe ndị na-emegide ọrụ anyị nọ? Ọrụ 7:58-60;Mat. 5:44;Luk 23:33, 34Akụkọ nke 108Nụzọ DamaskọsGịnị ka Sọl mere mgbe e gbusịrị Stivin?Mgbe Sọl na-aga Damaskọs, olee ihe dị ịtụya merenụ?Gịnị ka Jizọs gwara Sọl ka o mee?Olee ntụziaka Jizọs nyere Aayas, oleekwa otú Sọl si malite ịhụ ụzọ ọzọ?Olee aha e jizi mara Sọl, oleekwa otú e si jiri Sọl rụọ ọrụ?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌrụ Ndịozi 8:1-4.Olee otú mmegide kpụ ọkụ nọnụ e megidere ọgbakọ Ndị Kraịst e guzobere ọhụrụ si mee ka nkwenkwe Ndị Kraịst gbasaa, oleekwa ihe yiri ya nke meworo noge a? Ọrụ 8:4;Aịsa. 54:17GụọỌrụ Ndịozi 9:1-20.Olee ọrụ nwere akụkụ atọ nke Jizọs kwuru na ya chọrọ ka Sọl rụọ? Ọrụ 9:15;13:5;26:1;27:24;Rom 11:13GụọỌrụ Ndịozi 22:6-16.Olee otú anyị pụrụ isi dị ka Aayas, oleekwa ihe mere o ji dị mkpa ka anyị mee otú ahụ? Ọrụ 22:12;1 Tim. 3:7;1 Pita 1:14-16;2:12GụọỌrụ Ndịozi 26:8-20.Olee otú ntọghata a tọghatara Sọl bata nIso Ụzọ Kraịst si bụrụ ihe agbamume nye ndị di ma ọ bụ nwunye ha na-ekweghị ekwe? Ọrụ 26:11;1 Tim 1:14-16;2 Tim. 4:2;1 Pita 3:1-3Akụkọ nke 109Pita Agaa Ịhụ KọniliọsÒnye bụ nwoke ahụ na-akpọ isi ala na foto a?Gịnị ka otu mmụọ ozi gwara Kọniliọs?Gịnị ka Chineke mere ka Pita hụ mgbe ọ nọ nelu ụlọ Saịmọn na Jọpa?Nihi gịnị ka Pita ji gwa Kọniliọs na o kwesịghị ịkpọrọ ya isi ala ma ọ bụ fee ya ofufe?Nihi gịnị ka ndị Juu bụ ndị na-eso ụzọ, bụ ndị ha na Pita so, ji nwee ihe ijuanya?Olee ihe dị mkpa anyị kwesịrị ịmụta site nojije Pita jere ịhụ Kọniliọs?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌrụ Ndịozi 10:1-48.Gịnị ka ihe Pita kwurunỌrụ Ndịozi 10:42na-egosi banyere ọrụ ikwusa ozi ọma Alaeze ahụ? Mat. 28:19;Mak 13:10;Ọrụ 1:8GụọỌrụ Ndịozi 11:1-18.Gịnị ka Pita meziri mgbe ntụziaka Jehova nyere banyere Ndị Jentaịl bịara doo anya, oleekwa otú anyị pụrụ isi ṅomie ihe nlereanya ya? Ọrụ 11:17, 18;2 Kọr. 10:5;Efe. 5:17Akụkọ nke 110TimotiOnye Inyeaka Ọhụrụ nke PọlÒnye bụ nwa okorobịa a nọ na foto a, olee ebe o bi, gịnị bụ aha nne ya, gịnịkwa bụ aha nne nne ya?Gịnị ka Timoti kwuru mgbe Pọl jụrụ ya ma ọ ga-achọ isonyere ya na Saịlas jee kwusaara ndị bi nebe ndị dị anya ozi ọma?Olee ebe e bu ụzọ kpọọ ụmụazụ Jizọs Ndị Kraịst?Olee ụfọdụ nime obodo ndị Pọl, Saịlas, na Timoti gara ozugbo ha hapụrụ Listra?Olee otú Timoti si nyere Pọl aka, oleekwa ajụjụ ndị na-eto eto taa kwesịrị ịjụ onwe ha?