 Ụlọ Nche, Nke 5 2017  Ndị Mmụọ Ozi Hà Dị Adị nEziokwu?A naghị ere akwụkwọ a ere. O so nihe e ji arụ ọrụ ịkụziri ndị mmadụ Baịbụl nụwa dum. E jikwa onyinye si ndị mmadụ nobi akwado ọrụ a.Ị chọọ inye onyinye, biko gaa na Ọ gwụkwala ma è dere aha Baịbụl ọzọ, amaokwu Baịbụl ndị e dere nakwụkwọ a si na Baịbụl e ji asụsụ Igbo a na-ede noge a dee, ya bụ,Baịbụl NsọNsụgharị Ụwa Ọhụrụ nke Akwụkwọ Nsọ.MAGAZIN A bụỤlọ Nchena-enye Jehova Chineke, bụ Onye na-achị eluigwe na ụwa, otuto. Ozi ọma dị na ya na-akasi ndị mmadụ obi. Ozi ọma ahụ bụ na Alaeze Chineke, nke bụ ọchịchị dị neluigwe, ga-eme ka ajọ omume niile kwụsị noge na-adịghị anya, meekwa ka ụwa ghọọ paradaịs. Ọ na-agwa ndị mmadụ ka ha nwee okwukwe na Jizọs Kraịst, bụ onye nwụrụ ka anyị wee nweta ndụ ebighị ebi, onye bụkwa Eze na-achị ugbu a nAlaeze Chineke. Ndịàmà Jehova na-ebipụta magazin a kemgbe afọ 1879. Ọ naghị etinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ihe niile ọ na-ekwu si na Baịbụl.Isiokwu Ndị Dị na Magazin AOkwu MmaliteOLEE IHE I CHERE?È nwere ndị mmụọ ozi neziokwu? Baịbụl kwuru, sị:Gọzienụ Jehova, unu ndị mmụọ ozi ya, ndị dị ike nke ukwuu, ndị na-eme ihe o kwuru, site nirube isi niwu ya.Abụ Ọma 103:20.Ụlọ Nchea kọrọ ihe Baịbụl kwuru gbasara ndị mmụọ ozi na otú ha si enyere anyị aka.Ndị Mmụọ Ozi Hà Nwere Ike Inyere Gị Aka?E nwere otu nwoke bi na Kurasau, aha ya bụ Kenneth. Ya na Filomena nwunye ya gara ịmụrụ otu di na nwunye Baịbụl nehihie otu ụbọchị Sọnde.Kenneth kwuru, sị: Mgbe anyị ruru, anyị hụrụ na ụlọ ha mechiri emechi. Ụgbọala ha adịghịkwa ebe ahụ. Ma obi m gwara m ka m kpọọ nwunye nwoke ahụ nekwentị.Nwaanyị ahụ zara ma gwa ha na di ya gara ọrụ. Ma, mgbe ọ matara na Kenneth na Filomena nwunye ya nọ nihu ụlọ ha na-akpọ, ọ pụtara ma sị ha bata nime.Ha chọpụtara ozugbo na nwaanyị ahụ nọ na-ebe ákwá kemgbe. Mgbe Kenneth na-ekpe ekpere tupu ha amalite ịmụ Baịbụl, nwaanyị ahụ bewere ákwá ọzọ. Kenneth na nwunye ya jizi nwayọọ jụọ ya ihe merenụ.Nwaanyị ahụ gwara ha na ya chọburu igbu onwe ya tupu ha abịa. Ọ gwara ha na ya nọ na-ede akwụkwọ ozi ọ ga-eji gwa di ya na ya ji aka ya gbuo onwe ya mgbe Kenneth kpọrọ ya. Ọ gwakwara ha na ike ụwa na-agwụ ya. Ha gụziiri ya ihe ụfọdụ na-akasi obi na Baịbụl. Ihe ndị a ha gụụrụ ya zọrọ ya ndụ.Kenneth sịrị: Anyị kelere Jehova maka iji anyị nyere nwaanyị a aka. Karịchaa, maka iji mmụọ ozi ma ọ bụ mmụọ nsọ ya mee ka anyị kpọọ nwaanyị a nekwentị.Ihe a Kenneth na Filomena kwuru na Chineke ji mmụọ ozi ya ma ọ bụ mmụọ nsọ ya mee ka ha kpọọ nwaanyị ahụ nekwentị, ọ bụ eziokwu ka ò mere ná ndabara?Anyị amaghị. Ma, anyị ma na Chineke na-eji ndị mmụọ ozi ya enyere ndị mmadụ aka ịbịa fewe ya. Dị ka ihe atụ, Baịbụl kwuru na Chineke ji mmụọ ozi ya gwa Filip onye na-ekwusa ozi ọma ka ọ gaa nyere otu nwoke onye ọnaozi Itiopia aka. Nwoke ahụ nọ na-achọ onye ga-akụzikwuru ya gbasara Chineke.Ọrụ Ndịozi 8:26-31.Ọtụtụ okpukpe na-akụzi na e nwere ndị mmụọ ozi. Ha na-akọwakarị ndị mmụọ ozi ka ndị mmụọ nwere obiọma. Ha na-ekwukwa na e nwere ndị nke ọrụ ha bụ ịga mezuo ihe ọ bụla Chineke chọrọ, nweekwa ndị nke ha bụ ilekọta ndị mmadụ notu notu. Ọtụtụ ndị kweere na ndị mmụọ ozi dị nakwa na ha na-enyere ha aka. Ma, e nwekwara ọtụtụ ndị na-ekweghị na e nwere ndị mmụọ ozi.È nwere ndị mmụọ ozi neziokwu? Ọ bụrụ na e nwere, olee otú ha si malite? Olee ihe ndị bụ eziokwu gbasara ndị mmụọ ozi? Ndị mmụọ ozi hà nwere ike inyere gị aka? Ka anyị lee ihe Baịbụl kwuru.Ihe Ndị Bụ Eziokwu Gbasara Ndị Mmụọ OziOtú ahụ Chineke bụ Mmụọ ka ndị mmụọ ozi bụkwa. Ha adịghị enwe anụ ahụ na ọkpụkpụ. Ndị mmụọ ozi na-erubere Chineke isi bi neluigwe, ha na-ahụkwa Chineke ihu na ihu.Luk 24:39;Matiu 18:10;Jọn 4:24.E nwere mgbe ụfọdụ ndị mmụọ ozi bịara nụwa nụdị mmadụ, gaa ozi Chineke dunyere ha. Mgbe ha gachara, ha ghọghachiri mmụọ ma laghachi neluigwe.Ndị Ikpe 6:11-23;13:15-20.Na Baịbụl, a na-akọwakarị ndị mmụọ ozi ka ụmụ nwoke. Mgbe ụfọdụ Baịbụl kwuru na ha bịara nụwa, ha bịara nụdị ụmụ nwoke. Ọ bụ eziokwu na a na-akọwa ndị mmụọ ozi otú a, ha abụghị ụmụ nwoke, ha abụghịkwa ụmụ nwaanyị. Ha anaghị alụ ibe ha. Ha anaghịkwa amụta ndị mmụọ ozi ọzọ. Ihe ọzọ bụ na e bughị ụzọ kee ndị mmụọ ozi nụwa a ha abụrụ ụmụaka ma ọ bụ ndị agadi, ha emechazie ghọọ ndị mmụọ ozi. Ọ bụ Jehova kere ndị mmụọ ozi. Ọ bụ ya mere Baịbụl ji akpọ ha ụmụ ezi Chineke.Job 1:6;Abụ Ọma 148:2,5.Baịbụl kwuru gbasara asụsụ dị iche iche nke ụmụ mmadụ na nke ndị mmụọ ozi. Ihe a Baịbụl kwuru gosiri na ndị mmụọ ozi nwere asụsụ ha na-asụ. Ọ bụ eziokwu na o nweela mgbe Chineke si naka ndị mmụọ ozi gwa ụmụ mmadụ okwu, ọ chọghị ka anyị na-efe ha ma ọ bụ na-arịọ ha arịrịọ nekpere.1 Ndị Kọrịnt 13:1;Mkpughe 22:8, 9.Baịbụl kwuru na e nwere iri puku kwuru iri puku ndị mmụọ ozi. Ọ ga-abụ na ha dị ọtụtụ ijeri ndị mmụọ ozi.Daniel 7:10;Mkpughe 5:11.Ndị mmụọ ozi dị ike nke ukwuu. Ike ha kagburu nke ụmụ mmadụ akagbu. Ha kakwa ụmụ mmadụ mara ihe. Ha na-agbakwa oké ọsọ. Otú ha si agba ọsọ karịrị otú ụmụ mmadụ nwere ike ichetụ nechiche.Abụ Ọma 103:20;Daniel 9:20-23.Nagbanyeghị na ndị mmụọ ozi siri ike dị egwu, marakwa ihe karịa ụmụ mmadụ, ọ bụghị ihe niile ka ha ga-emeli. E nwekwara ihe ndị ha na-amaghị.Matiu 24:36;1 Pita 1:12.Chineke kere ndị mmụọ ozi ka ha nwee àgwà ya dị iche iche, nyekwa ha ikike iji aka ha ekpebi ihe ha ga-eme. Ọ pụtara na ndị mmụọ ozi nwere ike ikpebi ime ihe ọma ma ọ bụ ihe ọjọọ otú ahụ ọ dịkwa ndị mmadụ. Ma, ọ dị mwute na ụfọdụ ndị mmụọ ozi kpebiri inupụrụ Chineke isi.Jud 6.Ì Nwere Mmụọ Ozi Na-eche Gị Nche?Baịbụl anaghị akụzi na onye ọ bụla nwere mmụọ ozi na-eche ya nche. Ma, e nwere mgbe Jizọs sịrị: Hụnụ na unu eledaghị otu nime ndị a dị nta ya bụ, ndị na-eso ụzọ Kraịst anya, nihi na ana m asị unu na ndị mmụọ ozi ha ndị nọ neluigwe na-ahụ ihu Nna m nke bi neluigwe mgbe niile. Matiu 18:10 Ihe a o kwuru apụtaghị na onye ọ bụla nwere mmụọ ozi na-eche ya nche. Kama, ihe Jizọs na-ekwu bụ na ndị mmụọ ozi nwere mmasị nebe onye ọ bụla nime ndị na-eso ụzọ ya nọ. Nihi ya, ndị na-efe Chineke otú ọ chọrọ anaghị eme ihe ga-emerụ ha ahụ ma ọ bụ ihe ga-ata isi ha, na-eche na ndị mmụọ ozi Chineke ga-echebe ha.Ọ pụtara na ndị mmụọ ozi anaghị enyere ndị mmadụ aka? Mba. Abụ Ọma 91:11 Ụfọdụ ndị kwetasiri ike na Chineke ejitụla ndị mmụọ ozi ya chebe ha ma ọ bụ duzie ha. Kenneth anyị kwuru gbasara ya ná mbidoỤlọ Nchea bụ otu nime ha. Ọ bụ eziokwu na anyị agaghị asịrịrị na ọ bụ ndị mmụọ ozi mere ka Kenneth kpọọ nwaanyị ahụ nekwentị, ma ihe o kwuru nwere ike ịbụ eziokwu. Ndịàmà Jehova na-ahụkarị ihe gosiri na ndị mmụọ ozi na-enyere ha aka mgbe ha na-ekwusa ozi ọma. Ma, ebe ọ bụ na anyị anaghị ahụ ndị mmụọ ozi anya, anyị agaghị ekwuli ihe niile banyere otú Chineke si eji ha enyere ndị mmadụ aka nihe dị iche iche. Nihi ya, ọ gaghị adị njọ ma anyị kelee Onye Pụrụ Ime Ihe Niile maka otú ọ bụla o si nyere anyị aka.Ndị Kọlọsi 3:15;Jems 1:17, 18.Ndị Mmụọ Ọjọọ Hà Dị Adị?Ee, ha dị. Ebee ka ha si? Cheta na Chineke nyere ndị mmụọ ozi ikike iji aka ha na-ekpebi ihe ha ga-eme. Obere oge Chineke kechara nwoke mbụ na nwaanyị mbụ bụ Adam na Iv, otu mmụọ ozi zuru okè ji ikike a Chineke nyere ha mee ihe na-adịghị mma ma mee ka ụmụ mmadụ malite inupụrụ Chineke isi. Ọ nwatara Adam na Iv, ha enupụrụ Chineke isi. Jenesis 3:1-7;Mkpughe 12:9 Baịbụl agwaghị anyị aha mmụọ ozi a ma ọ bụ ọkwá o nwere neluigwe tupu ya enupụrụ Chineke isi. Ma mgbe o nupụchaara Chineke isi, Baịbụl kpọrọ ya Setan, nke pụtara Onye Mmegide, nakwa Ekwensu, nke pụtara Onye Nkwutọ. Aha ndị a Baịbụl kpọrọ ya dabara adaba.Matiu 4:8-11.Ọ dị mwute na ọ bụghị naanị Ekwensu bụ mmụọ ozi nupụụrụ Chineke isi. Noge Noa, ụfọdụ ndị mmụọ ozi hapụrụ ebe obibi ha kwesịrị ekwesị nezinụlọ Chineke dị neluigwe. Ha bịara nụwa dị ka mmadụ, ka ha nwee ike iso ụmụ mmadụ nwee mmekọahụ rụrụ arụ. Ihe a ha mere jọgburu onwe ya nihi na Chineke ekeghị ha ka ha na-alụ nwaanyị.Jud 6;Jenesis 6:1-4;1 Pita 3:19, 20.Gịnị meziri ndị mmụọ ọjọọ ahụ? Mgbe Chineke wetara iju mmiri zuru ụwa ọnụ iji bibie ndị na-adịghị asọpụrụ ya, ha gbanwere, ghọghachi ndị mmụọ ma laghachi neluigwe. Ma, Chineke ekweghị ka ha laghachi nọnọdụ mbụ ha, kama, o wedara ha ala, ma tụba ha noké ọchịchịrị, nke Baịbụl kpọrọ Tatarọs. Jud 6;2 Pita 2:4 Ndị mmụọ ọjọọ ahụ si otú a mee ka Setan bụ Ekwensu na-achị ha. Setan bụ onye na-achị ndị mmụọ ọjọọ. Ọ na-emekwa onwe ya ka o yie mmụọ ozi nke ìhè.Matiu 12:24;2 Ndị Kọrịnt 11:14.Ihe Baịbụl kwuru gosiri na Alaeze Chineke, bụ ọchịchị dị naka Mesaya, malitere ịchị neluigwe nafọ 1914.Ozugbo Alaeze ahụ malitere ịchị, a chụpụrụ Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya neluigwe ma chụda ha nụwa. Ọ bụ ha na-akpata oké ihe