 Ụlọ Nche Mee 1, 2015  Ọgwụgwụ Ụwa Ọ Dịla Nso?Isiokwu Ndị Dị nAkwụkwọ AGịnị Ka Ọgwụgwụ Ụwa Pụtara?Gịnị na-agbata gị nobi ma ị nụ Chegharịanụ! Ọgwụgwụ ụwa adịla nso? O nwere ike ịbụ onye nọ nọlta jiri Baịbụl naka na-ekwu Okwuchukwu, ma ọ bụkwanụ onye yi ákwà ọcha, kee eriri núkwù, na-aga nụzọ na-akụ mgbịrịgba. E nwere ụfọdụ ndị okwu gbasara ọgwụgwụ na-echegbu, nwee ndị na-enweghị ihe ha ji ya kpọrọ, nweekwa ndị nke ọ na-atọ ọchị.Ma, Baịbụl kwuru, sị: Ọgwụgwụ ga-abịa. Matiu 24:14 Baịbụl kpọkwara ọgwụgwụ a oké ụbọchị nke Chineke, kpọọkwa ya Amagedọn. Mkpughe 16:14,16 Ma, okpukpe niile enweghị otu olu nokwu a, ihe ọtụtụ nime ha na-ekwukwa banyere ya edoghị anya. Mana Baịbụl kwuru ihe doro anya gbasara ya. Ọ gwara anyị ihe ọ bụ na ihe ọ na-abụghị, gwakwa anyị ihe ga-enyere anyị aka ịma ma ọgwụgwụ ọ dịla nso. Ma, ihe ga-akacha abara anyị uru ọ gwara anyị bụ ihe anyị ga-eme ka ọgwụgwụ ahụ ghara ịta isi anyị. Ka anyị burugodị ụzọ kọwaa ihe ọgwụgwụ ụwa pụtara na ihe ọ na-apụtaghị. Gịnịdị ka Baịbụl kwuru na ọgwụgwụ pụtara?IHE ỌGWỤGWỤ NA-ABỤGHỊỌGWỤGWỤ ỤWA ABỤGHỊ IJI ỌKỤ EBIBI ỤWA.Baịbụl kwuru, sị: Chineke tọrọ ntọala ụwa mee ka o sie ike; ọ gaghị ama jijiji ruo mgbe ebighị ebi, ma ọ bụ ruo mgbe niile ebighị ebi. Abụ Ọma 104:5 Amaokwu Baịbụl a na amaokwu Baịbụl ndị ọzọ na-eme ka obi sie anyị ike na Chineke agaghị ebibi ụwa anyị a, ọ gaghịkwa ekwe ka onye ọ bụla bibie ya.Ekliziastis 1:4;Aịzaya 45:18.ỌGWỤGWỤ ỤWA ABỤGHỊ IHE GA-ANỌKATA MEERE ONWE YA.Baịbụl kwuru nao nwere ogeChineke kapịrị ọnụ ọgwụgwụ ga-abịa. Baịbụl sịrị: Ọ dịghị onye maara ụbọchị ahụ ma ọ bụ oge awa ahụ, ndị mmụọ ozi nọ neluigwe amaghị, Ọkpara ahụ amaghịkwa, kama naanị Nna m maara. Na-elenụ anya, mụrụnụ anya, nihi na unu amaghị mgbe oge ahụ a kara aka bụ. Mak 13:32, 33 Ihe a Baịbụl kwuru gosiri na Chineke ya bụ, Nna Jizọs nwere oge a kara aka ọ ga-eme ka ọgwụgwụ bịa.Ọ BỤGHỊ ỤMỤ MMADỤ MA Ọ BỤ IHE NDỊ SI NA MBARA IGWE GA-EWETA ỌGWỤGWỤ ỤWA.Olee otú ọgwụgwụ ga-esi abịa?Mkpughe 19:11sịrị: M wee hụ ka e meghere eluigwe, ma, lee! otu ịnyịnya ọcha. A na-akpọkwa onye nọ nelu ya Onye Kwesịrị Ntụkwasị Obi na Onye Eziokwu.Amaokwu nke 19kwukwara, sị: M wee hụ anụ ọhịa ahụ na ndị eze nke ụwa na ụsụụ ndị agha ha ka ha zukọtara ibuso onye ahụ nke nọ nelu ịnyịnya ahụ na ụsụụ ndị agha ya agha. Mkpughe 19:11-21 Anyị ma na ọtụtụ ihe a kpọrọ aha ebe a nwechara ihe ha nọchiri anya ha. Ma, o nwere otu ihe anyị ghọtara ozugbo. Ihe ahụ bụ na Chineke ga-ezite ndị mmụọ ozi ya ka ha bịa kpochapụ ndị iro ya.Ihe Baịbụl na-ekwu banyere ọgwụgwụ bụ ozi ọma, ọ bụghị ozi ọjọọIHE ỌGWỤGWỤ ỤWA BỤỌGWỤGWỤ ỤWA BỤ ỌGWỤGWỤ ỌCHỊCHỊ ỤMỤ MMADỤ.Baịbụl gwara anyị, sị: Chineke nke eluigwe ga-eme ka otu alaeze nke a na-agaghị ebibi ebibi maliteịchị. A gaghịkwa enyefe ndị ọ bụla ọzọ alaeze ahụ. Ọ ga-egwepịa alaeze ndị a niile, mee ka ha ghara ịdịkwa, ma ya onwe ya ga-adịru mgbe ebighị ebi. Daniel 2:44 Dị ka anyị kwuburula, a ga-ekpochapụ ndị eze nke ụwa na ụsụụ ndị agha ha, ndị zukọtara ibuso onye ahụ nke nọ nelu ịnyịnya ahụ na ụsụụ ndị agha ya agha.Mkpughe 19:19.ỌGWỤGWỤ ỤWA BỤ ỌGWỤGWỤ NKE AGHA, IME IHE IKE, NA MMEGBU.Baịbụl kwuru, sị: Chineke na-eme ka agha kwụsị ruo na nsọtụ ụwa. Abụ Ọma 46:9 O kwukwara na ọ bụ ndị ziri ezi ga-ebi nụwa, ọ bụkwa ndị na-enweghị ihe a ga-eji taa ha ụta ka a ga-ahapụ nime ya. Ma a ga-ebipụ ndị ajọ omume nụwa; a ga-efopụkwa ndị na-aghọ aghụghọ na ya. Ilu 2:21, 22 O kwukwara, sị: Lee! Ana m eme ihe niile ka ha dị ọhụrụ.Mkpughe 21:4, 5.ỌGWỤGWỤ ỤWA BỤ ỌGWỤGWỤ OKPUKPE ỤGHA.Baịbụl kwuru, sị: Ndị amụma na-ebu amụma ụgha; ndị nchụàjà na-eji ike ha emegbu ndị mmadụ. . . . Gịnị ka unu ga-eme nikpeazụ? Jeremaya 5:31 O kwukwara, sị: Ọtụtụ mmadụ ga-asị m nụbọchị ahụ, Onyenwe anyị, Onyenwe anyị, ọ bụ na anyị ebughị amụma naha gị, chụpụkwa ndị mmụọ ọjọọ naha gị, rụọkwa ọtụtụ ọrụ dị ike naha gị? Ma mgbe ahụ, m ga-ekwupụtara ha, sị: Ọ dịghị mgbe m maara unu! Sinụ nebe m nọ pụọ, unu ndị ọrụ mmebi iwu.Matiu 7:21-23.ỌGWỤGWỤ ỤWA BỤ ỌGWỤGWỤ NKE NDỊ NIILE NA-ENUPỤRỤ CHINEKE ISI.Jizọs Kraịst kwuru, sị: Nke a bụ ihe a ga-eji kpee ikpe, na ìhè ahụ abịawo nụwa ma ụmụ mmadụ hụrụ ọchịchịrị nanya kama ìhè, nihi na ọrụ ha dị njọ. Jọn 3:19 O nwere ihe Baịbụl kwuru gbasara mgbe mbụ e bibiri ụwa noge Noa bụ nwoke fere Chineke. Ọ sịrị: E jikwa ihe ndị ahụ bibie ụwa nke oge ahụ mgbe e mere ka iju mmiri rikpuo ya. Ma site notu okwu ahụ, eluigwe na ụwa dị ugbu a ka e debeere ọkụ, a na-edebekwa ha ruo ụbọchị ikpe na ụbọchị mbibi nke ndị na-adịghị asọpụrụ Chineke.2 Pita 3:5-7.Ị chọpụtara na e ji ụbọchị ikpe na ụbọchị mbibi na-abịanụ tụnyere mbibi e bibiri ụwa noge Noa? Gịnị bụ ụwa ahụ e bibiri noge ahụ? Ọ bụghị ụwa nkịtị, kama ọ bụ ndị na-adịghị asọpụrụ Chineke, ya bụ, ndị iro Chineke e bibiri niju mmiri ahụ. Mgbe ụbọchị ikpe ga-abịa, a ga-ebibikwa ndị niile bụ ndị iro Chineke. Ma, Chineke ga-echebe ndị enyi ya otú ahụ o chebere Noa na ndị ezinụlọ ya.Matiu 24:37-42.Chegodị otú ụwa ga-adị mgbe Chineke bibichara ndị iro ya ma kwụsị ihe ọjọọ niile na-eme nụwa. O doro anya na ihe Baịbụl na-ekwu banyere ọgwụgwụ bụ ozi ọma, ọ bụghị ozi ọjọọ. Ma, mmadụ nwere ike ịna-eche, sị: Baịbụl ọ gwara anyị mgbe ọgwụgwụ ga-abịa? Ọ dịla nso? Olee ihe m ga-eme ka a ghara ibibi m?Ọgwụgwụ Ụwa Ọ Dịla Nso?Chineke ọ ga-anọgide na-agba nkịtị ka ụmụ mmadụ na-emegbu ibe ha ma na-eme ihe ndị nwere ike ikpochapụ mmadụ niile? Mba. Ebe ndị anyị gụrụla na Baịbụl gosiri na ọ gaghị agbachi nkịtị, kama ọ ga-akwụsị mmegbu na nsogbu niile dịwara kemgbe. Chineke chọrọ ka ị mara na oge eruwela ka o mee ka nsogbu anyị niile kwụsị. Olee otú o si eme ka ị mara?Ka e were ya na ị chọrọ ịga otu obodo ị na-amaghị, gị ajụọ ndị ma ebe ahụ otú ị ga-esi aga. Ha nwere ike ịgwa gị ihe ndị ị ga-eji ama mgbe i rutewere ebe ahụ. Ị hụwa ihe ndị ahụ ka ị na-aga, obi ga-esi gị ike na i ruwela ebe ị na-aga. Ọ bụkwa otu ihe ahụ ka Chineke mere. O nyere anyị Baịbụl nke na-agwa anyị ihe ndị anyị ga-eji ama na ọgwụgwụ ụwa eruwela. Ka anyị na-ahụ ka ihe ndị ahụ na-eme, anyị na-amata na ọgwụgwụ eruwela.Baịbụl kwuru na a ga-enwe oge pụrụ iche nke ga-adịgide ruo mgbe ọgwụgwụ ga-abịa. E nwere ọtụtụ ihe ga na-emekọta ọnụ noge ahụ. Ihe ndị ahụ emekọtatụbeghị ọnụ kemgbe ụwa malitere. Ka anyị lee ụfọdụ nime ha Baịbụl kwuru gbasara ha.1. ỌGBA AGHARA ZURU ỤWA ỌNỤAmụma dị naMatiu isi 24kwuru ọtụtụ ihe ga na-emekọta ọnụ noge ikpeazụ. Ihe ndị ahụ ga-eme ka anyị mata na anyị nọ noge ọgwụgwụ usoro ihe a. Ha ga-emegidezi ruo mgbe ọgwụgwụ ga-abịa. Matiu 24:3,14 Ụfọdụ nime ihe ndị ahụ bụ agha, ụkọ nri, ala ọma jijiji a ga na-enwe nebe dị iche iche, ịba ụba nke mmebi iwu, ịhụya nke ndị mmadụ ịjụ oyi, nakwa ndị isi okpukpe ụgha iji aghụghọ na-eduhie ọtụtụ ndị. Matiu 24:6-26 Ọ bụ eziokwu na ihe ndị ahụ na-eme kemgbe ọtụtụ afọ. Ma, noge ọgwụgwụ, ha niile ga na-emekọta ọnụ. Ha na ihe atọ anyị na-aga ikwu banyere ha ugbu a ga na-emekọtakwa ọnụ.2. OMUME NDỊ MMADỤBaịbụl kwuru na noge ikpeazụ, omume ụmụ mmadụ ga-ajọgbu onwe ya. Baịbụl kwuru, sị: Ndị mmadụ ga-abụ ndị hụrụ naanị onwe ha nanya, ndị hụrụ ego nanya, ndị na-anya isi, ndị mpako, ndị nkwulu, ndị na-enupụrụ ndị mụrụ ha isi, ndị na-enweghị ekele, ndị na-adịghị eguzosi ike nihe, ndị na-enweghị obi mmadụ, ndị na-adịghị achọ inwe nkwekọrịta ọ bụla, ndị nkwutọ, ndị na-adịghị ejide onwe ha, ndị na-eme ihe ike, ndị na-adịghị ahụ ezi ihe nanya, ndị na-arara mmadụ nye, ndị isi ike, ndị nganga fụliri elu, ndị hụrụ ihe ụtọ nanya kama ịbụ ndị hụrụ Chineke nanya. 2 Timoti 3:1-4 Ọ bụ eziokwu na o teela ndị mmadụ kpawara àgwà ọjọọ ndị a, ma ọ bụ noge ikpeazụ ka àgwà ọjọọ ha ga-aka njọ nke na a ga-akpọ oge ikpeazụ a oge dị oké egwu, nke tara akpụ. Ị chọpụtala na àgwà ndị mmadụ na-akazi njọ kwa ụbọchị?3. A NA-EBIBI ỤWABaịbụl kwuru na Chineke ga-ebibi ndị na-ebibi ụwa. Mkpughe 11:18 Olee otú ndị mmadụ si na-ebibi ụwa? Otú e si na-ebibi ụwa taa yikwara otú ndị mmadụ si na-ebibi ụwa noge Noa. Baịbụl kwuru, sị: Ụwa wee bụrụ ihe e bibiri ebibi nanya ezi Chineke, ụwa wee jupụta nime ihe ike. Chineke wee hụ ụwa, ma, lee! e bibiri ya ebibi. Nihi ihe a ndị mmadụ mere noge ahụ, Chineke kwuru na ya ga-ebibi ha. Jenesis 6:11-13 Ị chọpụtala na ime ihe ike juziri ebe niile ugbu a? Ihe ọzọ bụkwa na ndị mmadụ arụpụtala ngwá agha ndị ha nwere ike iji kpochapụ mmadụ niile nọ nụwa a. O nwekwara otú ọzọ ndị mmadụ si na-emebi ụwa. Ha na-emebi ikuku na mmiri, na-egbukpọkwa oké ọhịa na ụmụ anụmanụ ndị nọ nime ha.Jụgodị onwe gị, sị: Otu narị afọ gara aga, ndị mmadụ hà arụpụtala ngwá agha ndị ha nwere ike iji kpochapụ mmadụ niile bi nụwa? Maugbu a, ụmụ mmadụ na-arụpụtazi ngwá agha ndị bụ ọkpọka, na-emebikwa ikuku, mmiri na ihe ndị ọzọ Chineke kere. Ọtụtụ ihe ụmụ mmadụ na-arụpụtakwu emeela ka ha gharazie inwe ike ịghọtacha