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌrụ Ndịozi 9:19-30.Olee otú Pọl onyeozi si jiri akọ mee ihe mgbe a na-emegide ozi ọma ahụ? Ọrụ 9:22-25,29, 30;Mat. 10:16GụọỌrụ Ndịozi 11:19-26.Olee otú ihe e dekọrọnỌrụ Ndịozi 11:19-21,26si egosi na mmụọ Jehova na-eduzi ọrụ nkwusa ahụ?GụọỌrụ Ndịozi 13:13-16,42-52.Olee otúỌrụ Ndịozi 13:51, 52si egosi na ndị na-eso ụzọ Jizọs ekweghị ka mmegide kụda ha mmụọ? Mat. 10:14;Ọrụ 18:6;1 Pita 4:14GụọỌrụ Ndịozi 14:1-6,19-28.Olee otú okwu bụ ha nyefekwara ha naka Jehova si eme ka anyị gharazie inwe nchegbu na-enweghị isi ka anyị na-enyere ndị ọhụrụ aka? Ọrụ 14:21-23;20:32;Jọn 6:44GụọỌrụ Ndịozi 16:1-5.Olee otú nkweta Timoti ji obi ya niile kweta ka e bie ya úgwù si emesi ike mkpa ọ dị ime ihe niile nihi ozi ọma ahụ? Ọrụ 16:3;1 Kọr. 9:23;1 Tesa. 2:8GụọỌrụ Ndịozi 18:1-11,18-22.Gịnị kaỌrụ Ndịozi 18:9, 10na-egosi banyere ojiji Jizọs ji aka ya na-eduzi ọrụ nkwusa ahụ, nke ahụ na-emekwa ka anyị nwee obi ike na gịnị ga-eme taa? Mat. 28:20Akụkọ nke 111Nwata Nwoke Ụra BuuruNa foto a, ònye bụ nwata nwoke ahụ dina nala, gịnịkwa mere ya?Gịnị ka Pọl mere mgbe ọ hụrụ na nwata nwoke ahụ anwụọla?Olee ebe Pọl, Timoti, na ndị ha na ha so na-eme njem na-aga, gịnịkwa mere mgbe ha kwụsịrị na Militọs?Gịnị ka Agabọs onye amụma dọrọ Pọl aka ná ntị banyere ya, oleekwa otú ihe ahụ onye amụma ahụ kwuru si mezuo?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌrụ Ndịozi 20:7-38.Olee otú anyị pụrụ isi nọgide na-adị ọcha nebe ọbara mmadụ niile dị, dị ka Pọl si kwuonỌrụ Ndịozi 20:26, 27? Ezik. 33:8;Ọrụ 18:6, 7Nihi gịnị ka ndị okenye ji kwesị ịdị na-ejidesi okwu ahụ kwesịrị ntụkwasị obi aka ike mgbe ha na-ezi ihe? Ọrụ 20:17,29, 30;Taị. 1:7-9;2 Tim. 1:13GụọỌrụ Ndịozi 26:24-32.Olee otú Pọl si jiri ọbụbụ ọ bụ onye Rom mee ihe nịrụzu ọrụ nkwusa Jizọs nyere ya? Ọrụ 9:15;16:37, 38;25:11, 12;26:32;Luk 21:12, 13Akụkọ nke 112Ụgbọ Ha Ekpuo nOtu AgwaetitiGịnị mere ụgbọ Pọl nọ nime ya ka ụgbọ ahụ na-agafe na nso agwaetiti Krit?Gịnị ka Pọl gwara ndị nọ nụgbọ ahụ?Olee otú ụgbọ ahụ si tiwasịa?Ntụziaka ndị dị aṅaa ka onyeisi ndị agha nke na-elekọta ha nyere, ọ bụkwa mmadụ ole ruru nelu ala nudo?Gịnị bụ aha agwaetiti ahụ ha kwụsịrị na ya, gịnịkwa mere Pọl mgbe ihu igwe bịara ka mma?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌrụ Ndịozi 27:1-44.Olee otú ịgụ banyere ojiji Pọl ji ụgbọ mmiri gaa Rom ga-esi mee ka anyị nwekwuo obi ike na ihe ndị e dekọrọ nime Bible ziri ezi? Ọrụ 27:16-19,27-32;Luk 1:3;2 Tim. 3:16, 17GụọỌrụ Ndịozi 28:1-14.