 Bible Na-akụzi bh-IB  Gịnị nEzie Ka Bible Na-akụzi?Peeji Mbụ na nke Ndị Bipụtara Akwụkwọ AEbe Ndị E Si Nweta Foto: Peeji nke 7: A natara ikike naka American Bible Society Peeji nke 13: Mbara igwe na ala: A natara ikike naka Anglo-Australian Observatory, foto David Malin sere Peeji nke 19: Ụwa: Foto nke NASA Peeji nke 24-25: Foto nke WHO bụ nke Edouard Boubat sere Peeji nke 88-89: Bọmbụ gbawara agbawa: Foto nke USAF; nwatakịrị: Foto nke WHO bụ nke W. Cutting sere Peeji nke 126: Nwa e bu nafọ: Dr. G. MoscosoPhoto Researchers, Inc. Peeji nke 155: Foto nke dị nazụ, nelu aka ekpe: Ernst Haas, Transglobe Agency, Hamburg Peeji nke 165: Mbara igwe na ala: A natara ikike naka ROEAnglo-Australian Observatory, foto David Malin sereA naghị ere akwụkwọ a ere. O so nihe e ji arụ ọrụ ịkụziri ndị mmadụ Baịbụl nụwa dum. E jikwa onyinye si ndị mmadụ nobi akwado ọrụ a.Ị chọọ inye onyinye, biko gaa na donate.jw.org.Ọ gwụlakwa ma e gosiri nsụgharị ọzọ, nsụgharị Bible e ji mee ihe maka Akwụkwọ Nsọ Grik bụNsụgharị Ụwa Ọhụrụ nke Akwụkwọ Nsọ Grik nke Ndị Kraịst,nsụgharị e jikwa mee ihe maka Akwụkwọ Nsọ Hibru bụBible Nsọ nke Union Version.E mewo ka nsụpe okwu nke nsụgharị abụọ ahụ kwekọọ nụdị e ji eme ihe noge a. Nebe e dereNWka ọ na-eso nhota okwu, ọ na-egosi na nsụgharị ahụ sitere naNew World Translation of the Holy ScripturesWith Referencesnke dị nasụsụ Bekee.Nke E Biri nỌnwa Septemba 2013Igbo bh-IB 2005Watch Tower Bible and Tract Society of PennsylvaniaIhe Ndị Dị nIme YaNke A Ọ Bụ Ihe Chineke Zubere?Ọ BỤRỤ na ị gụọ akwụkwọ akụkọ, ma ọ bụ kirie televishọn, ma ọ bụ gee redio, ị ga-achọpụta na akụkọ banyere mpụ, agha, na iyi ọha egwu jupụtara na ha! Chegodị echiche banyere nsogbu ndị nke i nwere. Ma eleghị anya, ọrịa ma ọ bụ ọnwụ nke onye ị hụrụ nanya na-egbu gị mgbu nobi. Ị pụrụ inwe mmetụta yiri nke ezi mmadụ ahụ bụ Job, bụ onye sịrị na ahụhụ juru ya afọ.Job 10:15.Jụọ onwe gị, sị:Nke a ọ bụ ihe Chineke zubere maka m nakwa maka ihe nile a kpọrọ mmadụ?Olee ebe m pụrụ inweta enyemaka iji nagide nsogbu m nile?È nwere olileanya na ọ dị mgbe anyị ga-enwe udo nụwa?Bible na-aza ajụjụ ndị a nụzọ na-eju afọ.BIBLE NA-AKỤZI NA CHINEKE GA-EME KA E NWEE MGBANWE NDỊ A NỤWA.Ọ ga-ehichapụkwa anya mmiri ọ bụla nanya ha, ọnwụ agaghị adị ọzọ, iru újú ma ọ bụ mkpu ákwá ma ọ bụ ihe mgbu agaghịkwa adị ọzọ.Mkpughe 21:4.Onye ngwụrọ ga-amali dị ka ele.Aịsaịa 35:6A ga-emeghe anya ndị ìsì.Aịsaịa 35:5.Ndị nile nọ nili ncheta ga-apụta.Jọn 5:28, 29Onye obibi ya agaghị asị, Ana m arịa ọrịa.Aịsaịa 33:24.Ọtụtụ ọka ga-adị nala.Abụ Ọma 72:16.RITE URU NIHE NDỊ BIBLE NA-AKỤZIAdịla ngwa iwere ihe ndị dị na peeji ndị bu ụzọ dị ka ị nrọ efu. Chineke ekwewo nkwa ime ihe ndị a, Bible na-akọwakwa otú ọ ga-esi mee ha.Ma Bible na-eme ihe karịrị nke ahụ. Ọ na-ekwu ihe ga-enyere gị aka ibi ndụ na-eju afọ nezie ọbụna ugbu a. Chetụdị banyere nchegbu na nsogbu ndị i nwere. Ha pụrụ ịgụnye nsogbu ego, nsogbu ezinụlọ, ahụ adịghị ike, ma ọ bụ ọnwụ nke onye ị hụrụ nanya. Bible pụrụ inyere gị aka ịnagide nsogbu taa, ọ pụkwara iwetara gị nkasi obi site nịza ajụjụ ndị dị ka ndị a:Nihi gịnị ka anyị ji ata ahụhụ?Olee otú anyị pụrụ isi nagide nchegbu nke ndụ?Olee otú anyị pụrụ isi mee ka ndụ ezinụlọ anyị bụrụ nke na-enye obi ụtọ karị?Gịnị na-eme anyị mgbe anyị nwụrụ?Ànyị ga-ahụ ndị anyị hụrụ nanya nwụrụ anwụ ọzọ?Olee otú anyị pụrụ isi jide naka na Chineke ga-emezu nkwa ya maka ọdịnihu?Ọgụgụ ị na-agụ akwụkwọ a gosiri na ọ ga-amasị gị ịmata ihe Bible na-akụzi. Akwụkwọ a ga-enyere gị aka. Ị ga-ahụ na paragraf nke ọ bụla nwere ajụjụ ya na ya kwekọrọ nala ala peeji. Ọ masịwo ọtụtụ nde mmadụ iji ajụjụ na azịza eme ihe mgbe ha na Ndịàmà Jehova na-ekwurịta banyere Bible. Anyị nwere olileanya na ọ ga-amasịkwa gị. Ka Chineke gọzie gị ka ị na-enwe ahụmahụ na-akpali akpali ugbu a na nke na-enye afọ ojuju nke ịmụta ihe Bible na-akụzinezie!1 Olee Ihe Ndị Bụ Eziokwu Banyere Chineke?1, 2. Nihi gịnị ka o ji adịkarị mma ịjụ ajụjụ?Ị HỤTỤLA ebe ụmụaka na-ajụ ajụjụ? Ọtụtụ nime ha na-amalite ịjụ ajụjụ ozugbo ha malitere ikwu okwu. Ha na-elegide gị nnọọ anya ka ha na-ajụ ajụjụ ndị dị ka: Gịnị mere eluigwe ji acha anụnụ anụnụ? Gịnị ka e ji mee kpakpando? Ònye kụziiri ụmụ nnụnụ ịbụ abụ? Ị pụrụ ịgbalịsi ike ịza ha, ma ọ naghị adịcha mfe. Ọbụna azịza kasị mma i nyere pụrụ ịkpali ha ịjụ gị ajụjụ ọzọ, bụ: Nihi gịnịkwanụ?2Ọ bụghị ị ụmụaka na-ajụ ajụjụ. Ka anyị na-etolite, anyị na-anọgide na-ajụ ajụjụ. Anyị na-eme nke a iji mata ụzọ, iji mata ihe ize ndụ ndị ọ dị mkpa ka anyị zere, ma ọ bụ iji chọpụta ihe. Ma o yiri ka ụfọdụ ndị hà na-akwụsị ịjụ ajụjụ, karịsịa ajụjụ ndị kasị mkpa. Ma ọ dịghị ihe ọzọ, ha na-akwụsị ịchọ azịza.3. Nihi gịnị ka ọtụtụ ndị ji akwụsị ịgbalị ịchọta azịza nke ajụjụ ndị kasị mkpa?3Cheedị banyereajụjụ ahụ dị nihu akwụkwọ a,ajụjụ ndị a jụrụ nokwu mmalite ya, ma ọ bụndị dị ná mmalite isiakwụkwọ a. Ha bụ ụfọdụ nime ajụjụndị kasị mkpa ị pụrụ ịjụ. Ma, ọtụtụ ndị anaghịzi agbalị ịchọta azịza ha. Nihi gịnị? Bible ò nwere azịza ha? Ụfọdụ na-eche na azịza ndị ọ na-enye siri nnọọ ike nghọta. Ndị ọzọ na-eche na ịjụ ajụjụ pụrụ imenye ha ihere. Ụfọdụ ndị na-ekpebikwa na ọ kasị mma ịhapụrụ ndị ndú okpukpe na ndị nkụzi ajụjụ ndị dị otú ahụ. Gịnị ka i chere?4, 5. Gịnị bụ ụfọdụ nime ajụjụ ndị kasị mkpa anyị pụrụ ịjụ ná ndụ, nihi gịnịkwa ka anyị kwesịrị iji chọọ azịza ha?4Ma eleghị anya, ọ ga-amasị gị inweta azịza nke ajụjụ ndị dị mkpa ná ndụ. Ihe ịrụ ụka adịghị ya na mgbe ụfọdụ ị na-eche, sị: Gịnị bụ nzube nke ndụ? Ndụ nke a ọ bụ ị ndụ dịnụ? Olee ụdị onye Chineke bụ nezie? Ọ dị mma ịjụ ajụjụ ndị dị otú ahụ, ọ dịkwa mkpa ka ị ghara ịkwụsị ịjụ ha ruo mgbe ị chọtara azịza ndị na-eju afọ ma zie ezie. Onye ozizi ahụ a ma ama, bụ Jizọs Kraịst, kwuru, sị: Nọgidenụ na-arịọ, a ga-enyekwa unu; nọgidenụ na-achọ, unu ga-achọtakwa; nọgidenụ na-akụ, a ga-emeghekwara unu.Matiu 7:7.5Ọ bụrụ na ị nọgide na-achọ azịza nke ajụjụ ndị dị mkpa, ị ga-achọpụta na ime otú ahụ na-akwụghachi nnọọ ụgwọ. Ilu 2:1-5 Nagbanyeghị ihe ndị ọzọ pụrụ ịgwawo gị, enwereazịza, ịpụkwaraịchọta hanime Bible. Azịza ha esighị oké ike nghọta. Nke kakwarị mma, ha na-eme ka e nwee olileanya na obi ụtọ. Ha pụkwara inyere gị aka ibi ndụ na-eju afọ ugbu a. Iji malite, ka anyị tụlee ajụjụ nke nyeworo ọtụtụ ndị nsogbu.CHINEKE Ọ BỤ ONYE NA-ENWEGHỊ MMETỤTA NKE OBI TARA MMIRI?6. Nihi gịnị ka ọtụtụ ndị ji eche na nhụjuanya nke ụmụ mmadụ adịghị ewute Chineke?6Ọtụtụ ndị na-eche na azịza nke ajụjụ ahụ bụ ee. Ọ bụrụ na Chineke na-eche banyere anyị, ka ha na-atụgharị nuche, ụwa ọ garaghị abụ ebe dị nnọọ iche? Ebe ọ bụla anyị lere anya nụwa, ihe anyị na-ahụ bụ agha, ịkpọasị, na nhụjuanya. Anyị nile kwa notu notu na-ada ọrịa, na-ata ahụhụ,ndị anyị hụrụ nanya na-anwụnahụkwa anyị. Nihi ya, ọtụtụ ndị na-ekwu, sị, Ọ bụrụ na Chineke na-eche banyere anyị na nsogbu anyị, ọ garaghị egbochi ihe ndị dị otú ahụ ime?7. a Olee otú ndị nkụzi okpukpe siworo mee ka ọtụtụ ndị chee na obi kpọrọ Chineke nkụ? b Gịnị ka Bible na-akụzi nezie banyere ọnwụnwa ndị pụrụ ịbịara anyị?7Nke ka njọ, ndị nkụzi okpukpe na-eme mgbe ụfọdụ ka ndị mmadụ chewe na Chineke bụ onye obi tara mmiri. Nụzọ dị aṅaa? Mgbe e nwere ọdachi, ha na-ekwu na ọ bụ uche Chineke. Dị ka a pụrụ isi kwuo ya, ndị nkụzi dị otú ahụ na-ata Chineke ụta maka ihe ọjọọ ndị na-emenụ. Ọ bụ otú ahụ ka Chineke dị nezie? Gịnị ka Bible na-akụzi nezie?Jems 1:13na-aza, sị: Noge ọnwụnwa, ka onye ọ bụla ghara ịsị: Ọ bụ Chineke na-anwa m. Nihi na a pụghị iji ihe ọjọọ nwaa Chineke, ya onwe ya adịghịkwa anwa onye ọ bụla. Nihi ya, ọbụtụghịChineke na-akpata ajọ omume ị na-ahụ gburugburu ụwa. Job 34:10-12 Neziokwu, ọ na-ekwe ka ihe ọjọọ na-eme. Ma, e nwere nnukwute ọdịiche dị netitiikweka ihe mee naịkpataihe.8, 9. a Olee otú ị pụrụ isi mee ihe atụ nke ọdịiche dị netiti ikwe ka ajọ omume dịrị na ịkpata ya? b Nihi gịnị ka ọ ga-eji bụrụ ihe na-ekwesịghị ekwesị anyị ịkatọ mkpebi Chineke mere ikwe ka ihe a kpọrọ mmadụ gbasoo ụzọ ọjọọ?8Dị ka ihe atụ, chee banyere nna maara ihe, nke na-ahụ nanya, bụ onye nwere nwa nwoke toworo eto nke ya na nne na nna ya ka bi. Mgbe nwa ya nwoke ahụ malitere inupụ isi ma kpebie ịhapụ ụlọ, nna ya adịghị egbochi ya. Nwa ya nwoke ahụ ebiwe ụdị ndụ na-adịghị mma ma banye ná nsogbu. Ọ bụ nna ahụkpataransogbu nwa ya nwoke? Ee e. Luk 15:11-13 Notu aka ahụ, Chineke adịghị egbochi ndị mmadụ mgbe ha họọrọ ibi ndụ ọjọọ, ma ọ bụghị yakpataransogbu ndị siworo na ya pụta. Mgbe ahụ, ọ gaghị adị mma nezie ịta Chineke ụta maka nsogbu nile ihe a kpọrọ mmadụ na-enwe.9Ọ dị ezi ihe ndị mere Chineke ji kwere ka ihe a kpọrọ mmadụ na-agbaso ụzọ ọjọọ. Dị ka Onye Okike anyị dị ike,nke makwaara ihe, ọ bụghị iwu na ọ ga-akọrọ anyị ihe ndị mere o ji mee otú ahụ. Otú ọ dị, nihi ịhụya Chineke nwere nebe anyị nọ, ọ na-akọrọ anyị. Ị ga-amatakwu banyere ihe ndị anIsi nke 11nke akwụkwọ a. Ma jide naka na ọ bụghị Chineke na-akpata nsogbu ndị anyị na-eche ihu. Kama nke ahụ, ọ na-enye anyị olileanya e nwere ị ya maka ihe ngwọta!Aịsaịa 33:2.10. Nihi gịnị ka anyị ga-eji nwee ntụkwasị obi na Chineke ga-edozi nsogbu nile ajọ omume kpatara?10Ọzọkwa, Chineke dị nsọ. Aịsaịa 6:3 Nke a pụtara na ọ dị ọcha. Ọ dịghị eme ajọ omume. Nihi ya, anyị pụrụ ịtụkwasị ya obi kpamkpam. Anyị apụghị ikwu nke ahụ banyere ụmụ mmadụ, bụ ndị na-adịghị eme ihe neziokwu mgbe ụfọdụ. Ọbụna onye ọchịchị kasị eme ihe neziokwu adịghị enwecha ike imezi ihe ndị ọjọọ mebiri. Ma ike Chineke karịrị ike nile. Ọ pụrụ iwepụ nsogbu nile ajọ omume wetawooro ihe a kpọrọ mmadụ, ọ ga-emekwa otú ahụ. Mgbe Chineke ga-eme ihe, ọ ga-eme ya nụzọ ga-eme ka ihe ọjọọ kwụsị ruo mgbe ebighị ebi!Abụ Ọma 37:9-11.OLEE MMETỤTA CHINEKE NA-ENWE BANYERE IKPE NA-EZIGHỊ EZI NDỊ ANYỊ NA-ECHE IHU?11. a Olee mmetụta Chineke na-enwe banyere ikpe na-ezighị ezi? b Olee mmetụta Chineke na-enwe banyere ahụhụ ị na-ata?11Ka ọ dịgodị, olee mmetụta Chineke na-enwe banyere ihe ndị na-eme nụwa nakwa ná ndụ gị? Nke mbụ, Bible na-akụzi na Chineke na-ahụ ezi ikpe nanya. Abụ Ọma 37:28 Nihi ya, ọ na-enwe mmetụta miri emi banyere ihe ziri ezi na ihe na-ezighị ezi. Ọ kpọrọ ikpe na-ezighị ezi nile asị. Bible na-ekwu na Chineke nwere mwute nobi Ya mgbe ihe ọjọọ jupụtara nụwa noge gara aga. Jenesis 6:5, 6 Chineke agbanwebeghị. Malakaị 3:6 Nhụjuanya a na-enwe nụwa nile ka na-ewute ya. Chineke adịghị achọ ịhụ ka ndị mmadụ na-ata ahụhụ. Ọ na-eche banyere unu, ka Bible na-ekwu.1 Pita 5:7.Bible na-akụzi na Jehova bụ Onye Okike nke eluigwe na ala nke na-ahụ nanya12, 13. a Nihi gịnị ka anyị ji nwee àgwà ọma ndị dị ka ịhụya, oleekwa otú ịhụya si emetụta otú anyị si ele ụwa anya? b Nihi gịnị ka obi kwesịrị iji sie gị ike na Chineke ga-eme ihe nezie banyere nsogbu ndị e nwere nụwa?12Olee otú anyị pụrụ isi jide naka na Chineke adịghị achọ ịhụ ka a na-ata ahụhụ? Lee ihe àmà ọzọ. Bible na-akụzi na e mere mmadụ nonyinyo Chineke. Jenesis 1:26 Nihi ya, anyị nwere àgwà ọma nihi na Chineke nwere agwa ọma. Dị ka ihe atụ, ọ na-ewute gị ịhụ ka ndị aka ha dị ọcha na-ata ahụhụ? Ọ bụrụ na ikpe na-ezighị ezi ndị dị otú ahụ na-ewute gị, jide naka na ha na-ewute Chineke ọbụna karị.13Otu nime ihe ndị kasị mma mmadụ nwere bụ ikike nke ịhụ nanya. Nke ahụ bụkwa àgwà Chineke. Bible na-akụzi na Chineke bụ ịhụya. 1 Jọn 4:8 Anyị na-ahụ nanya nihi na Chineke na-ahụ nanya. Ịhụya ọ ga-akpali gị ịkwụsị nhụjuanya na ikpe na-ezighị ezi ị na-ahụ nụwa? Ọ bụrụ na i nwere ikike ime otú ahụ, ị ga-eme ya? Ee, ị ga-eme ya! Obi kwesịkwara isi gị ike na Chineke ga-eweta nhụjuanya na ikpe na-ezighị ezi ná njedebe. Nkwa ndị e kwuru banyere ha nokwu mmalite nke akwụkwọ a abụghị nrọ nkịtị ma ọ bụ olileanya ndị a na-ejighị naka. Nkwa Chineke ga-emezurịrị! Otú ọ dị, iji nwee okwukwe ná nkwa ndị dị otú ahụ, ọ dị mkpa ka ị matakwuo Chineke nke kwere ha.CHINEKE CHỌRỌ KA Ị MARA ONYE Ọ BỤMgbe ị chọrọ ka mmadụ mata gị, ị dịghị agwa ya aha gị? Chineke na-agwa anyị aha ya nime Bible14. Gịnị bụ aha Chineke, nihi gịnịkwa ka anyị ji kwesị iji ya na-eme ihe?14Ọ bụrụ na ị chọọ ka mmadụ matagị, gịnị ka ị pụrụ ime? Ị gaghị agwa onye ahụ aha gị? Chineke ò nwere aha? Ọtụtụ okpukpe na-ekwu na aha ya bụ Chineke ma ọ bụ Onyenwe anyị, ma aha ndị a abụghị ezigbo aha ya. Ha bụ utu aha, dị nnọọ ka eze na onyeisi ala bụ utu aha. Bible na-akụzi na Chineke nwere ọtụtụ utu aha. Chineke na Onyenwe anyị so na ha. Otú ọ dị, Bible na-akụzikwa na e nwere ihe bụ ezigbo aha Chineke: Jehova.Abụ Ọma 83:18na-ekwu, sị: Gị onwe gị, Onye aha Gị bụ Jehova, ị Gị, bụ Onye kachasị ihe nile elu nelu ụwa nile. Ọ bụrụ na aha ahụ adịghị ná nsụgharị Bible gị, ị pụrụ ịganIhe Odide Ntụkwasị dị na peeji nke 195-197nakwụkwọ a iji mata ihe mere o ji dị otú ahụ. Nke bụ eziokwu bụna aha Chineke pụtara ọtụtụ puku ugboro nihe odide oge ochie nke Bible. Nihi ya, Jehova chọrọ ka ị mata aha ya ma jiri ya na-eme ihe. A pụrụ ikwu na ọ na-akọwara gị onwe ya nime Bible.15. Gịnị ka aha ahụ bụ Jehova pụtara?15Chineke nyere onwe ya aha nwere ihe dị ukwuu ọ pụtara. Aha ya, bụ Jehova, pụtara na Chineke pụrụ imezu nkwa ọ bụla o kwere nakwa na ọ pụrụ imezu ihe ọ bụla o zubere.Aha Chineke pụrụ iche, o nweghị oyiri. Ọ bụ ị ya nwe ya. Nọtụtụ ụzọ, Jehova pụrụ iche. Olee otú nke a si bụrụ eziokwu?16, 17. Gịnị ka anyị pụrụ ịmụta banyere Jehova site nutu aha ndị na-esonụ: a Onye Pụrụ Ime Ihe Nile? b Eze mgbe ebighị ebi? ch Onye Okike?16Anyị hụrụ naAbụ Ọma 83:18kwuru banyere Jehova, sị: Nanị Gị,bụ Onye kachasị ihe nile elu. Notu aka ahụ, ọ bụ ị Jehova ka a na-akpọ Onye Pụrụ Ime Ihe Nile.Mkpughe 15:3na-ekwu, sị: Ọrụ gị dị ukwuu ma dị ebube, Jehova Chineke, Onye Pụrụ Ime Ihe Nile. Ụzọ gị bụ nke ezi omume na nke eziokwu, Eze mgbe ebighị ebi. Utu aha ahụ bụ Onye Pụrụ Ime Ihe Nile na-akụziri anyị na Jehova bụ onye kasị ike. Ọ dịghị onye ike ya na ya ha; ike ya kasị ike nile. Utu aha bụ Eze mgbe ebighị ebi na-echetakwara anyị na Jehova pụrụ iche nụzọ ọzọ. Nanị ya bụ onye dịworo adị mgbe nile.Abụ Ọma 90:2na-ekwu, sị: Ọbụna site na mgbe ebighị ebi ruo mgbe ebighị ebi, Gị onwe gị bụ Chineke. Iche nke ahụ nechiche na-emenye egwu, ọ bụghị eziokwu?17Jehova pụkwara iche nụdị na ọ bụ ị ya bụ Onye Okike.Mkpughe 4:11na-agụ, sị: I kwesịrị ekwesị, Jehova, ọbụna Chineke anyị, ịnata otuto na nsọpụrụ na ike, nihi na i kere ihe nile, ọ bụkwa nihi ọchịchọ gị ka ha ji dịrị, ka e jikwa kee ha. Ihe nile ị pụrụ iche nechichesite ná ndị bụ mmụọ a na-adịghị ahụ anya, bụ ndị nọ neluigwe ruo na kpakpando ndị na-ejupụta nigwe nabalị na mkpụrụ osisi ndị osisi na-amịpụta nakwa azụ ndị na-egwugharị nime oké osimiriha nile dị adị nihi na Jehova bụ Onye Okike!Ị PỤRỤ ỊNỌ JEHOVA NSO?18. Nihi gịnị ka ụfọdụ ndị ji eche na ha apụghị ịbịaru Chineke nso, ma gịnị ka Bible na-akụzi?18Ịgụ banyere àgwà ndị dị ịtụya nke Jehova na-eme ka ụfọdụ ndị tụọ egwu. Ha na-atụ egwu na Chineke dị nnọọ elu nke na ha apụghị ịbịaru ya nso ma ọ bụ na ọ dịghị ihe ọ bụla ha bụ nanya Chineke nke dị elu otú ahụ. Ma, echiche a ò ziri ezi? Bible na-akụzi nnọọ ihe megidere nke ahụ. Ọ na-ekwu banyere Jehova, sị: Neziokwu, ọ nọghị nebe dị anya nebe onye ọ bụla nime anyị nọ. Ọrụ 17:27Ọbụna Bible na-agba anyị ume, sị: Bịaruonụ Chineke nso, ọ ga-abịarukwa unu nso.Jems 4:8.19. a Olee otú anyị pụrụ isi malite ịbịaru Chineke nso, uru dịkwa aṅaa ka ime otú ahụ bara? b Olee àgwà Chineke ndị kasị adọrọ mmasị gị?19Olee otú ị pụrụ isi bịaruo Chineke nso? Nke mbụ, nọgide na-eme ihe ị na-eme ugbu aịmụ banyere Chineke. Jizọs kwuru, sị: Nke a pụtara ndụ ebighị ebi, ha inweta ihe ọmụma banyere gị, bụ ị ezi Chineke ahụ, nakwa banyere onye ahụ i zitere, bụ Jizọs Kraịst. Jọn 17:3 Ee, Bible na-akụzi na ịmụ banyere Jehova na Jizọs na-eduga ná ndụ ebighị ebi! Dị ka e kwuworo, Chineke bụ ịhụya. 1 Jọn 4:16 Jehova nwekwara ọtụtụ àgwà ndị ọzọ magburu onwe ha, bụ ndị na-adọrọ mmasị. Dị ka ihe atụ, Bible na-ekwu na Jehova bụ Chineke nke nwere obi ebere, Onye na-eme amara, Onye na-adịghị ewe iwe ọsọ ọsọ, Onye na-aba ụba nebere na eziokwu. Ọpụpụ 34:6 Chineke dị mma, na-agbaghara mmehie. Abụ Ọma 86:5 O nwere ndidi. 2 Pita 3:9 Ọ na-eguzosi ike nihe. Mkpughe 15:4 Ka ị na-agụkwu Bible, ị ga-ahụ otú Jehova siworo gosi na ya nwere àgwà ndị a na-adọrọ mmasị na ọtụtụ àgwà ndị ọzọ.20-22. a Ọhụhụ anyị na-apụghị ịhụ Chineke anya ọ ga-egbochi anyị ịbịaru ya nso? Kọwaa. b Gịnị ka ụfọdụ ndị na-ebughị ihe ọjọọ ọ bụla nobi ga-agba gị ume ka i mee, gịnịkwa ka i kwesịrị ime?20Neziokwu, ị pụghị ịhụ Chineke anya nihi na ọ bụ mmụọ a na-apụghị ịhụ anya. Jọn 1:18;4:24;1 Timoti 1:17 Otú ọ dị, site nịmụ banyere ya nime Bible, ị pụrụ ịmata ya dị ka onye. Dị ka ọbụ abụ ahụ kwuru, ị pụrụ ịhụ ịdị ụtọ Jehova. Abụ Ọma 27:4;Rom 1:20 Ka ị na-amụkwu banyere Jehova, otú ahụ ka ọ ga-abụwanye onye dị adị nye gị, otú ahụkwa ka ị ga-enwekwu ihe mere ị ga-eji hụ ya nanya ma bịaruo ya nso.Ịhụya nke ezigbo nna nwere nebe ụmụ ya nọ na-egosipụta ịhụya ka ukwuu nke Nna anyị nke eluigwe nwere nebe anyị nọ21Ị ga-eji nke nta nke nta ghọta ihe mere Bible ji na-akụziri anyị iwere Jehova dị ka Nna anyị. Matiu 6:9 Ọ bụghị ị na ọ bụ ya nyere anyị ndụ kamakwa ọ chọrọ kaanyị bie ndụ kasị mmadị ka nna ọ bụla na-ahụ nanya ga-achọ ka ụmụ ya bie. Abụ Ọma 36:9 Bible na-akụzikwa na ụmụ mmadụ pụrụ ịghọ ndị enyi Jehova. Jems 2:23 Leenụị pụrụ ịghọ enyi Onye Okike nke eluigwe na ala!22Ka ị na-amụtakwu ihe na Bible, ị pụrụ ịchọpụta na ndị ụfọdụ, bụ ndị na-ebughị ihe ọjọọ ọ bụla nobi, ga-agba gị ume ka ị kwụsị ọmụmụ ihe dị otú ahụ. Ha pụrụ inwe nchegbu na ị ga-agbanwe nkwenkwe gị. Ma ekwela ka onye ọ bụla gbochie gị imete enyi a na-enweghị atụ.23, 24. a Nihi gịnị ka i ji kwesị ịnọgide na-ajụ ajụjụ banyere ihe ị na-amụta? b Gịnị bụ isiokwu nke isiakwụkwọ na-esonụ?23Otú ọ dị, a ga-enwe ihe ndị ị na-agaghị aghọta ná mmalite. Ọ pụrụ ịchọ gị iwedata onwe gị ala iji rịọ maka enyemaka, ma alala azụ nihi ihere. Jizọs kwuru na ọ dị mma mmadụ iwedata onwe ya ala, dị ka nwatakịrị. Matiu 18:2-4 Dị ka anyị makwaara, ụmụntakịrị na-ajụkarị ajụjụ. Chineke chọrọ ka ị chọta azịza ha. Bible na-aja ụfọdụ ndị chọsiri ike ịmụta banyere Chineke mma. Ha ji nlezianya nyochaa Akwụkwọ Nsọ iji jide naka na ihe ha na-amụta bụ eziokwu.Ọrụ 17:11.24Ụzọ kasị mma isi mụta banyere Jehova bụ site ninyocha Bible. Ọ dị iche nakwụkwọ ọ bụla ọzọ. Nụzọ dị aṅaa?Isiakwụkwọ na-esonụga-atụle isiokwu ahụ.2 BibleAkwụkwọ Sitere nAka Chineke1, 2. Nụzọ ndị dị aṅaa ka Bible si bụrụ onyinye na-akpali mmasị nke sitere naka Chineke?Ị PỤRỤ icheta oge ezi enyi gị nyere gị onyinye pụrụ iche? Ma eleghị anya, ọ bụghị ị na nke ahụ masịrị gị kamakwa o mere gị obi ụtọ. Nezie, ọ dị ihe onyinye e nyere gị na-egosi banyere onye nyere gị yana o ji ọbụbụenyi gị na ya kpọrọ ihe. Ihe ịrụ ụka adịghị ya na i kelere enyi gị maka otú o si jiri obi ya nile nye gị onyinye.2Bible bụ onyinye sitere naka Chineke, bụ nke anyị pụrụ inwe ekele maka ya nezie. Akwụkwọ a pụrụ iche na-ekpughe ihe ndị anyị na-apụghị ịchọta ebe ọ bụla ọzọ. Dị ka ihe atụ, ọ na-agwa anyị banyere otú e si kee eluigwe nke jupụtara na kpakpando, ụwa, nakwa nwoke na nwanyị mbụ. Bible nwere ụkpụrụ ndị a pụrụ ịdabere na ha, bụ ndị ga-enyere anyị aka ịnagide nsogbu na nchegbu ndị a na-enwe ná ndụ. Ọ na-akọwa otú Chineke ga-esi mezuo nzube ya ma weta ọnọdụ ndị ka mma nụwa. Lee ka Bible si bụrụ onyinye na-akpali mmasị!3. Gịnị ka onyinye Jehova nyere anyị Bible na-egosi anyị banyere Jehova, nihi gịnịkwa ka nke a ji bụrụ ihe na-enye obi ụtọ?3Bible bụkwa onyinye na-enye obi ụtọ, nihi na ọ dị ihe ọna-ekpughe banyere Onye nyere ya, bụ Jehova Chineke. Eziokwu ahụ bụ na o nyere akwụkwọ dị otú ahụ bụ ihe na-agba akaebe na ọ chọrọ ka anyị mara ya nke ọma. Nezie, Bible pụrụ inyere gị aka ịbịaru Jehova nso.4. Gịnị masịrị gị notú e si ekesa Bible?4Ọ bụrụ na i nwere Bible, ị bụ otu nime ọtụtụ ndị nwere ya. E bipụtawo Bible nozuzu ya ma ọ bụ nakụkụ ya ụfọdụ nihe karịrị asụsụ 2,300, nihi ya kwa, ihe karịrị pasent 90 nke ndị bi nụwa pụrụ inweta ya. Ná nkezi, a na-ekesa ihe karịrị otu nde Biblekwa izu!E bipụtawo ọtụtụ ijeri Bible nozuzu ya ma ọ bụ nakụkụ ya ụfọdụ. Nezie, ọ dịghị akwụkwọ ọzọ dị ka Bible.E nwere New World Translation of the Holy Scriptures nọtụtụ asụsụ5. Nụzọ dị aṅaa ka Bible si bụrụ ihe sitere nike mmụọ nsọ Chineke?5Ọzọkwa, Bible sitere nike mmụọ nsọ Chineke. 2 Timoti 3:16 Nụzọ dị aṅaa? Bible nonwe ya na-aza, sị: Ndị mmadụ sitere na Chineke kwuo okwu mgbe mmụọ nsọ na-edu ha. 2 Pita 1:21 Iji maa atụ: Ọchụ ntá ego pụrụ ịgwa odeakwụkwọ ya ka o dee akwụkwọ ozi. Ihe ọ ga-ede nakwụkwọ ozi ahụ bụ echiche na ntụziaka nke ọchụ ntá ego ahụ.Nihi ya, ọ bụ akwụkwọ oziọchụ ntá egoahụ nezie, ọ bụghị nke odeakwụkwọ ya. Notu aka ahụ, Bible nwere ozi sitere naka Chineke, o siteghị naka ndị mmadụ dere ya. Nezie, Bible dum bụ okwu Chineke.1 Ndị Tesalonaịka 2:13.O NWERE NKWEKỌ MA ZIE EZI6, 7. Nihi gịnị ka nkwekọ nke akụkụ dị iche iche nke Bible ji bụrụ ihe kwesịrị nnọọ ịrịba ama?6O were ihe karịrị afọ 1,600 iji dee Bible. Ndị dere ya biri ndụ noge dịgasị iche iche, nọrọkwa nọnọdụ dị iche iche. Ụfọdụ nime ha bụ ndị ọrụ ugbo, ndị ọkụ azụ, na ndị ọzụzụ atụrụ. Ndị ọzọ bụ ndị amụma, ndị ikpe, na ndị eze. Luk, bụ onye so dee Oziọma ahụ, bụ dọkịta. Nagbanyeghị ọnọdụ dịgasị iche iche nke ndị dere ya, Bible nwere nkwekọ site ná mmalite ruo ná ngwụsị ya.7Akwụkwọ mbụ nke Bible na-agwa anyị otú nsogbu nke ihe a kpọrọ mmadụ si malite. Akwụkwọ nke ikpeazụ na-egosi na ụwa dum ga-aghọ paradaịs, ma ọ bụ ubi a gbara ogige. Akụkụ dị iche iche nke Bible na-ekwu banyere ihe ndị mere nọtụtụ puku afọ, ha na-enyekwa aka nụzọ ụfọdụ nime ka a ghọta mmezu nke nzube Chineke. Akụkụ dị iche iche nke Bible nwere nnọọ nkwekọrịta, ma ọ bụnụ ihe anyị ga-atụ anya ya nakwụkwọ sitere naka Chineke.8. Nye ihe atụ ndị na-egosi na Bible ziri ezi ma a bịa nihe banyere nkà mmụta sayensị.8Bible ziri ezi nihe banyere nkà mmụta sayensị. Ọ kụziri ihe ndị a chọpụtara na ha bara uru ka ogologo oge gasịrị. Dị ka ihe atụ, akwụkwọ Levitikọs nwere iwu ndị e nyere Izrel oge ochie banyere ịkpọpụ onye na-arịa ụdị ọrịa ụfọdụ iche na idebe ihe ọcha, ebe mba ndị gbara ha gburugburu na-amaghị ihe ọ bụla banyere ihe ndị dị otú ahụ. Noge mgbe a na-ekwuihe ndị na-ezighị ezi banyere ọdịdị nke ụwa, Bible zoro aka na ya dị ka ihe dị gburugburu. Aịsaịa 40:22 Bible kwuru nụzọ ziri ezi na ụwa na-ekokwasị nihe na-abụghị ihe. Job 26:7 Nezie, Bible abụghị akwụkwọ nkà mmụta sayensị. Ma, mgbe o kwuru ihe metụtara nkà mmụta sayensị, ọ na-ezi ezi. Nke a ọ bụghị ihe anyị ga-atụ anya ya nakwụkwọ sitere naka Chineke?9. a Nụzọ ndị dị aṅaa ka Bible si egosi na ya ziri ezi nihe banyere akụkọ ihe mere eme nakwa na a pụrụ ịtụkwasị ya obi? b Gịnị ka otú ndị dere Bible si kwuo nnọọ eziokwu na ya na-agwa gị banyere Bible?9Bible ziri ezi nihe banyere akụkọ ihe mere eme, a pụkwara ịtụkwasị ya obi. Ọ kapịrị okwu ọnụ nakụkọ ya. Ọ na-agụnye ọ bụghị ị aha ndị mmadụ kamakwa usoro ọmụmụ ha.Nụzọ dị iche nebe ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme nke ụwa nọ, bụ ndị na-adịghị ekwukebe mmeri e meriri ndị nke ha, ndị so dee Bible kwuru eziokwu, ọbụna dekọọ mmejọ nke ha onwe ha na mba ha. Dị ka ihe atụ, nakwụkwọ Bible bụ Ọnụ Ọgụgụ, onye dere ya, bụ Mozis, kwetara na ya mejọrọ nnọọ ihe, bụ nke mere ka a dọọ ya aka ná ntị nụzọ siri ike. Ọnụ Ọgụgụ 20:2-12 A dịghị ahụcha eziokwu otú ahụ nihe ndekọ akụkọ ihe mere eme ndị ọzọ, ma a na-ahụ ya nime Bible nihi na ọ bụ akwụkwọ sitere naka Chineke.AKWỤKWỌ NA-EGOSIPỤTA AMAMIHE BARA URU10. Nihi gịnị ka ọ na-ejighị bụrụ ihe ijuanya na Bible bụ akwụkwọ bara uru?10Ebe ọ bụ na Bible sitere nike mmụọ nsọ Chineke, ọ bara uru maka izi ihe, maka ịdọ aka ná ntị, maka ime ka ihe guzozie. 2 Timoti 3:16 Ee, Bible bụ akwụkwọ bara uru. Ọ na-egosipụta na ọ ghọtara ọdịdị nke ụmụ mmadụ nke ọma. Nke ahụ abụghị ihe ijuanya, nihi na Onye o sitere naka ya, bụ Jehova Chineke, bụ Onye Okike! Ọ ghọtara otú anyị si eche echiche na mmetụta ndị anyị na-enwe karịa anyị.Ọzọkwa, Jehova maara ihe ga-eme ka anyị nwee obi ụtọ. Ọ makwaara ụzọ ndụ ndị anyị kwesịrị izere.11, 12. a Ihe ndị dị aṅaa ka Jizọs kwuru okwu banyere ha nOzizi Elu Ugwu ya? b Olee ihe ndị ọzọ Bible kwuru okwu banyere ha, nihi gịnịkwa ka ndụmọdụ ya ji bụrụ nke oge ya na-adịghị agafe agafe?11Tụlee okwu Jizọs nke a kpọrọ Ozizi Elu Ugwu, bụ nke e dekọrọ naMatiu isi nke 5 ruo isi nke 7. Nozizi a bụ ịgba, Jizọs kwuru okwu banyere ọtụtụ ihe, gụnyere ụzọ isi nweta eziobi ụtọ, ụzọ isi dozie nsogbu, ụzọ isi kpee ekpere, na ụzọ isi lee ihe onwunwe anya nụzọ ziri ezi. Okwu Jizọs ka dị ike ma baa uru taa otú ahụ ha dị mgbe o kwuru ha.12Ụfọdụ ụkpụrụ Bible metụtara ndụ ezinụlọ, ọrụ, àgwà, na iso ndị ọzọ na-enwe mmekọrịta. Ụkpụrụ Bible na-emetụta mmadụ nile, ndụmọdụ ya na-aba uru mgbe nile. A chịkọtara amamihe dị na Bible nokwu Chineke kwuru site nọnụ Aịzaịa onye amụma: Mụ onwe m bụ Jehova, Chineke gị, Onye na-ezi gị ime ihe na-aba uru.Aịsaịa 48:17.AKWỤKWỌ AMỤMAAịzaịa, bụ onye so dee Bible, buru amụma banyere ọdịda Babilọn13. Ihe ndị dị aṅaa ka Jehova mere ka Aịzaịa onye amụma dekọọ banyere Babilọn?13Bible nwere ọtụtụ amụma, bụ ndị ọtụtụ nime ha mezuworo. Tụlee otu ihe atụ. Site nọnụ Aịzaịa onye amụma, bụ onye dịrị ndụ na narị afọ nke asatọ T.O.A., Jehova buru amụma na a ga-ebibi obodo Babilọn. Aịsaịa 13:19;14:22, 23 E kwuru ihe dị iche iche ga-ewere ọnọdụ iji gosi kpọmkwemotúnke a ga-esi mee. Usuu ndị agha nke ga-awakpo Babilọn ga-eme ka mmiri dị nosimiri ya takọọ ma jiri ụkwụ banye nobodo ahụ nalụghị agha ọ bụla. Ọ bụghị ị nke ahụ. Amụma Aịzaịa ọbụna kpọrọ aha eze ga-emeri BabilọnSaịrọs.Aịsaịa 44:2745:2.14, 15. Olee otú ihe ụfọdụ Aịzaịa buru namụma banyere Babilọn si mezuo?14Ihe dị ka afọ 200 mgbe nke ahụ gasịrịnabalị nke October 56, 539 T.O.A.usuu ndị agha mara ụlọikwuu na nso Babilọn. Ònye bụ ọchịagha ha? Eze peshia aha ya bụ Saịrọs. O wee bụrụ otú a ka e si kwadebe ala maka mmezu nke amụma dị ịtụya. Ma usuu ndị agha Saịrọs hà ga-abanye na Babịlọn nalụghị agha ọ bụla, dị ka e buru namụma?15Ndị Babịlọn nọ na-eme ememe nabalị ahụ ma chee na ha nọ ná nchebe nobodo ha nnukwu mgbidi gbara gburugburu. Noge ahụ, Saịrọs jiri nkà chee osimiri ahụ na-asọfe nobodo ukwu ahụ ihu nebe ọzọ. Noge na-adịghị anyammiri ahụ talatara otú ndị agha ya ga-enwe ike iji ụkwụ gafere na ya ma rute ná mgbidi obodo ahụ. Ma olee otú ndị agha Saịrọs ga-esi gafee ná mgbidi Babilọn? Nihi otu ihe ma ọ bụ ihe ọzọ, nabalị ahụ, e chezọrọ imechi ọnụ ụzọ obodo ahụ!16. a Gịnị ka Aịzaịa buru namụma ga-emesị dakwasị Babilọn? b Olee otú amụma Aịzaịa banyere mbibi a ga-ebibi Babilọn si mezuo?16E buru amụma banyere Babilọn, sị: Ọ gaghị abụ ebe obibi ọzọ ruo mgbe ebighị ebi; a gaghị ebikwa nime ya ruo ọgbọ nile: onye Arebia agaghị amakwa ụlọikwuu ya nebe ahụ; ndị ọzụzụ atụrụ agaghị emekwa ka atụrụ ha makpuo nebe ahụ. Aịsaịa 13:20 Amụma a ekwughị ị banyere ọdịda nke obodo. Ọ na-egosi na Babilọn ga-atọgbọrọ nefuruo mgbe ebighị ebi.