nsogbu ihe ndị ahụ nwere ike ịkpata ma ọ bụkwanụ ihe ha ga-eme ma ihe ndị ahụ kpatawa nsogbu. Ma, ụmụ mmadụ agaghị ebibili ụwa a kpamkpam. Tupu ha enwee ike ime ya, Chineke ga-abịa bibie ndị na-ebibi ụwa. Ihe a bụ nkwa Chineke kwere.4. OZI ỌMA A GA NA-EKWUSA NỤWA NIILEBaịbụl kwukwara na ihe ọzọ a ga-eji ama oge ọgwụgwụ bụ na a ga-ebido kwusawa ozi ọma otú a na-ekwusatụbeghị ya mbụ. Ọ sịrị: A ga-ekwusakwa ozi ọma nke a nke alaeze nelu ụwa dum mmadụ bi ka ọ bụrụ àmà nye mba niile; mgbe ahụkwa ka ọgwụgwụ ga-abịa. Matiu 24:14 Ihe a ga na-ekwusa nozi ọma a ga-adị iche nihe ndị okpukpe dị iche iche na-ekwusa kemgbe ọtụtụ afọ. Noge ọgwụgwụ, a ga na-ekwusa ozi ọma nke a nke alaeze. Ò nwere okpukpe ị ma na-ekwusakarị gbasara Alaeze Chineke? Ọ bụrụ na o nwere nke ị ma, okpukpe ahụ ọ na-ekwusa ya naanị notu ebe, ka ọ na-ekwusa ya nelu ụwa dum mmadụ bi ka ọ bụrụ àmà nye mba niile?A na-ekwusa banyere Alaeze Chineke nọtụtụ narị asụsụ nebe niile nụwaIhe bụ isi adres Ịntanet anyị bụ  na-ekwu gbasara ya bụ ozi ọma nke a nke alaeze. Nadres Ịntanet a, anyị nwere akwụkwọ ndị na-ekwu gbasara Alaeze Chineke nihe karịrị narị asụsụ asaa. Ò nwere ndị ọzọ ị ma na-ekwusa banyere Alaeze Chineke nụwa niile otú a? Tupudị Ịntanet apụta, a ma Ndịàmà Jehova ama na ha ejighị ikwusa ozi ọma Alaeze Chineke egwu egwu. Kemgbe afọ 1939, ihe a na-ede nihu magazin anyị a na-akpọỤlọ Nchebụ Ụlọ Nche nke Na-ekwusa Alaeze Jehova. Otu akwụkwọ kọrọ gbasara okpukpe dị iche iche kwuru na e nwere ike ikwu na o nweghị ndị ọzọ na-ekwusa ozi ọma nebe niile ma na-ekwusasi ya ike ka Ndịàmà Jehova. Ndịàmà Jehova na-ekwusasi ike na noge na-adịghị anya, Alaeze Chineke ga-eme ka ọgwụgwụ bịa.OGE PỤRỤ ICHEỊ chọpụtala na ihe anọ a Baịbụl kwuru na ha ga na-eme noge ọgwụgwụ na-eme taa? Kemgbe ihe karịrị otu narị afọ ugbu a, akwụkwọ a a na-akpọỤlọ Nchena-akọrọ ndị mmadụ ihe ndị na-eme nụwa a, ka ha jiri ya mata na ọgwụgwụ ụwa eruwela. Ma, o nwere ndị na-ekweghị na anyị bi na mgbe ọgwụgwụ. Ha na-ekwudị na onye ọ bụla nwere ike ikwu ihe o chere mereihe ndị a ji eme, nakwa na ndị mmadụ na-etinye ihe ụfọdụ na-emenụ nnu na ose ma ha kọwa ha. Ha na-ekwukwa na ihe mere o ji dị ka ihe ọjọọ ndị na-emenụ hà buru ibu bụ nihi ọganihu e nwerela nusoro mgbasa ozi, ndị mmadụ ana-anụzi banyere ihe ọjọọ na-eme nebe dị iche iche nụwa. Nagbanyeghị ihe ndị a ha na-ekwu, e nwere ọtụtụ ihe na-egosi na anyị bi na mgbe ọgwụgwụ.Ụfọdụ ndị ọkachamara na-ekwu na o ruwela mgbe ihe ndị dị oké egwu ga-eme nụwa a. Nafọ 2014, ụfọdụ ndị sayensị gwara Ngalaba Òtù Mba Ụwa nke Na-ahụ Maka Udo banyere ihe ndị nwere ike ikpochapụ ndị mmadụ noge na-adịghị anya. Ha kwuru, sị: Mgbe anyị lebachara anya nihe ndị a, anyị chọpụtara na e nweela ọtụtụ ihe ndị nwere ike ikpochapụ mmadụ niile bi nụwa. Ọtụtụ ndị kweere na o ruola mgbe ihe ndị dị oké egwu ga-eme nụwa. Ndị dere akwụkwọ a ị na-agụ na ọtụtụ ndị na-agụ ya kweere na anyị bi noge ọgwụgwụ nakwa na ọgwụgwụ ụwa adịla nso. Ma, i kwesịghị ịtụwa ụjọ maka ihe ga-eme nọdịnihu. I kwesịrị ịna-enwe obi ụtọ. Gịnị mere anyị ji kwuo otú ahụ? Ọ bụ nihi na i nwere ike iso ná ndị a na-agaghị ebibi mgbe ọgwụgwụ ụwa ga-abịa.A Ga-azọpụta Ọtụtụ Ndị Mgbe Ọgwụgwụ Ụwa Ga-abịa Gịnwa Nwekwara Ike Iso na HaIhe Baịbụl kwuru gosiri na o nwere ndị ga-anwụ mgbe ọgwụgwụ ụwa ga-abịa. Ọ sịrị: A ga-enwe oké mkpagbu nke a na-enwetụbeghị ụdị ya kemgbe ụwa malitere ruo ugbu a . . . ọ bụrụ na e meghị ka ụbọchị ndị ahụ dị mkpirikpi, a gaghị azọpụta anụ ahụ ọ bụla. Matiu 24:21, 22 Ma, Chineke kwere anyị nkwa na a ga-azọpụta ọtụtụ ndị. Ọ sịrị: Ụwa na-agabiga, . . .  ma onye na-eme uche Chineke ga-anọgide ruo mgbe ebighị ebi.1 Jọn 2:17.Ọ bụrụ na ị chọrọ iso ná ndị a ga-azọpụta mgbe ọgwụgwụ ụwa ga-abịa, sorokwa ná ndị ga-anọgidekwa ruo mgbe ebighị ebi, gịnị ka ị ga-eme? Ihe ị ga-eme ọ bụ ịkwakọtawa ihe oriri na imewe ihe ndị ọzọ iji kwadebe maka ọgwụgwụ ụwa? Mba. Baịbụl dụrụ anyị ọdụ ka anyị bute ihe ndị ka mkpa ụzọ. Ọ sịrị: Ebe a ga-esi otú a gbazee ihe ndị a niile, chebaranụ ụdị mmadụ unu kwesịrị ịbụ echiche nihe banyere àgwà dị nsọ na omume ịsọpụrụ Chineke, na-echere ma na-eburu ọbịbịa nke ụbọchị Jehova nuche. 