Ọ bụrụ na a kpaliri ndị ọgọ mmụọ bi na Mọlta igosi Pọl onyeozi na ndị ha na ya so obiọma pụrụ iche, gịnị ka e kwesịrị ịkpali Ndị Kraịst ime, oleekwa ụzọ kasị mma anyị ga-esi mee nke a? Ọrụ 28:1, 2;Hib. 13:1, 2;1 Pita 4:9Akụkọ nke 113Mgbe Pọl Nọ na RomÒnye ka Pọl kwusaara ozi ọma mgbe ọ nọ nụlọ mkpọrọ na Rom?Na foto a, ònye bụ onye ọbịa nke a nọ na tebụl, gịnịkwa ka ọ na-emere Pọl?Ònye bụ Epafrọdaịtọs, oleekwa ihe o wegara na Filipaị noge ọ na-alaghachi nebe ahụ?Nihi gịnị ka Pọl ji degara ezigbo enyi ya bụ Faịlimọn akwụkwọ ozi?Gịnị ka Pọl mere mgbe a tọhapụrụ ya, gịnịkwa mesịrị mee ya?Ònye ka Jehova ji mee ihe nide akwụkwọ ndị ikpeazụ nke Bible, oleekwa ihe akwụkwọ Mkpughe na-akọ banyere ya?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọỌrụ Ndịozi 28:16-31 naNdị Filipaị 1:13.Olee otú Pọl si jiri oge ya mee ihe mgbe a tụrụ ya mkpọrọ na Rom, oleekwa otú okwukwe siri ike o nwere si metụta ọgbakọ Ndị Kraịst? Ọrụ 28:23,30;Fil. 1:14GụọNdị Filipaị 2:19-30.Olee ihe Pọl kwuru nke na-egosi obi ekele o nwere banyere Timoti na Epafrọdaịtọs, oleekwa otú anyị pụrụ isi ṅomie ihe nlereanya Pọl? Fil. 2:20,22,25,29, 30;1 Kọr. 16:18;1 Tesa. 5:12, 13GụọFaịlimọn 1-25.Gịnị kwaliri Pọl ịgba Faịlimọn ume ime ihe ziri ezi, oleekwa otú nke a si bụrụ ihe nduzi nye ndị okenye taa? Faị. 9;2 Kọr. 8:8;Gal. 5:13Olee otú okwu Pọl nke dị naFaịlimọn 13, 14si egosi na ọ kwanyeere akọ na uche ndị ọzọ nọ nọgbakọ ùgwù? 1 Kọr. 8:7,13;10:31-33Gụọ2 Timoti 4:7-9.Dị ka Pọl onyeozi, olee otú anyị pụrụ isi nwee obi ike na Jehova ga-akwụghachi anyị ụgwọ ma ọ bụrụ na anyị anọgide na-ekwesị ntụkwasị obi ruo nọgwụgwụ? Mat. 24:13;Hib. 6:10Akụkọ nke 114Ngwụsị nke Ihe Ọjọọ NiileNihi gịnị ka Bible ji ekwu okwu banyere ịnyịnya ndị dị neluigwe?Gịnị bụ aha agha Chineke ga-alụso ndị ajọ mmadụ nụwa, gịnịkwa mere a ga-eji lụọ agha a?Dị ka foto a na-egosi, ònye ga-ebute ụzọ nagha ahụ, nihi gịnị ka o ji kpuru okpueze, gịnịkwa ka mma agha ya na-anọchi anya ya?Nileghachi anya azụ nAkụkọ nke 10, nke 15, na nke 33, nihi gịnị ka anyị na-ekwesịghị inwe ihe ijuanya na Chineke ga-ebibi ndị ajọ mmadụ?Olee otú Akụkọ nke 36 na nke 76 si egosi anyị na Chineke ga-ebibi ndị ajọ mmadụ nagbanyeghị na ha na-azọrọ na ha na-efe ya?