Ị pụrụ ịhụ ihe àmà na-egosi na okwu ndị a mezuru. Ebe Babilọn oge ochie dịbu, bụ nke mmadụ na-ebighịzi na yanke dị ihe dị ka kilomita 80 nebe ndịda Baghdad, Iraqbụ ihe akaebe na-egosi na ihe Jehova kwuru site nọnụ Aịzaịa emezuwo: M ga-ewerekwa azịza, bụ mkpochapụ, zachapụ ya.Aịsaịa 14:22, 23.Mkpọmkpọ ebe nke Babịlọn17. Olee otú mmezu nke amụma Bible si bụrụ ihe na-ewusi okwukwe ike?17Ịmata na Bible bụ akwụkwọ nwere amụma a pụrụ ịtụkwasị obi na-ewusi okwukwe ike, ọ bụghị ya? Nezie, ebe ọ bụ na Jehova Chineke mezuru nkwa ndị o kwere noge ndị gara aga, anyị nwere ihe mere anyị ga-eji nwee obi ike na ọ ga-emezukwa nkwa o kwere maka ụwa paradaịs. Ọnụ Ọgụgụ 23:19 Nezie, anyị nwere olileanya ndụ ebighị ebi nke Chineke, onye na-apụghị ịgha ụgha, kwere ná nkwa tupu mgbe dị anya gara aga.Taịtọs 1:2.OKWU CHINEKE DỊ NDỤ18. Gịnị bụ okwu dị ike nke Onye Kraịst bụ Pọl onyeozi kwuru banyere okwu Chineke?18Ihe ndị anyị tụleworo nisiakwụkwọ a emewo ka o doo anya na Bible bụ nezie akwụkwọ pụrụ iche. Ma, ọ bụghị ịnkwekọrịta nke akụkụ ya dị iche iche, izi ezi ya nihe banyere nkà mmụta sayensị nakwa nakụkọ ihe mere eme, amamihe bara uru ọ na-egosipụta, na amụma ya ndị a pụrụ ịdabere na ha, mere o ji baa uru. Onye Kraịst bụ Pọl onyeozi dere, sị: Okwu Chineke dị ndụ ma na-akpa ike, dịkwa nkọ karịa mma agha ihu abụọ ọ bụla, na-amapukwa amapu ọbụna ruo nikewa mkpụrụ obi na mmụọ, nakwa nkwonkwo na ụmị ha, o nwekwara ike ịchọpụta echiche na ebumnuche nke obi.Hibru 4:12.19, 20. a Olee otú Bible pụrụ isi nyere gị aka inyocha onwe gị? b Olee otú ị pụrụ isi gosipụta ekele i nwere maka Bible, bụ onyinye pụrụ iche sitere naka Chineke?19Ịgụ okwu Chineke ma ọ bụ ozi ya nke dị nime Bible pụrụ ịgbanwe ndụ anyị. Ọ pụrụ inyere anyị aka inyocha onwe anyị ugbu a karịa mgbe ọ bụla ọzọ. Anyị pụrụ ikwu na anyị hụrụ Chineke nanya, ma otú anyị si emeghachi omume nihe Okwu ya e dere site nike mmụọ nsọ, bụ Bible, na-akụzi ga-ekpughe ihe bụ echiche anyị nezie, ọbụna ebumnuche nke obi.20Bible bụ nezie akwụkwọ sitere naka Chineke. Ọ bụ akwụkwọ e kwesịrị ịgụ, ịmụ, na iji akpọrọ oké ihe. Gosi na i nwere ekele maka onyinye a sitere naka Chineke site nịnọgide na-atụle ihe ndị dị nime ya. Ka ị na-eme otú ahụ, ị ga-aghọta nke ọma ihe Chineke na-ezube maka ihe a kpọrọ mmadụ. A ga-atụle kpọmkwem ihe nzube ahụ bụ na otú ọ ga-esi mezuonisiakwụkwọ na-esonụ.3 Gịnị Bụ Nzube Chineke Maka Ụwa?1. Gịnị bụ nzube Chineke maka ụwa?NZUBE Chineke maka ụwa magburu nnọọ onwe ya. Jehova chọrọ ka ndị nwere obi ụtọ, ndị ahụ siri ike, jupụta nụwa. Bible na-ekwu na Chineke kụrụ ubi nke a gbara ogige nIden nakwa na o mere ka osisi nile ọ bụla puo, bụ nke a na-achọsi ike nile anya, nke dịkwa mma ihe oriri. Mgbe Chineke kesịrị nwoke na nwanyị mbụ, bụ Adam na Iv, O debere ha nebe obibi ahụ mara mma ma gwa ha, sị: Mụọnụ ọmụmụ, baanụ ụba, jupụta ụwa, buda ya nokpuru onwe unu. Jenesis 1:28;2:8, 9,15 Nihi ya, ọ bụ nzube Chineke ka ụmụ mmadụ mụọ ụmụ, mee ka ókèala nke ebe obibi ahụ bụ ubi gbasaruo ụwa nile, ma na-elekọta ụmụ anụmanụ.2. a Olee otú anyị si mara na nzube Chineke maka ụwa ga-emezu? b Gịnị ka Bible na-ekwu banyere ụmụ mmadụ ịdị ndụ ruo mgbe ebighị ebi?2Ì chere na nzube Jehova Chineke bụ ka ụmụ mmadụ biri na paradaịs elu ala ga-emezu? Ekwuwo m, ka Chineke na-asị, M ga-emekwa ya. Aịsaịa 46:9-11;55:11 Ee, ihe ọ bụla Chineke zubere, ọ ga-emerịrị ya! Ọ na-ekwu na ọ bụghị ihe tọgbọrọ nefu ka O kere ụwa kama ọ bụ ka e wee biri nime ya ka Ọ kpụrụ ya. Aịsaịa 45:18 Ụdị ndị dị aṅaa ka Chineke chọrọ ka ha birinụwa? Ruokwa ogologo oge hà aṅaa ka ọ chọrọ ka ha biri nebe a? Bible na-aza, sị:Ndị ezi omumega-enweta ala,birikwa nelu ya ruo mgbe ebighị ebi.Abụ Ọma 37:29;Mkpughe 21:3, 4.3. Ọnọdụ ndị dị aṅaa dị mwute ka e nwere nụwa ugbu a, oleekwa ajụjụ ndị nke a na-ewelite?3O doro anya na nke a emebeghị. Ugbu a, ndị mmadụ na-ada ọrịa, na-anwụkwa anwụ; ọbụna ha na-alụ ọgụ ma na-egburịta ibe ha. Ihe agaghịzi ka e si chee ya. Otú ọ dị, nezie, Chineke ezubeghị na ụwa ga-adị otú ọ dị taa! Oleezi otú mmiri si baa nopi ụgbọgụrụ? Gịnị mere nzube Chineke emezubeghị? Ọ dịghị akwụkwọ akụkọ ihe mere eme mmadụ dere nke pụrụ ịgwa anyị, nihi na nsogbu ahụ malitere neluigwe.MMALITE NKE OTU ONYE IRO4, 5. a Ònye nezie jiri agwọ mee ihe nịgwa Iv okwu? b Olee otú onye na-akpabu ezi àgwà pụrụ isi ghọọ onye ohi?4Akwụkwọ mbụ nke Bible kwuru banyere onye na-emegide Chineke bụ onye kparutere nogige Iden. A kọwara ya dị ka agwọ, ma onye mmegide ahụ abụghị anụmanụ nkịtị. Akwụkwọ ikpeazụ nke Bible na-eme ka a mata ya dị ka onye a na-akpọ Ekwensu na Setan, onye na-eduhie ụwa nile mmadụ bi. A na-akpọkwa ya agwọochieahụ. Jenesis 3:1;Mkpughe 12:9 Mmụọ ozi a nke dị ike, ma ọ bụ mmụọ a e kere eke nke a na-adịghị ahụ anya, jiri agwọ mee ihe nịgwa Iv okwu, dị nnọọ ka onye nwere nkà pụrụ ime ka o yie ka ọ bụ nwa bebi nke dịdebere ya na-ekwu ihe ọ bụ ya onwe ya na-ekwu. Ihe ịrụ ụka adịghị ya na onye ahụ bụ mmụọ nọ ya mgbe Chineke kwadebere ụwa maka ụmụ mmadụ.Job 38:4,7.5Otú ọ dị, ebe ọ bụ na ihe nile Jehova kere zuru okè, ònye mere Ekwensu a, Setan a? Nikwu ya nụzọ dị mfe,otu nime ụmụ ndị ikom dị ike nke Chineke mereonwe ya Ekwensu.Olee otú nke a pụrụ isi mee? Nezie, taa, onye na-akpabu ezi àgwà pụrụ ịghọ onye ohi. Olee otú nke ahụ si eme? Onye ahụ pụrụ ikwe ka ọchịchọ na-ezighị ezi sie ike nobi ya. Ọ bụrụ naọ nọgide na-eche banyere ya,ọchịchọ ahụ na-ezighị ezi pụrụ isi nnọọ ike. Ọ bụrụzie na o nwee ohere, ọ pụrụ imezu ọchịchọ ọjọọ ahụ o bu nobi kemgbe.Jems 1:13-15.6. Olee otú otu nwa Chineke bụ mmụọ nke dị ike si ghọọ Setan bụ Ekwensu?6Ihe a ka Setan bụ Ekwensu mere. O doro anya na ọ nụrụ mgbe Chineke na-agwa Adam na Iv ka ha mụjupụta ụwa. Jenesis 1:27, 28 Ihe àmà na-egosi na Setan chere, sị, Ụmụ mmadụ nile a pụdịrị ife m ofufe kama ife Chineke! Nihi ya, ọchịchọ ọjọọ batara ya nobi. Nikpeazụ, o mere ihe iji ghọgbuo Iv site nịgwa ya ihe na-abụghị eziokwu banyere Chineke. Jenesis 3:1-5 O si otú ahụ ghọọ Ekwensu, nke pụtara Onye Nkwutọ. Notu oge ahụ, ọ ghọrọ Setan, nke pụtara Onye Mmegide.7. a Nihi gịnị ka Adam na Iv ji nwụọ? b Nihi gịnị ka ụmụ Adam nile ji aka nká, na-anwụkwa anwụ?7Site niji ụgha na aghụghọ mee ihe, Setan bụ Ekwensu mere ka Adam na Iv nupụrụ Chineke isi. Jenesis 2:17;3:6 Nihi ya, ha mesịrị nwụọ, dị ka Chineke kwuru na ha ga-anwụ ma ọ bụrụ na ha enupụ isi. Jenesis 3:17-19 Ebe ọ bụ na Adam ghọrọ onye na-ezughị okè mgbe o mehiere, ụmụ ya nile ketara mmehie site naka ya. Ndị Rom 5:12 A pụrụ iji pan e ji eme bred mee ihe atụ nke a. Ọ bụrụ na ọ dị ebe pan ahụ kụkpọrọ akụkpọ, olee otú ogbe bred nke ọ bụla e ji pan ahụ mee ga-adị? Ogbe bred nke ọ bụla ga-enwe ebe bara ime. Notu aka ahụ, mmadụ ọ bụla ketara nkụkpọ nke ezughị okè site naka Adam. Ọ bụ ya mere mmadụ nile ji aka nká, na-anwụkwa anwụ.Ndị Rom 3:23.8, 9. a Ihe ịma aka dị aṅaa ka ihe àmà na-egosi na Setan welitere? b Nihi gịnị ka Chineke na-ejighị gbuo ndị nnupụisi ahụ ozugbo?8Mgbe Setan dubara Adam na Iv imehie megide Chineke, ọ na-akpali nnupụisi nezie. Ọ nọ na-ama ụzọ Jehova si achị isi aka. Dị ka a pụrụ isi kwuo ya, Setan na-ekwu, sị: Chineke amaghị achị. Ọ na-ekwu okwu ụgha, na-egbochikwa ihe ọma ịbịara ndị ọ na-achị. Ọ dịghị ndịmmadụ mkpa ka Chineke na-achị ha. Ha pụrụ ikpebiri onwe ha ihe bụ ezi ihe na ihe ọjọọ. Ihe ga-adịrị ha mma ma m chịwa. Olee ihe Chineke ga-eme banyere ịma aka mkparị dị otú ahụ? Ụfọdụ na-eche na Chineke gaara egbu ndị nnupụisi ahụ. Ma nke ahụ ọ gaara enye azịza banyere ihe ịma aka Setan? Ọ gaara egosi na ụzọ Chineke si achị ziri ezi?9Ebe Jehova bụ onye na-ekpe ikpe ziri ezi nụzọ zuru okè, o gbughị ndị nnupụisi ahụ ozugbo. O kpebiri na ọ ga-adị mkpa ka oge ụfọdụ gafee iji nye azịza banyere ihe ịma aka Setan nụzọ na-eju afọ nakwa iji gosi na Ekwensu bụ onye ụgha. Nihi ya, Chineke kpebiri na ya ga-ekwe ka ụmụ mmadụ chịa onwe ha ruo oge ụfọdụ nokpuru nduzi Setan.NIsi nke 11nke akwụkwọ a, a ga-atụle ihe mere Jehova ji mee otú ahụ na ihe mere o jiworo kwe ka ogologo oge gafee tupu ya edozie ihe iseokwu ndị a. Otú ọ dị, ọ dị mma ugbu a ichebara nke a echiche: Adam na Iv hà mere ihe ziri ezi nikwere ihe Setan, bụ onye na-emetụbereghị ha ihe ọma ọ bụla, gwara ha? Ò ziri ezi ha ikwere na Jehova, bụ onye nyere ha ihe nile ha nwere, bụ onye ụgha obi tara mmiri? Gịnị ka ị gaara eme?10. Olee otú ị pụrụ isi dụnyere Jehova úkwù ninye azịza banyere ihe ịma aka Setan?10Ọ dị mma ichebara ajụjụ ndị a echiche nihi na onye ọ bụla nime anyị na-eche ihe iseokwu ndị yiri ha ihu taa. Ee, i nwere ohere ịdụnyere Jehova úkwù ninye azịza banyere ihe ịma aka Setan. Ị pụrụ ịnakwere Jehova dị ka Onye Ọchịchị gị ma nye aka nigosi na Setan bụ onye ụgha. Abụ Ọma 73:28;Ilu 27:11 Nụzọ dị mwute, ọ bụ ị mmadụ ole na ole nime ọtụtụ ijeri ndị mmadụ nụwa a na-eme mkpebi dị otú ahụ. Nke a na-ewelite ajụjụ dị mkpa, Bible ọ na-akụzi nezie na Setan na-achị ụwa a?ÒNYE NA-ACHỊ ỤWA A?Setan ọ gaara enye Jizọs alaeze nile nke ụwa ma a sị na ha abụghị nke ya?11, 12. a Olee otú ọnwụnwa a nwara Jizọs si gosi na ọ bụ Setan na-achị ụwa a? b Olee ihe ọzọ na-egosi na ọ bụ Setan na-achị ụwa a?11Ọ dịghị mgbe Jizọs rụrụ ụka na ọ bụghị Setan na-achị ụwa. Ọ dị mgbe Setan ji ụzọ ọrụ ebube gosi Jizọs alaeze nile nke ụwa na ebube ha. Mgbe nke ahụ gasịrị, Setan kwere Jizọs nkwa, sị: Ihe ndị a nile ka m ga-enye gị ma ọ bụrụ na ị daa nala kpọọ isiala nye m. Matiu 4:8, 9;Luk 4:5, 6 Cheedị banyere nke a. Nkwa ahụ ọ gaara abụrụ Jizọsọnwụnwama ọ bụrụ na ọ bụghị Setan na-achị alaeze ndị a. Jizọs ekwughị na ọchịchị ndị a nile nke ụwa abụghị nke Setan. Nezie, Jizọs gaara ekwu otú ahụ ma a sị na ọ bụghị Setan na-enye ha ike.12Nezie, Jehova bụ Chineke Pụrụ Ime Ihe Nile, Onye Okike nke eluigwe na ala nke dị ịtụya. Mkpughe 4:11 Ma, ọ dịghị ebe Bible kwuru na ọ bụ Jehova Chineke ma ọ bụ Jizọs Kraịst na-achị ụwa a. Neziokwu, Jizọs zoro aka kpọmkwem nebe Setan nọ dị ka onye na-achị ụwa a. Jọn 12:31;14:30;16:11 Ọbụna Bible zoro aka nebe Setan bụ Ekwensu nọ dị ka chi nke usoro ihe a. 2 Ndị Kọrint 4:3, 4 Banyere onye mmegide a, ma ọ bụ Setan, Onye Kraịst bụ Jọn onyeozi dere, sị: Ụwa dum dị nike aka nke ajọ onye ahụ.1 Jọn 5:19.OTÚ A GA-ESI EWEPỤ ỤWA SETAN13. Nihi gịnị ka ụwa ọhụrụ ji dị mkpa?13Ka afọ na-agafe, ụwa na-adịwanye ize ndụ. O jupụtara ná ndị na-eburịta agha, ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-adịghị akwụwa aka ọtọ, ndị ndú okpukpe ihu abụọ, na ndị omekome obi tara mmiri. Ụwa nozuzu ya enwekwaghị mmekwata. Bible na-ekpughe na o ruwela mgbe Chineke ga-ekpochapụ ajọ ụwa a nagha Amagedọn. A ga-eji ụwa ọhụrụ ezi omume dochie ya.Mkpughe 16:14-16.14. Ònye ka Chineke họrọwooro ịbụ Onye Ọchịchị nke Alaeze Ya, oleekwa otú e si buo nke a namụma?14Jehova Chineke họọrọ Jizọs Kraịst ịbụ Onye Ọchịchị nke Alaeze, ma ọ bụ ọchịchị, eluigwe Ya. Mgbe dị anya gara aga, Bible buru amụma, sị: A mụworo anyị otu nwa, otu nwa nwoke ka e nyeworo anyị; ịbụ onyeisi ga-adịkwasịkwa nubu ya: a ga-akpọkwa aha ya . . . Onyeisi Udo. Ọ dịghị ọgwụgwụ ọ bụla ịba ụba nke ịbụ onyeisi Ya na udo Ya ga-agwụ. Aịsaịa 9:6, 7 Banyere ọchịchị a, Jizọs kụziiri ụmụazụ ya ikpe ekpere, sị: Ka alaeze gị bịa. Ka uche gị meekwa nụwa, dị ka ọ na-eme neluigwe. Matiu 6:10 Dị ka anyị ga-ahụ nakwụkwọ a, noge na-adịghị anya Alaeze Chineke ga-ewepụ ọchịchị nile nke ụwa a, a ga-ejikwa ya dochie ha nile. Daniel 2:44 Mgbe ahụ, Alaeze Chineke ga-eweta paradaịs nelu ala.ỤWA ỌHỤRỤ DỊ NSO!15. Gịnị bụ ụwa ọhụrụ ahụ?15Bible na-emesi anyị obi ike, sị: E nwere eluigwe ọhụrụ na ụwa ọhụrụ ndị anyị na-echere dị ka nkwa Chineke si dị, ezi omume gajekwa ibi nime ha. 2 Pita 3:13;Aịsaịa 65:17 Oge ụfọdụ, mgbe Bible na-ekwu banyere ụwa, ọ pụtara ndị bi nụwa. Jenesis 11:1 Nihi ya, ụwa ọhụrụ ezi omume bụ ọha ụmụ mmadụ nwere ihu ọma Chineke.16. Gịnị bụ onyinye dị oké ọnụ ahịa Chineke ga-enye ndị nwere ihu ọma ya, gịnịkwa ka anyị na-aghaghị ime iji nweta ya?16Jizọs kwere nkwa na nụwa ọhụrụ ahụ na-abịanụ, ndị nwere ihu ọma Chineke ga-enweta onyinye nke ndụ ebighị ebi. Mak 10:30 Biko sapetaJọn 3:16 na17:3, ma gụọ ihe Jizọs kwuru na anyị aghaghị ime iji nweta ndụ ebighị ebi. Ugbu a, jiri Bible tụlee ngọzi ndị ahụ ruru eru ịnata onyinye ahụ magburu onwe ya nke sitere naka Chineke ga-enweta na Paradaịs elu ala ahụ na-abịanụ.17, 18. Olee otú anyị ga-esi jide naka na a ga-enwe udo ma nọrọ ná nchebe nebe nile nụwa?17Mmebi iwu, agha, ime mpụ, na ime ihe ike agaghịzi adị.Onye na-emebi iwu agaghị adịkwa . . . Ma ndị dị umeala nobi ga-enweta ala. Abụ Ọma 37:10, 11 Udo ga-adị nihi na Chineke ga-eme ka agha nile kwụsị ruo nsọtụ ụwa. Abụ Ọma 46:9;Aịsaịa 2:4 Mgbe ahụ onye ezi omume ga-ama akwụkwọ dị ka osisi ndụ; ọtụtụ udo ga-adịkwa ruo mgbe ọnwa na-agaghị adịnke ahụ pụtakwara ruo mgbe ebighị ebi!Abụ Ọma 72:7.18Ndị na-efe Jehova, ga-anọ ná ntụkwasị obi.Ruo ogologo oge ndị Izrel nke oge Bible rubeere Chineke isi, ha nọrọ ná nchebe. Levitikọs 25:18, 19 Lee ka ọ ga-esi magbuo onwe ya ịnọ ná nchebe otú ahụ na Paradaịs!Aịsaịa 32:18;Maịka 4:4.19. Olee otú anyị si mara na ihe oriri ga-ejupụta nụwa ọhụrụ nke Chineke?19A gaghị enwe ụkọ nri.Ọbụ abụ ahụ bụrụ, sị: Ka ọtụtụ ọka dị nala nelu ugwu nile. Abụ Ọma 72:16 Jehova Chineke ga-agọzi ndị ya na-eme ezi omume, ala ga-emekwa ihe omume ya.Abụ Ọma 67:6.20. Nihi gịnị ka anyị ga-eji nwee obi ike na ụwa nile ga-aghọ paradaịs?20Ụwa nile ga-aghọ paradaịs.A ga-ewu ebe obibi ndị ọhụrụ ma nwee gburugburu ebe ndị mara mma nala nke ụmụ mmadụ na-eme mmehie mebiri na mbụ. Aịsaịa 65:21-24;Mkpughe 11:18 Ka oge na-aga, akụkụ ụwa ndị e budaworo nokpuru ga na-agbasa ruo mgbe ụwa nile ghọrọ ebe mara mma, nke na-emepụtakwa ihe dị ka ogige Iden. Chineke agaghị ahapụ ma ọlị ịsaghe aka Ya na iwere ihe dị ihe ọ bụla dị ndụ ụtọ mee ka afọ ju ya.Abụ Ọma 145:16.21. Gịnị na-egosi na udo ga-adị netiti mmadụ na anụmanụ?21Udo ga-adị netiti mmadụ na anụmanụ.Anụ ọhịa na anụ ụlọ ga-atakọ nri. Ọbụna obere nwatakịrị agaghị atụ anụmanụ ndị dị ize ndụ ugbu a ụjọ.Aịsaịa 11:6-9;65:25.22. Gịnị ga-eme ọrịa?22Ọrịa agaghịzi adị.Dị ka Onye Ọchịchị nke Alaeze eluigwe nke Chineke, Jizọs ga-agwọ ọrịa nọtụtụ dị ukwuu karịa otú ọ gwọrọ mgbe ọ nọ nụwa. Matiu 9:35;Mak 1:40-42;Jọn 5:5-9 Mgbe ahụ onye obibi ya agaghị asị, Ana m arịa ọrịa.Aịsaịa 33:24;35:5, 6.23. Nihi gịnị ka mbilite nọnwụ ga-eji mee ka anyị ṅụrịa?23A ga-eme ka ndị a hụrụ nanya nwụrụ anwụ dịghachi ndụ ma nwee atụmanya nke anwụghị anwụ ma ọlị.A ga-eme ka ndị nile nọ nụra ọnwụ, bụ ndị nọ ná ncheta Chineke, dịghachi ndụ. Neziokwu, a gaje inwe mbilite nọnwụ nke ma ndị ezi omume ma ndị ajọ omume.Ọrụ 24:15;Jọn 5:28, 29.24. Olee otú atụmanya nke ibi na Paradaịs elu ala dị gị nobi?24Lee ọdịnihu magburu onwe ya na-echere ndị họọrọ ịmụta banyere Onye Okike Ukwu anyị, bụ Jehova Chineke, na ijere ya ozi! Ọ bụ Paradaịs elu ala nke na-abịanụ ka Jizọs zoro aka na ya mgbe o kwere onye mmebi iwu ahụ nke nwụrụ nakụkụ ya nkwa, sị: Mụ na gị ga-anọ na Paradaịs. Luk 23:43 Ọ dị mkpa ka anyị mụtakwuo banyere Jizọs Kraịst, bụ onye a ga-esite naka ya mee ka ngọzi ndị a nile kwe omume.4 Ònye Bụ Jizọs Kraịst?1, 2. a Nihi gịnị ka ịmara banyere onye a ma ama na-apụtaghị na ịmaya nezie? b Mgbagwoju anya dị aṅaa ka e nwere banyere Jizọs?E NWERE ọtụtụ ndị a ma ama nụwa. Ụfọdụ bụ ndị a ma nnọọ ama nógbè, nobodo, ma ọ bụ ná mba ha. Ndị ọzọ abụrụ ndị a ma ama nụwa nile. Otú ọ dị, ị ịma aha onye a ma ama apụtaghị na ịmaya nezie. Ọ pụtaghị na ị maara ihe nile banyere otú e si zụlite ya na ụdị mmadụ ọ bụ nezie.2Ndị mmadụ gburugburu ụwa anụtụwo banyere Jizọs Kraịst, ọ bụ ezie na o biri nụwa ihe dị ka afọ 2,000 gara aga. Ma, ọtụtụ ndị na-enwe mgbagwoju anya banyere onye Jizọs bụ nezie. Ụfọdụ ndị na-ekwu na ọ bụ ị ezi mmadụ. Ndị ọzọ na-azọrọ na ọ dịghị ihe ọzọ ọ bụ ma e wezụga onye amụma. Ndị ọzọkwa kweere na Jizọs bụ Chineke nakwa na e kwesịrị ife ya ofufe. È kwesịrị ime otú ahụ?3. Nihi gịnị ka o ji dị mkpa ka ị mara ihe ndị bụ eziokwu banyere Jizọs?3Ọ dị mkpa ka ị mara ihe ndị bụ eziokwu banyere Jizọs. Nihi gịnị? Ọ bụ nihi na Bible na-ekwu, sị: Nke a pụtara ndụ ebighị ebi, ha inweta ihe ọmụma banyere gị, bụ ị ezi Chineke ahụ,nakwa banyere onye ahụ i zitere, bụ Jizọs Kraịst.Jọn 17:3 Ee, ịmara eziokwu banyere Jehova Chineke na banyere Jizọs Kraịst pụrụ iduga ná ndụ ebighị ebi na paradaịs elu ala. Jọn 14:6 Ọzọkwa, Jizọssetịpụrụ ihe nlereanya kasị mma nke ụzọ isi na-ebi ndụ na ụzọ isi na-emeso ndị ọzọ. Jọn 13:34, 35Nisi nke mbụnke akwụkwọ a, anyị tụlere eziokwu banyere Chineke. Ka anyị tụlezie ihe Bible na-akụzi nezie banyere Jizọs Kraịst.MEZAỊA AHỤ E KWERE NÁ NKWA4. Gịnị ka utu aha ahụ bụ Mezaịa na Kraịst pụtara?4Ogologo oge tupu a mụọ Jizọs, Bible buru amụma banyere ọbịbịa nke onye ahụ Chineke ga-ezite dị ka Mezaịa, ma ọ bụ Kraịst. Utu aha ahụ bụ Mezaịa nke sitere nokwu Hibru na Kraịst nke sitere nokwu Grik pụtachara Onye E Tere Mmanụ. Onye a e kwere ná nkwa ga-abụ onye e tere mmanụ, ya bụ, onyeChineke họpụtara ịnọ nọkwá pụrụ iche. Nisiakwụkwọ ndị na-esonụ, anyị ga-amụtakwu banyere ókè dị mkpa Mezaịa ahụ na-ekere nimezu nkwa Chineke. Anyị ga-amụtakwa ngọzi ndị Jizọs pụrụ iwetara anyị ọbụna ugbu a. Otú ọ dị, tupu a mụọ Jizọs, ihe ịrụ ụka adịghị ya na ọtụtụ ndị chere, sị, Ònye ga-abụ Mezaịa ahụ?5. Gịnị ka ndị na-eso ụzọ Jizọs kwenyesiri ike banyere ya?5Na narị afọ mbụ O.A., ndị na-eso ụzọ Jizọs onye Nazaret kwenyesiri ike na ọ bụ Mezaịa ahụ e buru namụma. Jọn 1:41 Otu nime ndị na-eso ụzọ ya, bụ nwoke aha ya bụ Saịmọn Pita, gwara Jizọs hoo haa, sị: Ị bụ Kraịst ahụ. Matiu 16:16 Otú ọ dị, olee otú ndị ahụ na-eso ụzọoleekwa otú anyịpụrụ isi jide naka na Jizọs bụ nezie Mezaịa ahụ e kwere ná nkwa?6. Nye ihe atụ nke otú Jehova siworo nyere ndị kwesịrị ntụkwasị obi aka ịmata Mezaịa ahụ.6Ndị amụma Chineke, bụ ndị dịrị ndụ tupu Jizọs abịa, buru ọtụtụ ihe namụma banyere Mezaịa ahụ. Ihe ndị a ha buru namụma ga-enyere ndị ọzọ aka ịmata ya. Dị ka ihe atụ: Ka e were ya na a gwara gị ka ị gaa nọdụ ụgbọala ma ọ bụ nọdụ ụgbọ okporo ígwè ma ọ bụ nọdụ ụgbọelu na-ekwo ekwo bute onye ị na-ezutebeghị mbụ. Ọ gaghị enye aka ma ọ bụrụ na mmadụ enye gị nkọwa ụfọdụ banyere onye ahụ? Notu aka ahụ, site nọnụ ndị amụma Bible, Jehova nyere nkọwa zuru ezu banyere ihe Mezaịa ga-eme na ihe ndị ga-eme ya. Mmezu nke ọtụtụ amụma ndị a ga-enyere ndị kwesịrị ntụkwasị obi aka ịmata Mezaịa nke ọma.7. Olee abụọ nime amụma ndị mezuru nebe Jizọs nọ?7Tụlee ị ihe atụ abụọ. Nke mbụ, ihe karịrị afọ 700 tupu a mụọ onye ahụ e kwere ná nkwa, onye amụma bụ Maịka buru namụma na a ga-amụ ya na Betlehem, bụ obodo nta dị nala Judia. Maịka 5:2 Ebee nezie ka a mụrụ Jizọs? Kpọmkwem, nobodo ahụ! Matiu 2:1,3-9Nke abụọ, ọtụtụ narị afọ tupu Mezaịa abịa, amụma ahụ e dekọrọ naDaniel 9:25zoro aka nafọ ahụ ọ gaje ịpụta kpọmkwem29 nke O.A.Mmezu nke amụma ndị a na ndị ọzọ na-egosi na Jizọs bụ Mezaịa ahụ e kwere ná nkwa.Mgbe e mere Jizọs baptizim, ọ ghọrọ Mezaịa, ma ọ bụ Kraịst8, 9. Ihe àmà dị aṅaa nke na-egosi na Jizọs bụ Mezaịa ahụ bịara doo anya mgbe e mere ya baptizim?8Ihe àmà ọzọ na-egosi na Jizọs bụ Mezaịa ahụ bịara doo anya ná ngwụsị nke afọ 29 nke O.A. Ọ bụ nafọ ahụ ka Jizọs gakwuuru Jọn Onye Na-eme Baptizim ka e mee ya baptizim nOsimiri Jọdan. Jehova ekwewo nkwa inye Jọn ihe àmà ga-eme ka ọ mata Mezaịa ahụ. Jọn hụrụ ihe àmà ahụ mgbe e mere Jizọs baptizim. Lee ihe Bible na-ekwu merenụ: Mgbe e mesịrị ya baptizim, Jizọs siri na mmiri ahụ pụta ozugbo; ma, lee! eluigwe meghere, o wee hụ ka mmụọ Chineke na-efedata dị ka nduru na-abịakwasị ya. Lee! E nwekwara olu sitere neluigwe nke sịrị: Nke a bụ Ọkpara m, onye m hụrụ nanya, onye m nwapụtaworo. Matiu 3:16, 17 Mgbe ọ hụrụ ma nụ ihe ahụ merenụ, Jọn enweghị obi abụọ ọ bụla na ọ bụ Chineke zitere Jizọs. Jọn 1:32-34 Mgbe a wụsara ya mmụọ Chineke, ma ọ bụ ike Ya nọ nọrụ, nụbọchị ahụ, Jizọs ghọrọ Mezaịa, ma ọ bụ Kraịst, bụ onye a họpụtara ịbụ Onye Ndú na Eze.Aịsaịa 55:4.9Mmezu nke amụma Bible na akaebe nke Jehova Chineke nonwe ya, na-egosi nụzọ doro anya na Jizọs bụ Mezaịa ahụ e kwere ná nkwa. Ma, Bible na-aza ajụjụ abụọ ọzọ dị mkpa banyere Jizọs Kraịst: Olee ebe o si bịa, ụdị onye dịkwa aṅaa ka ọ bụ?OLEE EBE JIZỌS SI BỊA?10. Gịnị ka Bible na-akụzi banyere ndụ Jizọs dịrị tupu ya abịa nụwa?10Bible na-akụzi na Jizọs biri neluigwe tupu ya abịanụwa. Maịka buru namụma na a ga-amụ Mezaịa ahụ na Betlehem, o kwukwara na ọ malitere na mgbe ochie. Maịka 5:2 Ọtụtụ mgbe, Jizọs nonwe ya kwuru na ya ebiwo neluigwe tupu a mụọ ya dị ka mmadụ. Jọn 3:13;6:38,62;17:4, 5 Dị ka mmụọ e kere eke neluigwe, Jizọs sooro Jehova nwee mmekọrịta pụrụ iche.11. Olee otú Bible si gosi na Jizọs bụ Ọkpara Jehova hụrụ nanya karịsịa?11Jizọs bụ Ọkpara Jehova hụrụ nanya karịsịae nwekwara ezi ihe kpatara ya. A kpọrọ ya onye e buru ụzọ mụọ nime ihe nile e kere eke, nihi na ọ bụ ihe mbụ Chineke kere.Ndị Kọlọsi 1:15 Ọ dị ihe ọzọ mere Ọkpara a ji pụọ iche. Ọ bụ ọkpara a mụrụ ị ya. Jọn 3:16 Nke a pụtara na ọ bụ ị Jizọs ka Chineke kere nonwe ya. Ọ bụkwa ị Jizọs ka Chineke ji mee ihe mgbe O kere ihe ndị ọzọ nile. Ndị Kọlọsi 1:16 A kpọkwara Jizọs Okwu ahụ. Jọn 1:14 Nke a na-agwa anyị na o kwuchiteere Chineke, ihe ịrụ ụka adịghị ya na o wegaara ụmụ ndị ọzọ nke Nna ahụ, ma ndị mmụọ ozi ma ndị mmadụ, ozi na ntụziaka.12. Olee otú anyị si mara na Ọkpara ahụ e buru ụzọ mụọ na Chineke ahaghị nhata?12Ọkpara ahụ e buru ụzọ mụọ na Chineke, ha hà nhata, dị ka ụfọdụ kweere? Nke ahụ abụghị ihe Bible na-akụzi. Dị ka anyị hụrụ na paragraf bu ụzọ, e kere Ọkpara ahụ eke. Mgbe ahụ, o doro anya na o nwere mmalite, ebe Jehova Chineke na-enweghị mmalite ma ọ bụ ọgwụgwụ. Abụ Ọma 90:2 Ọ dịtụbeghị mgbe Ọkpara ahụ a mụrụ ị ya chere echiche ịha ka Nna ya. Bible na-akụzi nụzọ doro anya na Nna ahụ ka Ọkpara ahụ ukwuu. Jọn 14:28;1 Ndị Kọrint 11:3 Ọ bụ ị Jehova bụ Chineke Nke pụrụ ime ihe nile. Jenesis 17:1 Nihi ya, ọ dịghị onye ya na ya hà.13. Gịnị ka Bible na-ekwu mgbe o zoro aka nebe Ọkpara ahụ nọ dị ka onyinyo nke Chineke a na-apụghị ịhụ anya?13Jehova na Ọkpara ya e buru ụzọ mụọ nwere mmekọrịta chiri anya ruo ọtụtụ ijeri afọogologo oge tupu e kee eluigwe nke jupụtara na kpakpando nakwa ụwa. Ọ ga-abụrịrị na ha hụrụ onwe ha nanya nke ukwuu! Jọn 3:35;14:31 Ọkpara a a hụrụ nanya dị nnọọ ka Nna ya. Ọ bụ ya mere Bible ji na-ezo aka nebe Ọkpara ahụ nọ dị ka onyinyo nke Chineke a na-apụghị ịhụ anya. Ndị Kọlọsi 1:15 Ee, dị ka nwa nwoke bụ mmadụ pụrụ nnọọ iyi nna ya nụzọ dịgasị iche iche, Ọkpara a nke sitere neluigwe gosipụtara àgwà na ụdị onye Nna ya bụ.14. Olee otú e si mụọ Ọkpara Jehova mụrụ ị ya dị ka mmadụ?14Ọkpara Jehova mụrụ ị ya kwetara ịhapụ eluigwe ma gbadata nụwa iji bie ndụ dị ka mmadụ. Ma, ị pụrụ iche, sị, Olee otú o si kwe omume ịmụ mmụọ e kere eke dị ka mmadụ? Iji mezuo nke a, Jehova rụrụ ọrụ ebube. O si neluigwe bufee ndụ Ọkpara ya nakpa nwa nke nwa agbọghọ Juu na-amaghị nwoke bụ Meri. E jighị nna bụ mmadụ mee ihe. Nụzọ dị otú a, Meri mụrụ nwa nwoke zuru okè ma kpọọ aha ya Jizọs.Luk 1:30-35.