ọjọọ na ịkwa iko juru nụwa a, nihi na ha na-ewe oké iwe.Mkpughe 12:9-12.Ma, otú ihe ọjọọ na tigbuo zọgbuo si arị ibe ha elu na-egosi na oge ha agwụwala. Noge na-adịghị anya, ndị mmụọ ọjọọ a obi fere azụ agaghịzi na-enye ụmụ mmadụ nsogbu. Alaeze Chineke ga-achị ụwa mgbe ọ ga-aghọ paradaịs ruo otu puku afọ. Ọ chịchaa, a ga-enye ndị mmụọ ọjọọ ahụ obere oge iji nwaa ụmụ mmadụ nke ikpeazụ ya. E mechaa, a ga-ebibizi ha ruo mgbe ebighị ebi.Matiu 25:41;Mkpughe 20:1-3,7-10.Otú Ndị Mmụọ Ozi Si Enyere Gị AkaBaịbụl gosiri na e nwere oge ụfọdụ ndị mmụọ ozi chebere ndị na-efe Chineke iji mezuo uche ya. Abụ Ọma 34:7 Dị ka ihe atụ:Mgbe Jehova na-ebibi Sọdọm na Gọmọra, ndị mmụọ ozi nyeere onye ezi omume bụ Lọt na ezinụlọ ya aka ịgbapụ.Jenesis 19:1,15-26.Na Babịlọn oge ochie, mgbe a tụbara ụmụ okorobịa Hibru atọ nime oké ọkụ, Chineke zitere mmụọ ozi ya wee napụta ndị ohu ya.Daniel 3:19-28.Mgbe Daniel onye ezi omume nọchara otu abalị nolulu ọdụm ndị agụ ji, o kwuru na ihe zọrọ ya ndụ bụ na Chineke zitere mmụọ ozi ya wee mechie ọnụ ọdụm ndị ahụ.Daniel 6:16,22.Ọ dịla anya ndị mmụọ ozi nyeweere ndị na-efe Chineke akaNDỊ MMỤỌ OZI NYEERE NDỊ KRAỊST OGE MBỤ AKAE nwere mgbe ndị mmụọ ozi nyeere Ndị Kraịst oge mbụ aka mgbe ọ dị mkpa iji mezuo uche Jehova. Dị ka ihe atụ:Otu mmụọ ozi meghere ibo ụzọ nke otu ụlọ mkpọrọ ma gwa ndịozi a tụbara na ya ka ha pụta ma gaa nụlọ nsọ, kwusawakwa ozi ọma.Ọrụ Ndịozi 5:17-21.Otu mmụọ ozi gwara Filip onye na-ezisa ozi ọma ka ọ gaa nụzọ ọzara si Jeruselem gawa Geza, ka o zie onye Itiopia gara Jeruselem ife Chineke ozi ọma.Ọrụ Ndịozi 8:26-33.Mgbe oge ruru ka ndị na-abụghị ndị Juu ghọọ Ndị Kraịst, onyeisi agha ndị Rom aha ya bụ Kọnịliọs hụrụ otu mmụọ ozi nọhụụ. Mmụọ ozi ahụ gwara ya ka ọ kpọọ Pita onyeozi ka ọ bịa nụlọ ya.Ọrụ Ndịozi 10:3-5.Mgbe a tụrụ Pita onyeozi mkpọrọ, otu mmụọ ozi bịara duru ya pụọ nụlọ mkpọrọ ahụ.Ọrụ Ndịozi 12:1-11.OTÚ NDỊ MMỤỌ OZI SI ENYERE GỊ AKAE nweghị ihe gosiri na Chineke ka na-eji ndị mmụọ ozi arụ ọrụ ebube iji nyere ndị mmadụ aka taa otú ahụ o meere ndị a kọrọ akụkọ ha na Baịbụl. Ma, Jizọs kwuru banyere oge anyị a, sị: A ga-ekwusakwa ozi ọma nke a nke alaeze nelu ụwa dum mmadụ bi ka ọ bụrụ àmà nye mba niile; mgbe ahụkwa ka ọgwụgwụ ga-abịa. Matiu 24:14 Ị ma na ọ bụ ndị mmụọ ozi na-elekọta ọrụ a ndị na-eso ụzọ Kraịst na-arụ taa?Ndị mmụọ ozi na-enyere anyị aka ikwusa ozi ọma nụwa niileAkwụkwọ Mkpughe kwuru na ndị mmụọ ozi ga na-enyere ndị mmadụ aka nụwa niile ịmụta gbasara Jehova Chineke na ihe ọ ga-emere ụmụ mmadụ. Jọn onyeozi dere, sị: M wee hụ mmụọ ozi ọzọ ka ọ na-efegharị netiti eluigwe, o nwekwara ozi ọma ebighị ebi nke bụ ozi obi ụtọ ọ ga-ezisara ndị bi nụwa, mba niile na ebo niile na asụsụ niile na ndị niile, o ji oké olu na-asị: Tụọnụ egwu Chineke, nyekwa ya otuto, nihi na oge awa nke ikpe si naka ya eruwo, nihi ya, feenụ Onye ahụ nke kere eluigwe na ụwa na oké osimiri na isi mmiri niile.  Mkpughe 14:6, 7 E nweela ọtụtụ ihe ndị merela noge anyị a na-egosi na ndị mmụọ ozi na-akwado ozi ọma anyị na-ekwusa nụwa niile. Neziokwu, mgbe ọ bụla otu onye mmehie chegharịrị ma laghachikwute Jehova, ndị mmụọ ozi Chineke na-enwe ọṅụ.Luk 15:10.Gịnị ka ndị mmụọ ozi ga-eme ma e kwusachaa ozi ọma? Mgbe ahụ, ndị mmụọ ozi bụ ụsụụ ndị agha nọ neluigwe ga-akwado Jizọs Kraịst, bụ Eze nke ndị eze. Ha ga-eso ya lụọ agha nke oké ụbọchị nke Chineke, Onye Pụrụ Ime Ihe Niile nAmagedọn. Mkpughe 16:14-16;19:14-16 Ọ bụ ndị mmụọ ozi ka Onyenwe anyị Jizọs ga-eji emezu uche Chineke mgbe ọ na-abọ ọbọ nahụ ndị . . . na-adịghị erube isi nozi ọma banyere Onyenwe anyị Jizọs.2 Ndị Tesalonaịka 1:7, 8.Nihi ya, ka obi sie gị ike na ndị mmụọ ozi nwere mmasị nebe ị nọ. Ha chọsiri ike ka ihe dịrị ndị chọrọ ife Chineke mma. Jehova ejirikwala ha nyere ndị na-efe ya nụwa aka ma mee ka obi sie ha ike ọtụtụ ugboro.Ndị Hibru 1:14.Nihi ya, e nwere ihe dị ezigbo mkpa onye ọ bụla nime anyị ga-ekpebi. Anyị ga-ekpebi ma ànyị ga-ege ntị ma rube isi nozi ọma a na-ekwusa nụwa niile taa, ma ọ bụ na anyị agaghị ege ntị. Ndịàmà Jehova nọ nobodo unu ga-enwe obi ụtọ inyere gị aka ka i soro ná ndị Chineke si naka ndị mmụọ ozi na-enyere aka.