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọMkpughe 19:11-16.Olee otú Akwụkwọ Nsọ si mee ka o doo anya na Jizọs Kraịst bụ onye ahụ nọ nelu ịnyịnya ọcha ahụ? Mkpu. 1:5;3:14;19:11;Aịsa. 11:4Olee otú ọbara e fesara nuwe elu Jizọs si egosi na ọ ga-enwe mmeri zuru ezu? Mkpu. 14:18-20;19:13;Aịsa. 63:1-6Ole ndị ka o yiri ka à gụnyere nụsụụ ndị agha so Jizọs ka ọ nọkwasịrị nelu ịnyịnya ọcha ya? Mkpu. 12:7;19:14;Mat. 25:31, 32Akụkọ nke 115Paradaịs Ọhụrụ nElu ỤwaOlee ọnọdụ ndị Bible na-egosi na anyị ga-anọ na ha nime Paradaịs elu ala?Gịnị ka Bible na-ekwe ndị ga-ebi na Paradaịs nkwa ya?Olee mgbe Jizọs ga-eweta mgbanwe a dị ebube?Mgbe Jizọs nọ nụwa, gịnị ka o mere iji gosi ihe ọ ga-eme dị ka Eze nke Alaeze Chineke?Gịnị ka Jizọs na ndị ha na ya ga-eso chịa neluigwe ga-ahụ na e nwere mgbe ha ga-anọ neluigwe na-achị ụwa?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọMkpughe 5:9, 10.Nihi gịnị ka anyị ga-eji nwee obi ike na ndị ga-achị ụwa noge Ọchịchị Narị Afọ Iri ahụ ga-abụ ndị eze na ndị nchụàjà nwere ọmịiko na obi ebere? Efe. 4:20-24;1 Pita 1:7;3:8;5:6-10GụọMkpughe 14:1-3.Gịnị ka odide e dere aha Nna ahụ na aha Nwa Atụrụ ahụ negedege ihu otu narị puku na iri puku anọ na anọ ahụ na-egosi? 1 Kọr. 3:23;2 Tim. 2:19;Mkpu. 3:12Akụkọ nke 116Ụzọ Anyị Pụrụ Isi Dị Ndụ Ebighị EbiGịnị ka ọ dị mkpa ka anyị mara iji wee dị ndụ ebighị ebi?Olee otú anyị pụrụ isi mụta banyere Jehova Chineke na Jizọs, dị ka e gosiri nihe banyere nwatakịrị nwaanyị ahụ na ndị enyi ya bụ ndị ha na ya nọ na foto a?Olee akwụkwọ ọzọ ị na-ahụ na foto a, nihi gịnịkwa ka anyị ji kwesị ịdị na-agụ ya mgbe mgbe?E wezụga ịmụta banyere Jehova na Jizọs, olee ihe ọzọ a chọrọ iji nweta ndụ ebighị ebi?Olee ihe anyị na-amụta nAkụkọ nke 69?Gịnị ka ezi ihe nlereanya nke obere nwa bụ Samuel nke dị nAkụkọ nke 55 na-egosi?Olee otú anyị pụrụ isi gbasoo ihe nlereanya Jizọs Kraịst, ọ bụrụkwa na anyị emee otú ahụ, olee ihe anyị ga-enwe ike ime nọdịnihu?Ajụjụ ndị ọzọ:GụọJọn 17:3.Olee otú Akwụkwọ Nsọ si egosi na inweta ihe ọmụma banyere Jehova Chineke na Jizọs Kraịst gụnyere ihe karịrị ibu ihe ndị bụ eziokwu nisi? Mat. 7:21;Jems 2:18-20;1 Jọn 2:17GụọAbụ Ọma 145:1-21.Gịnị bụ ụfọdụ nime ọtụtụ ihe ndị mere anyị ga-eji na-eto Jehova? Ọma 145:8-11;Mkpu. 4:11Olee otú Jehova si dị mma nebe ihe niile e kere eke dị, oleekwa otú nke a kwesịrị isi mee ka anyị bịarukwuo ya nso? Ọma 145:9;Mat. 5:43-45Ọ bụrụ na anyị hụrụ Jehova nanya, olee ihe a ga-akpali anyị ime? Ọma 119:171, 172,175;145:11, 12,21 