ỤDỊ ONYE DỊ AṄAA KA JIZỌS BỤ?15. Nihi gịnị ka anyị pụrụ iji kwuo na ọ bụ site naka Jizọs ka anyị si mara Jehova nke ọma karị?15Ihe Jizọs kwuru ma mee mgbe ọ nọ nụwa na-enyere anyị aka ịmara ya nke ọma. Ọ bụghị ị nke ahụ, site naka Jizọs, anyị na-amata Jehova nke ọma karị. Nihi gịnị ka o ji dị otú a? Cheta na Ọkpara a na-eme nnọọ ka Nnaya. Ọ bụ ya mere Jizọs ji gwa otu nime ndị na-eso ụzọ ya, sị: Onye hụrụ m ahụwokwa Nna m. Jọn 14:9 Akwụkwọ anọ nke Bible bụ ndị a maara dị ka Oziọma ndị ahụMatiu, Mak, Luk, na Jọnna-agwa anyị ọtụtụ ihe banyere ndụ, ọrụ, na àgwà Jizọs Kraịst.16. Gịnị bụ ozi bụ isi Jizọs ziri, oleekwa ebe ozizi ya sitere?16A maara Jizọs nke ọma dị ka Onye Ozizi. Jọn 1:38;13:13 Gịnị ka ọ kụziri? Nụzọ bụ isi, ozi ya bụ ozi ọma alaeze ahụya bụ, Alaeze Chineke, ọchịchị eluigwe nke ga-achị ụwa dum, nke ga-ewetakwara ụmụ mmadụ na-erube isi ngọzi na-adịghị agwụ agwụ. Matiu 4:23 Ònye ka ozi a sitere naka ya? Jizọs nonwe ya kwuru, sị: Ihe m na-ezi abụghị nke m, kama ọ bụ nke onye zitere m, ya bụ, Jehova. Jọn 7:16 Jizọs maara na Nna ya chọrọ ka ụmụ mmadụ nụ ozi ọma nke Alaeze ahụ.NIsi nke 8nke akwụkwọ a, anyị ga-amụtakwu banyere Alaeze Chineke na ihe ndị ọ ga-arụzu.17. Ebe ndị dịgasị aṅaa ka Jizọs ziri ihe, oleekwa ihe mere o ji tinye mgbalị dị ukwuu iji zie ndị ọzọ ihe?17Ebe ndị dịgasị aṅaa ka Jizọs ziri ihe? Nebe ọ bụla ọ hụrụ ndị mmadụnime ime obodo nakwa nobodo ukwuu, nobodo nta, nọma ahịa, nakwa nebe obibi ha. Jizọs atụghị anya ka ndị mmadụ bịakwute ya. Ọ gakwuuru ha. Mak 6:56;Luk 19:5, 6 Nihi gịnị ka Jizọs ji tinye mgbalị na oge dị ukwuu otú ahụ nime nkwusa nakwa nizi ihe? Ọ bụ nihi na Chineke zubere ka o mee otú ahụ. Jizọs mere uche Nna ya mgbe nile. Jọn 8:28, 29 Ma, ọ dị ihe ọzọ mere o ji mee nkwusa. O nwere ọmịiko nahụ ìgwè mmadụ ahụ pụtara ịhụ ya. Matiu 9:35, 36 Ndị ndú okpukpe ha, bụ ndị kwesịrị ịdị na-akụziri ha eziokwu banyere Chineke na nzube ya leghaara ha anya. Jizọs maara ókè ọ dịruru ndị ahụ mkpa ịnụ ozi Alaeze ahụ.18. Olee àgwà Jizọs ndị kasị amasị gị?18Jizọs bụ nwoke nwere ọmịiko na mmetụta miri emi.Nihi ya, ndị ọzọ hụrụ ya dị ka onye a pụrụ ijekwuru na onye nwere obiọma. Ọbụna ahụ ruru ụmụaka ala mgbe ha na ya nọ. Mak 10:13-16 Jizọs adịghị ele mmadụ anya nihu. Ọ kpọrọ arụrụala na ikpe na-ezighị ezi asị. Matiu 21:12, 13 Noge mgbe a na-adịchaghị akwanyere ndị inyom ùgwù nakwa mgbe a na-adịghị enye ha ohere ime ihe ụfọdụ, o jiri nsọpụrụ mesoo ha. Jọn 4:9,27 Jizọs dị obi umeala nezie. Notu oge, ọ sara ụkwụ ndịozi ya, bụ ọrụ ohu nkịtị na-arụ.Jizọs mere nkwusa nebe ọ bụla ọ hụrụ ndị mmadụ19. Ihe atụ dị aṅaa na-egosi na Jizọs chebaara mkpa nke ndị ọzọ echiche?19Jizọs chebaara mkpa nke ndị ọzọ echiche. Nke a pụtara ìhè mgbe o ji ike mmụọ nsọ Chineke gwọọ ọrịa nụzọ ọrụ ebube. Matiu 14:14 Dị ka ihe atụ, otu nwoke nke na-arịa ekpenta bịakwutere Jizọs ma kwuo, sị: Ọ bụrụ nnọọ na ị chọọ, ị pụrụ ime ka m dị ọcha. Ihe mgbu na nhụjuanya nke nwoke ahụ metụrụ Jizọs nahụ. Nịbụ onye ọmịiko kpaliri, Jizọs matịrị aka ya bitụ nwokeahụ, wee sị: Achọrọ m. Ka e mee ka ị dị ọcha. Nwoke ahụ gbakekwara! Mak 1:40-42 Chegodị otú obi ga-adị nwoke ahụ.O KWESỊRỊ NTỤKWASỊ OBI RUO ỌGWỤGWỤ20, 21. Olee otú Jizọs si setịpụ ihe nlereanya niji iguzosi ike nihe na-erubere Chineke isi?20Jizọs setịpụrụ ihe nlereanya kasị mma nke iji iguzosi ike nihe na-erubere Chineke isi. Ọ nọgidere na-ekwesị ntụkwasị obi nebe Nna ya nke eluigwe nọ nụdị ọnọdụ nile, nagbanyeghịkwa ụdị mmegide na nhụjuanya nile. Jizọs guzogidesiri ọnwụnwa Setan ike nụzọ gara nke ọma. Matiu 4:1-11 Notu oge, ụfọdụ nime ndị ikwu Jizọs egosipụtaghị okwukwe nebe ọ nọ, ọbụna na-asị na uche ezukwaghị ya okè. Mak 3:21 Ma Jizọs ekweghị ka ha mee ka o nwee nkụda mmụọ, ọ nọgidere na-arụ ọrụ Chineke. Nagbanyeghị mkparị na nkwutọ, Jizọs nọgidere na-enwe njide onwe onye, ọ dịghịmgbe ọ gbalịrị imerụ ndị na-emegide ya ahụ.1 Pita 2:21-23.21Jizọs nọgidere na-ekwesị ntụkwasị obi ruo ọnwụọnwụ ike na nke ahụhụ bụ nke ndị iro ya kpatara. Ndị Filipaị 2:8 Tụlee ihe ndị o diri nụbọchị ikpeazụ nke ndụ ya dị ka mmadụ. E jidere ya, ndị àmà ụgha boro ya ebubo, ndị ikpe na-adịghị ekpe ikpe ziri ezi mara ya ikpe, ìgwè na-eme ihe ike mere ya akaje, ndị agha mekpọkwara ya ọnụ. Nịbụ onye a kpọgidere nosisi ịta ahụhụ, tupu ya ekubie ume, o tiri mkpu, sị: E mechawo ya! Jọn 19:30 Otú ọ dị, nụbọchị nke atọ mgbe Jizọs nwụsịrị, Nna ya nke eluigwe kpọlitere ya ịghọ mmụọ. 1 Pita 3:18 Izu ole na ole mgbe nke ahụ gasịrị, ọ laghachiri eluigwe. Nebe ahụ, ọ nọdụrụ ala naka nri Chineke ma na-echere ka ọ nata ikike ịbụ eze.Ndị Hibru 10:12, 13.22. Gịnị ka Jizọs rụzuru site nịnọgide na-ekwesị ntụkwasị obi ruo ọnwụ?22Gịnị ka Jizọs rụzuru ná nnọgide ọ nọgidere na-ekwesị ntụkwasị obi ruo ọnwụ? Ọnwụ Jizọs megheere anyị ohere nezie ibi ndụ na paradaịs elu ala, bụ nke kwekọrọ ná nzube mbụ nke Jehova. A ga-atụle otú ọnwụ Jizọs si mee ka nke ahụ kwe omumenisiakwụkwọ na-esonụ.5 Ihe Mgbapụta AhụOnyinye Kasịnụ Chineke Nyere1, 2. a Olee mgbe onyinye na-abara gị uru nke ukwuu? b Nihi gịnị ka a pụrụ iji kwuo na ihe mgbapụta ahụ bụ onyinye kasị baa uru ị pụrụ inweta?GỊNỊ bụ onyinye kasịnụ e nyetụworo gị? Ọ bụghị iwu na onyinye ga-ada ọnụ tupu ya abụrụ nke bara uru. A sị ka e kwuwe, e jighị ego ole a zụrụ onyinye amata uru ọ bara. Kama nke ahụ, mgbe onyinye wetaara gị obi ụtọ ma ọ bụ gbooro gị mkpa, ọ baara gị uru nke ukwuu.2Nime ọtụtụ onyinye ndị ị pụrụ ịtụ anya inweta, e nwere otu nke kasị pụọ iche. Ọ bụ onyinye Chineke nyere ihe a kpọrọ mmadụ. Jehova enyewo anyị ọtụtụ ihe, ma onyinye kasịnụ o nyetụworo anyị bụ àjà mgbapụta nke Ọkpara ya, bụ Jizọs Kraịst. Matiu 20:28 Dị ka anyị ga-ahụ nisi akwụkwọ a, ihe mgbapụta ahụ bụ onyinye kasị baa uru ị pụrụ inweta, nihi na ọ pụrụ iwetara gị obi ụtọ dị ukwuu, ọ pụkwara igboro gị mkpa ndị kasịnụ. Ihe mgbapụta ahụ bụ nezie ngosipụta kasịnụ nke ịhụya Jehova nwere nebe ị nọ.GỊNỊ BỤ IHE MGBAPỤTA AHỤ?3. Gịnị bụ ihe mgbapụta ahụ, gịnịkwa ka ọ dị anyị mkpa ịghọta iji mata ókè onyinye a baruru nuru?3Nigbu ya nkenke, ihe mgbapụta ahụ bụ ndokwa Jehova mere iji napụta ihe a kpọrọ mmadụ naka mmehie na ọnwụ. Ndị Efesọs 1:7 Iji ghọta ihe ozizi a dị na Bible pụtara, ọ dị mkpa ka anyị chee echiche laa azụ nihe mere nogige Iden. Ọ bụ ị mgbe anyị ghọtara ihe Adam tụfuru mgbe o mehiere ka anyị ga-enwe ike ịmata ihe mere ihe mgbapụta ahụ ji bụrụ onyinye baara anyị uru nke ukwuu.4. Uru dị aṅaa ka ndụ mmadụ nke zuru okè baara Adam?4Mgbe Jehova kere Adam, o nyere ya ihe dị oké ọnụ ahịa neziendụ mmadụ nke zuru okè. Tụlee uru nke ahụ baara Adam. Ebe ọ bụ na o nwere ahụ na uche zuru okè mgbe e kere ya, ọ dịghị mgbe ọ ga-ada ọrịa, kaa nká, ma ọ bụ nwụọ anwụ. Dị ka mmadụ zuru okè, ya na Jehova nwere mmekọrịta pụrụ iche. Bible na-ekwu na Adam bụ nwa Chineke. Luk 3:38 Nihi ya, Adam sooro Jehova Chineke nwee mmekọrịta chiri anya, ụdị ahụ nwatakịrị na nna ya nke hụrụ ya nanya na-enwe. Jehova so Adam, bụ nwa ya nọ nụwa kwurịta okwu, o nyere ya ọrụ na-enye afọ ojuju, meekwa ka ọ ghọta ihe ndị a na-atụ anya ha naka ya.Jenesis 1:28-30;2:16, 17.5. Gịnị ka Bible na-ekwu mgbe ọ sịrị na e kere Adam nonyinyo Chineke?5E kere Adam nonyinyo Chineke. Jenesis 1:27 Nke ahụ apụtaghị na Adam yiri Chineke nọdịdị. Dị ka anyị hụrụnIsi nke 1nke akwụkwọ a, Jehova bụ mmụọ a na-adịghị ahụ anya. Jọn 4:24 Nihi ya, Jehova enweghị anụ ahụ nkịtị na ọbara. Ịbụ onye e kere nonyinyo Chineke pụtara na e kenyere Adam àgwà ndị yiri nke Chineke, ndị gụnyere ịhụya, amamihe, ikpe ziri ezi, na ike. Adam yiri Nna ya nụzọ ọzọ dị mkpa nke bụ na o nweere onweya ime nhọrọ. Nihi ya, Adam adịghị ka ígwè ọrụ nke pụrụ ịrụ ị ihe e mere ya ịrụ. Kama nke ahụ, ọ pụrụ ikpebiri onwe ya ihe, ọ pụkwara ịhọrọ ezi ihe ma ọ bụ ihe ọjọọ. A sị na ọ họọrọ irubere Chineke isi, ọ gaara adị ndụ ebighị ebi na Paradaịs nelu ala.6. Mgbe Adam nupụụrụ Chineke isi, gịnị ka ọ tụfuru, oleekwa otú o si metụta ụmụ ya?6Ya mere, nụzọ doro anya, mgbe Adam nupụụrụ Chineke isi, a maakwa ya ikpe ọnwụ, o furu ya nnukwu ihe. Mmehie ya mere ka ndụ mmadụ nke zuru okè nakwa ngọzi ndị ọ na-eweta funahụ ya. Jenesis 3:17-19 Nụzọ dị mwute, Adam tụfuuru ma onwe ya ma ụmụ ndị ọ gaje ịmụta, ndụ a nke magburu onwe ya. Okwu Chineke na-asị: Mmehie sitere notu mmadụ Adam bata nụwa, ọnwụ esitekwa ná mmehie, ọnwụ ewee si otú ahụ gbasaa ruo mmadụ nile nihi na ha nile emehiewo. Ndị Rom 5:12 Ee, anyị nile eketawo mmehie site naka Adam. Nihi ya, Bible na-ekwu na o rere onwe ya na ụmụ ya ịbụ ohu nke mmehie na ọnwụ. Ndị Rom 7:14 Ọ dịghị olileanya ọ bụla dịịrị ma Adam ma Iv ebe ọ bụ na ha kpachaara anya họrọ inupụrụ Chineke isi. Ma gịnị banyere ụmụ ha nakwa anyị onwe anyị?7, 8. Ihe abụọ dị aṅaa ka ihe mgbapụta pụtara nụzọ bụ isi?7Jehova gbataara ihe a kpọrọ mmadụ ọsọ enyemaka site ninye ihe mgbapụta ahụ. Gịnị bụ ihe mgbapụta? Ihe mgbapụta pụtara ihe abụọ nụzọ bụ isi. Nke mbụ, ihe mgbapụta bụ ego a na-akwụ iji gbapụta ihe ma ọ bụ iji zụtaghachi ihe. A pụrụ iji ya tụnyere ego a na-akwụ iji gbapụta onye a nwụdere nagha. Nke abụọ, ihe mgbapụta bụ ego e ji akwụ ụgwọ ihe. Ya na ego a na-akwụ onye e mebiri ihe ya bụ otu ihe. Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na mmadụ akpata ihe ọghọm, ọ ghaghị ịkwụ ego nke ya na ihe e mebiri hà nhata.8Olee otú ọ pụrụ isi kwe omume ịkwụ ụgwọ mfudị ukwuu Adam kpataara anyị nile nakwa ịgbapụta anyị nịbụ ohu nke mmehie na ọnwụ? Ka anyị tụlee ihe mgbapụta ahụ Jehova nyere nakwa uru ọ pụrụ ịbara anyị.OTÚ JEHOVA SI NYE IHE MGBAPỤTA AHỤ9. Ụdị ihe mgbapụta dị aṅaa ka a chọrọ?9Ebe ọ bụ na ihe a tụfuru bụ ndụ mmadụ zuru okè, a pụghị iji ndụ mmadụ na-ezughị okè zụtaghachi ya. Abụ Ọma 49:7, 8 Ihe a chọrọ bụ ihe mgbapụta nke ya na ihe a tụfuru hà nhata. Nke a kwekọrọ nụkpụrụ nke ikpe ziri ezi a na-achọta nOkwu Chineke, bụ nke na-ekwu, sị: Ndụ laara ndụ. Deuterọnọmi 19:21 Nihi ya, gịnị ka a ga-eji kwụọ ụgwọ ndụ mmadụ zuru okè nke Adam tụfuru? Ndụ mmadụ ọzọ zuru okè bụ ihe mgbapụta kwekọrọ ekwekọ a chọrọ.1 Timoti 2:6.10. Olee otú Jehova si nye ihe mgbapụta ahụ?10Olee otú Jehova si nye ihe mgbapụta ahụ? O zitere otu nime ụmụ ya ndị bụ mmụọ zuru okè, nụwa. Ma, Jehova eziteghị mmụọ e kere eke ọ bụla ọ hụrụ. O zitere nke ọ hụrụ nanya karịsịa, bụ Ọkpara ọ mụrụ ị ya. 1 Jọn 4:9, 10 Ọkpara a ji ọchịchọ obi hapụ ebe obibi ya dị neluigwe. Ndị Filipaị 2:7 Dị ka anyị hụrụnisiakwụkwọ bu nke a ụzọ, Jehova rụrụ ọrụ ebube mgbe o bufere ndụ nke Ọkpara a nakpa nwa Meri. Site nike mmụọ nsọ Chineke, a mụrụ Jizọs dị ka mmadụ zuru okè, ọ nọghịkwa nokpuru ọmụma ikpe nke mmehie.Luk 1:35.Jehova nyere Ọkpara ọ mụrụ ị ya dị ka ihe mgbapụta nihi anyị11. Olee otú otu mmadụ pụrụ isi bụrụ ihe mgbapụta maka ọtụtụ nde mmadụ?11Olee otú otu onye pụrụ isi bụrụ ihe mgbapụta maka ọtụtụ ndị, nezie, ọtụtụ nde mmadụ? Olee otú ọtụtụ nde mmadụ sidị ghọọ ndị mmehie? Cheta na site nime mmehie, Adam tụfuru ndụ mmadụ zuru okè nke dị oké ọnụ ahịa o nwere. Nihi ya, ọ pụghị inyefe ya ụmụ ya. Kama nke ahụ, ọ pụrụ ibufe ị mmehie na ọnwụ. Jizọs, bụ onye Bible na-akpọ Adam ikpeazụ, nwere ndụ mmadụzuru okè, ọ dịghịkwa mgbe o mehiere. 1 Ndị Kọrint 15:45 Dị ka a pụrụ isi kwuo ya, e jiri Jizọs dochie anya Adam iji zọpụta anyị. Site nịchụ ndụ ya zuru okè nàjà ná nrubeisi zuru ezu nye Chineke, Jizọs kwụrụ ụgwọ ahụ maka mmehie Adam. Jizọs si otú a mee ka ụmụ Adam nwee olileanya.Ndị Rom 5:19;1 Ndị Kọrint 15:21, 22.12. Gịnị ka ahụhụ Jizọs tara gosipụtara?12Bible na-enye nkọwa zuru ezu banyere ahụhụ Jizọs tara tupu ya anwụọ. A pịakasịrị ya ahụ, jiri obi ịta mmiri kpọgide ya nelu osisi, ya anwụọkwa ọnwụ ahụhụ nelu osisi ịta ahụhụ. Jọn 19:1,16-18,30;Ihe Odide Ntụkwasị, peeji nke 204-206 Nihi gịnị ka o ji dị mkpa ka Jizọs taa ahụhụ dị ukwuu otú ahụ? Notu nime isiakwụkwọ ndị dị nihu, anyị ga-ahụ na Setan kwuru na ọ dịghị ohu Jehova ọ bụla bụ mmadụ nke ga-anọgide na-ekwesị ntụkwasị obi nọnwụnwa. Site niji ikwesị ntụkwasị obi tachie obi nagbanyeghị nhụjuanya, Jizọs nyere azịza banyere ịma aka Setan nụzọ kasị mma. Jizọs gosipụtara na mmadụ zuru okè nke nweere onwe ya ime nhọrọ pụrụ ịnọgide na-eguzosi ike nezi ihe nụzọ zuru okè nye Chineke nagbanyeghị ihe ọ bụla Ekwensu ga-eme. Ọ ghaghị ịbụ na Jehova ṅụrịrị ọṅụ nke ukwuu nihi ikwesị ntụkwasị obi nke Ọkpara ya ọ hụrụ nanya!Ilu 27:11.13. Olee otú e si kwụọ ihe mgbapụta ahụ?13Olee otú e si kwụọ ihe mgbapụta ahụ? Nụbọchị nke 14 nke ọnwa ndị Juu, bụ Naịsan, nafọ 33 O.A., Jehova kwere ka e gbuo Ọkpara ya zuru okè, nke na-emeghị mmehie ọ bụla. Nụzọ dị otú a, Jizọs jiri ndụ mmadụ ya chụọ àjà ị otu ugboro. Ndị Hibru 10:10 Nụbọchị nke atọ Jizọs nwụsịrị, Jehova kpọlitere ya ịghọ mmụọ. Neluigwe, Jizọs chere nihu Chineke uru nke ndụ mmadụ ya zuru okè nke o ji chụọ àjà dị ka ihe mgbapụta iji zụtaghachi ụmụ Adam. Ndị Hibru 9:24 Jehova naara uru nke àjà Jizọs dị ka ihe mgbapụta a chọrọ iji napụta ihe a kpọrọ mmadụ nịbụ ohu nke mmehie na ọnwụ.Ndị Rom 3:23, 24.OTÚ IHE MGBAPỤTA AHỤ PỤRỤ ISI BAARA GỊ URU14, 15. Gịnị ka anyị na-aghaghị ime iji nweta mgbaghara nke mmehie anyị?14Nagbanyeghị na anyị bụ ndị mmehie, anyị pụrụ inweta ngọzi na-enweghị atụ nihi ihe mgbapụta ahụ. Ka anyị tụlee uru ụfọdụ onyinye a kasịnụ Chineke nyere ga-aba ugbu a nakwa nọdịnihu.15Mgbaghara mmehie.Nihi ezughị okè e ketara eketa, ọ na-esiri anyị ike ime ihe ziri ezi. Anyị nile na-emehie nokwu ọnụ ma ọ bụ nomume. Ma, site nàjà mgbapụta Jizọs Kraịst, anyị pụrụ inweta mgbaghara nke mmehie anyị. Ndị Kọlọsi 1:13, 14 Otú ọ dị, iji nweta mgbaghara dị otú ahụ, anyị aghaghị inwe nchegharị nezie. Anyị aghaghịkwa iji ịdị umeala nobi rịọ Jehova, na-arịọ ka ọ gbaghara anyị ná ndabere nke okwukwe anyị nwere nàjà mgbapụta nke Ọkpara ya.1 Jọn 1:8, 9.16. Gịnị na-enyere anyị aka iji akọ na uche dị ọcha na-efe Chineke, uru dịkwa aṅaa ka akọ na uche dị otú ahụ bara?16Inwe akọ na uche dị ọcha nebe Chineke nọ.Obi amamikpe pụrụ nụzọ dị mfe ịkpata enweghị olileanya ma mee ka anyị chee na anyị abaghị uru. Otú ọ dị, site ná mgbaghara mmehie nke a pụrụ inweta nihi ihe mgbapụta ahụ, Jehova ji obiọma na-enyere anyị aka iji akọ na uche dị ọcha na-efe ya nagbanyeghị ezughị okè anyị. Ndị Hibru 9:13, 14 Nke a na-eme ka o kwe anyị omume inwe nkwuwa okwu nebe Jehova nọ. Nihi ya, anyị pụrụ ịgakwuru ya nekpere mgbe ọ bụla anyị chọrọ. Ndị Hibru 4:14-16 Ịnọgide na-enwe akọ na uche dị ọcha na-eme ka e nwee udo nke uche, na-akwalite ùgwù onwe onye, na-esokwa eme ka e nwee obi ụtọ.17. Ngọzi ndị dị aṅaa ka a pụrụ inweta nihi ọnwụ Jizọs nwụrụ maka anyị?17Olileanya nke ndụ ebighị ebi nụwa paradaịs.Ndị Rom 6:23na-ekwu, sị: Ụgwọ ọrụ nke mmehie na-akwụ bụ ọnwụ. Otu amaokwu ahụ na-agbakwụnye, sị: Maonyinye nke Chineke na-enye bụ ndụ ebighị ebi site na Kraịst Jizọs Onyenwe anyị.Nisi nke 3nke akwụkwọ a, anyị tụlere ngọzi ndị Paradaịs elu ala ahụ na-abịanụ ga-eweta. Mkpughe 21:3, 4 Ngọzi ndị ahụ nile a ga-enweta nọdịnihu, gụnyere ndụ ebighị ebi nahụ ike zuru okè, ga-ekwe omume nihi ọnwụ Jizọs nwụrụ maka anyị. Iji nweta ngọzi ndị ahụ, ọ dị anyị mkpa igosi na anyị nwere ekele maka ihe mgbapụta ahụ e nyere.OLEE OTÚ Ị PỤRỤ ISI GOSIPỤTA EKELE?18. Nihi gịnị ka anyị kwesịrị iji nwee ekele nebe Jehova nọ maka ihe mgbapụta o nyere?18Nihi gịnị ka anyị kwesịrị iji nwee ekele miri emi nebe Jehova nọ maka ihe mgbapụta ahụ? Onyinye na-abụ nke e ji akpọrọ ihe karịsịa mgbe mmadụ tinyere oge, mgbalị, ma ọ bụ mefuo ihe iji nye ya. Ọ na-emetụ anyị nahụ mgbe anyị chọpụtara na onyinye e nyere anyị na-egosi ezi ịhụya nke onye nyere ya nwere nebe anyị nọ. Ihe mgbapụta ahụ bụ onyinye kasị oké ọnụ ahịa e nyetụworo, ebe ọ bụ na Chineke chụrụ àjà kasịnụ iji nye ya.Jọn 3:16na-ekwu, sị: Chineke hụrụ ụwa nanya nke ukwuu nke na o nyere Ọkpara ọ mụrụ ị ya. Ihe mgbapụta ahụ bụ ihe àmà kasị pụta ìhènke ịhụya Jehova nwere nebe anyị nọ. Ọ bụkwa ihe àmà na-egosi ịhụya Jizọs, nihi na o jiri ọchịchọ obi nye ndụ ya nihi anyị. Jọn 15:13 Nihi ya, ihe mgbapụta ahụ e nyere kwesịrị ime ka anyị kwenye na Jehova na Ọkpara ya hụrụ anyị nanya notu notu.Ndị Galeshia 2:20.Ịmatakwu banyere Jehova bụ otu ụzọ ị ga-esi gosi na i nwere ekele maka ihe mgbapụta ahụ o nyere19, 20. Nụzọ ndị dị aṅaa ka ị pụrụ isi gosi na i nwere ekele maka ihe mgbapụta ahụ Chineke nyere?19Oleezi otú ị pụrụ isi gosi na i nwere ekele maka ihe mgbapụta ahụ Chineke nyere? Nke mbụ,matakwuo banyere Onye Ukwu Na-enye Ihe, bụ Jehova.Jọn 17:3 Iji akwụkwọ a na-amụ Bible ga-enyere gị aka ime nke ahụ. Ka ị na-enwekwu ihe ọmụma banyere Jehova, ịhụya i nwere nebe ọ nọ ga-emikwu emi. Ịhụya ahụ ga-emezi ka ị chọọ ime ihe na-amasị ya.1 Jọn 5:3.20Gosipụta okwukwe nàjà mgbapụta Jizọs.Jizọs nonwe ya kwuru, sị: Onye na-egosipụta okwukwe nỌkpara ahụ nwere ndụ ebighị ebi. Jọn 3:36 Olee otú anyị pụrụ isi gosipụta okwukwe nebe Jizọs nọ? A dịghị egosipụta okwukwe dị otú ahụ ị nokwu ọnụ.Jems 2:26na-ekwu, sị: Okwukwe nke na-enweghị ọrụ bụ nke nwụrụ anwụ. Ee, e ji ọrụ, ya bụ, omume anyị, egosipụta ezi okwukwe. Otu ụzọ isi gosi na anyị nwere okwukwe nebe Jizọs nọ bụ site nime ike anyị nile iji ṅomie ya, ọ bụghị ị nihe anyị na-ekwu, kamakwa nihe anyị na-eme.Jọn 13:15.21, 22. a Nihi gịnị ka anyị kwesịrị iji na-anọ ya noge Nri Anyasị nke Onyenwe Anyị nke a na-eme kwa afọ? b Gịnị ka a ga-akọwa nisiakwụkwọ na-esonụ?21Na-anọ ya nOge Nri Anyasị nke Onyenwe Anyị a na-eme kwa afọ.Nanyasị Naịsan 14, 33 O.A., Jizọs malitere otu ihe omume pụrụ iche nke Bible na-akpọ nri anyasị nke Onyenwe anyị. 1 Ndị Kọrint 11:20;Matiu 26:26-28 A na-akpọkwa ihe omume a Ncheta nke ọnwụ Kraịst. Jizọsmalitere ya iji nyere ndịozi ya na ezi Ndị Kraịst nile ga-esochi ha aka ịnọgide na-echeta na ya nyere ndụ ya dị ka ihe mgbapụta site nọnwụ nke ọ nwụrụ dị ka mmadụ zuru okè. Banyere ihe omume a, Jizọs nyere iwu, sị: Nọgidenụ na-eme nke a iji na-echeta m. Luk 22:19 Ịnọ ya noge Ncheta nke ọnwụ Jizọs na-echetara anyị ịhụya dị ukwuu nke ma Jehova ma Jizọs gosiri nihe banyere ihe mgbapụta ahụ. Anyị pụrụ igosi ekele maka ihe mgbapụta ahụ site nịnọ ya noge Ncheta nke ọnwụ Jizọs a na-eme kwa afọ.22Ihe mgbapụta ahụ Jehova nyere bụ nezie onyinye bara oké uru. 2 Ndị Kọrint 9:14, 15 Onyinye a dị oké ọnụ ahịa pụrụ ịbara ọbụna ndị nwụworo anwụ uru.Isi nke 6na nke7nke akwụkwọ a ga-akọwa otú ọ ga-esi mee.6 Ebee Ka Ndị Nwụrụ Anwụ Gara?1-3. Ajụjụ ndị dị aṅaa ka ndị mmadụ na-ajụ banyere ọnwụ, azịza ndị dịkwa aṅaa ka okpukpe dị iche iche na-enye?NDỊ mmadụ echebaworo ajụjụ ndị a echiche ruo ọtụtụ puku afọ. Ajụjụ ndị ahụ dịkwa mkpa. Nagbanyeghị onye anyị bụ ma ọ bụ ebe anyị bi, azịza ha na-emetụta onye ọ bụla nime anyị.2Nisiakwụkwọ bu nke a ụzọ, anyị tụlere otú àjà mgbapụta Jizọs Kraịst si meghee ụzọ maka inweta ndụ ebighị ebi. Anyị mụtakwara na Bible buru amụma banyere mgbe ọnwụ na-agaghị adị ọzọ. Mkpughe 21:4 Ka ọ dịgodị, anyị nile na-anwụ anwụ. Eze Solomọn maara ihe kwuru, sị: Ndị dị ndụ maara na ha ga-anwụ. Eklisiastis 9:5 Anyị na-agbalị ịdị ogologo ndụ dị ka o kwere mee. Nagbanyeghị nke ahụ, anyị na-eche banyere ihe ga-eme anyị mgbe anyị nwụrụ.3Mgbe ndị anyị hụrụ nanya nwụrụ, anyị na-eru újú. Anyị pụkwara ịjụ, sị: Ọnọdụ dị aṅaa ka ha nọ na ya? Hà na-ata ahụhụ? Hà na-eche anyị nche? Ànyị pụrụ inyere ha aka? Ọ dị mgbe anyị ga-ahụ ha ọzọ? Okpukpe ndị e nwere nụwa na-aza ajụjụ ndị a nụzọ dịgasị iche iche. Ụfọdụ ndị na-akụzi na ọ bụrụ na i bie ndụ dị mma, ị ga-aga eluigwe, ma ọ bụrụ na i bie ndụ ọjọọ, ị ga-aga nebe a na-emekpa mmadụ ahụ nọkụ. Okpukpe ndị ọzọ na-akụzi na mgbe mmadụ nwụrụ, ọ na-aga nala mmụọ iji nọnyere ndị nna nna ya. Okpukpe ndị ọzọkwa na-akụzi na ndị nwụrụ anwụ na-aga nala mmụọ ka e kpee ha ikpe, e mesịa, ha alọ ụwa.4. Olee echiche bụ isi ọtụtụ okpukpe nwere banyere ọnwụ?4Ozizi ndị dị otú ahụ okpukpe dị iche iche na-ezi na-arụtụcha aka notu ihena ọ dị ihe na-esi nahụ anyị apụ mgbe anyị nwụrụ. E lewe ihe ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ okpukpe nile, ma ndị nke gara aga ma ndị nke e nwere ugbu a, na-ekwu, anyị na-adịgide ndụ nụzọ ụfọdụ ruo mgbe ebighị ebi, nweekwa ikike ịhụ ụzọ, ịnụ ihe, na iche echiche. Ma, olee otú nke ahụ pụrụ isi kwe omume? Ọ bụ ụbụrụ na-eme ka anyị nwee ike ịhụ ụzọ, ịnụ ihe, na iche echiche. Mgbe mmadụ nwụrụ, ụbụrụ ya na-akwụsị ịrụ ọrụ. Ikike ncheta ya, mmetụta ọ na-enwe, na ikike ndị o nwere ịhụ ụzọ na ịnụ ihe, adịghị anọgide na-arụrụ onwe ha ọrụ nụzọ ụfọdụ dị omimi. Ha adịghị anọgide na-arụ ọrụ mgbe ụbụrụ anyị nwụsịrị.GỊNỊ NA-EME NEZIE MGBE MMADỤ NWỤRỤ?5, 6. Gịnị ka Bible na-akụzi banyere ọnọdụ ndị nwụrụ anwụ?5Ihe na-eme mgbe mmadụ nwụrụ abụghị ihe omimi nye Jehova, bụ Onye kere ụbụrụ. Ọ maara ihe bụ eziokwu, nOkwu ya kwa, bụ Bible, ọ na-akọwa ọnọdụ ndị nwụrụ anwụ nọ na ya. Ihe doro anya ọ na-akụzi bụ:Mgbe mmadụ nwụrụ, ọ na-akwụsị ịdị ndụ.Ọnwụ bụ ọnọdụ megidere ndụ. Ndị nwụrụ anwụ adịghị ahụ ụzọ, ha adịghị anụ ihe ma ọ bụ eche echiche. Ọ dịghị akụkụ ahụ anyị ọ bụla na-adị ndụ mgbe anyị nwụsịrị. Anyị enweghị mkpụrụ obi ma ọ bụ mmụọ na-adịghị anwụ anwụ.Olee ebe ire ọkụ a gara?6Mgbe Solomọn kwusịrị na ndị dị ndụ maara na ha ga-anwụ, o dere, sị: Ndị nwụrụ anwụadịghịamaihe ọ bụla.Mgbe nke ahụ gasịrị, ọ kọwakwuru eziokwu ahụ bụ isi site nikwu na ndị nwụrụ anwụ apụghị ịhụ mmadụ nanya ma ọ bụ kpọọ mmadụ asị nakwa na ọ dịghị ọrụ, ma ọ bụ icheechiche, ma ọ bụ ihe ọmụma, ma ọ bụ amamihe, dị nili. Eklisiastis 9:5, 6,10 Notu aka ahụ,Abụ Ọma 146:4na-ekwu na mgbe mmadụ nwụrụ, echiche ya nile alawo niyi. Anyị na-anwụ anwụ, anyị adịghịkwa adị ndụ ebe ọzọ mgbe anyị nwụsịrị. Ndụ anyị yiri ire ọkụ kandụl. Ọ bụrụ na a fụnyụọ ya, ọ dịghịagaebe ọzọ. Ọ nyụrụ anyụ.IHE JIZỌS KWURU BANYERE ỌNWỤ7. Olee otú Jizọs si gosi ihe ọnwụ dị ka ya?7Jizọs Kraịst kwuru okwu banyere ọnọdụ ndị nwụrụ anwụ. O kwuru okwu banyere ọnọdụ Lazarọs, bụ nwoke ọ maara nke ọma nke nwụwokwara anwụ. Jizọs gwara ndị na-eso ụzọ ya, sị: Lazarọs enyi anyị agawo izu ike. Ndị na-eso ụzọ Jizọs chere na ọ na-ekwu na Lazarọs nọ na-ehi ụra iji gbakee nọrịa ya. Ha dara ya. Jizọs kọwara, sị: Lazarọs anwụwo. Jọn 11:11-14 Rịba ama na Jizọs ji ọnwụ tụnyere izu ike na ụra. Lazarọs agaghị eluigwe ma ọ bụ ọkụ ala mmụọ. Ọ gakwurughị ndị mmụọ ozi ma ọ bụ ndị nna nna ya. Lazarọs anọghị na-ejikere ịlọ ụwa dị ka onye ọzọ. Ọ nọ na-ezu ike nọnwụ, dị ka à ga-asị na ọ nọ noké ụra narọghị nrọ ọ bụla. Akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị ọzọ ji ọnwụ tụnyere ụra. Dị ka ihe atụ, mgbe e ji nkume tụgbuo Stivin onye na-eso ụzọ, Bible kwuru na ọ dara nụra. Ọrụ 7:60 Notu aka ahụ, Pọl onyeozi dere banyere ụfọdụ ndị noge ya, bụ ndị dara nụra ọnwụ.1 Ndị Kọrint 15:6.Jehova mere mmadụ ka ọ dị ndụ ruo mgbe ebighị ebi nelu ala8. Olee otú anyị si mara na Chineke ezubeghị ka mmadụ na-anwụ anwụ?8Chineke ò zubere ná mmalite ka mmadụ na-anwụ anwụ? Ọ dịghị ma ọlị! Jehova mere mmadụ ịdị ndụ ruo mgbe ebighị ebi nụwa. Dị ka anyị mụworo nakwụkwọ a, Chinekedebere di na nwunye mbụ ahụ na paradaịs mara mma. O nyere ha ezigbo ahụ ike. Nanị ihe Jehova chọrọ bụ ihe ga-adịrị ha mma. Ọ dị nna ọ bụla na-ahụ nanya nke ga-achọ ka ụmụ ya nweta ihe mgbu nke ịka nká na ọnwụ? Ee e! Jehova hụrụ ụmụ ya nanya, ọ chọkwara ka ha nwee obi ụtọ na-adịghị agwụ agwụ nụwa. Banyere ụmụ mmadụ, Bible na-ekwu, sị: Mgbe ebighị ebi ka Jehova tinyeworo nobi ha. Eklisiastis 3:11 Chineke kere anyị inwe ọchịchọ nke ịdị ndụruo mgbe ebighị ebi. O mewokwa ndokwa iji hụ na e mezuru ọchịchọ ahụ.IHE MERE NDỊ MMADỤ JI ANWỤ ANWỤ9. Olee ihe Jehova sịrị Adam emela, nihi gịnịkwa ka iwu a na-ejighị bụrụ nke siri ike ndebe?9Nihi gịnịzi ka mmadụ ji na-anwụ anwụ? Iji chọta azịza ya, anyị aghaghị ịtụle ihe mere mgbe e nwere ị otu nwoke na otu nwanyị nụwa. Bible na-akọwa, sị: Jehova, bụ Chineke, wee mee ka osisi nile ọ bụla si nala puo, bụ nke a na-achọsi ike nile anya, nke dịkwa mma ihe oriri. Jenesis 2:9 Otú ọ dị, ọ dị otu ihe ọ sịrị ka a ghara ime. Jehova gwara Adam, sị: Mkpụrụ nke sitere nosisi nile ọ bụla nke ubi a a gbara ogige ka ị ga na-eri eri: ma mkpụrụ nke sitere nosisi ịma ezi ihe na ihe ọjọọ, gị erila mkpụrụ sitere na ya: nihi na nụbọchị ị ga-eri mkpụrụ sitere na ya ị ghaghị ịnwụ anwụ. Jenesis 2:16, 17 Iwu a esighị ike ndebe. E nwere ọtụtụ mkpụrụ osisi ndị ọzọ Adam na Iv pụrụ iri. Ma ha nwere ohere magburu onwe ya ugbu a iji gosipụta ekele ha nwere nebe Onye ahụ nke nyeworo ha ihe nile, gụnyere ndụ zuru okè, nọ. Irube isi na ya ga-egosikwa na ha na-akwanyere ịbụisi nke Nna ha nke eluigwe ùgwù nakwa na ha chọrọ ka o jiri ịhụya na-eduzi ha.10, 11. a Olee otú di na nwunye mbụ ahụ si nupụrụ Chineke isi? b Nihi gịnị ka nnupụisi nke Adam na Iv na-ejighị bụrụ obere okwu?10Nụzọ dị mwute, di na nwunye mbụ ahụ họọrọ inupụrụ Jehova isi. Niji agwọ kwuo okwu, Setan jụrụ, Iv, sị: Ọ ga-abụ ezie na Chineke sịrị, Unu erila mkpụrụ sitere nosisi ọ bụla nke ubi a a gbara ogige? Iv ewee zaa, sị: Anyị na-eri mkpụrụ osisi nile nke ubi a a gbara ogige: ma mkpụrụ nke osisi ahụ nke dị netiti ubi a a gbara ogige, Chineke asịwo, Unu erila mkpụrụ sitere na ya, unu emetụkwala ya aka, ka unu wee ghara ịnwụ anwụ.Jenesis 3:1-3.11Setan kwuru, sị: Ọ dịghị ọnwụ unu ga-anwụ. Chineke maara na nụbọchị unu ga-eri mkpụrụ sitere na ya, mgbeahụ ka a ga-emeghe anya unu, unu ewee dị ka Chineke, na-ama ezi ihe na ihe ọjọọ. Jenesis 3:4, 5 Setan chọrọ ka Iv kwere na ọ ga-erite uru site niri mkpụrụ osisi ahụ a sịrị ha erila. Dị ka Setan si kwuo, Iv pụrụ ikpebiri onwe ya ihe bụ ezi ihe na ihe bụ ihe ọjọọ; Iv pụrụ ime ihe ọ bụla ọ chọrọ. Setan gwakwara ya na ihe Jehova sịrị ga-eme ya ma o rie mkpụrụ osisi ahụ abụghị eziokwu. Iv kweere ihe Setan kwuru. Nihi ya, o weere ụfọdụ nime mkpụrụ osisi ahụ rie. Ka e mesịrị, o nyere di ya ụfọdụ, di ya eriekwa ụfọdụ nime ya. Ha sara anya na mmiri mee ya. Ha ma na ha na-eme kpọmkwem ihe Chineke gwara haemela.Site niri mkpụrụ osisi ahụ, ha kpachaara anya nupụ isi niwu na-esighị ike, nke ezi uche dịkwa na ya. Ha lelịrị Nna ha nke eluigwe na ịbụisi ya. Ha enweghịihe ngọpụ ọ bụla maka ịghara ịkwanyere Onye Kere ha nke na-ahụ nanya ùgwù!12. Gịnị pụrụ inyere anyị aka ịghọta otú obi dị Jehova mgbe Adam na Iv nupụụrụ ya isi?12Iji maa atụ: Olee otú ọ ga-adị gị mgbe ị zụlitesịrị nwa nwoke ma ọ bụ nwa nwanyị, ya amalite inupụrụ gị isi nụzọ na-egosi na o nweghị nsọpụrụ ma ọ bụ ịhụya nebe ị nọ? Nke ahụ ga-agbawa gị obi. Chezienụ ụdị mwute Jehova na-aghaghị inwewo mgbe ma Adam ma Iv nupụụrụ ya isi.E si nájá kpụọ Adam, ọ laghachikwara nájá13. Gịnị ka Jehova kwuru ga-eme Adam mgbe ọ nwụrụ, gịnịkwa ka ọ pụtara?13Jehova enweghị ihe mere ọ ga-eji debe Adam na Iv nupụụrụ ya isi ndụ ruo mgbe ebighị ebi. Ha nwụrụ, dị nnọọ ka o kwuru na ha ga-anwụ. Adam na Iv kwụsịrị ịdị adị. Ha agaghị nógbè ndị mmụọ. Ọ bụ ihe Jehova gwara Adam mgbe ọ gbasịrị ya ajụjụ banyere nnupụisi ya mere anyị ji mata banyere nke a. Chineke kwuru, sị: Ị ga-alọta nala; nihi na e siri na ya wepụta gị; nihi na ájá ka ị bụ, ọ bụkwa ájá ka ị ga-alọta. Jenesis 3:19 Chineke sitere nájá dị nala kpụọ Adam. Jenesis 2:7 Tupu ya emee otú ahụ, Adam adịghị adị. Nihi ya, mgbe Jehova kwuru na Adam ga-alaghachi nájá, ihe O bu nuche bụ na Adam ga-alaghachi nọnọdụ nke adịghị adị. Adam ga-abụ onye na-adịghị ndụ otú ahụ ájá e ji kpụọ ya bụ ihe na-adịghị ndụ.14. Nihi gịnị ka anyị ji anwụ anwụ?14Adam na Iv gaara anọ ndụ taa, ma ha nwụrụ nihi na ha họọrọ inupụrụ Chineke isi ma si otú ahụ mehie. Ihe mere anyị ji anwụ anwụ bụ na Adam bufere ụmụ ya nile mmehie na ọnwụ. Ndị Rom 5:12 Mmehie ahụ yiri ajọ ọrịa si nọbara bụ nke ọ na-adịghị onye ọ bụla pụrụ ịgbanahụ ya. Ọnwụ ọ na-akpata bụ nihi ọnụ a bụrụ mmadụ. Ọnwụ bụ onye iro, ọ bụghị enyi. 1 Ndị Kọrint 15:26 Lee ka anyị si nwee ekele na Jehova nyere ihe mgbapụta ahụ iji napụta anyị naka onye iro a dị egwu!