Ị Maara?Jizọs ò bu nuche ịkparị ndị na-abụghị ndị Juu mgbe o mere ihe atụ gbasara ụmụ nkịta?Nwatakịrị ku nwa nkịta naka. Ọ ga-abụ ndị Grik ma ọ bụ ndị Rom kpụrụ ihe a nagbata afọ 101 Tupu Oge Ndị Kraịst na afọ 199 Oge Ndị KraịstE nwere otu oge Jizọs nọ na Siria bụ obodo ndị Rom na-achị, nke dị ná mpụga ókèala Izrel, otu nwaanyị onye Grik abịakwute ya na-arịọ ya ka o nyere ya aka. Jizọs meere nwaanyị ahụ ihe atụ. Nihe atụ ahụ, o ji ndị na-abụghị ndị Juu tụnyere ụmụ nkịta. NIwu Mozis, a na-ewere nkịta ka anụ na-adịghị ọcha. Levitikọs 11:27 Ma, Jizọs ò bu nuche ịkparị nwaanyị onye Grik a na ndị niile na-abụghị ndị Juu?Mbanụ. Ihe Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya gosiri na ihe ọ na-ekwu bụ na ihe ka ya mkpa noge ahụ bụ inyere ndị Juu aka. Ọ bụ ya mere o ji meere nwaanyị onye Grik ahụ ihe atụ, sị: O zighị ezi iwere nri ụmụaka tụpụrụ ụmụ nkịta. Matiu 15:21-26;Mak 7:26 Ndị Grik na ndị Rom anaghị eji nkịta egwu egwu. Ha na nkịta na-ebi nụlọ, ụmụaka ha na nkịta ana-egwurikwa egwu. Nihi ya, mgbe nwaanyị ahụ nụrụ ụmụ nkịta, o nwere ike ịbụ na o chetara otú ha na nkịta si adị ná mma. Ọ zaghachiri Jizọs ozugbo, sị: Ee, Onyenwe anyị; ma nezie, ụmụ nkịta na-eri irighiri ihe na-esi na tebụl nna ha ukwu na-adapụsị. Jizọs kelere ya maka okwukwe o nwere, ma gwọọ nwa ya nwaanyị.Matiu 15:27, 28.Ihe Pọl onyeozi kwuru ka ndị na-akwọ ụgbọ mmiri ha nọ na ya ghara ịkwọrọ ya gawa, ò ziri ezi?Nnukwu ugbo a tụrụ atụ ihe dị ka otu puku afọ na narị itoolu gara agaEbili mmiri nọ na-enye ụgbọ mmiri bu Pọl na-aga Ịtali nsogbu. Mgbe ha kwụsịtụrụ notu ebe, Pọl onyeozi tụrụ aro ka ha ghara ịkwọrọ ụgbọ ahụ gawa noge ahụ. Ọrụ Ndịozi 27:9-12 È nwere ezigbo ihe mere o ji kwuo ihe a?Ndị na-akwọ ụgbọ mmiri noge ochie ma na ịkwọ ụgbọ mmiri nosimiri Mediterenian na-adị ize ndụ noge oyi. A na-ewere ya na e kwesịghị ịna-agba nosimiri ahụ malite netiti ọnwa Nọvemba ruo etiti ọnwa Mach. Ma, ọ bụ nọnwa Septemba ma ọ bụ Ọktoba ka ụgbọ mmiri ahụ bu Pọl onyeozi chọrọ isi nosimiri ahụ gbafee. E nwere ihe otu onye Rom na-ede akwụkwọ dere nakwụkwọ ya bụEpitome of Military Sciencegbasara ịgba nosimiri ahụ.Aha nwoke ahụ bụ Vegetius. O biri ndụ nihe dị ka otu puku afọ na narị afọ isii gara aga. O dere, sị: Ụfọdụ ọnwa na-adị mma ịgba nosimiri ahụ, ụfọdụ anaghị adịcha, e nwekwara ndị a na-ekwesịghị ịgba na ya chaa chaa. Vegetius kwuru na oge dị mma ịgba nosimiri ahụ nafọ, bụ malite nabalị 27 nọnwa Mee ruo nabalị 14 nọnwa Septemba. O kwukwara na oge abụọ ahụ na-adịchaghị mma ịgba nosimiri ahụ bụ malite nabalị 15 nọnwa Septemba ruo nabalị 11 nọnwa Nọvemba nakwa malite nabalị 11 nọnwa Mach ruo nabalị 26 nọnwa Mee. Ebe ọ bụ na Pọl na-esikarị nosimiri eme njem, ọ ga-abụrịrị na ọ ma gbasara oge ndị a ọ na-adị ize ndụ ịgba nosimiri ahụ. Ọ ga-abụkwa na ọkwọ ụgbọ mmiri ahụ na onye nwe ụgbọ mmiri ahụ ma ihe ndị a, ma ha egeghị Pọl ntị. Ụgbọ mmiri ha mechara kpuo.Ọrụ Ndịozi 27:13-44.Ekweghị M na Chineke DịNDỤ M BIRI NA MBỤAmụrụ m nobodo Sazoni, nebe a na-akpọbu Jaman Demokratik Ripọblik ya bụ, GDR. Obi na-adị anyị ụtọ nụlọ anyị nihi na onye ọ bụla hụrụ ibe ya nanya. Ndị mụrụ m kụziiri m ịna-akpa àgwà ọma. Ọ bụ ndị Kọmunist na-achị obodo anyị. Ọ bụ ya mere na ọtụtụ ndị nọ na Sazoni ejighị okpukpe kpọrọ ihe. Ekweghị m na Chineke dị. Malite mgbe m dị obere ruo mgbe m dị afọ iri na asatọ, m kweere na Chineke adịghị, kwerekwa nihe ndị Kọmunist na-ekwu. Ọ bụ ihe ndị a m kweere mere m ji eme ihe ọ bụla m na-eme.Gịnị mere Ọchịchị Kọmunist ji na-amasị m? Ọ bụ nihi na ha na-ekwu na mmadụ niile hà. Ihe ọzọ bụ na m kweere na e kwesịrị ịna-eke ihe niile obodo nwere otú hà nhata, nihi na ọ ga-eme ka a ghara inwe ndị bara oké ọgaranya na ndị ogbenye ọnụ ntụ. Ọ bụ ya mere m ji banye nòtù ndị na-eto eto nke ndị Kọmunist. Mgbe m dị afọ iri na anọ, m bidoro ịna-atụtụkọta akwụkwọ ndị a tụfuru nụzọ iji dowe gburugburu obodo anyị ọcha. E mechaa, mụ ewega ha ebe a ga-eji ha rụpụta ihe ọzọ. Ihe a m na-eme masịrị ndị obodo Aue nke mere ka ndị isi ha nye m asambodo na onyinye iji kelee m. Nagbanyeghị na m dị obere, mụ na ọtụtụ ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị obodo anyị a ma ama bịara dị ná mma. Ọ dị m ka ihe ndị a m na-eme bụ ihe kacha mma m ga-eme ná ndụ nakwa na ihe ga-adịrị m mma nọdịnihu.Na mberede, ihe niile gbanwere ná ndụ m. Nafọ 1989, mgbidi Belin e ji kewaa Jamani abụọ dara. Ọchịchị ndị Kọmunist nke na-achị ebe Ọwụwa Anyanwụ Yurop dakwara. Otu na-emepụ, ọzọ esochie. M bịara