2 Pita 3:10-12 Ihe e kwuru ebe a gosiri na ihe ndị so nihe ndị a niile a ga-ebibi bụ ndị ọchịchị ụwa ọjọọ a na ndị niile nabatara ọchịchị ha ma jụ ọchịchị Chineke. Nke bụ eziokwu bụ na ihe oriri na ihe ndị ọzọ anyị nwere ike ịkwakọta agaghị azọpụtali anyị mgbe ọgwụgwụ ụwa ga-abịa.Ihe ga-azọpụta anyị bụ iji ife Jehova kpọrọ ihe na ịna-amụta otú ọ chọrọ ka anyị si na-akpa àgwà. Zefanaya 2:3 Anyị ekwesịghị iso ọtụtụ ndị taa na-achọghị ịma na ihe ndị na-eme nụwa ugbu a na-egosi na anyị bi noge ọgwụgwụ. Kama, anyị kwesịrị ịna-eburu ọbịbịa nke ụbọchị Jehova nuche. Ndịàmà Jehova ga-ejili Baịbụl gosi gị ihe ị ga-eme ka ị ghara iso ná ndị a ga-ebibi mgbe ọgwụgwụ ga-abịa.Ị Maara?Ihe ndị e gwupụtara nala hà gosiri na ihe ndị e dere na Baịbụl bụ eziokwu?Onye a bụ Eze Asiria aha ya bụ Sagọn nke abụọ e kwuru okwu yanAịzaya 20:1Otu isiokwu gbara nakwụkwọ a na-akpọBiblical Archaeology Reviewkwuru na e nwere, ma ọ dịghị ihe ọzọ, mmadụ iri ise a kpọrọ aha nAgba Ochie aha ha dịkwa nihe ndị e gwupụtara nala. Ụfọdụ nime ha bụ ndị eze iri na anọ chịrị Juda na Izrel, ma ndị nke a na-anụ aha ha, dị ka Devid na Hezekaya, ma ndị nke a na-anaghị anụcha aha ha, dị ka Menahem na Pika. Ndị ọzọ sokwa ná ndị a hụrụ aha ha nihe ndị e gwupụtara nala bụ ndị eze ise chịrị Ijipt na ndị eze iri na itoolu chịrị Asiria, Babịlọn, Moab, Peshia, na Siria. Ma, ọ bụghị naanị ndị eze ka a hụrụ aha ha nihe ndị ahụ e gwupụtara nala. Ndị ọzọ a hụkwara aha ha bụ ndị isi nchụàjà, otu odeakwụkwọ, na ndị ọzọ nwere ọrụ pụrụ iche ha na-arụ.Isiokwu ahụ gbara nakwụkwọ ahụ anyị kwuburu okwu ya kwukwara na ọtụtụ ndị gụrụ akwụkwọ kweere na ọ bụ ndị ahụ e kwuru okwu ha na Baịbụl bụ ndị ahụ aha ha dị nihe ndị ahụ e gwupụtara nala. E nwekwara ọtụtụ ndị ọzọ a kpọrọ aha nAgba Ọhụrụ aha ha dịkwa nọtụtụ ihe ndị e gwupụtara nala. Ha bụ ndị dị ka Herọd, Pọntiọs Paịlet, Taịbiriọs, Keyafas, na Sajiọs Pọlọs.Olee mgbe a kwụsịrị ịhụ ọdụm nobodo ndị dị noge e dere Baịbụl?Ọdụm e ji ọmarịcha brik ndị na-egbuke egbuke tụọ nahụ mgbidi nobodo BabịlọnỌ bụ eziokwu na o nweghịzi ọdụm dị nIzrel taa, ma ndị dere Baịbụl kwuru okwu banyere ọdụm ihe dị ka otu narị ugboro na iri ise. O gosiri na ndị ahụ dere Baịbụl ma banyere ọdụm. Nọtụtụ nime ebe ndị ahụ e kwuru okwu ọdụm na Baịbụl, ọ bụ ihe atụ ka e ji ha mee. Ma, o nwekwara ebe ụfọdụ e kwuru na Baịbụl gbasara ọdụm nkịtị. Dị ka ihe atụ, Baịbụl kwuru na Samsịn, Devid, na Benaya gbuchara ọdụm. Ndị Ikpe 14:5, 6;1 Samuel 17:34, 35;2 Samuel 23:20 O nwekwara ndị o kwuru ọdụm gburu.1 Ndị Eze 13:24;2 Ndị Eze 17:25.Noge gboo, e nwere ọdụm ndị dị nEshia Maịnọ, Gris, Palestaịn, Siria, Mesopotemia, nakwa nagbata ebe ugwu na ebe ọdịda anyanwụ India. A na-atụ ọdụm ndị a ezigbo ụjọ, na-akwanyekwara ha ezigbo ùgwù. Ndị na-ese ihe noge ahụ na-esekarịkwa ha nihe osise ha. Nobodo Babịlọn, e nwekwara ọdụm ndị e ji ọmarịcha brik ndị na-egbuke egbuke tụọ nahụ mgbidi ndị dị nOkporo Ámá E Si Agafe nOge Ememme.E kwukwara na ndị agha ndị Krisendọm chụrụ nta ọdụm na Palestaịn nihe dị ka nagbata afọ 1160 na afọ 1200. Ma, obere oge afọ 1300 gachara, o yiri ka e nweghịzi ọdụm ka fọrọ ebe ahụ. Ma, ruo nihe dị ka nafọ 1801, ndị ụfọdụ na-ekwu na ha ka na-ahụ ọdụm na Mesopotemia nakwa na Siria. Ruokwa nihe dị ka nafọ 1901, o nwekwara ndị na-ekwu na ha ka na-ahụ ọdụm nỊran nakwa nỊrak.Ọ Bịara Doo M Anya na Jehova Na-eme Ebere Ma Na-agbaghara MmehieNDỤ M BIRI NA MBỤ:Etoro m nobodo Mọntrịyọl. Ọtụtụ ndị nọ ná mpaghara m bi nobodo a anaghị enwe obi ụtọ. Papa m nwụrụ mgbe m dị ọnwa isii. Ọ bụ mụnwa bụ nke ikpeazụ nime ụmụ asatọ papa m na mama m mụrụ. Ọnwụ papa m meziri ka ọ bụrụ mama m na-egboro anyị mkpa anyị niile.Mgbe m na-etolite, ihe e ji mara m bụ ịṅụ ọgwụ ike, ịgba chaa chaa, ịlụ ọgụ, na iso ndị ohi na-akpa. Mgbe m dị afọ iri, m bidoro ịgara ndị akwụna na ndị omempụ na-agbazinye ndị mmadụ ego ozi. M na-aghakarị ụgha, ọ na-atọkwa m ụtọ ịghọgbu ndị mmadụ. Ihe ndị a m na-eme riri m ahụ ka onye ọgwụ ọjọọ riri ahụ.Mgbe m na-erula afọ iri na anọ, abụzi m aka ochie nịmata otú m ga-esi na-aghọgbu ndị mmadụ. Dị ka ihe atụ, m na-azụ ọtụtụ elekere a na-agba naka, ọla aka, na iyeri ntị e ji ọlaedo machie elu ha. M na-abịazi were ihe e ji ede aha nọla dee na ọ bụ ọlaedo ka e ji mee ihe ndị ahụ. M na-eburuzi ha gaa ree nokporo ámá nakwa nime ahịa. Otú ego si abata m aka mgbe ahụ na-atọ m ezigbo ụtọ. O nwedịrị otu ụbọchị m rechara ahịa rite puku dọla iri nuru ya bụ, ihe dị ka 1,580,600.E mechara kpọga m nebe a na-enyere ụmụaka na-eme mpụ aka. Ma, mgbe m dị afọ iri na ise, a chụpụrụ m nebe ahụ, o nweghịzi ebe m nwere m