Ọ BARA URU ỊMARA IHE NDỊ BỤ EZIOKWU BANYERE ỌNWỤ15. Nihi gịnị ka ịmata ihe ndị bụ eziokwu banyere ndị nwụrụ anwụ ji akasi obi?15Ihe Bible na-akụzi banyere ọnọdụ ndị nwụrụ anwụ nọ na ya na-akasi obi. Dị ka anyị hụworo, ndị nwụrụ anwụ adịghị enwe ihe mgbu ma ọ bụ obi mgbawa. Ọ dịghị ihe mere a ga-eji tụwa ha egwu, nihi na ha apụghị imerụ anyị ahụ. Enyemaka anyị adịghị ha mkpa, ha apụghịkwa inyere anyị aka. Anyị apụghị isoro ha kwurịta okwu, ha apụghịkwa isoro anyị kwurịta okwu. Ọtụtụ ndị ndú okpukpe na-azọrọ na ha pụrụ inyere ndị nwụrụ anwụ aka, ndị kwekwara na ihe ndị ndú dị otú ahụ na-ekwu bụ eziokwu na-enye ha ego. Ma ịmata ihe ndị bụ eziokwu ga-eme ka ndị na-akụzi ụgha dị otú ahụ ghara ịghọgbu anyị.16. Ònye gwagbuworo ozizi nke ọtụtụ okpukpe, nụzọ dịkwa aṅaa?16Okpukpe gị ò kweere nihe Bible na-akụzi banyere ndị nwụrụ anwụ? Ọtụtụ ekweghị. Nihi gịnị? Nihi na Setan agwagbuwo ozizi ha. Ọ na-eji okpukpe ụgha eme ka ndị mmadụ kwere na mgbe ahụ ha nwụrụ na ha na-anọgide na-adị ndụ nógbè ndị mmụọ. Nke a bụ ụgha Setan na-agwakọta ya na ụgha ndị ọzọ iji mee ka ndị mmadụ gbakụta Jehova Chineke azụ. Nụzọ dị aṅaa?17. Nihi gịnị ka ozizi nke imekpa mmadụ ahụ ruo mgbe ebighị ebi ji bụrụ nke na-akparị Jehova?17Dị ka e kwuru nelu, ụfọdụ okpukpe na-akụzi na ọ bụrụ na mmadụ ebie ndụ ọjọọ, mgbe ọ nwụrụ, ọ ga-aga ebe a na-emekpa mmadụ ahụ nime ọkụ ruo mgbe ebighị ebi. Ozizi a na-akparị Chineke. Jehova bụ Chineke ịhụya, ọ dịghịkwa mgbe ọ ga-eme ka ndị mmadụ taa ahụhụ nụzọ dị otú a. 1 Jọn 4:8 Olee otú ọ ga-adị gị ma ị hụ nwoke na-enye nwatakịrị nupụrụ isi ahụhụ site nitinye aka ya nọkụ. Ị ga-akwanyere nwoke dị otú ahụ ùgwù? Neziokwu, ị ga-achọdị ka e nwee ihe ga-ejikọ gị na ya? Ọ dịghị ma ọlị! O yikarịrị ka ị ga-eche na obi tara ya mmiri. Ma, Setan chọrọ ka anyị kwenye na Jehova na-emekpa ndị mmadụ ahụ nime ọkụ ruo mgbe ebighị ebi!18. Olee ụgha okpukpe nke ife ndị nwụrụ anwụ dabeere na ya?18Setan na-ejikwa okpukpe ụfọdụ eme ihe iji kụzie na mgbe mmadụ nwụrụ, ọ na-aghọ mmụọ bụ nke ndị dị ndụ na-aghaghị ịkwanyere ùgwù ma na-asọpụrụ. Dị ka ozizi a si dị, mmụọ nke ndị nwụrụ anwụ pụrụ ịghọ ezigbo ndị enyi ma ọ bụ ajọ ndị iro. Ọtụtụ ndị kweere ụgha a. Ha na-atụ ndị nwụrụ anwụ egwu ma na-asọpụrụ ha, na-efekwa ha ofufe. Nụzọ dị iche, Bible na-akụzi na ndị nwụrụ anwụ na-ehi ụra nakwa na anyị kwesịrị ife ị ezi Chineke ahụ, bụ Jehova, bụ Onye Okike anyị na Onye Na-enye Ihe.Mkpughe 4:11.19. Ịmata ihe ndị bụ eziokwu banyere ọnwụ na-enyere anyị aka ịghọta ozizi ọzọ dị aṅaa nke Bible?19Ịmata ihe ndị bụ eziokwu banyere ndị nwụrụ anwụ ga-echebe gị pụọ nịbụ onye e ji ụgha dị iche iche nke okpukpe duhie. Ọ ga-enyekwara gị aka ịghọta ozizi ndị ọzọ nke Bible. Dị ka ihe atụ, mgbe ị ghọtara na ndị mmadụ adịghị aga nógbè ndị mmụọ mgbe ha nwụrụ, ị ga-abịa lee nkwa nke ndụ ebighị ebi nime paradaịs elu ala anya dị ka nke ga-abara gị uru nezie.20. Ajụjụ dị aṅaa ka anyị ga-atụle nisiakwụkwọ na-esonụ?20Ogologo oge gara aga, onye ezi omume ahụ bụ Job jụrụ, sị: Ọ bụrụ na mmadụ anwụọ, ọ ga-adị ndụ ọzọ? Job 14:14 À pụrụ ime ka onye na-adịghị ndụ nke na-ehi ụra ọnwụ dịghachi ndụ? Ihe Bible na-akụzi banyere nke a na-akasi nnọọ obi, dị kaisiakwụkwọ na-esonụga-egosi.7 Ezigbo Olileanya nke Dịịrị Ndị Ị Hụrụ nAnya Nwụrụ Anwụ1-3. Olee onye iro na-achụ anyị nile ọsọ, nihi gịnịkwa ka ịtụle ihe Bible na-akụzi ji akasi anyị obi?KA E were ya na ajọ onye iro na-achụ gị ọsọ. Ọ ka gị nnọọ ike, na-efekwa ọsọ karịa gị. Ị ma na ọ naghị emere mmadụ ebere nihi na ị hụwo ka o gburu ụfọdụ ndị enyi gị. Nagbanyeghị otú i si na-agbalị ịgbanahụ ya, ọ na-achụkwute gị. O yiri ka olileanya ọ bụla adịghị. Otú ọ dị, na mberede, otu onye abịa ịnapụta gị. Ọ ka onye iro gị ahụ ike okpukpu okpukpu, ya ekweekwa gị nkwa na ya ga-enyere gị aka. Lee ka nke ahụ na-aghaghị isiwo mee ka i kuda ume!2Dị ka a pụrụ isi kwuo ya, onye iro dị otú ahụna-achụgị ọsọ. Ọ na-achụkwa anyị nile ọsọ. Dị ka anyị hụrụnisiakwụkwọ bu nke a ụzọ, Bible kpọrọ ọnwụ onye iro. Ọ dịghị onye nime anyị pụrụ ịgbanahụ ma ọ bụ zere ya. Ihe ka ọtụtụ nime anyị ahụwo ka onye iro a gburu ndị anyị hụrụ nanya. Ma Jehova ka ọnwụ ike okpukpu okpukpu. Ọ bụ ya bụ Onye Nnapụta ahụ nke gosiwororịị na ya pụrụ imeri onye iro a. O kwewokwa nkwa ibibi onye iro a, bụ ọnwụ, kpamkpam. Bible na-akụzi, sị: Dị ka onye iro ikpeazụ, a gaje ime ka ọnwụ ghara ịdị irè. 1 Ndị Kọrint 15:26 Nke ahụ bụ akụkọ ọma!3Ka anyị tụletụ mmetụta anyị na-enwe mgbe onye iro a gburu onye anyị maara. Nke ahụ ga-enyere anyị aka ịghọtaotu ihe ga-eme ka anyị nwee obi ụtọ. Leenụ, Jehova na-ekwe nkwa na ndị nwụrụ anwụ ga-adị ndụ ọzọ. Aịsaịa 26:19 A ga-akpọlite ha nọnwụ. Nke ahụ bụ olileanya mbilite nọnwụ.MGBE ONYE Ị HỤRỤ NANYA NWỤRỤ4. a Gịnị ka mmetụta Jizọs nwere mgbe onye ọ hụrụ nanya nwụrụ na-akụziri anyị banyere mmetụta Jehova na-enwe? b Ọbụbụenyi dị aṅaa pụrụ iche ka Jizọs zụlitere?4Ò nwewo onye ị hụrụ nanya nwụnahụrụ gị? Ihe mgbu, iru újú, na nkụda mmụọ ọ na-akpata pụrụ iyi ihe a na-apụghị ịnagide anagide. Noge ndị dị otú a, ọ ga-adị anyị mkpa inweta nkasi obi nOkwu Chineke. 2 Ndị Kọrint 1:3, 4 Bible na-enyere anyị aka ịghọta otú ọnwụ mmadụ na-adị Jehova na Jizọs. Jizọs, bụ onye yiri nnọọ Nna ya, enwetụwo ihe mgbu nke ịbụ onye mmadụ nwụnahụrụ. Jọn 14:9 Mgbe Jizọs nọ na Jeruselem, ọ na-adị aga na nke Lazarọs na ụmụnne ya ndị nwanyị, bụ Meri na Mata, bụ ndị bi nobodo dị nso, bụ Betani. Ha na ya ghọrọ ezi ndị enyi. Bible na-ekwu, sị: Jizọs hụrụ Mata na nwanne ya nwanyị na Lazarọs nanya. Jọn 11:5 Otú ọ dị, dị ka anyị gụrụnisiakwụkwọ bu nke a ụzọ, Lazarọs nwụrụ.5, 6. a Olee otú Jizọs si meghachi omume mgbe ọ bịakwutere ndị ezinụlọ na ndị enyi Lazarọs, bụ ndị nọ na-eru újú? b Nihi gịnị ka újú Jizọs ruru ji bụụrụ anyị ihe na-agba ume?5Olee otú ọ dị Jizọs mgbe enyi ya nwụrụ? Ihe ndekọ ahụ na-agwa anyị na Jizọs bịakwutere ndị ikwu na ndị enyi Lazarọs ka ha na-eru újú ọnwụ Lazarọs. Mgbe Jizọs hụrụ ha, o metụrụ ya nahụ nke ukwuu. Ọ sụrụ ude nime mmụọ ya, o nyekwara ya nsogbu. Mgbe ahụ, ihe ndekọ ahụ na-ekwu, sị, Anya mmiri gbara Jizọs. Jọn 11:33,35 Újú ahụ Jizọs ruru ò gosiri na o nweghị olileanya? Ọ dịghị ma ọlị. Neziokwu, Jizọs maara na ihe dị ebube na-aga ime. Jọn 11:3, 4 Nagbanyeghị nke ahụ, o nwere ihe mgbu na mwute nke ọnwụ na-akpata.6Nụzọ ụfọdụ, újú ahụ Jizọs ruru bụụrụ anyị ihe agbamume. Ọ na-akụziri anyị na Jizọs na Nna ya, bụ Jehova, kpọrọọnwụ asị. Ma Jehova Chineke pụrụ ịlụso onye iro ahụ ọgụ, meriekwa ya! Ka anyị hụ ihe Chineke mere ka Jizọs nwee ike ime.LAZARỌS, PỤTA!7, 8. Nihi gịnị ka ọnọdụ Lazarọs pụrụ ijiwo yie ihe olileanya na-adịghị na ya nanya ndị na-ekiri ihe na-emenụ, ma gịnị ka Jizọs mere?7E liworị Lazarọs nime ọgba, Jizọs kwukwara ka e bupụ nkume e ji buchie ọnụ ili ahụ. Mata jụrụ na a gaghị ebupụ ya nihi na o ruola abalị anọ Lazarọs nwụrụ, ọ ghaghị ịbụ na ozu ya amalitela isi ísì. Jọn 11:39 A bịa notú mmadụ si ele ihe anya, olileanya ọ bụla adịghị.Mkpọlite a kpọlitere Lazarọs nọnwụ kpatara oké ọṅụJọn 11:38-448E bupụrụ nkume ahụ, Jizọs jikwa olu dara ụda kwuo, sị: Lazarọs, pụta! Gịnị meziri? Nwoke ahụ nwụworo anwụ pụtara. Jọn 11:43, 44 Chegodị ụdị ọṅụ ndị nọ nebe ahụ na-aghaghị inwewo? Ma Lazarọs ọ bụ nwanne ha, onye ikwu ha, enyi ha, ma ọ bụ onye agbata obi ha, ha maara na ọ nwụwo. Ma, lee yaotu nwoke ahụ ha hụrụ nanyaka o guzo netiti ha ọzọ. Nke ahụ aghaghị iyiwo ihe na-apụghị ime eme. Ihe ịrụ ụka adịghị ya na ọtụtụ ndị ji obi ụtọ makụọ Lazarọs. E wee si otú ahụ merie ọnwụ!Ịlaịja kpọlitere nwa nwoke nke otu nwanyị di ya nwụrụ 1 Ndị Eze 17:17-249, 10. a Olee otú Jizọs si mee ka a mara Onye nyere ya ike o ji kpọlite Lazarọs nọnwụ? b Olee ụfọdụ uru ndị a na-enweta site nịgụ akụkọ banyere mbilite nọnwụ ndị e dekọrọ na Bible?9Jizọs ekwughị na ya rụrụ ọrụ ebube a dị ịtụya nike nke onwe ya. Mgbe ọ na-ekpe ekpere tupu ya akpọọ Lazarọs òkù, o mere ka o doo anya na ọ bụ Jehova ga-eme ka a kpọlite Lazarọs nọnwụ. Jọn 11:41, 42 Ọ bụghị ị noge ahụ ka Jehova jiri ike ya mee ihe nụzọ dị otú a. Mkpọlite a kpọlitere Lazarọs nọnwụ bụ nnọọ otu nime mbilite nọnwụ itoolu e dekọrọ nOkwu Chineke.Ịgụ na ịmụ banyere akụkọ ndị a na-enye obi ụtọ. Ha na-akụziri anyị na Chineke adịghị ele mmadụ anya nihu, nihi na ndị a kpọlitere nọnwụ gụnyereụmụntakịrị na ndị okenye, ndị ikom na ndị inyom, ụmụ Izrel na ndị na-abụghị ụmụ Izrel. Ị hụkwara ụdị ọṅụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị ahụ kọwapụtara? Dị ka ihe atụ, mgbe Jizọs kpọlitere otu nwatakịrị nwanyị nọnwụ, ndị mụrụ ya jupụtara noké obi ụtọ. Mak 5:42 Ee, Jehova emewo ihe nyere ha obi ụtọ, bụ nke ha na-agaghị echefu echefu.Pita onyeozi kpọlitere nwanyị bụ Onye Kraịst, nke aha ya bụ Dọkas, nọnwụỌrụ 9:36-4210Nezie, ndị ahụ Jizọs mere ka ha si nọnwụ bilie mesịkwara nwụọ. Nke a ọ na-egosi na mkpọlite a kpọlitere ha nọnwụ enweghị isi? Ọ dịghị ma ọlị. Akụkọ ndị a e dekọrọ na Bible na-akwado eziokwu ndị dị mkpa ma na-eme ka anyị nwee olileanya.ỊMỤTA IHE NAKỤKỌ BANYERE MBILITE NỌNWỤ11. Olee otú akụkọ banyere mbilite nọnwụ Lazarọs si enye aka nịkwado eziokwu ahụ e dekọrọnEklisiastis 9:5?11Bible na-akụzi na ndị nwụrụ anwụ adịghị ama ihe ọ bụla. Ha adịghị ndụ nebe ọ bụla. Akụkọ banyere Lazarọs na-akwado eziokwu a. Mgbe Lazarọs bilitere nọnwụ, ọ kọọrọ ndị mmadụ akụkọ ndị dị ụtọ banyere eluigwe ma ọ bụ kọọrọ ha ihe ndị na-emenye egwu banyere ọkụ ala mmụọ? Ee e. Bible ekwughị na Lazarọs kọrọ akụkọ ndị dị otú ahụ. Nime ụbọchị anọ ahụ ọ nwụrụ anwụ, ọ maghị ihe ọ bụla. Eklisiastis 9:5 Ọ bụ ị ụra ọnwụ ka Lazarọs nọ na-ehi.Jọn 11:11.12. Nihi gịnị ka anyị ga-eji jide naka na a kpọlitere Lazarọs nọnwụ nezie?12Akụkọ banyere Lazarọs na-akụzikwara anyị na a kpọlitere ya nọnwụ nezie, ọ bụghị akụkọ ifo. Jizọs kpọlitere Lazarọs nọnwụ nihu ìgwè mmadụ. Ọbụna ndị ndú okpukpe, bụ ndị kpọrọ Jizọs asị, ekwughị na ọ rụghị ọrụ ebube a. Kama nke ahụ, ha kwuru, sị: Gịnị ka anyị ga-eme, nihi na nwoke a Jizọs na-eme ọtụtụ ihe ịrịba ama? Jọn 11:47 Ọtụtụ ndị gara ịhụ nwoke ahụ a kpọlitere nọnwụ. Nihi ya, ọbụna ụfọdụ nime ha bịara nwee okwukwe nebe Jizọs nọ. Ha ghọtara na Lazarọs bụ iheàmà a na-ahụ anya na-egosi na ọ bụ Chineke zitere Jizọs. Ihe àmà a gbara nnọọ ọkpụrụkpụ nke na ụfọdụ ndị ndú okpukpe ndị Juu obi tara mmiri gbara izu igbu ma Jizọs ma Lazarọs.Jọn 11:53;12:9-11.13. Ihe ndabere dị aṅaa ka anyị nwere maka ikwere na Jehova pụrụ nezie ịkpọlite ndị nwụrụ anwụ?13Ọ bụ ihe ezi uche na-adịghị na ya ikwere na a ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ nezie? Ee e, nihi na Jizọs kụziri na otu ụbọchị, a ga-akpọlite ndị nile nọ nili ncheta. Jọn 5:28 Ọ bụ Jehova kere ihe nile dị ndụ. Ò kwesịrị ịbụ ihe siri ike ikwere na ọ pụrụ ime ka mmadụ dịghachi ndụ? Nezie, ọ ga-adabere nụzọ ka ukwuu nikike ncheta Jehova. Ọ pụrụ icheta ndị anyị hụrụ nanya nwụrụ anwụ? Ọtụtụ puku ijeri kpakpando jupụtara na mbara igwe, ma Chineke na-akpọ nke ọ bụla naha! Aịsaịa 40:26 Ya mere, Jehova Chineke pụrụ icheta ihe nile banyere ndị anyị hụrụ nanya nwụrụ anwụ, ọ dịkwa njikere ime ka ha dịghachi ndụ.14, 15. Dị ka ihe Job kwuru na-egosi, olee otú ịkpọlite ndị nwụrụ anwụ na-adị Jehova?14Otú ọ dị, olee otú ịkpọlite ndị nwụrụ anwụ na-adị Jehova? Bible na-akụzi na ọ na-anụ ya ọkụ nobi ịkpọlite ndị nwụrụ anwụ. Nwoke ahụ kwesịrị ntụkwasị obi jụrụ, sị: Ọ bụrụ na mmadụ anwụọ, ọ ga-adị ndụ ọzọ? Job nọ na-ekwu banyere ịnọ nili chere ruo mgbe Chineke ga-echeta ya. Ọ gwara Jehova, sị: Ị ga-akpọ òkù, mụ onwe m ga-azakwa Gị: agụụ ọrụ aka Gị ga-agụ Gị.Job 14:13-15.15Chegodị echiche! Ọ na-agụsi Jehova agụụ ike nezie ịkpọlite ndị nwụrụ anwụ. Ọ bụghị ihe obi ụtọ ịmara na ọ na-adị Jehova otú ahụ? Ma, gịnị banyere mbilite nọnwụ a a ga-enwe nọdịnihu? Ole ndị ka a ga-akpọlite nọnwụ, nole ebe kwa?NDỊ NILE NỌ NILI NCHETA16. Nụdị ọnọdụ ndị dị aṅaa ka a ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ ibi na ha?16Akụkọ banyere mbilite nọnwụ ndị e dekọrọ na Biblena-akụziri anyị ihe dị ukwuu banyere mbilite nọnwụ ahụ a ga-enwe nọdịnihu. Ndị a kpọlitere nọnwụ nụwa ebe a soroghachiri ndị ha hụrụ nanya na-emekọ ihe. Mbilite nọnwụ a ga-enwe nọdịnihu ga-adị ka yama ọ ga-aka ya nnọọ mma. Dị ka anyị mụrụnIsi nke 3nke akwụkwọ a, nzube Chineke bụ ka e mee ka ụwa nile ghọọ paradaịs. Nihi ya, a gaghị akpọlite ndị nwụrụ anwụ ịdị ndụ nụwa nke agha, ime mpụ, na ọrịa jupụtara. Ha ga-enwe ohere nke ịdị ndụ ruo mgbe ebighị ebi nụwa a nudo nakwa nobi ụtọ.17. Oleecha ndị a ga-akpọlite nọnwụ?17Ole ndị ka a ga-akpọlite nọnwụ? Jizọs kwuru na ndịnilenọ nili ncheta ga-anụ olu Jizọs wee pụta. Jọn 5:28, 29 Notu aka ahụ,Mkpughe 20:13na-ekwu, sị: Oké osimiri hapụkwara ndị nwụrụ anwụ nọ nime ya, ọnwụ na Hedis hapụkwara ndị nwụrụ anwụ nọ nime ha. Hedis na-ezo aka nili nke ihe a kpọrọ mmadụ. LeeIhe Odide Ntụkwasị, peeji nke 212-213. Ili a nke ihe a kpọrọ mmadụ ga-atọgbọrọ chakoo. Ijeri mmadụ ahụ nile na-ezu ike nebe ahụ ga-adị ndụ ọzọ. Pọl onyeozi kwuru, sị: A gaje inwe mbilite nọnwụ nke ma ndị ezi omume ma ndị ajọ omume. Ọrụ 24:15 Gịnị ka nke ahụ pụtara?Na Paradaịs, a ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ, ha ga-esoroghachikwa ndị ha hụrụ nanya na-emekọ ihe18. Ole ndị so ná ndị ezi omume ahụ a ga-akpọlite nọnwụ, oleekwa otú olileanya a pụrụ isi metụta gị onwe gị?18Ndị ezi omume na-agụnye ọtụtụ ndị anyị na-agụ banyere ha nime Bible bụ ndị dịrị ndụ tupu Jizọs abịa nụwa. Ndị dị ka Noa, Ebreham, Sera, Mozis, Rut, Esta, na ọtụtụ ndị ọzọ pụrụ ịgbata gị nuche. NáNdị Hibru isi 11, e kwuru okwu banyere ụfọdụ nime ndị ikom na ndị inyom ndị a nwere okwukwe siri ike. Ma ndị ezi omume na-agụnyekwa ndị ohu Jehova, bụ ndị nwụrụ noge anyị a. Nihi olileanya nke mbilite nọnwụ, anyị pụrụ ịkwụsị ịtụ ụjọ ọnwụ.Ndị Hibru 2:15.19. Ole ndị bụ ndị ajọ omume, gịnịkwa ka Jehova ji obiọma na-enye ha ohere ime?19Gịnị banyere ndị nile na-ejereghị Jehova ozi ma ọ bụ rubereya isi nihi na ha anụghị banyere ya? A gaghị echezọ ọtụtụ ijeri ndị ajọ omume a. A ga-akpọlitekwa ha nọnwụ ma nye ha ohere ịmụta banyere ezi Chineke ahụ na ijere ya ozi. Nime otu puku afọ, a ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ, nyekwa ha ohere isoro ụmụ mmadụ kwesịrị ntụkwasị obi nụwa na-ejere Jehova ozi. Oge ahụ ga-amagbu onwe ya. Bible na-akpọ oge ahụ Ụbọchị Ikpe.20. Gịnị bụ Gehena, ole ndị kwa na-aga na ya?20Nke a ọ pụtara na a ga-akpọlite ndị nile nwụrụ anwụ? Ee e. Bible na-ekwu na ụfọdụ nime ndị nwụrụ anwụ nọ na Gehena. Luk 12:5 E nwetara aha ahụ bụ Gehena site naha nke ebe a na-ekpofu ihe, nke dị nazụ mgbidi Jeruselem oge ochie. Ọ bụ nebe ahụ ka a na-akpọ ozu na ihe mkpofu ọkụ. Ndị Juu weere ndị a tụnyere ozu ha nebe ahụ dị ka ndị a na-ekwesịghị ili eli nakwa ndị a na-ekwesịghị ịkpọlite nọnwụ. Nihi ya, Gehena bụ ihe atụ kwesịrị ekwesị nke mbibi ebighị ebi. Ọ bụ ezie na Jizọs ga-ekere òkè nikpe ndị dị ndụ na ndị nwụrụ anwụ ikpe, ọ bụ Jehova bụ O kpechaa o bie. Ọrụ 10:42 Ọ dịghị mgbe ọ ga-akpọlite ndị ọ mara ikpe na ndị na-achọghị ịgbanwe.MBILITE NỌNWỤ MBỤ21, 22. a Gịnị bụ mbilite nọnwụ mbụ? b Ònye bụ Onye mbụ a kpọlitere nọnwụ dị ka mmụọ?21Bible na-akọwakwa ụdị mbilite nọnwụ ọzọ, bụ nke a na-akpọ mbilite nọnwụ mbụ. Mkpughe 20:6 Ọ bụ ị otu ihe atụ nke ụdị mbilite nọnwụ a ka e dekọrọ na Bible, nke Jizọs Kraịst.22Mgbe e gbusịrị Jizọs noge ọ bụ mmadụ, Jehova ahapụghị Ọkpara Ya kwesịrị ntụkwasị obi ka ọ nọgide nili. Abụ Ọma 16:10;Ọrụ 13:34, 35 Chineke kpọlitere Jizọs nọnwụ, ma ọ bụghị dị ka mmadụ. Pita onyeozi kọwara na e mere kaKraịst nwụọ nanụ ahụ, e mekwara ka ọ dị ndụ na mmụọ. 1 Pita 3:18 Nke ahụ bụ nezie nnukwute ọrụ ebube. Jizọs dịghachiri ndụ dị ka mmụọ dị ike! 1 Ndị Kọrint 15:3-6 Jizọs bụ onye mbụ e si nụzọ dị ebube otú a kpọlite nọnwụ. Jọn 3:13 Ma, ọ gaghị abụ onye ikpeazụ a ga-akpọlite nọnwụ otú ahụ.23, 24. Ole ndị mejupụtara ìgwè atụrụ nta Jizọs, ole kwa ka ha dị?23Ebe ọ maara na noge na-adịghị anya na ya ga-alaghachi eluigwe, Jizọs gwara ụmụazụ ya kwesịrị ntụkwasị obi na ya ga-akwadebere ha ebe. Jọn 14:2 Jizọs kpọrọ ndị ga-aga eluigwe ìgwè atụrụ nta. Luk 12:32 Mmadụ ole ga-emejupụta ìgwè a dị nta nke Ndị Kraịst kwesịrị ntụkwasị obi? Dị kaMkpughe 14:1na-egosi, Jọn onyeozi na-ekwu, sị: M wee hụ, ma, lee! Nwa Atụrụ ahụ ka ọ na-eguzo nelu Ugwu Zaịọn, ya na narị puku na iri puku anọ na anọ, bụ ndị e dekwasịrị aha ya na aha Nna ya negedege ihu ha.24A na-akpọlite Ndị Kraịst ndị a dị 144,000, nke gụnyekwara ndịozi kwesịrị ntụkwasị obi nke Jizọs, gaa ná ndụ nke eluigwe. Olee mgbe a ga-akpọlite ha nọnwụ? Pọl onyeozi dere na ọ bụ noge ọnụnọ Kraịst. 1 Ndị Kọrint 15:23 Dị ka ị ga-ahụnIsi nke 9nke akwụkwọ a, anyị na-ebi noge ahụ ugbu a. Nihi ya, a na-akpọlite mmadụ ole na ole ahụ fọdụrụ nime 144,000, bụ ndị na-anwụ noge anyị a, gaa ná ndụ nke eluigwe. 1 Ndị Kọrint 15:51-55 Otú ọ dị, imerime mmadụ nwere atụmanya nke ịbụ ndị a kpọlitere nọnwụ nọdịnihu ibi na Paradaịs nelu ala.25. Gịnị ka a ga-atụle nisiakwụkwọ na-esonụ?25Nezie, Jehova ga-emeri onye iro anyị bụ ọnwụ, ọ gaghịkwa adị ọzọ ruo mgbe ebighị ebi! Aịsaịa 25:8 Ma, ị pụrụ ịjụ, sị, Gịnị ka ndị ahụ a kpọlitere gaa ná ndụ eluigwe ga-eme ebe ahụ? Ha ga-eso chịa nọchịchị Alaeze dị ebube neluigwe. Anyị ga-amụkwu banyere ọchịchị ahụnisiakwụkwọ na-esonụ.8 Gịnị Bụ Alaeze Chineke?1. Ekpere dị aṅaa, nke a ma ama, ka a ga-atụle ugbu a?ỌTỤTỤ nde mmadụ nụwa nile maara ekpere ahụ ọtụtụ ndị na-akpọ Nna Anyị nke Bi nEluigwe, ma ọ bụ Ekpere Onyenwe Anyị. Okwu abụọ ndị a na-ezo aka notu ekpere a ma ama nke Jizọs Kraịst nonwe ya kụziri dị ka ihe nlereanya. Ọ bụ ekpere pụtara ihe dị ukwuu, ịtụlekwa arịrịọ atọ mbụ ndị dị na ya ga-enyere gị aka ịmatakwu ihe Bible na-akụzi nezie.2. Gịnị bụ atọ nime ihe ndị Jizọs kụziiri ndị na-eso ụzọ ya ikpe ekpere maka ha?2Ná mmalite nke ekpere ihe nlereanya a, Jizọs kụziiri ndị na-ege ya ntị, sị: Ya mere, kpeenụ ekpere otú a: Nna anyị nke nọ neluigwe, ka e doo aha gị nsọ. Ka alaeze gị bịa. Ka uche gị meekwa nụwa, dị ka ọ na-eme neluigwe. Matiu 6:9-13 Gịnị ka arịrịọ atọ ndị ahụ pụtara?3. Olee ihe ọ dị mkpa ka anyị mata banyere Alaeze Chineke?3Anyị amụtaworị ọtụtụ ihe banyere aha Chineke, bụ Jehova. Anyị atụlewokwa uche Chineke ruo nókè ụfọdụihe o mewooro ihe a kpọrọ mmadụ na ihe ndị ọ ka ga-emere ha. Otú ọ dị, gịnị ka Jizọs na-ezo aka na ya mgbe ọ gwara anyị ka anyị na-ekpe ekpere, sị: Ka alaeze gị bịa? Gịnị bụ Alaeze Chineke? Olee otú ọbịbịa ya ga-esi doo ahaChineke nsọ? Oleekwa ihe jikọrọ ọbịbịa nke Alaeze ahụ na ime uche Chineke?IHE ALAEZE CHINEKE BỤ4. Gịnị bụ Alaeze Chineke, ònyekwa bụ Eze ya?4Alaeze Chineke bụ ọchịchị nke Jehova Chineke guzobere, bụ nke nwere Eze nke Chineke họpụtara. Ònye bụ Eze nke Alaeze Chineke? Ọ bụ Jizọs Kraịst. Dị ka Eze, Jizọs ka ndị ọchịchị nile bụ mmadụ ukwuu, a na-akpọkwa ya Eze nke ndị na-achị achị dị ka ndị eze na Onyenwenụ nke ndị na-achị achị dị ka ndị nwenụ. 1 Timoti 6:15 O nwere ikike nke ime ihe dị mma karịa onye ọchịchịọ bụlabụ mmadụ, ọbụna onye nke kasị mma nime ha.5. Ebee ka Alaeze Chineke ga-esi na-achị, ebeekwa ka ọ ga na-achị?5Ebee ka Alaeze Chineke ga-esi na-achị? Ọ dị mma, ebee ka Jizọs nọ? Ọ kwa i chetara na e gburu ya nelu osisi ịta ahụhụ, e mesịakwa kpọlite ya nọnwụ. Nwa obere oge ka nke ahụ gasịrị, ọ rịgooro neluigwe. Ọrụ 2:33 Nihi ya, ọ bụ ebe ahụ ka Alaeze Chineke dịneluigwe. Ọ bụ ya mere Bible ji akpọ ya alaeze eluigwe. 2 Timoti 4:18 Ọ bụ ezie na Alaeze Chineke dị neluigwe, ọ ga na-achị ụwa.Mkpughe 11:15.6, 7. Gịnị mere Jizọs ji bụrụ Eze pụrụ iche?6Gịnị mere Jizọs ji bụrụ Eze pụrụ iche? Otu ihe mere o ji bụrụ Eze pụrụ iche bụ na ọ gaghị anwụ anwụ. Niji Jizọs tụnyere ndị eze bụ mmadụ, Bible na-akpọ ya onye ị ya nwere anwụghị anwụ, onye bi nìhè a na-apụghị iru nso. 1 Timoti 6:16 Nke ahụ pụtara na ihe ọma nile Jizọs na-eme ga-adịgide adịgide. Ọga-emekwaọtụtụ ihe ọma.7Tụlee amụma a Bible buru banyere Jizọs: Mmụọ nke Jehova ga-enwekwa ọnọdụ Ya nahụ ya, bụ Mmụọ nke amamihe na nghọta, Mmụọ nke ndụmọdụ na ịdị ike, Mmụọ nke ihe ọmụma na egwu Jehova; ọzọ, ihe na-atọya ụtọ bụ egwu Jehova: ọ bụghịkwa dị ka anya ya abụọ si ahụ ka ọ ga-ekpe ikpe, ọ bụghịkwa dị ka ntị ya abụọ si anụ ka ọ ga-aba mba: kama ọ ga-eji ezi omume kpee ndị na-enweghị ike ikpe, ọ ga-ejikwa izi ezi baa mba banyere ndị dị umeala nobi nụwa. Aịsaịa 11:2-4 Nke a na-egosi na Jizọs gaje ịbụ Eze ezi omume nke nwere ọmịiko, bụ onye ga-achị ndị nọ nụwa. Ị ga-achọ inwe onye ọchịchị dị otú ahụ?8. Ole ndị ga-eso Jizọs chịa?8Ọ dị ihe ọzọ bụ eziokwu banyere Alaeze Chineke: Jizọs agaghị achị ị ya. Ọ dị ndị ha na ya ga-achị. Dị ka ihe atụ, Pọl onyeozi gwara Timoti, sị: Ọ bụrụ na anyị anọgide na-atachi obi, anyị ga-achịkọkwa achị dị ka ndị eze. 2 Timoti 2:12 Ee, Pọl, Timoti, na ndị ọzọ kwesịrị ntụkwasị obi, bụ ndị Chineke họpụtara, ga-eso Jizọs chịa nAlaeze eluigwe. Mmadụ ole ga-enwe ihe ùgwù ahụ?9. Mmadụ ole ga-eso Jizọs chịa, oleekwa mgbe Chineke malitere ịhọpụta ha?9Dị ka a kọwaranIsi nke 7nke akwụkwọ a, nọhụụ, Jọn onyeozi hụrụ nwa Atụrụ ahụ Jizọs Kraịst ka ọ na-eguzo nelu Ugwu Zaịọn ọnọdụ ya dị ka eze neluigwe, ya na narị puku na iri puku anọ na anọ, bụ ndị e dekwasịrị aha ya na aha Nna ya negedege ihu ha. Ole ndị bụ 144,000 ahụ? Jọn nonwe ya na-agwa anyị, sị: Ndị a bụ ndị nọgidere na-eso Nwa Atụrụ ahụ nagbanyeghị ebe ọ na-eje. E si netiti ihe a kpọrọ mmadụ zụta ndị a dị ka mkpụrụ mbụ nye Chineke nakwa nye Nwa Atụrụ ahụ. Mkpughe 14:1,4 Ee, ha bụ ụmụazụ kwesịrị ntụkwasị obi nke Jizọs Kraịst, bụ ndị a họpụtara nụzọ pụrụ iche iso ya chịa neluigwe. Mgbe a kpọlitesịrị ha nọnwụ gaa ná ndụ eluigwe, ha ga-esoro Jizọs chịa ụwa dị ka ndị eze. Mkpughe 5:10 Kemgbe oge ndịozi, Chineke anọwo na-ahọpụta Ndị Kraịst kwesịrị ntụkwasị obi iji mee ka ọnụ ọgụgụ ahụ zuo 144,000.10. Nihi gịnị ka ime ndokwa ka Jizọs na 144,000 chịa ihe a kpọrọ mmadụ ji bụrụ ndokwa ịhụya?10Ime ndokwa ka Jizọs na 144,000 chịa ihe a kpọrọ mmadụ bụ ihe na-egosipụta nnọọ ịhụya. Otu ihe mere o ji dị otú ahụ bụ na Jizọs abụtụwo mmadụ, taakwa ahụhụ. Pọl kwuru na Jizọs abụghị onye na-apụghị imetara anyị ebere nadịghị ike anyị, kama ọ bụ onye a nwaleworo nụzọ nile dị ka anyị onwe anyị, ma o nweghị mmehie. Ndị Hibru 4:15;5:8 Ndị ha na ya ga-eso achị atawokwa ahụhụ ma tachie obi noge ha bụ mmadụ. Tụkwasị na nke ahụ, ha alụsowokwa ezughị okè ọgụ ma nagide ụdị ọrịa dị iche iche. Nezie, ha ga-aghọta nsogbu ndị ụmụ mmadụ na-eche ihu!GỊNỊ KA ALAEZE CHINEKE GA-EME?11. Gịnị ka Jizọs kwuru na ndị na-eso ụzọ ya kwesịrị ikpe ekpere maka ya nihe banyere uche Chineke?11Mgbe Jizọs kwuru na ndị na-eso ụzọ ya kwesịrị ikpe ekpere ka Alaeze Chineke bịa, o kwukwara na ha kwesịrị ikpe ekpere ka e mee uche Chineke nụwa, dị ka a na-eme neluigwe. Chineke nọ neluigwe, ndị mmụọ ozi kwesịrị ntụkwasị obi anọwokwa na-eme uche ya nebe ahụ. Otú ọ dị,nIsi nke 3nke akwụkwọ a, anyị mụtara na otu ajọ mmụọ ozi kwụsịrị ime uche Chineke ma mee ka Adam na Iv mehie.NIsi nke 10, anyị ga-amụkwu ihe Bible na-akụzi banyere ajọ mmụọ ozi ahụ, bụ onye anyị maara dị ka Setan bụ Ekwensu. A hapụrụ Setan na ndị mmụọ ozi e kere eke bụ ndị kpebiri iso yandị a na-akpọ ndị mmụọ ọjọọka ha nọtụ neluigwe. Nihi ya, ọ bụghị ndị nile nọ neluigwe mgbe ahụ na-eme uche Chineke. Nke ahụ gbanwere mgbe Alaeze Chineke malitere ịchị. Onye ahụ e chiri eze ọhụrụ, bụ Jizọs Kraịst, busoro Setan agha.Mkpughe 12:7-9.12. Ihe abụọ ndị dị aṅaa, dị mkpa, ka a kọwara náMkpughe 12:10?12Okwu amụma ndị na-esonụ na-akọwa ihe merenụ:M wee nụ oké olu neluigwe ka ọ na-asị: Nzọpụta na ike na alaeze nke Chineke anyị na ikike nke Kraịst ya aghọwo ihe weere ọnọdụ ugbu a, nihi na a chụdawo onye ahụ nke na-ebo ụmụnna anyị ebubo Setan, bụ onye na-ebo ha ebubo ehihie na abalị nihu Chineke anyị! Mkpughe 12:10 Ị hụrụ ihe abụọ ndị dị nnọọ mkpa a kọwara namaokwu Bible ahụ? Nke mbụ, Alaeze Chineke nke dị naka Jizọs Kraịst malitere ịchị. Nke abụọ, e si neluigwe chụdata Setan nụwa.13. Gịnị siworo ná nchụpụ a chụpụrụ Setan neluigwe pụta?13Gịnị siworo nihe abụọ ndị ahụ merenụ pụta? Banyere ihe mere neluigwe, anyị na-agụ, sị: Nihi nke a na-aṅụrịnụ ọṅụ, unu eluigwe nile na unu ndị bi nime ha! Ee, ndị mmụọ ozi kwesịrị ntụkwasị obi, bụ ndị nọ neluigwe, na-aṅụrị ọnụ nihi na, ebe ọ bụ na Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya anọghịzi ebe ahụ, ndị nile nọ neluigwe na-ekwesị ntụkwasị obi nye Jehova Chineke. Nebe ahụ, e nwere udo na ịdị notu zuru ezu, nke na-adịgide adịgide. A na-emezi uche Chineke neluigwe.Nchụpụ a chụpụrụ Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya neluigwe kpatara ahụhụ nụwa. Nsogbu ndị dị otú ahụ ga-akwụsị noge na-adịghị anya14. Gịnị ka nchụda a chụdatara Setan nụwa na-akpata?14Otú ọ dị, gịnị banyere ụwa? Bible na-ekwu, sị: Ahụhụ ga-adịrị ụwa, dịkwara oké osimiri, nihi na Ekwensu arịdakwuruwo unu, na-ewe oké iwe, ebe ọ maara na o nwere oge dị mkpirikpi. Mkpughe 12:12 Iwe ji Setan nihi nchụpụ a chụpụrụ ya neluigwe nakwa nihi oge dị mkpirikpi o nwere. Niwe, ọ na-akpata nhụjuanya, ma ọ bụ ahụhụ, nụwa. Anyị ga-amụkwu banyere ahụhụ ahụnisiakwụkwọ na-esonụ. Ma, nihi ọnọdụ a e nwere, anyị pụrụ ịjụ, sị, Olee otú Alaeze ahụ ga-esi mezuo uche Chineke nụwa?15. Gịnị bụ nzube Chineke maka ụwa?15Ọ dị mma, cheta ihe bụ nzube Chineke maka ụwa. Ị gụrụ yanIsi nke 3nakwụkwọ a. NIden, Chineke gosiri na nzube ya bụ ka ụwa a bụrụ paradaịs nke agbụrụ ụmụmmadụ bụ ndị ezi omume, ndị na-agaghị anwụ anwụ, jupụtara. Setan mere ka Adam na Iv mehie, nke ahụ mere ka nzube Chineke maka ụwa ghara imezu ozugbo ma o meghị ka ọ gbanwee. Nzube