chọpụta na arụrụala juru eju bara abara nobodo anyị noge ahụ ndị Kọmunist na-achị. Dị ka ihe atụ, a na-eme ndị na-akwadoghị ọchịchị Kọmunist ka ndị na-abaghị uru. Oleekwanụ otú ụdị ihe a si na-eme? Ọ bụ na anyị bụ ndị Kọmunist ekwughị na e kwesịrị ịna-emeso mmadụ niile otú ha nhata? Ọ bụ aghụghọ ka ndị Kọmụnist nọ na-aghọ ndị mmadụ? Ezigbo ụjọ jidere m.M gbanwere ihe m ji ndụ m eme, tinyezie isi nịmụ egwú na ise ihe. M banyere nụlọ akwụkwọ na-akụzi egwú, buru nuche imecha gaa mahadum ma ghọzie onye egwú a zụrụ azụ ma na-esekwa ihe. M kwụsịrị ịkpa àgwà ọma niile ndị mụrụ m kụziiri m mgbe m bụ nwata. Ihe kazi m mkpa bụ ikpori ndụ na inweọtụtụ ndị enyi nwaanyị. Egwú, ise ihe nakwa ibi ndụ otú masịrị m emeghị ka ụjọ na-atụ m kwụsị. Ihe ndị m na-ese na-egosidị na ụjọ na-atụ m. M na-ajụ onwe m, sị: Olee ihe ga-eme nọdịnihu? Olee ihe mere anyị ji dị ndụ?Mgbe m mechara mata azịza ajụjụ ndị a, ha tụrụ m nanya. E nwere otu abalị mụ na ụmụ akwụkwọ ibe m nọ nụlọ akwụkwọ ebe ahụ m na-amụ egwú na-ekwurịta ihe anyị chere ọdịnihu ga-adị ka ya. Otu nwa akwụkwọ ibe m aha ya bụ Mandygwara m ihe ga-enyere m aka. Nwata nwaanyị a bụ Onyeàmà Jehova. Ọ gwara m, sị: Andreas, ọ bụrụ na ị chọrọ ịmata azịza ajụjụ gị niile gbasara ndụ na ihe ọdịnihu ga-abụ, mụọ Baịbụl.O doghị m anya ma azịza ajụjụ ndị ahụ ọ dịkwa na Baịbụl. Ma m kpebiri ịmụ Baịbụl. Mandy gwara m ka m gụọDaniel isi nke abụọ. Ihe m gụtara ebe ahụ tụrụ m nanya. Amụma ahụ kọwara ike ọchịchị ụwa dị iche iche ndị ga na-akpa ike nụwa ruo taa. Mandy gosiri m amụma Baịbụl ndị ọzọ kwuru gbasara ọdịnihu. Emechaala m chọtawa azịza ajụjụ ndị na-echu m ụra. Ma, ònye dere amụma ndị ahụ? Ònye nwere ike ikwu ihe ga-eme nọdịnihu, ya emee kpọmkwem otú ahụ? Ọ ga-abụ na e nwere Chineke neziokwu?OTÚ BAỊBỤL SI GBANWEE NDỤ MMandy gwara otu di na nwunye bụ Ndịàmà Jehova ka ha mụwara m Baịbụl. Aha ha bụ Horst na Angelika. Ha nyeere m aka ịghọta Okwu Chineke nke ọma. Achọpụtara m ozugbo na Ndịàmà Jehova bụ naanị okpukpe na-akpọkarị aha Chineke bụ Jehova ma na-akụzikwara ya ndị ọzọ. Abụ Ọma 83:18;Matiu 6:9 M mụtara na Jehova Chineke kwere nkwa na ụmụ mmadụ ga-adị ndụ ebighị ebi mgbe ọ ga-eme ka ụwa ghọọ paradaịs.Abụ Ọma 37:9kwuru, sị: Ndị nwere olileanya nebe Jehova nọ ga-enweta ụwa. Obi tọrọ m ezigbo ụtọ ịmata na onye ọ bụla gbalịrị na-eme ihe Chineke kwuru ga-adị ndụ ebighị ebi.Ma, o siiri m ike ịgbanwe ndụ ọjọọ m na-ebi ma biwe ndụ otú Baịbụl kwuru. Otú ihe si agaziri m nịkụ egwú na ise ihe mere ka isi na-ebu m. Nihi ya, ihe mbụ m kwesịrị ịmụta bụ ịna-adị umeala nobi. Ihe ọzọkwa bụ na ọ dịghịrị m mfe ịkwụsị ịchụ nwaanyị. Ma, obi dị m ụtọ na Jehova na-enwere ndị na-agba mbọ ime ihe Baịbụl kwuru ndidi, na-emere ha ebere ma na-aghọta ihe ha na ha na-alụ.Ihe na-ekpebibu ihe m na-eme bụ ihe ndị Kọmunist kwuru nakwa ihe m kweere bụ na Chineke adịghị. Ma ọ bụzi Baịbụl na-agbanwe ndụ m kemgbe ahụ. Ihe ndị m mụtara mere ka ụjọ na-atụ m gbasara ọdịnihu kwụsị ma mee ka ndụ m nwee isi. E mere m baptizim nafọ 1993, mụ aghọọ Onyeàmà Jehova. Nafọ 2000, m lụrụ Onyeàmà Jehova ibe m aha ya bụ Tabitha. Mụ na ya na-ewepụta oge buru ibu enyere ndị mmadụ aka ịghọta ihe Baịbụl na-ekwu. Otú ọ dịbu m ka ọ dị ọtụtụ ndị anyị na-ezi ozi ọma. Ha ekweghị na Chineke dị, ha ejighịkwa ihe ndị Kọmụnist na-ekwu egwu egwu. Obi na-adị m ezigbo ụtọ ma m na-akụziri ha gbasara Jehova.URU NDỊ M RITERELAMgbe m malitere iso Ndịàmà Jehova, ezigbo iwe were ndị mụrụ m. Ma kemgbe ahụ, ha na-ahụ otú iso Ndịàmà Jehova si mee ka ndụ m ka mma. Obi dị m ụtọ ugbu a na ha na-agụzi Baịbụl, na-agakwa ọmụmụ ihe Ndịàmà Jehova.Mụ na nwunye m na-ebi nudo nihi na anyị na-agbalị eme ihe Baịbụl kwuru na ndị di na nwunye kwesịrị ịna-eme. Dị ka ihe atụ, ime ihe Baịbụl kwuru ka di ma ọ bụ nwunye ghara ịkwa iko emeela ka anyị na-adịkwu ná mma.Ndị Hibru 13:4.Anaghịzi m echegbu onwe m maka ihe echi ga-abụ. Obi dị m ụtọ na m nọ nọgbakọ Ndịàmà Jehova, bụ ezinụlọ dị notu nụwa niile. Nọgbakọ Ndịàmà Jehova, mmadụ niile ha nhata, enweghị onye ka ibe ya. Ọ bụ ihe m na-achọ kemgbe ụwa m.Chineke Kpọrọ Ya Nne Ndị EzeWEREGODỊ ya na ị na-ahụ Sera ka ọ rụkatara ọrụ, bilie ka ọ gbatịa úkwù, ya elelie anya ya elu. Otú o si jiri amamihe na-eduzi ndị na-ejere ha ozi mere ka ha na-enwe obi ụtọ, na-arụsikwa ọrụ ike. Werekwa ya na ị na-ahụ Sera ka ọ na-ahịọ aka ya, na-achọ ime ka mgbu ọ na-egbu ya kwụsị. Ọ ga-abụ na ọ dịla anya ọ nọ na-adụchi ebe dọwara adọwa nákwà ụlọikwuu ha ji mere ụlọ. Obi ya niile dịkwa nọrụ ahụ ọ na-arụ. Ákwà ahụ e ji ajị ewu mee akaala nihi mmiri na anwụ na-acha ya kemgbe ọtụtụ afọ. O mekwara ka Sera cheta na ọ dịla anya ha nọ na-akwagharị si notu ebe gaa nebe ọzọ. Anyanwụ adaala, chi ejiwakwala. Nụtụtụ, Sera nọ na-ele Ebrehamka ọ na-apụ. Ma ugbu a, ọ na-ele anya nụzọ ahụ o si pụọ, na-atụ anya ịhụ ya ka ọ na-abata. Ka o lepụrụ anya hụ di ya ka ọ na-agbadata nugwu dị nakụkụ ebe ha bi, ya amụmụwa ọnụ ọchị.Afọ iri agaala kemgbe Ebreham kpọ nnukwu ezinụlọ ya gafee Osimiri Yufretis, bịarute nobodo Ke. Sera ji obi ya niile na-akwado di ya ná nnukwu njem a ha na-eme nagbanyeghị na ha amaghị ebe ha na-aga. Ihe mere o ji na-eme ya bụ na ọ ma na Jehova kwere di ya nkwa na ọ ga-esi naka ya mụta nwa a gọziri agọzi nakwa mba. Sera ọ ga-eso mezuo nkwa a Chineke kwere? Sera bụ nwaanyị aga. Ọ gbaakwala afọ iri asaa na ise ugbu a. O nwere ike ịna-eche sị: Olee otú ihe a Jehova kwuru ga-esi eme ebe mụnwa bụ nwunye Ebreham bụ nwaanyị aga? E nweghị onye ọ ga-abụ ya aghara ịdị ya otú ọ dị Sera.Mgbe ụfọdụ, anyị nwekwara ike ịna-eche, sị: Olee mgbe nkwa Chineke ga-emezu? Ọ naghị adịchara anyị mfe inwe ndidi, karịchaa ma ọ bụrụ na e nwere ihe anyị na-atụsi anya ike ka o mee. Olee ihe anyị ga-amụta nokwukwe ezigbo nwaanyị a?JEHOVA EGBOCHIWO MỌ dịbeghị anya ezinụlọ ha si Ijipt lọta Ke. Jenesis 13:1-4 Ha mara ụlọikwuu ha nugwu dị nebe Ọwụwa Anyanwụ Betel ma ọ bụ Lọz dị ka ndị Ke si akpọ ya. Sera nwere ike ịnọ nelu ugwu ahụ hụ ọtụtụ ebe nAla Nkwa ahụ. O nwekwara ike ịnọ ebe ahụ hụ obodo ndị Ke dị iche iche, nakwa ọtụtụ ụzọ e si aga obodo ndị dị anya. Ma, ihe a niile ọ na-ahụ enweghị nke a ga-eji tụnyere obodo a mụrụ ya. A mụrụ ya nobodo Ọọ. Ọ bụ otu nime obodo ndị dị na Mesopotamia. Ọ dị ihe dị ka otu puku kilomita na narị kilomita itoolu ma e si ebe Sera nọ gawa ya. E nwere ọtụtụ ihe ndị Sera hapụrụ. Ọ hapụrụ ndị ikwu ya, ihe ndị e ji enyere ndụ aka dị nobodo ha mepere emepe, ahịa ha na-ekwo ekwo na ọmarịcha ụlọ ha. O nwedịrị ike ịbụ na a gbapuru mmiri nụlọ ha. Ọ bụrụ na anyị chere na Sera na-echeta obodo ya, ya ana-agụ ya agụụ ịlaghachi, ọ pụtara na anyị amaghị onye nwaanyị a na-atụ egwu Chineke bụ.Mgbe ihe dị ka puku afọ abụọ gachara, Pọl onyeozi si nike mmụọ nsọ dee gbasara okwukwe Sera na Ebreham, sị: A sị na ha nọ na-echeta ebe ahụ ha sipụọ, ha gaara enwe ohere ịlaghachi. Ndị Hibru 11:8,11,15 E nweghị mgbe ihe ndị ahụ Ebreham na Sera hapụrụ gụwara ha agụụ. A sị na e nwere mgbe ọ gụwara ha, ha gaara ekpebi ịlaghachi nụlọ ha. Ọ bụrụ na ha laghachiri nobodo Ọọ, ihe ùgwù a na-enweghị atụ Jehova nyere ha agaraghị eru ha aka. Kama ịbụ ndị e ji ama atụ maka okwukwe ha, ha gaara abụ ndị echefuru echefu.Sera anọghị na-eche gbasara ihe ndị ha hapụrụ, kama, o lekwasịrị anya nihe ndị ha ga-enweta nọdịnihu. Ọ nọ na-akwado di ya ka ha na-aga ebe ha na-amaghị, na-enye aka na-akwakọta ihe ha ma ha pụwa nebe ha mara ụlọikwuu, ma na-achịkọta ụmụ anụmanụ ha. Nebe ọ bụla ha kwụsịrị, ya enye aka maa ụlọikwuu ha ọzọ. E nwekwara nsogbu ndị ọzọ o diri. Jehova chetaghachiiri Ebreham nkwa o kwere ya. Ma, e nweghi ihe o kwuru gbasara Sera.Jenesis 13:14-17;15:5-7.Nikpeazụ, Sera kpebiri na oge eruola ka ọ gwa Ebreham ihe ọ nọ na-eche ha ga-eme. Weregodị ya na ị na-ahụ otú ihu dị ya ka ọ na-agwa di ya, sị: Lee! Jehova egbochiwo m ịmụ nwa. Sera gwaziri di ya ka ọ kpọrọ Hega bụ nwaanyị na-ejere ya ozi ka ọ mụtara ya nwa. Chegodị otú obi dị Sera mgbe ọ na-agwa di ya ụdị ihe a. O nwere ike ịdị anyị ka ihe a Sera sịrị di ya mee adịghị mma. Ma noge ahụ, nwoke nwere ike ịlụ karịa otu nwaanyị ma ọ bụkwanụ nwee iko nwaanyị ka o nwee ike ịmụta onye ga-anọchi ya.Ọ ga-abụ na Sera chere na ọ bụ otú ahụ ka Ebreham ga-esi mụta nwa ahụ Chineke kwere ya ná nkwa? Ihe ọ sọrọ ya bụrụ, ihe doro anya bụ na Sera dị njikere ime ihe ga-esiri ya ezigbo ike ka di ya mụta nwa. Gịnị ka Ebreham mere? Baịbụl kwuru na o gere ntị nolu Sera.Jenesis 16:1-3.