ga-ebi. M na-ehizi nokporo ámá, nebe a na-adọsa ụgbọala, na nụlọ ndị enyi m.Ndị uwe ojii na-anwụchikarị m mgbe ọ bụla maka igwu ndị mmadụ wayo. Ma, o nweghị mgbe a tụrụ m mkpọrọ nihi na ihe ndị ahụ m na-ere abụghị ihe ndị m zuru ezu. Ma ọtụtụ oge, m kwụrụ nnukwute ụgwọ maka wayo m gwuru, na maka iduhie ndị mmadụ, nakwa maka ire ahịa nanataghị ikike. M na-agachadị anatara ndị omempụ na-agbazinye ndị mmadụ ego ego e ji ha nụgwọ. Ihe a m na-eme nwere ike ịta isi m. Ma, o nweghị onye m na-atụ ụjọ. M na-ejikwa égbè mgbe ụfọdụ. O nwekwara oge ụfọdụ m na-eso ndị omempụ aga akpa arụ.OTÚ BAỊBỤL SI GBANWEE NDỤ M:Mgbe mbụ m nụrụ gbasaraBaịbụl bụ mgbe m dị afọ iri na asaa. Mụ na otu enyi m nwaanyị bi mgbe ahụ. Ya na Ndịàmà Jehova malitere ịmụ Baịbụl. Ma, obi adịghị mụ mma na o nwere omume ndị Baịbụl kwuru na ha adịghị mma. Nihi ya, m hapụrụ enyi m nwaanyị a gakwuru nwaanyị ọzọ mụ na ya na-akpa.Ma, enyi m nwaanyị nke abụọ a bidokwara soro Ndịàmà Jehova mụwa Baịbụl. Ọtụtụ ihe gbanwere ná ndụ ya. Ọ bịara na-adịkwu nwayọọ, na-enwekwukwa ndidi. Ihe a niile tọrọ m ụtọ, mụ agbanwee obi m. Otu ụbọchị, ekwetara m gaa ọmụmụ ihe nỤlọ Nzukọ Alaeze Ndịàmà Jehova. Mgbe m rutere, ha nabatara m nke ọma. Ha niile jiri ejiji dị mma. Ha dị nnọọ iche ná ndị mụ na ha na-akpabu. Ndị ezinụlọ m egositụbeghị m na ha hụrụ m nanya, e nweghịkwa onye gosiri m na ya hụrụ m nanya noge niile m bụ nwata. Otú Ndịàmà Jehova si gosi m na ha hụrụ m nanya bụ ihe na-agụ m agụụ kemgbe. Mgbe Ndịàmà Jehova gwara m ka mụ na ha mụwa Baịbụl, m kwetara ozugbo.Ihe ndị m na-amụta na Baịbụl zọrọ mụ ndụ. Mụ na ndị enyi m nwoke abụọ na-akpabu nkata ịga ohi iji nweta ego m ga-eji akwụ ụgwọ m ji ndị mụ na ha gbakọrọ chaa chaa. M ji ha ihe karịrị puku dọla iri ise ya bụ, ihe dị ka 7,875,500. Ma, obi dị m ụtọ na esoghịzi m ha gaa ohi ahụ. Ha abụọ gawaziri naanị ha. Ndị uwe ojii jidere otu nime ha ma gbagbuo onye nke ọzọ.Ka mụ na Ndịàmà Jehova na-amụ Baịbụl, m bịara mata na e nwere ọtụtụ omume ọjọọ m na-eme m kwesịrị ịkwụsị. Dị ka ihe atụ,1 Ndị Kọrịnt 6:10kwuru, sị: Ndị ohi, ma ọ bụ ndị anyaukwu, ma ọ bụ ndị aṅụrụma, ma ọ bụ ndị na-ekwujọ mmadụ, ma ọ bụ ndị na-apụnara mmadụ ihe, agaghị eketa alaeze Chineke. Mgbe m gụrụ amaokwu Baịbụl a, anya mmiri gbawara m nihi na ọ bụ ihe ndị ahụ ka m na-eme. Ọ bịara doo m anya na m kwesịrị ịgbanwe ndụ m kpamkpam. Ndị Rom 12:2 Ana m eme ihe ike, na-ewe iwe ọkụ, ụgha anaghịkwa akọ m ụkọ nọnụ.Ma, amụtakwara m na Jehova dị obi ebere, na-agbagharakwa mmehie. Aịzaya 1:18 Ekpesiri m ekpere ike na-arịọ Jehova ka o nyere m aka ka m hapụ ndụ ọjọọ ahụ m na-ebi. Jehova nyeere m aka mụ ejiri nwayọọ nwayọọ kwụsị ihe ọjọọ ndị ahụ m na-eme. Otu ihe gbara ọkpụrụkpụ m mere bụ ịlụ enyi m nwaanyị ahụ otú iwu kwuru.Ọ bụ nihi na m mụrụ Baịbụl, meekwa ihe ndị m mụtara mere m ka ji dịrị ndụ taaAdị m afọ iri abụọ na anọ mgbe ahụ, anyị jikwa ụmụ atọ. Ihe bụzi mkpa m ugbu a bụ ịchọta ezigbo ọrụ m ga na-arụ. Ma, agachaghị m akwụkwọ, o nweghịkwa ụlọ ọrụ nyerela m akwụkwọ m nwere ike iji nweta ọrụ. Mgbe m rịọsichara Jehova arịrịọ ike ka o nyere m aka, m gawaziri ịchọ ọrụ. M gwara ndị nwere ike iwe m nọrụ na m chọrọ ịgbanwe ndụ m ma bido rụwa ezigbo ọrụ. Mgbe ụfọdụ, m na-akọwara ha na m na-amụ Baịbụl, nakwa na m chọrọ ịbụ ezigbo mmadụ ga na-abara obodo uru. Ọtụtụ ndị ekweghị ewe m nọrụ. Ma nikpeazụ, enwetara m onye were m nọrụ. Mgbe m kọchaara ya ụwa m, o kwuru, sị: Obi m na-agwa m wee gị nọrụ, ma amaghị m ihe mere o ji na-agwa m wee gị. Ọ bịara doo m anya na Jehova azala ekpere m. Mụ na nwunye m mechara mee baptizim ma ghọọ Ndịàmà Jehova.URU NDỊ M RITERE:Ọ bụ nihi na m mụrụ Baịbụl, meekwa ihe ndị m mụtara mere m ka ji dịrị ndụ taa. Mụ na ezinụlọ m bụzi ndị e ji ama atụ. Obi na-eruzi m ala ugbu a, nihi na m ma na Jehova agbagharala m.Kemgbe afọ iri na anọ gara aga, m na-ekwusa ozi ọma oge niile, na-enyere ndị mmadụ aka ịmụta Baịbụl. Na nso nso a, nwunye m amalitekwala ịna-ekwusa ozi ọma oge niile. Kemgbe af iri atọ ugbu a, enyerela m mmadụ iri abụọ na abụọ mụ na ha na-arụ ọrụ aka ha ebido fewe Jehova. M ka na-aga nebe a na-ere ahịa, ma ọ bụghịzi ịga gwuo ndị mmadụ wayo, kama ọ bụ ịga kọọrọ ha ihe ndị m mụtarala na Baịbụl. M na-akọrọ ha banyere ụwa ọhụrụ nke ndị aghụghọ na-agaghị anọ na ya.Abụ Ọma 37:10, 11.Ànọ M nỌnọdụ Chineke?WERE ya na ị na-ahụ Josef ka o guzo nubi ya notu mgbede, na-ele nkwụ na osisi ndị ọzọ dị ebe ahụ, na-elekwa ọmarịcha mmiri dị ebe ahụ na ahịhịa ndị dị nime ya. Ọ nọkwa nubi ahụ na-ele obí Fero. Ka ọ nọ ebe ahụ, ya ana-anụ olu ndị na-achị ọchị nime ụlọ ya. Manase nwa ya na-akpa Ifrem nwanne ya nke nta ọchị, nne ha ana-elekwa ha na-achị ọchị. Josef mụmụrụ ọnụ ọchị, kwee nisi nihi na ọ ma na Chineke agọziela ya.Ihe mere Josef ji gụọ ọkpara ya Manase bụ nihi nsogbu ndị Jehova mere ka o chefuo. Jenesis 41:51 O nwere ọtụtụ ihe ọ na-abụ o cheta, obi ana-ajọ ya njọ. Ọ na-ewute ya na ọ nọghị nụlọ ha, ọ naghịkwa ahụ ụmụnne ya na papa ya. Ọ na-ewutekwa ya ma o cheta otú ụmụnne ya ndị nke tọrọ ya si kpọ ya asị, gwa ya okwu ọjọọ, kpaa nkata igbu ya, ma mechaakwa ree ya ka ọ gaa gbawa ohu. Kemgbe ahụ, ọtụtụ ihe emeela ná ndụ ya. Nime ihe dị ka afọ iri na abụọ, ọ gbaala ohu, nọọkwa na mkpọrọ. O nwekwara mgbe a tụrụ ya ịgà nụkwụ. Ma ugbu a, obi na-atọ ya ụtọ na Chineke agọziela ya. Ọ bụ ya bụzi onye na-esote eze ndị Ijipt bụ obodo dị ike.Jehova kwuru na a ga-enwe afọ asaa ihe oriri ga-aba ụba nIjipt. Kemgbe afọ asaa ahụ bidoro, Josef ahụla otú ihe a Jehova kwuru si na-emezu. Ọ bụkwa Josef ka ọrụ ịchịkọta ihe oriri ndị ahụ na ichekwa ha dị naka. Ọ bụ noge ahụ ka nwunye ya bụ Asinat mụụrụ ya ụmụ nwoke abụọ. Ma, Josef ka na-echeta ndị ezinụlọ ha bi nebe dị ezigbo anya, karịchaa, nwanne ya nta bụ Benjamin na nna ya bụ Jekọb. O nwere ike ịbụ na Josef nọ na-eche ma ahụ ọ dịkwa ha, ma obi ọ ka fere ụmụnne ya azụ, nakwa ma ya na ha ọ ga-adịghachili ná mma.Ọ bụrụ na o nwetụla mgbe ndị ezinụlọ unu na-adịghị notu nihi na ụfọdụ na-enwere ibe ha anyaụfụ, ma ọ bụ rabanye ibe ha naka ndị ọjọọ, ma ọ bụkwanụ kpọọ ibe ha asị, mara na otú ọ dị gị ka ọ dị Josef. Olee ihe anyị ga-amụta notú Josef si lekọta ndị ezinụlọ ha?GAKWURUNỤ JOSEFỌrụ zuru Josef ahụ, afọ asaa ahụ ihe oriri ga-aba ụba agwụwakwala. Ihe Jehova gwara Fero ná nrọ emechaala mee. Ozugbo afọ asaa ahụ gachara, ala kwụsịrị imepụta ihe oriri. Obere oge, ụnwụ dara nobodo niile gbara Ijipt gburugburu. Ma, Baịbụl kwuru na ihe oriri dị nala Ijipt dum. Jenesis 41:54 O doro anya na nrọ ahụ Jehova si naka Josef kọwaa, nakwa otú Josef si hazie ihe niile nke ọma, baara ndị Ijipt uru.Jehova akwụsịghị iji Josef na-arụ ọrụ nihi na Josef nọgidere na-adị umeala nobiỌ ga-abụ na ndị Ijipt kelere Josef ezigbo ekele maka ihe o meere ha, tookwa ya maka nkà pụrụ iche o nwere nịhazi ihe. Ma, Josef achọghị ka ha bịa towe ya, kama ọ chọrọ ka ha na-eto Jehova bụ Chineke ya. Ọ bụrụ na anyị ejiri nkà ndị anyị nwere na-ejere Chineke ozi ma dịrị umeala nobi, Chineke nwere ike ime ka anyị jiri nkà ndị ahụ rụọ ihe karịrị ihe anyị tụrụ anya na anyị ga-arụli.Ma, ụnwụ ahụ mechakwara kpawa ndị Ijipt aka ọjọọ. Ha rịọwara Fero ka o nyere ha aka, Fero asị ha: Gakwurunụ Josef. Ihe ọ bụla ọ gwara unu, meenụ ya. Josef bidoro mepewe ebe niile e debere ọka wit ma na-eresị ya ndị chọrọ ya.Jenesis 41:55, 56.Ma, ụnwụ ahụ kpara ndị bi ná mba ndị ọzọ aka ọjọọ, ha ahụghịdị nri nke ha nwere ike ịzụ azụ. Ụmụnne Josef na nna ha nọ na Ke na-ahụsi anya nihi ụkọ nri. Ke dị ihe karịrị narị kilomita atọ ma e si Ijipt gawa ya. Nna Josef bụ Jekọb nụrụ na e nwere ọka nIjipt. Nihi ya, o dunyere ụmụ ya ka ha gaa Ijipt zụta ọka.Jenesis 42:1, 2.Jekọb dunyere naanị ụmụ ya ndị nwoke iri. Ọdụdụ nwa ya bụ Benjamin esoghị ha. Jekọb chetara ihe mere mgbe o zigara Josef nwa ya ọ hụrụ nanya ka ọ gaa lee otú ụmụnne ya mere. Ihe ahụ bụ anya ikpeazụ ọ hụrụ Josef. Ihe ụmụnne ya welataziiri Jekọb bụ uwe mwụda pụrụ iche ọ kwaara Josef. Uwe ahụ bụzi ọbara ọbara, ọ dọkasịkwara adọkasị. Ụmụ ya ahụ mere ihe a ka o were ya na anụ ọhịa adọgbuola Josef. Obi gbawara Jekọb.Jenesis 37:31-35.OZUGBO AHỤ, JOSEF CHETARA NRỌ NDỊ Ọ RỌRỌỤmụ Jekọb mere ogologo njem ma mechaa ruo Ijipt. Mgbe ha jụrụ otú ha ga-esi zụta ọka, a gwara ha ka ha gakwuru otu nnukwute onye ọchịchị aha ya bụ Zafenat-pania. Jenesis 41:45 Mgbe ha hụrụ onye ahụ, hà matara na ọ bụ Josef? Nebeekwanụ? Naanị ihe ha ma bụ na onye ahụ bụ nnukwu onye ọchịchị a ma ama nIjipt, nakwa na ọ bụ ya ga-enyere ha aka. Ha mere ihe ha kwesịrị ime ma ha hụ ụdị onye ahụ. Ha bịara kpọọrọ ya isiala.Jenesis 42:5, 6.Ma, Josef ọ matara ụmụnne ya? Ozugbonụ. Ihe ọzọ bụkwa na mgbe ọ hụrụ ha ka ha na-akpọrọ ya isiala, o chetara ihe mere mgbe ọ dị obere. Baịbụl gwara anyị na ozugbo ahụ, Josef chetara nrọ ndị