Jehova ka bụ na ndị ezi omume ga-enweta ala, birikwa nelu ya ruo mgbe ebighị ebi. Abụ Ọma 37:29 Alaeze Chineke ga-emezu nke ahụ. Ọ bụ nụzọ dị aṅaa?16, 17. Gịnị kaDaniel 2:44na-agwa anyị banyere Alaeze Chineke?16Tụlee amụma dị naDaniel 2:44. Nebe ahụ, anyị na-agụ, sị: Nụbọchị ha, bụ eze ndị a, ka Chineke nke eluigwe ga-eme ka otu alaeze bilie, nke a gaghị emebi emebi ruo mgbe ebighị ebi, ọ bụkwa ọbụbụeze ya ka a na-agaghị ahapụrụ ndị ọzọ; ọ ga-etipịa alaeze ndị a nile mee ka ha gwụsịa, ma ya onwe ya ga-eguzosi ike ruo mgbe ebighị ebi. Gịnị ka nke a na-agwa anyị banyere Alaeze Chineke?17Nke mbụ, ọ na-agwa anyị na a gaje iguzobe Alaeze Chineke nụbọchị ha, bụ eze ndị a, ma ọ bụ mgbe alaeze ndị ọzọ ka na-achị. Nke abụọ, ọ na-agwa anyị na Alaeze ahụ ga-adịru mgbe ebighị ebi. Ọ dịghị ọchịchị ọzọ ga-emeri ma ọ bụ nọchie ya. Nke atọ, anyị hụrụ na Alaeze Chineke na alaeze ndị dị nụwa a ga-alụ agha. Alaeze Chineke ga-emeri ha. Nikpeazụ, ọ ga-abụ ị ọchịchị ga-achị ihe a kpọrọ mmadụ. Mgbe ahụ, ndị mmadụ ga-anụ ụtọ ọchịchị kasị mma.18. Gịnị ka a na-akpọ agha ikpeazụ ahụ Alaeze Chineke na ọchịchị nke ụwa a ga-alụ?18Bible nwere ọtụtụ ihe ikwu banyere agha ikpeazụ ahụ Alaeze Chineke na ọchịchị dị iche iche nke ụwa a ga-alụ. Dị ka ihe atụ, ọ na-akụzi na ka ọgwụgwụ na-eru nso, ndị ajọ mmụọ ga-agbasa ụgha iji duhie ndị eze nke elu ụwa dum mmadụ bi. Maka nzube dị aṅaa? Ịchịkọta ha ndị eze ahụ ọnụ gaa nagha nke oké ụbọchị nke Chineke Onye Pụrụ Ime Ihe Nile. A ga-achịkọta ndị eze nke eluụwa a ọnụ nebe a na-akpọ Ha-Magedọn nasụsụ Hibru. Mkpughe 16:14,16 Nihi ihe e kwuru namaokwu abụọ ndị ahụ, a na-akpọ agha ikpeazụ ọchịchị ụmụ mmadụ na Alaeze Chineke ga-alụ agha HaMagedọn, ma ọ bụ Amagedọn.19, 20. Gịnị mere na a dịghị eme uche Chineke nụwa ugbu a?19Gịnị ka Alaeze Chineke ga-arụzu site nAmagedọn? Cheedị ọzọ ihe bụ nzube Chineke maka ụwa. Jehova Chineke zubere ka agbụrụ ụmụ mmadụ zuru okè, bụ ndị ezi omume, ndị na-ejere ya ozi na Paradaịs, jupụta ụwa. Gịnị mere na nke ahụ emezubeghị ugbu a? Nke mbụ, anyị na-eme mmehie, na-ada ọrịa, na-anwụkwa anwụ. Otú ọ dị, anyị mụrụnIsi nke 5nakwụkwọ a na Jizọs nwụrụ nihi anyị ka anyị wee dị ndụ ruo mgbe ebighị ebi. Ma eleghị anya, ị na-echeta ihe e dere nOziọma Jọn: Chineke hụrụ ụwa nanya nke ukwuu nke na o nyere Ọkpara ọ mụrụ ị ya, ka e wee ghara ibibi onye ọ bụla nke na-egosipụta okwukwe na ya, kama ka o nwee ndụ ebighị ebi.Jọn 3:16.20Nsogbu ọzọ e nwere bụ na ọtụtụ ndị na-eme ihe ọjọọ. Ha na-agha ụgha, na-egwu wayo, na-emekwa omume rụrụ arụ. Haachọghịime uche Chineke. A ga-ebibi ndị na-eme ihe ọjọọ nagha Chineke bụ Amagedọn. Abụ Ọma 37:10 Ihe ọzọkwa mere na a dịghị eme uche Chineke nụwa bụ na gọọmentị dị iche iche adịghị akpali ndị mmadụ ime ya. Ọtụtụ gọọmentị abụwo ndị na-adịghị ike, ndị na-emekpọ ndị mmadụ ọnụ, ma ọ bụ ndị na-adịghị akwụwa aka ọtọ. Bible na-ekwu, hoo haa, sị: Mmadụ nwere ike nahụ mmadụ ibe ya imejọ ya.Eklisiastis 8:9.21. Olee otú Alaeze ahụ ga-esi mezuo uche Chineke nụwa?21Amagedọn gasịa, ihe a kpọrọ mmadụ ga-anọ nokpuru ị otu ọchịchị, Alaeze Chineke. Alaeze ahụ ga-emezu uche Chineke, ọ ga-ewetakwa ngọzi ndị magburu onwe ha. Dị ka ihe atụ, ọ ga-ewepụ Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya.Mkpughe 20:1-3 A ga-eji uru nke àjà Jizọs mee ihe iji mee ka ụmụ mmadụ na-ekwesị ntụkwasị obi gharazie ịdị na-arịa ọrịa na ịdị na-anwụ anwụ. Kama nke ahụ, nokpuru ọchịchị Alaeze ahụ, ha ga-enwe ike ịdị ndụ ruo mgbe ebighị ebi. Mkpughe 22:1-3 A ga-eme ka ụwa ghọọ paradaịs. Nihi ya, Alaeze ahụ ga-emezu uche Chineke nụwa, ọ ga-edokwa aha Chineke nsọ. Gịnị ka nke a pụtara? Ọ pụtara na nikpeazụ, mgbe Alaeze Chineke bịara, onye ọ bụla nọ ndụ ga-eto aha Jehova.OLEE MGBE ALAEZE CHINEKE GA-EME IHE?22. Olee otú anyị si mara na Alaeze Chineke abịaghị mgbe Jizọs nọ nụwa ma ọ bụ ozugbo a kpọlitesịrị ya nọnwụ?22Mgbe Jizọs gwara ụmụazụ ya ka ha kpee ekpere, sị, Ka alaeze gị bịa, o doro anya na Alaeze ahụ abịabeghị mgbe ahụ. Ọ bịara mgbe Jizọs rịgooro neluigwe? Ee e, nihi na ma Pita ma Pọl kwuchara na mgbe a kpọlitesịrị Jizọs nọnwụ, amụma ahụ dịnAbụ Ọma 110:1mezuru nebe ọ nọ: Ihe nke si nọnụ Jehova pụta na-asị onyenwe m, Nọdụ ala naka nri m, ruo mgbe M ga-edo ndị iro gị ka ihe mgbakwasị dịrị ụkwụ gị abụọ. Ọrụ 2:32-34;Ndị Hibru 10:12, 13 E nwere oge nchere.Nokpuru ọchịchị Alaeze ahụ, a ga-eme uche Chineke nụwa dịkwa ka neluigwe23. a Olee mgbe Alaeze Chineke malitere ịchị? b Gịnị ka a ga-atụle nisiakwụkwọ na-esonụ?23Ọ hà aṅaa nogologo? Na narị afọ nke 19, ndị ji ezi obi na-amụ Bible gụkọtara oge ma kwubie na oge nchereahụ ga-ejedebe nafọ 1914. Banyere afọ a, leeIhe Odide Ntụkwasị, peeji nke 215-218. Ihe ndị malitere ime nụwa nafọ 1914 gosiri na ngụkọta oge nke ndị ahụ ji ezi obi na-amụ Bible mere ziri ezi. Mmezu nke amụma Bible na-egosi na nafọ 1914, Kraịst ghọrọ Eze, Alaeze eluigwe nke Chineke malitekwara ịchị. Nihi ya, anyị na-ebi noge ahụ dị mkpirikpi nke fọdụụrụ Setan. Mkpughe 12:12;Abụ Ọma 110:2 Anyị pụkwara ikwu hoo haa na noge na-adịghị anya, Alaeze Chineke ga-eme ihe iji mezuo uche Chineke nụwa. Ị hụrụ nke a dị ka akụkọ dị mma? Ì kwere na nke ahụ bụ eziokwu?Isiakwụkwọ na-esonụga-enyere gị aka ịhụ na Bible na-akụzi ihe ndị a nezie.9 Ànyị Na-ebi nỤbọchị Ikpeazụ?1. Ebee ka anyị pụrụ ịmata ihe ndị ga-eme nọdịnihu?Ì GETỤLA akụkọ ụwa na telivishọn ma chee, sị, Gịnị ka ụwa a na-achọdị ịghọ aghọ? Ọdachi na-eme nnọọ na mberede nakwa nụzọ a na-atụghị anya ya nke na ọ dịghị onye pụrụ ikwu ihe echi ga-abụ. Jems 4:14 Otú ọ dị, Jehova maara ihe ndị ga-eme nọdịnihu. Aịsaịa 46:10 Mgbe dị anya gara aga, Okwu ya, bụ Bible, buru amụma banyere, ọ bụghị ị ihe ọjọọ ndị na-eme nụbọchị anyị kamakwa ihe ndị dị ebube ga-eme nọdịnihu dị nso.2, 3. Ajụjụ dị aṅaa ka ndị na-eso ụzọ Jizọs jụrụ ya, gịnịkwa ka ọ zara ha?2Jizọs Kraịst kwuru okwu banyere Alaeze Chineke, bụ nke ga-akwụsị ajọ omume ma mee ka ụwa ghọọ paradaịs. Luk 4:43 Ndị mmadụ chọrọ ịma mgbe Alaeze ahụ ga-abịa. Ọbụna ndị na-eso ụzọ Jizọs jụrụ ya, sị: Gịnị ga-abụ ihe ịrịba ama nke ọnụnọ gị nakwa nke ngwụsị nke usoro ihe a? Matiu 24:3 Ná nzaghachi, Jizọs gwara ha na ọ bụ ị Jehova Chineke maara kpọmkwem mgbe ọgwụgwụ nke usoro ihe a ga-abịa. Matiu 24:36 Ma Jizọs buru amụma banyere ihe ndị ga-eme nụwa nwa obere ogetupu Alaeze ahụ ewetara ihe a kpọrọ mmadụ ezi udo na ịnọ ná ntụkwasị obi. Ihe ndị o buru namụma na-emezu ugbu a!3Tupu anyị enyochaa ihe àmà ndị na-egosi na anyị na-ebi ná ngwụsị nke usoro ihe a, ka anyị tụlee ná mkpirikpi banyere otu agha nke ọ na-eyighị ka ọ dị mmadụ ọ bụla hụrụ ya. A lụrụ ya neluigwe, ihe ndị si na ya pụta na-emetụtakwa anyị.AGHA A LỤRỤ NELUIGWE4, 5. a Gịnị mere neluigwe noge na-adịghị anya e chisịrị Jizọs Eze? b Dị kaMkpughe 12:12si kwuo, gịnị si nagha ahụ a lụrụ neluigwe pụta?4Isiakwụkwọ nke bu nke a ụzọkọwara na Jizọs Kraịst ghọrọ Eze neluigwe nafọ 1914. Daniel 7:13, 14 Noge na-adịghị anya e chisịrị ya Eze, o mere ihe. Bible na-ekwu, sị: Agha wee daa neluigwe. Maịkel aha ọzọ nke Jizọs na ndị mmụọ ozi ya busoro dragọn ahụ Setan bụ Ekwensu agha, dragọn ahụ na ndị mmụọ ozi ya bukwara agha.E meriri Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya, e sikwa neluigwe chụdata ha nụwa. Ụmụ ndị ikom kwesịrị ntụkwasị obi nke Chineke ṅụrịrị ọṅụ na a chụpụwo Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya. Otú ọ dị, ndị mmadụ agajeghị inwe ụdị ọṅụ dị otú ahụ. Kama nke ahụ, Bible buru amụma, sị: Ahụhụ ga-adịrị ụwa . . . nihi na Ekwensu arịdakwuruwo unu, na-ewe oké iwe, ebe ọ maara na o nwere oge dị mkpirikpi.Mkpughe 12:7,9,12.5Nke a bụ ihe ga-esi nagha ahụ a lụrụ neluigwe pụta. Niwe, Setan ga-eme ka ahụhụ bịakwasị ndị nọ nụwa. Dị ka ị ga-ahụ, ugbu a, anyị na-ebi noge ahụhụ ahụ. Ma, ọ gaghị adịte akaị oge dị mkpirikpi. Ọbụna Setan maara nke ahụ. Bible na-akpọ oge ahụ ụbọchị ikpeazụ.2 Timoti 3:1 Lee nnọọ ka obi si atọ anyị ụtọ na noge na-adịghị anya, Chineke ga-eme ka Ekwensu kwụsị ịkpa ike nụwa! Ka anyị tụlee ụfọdụ nime ihe ndị e buru namụma na Bible, bụ ndị na-eme ugbu a. Ha na-egosi na anyị na-ebi nụbọchị ikpeazụ nakwa na noge na-adịghị anya, Alaeze Chineke ga-ewetara ndị hụrụ Jehova nanya ngọzi ga-adịru mgbe ebighị ebi. Nke mbụ, ka anyị tụlee akụkụ anọ nke ihe ịrịba ahụ Jizọs kwuru na ọ ga-aka oge anyị na-ebi nime ya akara.IHE NDỊ BỤ ISI GA-EME NỤBỌCHỊ IKPEAZỤ6, 7. Olee otú ihe ndị Jizọs kwuru banyere agha na ụkọ nri si na-emezu taa?6Mba ga-ebili megide mba, alaeze ga-ebilikwa megide alaeze.Matiu 24:7 E gburu ọtụtụ nde mmadụ nagha na narị afọ gara aga. Otu onye Britain bụ ọkọ akụkọ ihe mere eme dere, sị: Ọ bụ narị afọ nke 20 ka a kasị gbuo mmadụ nakụkọ ihe mere eme nile. . . . Ọ bụ narị afọ nke ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ na ọ dịghị mgbe a kwụsịrị ịlụ agha na ya, nke nwere ị oge ole na ole ndị dị mkpirikpi nke ọ na-adịghị ebe a na-alụ agha. Otu akụkọ sitere naka ụlọ ọrụ bụ Worldwatch Institute na-ekwu, sị: Ndị nwụrụ nagha na narịafọ nke 20 ji okpukpu atọ karịa ndị nwụrụ nagha nile a lụrụ site na narị afọ mbụ nke O.A ruo nafọ 1899. Ihe karịrị 100 nde mmadụ anwụwo nagha kemgbe afọ 1914. Ọ bụrụgodị na anyị maara mwute mmadụ na-enwe mgbeotuonye ọ hụrụ nanya nwụrụ nagha, anyị apụghị ịghọtacha ụdị obi mgbawa nkeọtụtụ ndemmadụ, bụ ndị ndị ha hụrụ nanya nwụrụ nagha, na-enwe.7A ga-enwekwa ụkọ nri.Matiu 24:7 Ndị nnyocha na-ekwu na ihe oriri a na-emepụta amụbawo nke ukwuu nime afọ 30 gara aga. Nagbanyeghị nke ahụ, a ka na-enwe ụkọ nri nihi na ọtụtụ ndị enweghị ego zuru ezu iji zụrụ nri ma ọ bụ ala ha ga-akọ ihe. Agụụ na-agụgbu ọtụtụ nde mmadụ. Òtù Ahụ Ike Ụwa na-ekwu na nsogbu ndị na-esite nerighị ihe ndị na-edozi ahụ bụ ihe bụ isi na-egbu ihe karịrị nde ụmụaka ise kwa afọ.8, 9. Gịnị na-egosi na amụma ndị Jizọs buru banyere ala ọma jijiji na ọrịa ndị na-efe efe emezuwo?8A ga-enwe oké ala ọma jijiji.Luk 21:11 Dị ka Ụlọ Ọrụ Mba United States Na-enyocha Ọdịdị Ime Ala si kwuo, kemgbe afọ 1990 nke a ka gara aga, e nwewo nkezi nke ala ọma jijiji 17 kwa afọ, bụ ndị kpara ike ruo nókè nke ibibi ụlọ na ịgbawa ala. Ná nkezi,kwa afọ, a na-enwe ala ọma jijiji ndị na-akpa ike ruo nókè nke ibibi ụlọ kpamkpam. Ụlọ ọrụ ọzọ na-ekwu, sị: Ala ọma jijiji egbuwo ọtụtụ narị puku mmadụ nime 100 afọ gara aga, ọganihu e nwekwara na nkà na ụzụ mere ị ka ọnụ ọgụgụ mmadụ ọ na-egbu belatatụ.9A ga-enwekwa . . . ọrịa na-efe efe.Luk 21:11 Nagbanyeghị ọganihu ndị a na-enwe na nkà mmụta ọgwụ na ahụ ike, ọrịa ndị ọhụrụ na ndị ochie na-emekpọ ndị mmadụ ọnụ. Otu akụkọ na-ekwu na niri afọ ndị na-adịbeghị anya, ọtụtụ ndị mmadụ rịara ọrịa 20 a maara nke ọmagụnyere ụkwara nta, ịba, nakwa ọgbụgbọ na ọnyụnyụọ na-esiwanyekwa ike iji ọgwụ agwọ ụdị ọrịa ụfọdụ. Neziokwu, ọ dịkarịa ala, e nwewo ọrịa ọhụrụ dị 30. Ụfọdụ nime ha enweghị ọgwụgwọ, ha na-egbukwa mmadụ.NDỊ BI NỤBỌCHỊ IKPEAZỤ10. Àgwà ndị dị aṅaa e buru namụma na2 Timoti 3:1-5ka ị na-ahụ ndị mmadụ na-akpa taa?10E wezụga ịkọwa ụfọdụ ihe ndị ga-eme nụwa, Bible bukwara amụma na a ga-eji mgbanwe a ga-enwe netiti ọha mmadụ mara ụbọchị ikpeazụ. Pọl onyeozi kọwara àgwà ndị mmadụ nozuzu ha ga-enwe. Na2 Timoti3:1-5, anyị na-agụ, sị: Nụbọchị ikpeazụ, oge pụrụ iche nke siri ike obibi gaje ịdị. Ihe ụfọdụ Pọl kwuru bụ na ndị mmadụ ga-abụndị hụrụ onwe ha nanyandị hụrụ ego nanyandị na-enupụrụ ndị mụrụ ha isindị na-adịghị eguzosi ike nihendị na-enweghị obi mmadụndị na-enweghị njide onwe onyendị na-eme ihe ike ikendị hụrụ ihe ụtọ nanya kama ịbụ ndị hụrụ Chineke nanyandị na-enwe ọdịdị nke nsọpụrụ Chineke ma na-agọnarị ike ya11. Olee otúAbụ Ọma 92:7si kọwaa ihe ga-eme ndị ajọ omume?11Ndị mmadụ hà nwere àgwà ndị a nebe i bi? Ihe ịrụ ụka adịghị ya na ha nwere ha. Nebe nile, a na-ahụ ndị na-akpa àgwà ndị jọgburu onwe ha. Nke a na-egosi na noge na-adịghị anya, Chineke ga-eme ihe, nihi na Bible na-ekwu, sị: Mgbe ndị na-emebi iwu na-ama akwụkwọ dị ka ihe ọkụkụ, mgbe ndị nile nke na-arụ ajọ ihe na-awakwa okooko osisi; ọ bụ ka e wee kpochapụ ha ruo mgbe nile ebighị ebi.Abụ Ọma 92:7.IHE NDỊ DỊ MMA BỤ NDỊ NA-EMENỤ!12, 13. Olee otú ezi ihe ọmụma siworo baa ụba na mgbe ọgwụgwụ ihe ndị a?12Nezie, ahụhụ jupụtara nụbọchị ikpeazụ a, dị nnọọ ka Bible buru namụma. Otú ọ dị, nụwa a nọ ná nsogbu, e nwere ihe ndị dị mma na-eme netiti ndị na-efe Jehova.13Ezi ihe ọmụma ga-aba ụba,ka akwụkwọ Bible bụ Daniel buru namụma. Olee mgbe nke ahụ ga-eme? Ọ bụ na mgbe ọgwụgwụ ihe ndị a. Daniel 12:4 Karịsịa kemgbe afọ 1914, Jehova enyeworo ndị chọrọ nezie ijere ya ozi aka ịghọtakwu Bible. Ha aghọtakwuwo eziokwu ndị dị oké ọnụ ahịa metụtara aha na nzube Chineke, àjà mgbapụta Jizọs Kraịst, ọnọdụ ndị nwụrụ anwụ, na mbilite nọnwụ. Ọzọkwa, ndị na-efe Jehova amụtawo otú ha ga-esi na-ebi ndụ nụzọ ga-abara ha uru ma wetara Chineke otuto. Ha aghọtakwuwokwa ókè Alaeze Chineke na-ekere nakwa otú ọ ga-esi dozie ọnọdụ ụwa. Gịnị ka ha na-eji ihe ọmụma a eme? Ajụjụ ahụ na-eweta anyị namụma ọzọ nke na-emezu nụbọchị ikpeazụ ndị a.A ga-ekwusakwa ozi ọma nke a nke alaeze nelu ụwa dum mmadụ bi.Matiu 24:1414. Nala ole ka a na-ekwusa ozi ọma nke Alaeze ahụ taa, ole ndị kwa na-ekwusa ya?14A ga-ekwusakwa ozi ọma nke a nke alaeze nelu ụwa dum mmadụ bi,ka Jizọs Kraịst kwuru namụma o buru banyere ngwụsị nke usoro ihe a. Matiu 24:3,14 Nụwa nile, a na-ekwusa ozi ọma nke Alaeze ahụihe Alaeze ahụ bụ, ihe ọ ga-eme, na otú anyị pụrụ isi nweta ngọzi yanihe karịrị ala 230 nakwa nihe karịrị asụsụ 400. Ọtụtụ nde Ndịàmà Jehova na-eji ịnụ ọkụ nobi na-ekwusa ozi ọma nke Alaeze ahụ. Ha sitere ná mba na ebo na ndị na asụsụ nile. Mkpughe 7:9 Ndịàmà na-eduziri ọtụtụ nde ndị chọrọ ịma ihe Bible na-akụzi nezie ọmụmụ Bible ebe obibi nefu. Lee nnọọ ụzọ dị ịrịba ama amụma a si na-emezu, karịsịa ebe ọ bụ na Jizọs buru amụma na ezi Ndị Kraịst ga-abụ ndị mmadụ nile ga-akpọ asị!Luk 21:17.GỊNỊ KA Ị GA-EME?15. a Ì kwere na anyị na-ebi nụbọchị ikpeazụ, nihi gịnịkwa? b Gịnị ka ọgwụgwụ ahụ ga-ewetara ndị na-enupụrụ Jehova isi nakwa ndị na-edo onwe ha nokpuru ịchịisi nke Alaeze Chineke?15Ebe ọ bụ na ọtụtụ amụma Bible na-emezu taa, í kweghị na anyị na-ebi nụbọchị ikpeazụ? Mgbe e kwusasịrị oziọma ahụ otú ọ dị Jehova mma, ọgwụgwụ aghaghị ịbịa. Matiu 24:14 Ọgwụgwụ ahụ bụ oge Chineke ga-ekpochapụ mmebi iwu nụwa. Jehova ga-eji Jizọs na ndị mmụọ ozi dị ike bibie ndị nile kpachaara anya na-enupụrụ Ya isi. 2 Ndị Tesalonaịka 1:6-9 Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya agaghịzi eduhie mba nile. Mgbe nke ahụ gasịrị, Alaeze Chineke ga-awụsa ngọzi ya nahụ ndị nile doro onwe ha nokpuru ọchịchị ezi omume ya.Mkpughe 20:1-3;21:3-5.16. Olee ihe amamihe dị na ya nke i kwesịrị ime?16Ebe ọ bụ na ọgwụgwụ nke usoro ihe Setan dị nso, ọ dị mkpa ka anyị jụọ onwe anyị, sị, Gịnị ka m kwesịrị ịdị na-eme? Ọ bụ ihe amamihe dị na ya ịnọgide na-amụ banyere Jehova na ihe ndị ọ na-achọ naka anyị. Jọn 17:3 Na-amụsi Bible ike. Mee ka ọ bụrụ àgwà gị iso ndị ọzọ bụ ndị na-achọ ime uche Jehova na-akpakọrịta mgbe nile. Ndị Hibru 10:24, 25 Nweta ihe ọmụma bara ụba nke Jehova Chineke na-enye ndị mmadụ gburugburu ụwa, meekwa mgbanwe ndị dị mkpa ná ndụ gị ka i wee nweta ihu ọma Chineke.Jems 4:8.17. Nihi gịnị ka mbibi nke ndị ajọ omume ga-eji bịakwute ihe ka ọtụtụ ná ndị mmadụ na mberede?17Jizọs buru amụma na ihe ka ọtụtụ ná ndị mmadụ ga-eleghara ihe àmà ndị na-egosi na anyị na-ebi nụbọchị ikpeazụ anya. Mbibi a ga-ebibi ndị ajọ omume ga-abịa na mberede nakwa nụzọ a na-atụghị anya ya. Dị ka onye ohi ji abalị aga, ọ ga-abịakwute ihe ka ọtụtụ ná ndị mmadụ na mberede. 1 Ndị Tesalonaịka 5:2 Jizọs dọrọ aka ná ntị, sị: Dị nnọọ ka ụbọchị Noa dịrị, otú ahụ ka ọnụnọ Nwanke mmadụ ga-adị. Nihi na dị ka ha nọ nụbọchị ndị bu iju mmiri ahụ ụzọ, na-eri ihe ma na-aṅụ ihe ọṅụṅụ, ndị ikom ana-alụ nwunye, a na-enyekwa ndị inyom nọlụlụ di, ruo ụbọchị Noa banyere nụgbọ ahụ; ha amaghịkwa ruo mgbe iju mmiri ahụ bịara wee kpochapụ ha nile, otú ahụ ka ọnụnọ Nwa nke mmadụ ga-adị.Matiu 24:37-39.18. Olee ndụmọdụ Jizọs nke anyị kwesịrị iji kpọrọ ihe?18Nihi ya, Jizọs gwara ndị na-ege ya ntị, sị: Lezienụ onwe unu anya ka a ghara inwe mgbe iribiga ihe ókè na ịṅụ oké mmanya na nchegbu nke ndụ ga-anyịgbu obi unu, ụbọchị ahụ ewee bịakwasị unu na mberede notu ntabi anya dị ka ọnyà. Nihi na ọ ga-abịakwasị ndị nile bi nelu ụwa nile. Ya mere, mụrụnụ anya, na-arịọsikwanụ arịrịọ ike mgbe nile ka unu wee nwee ihe ịga nke ọma nịgbanahụ ihe ndị a nile a kara aka na ha ga-ewere ọnọdụ, nakwa niguzo nihu Nwa nke mmadụ. Luk 21:34-36 Ọ bụ ihe amamihe dị na ya iji okwu Jizọs kpọrọ ihe. Nihi gịnị? Nihi na ndị nwere ihu ọma Jehova Chineke na Nwa nke mmadụ, bụ Jizọs Kraịst, nwere atụmanya nke ịlanarị ngwụsị nke usoro ihe Setan nakwa nke ịdị ndụ ruo mgbe ebighị ebi nụwa ọhụrụ ahụ dị ebube nke dị nnọọ nso!Jọn 3:16;2 Pita 3:13.10 Ndị Mmụọ E Kere EkeOtú Ha Si Emetụta Anyị1. Nihi gịnị ka anyị kwesịrị iji chọọ ịmụta banyere ndị mmụọ ozi?ỊMATA mmadụ na-agụnyekarị ịmata banyere ezinụlọ ya. Notu aka ahụ, ịmata Jehova Chineke na-agụnye ịmatakwu banyere ezinụlọ ya nke ndị mmụọ ozi mejupụtara. Bible na-akpọ ndị mmụọ ozi ụmụ Chineke. Job 38:7 Nihi ya, òkè dị aṅaa ka ha na-ekere nimezu nzube Chineke? Ọ dịwo mgbe ha keere òkè nihe omume nke mmadụ? Ndị mmụọ ozi hà na-emetụta ndụ gị? Ya bụrụ otú ahụ, ọ bụ nụzọ dị aṅaa?2. Olee otú ndị mmụọ ozi si malite, ole ka ha dịkwa?2Bible zoro aka nebe ndị mmụọ ozi nọ ọtụtụ narị ugboro. Ka anyị tụlee ole na ole nime ebe ndị ahụ e zoro aka na ha iji mụtakwuo banyere ndị mmụọ ozi. Olee otú ndị mmụọ ozi si malite?Ndị Kọlọsi 1:16na-ekwu, sị: E sitere naka ya Jizọs Kraịst kee ihe ndị ọzọ nile neluigwe na nelu ụwa. Nihi ya, Jehova Chineke sitere naka Ọkpara ya kee nke ọ bụla nime ndị nile bụ mmụọ, bụ ndị a na-akpọ ndị mmụọ ozi. Ole ka ndị mmụọ ozi dị? Bible na-egosi na e kere ọtụtụ narị nde ndị mmụọ ozi, ha nile dịchakwa ike.Abụ Ọma 103:20.3. Gịnị kaJob 38:4-7na-agwa anyị banyere ndị mmụọ ozi?3Okwu Chineke, bụ Bible, na-agwa anyị na mgbe a tọrọ ntọala ụwa, ụmụ Chineke nile tisiri mkpu ọṅụ ike. Job 38:4-7 Nihi ya, ndị mmụọ ozi adịwala adị ogologo oge tupu e kee mmadụ, ọbụna tupu e kee ụwa. Akụkụ Bible a na-egosikwa na ndị mmụọ ozi na-enwe mmetụta, nihi na o kwuru na ha na-etikọ mkpuọṅụ.Rịba ama na ụmụ Chinekenile ṅụrịkọrọọṅụ. Noge ahụ, ndị mmụọ ozi nile so nezinụlọ dị notu nke na-ejere Jehova Chineke ozi.NKWADO NA NCHEBE NKE NDỊ MMỤỌ OZI NA-ENYE4. Olee otú Bible si gosi na ndị mmụọ ozi na-ekwesị ntụkwasị obi nwere mmasị nihe ndị ụmụ mmadụ na-eme?4Kemgbe ahụ ha hụsịrị ka e kere mmadụ abụọ mbụ ahụ, ndị mmụọ e kere eke na-ekwesị ntụkwasị obi egosiwo nnọọ mmasị nebe ezinụlọ mmadụ nke na-amụba amụba nọ nakwa ná mmezu nke nzube Chineke. Ilu 8:30, 31;1 Pita 1:11, 12 Otú ọ dị, ka oge na-aga, ndị mmụọ ozi ahụ hụrụ na ihe ka ọtụtụ nezinụlọ mmadụ kwụsịrị ijere Onye kere ha nke na-ahụ nanya ozi. Ihe ịrụ ụka adịghị ya na nke ahụ wutere ndị mmụọ ozi ahụ na-ekwesị ntụkwasị obi. Naka nke ọzọ, mgbe ọ bụla ọbụna otu onye laghachikwutere Jehova, ọṅụ na-adị netiti ndị mmụọ ozi. Luk 15:10 Ebe ọ bụ na ndị mmụọ ozi nwere nchegbu miri emi otú ahụ maka ọdịmma nke ndị na-ejere Chineke ozi, ọ bụghị ihe ijuanya na Jehova ezigawo ndị mmụọ ozi ugboro ugboro ichebe ndị ohu ya na-ekwesị ntụkwasị obi nọ nụwa, nakwa iwusi ha ike. Ndị Hibru 1:7,14 Tụlee ihe atụ ụfọdụ.Chineke m ezitewo mmụọ ozi Ya, wee kpuchite ọnụ ọdụm ndị a.Daniel 6:225. Olee ihe atụ ndị dị na Bible bụ ndị na-egosi mgbe ndị mmụọ ozi kwadoro ndị ohu Chineke?5Ndị mmụọ ozi abụọ nyeere nwoke ezi omume ahụ bụ Lọt na ụmụ ya ndị nwanyị aka ịlanarị mbibi nke ajọ obodo ndị ahụ bụ Sọdọm na Gọmọra site nisi ebe ahụ dupụta ha. Jenesis 19:15, 16 Ka ọtụtụ narị afọ gasịrị, a tụbara Daniel onye amụma nolulu ọdụm, ma ọkọ akọghị ya, o kwukwara,sị: Chineke m ezitewo mmụọ ozi Ya, wee kpuchite ọnụ ọdụm ndị a. Daniel 6:22 Na narị afọ mbụ nke O.A., otu mmụọ ozi tọhapụrụ Pita onyeozi nụlọ mkpọrọ. Ọrụ 12:6-11 Ọzọkwa, ndị mmụọ ozi wusiri Jizọs ike ná mmalite nke ozi elu ala ya. Mak 1:13 Nwa obere oge kwa tupu Jizọs anwụọ, otu mmụọ ozi bịakwutere ya ma mee ka ọ dị ike. Luk 22:43 Lee ihe na-akasi obi ọ na-aghaghị ịbụworo Jizọs noge ndị ahụ dị oké mkpa ná ndụ ya!6. a Olee otú ndị mmụọ ozi si echebe ndị Chineke taa? b Ajụjụ ndị dị aṅaa ka anyị ga-atụle ugbu a?6Taa, ndị mmụọ ozi adịghịzi abịakwute ndị Chineke nọ nụwa nụzọ a na-ahụ anya. Nagbanyeghị na mmadụ apụghị ịhụ ha, ndị mmụọ ozi Chineke, bụ ndị dị ike, ka na-echebe ndị ya, karịsịa pụọ nihe ọ bụla pụrụ imerụ ha ahụ nụzọ ime mmụọ. Bible na-ekwu, sị: Mmụọ ozi nke Jehova na-ama ụlọikwuu ya gburugburu ndị na-atụ egwu Ya, o wee dọpụta ha. Abụ Ọma 34:7 Nihi gịnị ka okwu ahụ kwesịrị iji mee ka anyị kuda nnọọ ume? Ọ bụ nihi na e nwere ndị mmụọ e kere eke dị ize ndụ bụ ndị na-achọ ibibi anyị! Ole ndị ka ha bụ? Olee otú ha si malite? Nụzọ dị aṅaa ka ha si agbalị imerụ anyị ahụ? Iji nweta azịza ha, ka anyị tụlee ná mkpirikpi ihe mere ná mmalite akụkọ ihe mere eme nke mmadụ.NDỊ MMỤỌ E KERE EKE NDỊ BỤ NDỊ IRO ANYỊ7. Ruo ókè hà aṅaa ka Setan nwere ihe ịga nke ọma nime ka ndị mmadụ gbakụta Chineke azụ?7Dị ka anyị hụworonIsi nke 3nakwụkwọ a, otu nime ndị mmụọ ozi zụlitere ọchịchọ ịchị ndị ọzọ ma si otú ahụ nupụrụ Chineke isi. Ka e mesịrị, mmụọ ozi a ghọrọ onye a maara dị ka Setan bụ Ekwensu. Mkpughe 12:9 Ka ọ na-erula na narị afọ nke 16, mgbe Setan duhiesịrị Iv, Setan nwere ihe ịga nke ọma nime ka ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ mmadụ nile gbakụta Chineke azụ, e wezụga mmadụ ole na ole kwesịrị ntụkwasị obi, ndị dị ka Ebel, Ịnọk, na Noa.Ndị Hibru 11:4, 5,7.8. a Olee otú ụfọdụ ndị mmụọ ozi si ghọọ ndị mmụọ ọjọọ? b Iji lanarị Iju Mmiri nke oge Noa, gịnị ka ndị mmụọ ọjọọ ahụ mere?8Noge Noa, ndị mmụọ ozi ndị ọzọ nupụụrụ Jehova isi. Ha hapụrụ ebe ha nọ nezinụlọ eluigwe nke Chineke, gbadata nụwa, ma nwoghara ahụ mmadụ. Nihi gịnị? Anyị na-agụ naJenesis 6:2, sị: Ụmụ ndị ikom nke Chineke hụrụ ụmụ ndị inyom nke mmadụ na ha mara mma; ha wee lụtara onwe ha ndị inyom site ná ndị nile ha họpụtara. Ma Jehova Chineke ekweghị ka omume ndị mmụọ ozi a nakwa arụrụala nke ihe a kpọrọ mmadụ mụtara naka ha, dịgide. O wetara iju mmiri zuru ụwa ọnụ ma kpochapụ ndị ajọ omume nile, o chebekwara ị ndị ohu ya kwesịrị ntụkwasị obi. Jenesis7:17,23 Nihi ya, a manyere ndị mmụọ ozi ahụ nupụrụ isi, ma ọ bụ ndị mmụọ ọjọọ, ịgbahapụ anụ ahụ ha ma laghachi neluigwe dị ka ndị mmụọ e kere eke. Ha dụnyeere Ekwensu úkwù, bụ onye ghọrọ onye na-achị ndị mmụọ ọjọọ.Matiu 9:34.9. a Gịnị mere ndị mmụọ ọjọọ ahụ mgbe ha laghachiri neluigwe? b Gịnị ka anyị ga-atụle banyere ndị mmụọ ọjọọ?9Mgbe ndị mmụọ ozi ahụ nupụrụ isi laghachiri eluigwe, e mesoro ha dị ka ndị a jụrụ ajụ, dị nnọọ ka e mesoro onye na-achị ha, bụ Setan. 2 Pita 2:4 Ọ bụ ezie na ha apụghịzi inwoghara ahụ mmadụ, ha ka na-akpa ike nebe ụmụ mmadụ nọ. Neziokwu, site nenyemaka nke ndị mmụọ ọjọọ a, Setan na-eduhie ụwa dum mmadụ bi. Mkpughe 12:9;1 Jọn 5:19 Nụzọ dị aṅaa? Nụzọ bụ isi, ndị mmụọ ọjọọ na-eji ụzọ ndị ha chere ga-agara ha nke ọma eme ihe iji duhie ndị mmadụ. 2 Ndị Kọrint 2:11 Ka anyị tụlee ụfọdụ nime ụzọ ndị a.OTÚ NDỊ MMỤỌ ỌJỌỌ NA-ESI EDUHIE NDỊ MMADỤ10. Gịnị bụ mgbaasị?10Ndị mmụọ ọjọọ na-eji mgbaasị eme ihe iji duhie ndị mmadụ. Mgbaasị bụ iso ndị mmụọ ọjọọ na-emekọ ihe kpọmkwem ma ọ bụkwanụ iso ha na-emekọ ihe site naka ndị na-ajụ mmụọ ase. Bible na-akatọ mgbaasị ma na-adọ anyị aka ná ntị isepụ aka nihe ọ bụla gbasara ya. Ndị Galeshia 5:19-21 Mgbaasị na-emere ndị mmụọ ọjọọ ihe ihe ụrà na-emere onye ọkụ azụ. Onye ọkụ azụ na-eji ihe ụrà dị iche iche eme ihe iji gbute ụdị azụ dị iche iche. Notu aka ahụ, ndị ajọ mmụọ na-eji ụdị mgbaasị dị iche iche eme ihe iji na-achịkwa ụdị mmadụ dị iche iche.11. Gịnị bụ ịgba afa, nihi gịnịkwa ka anyị kwesịrị iji zere ya?11Otu nime ihe ụrà ndị ndị mmụọ ọjọọ na-eji eme ihe bụ ịgba afa. Gịnị bụ ịgba afa? Ọ bụ ịnwa ịmata banyere ọdịnihu ma ọ bụ banyere ihe a na-amaghị ama. Ụdị ụfọdụ nke ịgba afa bụ ịgụ kpakpando, ịgụ akara aka, ime anwansi, ize nrọ. Ọ bụ ezie na ọtụtụ ndị na-eche na ịgba afa adịghị emerụahụ, Bible na-egosi na ndị dibịa afa na ndị ajọ mmụọ na-arụkọ ọrụ. Dị ka ihe atụ,Ọrụ Ndị Ozi 16:16-18kwuru banyere mmụọ ọjọọ nke a na-ajụta ase, bụ nke nyeere otu nwa agbọghọ aka ịkọ ọdịnihu. Ma, ọ pụghịzi ime otú ahụ mgbe a chụpụrụ mmụọ ọjọọ nime ya.Ndị mmụọ ọjọọ na-eji ụzọ dị iche iche eme ihe iji duhie ndị mmadụ12. Nihi gịnị ka o ji dị ize ndụ ịgbalị ịjụ ndị nwụrụ anwụ ihe?12Ụzọ ọzọ ndị mmụọ ọjọọ na-esi eduhie ndị mmadụ bụ site nịgba ha ume ịjụ ndị nwụrụ anwụ ihe. A na-ejikarị echiche na-ezighị ezi banyere ndị nwụrụ anwụ eduhie ndị na-eru újú ndị ha hụrụ nanya nwụrụ anwụ. Dibịa afa pụrụ inye ihe ọmụma pụrụ iche ma ọ bụ jiri olu yiri nke onye ahụ nwụrụ anwụ kwuo okwu. Nihi ya, ọtụtụ ndị na-ekwenyesi ike na ndị nwụrụ anwụ dị ndụ nezie nakwa na ịjụ ha ihe ga-enyere ndị dị ndụ aka ịnagide mwute ha na-enwe. Ma nkasi obi ọ bụla e si otú ahụ nweta abụghị ezigbo ya, ọ dịkwa ize ndụ. Nihi gịnị? Ọ bụ nihi na ndị mmụọ ọjọọ pụrụ iṅomi olu onye nwụrụ anwụ ma nye dibịa afa ihe ọmụma banyere onye ahụ nwụrụ anwụ.1 Samuel 28:3-19 Ọzọkwa, dị ka anyị hụrụnIsi nke 6nakwụkwọ a, ndị nwụrụ anwụ akwụsịwo ịdị adị. Abụ Ọma 115:17 Nihi ya, onye na-ajụ ndị nwụrụ anwụ ihe bụ onye ndị ajọ mmụọ duhieworo, ọ na-emekwa ihe megidere uche Chineke. Deuterọnọmi 18:10, 11;Aịsaịa 8:19 Nihi ya, mụrụ anya ka i wee nwee ike ịjụ ihe ụrà a dị ize ndụ nke ndị mmụọ ọjọọ na-eji eme ihe.13. Gịnị ka ọtụtụ ndị bụ ndị na-atụbu ndị mmụọ ọjọọ egwu meworo?13Ọ bụghị ị na ndị ajọ mmụọ na-eduhie ndị mmadụ kamakwa ha na-emenye ha egwu. Taa, Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya maara na ọ fọdụrụ ị oge dị mkpirikpi ka a kwụsị ha ịkpa ike, ha dịkwa obi ọjọọ ugbu a karịa mgbe ọ bụla ọzọ. Mkpughe 12:12,17 Nagbanyeghị nke ahụ, ọtụtụ puku ndị na-atụbu ndị ajọ mmụọ dị otú ahụ egwu kwa ụbọchị enwerewo onwe ha. Olee otú ha si mee nke ahụ? Gịnị ka mmadụ pụrụ ime ọbụna ma ọ bụrụ na o tinyeworị aka ná mgbaasị?