È nwere ihe Baịbụl kwuru nakụkọ a gosiri na ọ bụ Jehova mere ka Sera gwa Ebreham ka ọ kpọrọ Hega? Mba. Kama, Sera kwuru obi ya dị ka mmadụ. O chere na ọ bụ Chineke mere ka ọ ghara ịmụta nwa nakwa na o nweghị ụzọ ọzọ Chineke ga-esi mee ka di ya mụta nwa ma ọ bụghị site na nwaanyị ọzọ. Otú a Sera chere a ga-esi mụta nwa ahụ ga-akpatara ya nsogbu. Ma, o gosiri na ọ naghị eche gbasara onwe ya naanị. Ọ bụ na ọ tụghị anyị nanya na Sera mere ihe na-agaghị abara naanị ya uru nụwa a ọtụtụ ndị na-achọkarị ihe ga-abara naanị ha uru? Anyị na-eṅomi Sera ma ọ bụrụ na ihe ka anyị mkpa ná ndụ bụ ime uche Chineke.Ị CHỊRỊ ỌCHỊEbreham na Hega mechara nwee mmekọahụ, Hega adịrị ime. Mgbe Hega matara na ya dị ime, o chere na ya dịzi mkpa karịa Sera. Ọ maliteziri ileda nne ya ukwu anya. Ihe a abụtụdịghị ihe Sera tụrụanya ya. Baịbụl kwuru na Sera bidoro imesi Hega ike. Ma, Baịbụl agwaghị anyị otú o si mee ya. Ebreham na Chineke kwadokwara ihe ahụ o mere. Hega mechara mụọ nwa nwoke, ha agụọ ya Ishmel. Jenesis 16:4-9,16 Mgbe ọzọ Baịbụl kwuru na Jehova ziri Ebreham ozi, Sera dịzi afọ iri asatọ na itoolu, Ebreham adịrị afọ iri itoolu na itoolu. Ozi Jehova ziri ha noge a tọgburu ha atọgbu.Na nke ugbu a, Jehova kwere enyi ya bụ Ebreham nkwa na ọ ga-eme ka ụmụ ya mụbaa. Chineke gụgharịrị ya aha. Ihe e ji mara ya kemgbe bụ Ebram. Ma Jehova gbanwere aha ya ka ọ bụrụzie Ebreham, nke pụtara, Nna nke Ìgwè Mba Dị Iche Iche. Ọ bụzi ugbu a ka Jehova mere ka a mata ihe ga-abụ ọrụ Sera nimezu uche ya. Ọ gbanwere aha ya bụ Seraị, nke nwere ike ịpụta Onye Na-ese Okwu, ka ọ bụrụzie Sera, bụ aha e ji mara ya taa. Gịnị ka Sera pụtara? Ọ pụtara Nne Ndị Eze. Jehova kọwara ihe mere o ji nye ezigbo nwaanyị a aha ahụ. Ọ sịrị: M ga-agọzi ya, m ga-emekwa ka ọ mụọrọ gị nwa nwoke; m ga-agọzi ya, ọ ga-aghọkwa mba dị iche iche; ọ bụ nahụ ya ka ndị eze na-achị ndị dị iche iche ga-esikwa pụta.Jenesis 17:5,15, 16.Ọ bụ nwa nwoke Sera ga-amụtara Ebreham ka Jehova ga-esi naka ya gọzie mba niile. Aha Chineke kwuru ka a gụọ nwa ahụ bụ Aịzik. Ọ pụtara Ọchị. Mgbe mbụ Chineke gwara Ebreham na Sera ga-amụta nwa nke ya, Ebreham gburu ikpere nala, kpudo ihu nala, malite ịchị ọchị. Jenesis 17:17 Ihe a Jehova kwuru juru Ebreham anya, meekwa ya ezigbo obi ụtọ. Ndị Rom 4:19, 20 Gịnịkwanụ ka Sera mere?Obere oge e zichara Ebreham ozi ahụ, ndị ikom atọ ha na-amaghị bịara nebe ha mara ụlọikwuu. Ha bịara mgbe anyanwụ na-achasi ike. Di na nwunye a merela agadi pụtara ozugbo ka ha nabata ndị a bịara na nke ha. Ebreham gwara Sera, sị: Mee ọsọ ọsọ! Mata ihe ọtụtụ sia ntụ ọka atọ e gwere nke ọma, gwọọ ya, mee achịcha. Ile mmadụ ọbịa noge ahụ abụghị obere ọrụ. Ebreham ahapụghịrị Sera ọrụ ahụ niile. Ọ gara ozugbo ka o gbuo nwa oké ehi, ma kwadebe ihe oriri na ihe ọṅụṅụ. Jenesis 18:1-8 Ndị ikom ahụ bụ ndị mmụọ ozi. Ọ ga-abụ ihe a merenụ ka Pọl onyeozi bu nobi mgbe o dere, sị: Unu echefula ile ọbịa, nihi na site na ya, ụfọdụ lere ndị mmụọ ozi ọbịa namaghị ama. Ndị Hibru 13:2 Ì nwere ike ịna-ele ọbịa ka Ebreham na Sera?Sera ejighị ile ọbịa egwu egwuOtu nime ndị mmụọ ozi ahụ kweghachiri Ebreham nkwa ahụ Chineke kwere ya na Sera ga-amụrụ ya nwa nwoke. Mgbe ọ na-ekwu ihe a, Sera nọ nụlọikwuu ya, ebe mmadụ na-agaghị ahụ ya, na-ege ntị. Sera chewara otú agadi nwaanyị dị ka ya ga-esi mụọ nwa, ya eyie ya ihe na-agaghị ekwe omume, ya adapụ nọchị. Ọ gwawara onwe ya, sị: Ugbu a m kaworo nká, m ga-enwe obi ụtọ nezie, onyenwe m emewokwa agadi? Mmụọ ozi ahụ jụrụ Sera ajụjụ mere ka o chee echiche. Ọ jụrụ ya, sị: Ọ dị ihe nyịrị Jehova? Ihe Sera mere ozugbo ahụ bụ ihe onye ọ bụla nime anyị nwere ike ime. Ụjọ jidere ya, ya amalite ịgọ agọ. Ihe pụziri ya nọnụ bụ: Achịghị m ọchị! Mmụọ ozi ahụ asị ya: Ee e! kama ị chịrị ọchị.Jenesis 18:9-15.Ọchị Sera chịrị ò gosiri na o nweghị okwukwe? Mbanụ. Baịbụl kwuru, sị: Ọ bụkwa okwukwe ka Sera ji nweta ike ịtụrụ ime mkpụrụ nke afọ, ọbụna mgbe ọ gafere oge ịmụ nwa, ebe o weere onye ahụ nke kwere nkwa nonye kwesịrị ntụkwasị obi. Ndị Hibru 11:11 Sera ma Jehova nke ọma, ọ makwa na Jehova ga-emezuli nkwa ọ bụla o kwere. Anyịnwakwa kwesịrị inwe okwukwe siri ike ka Sera. Anyị kwesịrị ịgbalị mụọ Baịbụl ka anyị matakwuo Chineke nke ọma. Ka anyị na-amụtakwu gbasara ya, anyị ga-ahụ na okwukwe Sera nwere nebe ọ nọ kwesịrị ekwesị. Neziokwu, Jehova na-emezu ihe ọ bụla o kwere ná nkwa. Mgbe ụfọdụ, otú ọ ga-esi emezu nkwa ya nwere ike ịtụ anyị nanya nke na anyị nwere ike ịchịwa ọchị.GEE NTỊ NOLU YAJehova gọziri Sera maka okwukwe ya na-enweghị atụMgbe Sera gbara afọ iri itoolu, ihe ọ na-atụ anya ya kemgbe ọ lụrụ di mechara mee. Ọ mụtaara di yaọ hụrụ nanya nwa nwoke mgbe di ya gbara otu nari afọ. Ebreham gụrụ nwa ahụ Aịzik ma ọ bụ Ọchị, otú ahụ Chineke gwara ya. Weregodị ya na ị na-ahụ Sera ka ọ na-achị ọchị nagbanyeghị na ezigbo ike gwụrụ ya nihi na ọ ka mụchara nwa. Ọ sịrị: Chineke emeworo m ihe ọchị: onye ọ bụla nụrụ banyere ya ga-esoro m chịa ọchị. Jenesis 21:6 Ọ ga-abụrịrị na nwa a Jehova mere ka ọ mụta mere ka obi na-atọ ya ụtọ mgbe niile ọ dị ndụ. Ma, o mere ka o nwekwuo ọrụ ọ ga-arụ.Mgbe Aịzik gbara afọ ise, ha meere ya oké oriri mgbe a kwụsịrị ya ara. Ma, e nwere nsogbu dịnụ. Baịbụl kwuru na Sera nọ na-ahụ na Ishmel na-achọ Aịzik okwu. Ishmel bụ nwa Hega, onye dị afọ iri na itoolu nọ na-eme Aịzik akaje. Ọ bụghị egwuregwu ka ọ na-egwusa Aịzik. Ọ bụ ya mere Pọl onyeozi ji mechaa si nike mmụọ nsọ dee na ọ bụ mkpagbu ka Ishmel na-akpagbu Aịzik. Sera ma na ihe a Ishmel na-eme ga-akpatara Aịzik nwa ya ezigbo nsogbu. Ọ makwa na e nwere ọrụ pụrụ iche Aịzik ga-arụ iji mezuo uche Jehova. Nihi ya, ọ katara obi gwa Ebreham okwu. Ọ gwara ya ka ọ chụpụ Hega na Ishmel.Jenesis 21:8-10;Ndị Galeshia 4:22, 23,29.Gịnị ka Ebreham mere? Baịbụl sịrị: Ihe ahụ wutere nnọọ Ebreham nihi nwa ya. Ọ hụrụ Ishmel nanya. Obi nwa ekweghị ya mee ihe ahụ. Ma Jehova ma ihe ka mma Ebreham kwesịrị ime. Baịbụl sịrị: Chineke wee sị Ebreham: Ekwela ka ihe ọ bụla Sera na-agwa gị banyere nwa okoro ahụ nakwa banyere ohu gị nwaanyị wute gị. Gee ntị nolu ya, nihi na ihe a ga-akpọ mkpụrụ gị ga-esi nAịzik. Jehova mere ka obi sie Ebreham ike na ya ga-elekọta Hega na nwa ya. Ebreham mere ihe Chineke gwara ya.Jenesis 21:11-14.Sera bụ ezigbo nwaanyị. O mere ka Ebreham zuo ezuo. Ọ naghị agwa di ya naanị ihe ọ chọrọ ịnụ. Oge ọ chọpụtara na e nwere nsogbu nwere ike imebiri ezinụlọ ha ihe, ọ gwara di ya okwu nezoghị ọnụ. Anyị ekwesịghị iche na otú o si gwa di ya okwu nezoghị ọnụ pụtara na ọ naghị akwanyere di ya ùgwù. A sị ka e kwuwe, Pita onyeozi, bụ onye lụrụ nwaanyị, mechara kwuo na Sera bụ nwaanyị e ji ama atụ nke kwanyeere di ya ùgwù nke ukwuu. 1 Ndị Kọrịnt 9:5;1 Pita 3:5, 6 Neziokwu, ọ gaghị abụ ùgwù ka Sera kwanyeere di ya ma a sị na ọ gbara nkịtị, nihi na ịgba nkịtị gaara emebiri ma di ya ma ndị ezinụlọ ya ezigbo ihe. Sera ji obiọma kwuo ihe o kwesịrị ikwu.Ọtụtụ ụmụ nwaanyị lụrụ di na-amụta ihe nihe a Sera mere. Ha na-amụta otú ha ga-esi jiri nkwanye ùgwù na-agwa di ha okwu. Mgbe ụfọdụ, o nwere ike ịdị ụfọdụ ụmụ nwaanyị ka Jehova gwa di ha ka ha gee ha ntị otú ahụ o meere Sera. Ma, ọ dị ha otú ahụ, ha kwesịrị inwe okwukwe, ịhụya, na ndidi ka Sera.Jehova kwuru na Sera ga-abụ Nne Ndị Eze, ma o meghị ka ọ chọwa ka e mewe ya ka nwunye ezeỌ bụ eziokwu na Jehova kwuru na Sera ga-abụ Nne Ndị Eze, o meghị ka Sera chọọ ka e emewe ya ka nwunye eze. Ka a sịkwa ihe mere na noge ọ nwụrụ, mgbe ọ dị otu narị afọ na iri abụọ na asaa, Ebreham malitere ịkwara ya ákwá arịrị na ibere ya ákwá.Jenesis 23:1, 2 Ọnwụ nwunye ọma ya wutere ya nke ukwuu. O dokwara anya na o wutere Jehova. Ọ bụ ya mere ọ ga-eji akpọlite ya nọnwụ mgbe ụwa ga-aghọ paradaịs. Sera na ndị niile na-eṅomi okwukwe ya ga-adị ndụ ebighị ebi nọdịnihu.Jọn 5:28, 29.Gịnị Ka Baịbụl Kwuru?Ò nwere mgbe udo ga-adị ebe niile nụwa?Gịnị ka ị ga-aza?EeMbaO nwere ikeIhe Baịbụl kwuruMgbe Jizọs Kraịst ga-achịwa ụwa, udo ga-adị ebe niile ruo mgbe ọnwa na-agakwaghị adị, ya bụ, ruo mgbe ebighị ebi.Abụ Ọma 72:7.Olee ihe ọzọ anyị ga-amụta na Baịbụl?A ga-ebibi ndị ajọ omume nụwa, ndị ezi omume ana-enwezi obi ụtọ dị ukwuu nihi udo nke zuru ebe niile.Abụ Ọma 37:10, 11.Chineke ga-eme ka a kwụsị ịlụ agha nụwa.Abụ Ọma 46:8, 9.Obi ò nwere ike iru mmadụ ala taa?Ụfọdụ ndị na-ekwu . . .na obi enweghị ike iru mmadụ ala ebe ọ bụ na ahụhụ na mmegbu ka juru nụwa.Gịnị ka i chere?Ihe Baịbụl kwuruNdị ha na Chineke dị ná mma ga-enweli udo nke Chineke nke karịrị echiche niile ugbu a.Ndị Filipaị 4:6, 7.Olee ihe ọzọ anyị ga-amụta na Baịbụl?Chineke kwuru na ya ga-akwụsị ahụhụ na mmegbu juru nụwa ma mee ka ihe niile dị ọhụrụ.Mkpughe 21:4, 5.Obi nwere ike iru anyị ala ma anyị mara mkpa ime mmụọ anyị, ya bụ, ma anyị jiri ife Chineke kpọrọ ihe.Matiu 5:3.Gụọ Isiokwu Ndị Ọzọ nỊntanetMmadụ Ò kwesịrị Inwe Okpukpe Ọ Nọ na Ya?Gaa nebe e dere IHE BAỊBỤL NA-AKỤZI pịa ebe e dere  AJỤJỤ NDỊ BAỊBỤL ZARA 