Jehova mere ka ọ rọọ mgbe ọ dị obere. Jehova ji nrọ ndị ahụ gosi na ụmụnne Josef ga-emecha na-akpọrọ Josef isiala. Ọ bụkwa ya ka ha na-eme ugbu a. Jenesis 37:2,5-9;42:7,9 Gịnị ka Josef ga-eme? Ọ ga-aga makụọ ha, ka ọ ga-eji ohere a megwara ha ihe ha mere ya?Josef ma na ya ekwesịghị iji maka iwe ihe ahụ ụmụnne ya mere ya sị ka ya megwara ha. Ọ ma na aka Jehova dị nihe ndị a na-eme ugbu a. Jehova chọrọ iji ihe ndị a na-emenụ mezuo nkwa o kwere. O kwere nkwa na ya ga-eme ka ụmụ Jekọb ghọọ nnukwu mba. Jenesis 35:11, 12 Ọ bụrụ na obi ka fere ụmụnne Josef azụ, ya abụrụkwa na ha ka na-eche naanị gbasara onwe ha, ma ọ bụ na ha ka na-akpa arụ iji nweta ihe ha chọrọ, ọ ga-emebi ọtụtụ ihe. Ihe ọzọ bụkwa na Josef mee ha ihe ọ bụla, o nwere ike ịkpaghasị ezinụlọ ha, ma ọ bụdị kpatara nna ya na nwanne ya Benjamin ezigbo nsogbu. Ọ maghịdị ma hà ka dị ndụ. Nihi ihe ndị a, Josef kpebiri na ya agaghị eme ka ha mata onye ọ bụ ka o nwee ike ile ha ule ma chọpụta mahà agbanweela. Ọ bụ mgbe ahụ ka ọ ga-amata ihe Jehova chọrọ ka o mee.O nwere ike ụdị ihe a mere Josef agaghị eme gị. Ma, ọtụtụ ezinụlọ taa adịghị nudo. Ọ bụrụ na anyị nọ nụdị ezinụlọ a, obi anyị nwere ike ịna-agwa anyị ka anyị mee ihe anyị chere na ọ bụ ya kacha mma. Ma, ihe kacha mma anyị ga-eme bụ iṅomi Josef. Anyị kwesịrị ịgbalị chọpụta ihe Chineke chọrọ ka anyị mee. Ilu 14:12 Anyị na ndị ezinụlọ anyị kwesịrị ịna-adị nudo. Ma, ihe kwesịrị ịkacha anyị mkpa bụ ka anyị na Jehova na Ọkpara ya na-adị nudo.Matiu 10:37.A GA-EJI NKE A NWALEE UNUJosef mere ọtụtụ ihe iji chọpụta ụdị obi ụmụnne ya nwere ugbu a. Ihe mbụ o mere bụ iji asụsụ ndị Ijipt bawara ha mba, onye ọzọ ana-atapịara ha ihe ọ na-ekwu. Josef gwara ụmụnne ya na ha bịara iledo ala Ijipt. Ma, ụmụnne ya bidoro ịgọrọ isi ha. Ha gwara ya banyere ezinụlọ ha, gwakwa ya na ha nwere nwanne ntakịrị nọ nụlọ. Josef emeghị ka ha mata na obi tọrọ ya ụtọ maka ihe a ha kwuru. Ma, Josef chọrọ ịma ma Benjamin ọ ka nọ ndụ neziokwu. Ọ gwaziri ha, sị: A ga-eji nke a nwalee unu. Ọ sịrị na otu onye nime ha ga-agarịrị kpọta nwanne ha nke nta ahụ ka ya hụ ya. Ma, Josef mechara kweta na ya ga-ahapụ ha ka ha gaa kpọta nwanne ha nke nta ahụ ma ọ bụrụ na otu onye nime ha ga-anọ, ndị nke ọzọ agawa.Jenesis 42:9-20.Ụmụnne Josef bidoro ịta onwe ha ụta maka ihe ha mere afọ iri abụọ gara aga. Ma, ha amaghị na Josef na-aghọta ihe niile ha na-ekwu. Ha nọ na-ekwu, sị: O doro anya na anyị bụ ndị ikpe mara nihe metụtara nwanne anyị nwoke, nihi na anyị hụrụ otú mkpụrụ obi ya si nọrọ ná mwute mgbe ọ nọ na-arịọ anyị ka anyị nweere ya ọmịiko, ma anyị egeghị ntị. Ọ bụ ya mere ahụhụ a ji dakwasị anyị. Josef nụrụ ihe niile ha kwuru, anya mmiri agbawa ya. Ma, o si nebe ha nọ pụọ ka ha ghara ịma na ọ na-ebe ákwá. Jenesis 42:21-24 Ma, ọ ma na ihe e ji ama ma mmadụ ò chegharịala abụghị naanị ma onye ahụ kwaa ụta mgbe ọ na-ata ahụhụ ihe o mere. Nihi ya, o lere ha ule.Ọ kpọchiri Simiọn nụlọ nga ma hapụ ndị ọzọ ka ha lawa. O kwukwara ka e tinyeghachiri ha ego ha nakpa nri ndị ha bu na-ala. Mgbe ha laruru, chọọ ịgaghachi Ijipt, ha rịọsiri nna ha Jekọb arịrịọ ike ka o kwe ka ha kpọrọ Benjamin gaa. Ma, ọ rara ahụ tupu ha emee ka Jekọb kweta. Mgbe ha lọghachiri Ijipt, ha gwara onye na-elekọta ụlọ Josef na ha hụrụ ego nakpa ha, na ha jikwa ya bịa ka ha nye ha ya. Ihe ahụ ha mere dị mma. Ma, Josef chọkwuru ịma ma hà agbanweela neziokwu. O meere ha oriri. Ma, o kweghị ka ha mata otú obi dị ya mgbe ọ hụrụ Benjamin. O mechakwara bunye ha ihe oriri ma hapụ ha ka ha lawa. Ma, e zoro iko ọlaọcha Josef nakpa Benjamin.Jenesis 42:2644:2.Josef ma na ugo eberela ná mgbagbu. Ọ gwara onye ahụ na-elekọta ụlọ ya ka ọ chụwa ha, jide ha ma kpọghachi ha nihi na ha zuuru iko ya. Mgbe a hụrụ iko ahụ nakpa Benjamin, a kpọghachiri ha niile nụlọ Josef. Ugbu a ka Josef ga-amatazi ma ụmụnne ya hà agbanweela neziokwu. Juda kwuchitere ọnụ ụmụnne ya ndị nke ọzọ. O bidoro rịwa ka e meere ha ebere. Ọ sịdịrị ka ha niile nọrọzie nIjipt gbawa ohu. Ma, Josef gwara ha na ọ bụ naanị Benjamin ga-anọ nIjipt gbawa ohu, na ndị nke ọzọ niile ga-alawa.Jenesis 44:2-17.Juda gwaziri Josef okwu metụrụ ya nobi. Ọ gwara ya na ọ bụ naanị Benjamin fọdụrụ nime ndị nne ya mụrụ, nna ya hụkwara ya nanya. Josef bụ ọkpara Rechel nwunye Jekọb. Jekọb hụkwara nwunye ya a nanya. Ma, Rechel nwụrụ mgbe ọ na-amụ nwa ya nke abụọ bụ Benjamin. O doro anya na mama Josef anaghị apụ Josef apụ nobi otú ahụ ọ na-anaghịkwa apụ nna ha nobi. Ọ ga-abụ ya mere Josef ji hụ Benjamin nanya nke ukwuu.Jenesis 35:18-20;44:20.Juda nọgidere na-arịọ Josef ka Benjamin ghara ịgbawa ohu. Ọ gwadịrị ya ka ọ hapụ ka ya gbachitere Benjamin ohu. Ọ gwaziri ya ihe a na-emetụ nobi: Olee otú m ga-esi lakwuru nna m nakpọghị nwa okoro a wee jiri anya m hụ ọdachi ga-adakwasị nna m? Jenesis 44:18-34 O doola anya ugbu a na Juda agbanweela. Ihe a o mere gosirina o chegharịala, gosikwa na o nwere obi nwanne, na ọ naghị achọ naanị ọdịmma onwe ya, nakwa na ihe banyere onye ọzọ na-emetụ ya nobi.Josef chọpụtara na ụmụnne ya agbanweelaJosef enweghịzi ike ijide onwe ya. Ákwá juru ya obi. Ọ gwara ndị niile na-ejere ya ozi ka ha pụọ nèzí. Mgbe ha pụchara, o bidoro besiwe ákwá ike nke mere na ndị nọ nụlọ Fero nọ na-anụ olu ya. Ọ gwaziri ụmụnne ya onye ọ bụ. Ọ gwara ha, sị: Abụ m Josef nwanne unu. Ihe a o kwuru gbara ụmụnne ya gharịị. Ma, ọ gara makụọ ha ma gwa ha na ya agbagharala ha maka ihe ọjọọ niile ha mere ya. Jenesis 45:1-15 Josef gbaghaara ndị mejọrọ ya otú ahụ Jehova na-eme. Abụ Ọma 86:5 Ànyị na-eme ka Josef?Ị KA NỌ NDỤMgbe Fero nụrụ ihe mere mkpọtụ ji na-eme nụlọ Josef, ọ kpọrọ Josef ma gwa ya ka ọ kpọta nna ya na ndị ezinụlọ ha niile nIjipt. O teghị aka, nna Josef akwata Ijipt, ya na Josef ahụ. Mgbe Jekọb hụrụ Josef nwa ya, o bewere ákwá ma sị: Adị m njikere ịnwụ ugbu a, ugbu a m hụworo ihu gị, ebe ọ bụ na ị ka nọ ndụ.Jenesis 45:16-28;46:29, 30.Jekọb dịkwuru ndụ afọ iri na asaa ọzọ mgbe ọ bịachara Ijipt. Afọ ole a ọ dịkwuru ndụ nyekwara ya ohere ịgọzi ụmụ ya iri na abụọ. Jekọb nyere Josef bụ nwa ya nwoke nke iri na otu òkè abụọ a na-enyekarị diọkpara. A ga-esi nụmụ Josef abụọ nweta ebo abụọ nIzrel. Juda kwanụ, bụ nwa ya nwoke nke anọ? Ọ bụ ya kacha ụmụnne ya ndị ọzọ niile gosi na ya agbanweela. Ngọzi nke ya pụkwara iche. Nna ya gwara ya na onye ga-abụ Mesaya ga-esi nezinụlọ ya.Jenesis, isi nke 48na 49.Jekọb nwụrụ mgbe ọ dị otu narị afọ na iri anọ na asaa. Mgbe ọ nwụrụ, ụmụnne Josef chere na Josef ga-achọzi imegwara ha ihe ọjọọ ha mere ya ebe ọ bụzi nnukwu mmadụ. Ma, Josef mere ka obi sie ha ike na o nweghị ihe ya ga-eme ha. O teela Josef ma na aka Jehova dị nọbịbịa ha bịara Ijipt. Ọ gwara ha ka ha kwụsị ịna-enwe mwute maka ihe ha mere ya. Ọ jụziri ha, sị: Ànọ m nọnọdụ Chineke? Jenesis 15:13;45:7, 8;50:15-21 Josef ma na ọ bụ Jehova nwe ikpe ikpe, nakwa na ọ na-ekpe ikpe ziri ezi. Oleezi otú Josef ga-esi mesiwe ụmụnne ya Jehova gbaghaarala ike?Ndị Hibru 10:30.Ò nwere mgbe ọ na-esiri gị ike ịgbaghara mmadụ ihe ọjọọ o mere gị? Ọ na-akacha esi ike ma ọ bụrụ na onye ahụ kpachaara anya mee gị ihe ahụ. Ma, ọ bụrụ na onye mejọrọ gị akwaa ụta maka ihe o mere gị, i kwesịrị iji obi gị niile gbaghara ya. Ọ ga-abara ma gị ma onye ahụ uru. Ọ ga-egosikwa na ị na-eṅomi Josef na Jehova bụ Nna anyị na-eme ebere.Ajụjụ Ndị Baịbụl ZaraGịnị bụ Ụbọchị Ikpe?Gịnị mere ụbọchị ikpe ga-eji bụrụ oge obi ụtọ?Noge e dere Baịbụl, Chineke ji ndị ikpe napụta ndị ya naka ndị na-emegbu ha. Ndị Ikpe 2:18 Ihe Baịbụl kwuru gosiri na Ụbọchị Ikpe ga-abụ oge obi ụtọ, oge Jehova, bụ Onyeikpe nke ụwa dum, ga-anapụta ụmụ mmadụ naka ndị na-emegbu ha.GụọAbụ Ọma 96:12, 13;Aịzaya 26:9.Chineke ahọpụtala Jizọs ka o kpee ndị nwụrụ anwụ na ndị dị ndụ ikpe nezi omume. Ọrụ Ndịozi 10:42;17:31 E nwere ọtụtụ ndị na-amaghị Chineke nwụọ. NỤbọchị Ikpe, Jizọs ga-akpọlite ụdị ndị ahụ nọnwụ ka a kụziere ha gbasara Chineke, ka ha gosikwa na ha hụrụ Chineke nanya.GụọỌrụ Ndịozi 24:15.Gịnị mere Ụbọchị Ikpe ga-eji nọruo otu puku afọ?Ọ bụ nime otu puku afọ ahụ ka a ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ. Mkpughe 20:4,12 Ọ ga-ewetụkwa oge tupu ndị nke na-amaghị Chineke amata ya ma gosi ma hà ga-erubere ya isi. Ọtụtụ ndị na-ekwu na ọ bụ ihe mmadụ metara tupu ya anwụọ ka a ga-eji ekpe ya ikpe ma a kpọlite ya. Ma, ihe Baịbụl kwuru gosiri na ọ bụ ihe mmadụ mere mgbea kpọlitecharaya nọnwụ ka a ga-eji kpee ya ikpe.GụọNdị Rom 6:7.Baịbụl kwukwara na tupu otu puku afọ ahụ amalite, a ga-enwe ụbọchị a ga-ekpe ndị ajọ omume ikpe, ọ ga-abịakwa na mberede. Ihe ọzọ a na-akpọ ụbọchị a bụ ọgwụgwụ ụwa anyị kwuru okwu ya ná mbidoỤlọ Nchea. Ọ bụ ụbọchị Chineke ga-ebibi ndị ọjọọ niile. 2 Pita 3:7 Nihi ya, anyị kwesịrị ịgbalịsi ike ugbu a gosi na anyị hụrụ Chineke nanya.Gụọ2 Pita 3:9,13. 