ỤZỌ ISI NA-EGUZOGIDE NDỊ AJỌ MMỤỌ14. Dị ka Ndị Kraịst nke narị afọ mbụ nọ nEfesọs, olee otú anyị pụrụ isi nwere onwe anyị pụọ naka ndị ajọ mmụọ?14Bible na-agwa anyị otú anyị pụrụ isi guzogide ndị ajọ mmụọ nakwa otú anyị pụrụ isi nwere onwe anyị pụọ naka ha. Tụlee ihe atụ nke Ndị Kraịst nke narị afọ mbụ bụ ndị nọ nobodo Efesọs. Ụfọdụ nime ha na-eme mgbaasị tupu ha aghọọ Ndị Kraịst. Mgbe ha kpebiri ịkwụsị mgbaasị, gịnị ka ha mere? Bible na-ekwu, sị: Ọnụ ọgụgụ dịtụ ukwuu nke ndị na-eme majik chịkọtara akwụkwọ ha ma kpọọ ha ọkụ nihu mmadụ nile. Ọrụ 19:19 Site nibibi akwụkwọ majik ha, ndị ahụ ghọrọ Ndị Kraịst ọhụrụ setịpụụrụ ndị chọrọ iguzogide ndị ajọ mmụọ taa ihe nlereanya. Ọ dị mkpa ka ndị chọrọ ijere Jehova ozi bibie ihe nile metụtara mgbaasị. Nke ahụ na-agụnye akwụkwọ, magazin, vidio, akwụkwọ ịma ọkwa, na egwú ndị e tinyere na teepu, bụ ndị na-akwado mgbaasị ma na-eme ka o yie ihe dị mma ma na-akpali mmasị. Haga-ebibikwa ọtụmọkpọ ma ọ bụ ihe ndị ọzọ ha ji echebe onwe ha.1 Ndị Kọrint 10:21.15. Iji guzogide ndị ajọ mmụọ, olee ihe ọ dị mkpa ka anyị mee?15Afọ ole na ole mgbe Ndị Kraịst nọ nEfesọs bibisịrị akwụkwọ majik ha, Pọl onyeozi deere ha akwụkwọ, sị: Anyịnweremgba . . . megide ìgwè ndị mmụọ ọjọọ. Ndị Efesọs 6:12 Ndị mmụọ ọjọọ ahụ ezughị ike. Ha ka nọ na-anwa inwe mmeri. Nihi ya, olee ihe ọzọ dị mkpa ka Ndị Kraịst ahụ mee? Karịsịa ihe nile, ka Pọl kwuru, burunụ ọta ukwu bụ okwukwe, bụ nke unu ga-eji nwee ike imenyụ akụ ụta nile na-ere ọkụ nke ajọ onye ahụ Setan. Ndị Efesọs 6:16 Ka ọta nke okwukwe anyị na-esiwanye ike, otú ahụ ka anyị ga-enwekwu ike iguzogidesi ìgwè ndị mmụọ ọjọọ ike.Matiu 17:20.16. Olee otú anyị pụrụ isi mee ka okwukwe anyị siwanye ike?16Oleezi otú anyị pụrụ isi mee ka okwukwe anyị siwanye ike? Ọ bụ site nịmụ Bible. Mgbidi na-esi ike ma ọ bụrụ na ntọala ya siri ike. Notu aka ahụ, okwukwe anyị ịbụ nke siri ike na-adabere nụzọ dị ukwu notú ntọala ya, bụ ezi ihe ọmụma nke Okwu Chineke, bụ Bible, siruru ike. Ọ bụrụ na anyị na-agụ ma na-amụ Bible kwa ụbọchị, okwukwe anyị ga-esi ike. Dị ka mgbidi siri ike, okwukwe dị otú ahụ ga-echebe anyị pụọ naka ndị ajọ mmụọ.1 Jọn 5:5.17. Gịnị ka e kwesịrị ime iji guzogide ndị ajọ mmụọ?17Olee ihe ọzọ ọ dị mkpa ka Ndị Kraịst ahụ nọ nEfesọs mee? Ọ dị mkpa ka ha nwetakwuo nchebe ebe ọ bụ na ha bi nobodo nke ofufe ndị mmụọ ọjọọ jupụtara. Nihi ya, Pọl gwara ha, sị: Jirinụ ụdị ọ bụla nke ikpe ekpere na ịrịọsi arịrịọ ike na-anọgide nekpere noge nile nime mmụọ nsọ. Ndị Efesọs 6:18 Ebe ọ bụ na anyị onwe anyị kwa bi nụwa nke ofufe ndị mmụọ ọjọọ jupụtara, ikpegara Jehova ekpere nụzọ siri ike maka nchebe ya dị oké mkpa iji guzogide ndị ajọ mmụọ. Nezie, ọ dị mkpa ka anyị jiri aha Jehova na-eme ihe nekpere anyị. Ilu 18:10 Nihi ya, anyị kwesịrị ịnọgide na-arịọ Chineke nekpere ka ọ gbapụta anyị naka ajọ onyeahụ, bụ Setan Ekwensu. Matiu 6:13 Jehova ga-aza ekpere ndị dị otú ahụ e kpesiri ike.Abụ Ọma 145:19.18, 19. a Nihi gịnị ka anyị ga-eji jide naka na anyị ga-enwe mmeri nọgụ anyị na-alụso ndị ajọ mmụọ? b Ajụjụ dị aṅaa ka a ga-aza nisiakwụkwọ na-esonụ?18Ndị ajọ mmụọ dị ize ndụ, ma anyị ekwesịghị ịtụ ha egwu ma ọ bụrụ na anyị na-eguzogide Ekwensu ma na-abịaru Chineke nso site nime uche Ya. Jems 4:7, 8 A kpara ike nke ndị ajọ mmụọ ókè. E nyere ha ahụhụ noge Noa, a ga-ekpekwa ha ikpe nke ikpeazụ nọdịnihu. Jud 6 Chetakwa na ndị mmụọ ozi Jehova, bụ ndị dị ike, na-echebe anyị. 2 Ndị Eze 6:15-17 Ndị mmụọ ozi a nwere nnọọ mmasị ịhụ ka anyị nwere ihe ịga nke ọma niguzogide ndị ajọ mmụọ. Dị ka a pụrụ isi kwuo ya, ndị mmụọ ozi ezi omume a na-aja anyị ike. Nihi ya, ka anyị nọrọ Jehova na ezinụlọ ya nke ndị mmụọ e kere eke na-ekwesị ntụkwasị obi nso. Ka anyị zerekwa ụdị nile nke mgbaasị, na-etinyekwa ndụmọdụ nke Okwu Chineke nọrụ mgbe nile. 1 Pita 5:6, 7;2 Pita 2:9 Mgbe ahụ, anyị ga-ejide naka na anyị ga-emeri nọgụ anyị na-alụso ndị ajọ mmụọ.19Ma nihi gịnị ka Chineke jiworo kwe ka ndị ajọ mmụọ na mmebi iwu, bụ ndị kpatawooro ndị mmadụ oké nhụjuanya, dịgide? A ga-aza ajụjụ ahụnisiakwụkwọ na-esonụ.ỤZỌ ISI GUZOGIDE NDỊ AJỌ MMỤỌBibisịa ihe ndị metụtara mgbaasịNa-amụ BibleNa-ekpegakwara Chineke ekpere11 Nihi Gịnị Ka Chineke Ji Kwere Ka Nhụjuanya Dịrị?1, 2. Ụdị nhụjuanya dị aṅaa ka ndị mmadụ na-enwe taa, oleekwa ajụjụ ndị ọ na-akpali ọtụtụ ndị ịjụ?MGBE a lụsịrị otu agha kpụ ọkụ nọnụ notu ala nke agha tisasịrị, e liri ọtụtụ puku ndị inyom na ụmụntakịrị na-abụghị ndị agha, bụ ndị e gburu nagha ahụ, notu nnukwu ili a manyegasịrị obe gburugburu ya. Nobe nke ọ bụla, e dere ajụjụ bụ: Maka gịnị? Mgbe ụfọdụ, nke ahụ bụ ajụjụ kasị agbawa obi ịjụ. Ndị mmadụ na-eji mwute ajụ ya mgbe agha, ọdachi, ọrịa, ma ọ bụ mpụ gburu ndị ha hụrụ nanya, mgbe o bibiri ebe obibi ha, ma ọ bụ kpatara ha oké nhụjuanya nụzọ ndị ọzọ. Ha na-achọ ịmata ihe mere ọdachi ndị dị otú ahụ ji dakwasị ha.2Nihi gịnị ka Chineke ji kwere ka nhụjuanya dịrị? Ọ bụrụ na Jehova Chineke bụ onye kachasị ihe nile ike, onye na-ahụ nanya, onye nwere amamihe, nakwa onye na-ekpe ikpe ziri ezi, nihi gịnị ka ịkpọasị na ikpe na-ezighị ezi ji jupụta nụwa? Ì chetụwo echiche banyere ihe ndị a nonwe gị?3, 4. a Gịnị na-egosi na ọ dịghị njọ ịjụ ihe mere Chineke ji kwere ka nhụjuanya dịrị? b Olee otú mmebi iwu na nhụjuanya na-adị Jehova?3Ọ dị njọ ịjụ ihe mere Chineke ji kwere ka nhụjuanya dịrị? Ụfọdụ na-eche na ịjụ ajụjụ dị otú ahụ ga-eme ka o yie ka ọ bụ na ha enweghị okwukwe siri ike ma ọ bụ na ha adịghịakwanyere Chineke ùgwù. Otú ọ dị, mgbe ị na-agụ Bible, ị ga-achọpụta na ndị kwesịrị ntụkwasị obi, bụ ndị na-atụ egwu Chineke, jụrụ ajụjụ ndị yiri ya. Dị ka ihe atụ, Habakọk onye amụma jụrụ Jehova, sị: Nihi gịnị ka Ị na-eme ka m hụ ajọ ihe? Nihi gịnị ka Ị na-elegide mmegbu? ma ịpụnara mmadụ ihe ma ihe ike dị nihu m: ịlụ ọgụ wee dị, esemokwu na-ebulikwa onwe ya.Habakuk 1:3.Jehova ga-akwụsị nhụjuanya nile4Jehova ọ baara onye amụma ahụ kwesịrị ntụkwasị obi, bụ Habakọk, mba maka ịjụ ajụjụ dị otú ahụ? Ee e. Kama nke ahụ, Chineke tinyere okwu ahụ sitere nobi, bụ nke Habakọk kwuru, nihe ndekọ Bible. Chineke nyekwaara ya aka ịghọtakwu ihe inwekwu okwukwe. Jehova chọrọ imere gị otu ihe ahụ. Cheta na Bible na-akụzi na ọ na-eche banyere gị. 1 Pita 5:7 Chineke kpọrọ mmebi iwu na nhụjuanya nke mmebi iwu na-akpata asị karịa otú mmadụ ọ bụla kpọrọ ihe ndị ahụ asị. Aịsaịa 55:8, 9 Gịnịzi mere e ji enwe oké nhụjuanya nụwa?NIHI GỊNỊ KA E JI ENWE OKÉ NHỤJUANYA?5. Gịnị ka a na-ekwu mgbe ụfọdụ na ọ bụ ya mere ndị mmadụ ji ahụju anya, ma gịnị ka Bible na-akụzi?5Ndị nọ nokpukpe dị iche iche agakwuruwo ndị ndúokpukpe na ndị ụkọchukwu ha iji jụọ ihe mere e ji enwe oké nhụjuanya. Ihe a na-agwakarị ha bụ na ọ bụ uche Chineke ka mmadụ na-ata ahụhụ nakwa na ọ dịwo anya o kpebiri ihe nile ga-emenụ, gụnyere ọdachi. A na-agwa ọtụtụ ndị na ụzọ ndị Chineke si eme ihe dị omimi ma ọ bụ na Chineke na-egbu ndị mmadụọbụna ụmụakaka ha na ya wee nwee ike ịnọrọ neluigwe. Otú ọ dị, dị ka ị hụworo, Jehova Chineke adịghị akpata ihe ọjọọ. Bible na-ekwu, sị: Ya bụrụ Chineke ihe arụ, bụ imebi iwu; ya bụrụkwa Onye pụrụ ime ihe nile ihe arụ, bụ ime ajọ omume!Job 34:10.6. Nihi gịnị ka ọtụtụ ndị ji ehie ụzọ nịta Chineke ụta maka nhụjuanya dị nụwa?6Ị ma ihe mere ndị mmadụ ji ehie ụzọ nịta Chineke ụta maka nhụjuanya nile e nwere nụwa? Nọtụtụ ọnọdụ, ha na-ata Chineke Pụrụ Ime Ihe Nile ụta nihi na ha chere na ọ bụ ya na-achị ụwa a nezie. Ha amaghị otu eziokwu dị mfe, nke dịkwa mkpa, bụ nke Bible na-akụzi. Ị mụtara eziokwu ahụnIsi nke 3nke akwụkwọ a. Onye na-achị ụwa a nezie bụ Setan Ekwensu.7, 8. a Olee otú ụwa si egosipụta àgwà nke onye na-achị ya? b Olee otú ezughị okè mmadụ nakwa mgbe na ihe ndapụta siworo soro na-akpata nhụjuanya?7Bible na-ekwu nụzọ doro anya, sị: Ụwa dum dị nike aka nke ajọ onye ahụ. 1 Jọn 5:19 Mgbe i chebaara nke a echiche, ọ daghị ka ihe ezi uche dị na ya? Ụwa a na-egosipụta àgwà nke onye bụ mmụọ a na-adịghị ahụ anya, bụ onye na-eduhie ụwa dum mmadụ bi. Mkpughe 12:9 Setan bụ onye mkpọrọmasị, onye aghụghọ, na onye obi ọjọọ. Nihi ya, ụwa nke ọ na-achịkwa jupụtara nịkpọasị, naghụghọ, nakwa nobi ọjọọ. Nke ahụ bụ otu ihe mere e ji enwe oké nhụjuanya.8Ihe nke abụọ mere e ji enwe oké nhụjuanya bụ na, dị ka e kwurunIsi nke 3nakwụkwọ a, ihe a kpọrọ mmadụ anọwo na-abụ ndị na-ezughị okè na ndị mmehie kemgbe ahụ e nupụrụ isi nogige Iden. Ụmụ mmadụ, bụ ndị na-emehie emehie, na-azọkarị onye ga-achị ibe ya, nke a na-akpatakwaagha, mmegbu, na nhụjuanya. Eklisiastis 4:1;8:9 Ihe nke atọ mere e ji enwe nhụjuanya bụ mgbe na ihe ndapụta. Eklisiastis 9:11 Nụwa nke a nke ọ na-abụghị Jehova na-achị, ndị mmadụ pụrụ ịhụju anya nihi ịnọ nebe na-ekwesịghị ekwesị noge na-ekwesịghị ekwesị.9. Nihi gịnị ka anyị pụrụ iji jide naka na Jehova nwere ezi ihe mere o ji kwere ka nhụjuanya dịgide?9Ọ bụ ihe na-akasi obi anyị ịmata na Chineke adịghị akpata nhụjuanya. Ọ bụghị ya na-akpata agha, mpụ, mmegbu, ma ọ bụ ọbụna ọdachi ndị na-emere onwe ha, bụ ndị na-eme ka ndị mmadụ hụjuo anya. Ma, anyị ga-achọ ịmata, Nihi gịnị ka Jehova ji kwere ka nhụjuanya a nile dịrị? Ọ bụrụ na ọ bụ Onye Pụrụ Ime Ihe Nile, o nwere ike nke ịkwụsị ya. Gịnịzi mere na o mebeghị otú ahụ? Ọ ghaghị ịbụ na Chineke nke na-ahụ nanya, bụ onye anyị maara, nwere ezi ihe mere o ji o mebeghị otú ahụ.1 Jọn 4:8.OTU IHE ISEOKWU DỊ MKPA EBILITE10. Gịnị ka Setan rụrụ ụka banyere ya, ọ bụkwa nụzọ dị aṅaa?10Iji chọpụta ihe mere Chineke ji kwere ka nhụjuanya dịrị, ọ dị mkpa ka anyị chee echiche laa azụ mgbe nhụjuanya malitere. Mgbe Setan dubara Adam na Iv ninupụrụ Jehova isi, otu ihe iseokwu dị mkpa bilitere. Setan arụghị ụka na Jehova nwereike.Ọbụna Setan maara na a kparaghị ike Jehova ókè. Kama nke ahụ, Setan rụrụ ụka maò ruuruJehovaịchị achị.Site nịkpọ Chineke onye ụgha nke na-egbochi ihe ọma ịbịara ndị ọ na-achị, Setan boro Jehova ebubo na ọ maghị achị. Jenesis 3:2-5 Setan nyere echiche na ihe ga-adịrị ihe a kpọrọ mmadụ mma ma ọ bụrụ na ha anọghị nokpuru ọchịchị Chineke. Nke a bụ ịmaọbụbụezeJehova, bụ oruru o ruuru ya ịchị achị, aka.11. Gịnị mere Jehova egbughị ndị nnupụisi ahụ ozugbo ahụ nIden?11Adam na Iv nupụụrụ Jehova isi. Dị ka a pụrụ isi kwuo ya, ha kwuru, sị: Anyị achọghị ka Jehova chịwa anyị. Anyị pụrụ ikpebiri onwe anyị ihe ọma na ihe ọjọọ. Olee otú Jehovapụrụ isi dozie ihe iseokwu ahụ? Olee otú ọ pụrụ isi gosi ihe nile e kere eke nwere ọgụgụ isi na ihe ndị nnupụisi ahụ mere ezighị ezi nakwa na ụzọ ya kasị mma nezie? Mmadụ pụrụ ikwu na Chineke gaara ebibi ndị nnupụisi ahụ ma bido nisi. Ma Jehova ekwupụtawo nzube ya nke bụ ime ka ụmụ Adam na Iv jupụta ụwa, ọ chọkwara ka ha biri na paradaịs elu ala. Jenesis 1:28 Jehova na-emezu nzube yamgbe nile.Aịsaịa 55:10, 11 E wezụga nke ahụ, igbu ndị nnupụisi ahụ nIden agaraghị aza ajụjụ ahụ e welitere bụ ma ò ruuru Jehova ịchị achị.12, 13. Nye ihe atụ nke ihe mere Jehova jiworo kwe ka Setan chịwa ụwa a na ihe mere Chineke jiworo kwere ka ụmụ mmadụ na-achị onwe ha.12Ka anyị tụlee otu ihe atụ. Ka e were ya na otu onye nkụzi na-agwa ụmụ akwụkwọ ya otú e si arụ ọgụ. Otu nwa akwụkwọ nke ụbụrụ na-aghọ nkọ, nke na-enupụ isi, ekwuo na otú onye nkụzi ha si rụọ ọgụ ahụ abụghị otú e si arụ ya. Ninye echiche bụ na onye nkụzi ha amaghị akụzi ihe, nwa nnupụisi a esie ọnwụ na ya maara ụzọ ka mma isi rụta ya. Ụfọdụ ụmụ akwụkwọ echee na ihe o kwuru bụ eziokwu, ha amalitekwa inupụ isi. Gịnị ka onye nkụzi ahụ kwesịrị ime? Ọ bụrụna ọ chụpụ ndị nnupụisi ahụ na klas, gịnị ka ụmụ akwụkwọ ndị ọzọ ga-eche? Ọ bụ na ha agaghị ekwere na ihe nwa akwụkwọ ibe ha ahụ na ndị sonyeere ya kwuru bụ eziokwu? Ụmụ akwụkwọ ndị ọzọ nile nọ na klas ahụ nwere ike gharazie ịdị na-akwanyere onye nkụzi ahụ ùgwù, na-eche na ụjọ na-atụ ya na a ga-anwapụta na ọ maghị arụ ọgụ. Ma, ka e were ya na onye nkụzi ahụ kwere ka onye nnupụisi ahụ gosi klas otúọga-esi rụọ ọgụ ahụ.Nwa akwụkwọ a ọ maara ihe karịa onye nkụzi ya?13Jehova emewo ihe yiri ihe onye nkụzi ahụ mere. Cheta na ọ bụghị ị ndị nnupụisi ahụ nọ nIden ka ihe iseokwu ahụ gbasara. Ọtụtụ nde ndị mmụọ ozi nọ na-ekiri ihe na-emenụ. Job 38:7;Daniel 7:10 Ihe Jehova ga-eme banyere nnupụisi ahụ ga-emetụta ndị mmụọ ahụ nile nakwa nikpeazụ ndị nile e kere eke nwere ọgụgụ isi. Nihi ya, gịnị ka Jehova meworo? O kwewo ka Setan gosi otú ọ ga-esi chịa ihe a kpọrọ mmadụ. Chineke ekwewokwa ka ụmụ mmadụ chịwa onwe ha nokpuru nduzi nke Setan.14. Uru dị aṅaa ka mkpebi Jehova mere ikwe ka ụmụ mmadụ chịwa onwe ha ga-aba?14Onye nkụzi ahụ e kwuru banyere ya nihe atụ anyị ji mee ihe maara na ihe onye nnupụisi ahụ na ndị òtù ya kwuru abụghị eziokwu. Ma, ọ makwa na ọ ga-abara klas ahụ dum uru ma ọ bụrụ na e nye ndị nnupụisi ahụ ohere inwa igosi ma ihe ha na-ekwu ọ bụ eziokwu. Mgbe ndị nnupụisi ahụ na-emelighị ya, ụmụ akwụkwọ nile, bụ ndị nwere ezi obi, ga-ahụ na ọ bụ ị onye nkụzi ahụ ruru eru ịkụziri klas ahụ ihe. Mgbe nke ahụ gasịrị, ha ga-aghọta ihe mere onye nkụzi ahụ ga-eji chụpụ onye ọ bụla nupụrụ isi na klas. Notu aka ahụ, Jehova maara na mmadụ nile na ndị mmụọ ozi nile nwere obi eziokwu ga-erite uru site nịhụ na Setan na ndị so ya nupụ isi akụwo afọ nala nakwa na ụmụ mmadụ apụghị ịchị onwe ha. Dị ka Jeremaịa oge ochie, ha ga-amụta eziokwu a dị mkpa: Jehova, amawo m na ọ bụghị naka ya onwe ya ka ụzọ mmadụ dị: ọ bụghị onye ọ bụla nke na-eje ije nwe ime ka nzọụkwụ ya guzosie ike.Jeremaịa 10:23.NIHI GỊNỊ KA O JIWORO DỊTEE AKA?15, 16. a Nihi gịnị ka Jehova jiworo kwere ka nhụjuanya dịgide ruo ogologo oge? b Nihi gịnị ka Jehova na-ejighị gbochie ihe ndị dị ka mpụ ndị jọgburu onwe ha?15Otú ọ dị, nihi gịnị ka Jehova ji kwere ka nhụjuanya dịgide ruo ogologo oge? Nihi gịnịkwa ka ọ na-ejighị egbochi ihe ọjọọ ime? Ọ dị mma, tụlee ihe abụọ ndị onye nkụzi ahụ e kwuru okwu ya nihe atụ ahụ anyị ji mee ihena-agaghịeme. Nke mbụ, ọ gaghị akwụsị nwa akwụkwọ nnupụisi ahụ ịrụ ọgụ ahụ. Nke abụọ, onye nkụzi ahụ agaghị enyere onye nnupụisi ahụ aka. Notu aka ahụ, tụlee ihe abụọ Jehova kpebisiworo ikeịgharaime. Nke mbụ, ọ kwụsịbeghị Setan na ndị òtù ya ịnwa igosi na ihe ha kwuru ziri ezi. Nihi ya, ọ dịwo mkpa ka e chere ka oge gafee. Nime ọtụtụ puku afọ mmadụ dịwara adị, ihe a kpọrọ mmadụ anwalewo ụzọ dị iche iche nke isi chịa onwe ha. Ihe a kpọrọ mmadụ enwewo ọganihu na nkà mmụta sayensị nakwa nihe ndị ọzọ, ma ikpe na-ezighị ezi, mpụ, na agha akawo njọ.O dowo nnọọ anyana ọchịchị ụmụ mmadụ akụwo afọ nala.16Nke abụọ, Jehova enyebereghị Setan aka ịchị ụwa a. Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na Chineke egbochie ajọ mpụ, ọ gaghị egosi na ọ na-akwado ndị nnupụisi ahụ, dị ka a pụrụ isi kwuo ya? Nke ahụ ọ bụghị Chineke ime ka ndị mmadụ chewa na ikekwe mmadụpụrụịchị onwe ya nenweghị nsogbu ndị dị njọ? Ọ bụrụ na Jehova emee otú ahụ, ọ ga-apụta na ọ na-akwado ụgha. Otú ọ dị, Chineke apụghị ịgha ụgha.Ndị Hibru 6:18.17, 18. Gịnị ka Jehova ga-eme banyere ihe ọjọọ nile sitere nọchịchị ụmụ mmadụ nakwa naka ọrụ Setan?17Otú ọ dị, gịnị banyere ihe ndị e mebiworo nime ogologo oge a a nọworo na-enupụrụ Chineke isi? Anyị kwesịrị icheta na Jehova bụ onye pụrụ ime ihe nile. Nihi ya, ọ ga-edozili nsogbu ndị na-esite ná nhụjuanya nke ihe a kpọrọ mmadụ, ọ ga-emekwa otú ahụ. Dị ka anyị mụwororị, a ga-emezi ihe ndị e mebiri na mbara ụwa anyị a site nime ka ụwa ghọọ Paradaịs. Nihi okwukwe e nwere nàjà mgbapụta nke Jizọs, aga-edozi nsogbu ndị mmehie na-akpata, a ga-ejikwa mbilite nọnwụ dozie nsogbu ndị ọnwụ na-akpata. Nụzọ dị otú a, Chineke ga-eji Jizọs mee ihe iji tipịasịa ọrụ Ekwensu. 1 Jọn 3:8 Jehova ga-emezu ihe ndị a nile kpọmkwem noge kwesịrị ekwesị. Obi kwesịrị ịdị anyị ụtọ na Chineke emebeghị ihe tupu ugbu a, nihi na ntachi obi ya enyewo anyị ohere ịmụta eziokwu na ijere ya ozi. 2 Pita 3:9, 10 Ka ọ dịgodị, Chineke anọwo na-achọ nnọọ ndị ga-eji obi eziokwu fee ya, ọ nọwokwa na-enyere ha aka ịtachi obi ná nhụjuanya ọ bụla ha pụrụ inwe nụwa a nọ ná nsogbu.Jọn 4:23;1 Ndị Kọrint 10:13.18Ụfọdụ pụrụ iche, sị, À gaara ezere nhụjuanya a nile ma a sị na Chineke kere Adam na Iv nụzọ ga-eme ka hagharainupụrụ ya isi? Iji zaa ajụjụ ahụ, ọ dị mkpa ka i cheta otu onyinye dị oké ọnụ ahịa Jehova nyeworo gị.OLEE OTÚ Ị GA-ESI JIRI ONYINYE SITERE NAKA CHINEKE MEE IHE?Chineke ga-enyere gị aka ịtachi obi nahụhụ19. Onyinye dị aṅaa dị oké ọnụ ahịa ka Jehova nyeworo anyị, nihi gịnịkwa ka anyị ji kwesị iji ya kpọrọ ihe?19Dị ka e kwurunIsi nke 5nakwụkwọ a, e kere ụmụ mmadụ ka ha nwere onwe ha ime nhọrọ. Ị ghọtara na nke ahụ bụ onyinye dị oké ọnụ ahịa? Chineke ekewo ọtụtụ anụmanụ, ọ bụkwa amamihe ebumpụta ụwa na-achịkwa ha. Ilu 30:24 Ụmụ mmadụ emepụtawo ígwè ọrụrobotndị a pụrụ ime ka ha na-eme ihe ọ bụla a chọrọ ka ha mee. Obi ọ ga-adị anyị ụtọ ma a sị na Chineke kere anyị otú ahụ? Ee e, obi dị anyị ụtọ inwere onwe anyị ime nhọrọ nihe banyere ụdị mmadụ anyị ga-abụ, ụdị ndụ anyị ga-ebi, ụdị ndị anyị ga-emeta enyi, na ihe ndị ọzọ. Ọna-amasị anyị inwere onwe anyị ime ihe ụfọdụ, ọ bụkwa otú ahụ ka Chineke chọrọ ka ọ dịrị anyị.20, 21. Olee otú anyị pụrụ isi jiri nnwere onwe ime nhọrọ nke e nyeworo anyị mee ihe nụzọ kasị baa uru, nihi gịnịkwa ka anyị ji kwesị ime otú ahụ?20Ozi e jere ná mmanye adịghị amasị Jehova. 2 Ndị Kọrint 9:7 Iji maa atụ: Olee ihe ga-aka amasị nne ma ọ bụ nna ka nwatakịrị mee mgbe e nyere ya iheọ bụ iji obi ya sị I meela, ka ọ bụ ikwu otú ahụ mgbe a gwara ya agwa? Ajụjụ abụrụzie, Olee otúịga-esi jiri nnwere onwe ime nhọrọ nke Jehova nyeworo gị mee ihe? Setan, Adam, na Iv zọtọrọ nnwere onwe ime nhọrọ nke e nyere ha nala. Ha lelịrị Jehova Chineke. Olee ihe gị onwe gị ga-eme?21I nwere ohere iji nnwere onwe ime nhọrọ, nke magburu onwe ya, bụ nke e nyere gị, mee ihe nụzọ kasị baa uru. Ị pụrụ isonyere ọtụtụ nde mmadụ, bụ ndị dịnyeere Jehova. Ha na-eme ka obi Chineke ṅụrịa nihi na ha na-ekere òkè dị ukwuu nigosipụta na Setan bụ onye ụgha nakwa na ọchịchị edotụdịghị ya anya. Ilu 27:11 Gị onwe gị kwa pụrụ ime otú ahụ site nịhọrọ ụzọ ndụ ziri ezi. A ga-akọwa nke anisiakwụkwọ na-esonụ.12 Ibi Ndụ nỤzọ Na-amasị Chineke1, 2. Nye ihe atụ nke ụfọdụ ndị Jehova lere anya dị ka ndị enyi ya.OLEE ụdị onye ị ga-achọ ka ọ bụrụ enyi gị? O yikarịrị ka ọ bụ onye na-eche echiche otú i si eche, onye ihe na-amasị gị na-amasị, nakwa onye ụkpụrụ gị na ya bụ otu. Ọ bụkwa onye nwere àgwà ọma, ndị dị ka ikwu eziokwu na obiọma, ka ị ga-enwe mmasị ka ọ na-akpa gị nso.2Kemgbe ụwa, Chineke anọwo na-ahọrọ mmadụ ụfọdụ ka ha bụrụ ezi ndị enyi ya. Dị ka ihe atụ, Jehova kpọrọ Ebreham enyi ya. Aịsaịa 41:8;Jems 2:23 Chineke zoro aka nebe Devid nọ dị ka nwoke kwekọrọ nobi m nihi na ọ bụ ụdị onye Jehova hụrụ nanya. Ọrụ 13:22 Jehova lekwara Daniel onye amụma anya dị ka ihe a na-achọsi ike nke ukwuu.Daniel 9:23.3. Nihi gịnị ka Jehova na-eji ahọrọ ụfọdụ ndị mmadụ ịbụ ndị enyi ya?3Nihi gịnị ka Jehova ji were Ebreham, Devid, na Daniel dị ka ndị enyi ya? Ọ gwara Ebreham, sị: I gewo ntị nolu m. Jenesis 22:18 Nihi ya, Jehova na-abịaru ndị ji umeala nobi na-eme ihe ọ gwara ha nso. Geenụ ntị nolu m, ka ọ gwara ụmụ Izrel, M ga-abụkwara unu Chineke, unu onwe unu ga-abụkwara m otu ndị. Jeremaịa7:23 Ọ bụrụ na i rubere Jehova isi, gị onwe gị kwa pụrụ ịbụ enyi ya!JEHOVA NA-EWUSI NDỊ ENYI YA IKE4, 5. Olee otú Jehova si egosi ike ya nakụkụ ndị ya?4Chegodị uru ịbụ enyi Chineke ga-abara gị. Bible na-ekwu na Jehova na-achọ ohere iji gosi Onwe ya onye dị ike nakụkụ ndị obi ha zuru okè nebe Ọ nọ. 2 Ihe E Mere 16:9 Olee otú Jehova pụrụ isi gosi onwe ya onye dị ike nakụkụ gị? E mere ka otu ụzọ o si eme nke ahụ doo anyanAbụ Ọma 32:8, bụ ebe anyị na-agụ, sị: M Jehova ga-eme ka i nwee uche, M ga-ezikwa gị ihe nụzọ nke ị ga-eje ije nime ya: M ga-adụ gị ọdụ, anya m ga-adịkwasịkwa gị nahụ.5Lee okwu na-emetụ nahụ nke ahụ bụ, bụ nke na-egosi na Jehova na-eche banyere anyị! Ọ ga-enye gị nduzi dị mkpa ma na-eche gị nche ka ị na-agbaso nduzi ya. Chinekechọrọinyere gị aka ịnagide ọnwụnwa na ule ndị na-abịara gị. Abụ Ọma 55:22 Nihi ya, ọ bụrụ na i jiri obi zuru okè na-ejere Jehova ozi, ị ga-enwe obi ike dị ka ọbụ abụ ahụ, bụ onye sịrị: Edowo m Jehova nihu m mgbe nile: nihi na Ọ nọ naka nri m, a gaghị ewezụga m nọnọdụ m. Abụ Ọma 16:8;63:8 Ee, Jehova pụrụ inyere gị aka ibi ndụ nụzọ na-amasị ya. Ma dị ka ị maara, ọ dị onye iro Chineke nke ga-achọ igbochi gị ime nke ahụ.IHE ỊMA AKA SETAN6. Gịnị ka Setan kwuru banyere ụmụ mmadụ?6Isi nke 11nke akwụkwọ a kọwara otú Setan bụ Ekwensu si maa ọbụbụeze Chineke aka. Setan boro Chineke ebubo na ọ ghara ụgha ma nye echiche bụ na Jehova emezighị emezi nịghara ikwe ka Adam na Iv kpebiere onwe ha ihe ọma na ihe ọjọọ. Ka Adam na Iv mehiesịrị, ụmụ ha amalitekwa ijupụta ụwa, Setan kwuru na ụmụ mmadụ ejighị ezi obi na-efe Jehova. Ndị mmadụ adịghị ejere Chineke ozi nihi na ha hụrụ ya nanya, ka Setan kwuru. E nye m ohere, aga m emeli kammadụ nilegbakụta Chineke azụ. Akụkọ banyere nwoke ahụ aha ya bụ Job na-egosi na nke ahụ bụ ihe Setan kweere. Ònye bụ Job, oleekwa otú ebubo Setan boro Chineke si gbasa ya?7, 8. a Gịnị mere ka Job bụrụ onye pụrụ iche netiti ndị biri noge ya? b Olee otú Setan si nye echiche bụ na Job ejighị ezi obi na-efe Chineke?7Job dịrị ndụ ihe dị ka afọ 3,600 gara aga. Ọ bụ ezigbo mmadụ, nihi na Jehova kwuru, sị: Ọ dịghị onye dị ka ya nụwa, ọ bụ nwoke zuru okè, ziekwa ezi, nke na-atụ egwu Chineke, na-esikwa nihe ọjọọ wezụga onwe ya. Job 1:8 Job biri ndụ nụzọ mere Chineke obi ụtọ.8Setan nyere echiche bụ na Job ejighị ezi obi na-efe Chineke. Ekwensu gwara Jehova, sị: Ọ bụghị Gị onwe gị gbaworo ya Job, gbaakwara ụlọ ya, gbaakwara ihe nile o nwere, ogige gburugburu? Ị gọziwo ọrụ aka ya abụọ, ihe nnweta ya agbasawokwa nala. Ma otú ọ dị, biko, setịpụ aka Gị, metụ ihe nile o nwere, ọ ghaghịkwa ịgbakụta Gị azụ nihu Gị.Job 1:10, 11.9. Olee ihe Jehova mere banyere aka Setan mara, nihi gịnịkwa?9Setan si otú a zọrọ na Job na-efe Chineke nihi uru ọ na-erite. Ekwensu kwukwara na ọ bụrụ na a nwaa Job, ọ ga-agbakụta Chineke azụ. Olee ihe Jehova mere banyere aka Setan mara? Ebe ọ bụ na ihe iseokwu ahụ bụ banyere ebumnobi Job, Jehova kwere ka Setan nwaa Job. Nụzọ dị otú a, ọ ga-apụta ìhè ma Job ọ hụrụ Chineke nanya ma ọ bụ na ọ hụghị ya.A NWAA JOB10. Ọnwụnwa ndị dị aṅaa dakwasịrị Job, oleekwa otú o si meghachi omume?10Noge na-adịghị anya, Setan nwara Job nụzọ dị iche iche. E zuuru ụfọdụ nime anụmanụ Job, gbuokwa ndị ọzọ. E gburu ọnụ ọgụgụ ka ukwuu nime ndị na-ejere ya ozi. Nke a kpataara Job ihe isi ike akụ na ụba. Ebelebe ọzọ gburu mgbe oké ifufe gburu ụmụ ya iri. Otú ọ dị, nagbanyeghị ihe ndị a jọgburu onwe ha dakwasịrị ya, Job emehieghị, ọ sịghịkwa na Chineke mere ihe nzuzu.Job 1:22.11. a Gịnị bụ ihe nke abụọ Setan kwuru banyere Job, oleekwa otú Jehova si meghachi omume? b Olee otú Job si meghachi omume banyere ọrịa ya na-egbu mgbu?11Setan ezughị ike. Ọ ghaghị ịbụ na o chere na Job ga-agbakụta Chineke azụ ma ọ daa ọrịa nagbanyeghị na o diwo mfu nke ihe onwunwe ya, ọnwụ nke ndị na-ejere ya ozi na nke ụmụ ya. Jehova kwere ka Setan tie Job ajọ ọrịa na-asọ oyi ma na-egbu mgbu. Ma, ọbụna nke a emeghị ka Job kwụsị inwe okwukwe nebe Chineke nọ. Kama nke ahụ, o kwusiri ike, sị: Ruo mgbe m kubiri ume m gaghị esi nebe m nọ wezụga izu okè m!Job 27:5.A kwụghachiri Job ụgwọ maka ikwesị ntụkwasị obi ya12. Olee otú omume Job si gosi na ihe Ekwensu zọọrọ banyere ya bụ ụgha?12Job amaghị na ọ bụ Setan kpatara nsogbu ya. Ebe ọ bụ na Job amaghị banyere aka Ekwensu mara ọbụbụeze Jehova, o chere na ọ bụ Chineke kpatara nsogbu ya. Job 6:4;16:11-14 Nagbanyeghị nke ahụ, ọ nọgidere na-eguzosi ike nezi ihe nye Jehova. Nnọgide Job nọgidere na-ekwesị ntụkwasị obi mere ka nzọrọ Setan zọọrọ na Job na-efe Chineke nihi ihe ndị ọ na-erite naka ya, ghọọ okpookpo ụgha!13. Gịnị ka ikwesị ntụkwasị obi Job nebe Chineke nọ rụpụtara?13Ikwesị ntụkwasị obi Job mere ka ọnụ sie Jehova ike nịzaghachi aka Setan mara ya nụzọ mkparị. Job bụ nezie enyi Jehova, Chineke kwụrụ ya ụgwọ maka ikwesị ntụkwasị obi.Job 42:12-17.OTÚ O SI GBASA GỊ14, 15. Nihi gịnị ka anyị pụrụ iji kwuo na ihe ịma aka Setan welitere banyere Job gbasara mmadụnile?14Ihe iseokwu ahụ nke metụtara iguzosi ike nezi ihe nye Chineke, bụ nke Setan welitere, abụghị ị Job ka ọ gbasara. Ọ gbasakwara gị. E gosipụtara nke a nụzọ doro anyanIlu 27:11, bụ ebe Okwu Jehova na-asị: Mara ihe, nwa m, wee mee ka obi m ṅụrịa, ka m wee zaghachi onye na-ata m ụta okwu. Okwu ndị a, bụ ndị e dere ọtụtụ afọ ka Job nwụsịrị, na-egosi na Setan ka na-ata Chineke ụta ma na-ebo ndị ohuYa ebubo. Mgbe anyị na-ebi ndụ nụzọ na-amasị Jehova, anyị na-enye aka nezie ninye azịza maka ebubo ụgha Setan, anyị na-esikwa otú ahụ eme ka obi Chineke ṅụrịa. Olee otú nke ahụ dị gị? Ọ gaghị abụ ihe magburu onwe ya iso nye azịza maka ebubo Ekwensu, ọbụna ma ọ bụrụ na ọ dị mkpa na ị ghaghị ime mgbanwe ụfọdụ ná ndụ gị?15Rịba ama na Setan kwuru, sị: Ihe nile nkemmadụnwere ka ọ ga-enye nọnọdụ ndụ ya. Job 2:4 Site nịsị mmadụ, Setan mere ka o doo anya na ebubo ya agbasaghị ị Job kama ọ gbasara mmadụnile.Nke ahụ abụghị obere okwu. Setan enyewo echiche naijighị ezi obi na-eguzosi ike nezi ihe nye Chineke. Ọ ga-amasị Ekwensu ịhụ ka i nupụụrụ Chineke isi ma hapụ ụzọ nke ezi omume mgbe ị malitere inwe ihe isi ike. Olee otú Setan pụrụ isi gbalịa imezu nke a?16. a Ụzọ ndị dị aṅaa ka Setan si na-agbalị ime ka ndị mmadụ gbakụta Chineke azụ? b Olee otú Ekwensu pụrụ isi jiri ụzọ ndị a mee ihe nebe ị nọ?16Dị ka a tụlerenIsi nke 10nakwụkwọ a, Setan na-eji ụzọ dịgasị iche iche eme ka ndị mmadụ gbakụta Chineke azụ. Notu akụkụ, ọ na-awakpo mmadụ dị ka ọdụm na-ebigbọ ebigbọ, na-achọ onye ọ ga-eripịa. 1 Pita 5:8 Nihi ya, a pụrụ ịhụ aka ọrụ Setan mgbe ndị enyi, ndị ikwu, ma ọ bụ ndị ọzọ na-emegide mgbalị ị na-eme ịmụ Bible na itinye ihe ndị ị na-amụta nọrụ.Jọn 15:19, 20 Naka nke ọzọ, Setan na-anọgide na-enwogha onwe ya ịbụ mmụọ ozi nke ìhè. 2 Ndị Kọrint 11:14 Ekwensu pụrụ iji ụzọ aghụghọ duhie gị ma mee ka ị kwụsị ibi ndụ nụzọ na-amasị Chineke. Ọ pụkwara iji nkụda mmụọ mee ihe, ikekwe na-eme ka i chee na i rughị eru ime ihe na-amasị Chineke. Ilu 24:10 Ma Setan ọ na-eme ka ọdụm na-ebigbọ ebigbọ ma ọ na-eme onwe ya mmụọ ozi nke ìhè, ihe o kwuru agbanwebeghị:Ọ na-ekwu na ọ bụrụ na ule na ọnwụnwa abịara gị, ị ga-akwụsị ijere Chineke ozi. Olee otú ị pụrụ isi nye azịza maka ihe ịma aka a ma guzosie ike nezi ihe nye Chineke, dị ka Job mere?IRUBE ISI NIHE NDỊ JEHOVA NYERE NIWU17. Gịnị bụ isi ihe mere anyị ga-eji rube isi nihe ndị Jehova nyere niwu?17Ị pụrụ inye azịza maka ihe ịma aka Setan site nibi ndụ nụzọ na-amasị Chineke. Gịnị ka nke a na-agụnye? Bible na-aza, sị: Ị ga-ewerekwa obi gị nile, werekwa mkpụrụ obi gị nile, werekwa ike gị nile, hụ Jehova, bụ Chineke gị, nanya. Deuterọnọmi 6:5 Ka ị na-enwewanye ịhụya nebe Chineke nọ, ị ga na-achọsi nnọọ ike ime ihe ndị ọ chọrọ ka i mee. Nke a bụ ihe ịhụ Chineke nanya pụtara, ka Jọn onyeozi dere, ka anyị debe ihe ndị o nyere niwu. Ọ bụrụ na ị hụrụ Jehova nanya site nobi gị dum, ị ga-achọpụta na ihe ndị o nyere niwu adịghịkwa arọ.1 Jọn 5:3.18, 19. a Olee ihe ụfọdụ Jehova nyere niwu? Lee igbe dị na peeji nke 122. b Olee otú anyị si mara na Chineke adịghị achọ ka anyị mee ihe anyị na-agaghị emeli?18Olee ihe ndị Jehova nyere niwu? Ụfọdụ nime ha gụnyere omume ndị anyị na-aghaghị izere. Dị ka ihe atụ, leeigbe dị na peeji nke 122, nke isiokwu ya bụ Zere Ihe Ndị Jehova Kpọrọ Asị.Nebe ahụ, ị ga-ahụ omume ndị e depụtara, bụ ndị Bible katọrọ nụzọ pụtara ìhè. I lee ha anya na nke mbụ ya, omume ụfọdụ e depụtara nebe ahụ pụrụ iyi ka hà adịchaghị njọ. Ma mgbe ị tụgharịsịrị uche nakụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị a kpọtụrụ uche, o yikarịrị ka ị ga-ahụ amamihe dị niwu Jehova. Ime mgbanwe nomume gị pụrụ ịbụ ihe ịma aka kasịnụ i nwetụworo. Nagbanyeghị nke ahụ, ibi ndụ nụzọ na-amasị Chineke na-eweta afọ ojuju na obi ụtọ dị ukwuu. Aịsaịa 48:17, 18 Ị ga-emelikwa ya. Olee otú anyị si mara?19Jehova adịghị achọ ka anyị mee ihe anyị na-agaghị emeli. Deuterọnọmi 30:11-14 Ọ maara ihe ndị anyị pụrụ ime naihe ndị anyị na-apụghị ime karịa ka anyị maara. Abụ Ọma 103:14 Ọzọkwa, Jehova pụrụ inye anyị ume iji rubere ya isi. Pọl onyeozi dere, sị: Chineke na-ekwesị ntụkwasị obi, ọ gaghịkwa ekwe ka a nwaa unu gabiga ihe unu pụrụ ịnagide, kama mgbe ọnwụnwa ahụ bịara ọ ga-emekwa ụzọ mgbapụ ka unu wee nwee ike idi ya. 1 Ndị Kọrint 10:13 Iji nyere gị aka ịtachi obi, Jehova pụrụ ọbụna inye gị ike karịrị ike nkịtị. 2 Ndị Kọrint 4:7 Mgbe Pọl tachisịrị obi nọtụtụ ọnwụnwa, o kwuru, sị: Maka ihe nile enwere m ume site nonye ahụ nke na-enye m ike.Ndị Filipaị 4:13.ỊZỤLITE ÀGWÀ NDỊ NA-AMASỊ CHINEKE20. Àgwà ndị dị aṅaa na-amasị Chineke ka i kwesịrị ịzụlite, nihi gịnịkwa ka ha ji dị mkpa?20Nezie, ime ihe na-amasị Jehova gụnyere ihe karịrị izere ihe ndị ọ kpọrọ asị. Ọ dịkwa mkpa ka ihe ndị na-amasị ya na-amasị gị. Ndị Rom 12:9 Ọ bụ na ọ dịghị amasị gị ka ndị na-eche echiche otú i si eche, ndị ihe na-amasị gị na-amasị, nakwa ndị ụkpụrụ gị na ha bụ otu bụrụ ndị enyi gị. Ọ na-amasịkwa Jehova ka ndị dị otú ahụ bụrụ ndị enyi ya. Nihi ya, mụta inwe mmasị nihe ndị na-amasị Jehova. A kọwara ụfọdụ nime hanAbụ Ọma 15:1-5, bụ ebe anyị na-agụ banyere ndị Chineke lere anya dị ka ndị enyi ya. Ndị enyi Jehova na-amịpụta ihe Bible na-akpọ mkpụrụ nke mmụọ nsọ. Ọ gụnyere àgwà ndị dị ka ịhụya, ọṅụ, udo, ogologo ntachi obi, obiọma, ịdị mma, okwukwe, ịdị nwayọọ, njide onwe onye.Ndị Galeshia 5:22, 23.21. Gịnị ga-enyere gị aka ịzụlite àgwà ndị na-amasị Chineke?21Ịgụ na ịmụ Bible mgbe nile ga-enyere gị aka ịzụlite àgwà ndị na-amasị Chineke. Ịmụta ihe Chineke na-achọ naka gị ga-enyere gị aka ime ka echiche gị kwekọọ nechiche Chineke. Aịsaịa 30:20, 21 Ka ị na-enwewanye ịhụya nebe Jehova nọ, otú ahụ ka ọchịchọ i nwere ibi ndụ nụzọ na-amasị Chineke ga-esiwanye ike.22. Gịnị ka ị ga-arụzu ma ọ bụrụ na i bie ndụ nụzọ na-amasị Chineke?22A chọrọ mgbalị iji bie ndụ nụzọ na-amasị Jehova. Bible ji ịgbanwe ụzọ ndụ gị tụnyere iyipụ ụdị mmadụ ochie ma yikwasị nke ọhụrụ. Ndị Kọlọsi 3:9, 10 Ma nihe banyere ihe ndị Jehova nyere niwu, ọbụ abụ ahụ dere, sị: Nidebe ha ka ọkpụkpụ ọrụ hiri nne na-apụta. Abụ Ọma 19:11 Gị onwe gị kwa ga-achọpụta na ibi ndụ nụzọ na-amasị Chineke nwere ụgwọ ọrụ dị ukwuu. Site nime otú ahụ, ị ga-enye azịza banyere ihe ịma aka Setan ma mee ka Jehova ṅụrịa!ZERE IHE NDỊ JEHOVA KPỌRỌ ASỊIgbu mmadụ.Ọpụpụ 20:13;21:22, 23.Mmekọahụ rụrụ arụ.Levitikọs 20:10,13,15, 16;Ndị Rom 1:24,26, 27,32;1 Ndị Kọrint 6:9, 10.Mgbaasị.Deuterọnọmi 18:9-13;1 Ndị Kọrint 10:21, 22;Ndị Galeshia 5:20, 21.Ikpere arụsị.1 Ndị Kọrint 10:14.Aṅụrụma.1 Ndị Kọrint 5:11.Izu ohi.Levitikọs 6:2,4;Ndị Efesọs 4:28.Ịgha ụgha.Ilu 6:16,19;Ndị Kọlọsi 3:9;Mkpughe 22:15.Anyaukwu.1 Ndị Kọrint 5:11.Ime ihe ike.Abụ Ọma 11:5;Ilu 22:24, 25;Malakaị 2:16;Ndị Galeshia 5:20.Okwu na-adịghị mma.Levitikọs 19:16;Ndị Efesọs 5:4;Ndị Kọlọsi 3:8.Iji ọbara eme ihe nụzọ na-ezighị ezi.Jenesis 9:4;Ọrụ 15:20,28, 29.Mmadụ ịjụ igboro ndị ezinụlọ ya mkpa ha.1 Timoti 5:8.Ikere òkè nagha ma ọ bụ nesemokwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke ụwa a.Aịsaịa 2:4;Jọn 6:15;17:16.Ịkpọ ma ọ bụ ịra ụtaba, ise siga, ma ọ bụ iji ihe ndị a sị na ha bụ ọgwụ ndị e ji atụrụ ndụ eme ihe.Mak 15:23;2 Ndị Kọrint 7:1.13 Ile Ndụ Anya Otú Chineke Si Ele Ya1. Ònye kere ihe nile dị ndụ?JEHOVA bụ Chineke neziokwu, ka Jeremaịa onye amụma kwuru. Ya onwe ya bụ Chineke dị ndụ. Jeremaịa 10:10 Ọzọkwa, ọ bụ Jehova Chineke kere ihe nile dị ndụ. Ndị e kere eke nọ neluigwe gwara ya, sị: I kere ihe nile, ọ bụkwa nihi ọchịchọ gị ka ha ji dịrị, ka e jikwa kee ha. Mkpughe 4:11 Mgbe ọ na-abụku Chineke abụ otuto, Eze Devid kwuru, sị: Nebe Ị nọ ka isi iyi ndụ dị. Abụ Ọma 36:9 Nezie, ndụ bụ onyinye sitere naka Chineke.2. Ụzọ dị aṅaa ka Chineke si enyere anyị aka ịdịgide ndụ?2Jehova na-enyekwara anyị aka ịdịgide ndụ. Ọrụ 17:28 Ọ na-enye anyị ihe oriri, mmiri ọṅụṅụ, na ikuku anyị na-ekuru, o nyekwara anyị ala anyị bi na ya. Ọrụ 14:15-17 Jehova emewo nke a nụzọ na-eme ka ndụ na-atọ anyị ụtọ. Ma, iji nụ ụtọ ndụ nụzọ zuru ezu, ọ dị mkpa ka anyị mata ihe ndị Chineke nyere niwu ma na-erube isi na ha.Aịsaịa 48:17, 18.ỊKWANYERE NDỤ ÙGWÙ3. Olee otú Chineke si lee ogbugbu e gburu Ebel anya?3Chineke chọrọ ka anyị na-akwanyere ndụnke anyị nakwa nke ndị ọzọùgwù. Dị ka ihe atụ, laa azụ noge Adam na Iv, nwa ha bụ Ken wesoro nwanne ya nwoke nke ọ tọrọ,bụ Ebel, iwe ọkụ. Jehova dọrọ Ken aka ná ntị na iwe ya pụrụ ime ka o mehie nụzọ dị oké njọ. Ken leghaara ịdọ aka ná ntị ahụ anya. O biliri imegide Ebel, bụ nwanne ya, wee gbuo ya. Jenesis 4:3-8 Jehova nyere Ken ahụhụ maka igbu nwanne ya.Jenesis 4:9-11.4. NIwu Mozis, olee otú Chineke si mee ka ụzọ e kwesịrị isi na-ele ndụ anya pụta ìhè?4Ka ọtụtụ puku afọ gasịrị, Jehova nyere ụmụ Izrel iwu ndị ga-enyere ha aka ijere ya ozi nụzọ ọ na-anakwere. Mgbe ụfọdụ, a na-akpọ iwu a Iwu Mozis nihi na e nyere ya site naka Mozis. Otu ihe e kwuru nIwu Mozis ahụ bụ: Gị egbula mmadụ. Deuterọnọmi 5:17 Nke a gosiri ụmụ Izrel na Chineke ji ndụ mmadụ kpọrọ ihe nakwa na ndị mmadụ kwesịrị iji ndụ ndị ọzọ kpọrọ ihe.5. Olee otú anyị kwesịrị isi na-ele ite ime anya?5Gịnịkwanụ banyere ndụ nke nwa e bu nafọ? Dị ka Iwu Mozis si kwuo, igbu nwa nọ nafọ nne ya dị njọ. Nezie, ọbụna ndụ dị otú ahụ dị oké ọnụ ahịa nanya Jehova. Ọpụpụ 21:22, 23;Abụ Ọma 127:3 Nke a pụtara na ite ime dị njọ.6. Gịnị mere na anyị ekwesịghị ịkpọ mmadụ ibe anyị asị?6Ịkwanyere ndụ ùgwù na-agụnye inwe echiche ziri ezi banyere mmadụ ibe anyị. Bible na-ekwu, sị: Onye ọ bụla nke kpọrọ nwanna ya asị bụ ogbu mmadụ, unu makwaara na ọ dịghị ogbu mmadụ nke ndụ ebighị ebi na-adịgide nime ya. 1 Jọn 3:15 Ọ bụrụ na anyị chọrọ ịdị ndụ ebighị ebi, anyị ekwesịghị ịkpọ mmadụ ibe anyị asị nihi na ịkpọasị bụ isi ihe na-akpata ihe ka ọtụtụ nihe ike ndị mmadụ na-eme. 1 Jọn 3:11, 12 Ọ dị mkpa ka anyị mụta ịhụ ibe anyị nanya.7. Olee omume ụfọdụ ndị na-egosi akwanyereghị ndụ ùgwù?7Oleekwanụ banyere ịkwanyere ndụ nke anyị ùgwù? Ọ dịghị onye ị ga-asị ka ọ nwụọ ya ekwe, ma ụfọdụ na-etinye ndụ ha nihe ize ndụ maka ihe ụtọ. Dị ka ihe atụ, ọtụtụ ndị na-akpọ ma ọ bụ na-ara ụtaba, na-ese siga, na-aṅụ igbo, ma ọ bụ na-eji ọgwụ ọjọọ ndị ọzọ eme ihe. Ihe ndị dị otú ahụ na-emebi ahụ, ha na-egbukarịkwa ndị na-eji ha eme ihe.Onye ọ bụla nke na-eji ihe ndị a eme ihe adịghị ewere ndụ dị ka ihe dị nsọ. Omume ndị a adịghị ọcha nanya Chineke. Ndị Rom 6:19;12:1;2 Ndị Kọrint 7:1 Iji jeere Chineke ozi nụzọ ọ na-anakwere, anyị aghaghị ịhapụ omume ndị dị otú ahụ. Ọ bụ ezie na ime otú ahụ pụrụ isi nnọọ ike, Jehova pụrụ inye anyị nkwado dị mkpa. Ọ na-enwekwa obi ụtọ ná mgbalị anyị na-etinye iji ndụ anyị na-eme ihe dị ka onyinye dị oké ọnụ ahịa sitere naka ya.8. Nihi gịnị ka anyị kwesịrị iji buru nuche mkpa ọ dị ịdị na-akpachapụ anya?8Ọ bụrụ na anyị na-akwanyere ndụ ùgwù, anyị ga-eburu nuche mkpa ọ dị ịdị na-akpachapụ anya. Anyị ekwesịghị ịdị na-eme ihe nelezighị anya, anyị agaghịkwa eji ndụ anyị na-egwuri egwu maka ihe ụtọ. Anyị ga-ezere ịkwọ ụgbọala ara ara ma ọ bụ igwu egwuregwu ike ma ọ bụ egwuregwu ndị dị ize ndụ. Abụ Ọma 11:5 Iwu Chineke nyere Izrel oge ochie kwuru, sị: Mgbe ị na-ewu ụlọ ọhụrụ nke elu ya dị mbadamba, ị ga-emekwara elu ụlọ gị ihe mgbochi gburugburu ma ọ bụ mgbidi dị ala, ka ị ghara ime ka ọbara dị nụlọ gị, mgbe mmadụ ga-esi na ya daa. Deuterọnọmi 22:8 Iji mee ihe kwekọrọ nụkpụrụ dị niwu ahụ, hụ na ihe ndị dị ka steepụ ụlọ gị nọ nọnọdụ dị mma ka mmadụ ghara ịzọhie ụkwụ ma daa merụọ ezigbo ahụ. Ọ bụrụ na i nwere ụgbọala, hụ na ọ dịghị ize ndụ ọnyịnya. Ekwela ka ebe obibi gị ma ọ bụ ụgbọala gị bụrụ ihe ize ndụ nye gị onwe gị ma ọ bụ ndị ọzọ.9. Ọ bụrụ na anyị na-akwanyere ndụ ùgwù, olee otú anyị ga-esi na-emeso ụmụ anụmanụ?9Gịnịkwanụ banyere ndụ anụmanụ? Onye Okike na-elekwa ya anya dị ka ihe dị nsọ. Chineke kwere ka a na-egbu ụmụ anụmanụ maka oriri na iji nweta ihe e ji akwa uwe ma ọ bụ iji chebe ndị mmadụ pụọ nihe ize ndụ. Jenesis 3:21;9:3;Ọpụpụ 21:28 Otú ọ dị, ịrụsa ụmụ anụmanụ arụrụala ma ọ bụ igbu ha ị maka egwuregwu adịghị mma, ọ na-egosikwa ajọ nlelị maka ịdị nsọ nke ndụ.Ilu 12:10.ỊKWANYERE ỌBARA ÙGWÙ10. Olee otú Chineke siworo gosi na ya na-ele ndụ na ọbara anya dị ka otu ihe?10Mgbe Ken gbusịrị nwanne ya bụ Ebel, Jehova gwara Ken, sị: Olu ọbara nwanne gị na-etiku m site nala. Jenesis 4:10 Mgbe Chineke kwuru okwu banyere ọbara Ebel, ihe ọ na-ekwu banyere ya bụ ndụ Ebel. Ken egbuwo Ebel, ugbu a kwa, a ghaghị inye Ken ahụhụ. Ọ dị ka à ga-asị na ọbara ma ọ bụ ndụ Ebel na-etiku Jehova ka o kpee ikpe ziri ezi. E gosighachikwara ihe jikọrọ ndụ na ọbara mgbe Iju Mmiri nke ụbọchị Noa gasịrị. Tupu Iju Mmiri ahụ, ụmụ mmadụ na-eri ị mkpụrụ osisi, akwụkwọ nri, mkpụrụ akụkụ, na ụdị akị dị iche iche. Mgbe Iju Mmiri ahụ gasịrị, Jehova gwara Noa na ụmụ ya, sị: Ihe nile ọ bụla nke na-akpụ akpụ, nke dị ndụ, ga-abụrụ unu ihe oriri; dị ka akwụkwọ ihe ọkụkụ ka M nyeworo unu ha nile. Otú ọ dị, Chineke nyere ha iwu a: Nanị anụ ahụ nke ndụ ya, bụ ọbara ya, dị nime ya ka unu na-agaghị eri. Jenesis 1:29;9:3, 4 Nụzọ doro anya, Jehova na-ele ndụ na ọbara nke ihe o kere eke anya dị ka otu ihe.11. Gịnị ka Chineke kwuru ka a ghara iji ọbara na-eme kemgbe oge Noa?11Anyị na-akwanyere ọbara ùgwù site nịghara iri ya. NIwu Jehova nyere ụmụ Izrel, o kwuru, sị: Nwoke ọ bụla . . . nke na-achụ nta ihe, ma ọ bụ anụ ọhịa ma ọ bụ anụ ufe, nke a na-eri eri; ọ ga-awụsịkwa ọbara ya, were ájá kpuchie ya. . . . M wee sị ụmụ Izrel, Unu erila ọbara anụ ahụ ọ bụla. Levitikọs 17:13, 14 Iwu Chineke nyere ka a ghara iri ọbara anụmanụ, bụ nke o buru ụzọ nye Noa ihe dị ka afọ 800 tupu o nye ya ụmụ Izrel, ka dị irè. Echiche Jehova doro anya nokwu a: Ndị ohu ya pụrụ iri anụ ma ha agaghị eri ọbara ya. Ha kwesịrị ịwụsị ọbara ya nalainyeghachi Chineke ndụ nke ihe ahụ e kere eke, dị ka a pụrụ isi kwuo ya.12. Iwu dị aṅaa nke metụtara ọbara, bụkwa nke ka dị irè taa, ka mmụọ nsọ nyere na narị afọ mbụ?12E nyekwara Ndị Kraịst iwu yiri nke ahụ. Ndịozi na ndịikom ndị ọzọ bụ ndị na-edu ndú netiti ụmụazụ Jizọs na narị afọ mbụ zukọrọ iji kpebie iwu ndị onye ọ bụla nọ nọgbakọ Ndị Kraịst na-aghaghị irube isi na ha. Ha ruru ná nkwubi okwu a: Mmụọ nsọ na anyị onwe anyị akwadowo ịghara ịtụkwasịkwuru unu ibu arọ, ma e wezụga ihe ndị a dị mkpa, bụ ịnọgide na-ezere ihe ndị a chụrụ nàjà nye arụsị, nakwa ọbara na anụ ndị a nyagburu anyagbu anụ ndị a hapụrụ ọbara nime ha na ịkwa iko. Ọrụ 15:28, 29;21:25 Nihi ya, anyị aghaghị ịnọgide na-ezere ọbara. Nanya Chineke, ọ dị mkpa ka anyị mee nke ahụ dịkwa ka ọ dị mkpa ka anyị zere ikpere arụsị na mmekọahụ rụrụ arụ.Ọ bụrụ na dọkịta gị agwa gị ka ị ghara ịṅụ ihe ọṅụṅụ na-aba nanya, ị ga-agbanye ya nakwara gị?13. Nye ihe atụ nke na-egosi na iwu ahụ e nyere ka e zere ọbara gụnyere mmịnye ọbara.13Iwu banyere izere ọbara ọ gụnyere mmịnye ọbara? Ee. Iji maa atụ: Ka e were ya na dọkịta gwara gị ka ị ghara ịṅụ ihe ọṅụṅụ na-aba nanya. Nke ahụ ọ pụtara na i kwesịghị ịṅụ mmanya na-aba nanya kama na ị pụrụ ịgbanye ya nakwara? Ọ dịghị ma ọlị! Notu aka ahụ, izere ọbara pụtara ịghara ime ka ọ banye anyị nahụ nụzọ ọ bụla. Ya mere, iwu ahụ bụ ka e zere ọbara pụtara na anyị agaghị ekwe ka onye ọ bụla mịnye anyị ọbara.14, 15. Ọ bụrụ na dọkịta ekwuo na Onye Kraịst aghaghị ịnara mmịnye ọbara, gịnị ka ọ ga-eme, nihi gịnịkwa?14Ọ bụrụkwanụ na Onye Kraịst emerụọ ezigbo ahụ ma ọ bụ ya adị mkpa ka a waa ya ahụ dị ize ndụ? Ya bụrụkwanụ na dọkịta ekwuo na ọ bụrụ na ọ jụ ka a mịnye ya ọbara na ọ ga-anwụ. Nezie, Onye Kraịst ahụ agaghị achọ ịnwụ. Nịgbalị ichebe ndụ dị oké ọnụ ahịa Chineke nyere ya, ọ ga-anara ụdị ọgwụgwọ ndị ọzọ na-agaghị agụnye iji ọbara eme ihe nụzọ na-ezighị ezi. Nihi ya, ọ ga-achọ ka a gwọọ ya ma ọ bụrụ na o kwe mee, ọ ga-anarakwa ọgwụ ndị a na-eji edochi anya ọbara.15Onye Kraịst ọ ga-emebi iwu Chineke ị iji gbatịkwuo ndụ ya nusoro ihe a? Jizọs kwuru, sị: Onye ọ bụla nke chọrọ ịzọpụta mkpụrụ obi ma ọ bụ ndụ ya ga-atụfu ya; ma onye ọ bụla nke tụfuru mkpụrụ obi ya nihi m ga-achọtaya. Matiu 16:25 Anyị achọghị ịnwụ. Ma, ọ bụrụ na anyị anwaa ịzọpụta ndụ anyị dị ugbu a site nimebi Iwu Chineke, anyị ga-anọ nihe ize ndụ nke ịbụ ndị na-agaghị enweta ndụ ebighị ebi. Mgbe ahụ, ọ ga-abụ ihe amamihe dị na ya inwe obi ike na iwu Chineke ziri ezi, na-enwe obi ike zuru ezu na ọ bụrụ na anyị anwụọ nihi otu ihe ma ọ bụ ihe ọzọ, Onye nyere anyị ndụ ga-echeta anyị ná mbilite nọnwụ ma nyeghachi anyị ndụ ahụ dị oké ọnụ ahịa nke o nyeworo anyị.Jọn 5:28, 29;Ndị Hibru 11:6.16. Gịnị ka ndị ohu Chineke na-ekpebisi ike ime banyere ọbara?16Taa, ndị ohu Chineke na-ekwesị ntụkwasị obi na-ekpebisi ike ịgbaso ntụziaka o nyere banyere ọbara. Ha agaghị eri ya nụdị ọ bụla. Ha agaghịkwa anara ọbara iji gwọọ ọrịa.Ha kwenyesiri ike na Onye kere ọbara maara ihe ga-akasị mma maka ha. Ì kwere na ọ maara?OTU IHE KWESỊRỊ EKWESỊ E JI ỌBARA MEE17. NIzrel oge ochie, olee otu ihe e ji ọbara mee bụ nke Jehova Chineke nabatara?17Iwu Mozis mere ka otu ihe kwesịrị ekwesị e ji ọbara mee pụta ìhè. Banyere ofufe a chọrọ ka Izrel oge ochie na-efe, Jehova nyere iwu, sị: Ndụ nke anụ ahụ, nọbara ka ọ dị: Mụ onwe m enyewokwa unu ya nelu ebe ịchụàjà ikpuchirimkpụrụ obi unu mmehie ha: nihi na ọbara ka ọ bụ nke na-ekpuchi mmehie. Levitikọs 17:11 Ọ bụrụ na ụmụ Izrel emee mmehie, a pụrụ ịgbaghara ha ma ọ bụrụ na ha ejiri anụmanụ chụọ àjà ma fesa ọbara ya ụfọdụ nebe ịchụàjà nke dị nụlọikwuu ma ọ bụ nke dị nụlọ nsọ Chineke bụ nke e jizi na-eme ihe ka oge na-aga. Nanị ihe kwesịrị ekwesị e ji ọbara mee bụ àjà ndị ahụ e ji ya chụọ.18. Uru na ngọzi ndị dị aṅaa ka anyị pụrụ inweta site ná mwụsị a wụsịrị ọbara Jizọs?18Ezi Ndị Kraịst anọghị nokpuru Iwu Mozis, nihi ya kwa, ha adịghị eji anụmanụ achụ àjà ma na-efesa ọbara anụmanụ nebe ịchụàjà. Ndị Hibru 10:1 Otú ọ dị, ojiji e jiri ọbara mee ihe nebe ịchụàjà nIzrel oge ochie sere onyinyo àjà dị oké ọnụ ahịa nke a ga-eji Ọkpara Chineke, bụ Jizọs Kraịst chụọ. Dị ka anyị mụrụnIsi nke 5nke akwụkwọ a, mgbe ọ bụ mmadụ, Jizọs nyere ndụ ya nihi anyị site nikwe kaa wụsịa ọbara ya otú ahụ e si achụ àjà. Mgbe nke ahụ gasịrị, ọ rịgooro neluigwe ma, ị otu ugboro, nye Chineke uru nke ọbara ya a wụsịrị. Ndị Hibru 9:11, 12 Nke ahụ ghọrọ ihe ndabere maka ịgbaghara anyị mmehie, o mekwara ka anyị nwee ohere nke ịdị ndụ ebighị ebi. Matiu 20:28;Jọn 3:16 Lee nnọọ ka ojiji e jiri ọbara mee ihe otú ahụ si bụrụ nke bara oké uru! 1 Pita 1:18, 19 Ọ bụ ị site ninwe okwukwe nuru nke ọbara Jizọs a wụsịrị ka anyị ga-enweta nzọpụta.Olee otú ị pụrụ isi gosi na i ji ndụ na ọbara akpọrọ ihe?19. Gịnị ka anyị na-aghaghị ime iji dị ọcha nebe ọbara mmadụ nile dị?19Anyị kwesịrị inwe nnọọ ekele nebe Jehova Chineke nọ maka ndụ o ji ịhụya nye anyị! Nke ahụ ó kwesịghị ịkpali anyị ịgwa ndị ọzọ banyere ohere ha nwere inweta ndụ ebighị ebi ma ọ bụrụ na ha enwee okwukwe nàjà Jizọs? Ile ndụ mmadụ ibe anyị anya otú Chineke si ele ya ga-akpali anyị iji ịnụ ọkụ nobi na ịdị uchu na-eme nke a. Ezikiel 3:17-21 Ọ bụrụ na anyị ejiri ịdị uchu mezuo nke a, anyị ga-enwe ike ikwu dị ka Pọl onyeozi kwuru, sị: Adị m ọcha nebe ọbara mmadụ nile dị, nihi na alabeghị m azụ nịgwa unu nzube nile nke Chineke. Ọrụ 20:26, 27 Ịgwa ndị mmadụ banyere Chineke na nzube ya bụ ụzọ dị mma isi gosi na anyị ji ndụ na ọbara akpọrọ ihe nke ukwuu.ANYỊ NA-AKWANYERE NDỤ ÙGWÙsite nịghara igbu nwa e bu nafọsite nịkwụsị omume ndị na-adịghị ọchasite nịghara ịkpọ mmadụ ibe anyị asị14 Ụzọ Isi Mee Ka Ndụ Ezinụlọ Gị Na-enye Obi Ụtọ1. Gịnị bụ isi ihe na-eme ka ndụ ezinụlọ na-enye obi ụtọ?JEHOVA CHINEKE chọrọ ka ndụ ezinụlọ gị na-enye obi ụtọ. Okwu ya, bụ Bible, na-enye onye ọ bụla nọ nezinụlọ ndụmọdụ, na-akọwakwa ọrụ Chineke chọrọ ka onye nke ọ bụla na-arụ. Ọ bụrụ na ndị nọ nezinụlọ emee òkè ha nụzọ kwekọrọ na ndụmọdụ Chineke, ọ ga-ewetara ha afọ ojuju. Jizọs, sịrị: Obi ụtọ na-adịrị ndị na-anụ okwu Chineke ma na-edebe ya!Luk 11:28.2. Iji mee ka ezinụlọ anyị na-enwe obi ụtọ, gịnị ka anyị kwesịrị ịghọta?2Isi ihe ga-eme ka ezinụlọ anyị na-enwe obi ụtọ bụ anyị ịghọta na ọ bụ Jehova, bụ onye Jizọs kpọrọ Nna Anyị, malitere ezinụlọ. Matiu 6:9 Ihe mere e ji nwee ezinụlọ dị iche iche nụwa bụ na Nna anyị nke eluigwe chọrọ ka ha dịrịọ makwa nezie ihe na-eme ka ezinụlọ na-enwe obi ụtọ. Ndị Efesọs 3:14, 15 Nihi ya, gịnị ka Bible na-akụzi banyere ọrụ dịịrị onye nke ọ bụla nọ nezinụlọ?Ọ BỤ CHINEKE MALITERE EZINỤLỌ MMADỤ3. Nkọwa dị aṅaa ka Bible nyere banyere otú ezinụlọ mmadụ si malite, oleekwa otú anyị si mara na ihe o kwuru bụ eziokwu?3Jehova kere mmadụ abụọ mbụ, bụ Adam na Iv, ma jikọtaha ọnụ ịbụ di na nwunye. O tinyere ha nebe obibi bụ paradaịs elu ala, nke mara mmaogige Idenma gwa ha ka ha mụọ ụmụ. Mụọnụ ọmụmụ, baanụ ụba, jupụta ụwa, ka Jehova kwuru. Jenesis 1:26-28;2:18,21-24 Nke a abụghị nnọọ akụkọ ifo, nihi na Jizọs gosiri na ihe Jenesis na-ekwu banyere otú ezinụlọ si malite bụ eziokwu. Matiu 19:4, 5 Ọ bụ ezie na anyị na-eche ọtụtụ nsogbu ihu, ndụ adịghịkwa otú Chineke zubere ya, ka anyị hụ ihe mere inwe obi ụtọ nezinụlọ ga-eji kwe omume.4. a Olee otú onye ọ bụla nọ nezinụlọ pụrụ isi nyere ezinụlọ ya aka inwe obi ụtọ? b Nihi gịnị ka ịmụ banyere ndụ Jizọs ji dị nnọọ mkpa maka obi ụtọ ezinụlọ?4Onye ọ bụla nọ nezinụlọ pụrụ inye aka mee ka ndụ ezinụlọ na-enye obi ụtọ site niṅomi Chineke nigosipụta ịhụya. Ndị Efesọs 5:1, 2 Otú ọ dị, olee otú anyị pụrụ isi ṅomie Chineke, ebe ọ bụ na anyị apụghị ịhụ ya anya? Anyị pụrụ ịmata otú Jehova si eme ihe nihi na o si neluigwe zite Ọkpara ya nụwa. Jọn 1:14,18 Mgbe ọ nọ nụwa, Ọkpara a, bụ Jizọs Kraịst, ṅomiri Nna ya nke eluigwe nke ọma nke na ịhụ Jizọs na ige ya ntị dị nnọọ ka iso Jehova nọrọ na ige Ya ntị. Jọn 14:9 Nihi ya, site nịmụ banyere ịhụya Jizọs gosipụtara nakwa nịgbaso ihe nlereanya ya, onye ọ bụla nime anyị pụrụ inye aka mee ka ndụ ezinụlọ na-enye obi ụtọ karị.IHE NLEREANYA NKE NDỊ BỤ DI GA-AGBASO5, 6. a Olee otú ụzọ Jizọs si emeso ọgbakọ si bụrụ ihe nlereanya nye ndị bụ di? b Olee ihe mmadụ na-aghaghị ime iji nweta mgbaghara mmehie?5Bible na-ekwu na ndị bụ di kwesịrị ịdị na-emeso nwunye ha otú ahụ Jisọs si emeso ndị na-eso ụzọ ya. Tụlee ntụziaka a Bible nyere: Ndị bụ di, nọgidenụ na-ahụ nwunye unu nanya,dị nnọọ ka Kraịst ahụ hụkwara ọgbakọ ahụ nanya ma nyefee onwe ya maka ya. . . Nụzọ dị otú a, ndị bụ di kwesịrị ịdị na-ahụ nwunye ha nanya dị ka ahụ nke ha. Onye hụrụ nwunye ya nanya hụrụ onwe ya nanya, nihi na ọ dịghị nwoke kpọtụworo anụ ahụ nke ya asị; kama ọ na-azụ ma na-elezi ya anya,dị ka Kraịst ahụ na-emekwara ọgbakọ ahụ.Ndị Efesọs 5:23,25-29.6Ịhụya Jizọs gosiri ọgbakọ nke ndị na-eso ụzọ ya bụụrụ ndị bụ di ihe nlereanya zuru okè. Jizọs hụrụ ha nanya ruo ọgwụgwụ, chụọ ndụ ya nàjà nihi ha nagbanyeghị na ha ezughị okè. Jọn 13:1;15:13 Notu aka ahụ, a na-agba ndị bụ di ume, sị:Nọgidenụna-ahụ nwunye unu nanya, unu adịkwala na-eweso ha iwe nụzọ dị ilu. Ndị Kọlọsi 3:19 Gịnị ga-enyere onye bụ di aka itinye ndụmọdụ dị otú ahụ nọrụ, karịsịa ma ọ bụrụ na nwunye ya adịghị eji ezi uche eme ihe mgbe ụfọdụ? O kwesịrị icheta na ya onwe ya na-emehie ihe, chetakwa ihe ndị ọ na-aghaghị ime iji nweta mgbaghara Chineke. Gịnị ka ọ na-aghaghị ime? Ọ ghaghị ịgbaghara ndị mejọrọ ya, nke ahụ gụnyekwara nwunye ya. Nezie, nwunye ya kwesịkwara ime otú ahụ. Matiu 6:12,14, 15 Ị hụla ihe mere ụfọdụ ndị ji kwuo na alụmdi na nwunye na-aga nke ọma bụ njikọ nke mmadụ abụọ na-eme nke ọma nịgbaghara mmejọ?7. Gịnị ka Jizọs ghọtara banyere ndị na-eso ụzọ ya, ihe nlereanya dịkwa aṅaa ka o setịpụụrụ ndị bụ di?7Ndị bụ di kwesịrị iburu nuche na Jizọs na-echebara ndị na-eso ụzọ ya echiche mgbe nile. Ọ ghọtara na ha nwere adịghị ike na mkpa anụ ahụ. Dị ka ihe atụ, mgbe ike gwụrụ ha, o kwuru, sị: Unu onwe unu, bịanụ ị unu nebe ndị mmadụ na-adịghị anọkarị ma zurutụ ike. Mak 6:30-32 E kwesịkwara ichebara ndị bụ nwunye echiche. Bible kọwara ha dị ka ihe ka bụrụ nke na-esighị ike, bụ ndị e nyere ndị bụ di iwu ka ha na-ekenye nsọpụrụ. Nihi gịnị? Ọ bụ nihi na di na nwunye nwechara ihu ọma na-erughịrị mmadụ nke ndụ. 1 Pita 3:7 Ndị bụ di kwesịrị icheta na ọ bụ ikwesị ntụkwasị obi na-eme ka mmadụ bụrụ onye Chineke hụrụ nanya, ọ bụghị ma onye ahụ ọ bụ nwoke ma ọ bụ nwanyị.Abụ Ọma 101:6.8. a Olee otú o si bụrụ na di nke hụrụ nwunye ya nanya hụrụ onwe ya nanya? b Gịnị ka ịbụ otu anụ ahụ pụtara nye di nakwa nwunye ya?8Bible na-ekwu na di nke hụrụ nwunye ya nanya hụrụonwe ya nanya. Nke a bụ nihi na, dị ka Jizọs kọwara, nwoke na nwunye ya abụkwaghị anụ ahụ abụọ, kamaotu.Matiu 19:6 Nihi ya, ha ekwesịghị inwe mmasị iso onye ọzọ nwee mmekọahụ. Ilu 5:15-21;Ndị Hibru 13:4 Ha agaghị eme otú ahụ ma ọ bụrụ na ha ejiri ezi obi na-egbo mkpa ibe ha. 1 Ndị Kọrint 7:3-5 Ihe ncheta a kwesịrị ịrịba ama: Ọ dịghị nwoke kpọtụworoanụ ahụ nke yaasị;kama ọ na-azụ ma na-elezi ya anya.Di kwesịrị ịhụ nwunye ya nanya dị ka ọ hụrụ onwe ya nanya, na-echeta na ya ga-aza onye bụ isi ya, bụ Jizọs Kraịst, ajụjụ.Ndị Efesọs 5:29;1 Ndị Kọrint 11:3.9. Olee àgwà Jizọs nke e kwuru okwu banyere ya náNdị Filipaị 1:8, nihi gịnịkwa ka ndị bụ di ji kwesị ịdị na-egosipụta àgwà a nebe nwunye ha nọ?9Pọl onyeozi kwuru banyere mmetụta dị nro nke Kraịst Jizọs nwere. Ndị Filipaị 1:8 Mmetụta dị nro Jizọs nwere bụ àgwà na-eme ka ahụ ruo ndị ọzọ ala, nke dọkwaara mmasị ndị inyom ghọrọ ndị na-eso ụzọ ya. Jọn 20:1,11-13,16 Ọ na-agụsikwa ndị bụ nwunye agụụ ike ka di ha na-egosi ha mmetụta dị nro.IHE NLEREANYA NKE DỊỊRỊ NDỊ BỤ NWUNYE10. Olee otú Jizọs si setịpụrụ ndị bụ nwunye ihe nlereanya?10Ezinụlọ bụ òtù, ọ chọkwara onyeisi iji na-aga nke ọma. Ọbụna Jizọs nwere Onye ọ na-edo onwe ya nokpuru ya dị ka Isi ya. Isi nke Kraịst ahụ bụ Chineke, dịkwa ka isi nke nwanyị bụ nwoke. 1 Ndị Kọrint 11:3 Odido Jizọs doro onwe ya nokpuru ịchịisi Chineke bụ ezi ihe nlereanya nihi na anyị nile nwere onyeisi nke anyị na-aghaghị ido onwe anyị nokpuru ya.11. Olee otú nwunye kwesịrị isi na-akpaso di ya àgwà, mmetụta dịkwa aṅaa ka àgwà ya pụrụ inwe nebe di ya nọ?11Ndị ikom na-ezughị okè na-emehie ihe, ọtụtụ mgbe kwa ha adịghị nnọọ eru ihe a chọrọ naka ụdị ndị isi ezinụlọ a tụrụ anya ka ha bụrụ. Nihi ya, gịnị ka nwunye kwesịrị ime? O kwesịghị ilelị ihe di ya na-eme ma ọ bụ gbalịa iweghara ọnọdụ ịbụisi ya. Nwunye kwesịrị icheta na a bịa notú Chineke si ele ihe anya, mmụọ dị jụụ na nke dị nwayọọ bara oké uru. 1 Pita3:4 Site nigosipụta mmụọ dị otú ahụ, ọ ga-adịrị ya mfe ido onwe ya nokpuru dị ka Chineke si chọọ, ọbụna mgbe e nwere ọnọdụ ndị tara akpụ. Ọzọkwa, Bible na-ekwu, sị: Nwunye kwesịrị inwe nkwanye ùgwù miri emi maka di ya. Ndị Efesọs 5:33 Ma gịnị ma ọ bụrụ na di ya anakwereghị Kraịst dị ka Isi ya? Bible na-agba ndị bụ nwunye ume, sị: Na-edonụ onwe unu nokpuru di nke aka unu, ka, ọ bụrụ na o nwere ndị na-adịghị erubere okwu ahụ isi, e wee rite ha nuru nekwughị okwu ọ bụla site nomume nke nwunye ha, nihi ịbụ ndị jiworo anya ha hụ omume unu nke dị ọcha, ya nankwanye ùgwù miri emi.1 Pita 3:1, 2.12. Gịnị mere na ọ dịghị njọ nwanyị iji nkwanye ùgwù kwupụta echiche ya?12Ma di ya ọ bụ onye kwere ekwe ibe ya ma ọ bụ na ọ bụghị, ọ gaghị abụ enweghị nkwanye ùgwù ma nwanyị jiri nkà kwupụta echiche dị iche na nke di ya. Echiche ya pụrụ izi ezi, ezinụlọ ahụ dum pụkwara irite uru ma ọ bụrụ na di ya egee ya ntị. Ọ bụ ezie na Ebreham jụrụ ajụ mgbe nwunye ya, bụ Sera, tụrụ aro maka otu ihe bara uru ha ga-eme iji dozie otu nsogbu ha nwere nezinụlọ ha, Chineke gwara ya, sị: Gee ntị nolu ya. Jenesis 21:9-12 Nezie, mgbe di mere mkpebi nikpeazụ bụ nke na-emebighị iwu Chineke, nwunye ya ga-edo onwe ya nokpuru site nịkwado ya.Ọrụ 5:29;Ndị Efesọs 5:24.Ezi ihe nlereanya dị aṅaa ka Sera setịpụụrụ ndị bụ nwunye?13. a Gịnị kaTaịtọs 2:4, 5na-agba ndị lụrụ di ume ime? b Gịnị ka Bible na-ekwu banyere nkewa na ịgba alụkwaghịm?13Iji mezuo òkè nke ya, nwunye pụrụ ilekọta ezinụlọ ya nọtụtụ ụzọ. Dị ka ihe atụ, Bible na-egosi na ndị lụrụ di kwesịrị ịhụ di ha nanya, ịhụ ụmụ ha nanya, inwe uche zuru okè, ịdị ọcha, ịbụ ndị na-arụ ọrụ nụlọ, ndị ezi mmadụ, na-edo onwe ha nokpuru di nke aka ha. Taịtọs 2:4, 5 Nwunye na nne nke na-eme omume otú a ga-abụ onye ezinụlọ ya ga-anọgide na-ahụ nanya ma na-akwanyere ùgwù. Ilu 31:10,28 Otú ọ dị, ebe ọ bụ na alụmdi na nwunye bụ nkekọ nke mmadụ abụọ na-ezughị okè, ọnọdụ ndị sibigara ike ókè pụrụ ịkpata nkewa ma ọ bụ ịgba alụkwaghịm. Bible kwuru na di na nwunye pụrụikewa nihi ihe ụfọdụ. Ma, nkewa abụghị obere okwu, nihi na Bible na-adụ ọdụ, sị: Nwunye ekwesịghị ịhapụ di ya; . . . di ekwesịghịkwa ịhapụ nwunye ya. 1 Ndị Kọrint 7:10, 11 Nanị ihe Akwụkwọ Nsọ kwuru na a pụrụ iji maka ya gbaa alụkwaghịm bụ ịkwa iko nke di ma ọ bụ nwunye.Matiu 19:9.IHE NLEREANYA ZURU OKÈ NKE DỊỊRỊ NDỊ NNE NA NNA14. Olee otú Jizọs si mesoo ụmụaka, oleekwa ihe ọ dị mkpa ka ndị mụrụ ụmụ na-emere ụmụ ha?14Jizọs setịpụụrụ ndị nne na nna ihe nlereanya zuru okè nụzọ o si mesoo ụmụaka. Mgbe ndị ọzọ gbalịrị igbochi obere ụmụaka ịbịakwute Jizọs, o kwuru, sị: Kwenụ ka ụmụntakịrị bịakwute m; unu anwala igbochi ha. Bible kwuru na mgbe ahụ, o kukwaara ụmụaka ahụ naka ya wee malite ịgọzi ha, na-ebikwasị ha aka nisi. Mak 10:13-16 Ebe ọ bụ na Jizọs wepụtara oge soro obere ụmụaka nọkọọ, í kwesịghị imere ụmụ gị otu ihe ahụ? Ihe ha chọrọ abụghị ka gị na ha na-anọtụ nwa obere oge nwa obere oge kama ka ị na-ewepụta oge dị ukwuu iji soro ha nọrịa. Ọ dị mkpa ka i wepụta oge iji kụziere ha ihe, nihi na nke ahụ bụ ihe Jehova nyere ndị nne na nna ntụziaka ime.Deuterọnọmi 6:4-9.15. Gịnị ka ndị nne na nna pụrụ ime iji chebe ụmụ ha?15Ka ụwa a na-ajọwanye njọ, ụmụaka chọrọ ndị nne na nna ga na-echebe ha pụọ naka ndị na-achọ imerụ ha ahụ, dị ka ndị na-edina ụmụaka. Tụlee otú Jizọs si chebe ndị na-eso ụzọ ya, bụ ndị o ji ịhụya kpọọ ụmụntakịrị. Mgbe e jidere ya, gajekwa igbu ya, Jizọs mere ka ndị na-eso ụzọ ya nwee ohere ịgbalaga. Jọn 13:33;18:7-9 Dị ka nne ma ọ bụ nna, ọ dị mkpa ka ị mụrụ anya iji chọpụta mgbalị ndị Ekwensu na-eme imerụ ụmụ gị ahụ. Ọ dị mkpa ka i buru ụzọ dọọ ha aka ná ntị tupu ha abanye ná nsogbu.1 Pita 5:8 Ha nọ nnọọ nihe ize ndụugbu a nụzọ anụ ahụ, nụzọ ime mmụọ, nakwa nomume karịa mgbe ọ bụla ọzọ.Gịnị ka ndị mụrụ ụmụ pụrụ ịmụta site notú Jizọs si mesoo ụmụaka?16. Gịnị ka ndị nne na nna pụrụ ịmụta nihe Jizọs mere banyere ezughị okè nke ndị na-eso ụzọ ya?16Nabalị bọtara ụbọchị Jizọs nwụrụ, ndị na-eso ụzọ ya rụrụ ụka banyere onye ka ukwuu nime ha. Kama iwere ha iwe, Jizọs ji ịhụya nọgide na-agbazi ha site nokwu ọnụ nakwa nomume. Luk 22:24-27;Jọn 13:3-8 Ọ bụrụ na ị bụ nne ma ọ bụ nna, ị hụla otú ị pụrụ isi gbasoo ihe nlereanya Jizọs nụzọ i si agbazi ụmụ gị? Neziokwu, e kwesịrị ịdọ ha aka ná ntị, ma a ga-eme ya nụzọ na-agabighị ókè, nejighịkwa iwe. I kwesịghị ikwu okwu necheghị eche dị ka ndụpu nke mma agha. Jeremaịa 30:11;Ilu 12:18 I kwesịrị ịdọ nwa gị aka ná ntị nụzọ ọ ga-emesị chọpụta na o kwesịrị ekwesị.Ndị Efesọs 6:4;Ndị Hibru 12:9-11.IHE NLEREANYA NKE DỊỊRỊ ỤMỤAKA17. Nụzọ ndị dị aṅaa ka Jizọs si setịpụrụ ụmụaka ihe nlereanya zuru okè?17Ụmụaka hà pụrụ ịmụta ihe naka Jizọs? Ee, ha pụrụ! Site nihe nlereanya nke ya, Jizọs gosiri otú ụmụaka kwesịrị isi na-erubere ndị mụrụ ha isi. Dị nnọọ ka Nna m ziri m, ka o kwuru, otú a ka m na-ekwu. Ọ gbakwụnyere, sị: M na-eme ihe dị ya mma mgbe nile. Jọn 8:28, 29 Jizọs rubeere Nna ya nke eluigwe isi, Bible na-agwakwa ụmụaka ka ha na-erubere nne na nna ha isi. Ndị Efesọs 6:1-3 Ọ bụ ezie na Jizọs bụ nwa zuru okè, o rubeere nne na nna ya, bụ Josef na Meri, bụ ndị na-ezughị okè, isi. Nezie, nke ahụ mere ka onye ọ bụla nọ nezinụlọ Jizọs nwee obi ụtọ!Luk 2:4, 5,51, 52.18. Nihi gịnị ka Jizọs ji na-erubere Nna ya isi mgbe nile, oleekwa onye na-enwe obi ụtọ mgbe ụmụaka rubeere ndị mụrụ ha isi?18Ụmụaka hà pụrụ ịhụ ụzọ ndị ha pụrụ isi ṅomie Jizọs ma mee ka ndị mụrụ ha nwee obi ụtọ? Neziokwu, mgbe ụfọdụ, ọ pụrụ isiri ndị na-eto eto ike irubere ndị mụrụ ha isi, ma nke ahụ bụ ihe Chineke chọrọ ka ụmụaka na-eme. Ilu 1:8;6:20 Jizọs na-erubere Nna ya nke eluigwe isi mgbe nile, ọbụna nọnọdụndị tara akpụ. Notu oge, mgbe ọ bụ uche Chineke ka Jizọs mee otu ihe tara nnọọ akpụ, Jizọs kwuru, sị: Wepụ iko a otu ihe a chọrọ ka o mee nebe m nọ. Otú ọ dị, Jizọs mere ihe Chineke kwuru, nihi na ọ ghọtara na Nna ya maara ihe kasị mma. Luk 22:42 Site nirube isi, ụmụaka ga-eme ka ndị mụrụ ha na Nna ha nke eluigwe nwee nnọọ obi ụtọ.Ilu 23:22-25.Gịnị ka ndị na-eto eto kwesịrị iche banyere ya mgbe a nwara ha ọnwụnwa?19. a Olee otú Setan si anwa ụmụntakịrị? b Mmetụta dị aṅaa ka àgwà ọjọọ nke ụmụaka pụrụ inwe nebe ndị mụrụ ha nọ?19Ekwensu nwara Jizọs, anyị pụkwara ijide naka na ọ ga-anwakwa ndị na-eto eto ime ihe ọjọọ. Matiu 4:1-10 Setan bụ Ekwensu na-eji nrụgide ndị ọgbọ eme ihe, bụ nke na-adịghị adị mfe iguzogide. Ya mere, lee nnọọ ka o si dị mkpa ka ụmụaka ghara iso ndị na-eme ihe ọjọọ na-akpakọrịta! 1 Ndị Kọrint 15:33 Nwa nwanyị Jekọb bụ Daịna sooro ndị na-adịghị efe Jehova na-akpakọrịta, nke ahụ kpatakwara nnukwu nsogbu. Jenesis 34:1, 2 Chegodị otú ọ ga-esi wute ezinụlọ ma ọ bụrụ na otu onye nọ na ya enwee mmekọahụ rụrụ arụ!Ilu 17:21,25.ISI IHE NA-AKPATA OBI ỤTỌ EZINỤLỌ20. Iji nwee ndụ ezinụlọ na-enye obi ụtọ, gịnị ka onye nke ọ bụla nọ nezinụlọ na-aghaghị ime?20Ọ na-adị mfe ịnagide nsogbu ndị e nwere nezinụlọ ma ọbụrụ na e tinye ụkpụrụ Bible nọrụ. Nezie, itinye ndụmọdụ dị otú ahụ nọrụ bụ isi ihe na-akpata obi ụtọ ezinụlọ. Nihi ya, ndị bụ di, hụnụ nwunye unu nanya, na-emesokwanụ ha otú ahụ Jizọs si emeso ọgbakọ ya. Ndị bụ nwunye, na-edonụ onwe unu nokpuru di unu, na-agbasokwanụ ihe nlereanya nke nwanyị na-ejide onwe ya nke ọma, bụ onye a kọwaranIlu 31:10-31. Ndị mụrụ ụmụ, na-enyenụ ụmụ unu ọzụzụ. Ilu 22:6 Ndị bụ nna, na-elekọtanụ ezinụlọ unu nụzọ dị mma. 1 Timoti 3:4, 5;5:8 Ụmụ, na-erubekwaranụ ndị mụrụ unu isi. Ndị Kọlọsi 3:20 Ọ dịghị onye zuru okè nezinụlọ, nihi na mmadụ nile na-emehie ihe. Nihi ya, na-adịnụ umeala nobi, na-arịọkwanụ ibe unu mgbaghara.21. Ihe ndị dị aṅaa magburu onwe ha ka a na-atụ anya ha, oleekwa otú anyị pụrụ isi nwee ndụ ezinụlọ na-enye obi ụtọ ugbu a?21Nezie, Bible nwere ọtụtụ ndụmọdụ na ntụziaka ndị bara uru, bụ ndị metụtara ezinụlọ. Ọzọkwa, ọ na-akụziri anyị banyere ụwa ọhụrụ Chineke nakwa paradaịs elu ala nke ndị nwere obi ụtọ, bụ ndị na-efe Jehova, ga-ejupụta na ya. Mkpughe 21:3, 4 Lee nnọọ atụmanya magburu onwe ya nke ahụ bụ! Ọbụnadị ugbu a, anyị pụrụ inwe ndụ ezinụlọ na-enye obi ụtọ ma ọ bụrụ na anyị agbasoo ntụziaka ndị Chineke nyere nOkwu ya, bụ Bible.15 Ofufe Chineke Na-anakwere1. Uru dị aṅaa ka anyị ga-erite ma ọ bụrụ na anyị efee Chineke nụzọ ziri ezi?JEHOVA CHINEKE na-eche nnọọ banyere anyị, ọ chọkwara ka anyị na-erite uru ná nduzi ịhụya ya. Ọ bụrụ na anyị efee ya nụzọ ziri ezi, anyị ga-enwe obi ụtọ ma zere ọtụtụ nsogbu ndị a na-enwe ná ndụ. Ọ ga-agọzikwa anyị ma nyere anyị aka. Aịsaịa 48:17 Otú ọ dị, e nwere ọtụtụ narị okpukpe ndị na-azọrọ na ha na-akụzi eziokwu banyere Chineke. Ma ha na-akụzi ihe dịgasị iche iche banyere onye Chineke bụ na ihe ọ na-atụ anya ya naka anyị.2. Olee otú anyị ga-esi mata ụzọ ziri ezi isi fee Jehova, ihe atụ dịkwa aṅaa na-enyere anyị aka ịghọta nke a?2Olee otú ị ga-esi mara ụzọ ziri ezi isi fee Jehova? Ọ dịghị mkpa ka ị mụọ banyere ozizi nke okpukpe nile ma jiri ozizi nke otu okpukpe tụnyere ibe ya. Nanị ihe dị mkpa ka i mee bụ ịmụ ihe Bible na-akụzineziebanyere ezi ofufe. Iji maa atụ: Nọtụtụ ala, a na-enwe ego kanta. Ọ bụrụ na e nye gị ọrụ ịchọpụta ego ọjọọ ndị dị otú ahụ, olee otú ị ga-esi rụọ ya? Ọ ga-abụ site niburu ọdịdị nke ụdị ego kanta ọ bụla nisi? Ee e. Ọ ga-aka aba uru ma ọ bụrụ na ị mụọ banyereezigboego. Mgbe ị matasịrị otú ezigbo ego na-adị, ị ga-enwezi ike ịkọta ego kanta. Notu aka ahụ, ọ bụrụ na anyị achọpụta otú e si amata ezi okpukpe, anyị ga-enwe ike ịmata ndị nke bụ okpukpe ụgha.3. Dị ka Jizọs si kwuo, gịnị ka anyị na-aghaghị ime ma ọ bụrụ na anyị chọrọ ịbụ ndị Chineke na-anakwere?3Ọ dị mkpa ka anyị fee Jehova nụzọ ọ na-anakwere. Ọtụtụ ndị kweere na okpukpe nile na-amasị Chineke, ma Bible adịghị akụzi nke ahụ. Mmadụ ịzọrọ na ya bụ Onye Kraịst abụghịdị ebe okwu biri. Jizọs kwuru, sị: Ọ bụghị onye ọ bụla nke na-asị m, Onyenwe anyị, Onyenwe anyị, ga-aba nalaeze nke eluigwe, kama ọ bụ onye na-eme uche Nna m nke nọ neluigwe ga-aba. Nihi ya, iji bụrụ ndị Chineke na-anakwere, anyị aghaghị ịmata ihe Chineke chọrọ ka anyị na-eme ma na-eme ya. Jizọs kpọrọ ndị na-adịghị eme uche Chineke ndị ọrụ mmebi iwu. Matiu 7:21-23 Okpukpe ụgha abaghị uru ọ bụla otú ahụ ego kanta na-abaghị uru ọ bụla. Nke kadị njọ bụ na okpukpe dị otú ahụ na-ebibi ihe nezie.4. Gịnị ka ihe Jizọs kwuru banyere ụzọ abụọ ahụ pụtara, ebeekwa ka ụzọ nke ọ bụla na-eduga?4Jehova na-enye onye ọ bụla nọ nụwa ohere nke ịdị ndụ ebighị ebi. Otú ọ dị, iji dị ndụ ebighị ebi na Paradaịs, anyị aghaghị ife Chineke nụzọ kwesịrị ekwesị ma na-ebi ndụ ugbu a nụzọ ọ na-anakwere. Ọ dị mwute na ọtụtụ ndị adịghị eme otú ahụ. Ọ bụ ya mere Jizọs ji kwuo, sị: Sinụ nọnụ ụzọ ámá dị warara banye; nihi na okporo ụzọ nke na-eduba ná mbibi sara mbara ma dị obosara, ndị na-esikwa na ya abanye dị ọtụtụ; ma ọnụ ụzọ ámá nke na-eduba ná ndụ dị warara, okporo ụzọ ya dịkwa mkpagide, ndị na-achọta ya dịkwa ole na ole. Matiu 7:13, 14 Ezi okpukpe na-eduba ná ndụ ebighị ebi. Okpukpe ụgha na-eduba ná mbibi. Jehova achọghị ka e bibie mmadụ ọ bụla, ọ bụkwa ya mere o ji na-enye ndị mmadụ nebe nile ohere ka ha mata banyere Ya. 2 Pita 3:9 Ya mere, otú anyị si efe Chineke pụrụ iwetara anyị ndụ ma ọ bụ ọnwụ.OTÚ E SI AMATA EZI OKPUKPE AHỤ5. Olee otú anyị pụrụ isi mata ndị na-ekpe ezi okpukpe?5Olee otú a pụrụ isi chọta ụzọ na-eduba ná ndụ? Jizọskwuru na ezi okpukpe ga-apụta ìhè ná ndụ nke ndị na-ekpe ya. Unu ga-amata ha site ná mkpụrụ ha, ka o kwuru. Osisi ọma ọ bụla na-amị ezi mkpụrụ. Matiu 7:16, 17 Nikwu ya nụzọ ọzọ, a ga-amata ndị na-ekpe ezi okpukpe site na nkwenkwe nakwa nàgwà ha. Ọ bụ ezie na ha ezughị okè ma na-emehie ihe, dị ka otu ìgwè, ndị na-efe ezi ofufe na-agbalị ime uche Chineke. Ka anyị tụlee ihe isii e ji amata ndị na-ekpe ezi okpukpe.6, 7. Olee otú ndị na-efe Chineke si ele Bible anya, oleekwa otú Jizọs si setịpụ ihe nlereanya na nke a?6Ozizi ndị ohu Chineke na-adabere na Bible.Bible nonwe ya na-ekwu, sị: Akwụkwọ Nsọ dum sitere nike mmụọ nsọ Chineke, baakwa uru maka izi ihe, maka ịdọ aka ná ntị, maka ime ka ihe guzozie, maka inye ọzụzụ nezi omume, ka onye nke Chineke wee ruo eru nụzọ zuru ezu, bụrụ onye a kwadebere nụzọ zuru ezu maka ezi ọrụ ọ bụla. 2 Timoti 3:16, 17 Pọl onyeozi degaara Ndị Kraịst ibe ya akwụkwọ, sị: Mgbe unu natara okwu Chineke, bụ nke unu nụrụ nọnụ anyị, unu nakweere ya, ọ bụghị dị ka okwu ụmụ mmadụ, kama, dị nnọọ ka ọ bụ neziokwu, dị ka okwu Chineke. 1 Ndị Tesalonaịka 2:13 Nihi ya, nkwenkwe na ihe omume nke ezi okpukpe adịghị adabere nechiche ma ọ bụ nomenala mmadụ. Ha na-adabere nOkwu Chineke e dere nike mmụọ nsọ, bụ Bible.7Jizọs Kraịst setịpụrụ ezi ihe nlereanya site nime ka ozizi ya dabere nOkwu Chineke. Mgbe ọ na-ekpegara Nna ya nke eluigwe ekpere, ọ sịrị: Okwu gị bụ eziokwu. Jọn 17:17 Jizọs kwere nOkwu Chineke, ihe nile ọ kụziri kwekọkwara nAkwụkwọ Nsọ. Jizọs na-ekwukarị, sị: E dere, sị. Matiu 4:4,7,10 Jizọs kwusịa nke ahụ ya ehota otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ. Notu aka ahụ, ndị Chineke taa adịghị akụzi echiche nke onwe ha. Ha kweere na Bible bụ Okwu Chineke, ha na-emekwa ka ozizi ha na-adabere nnọọ nihe o kwuru.8. Ihe ndị dị aṅaa ka ife Jehova gụnyere?8Ndị na-ekpe ezi okpukpe ahụ na-efe ị Jehova, ha na-emekwa ka a mara aha ya.Jizọs kwuru, sị: Ọ bụ Jehova bụ Chineke gị ka ị na-aghaghị ife ofufe, ọ bụkwa ị ya ka ị na-aghaghị ijere ozi dị nsọ. Matiu 4:10 Nihi ya, ọ dịghị onye ọzọ ndị ohu Chineke na-efe ma ọ bụghị Jehova. Ofufe a na-agụnye ime ka ndị mmadụ mara aha ezi Chineke ahụ nakwa ụdị onye ọ bụ.Abụ Ọma 83:18na-ekwu, sị: Gị onwe gị, Onye aha Gị bụ Jehova, ị Gị, bụ Onye kachasị ihe nile elu nelu ụwa nile. Jizọs setịpụrụ ihe nlereanya ninyere ndị ọzọ aka ịmata Chineke, dị ka o kwuru nekpere, sị: Emewo m ka aha gị pụta ìhè nye ndị i sitere nụwa nye m. Jọn 17:6 Notu aka ahụ, ndị na-efe ezi ofufe taa na-akụziri ndị ọzọ banyere aha Chineke, nzube ya, na àgwà ya.9, 10. Nụzọ ndị dị aṅaa ka Ndị Kraịst na-esi egosi ibe ha ịhụya?9Ndị Chineke na-egosipụta ezi ịhụya sitere nobi nebe ibe ha nọ.Jizọs kwuru, sị: Mmadụ nile ga-eji nke a mara na unu bụ ndị na-eso ụzọ m, ma ọ bụrụ na unu enwee ịhụya netiti onwe unu. Jọn 13:35 Ndị Kraịst oge mbụ nwere ịhụya dị otú ahụ nebe ibe ha nọ. Ndịrịta iche nke agbụrụ, ọkwá, na mba, adịghị egbochi ụdị ịhụya Chineke na-achọ, ọ na-emekwa ka ụmụ mmadụ ghọọ ezi òtù ụmụnna a na-apụghị ikewa ekewa. Ndị Kọlọsi 3:14 Ndị na-ekpe okpukpe ụgha enweghị òtù ụmụnna dị otú ahụ na-ahụ nanya. Olee otú anyị si mara? Ha na-egburịta ibe ha nihi esemokwu mba na mba ma ọ bụ nke agbụrụ na agbụrụ. Ezi Ndị Kraịst adịghị ebuli ngwá agha igbu ụmụnna ha ma ọ bụ ndị ọ bụla ọzọ. Bible na-ekwu, sị: Ụmụ Chineke na ụmụ Ekwensu pụtara ìhè site neziokwu a: Onye ọ bụla nke na-adịghị anọgide na-eme ezi omume esiteghị na Chineke, otú ahụ ka ọ dịkwa onye na-adịghị ahụ nwanna ya nanya. . . . Anyị kwesịrị inwe ịhụya maka ibe anyị; ọ bụghị dị ka Ken, onye sitere najọ onye ahụ ma gbuo nwanne ya.1 Jọn 3:10-12;4:20, 21.10Nezie, inwe ezi ịhụya apụtaghị ị ịghara igbu mmadụ. Ezi Ndị Kraịst na-eji ezi obi etinye oge ha, ume ha, na ego ha ninyere ibe ha aka nakwa nịgba ha ume. Ndị Hibru 10:24, 25 Ha na-enyerịtara ibe ha aka noge nsogbu, ha na-akwụwakwa aka ha ọtọ mgbe ha na ndị ọzọ na-emekọ ihe. Neziokwu, ha na-erube isi na ndụmọdụ Bible bụ ime ihe ọma nebe mmadụ nile nọ.Ndị Galeshia 6:10.11. Nihi gịnị ka o ji dị mkpa ịnakwere Jizọs Kraịst dị ka onye Chineke na-esi naka ya azọpụta anyị?11Ezi Ndị Kraịst na-anakwere Jizọs Kraịst dị ka onye Chineke na-esi naka ya azọpụta anyị.Bible na-ekwu, sị: Nzọpụta adịghị nonye ọ bụla ọzọ, nihi na aha ọzọ adịghị nokpuru eluigwe nke e nyeworo netiti ụmụ mmadụ bụ nke a na-aghaghị isi na ya zọpụta anyị. Ọrụ 4:12 Dị ka anyị hụrụnIsi nke 5nakwụkwọ a, Jizọs nyere ndụ ya dị ka ihe mgbapụta maka ụmụ mmadụ na-erube isi. Matiu 20:28 Ọzọkwa, Jizọs bụ Eze Chineke họpụtara nAlaeze eluigwe nke ga-achị ụwa dum. Chineke chọkwara ka anyị na-erubere Jizọs isi ma na-etinye ihe ndị ọ kụziri nọrụ ma ọ bụrụ na anyị chọrọ ndụ ebighị ebi. Ọ bụ ya mere Bible ji na-ekwu, sị: Onye na-egosipụta okwukwe nỌkpara ahụ nwere ndụ ebighị ebi; onye na-enupụrụ Ọkpara ahụ isi agaghị ahụ ndụ.Jọn 3:36.12. Gịnị ka abụghị akụkụ nke ụwa gụnyere?12Ndị na-efe ezi ofufe abụghị akụkụ nke ụwa.Mgbe a na-ekpe ya ikpe nihu onye ọchịchị Rom bụ Paịlet, Jizọs kwuru, sị: Alaeze m abụghị akụkụ nke ụwa a. Jọn 18:36 Nagbanyeghị mba ha bi na ya, ezi ụmụazụ Jizọs bụ ndị Alaeze eluigwe na-achị, nihi ya kwa, ha adịghị etinye aka nụzọ ọ bụla na ndọrọ ndọrọ ọchịchị ụwa. Ha adịghị esonye nesemokwu ya. Otú ọ dị, ndị na-efe Jehova adịghị egbochi ndị ọzọ ime ihe ha chọrọ ime nihe banyere iso nòtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ịzọ ọkwá ọchịchị, ma ọ bụ ịtụ vootu. Nagbanyeghị na ezi ndị na-efe Chineke ofufena-anọpụ iche nihe banyere ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ha na-erube isi niwu. Nihi gịnị? Ọ bụ nihi na Okwu Chineke nyere ha iwu ka ha doo onwe ha nokpuru ikike ndị ka elu nke ọchịchị. Ndị Rom 13:1 Ọ bụrụ na ihe ọchịchị chọrọ emegide ihe Chineke chọrọ, ndị na-efe ezi ofufe na-agbaso ihe nlereanya nke ndịozi, bụ ndị sịrị: Anyị aghaghị irubere Chineke isi dị ka onye na-achị achị karịa mmadụ.Ọrụ 5:29;Mak 12:17.13. Olee otú ezi ụmụazụ Jizọs si ele Alaeze Chineke anya, nihi ya kwa, gịnị ka ha na-eme banyere ya?13Ezi ụmụazụ Jizọs na-ekwusa na Alaeze Chineke bụ ị olileanya dịịrị ihe a kpọrọ mmadụ.Jizọs buru amụma, sị: A ga-ekwusakwa ozi ọma nke a nke alaeze nelu ụwa dum mmadụ bi ka ọ bụrụ àmà nye mba nile; mgbe ahụkwa ka ọgwụgwụ ga-abịa. Matiu 24:14 Ezi ụmụazụ Jizọs Kraịst na-akpọsa Alaeze eluigwe Chineke dị ka ị olileanya dịịrị ihe a kpọrọ mmadụ kama ịgba ndị mmadụ ume ilegara ndị ọchịchị bụ mmadụ anya maka igbo mkpa ha. Abụ Ọma 146:3 Jizọs kụziiri anyị ikpe ekpere maka ọchịchị ahụ zuru okè mgbe ọ sịrị: Ka alaeze gị bịa. Ka uche gị meekwa nụwa, dị ka ọ na-eme neluigwe. Matiu 6:10 Okwu Chineke buru amụma na Alaeze eluigwe a ga-etipịa alaeze ndị a nile dị ugbu a mee ka ha gwụsịa, ma ya onwe ya ga-eguzosi ike ruo mgbe ebighị ebi.Daniel 2:44.14. Olee òtù okpukpe nke i chere na-emezu ihe ndị a chọrọ maka ezi ofufe?14Nihi ihe ndị anyị tụleworo ugbu a, jụọ onwe gị, sị: Olee okpukpe nke ozizi ya nile sitere na Bible, nke na-emekwa ka a mara aha Jehova? Olee òtù nke na-egosipụta ụdị ịhụya Jehova chọrọ, nke nwere okwukwe na Jizọs, nke na-abụghị akụkụ nke ụwa, na nke na-ekwusa na Alaeze Chineke bụ ị ezi olileanya dịịrị ihe a kpọrọ mmadụ? Nime òtù okpukpe nile dị nụwa, olee nke na-eme ihe ndị a nile? Ihe ndị mere eme na-egosi nụzọ doro anya na ọ bụ Ndịàmà Jehova.Aịsaịa 43:10-12.GỊNỊ KA Ị GA-EME?15. Olee ihe ọzọ Chineke na-achọ, e wezụga ikwere na ọ dị?15Nanị ikwere na Chineke apụtaghị na mmadụ na-eme ihe Chineke na-achọ. E kwuwerịị, Bible na-ekwu na ọbụna ndị mmụọ ọjọọ kweere na Chineke dị. Jems 2:19 Nezie, o doro anya na ha adịghị eme uche Chineke nakwa na ha abụghị ndị ọ na-anakwere. Iji bụrụ ndị Chineke na-anakwere, ọ bụghị ị na anyị ga-ekwere na ọ dị adịkamakwa anyị aghaghị ime uche ya. Anyị aghaghịkwa ikewapụ onwe anyị nokpukpe ụgha ma nakwere ezi ofufe.16. Gịnị ka anyị kwesịrị ime nihe banyere ikere òkè nokpukpe ụgha?16Pọl onyeozi gosiri na anyị ekwesịghị ikere òkè nofufe ụgha. O dere, sị: Ya mere sinụ netiti ha pụọ, kewapụkwanụ onwe unu, ka Jehova na-asị, kwụsịkwanụ ibitụ ihe na-adịghị ọcha aka; m ga-anabatakwa unu. 2 Ndị Kọrint 6:17;Aịsaịa 52:11 Ya mere, ezi Ndị Kraịst na-ezere ihe ọ bụla metụtara ofufe ụgha.17, 18. Gịnị bụ Babilọn Ukwu ahụ, nihi gịnịkwa ka o ji dị oké mkpa ka i si na ya pụta?17Bible na-egosi na ụdị okpukpe ụgha nile bụ akụkụ nke Babilọn Ukwu ahụ.Mkpughe 17:5 Aha ahụ na-echetara anyị obodo ochie bụ Babilọn, bụ ebe okpukpe ụgha malitere mgbe Iju Mmiri nke ụbọchị Noa gasịrị. Ọtụtụ ozizi nke okpukpe ụgha nakwa ememe ndị ha na-emekarị ugbu a malitere ogologo oge gara aga na Babilọn. Dị ka ihe atụ, ndị Babilọn fere chi atọ nime otu. Taa, ozizi bụ isi nke ọtụtụ okpukpe bụ Atọ nIme Otu. Ma Bible na-akụzi nụzọ doro anya na e nwere ị otu ezi Chineke, bụ Jehova, nakwa na Jizọs Kraịst bụ Ọkpara ya. Jọn 17:3 Ndị Babilọn kwekwaara na mmadụ nwere mkpụrụ obi na-adịghị anwụ anwụ, bụ nke na-adịgide ndụ mgbe mmadụ nwụsịrị, nke pụkwara ịta ahụhụ nebe a na-emekpa mmadụ ahụ. Taa, ihe ka nọtụtụ okpukpe na-akụzi nkwenkwe bụ na a pụrụ imekpa mkpụrụ obi na-adịghị anwụ anwụ, ma ọ bụ mmụọ, ahụ nọkụ ala mmụọ.18Ebe ọ bụ na ofufe Babilọn oge ochie gbasaruru ụwa nile, ọ dabara adaba ịkpọ Babilọn Ukwu nke oge a alaeze ụwa nke okpukpe ụgha. Chineke ebuwokwa amụma na alaeze ụwa nke okpukpe ụgha a ga-abịa ná njedebe na mberede. Mkpughe 18:8 Ị hụwo ihe mere o ji dị oké mkpa ka ikewapụ onwe gị nakụkụ ọ bụla nke Babilọn Ukwu ahụ? Jehova Chineke chọrọ ka i mee ngwa si na ya pụta ugbu a oge ka dị.Mkpughe 18:4.Site niso ndị Jehova na-efe ya, ị ga-enweta ihe karịrị ihe ọ bụla pụrụ ifunahụ gị19. Uru dị aṅaa ka ị ga-erite site nijere Jehova ozi?19Nihi mkpebi i mere isi nokpukpe ụgha pụta, ụfọdụ ndị pụrụ ịkwụsị iso gị na-akpakọrịta. Otú ọ dị, site niso ndị Jehova na-ejere ya ozi, uru ndị ị ga-erita ga-akarị ihe ndị pụrụ ifunahụ gị. Dị ka ndị soro ụzọ Jizọs noge mbụ, bụ ndị hapụrụ ihe ndị ọzọ iji soro ya, ị ga-emesị nwee ọtụtụ ụmụnne ndị nwoke na ndị nwanyị nụzọ ime mmụọ. Ị ga-abụ akụkụ nke ezinụlọ buru ibu, zuru ụwa ọnụ, nke ọtụtụ nde ezi Ndị Kraịst, bụ ndị nwere ezi ịhụya nebe ị nọ, mejupụtara. Ị ga-enwekwa olileanya magburu onwe ya nke ịdị ndụ ebighị ebi nusoro ihe na-abịanụ. Mak 10:28-30 Ikekwe, ka oge na-aga, ndị ahụ gbahapụrụ gị nihi nkwenkwe gị ga-eleba anya nihe Bible na-akụzi ma ghọọ ndị na-efe Jehova.20. Gịnị ka ọdịnihu ga-abụrụ ndị na-ekpe ezi okpukpe ahụ?20Bible na-akụzi na noge na-adịghị anya, Chineke ga-eweta ajọ usoro ihe a ná njedebe, ọ ga-ejikwa ụwa ọhụrụ nke ezi omume nke dị nokpuru ọchịchị Alaeze ya dochie anya ya. 2 Pita 3:9,13 Lee nnọọ ụwa magburu onwe ya nke ahụ ga-abụ! Nusoro ihe ọhụrụ ezi omume ahụ, a ga-enwe ị otu okpukpe, otu ụdị ezi ofufe. Ọ bụghị ihe amamihe dị na ya bụ gị onwe gị ime ihe ndị kwesịrị ekwesị iji soro ndị na-efe ezi ofufe na-akpakọrịta ugbu a?NDỊ NA-EFE EZI CHINEKE AHỤna-ezi ihe ndị sitere na Biblena-efe ị Jehova, na-emekwa ka a mara aha yana-enwe ezi ịhụya nebe ibe ha nọna-anakwere Jizọs dị ka onye Chineke ji azọpụta anyịabụghị akụkụ nke ụwana-ekwusa Alaeze Chineke dị ka ị olileanya dịịrị ụmụ mmadụ16 Guzosie Ike nEzi Ofufe1, 2. Ajụjụ dị aṅaa ka ị na-aghaghị ịjụ onwe gị mgbe ị hapụsịrị okpukpe ụgha, oleekwa ihe mere i ji chee na nke a dị mkpa?KA E were ya na ị chọpụtara na e metọwo ógbè unu. Mmadụ anọwo na-ezoro ezoro ekpofu ihe na-egbu egbu nógbè ahụ, ugbu a kwa, nke ahụ etinyewo ndụ ọtụtụ ndị nihe ize ndụ. Gịnị ka ị ga-eme? Ihe ịrụ ụka adịghị ya na ị ga-akwaga ebe ọzọ ma ọ bụrụ na ị ga-enwe ike ime otú ahụ. Ma, mgbe i mesịrị nke ahụ, ị ka nwere ike ịnọ na-eche sị: Èkuruwo m ihe ga-akpatara m ọrịa?2E nwere ọnọdụ yiri ya nihe metụtara okpukpe ụgha. Bible na-akụzi na e jiwo ozizi nakwa ememe ndị na-adịghị ọcha metọọ ofufe dị otú ahụ. 2 Ndị Kọrint 6:17 Ọ bụ ya mere o ji dị mkpa ka i si na Babilọn Ukwu ahụ, bụ alaeze ụwa nke okpukpe ụgha, pụta. Mkpughe 18:2,4 Ì mewo nke ahụ? Ya bụrụ otú ahụ, e kwesịrị ịja gị mma. Ma, ikewapụ onwe gị nokpukpe ụgha ma ọ bụ idegara ha akwụkwọ na ị bụghịzi onye òtù ha abụghị ebe okwu biri. Mgbe i mesịrị nke ahụ, ị ghaghị ịjụ onwe gị, sị: Ọ dị ihe ọ bụla metụtara okpukpe ụgha m na-ahapụbeghị? Tụlee ihe atụ ụfọdụ.IHE OYIYI NA IFE NDỊ NNA OCHIE OFUFE3. a Gịnị ka Bible kwuru banyere iji ihe oyiyi eme ihe, nihi gịnịkwa ka ọ pụrụ iji siere ụfọdụ ndị ike ịnakwere echiche Chineke? b Gịnị ka i kwesịrị ime ihe ọ bụla i nwere, bụ nke e ji eme ihe nofufe ụgha?3Ụfọdụ enwewo ihe oyiyi ma ọ bụ ihu arụsị nụlọ ha ruo ọtụtụ afọ. Ọ dị nke i nwere? Ya bụrụ otú ahụ, ị pụrụ iche na o kwesịghị ekwesị ma ọ bụ na ọ dị njọ ikpegara Chineke ekpere nejighị ihe ndị dị otú ahụ a na-ahụ anya. Ị pụrụ ọbụna inwe mmasị dị ukwuu nụfọdụ nime ihe ndị a. Ma, ọ bụ Chineke ga-ekwu otú e kwesịrị isi fee ya, Bible na-akụzikwa na ọ chọghị ka anyị jiri ihe oyiyi na-eme ihe. Ọpụpụ 20:4, 5;Abụ Ọma 115:4-8;Aịsaịa 42:8;1 Jọn 5:21 Nihi ya, ị pụrụ iguzosi ikeneziofufe site nibibi ihe ọ bụla i nwere, bụ nke e ji eme ihe nofufeụgha.Gbalịa ile ha anya otú Jehova si ele hadị ka ihe arụ.Deuterọnọmi 27:15.4. a Olee otú anyị si mara na ife ndị nna ochie abaghị uru? b Nihi gịnị ka Jehova ji machibido ndị ya itinye aka nụdị mgbaasị ọ bụla?4Nọtụtụ okpukpe ụgha kwa, a na-efekarị ndị nna ochie ofufe. Tupu ụfọdụ anata eziokwu Bible, ha kweere na ndị nwụrụ anwụ dị ndụ nala mmụọ nakwa na ha pụrụ inyerendị dị ndụ aka ma ọ bụ merụọ ha ahụ. Ikekwe, ị na-etinyebu mgbalị dị ukwuu iji mee ka obi jụrụ ndị nna nna gị nwụrụ anwụ. Ma dị ka ị mụtaranIsi nke 6nke akwụkwọ a, ndị nwụrụ anwụ adịghị ndụ nebe ọ bụla. Nihi ya, ịgbalị iso ha kwurịta okwu abaghị uru. Ozi ọ bụla yiri ka ò sitere naka onye anyị hụrụ nanya nwụrụ anwụ sitere naka ndị mmụọ ọjọọ nezie. Nihi ya, Jehova machibidoro ụmụ Izrel ịgbalị iso ndị nwụrụ anwụ kwurịta okwu ma ọ bụ ikere òkè nụdị mgbaasị ọ bụla ọzọ.Deuterọnọmi 18:10-12.5. Gịnị ka ị pụrụ ime ma ọ bụrụ na ị na-ejibu ihe oyiyi efe ofufe ma ọ bụ na-efebu ndị nna ochie ofufe?5Gịnị ka ị pụrụ ime ma ọ bụrụ na ị na-ejibu ihe oyiyi efe ofufe ma ọ bụ na-efebu ndị nna ochie ofufe? Gụọ ma tụgharịa uche nakụkụ Bible ndị na-egosi otú Chineke si ele ihe ndị a anya. Na-ekpegara Jehova ekpere kwa ụbọchị banyere mmasị i nwere iguzosi ike nezi ofufe, na-arịọkwa ya ka o nyere gị aka iche echiche otú o si eche.Aịsaịa 55:9.NDỊ KRAỊST OGE MBỤ AGBAGHỊ KRISMAS6, 7. a Gịnị ka a sịrị na a na-eji ememe Krismas echeta, ụmụazụ Jizọs nke narị afọ mbụ hà gbara ya? b Olee ihe ndị e jikọtara ha na ememe ụbọchị ọmụmụ mgbe ndị na-eso ụzọ Jizọs noge mbụ nọ nụwa?6Okpukpe ụgha pụrụ iji ememe okpukpe ndị na-ewu ewu metọọ ofufe mmadụ na-efe. Dị ka ihe atụ, tụlee ihe banyere Krismas. A sịrị na Krismas bụ ememe ncheta ọmụmụ Jizọs Kraịst, ihe fọkwara nke nta ka ọ bụrụ okpukpe nile, bụ ndị na-azọrọ na ha bụ Ndị Kraịst, na-agba ya. Ma, ọ dịghị ihe àmà ọ bụla na-egosi na ndị na-eso ụzọ Jizọs na narị afọ mbụ mere ememe dị otú ahụ. Akwụkwọ bụSacred Origins of Profound ThingsMmalite Dị Nsọ nke Ihe Ndị Dị Omimi na-ekwu, sị: Ruo narị afọ abụọ mgbe a mụsịrị Kraịst, ọ dịghị onye maara kpọmkwem mgbe a mụrụ ya, ọ bụkwa mmadụ ole na ole chọdịrị ịma.7Ọ bụrụgodị na ndị na-eso ụzọ Jizọs maara kpọmkwem ụbọchị a mụrụ ya, ha agaraghị eme ememe banyere ụbọchị ahụ. Nihi gịnị? Ọ bụ nihi na, dị ka akwụkwọ bụThe World Book Encyclopediasi kwuo, Ndị Kraịst oge mbụ lere ime ememe ụbọchị ọmụmụ mmadụ anya dị ka omenala ndị ọgọ mmụọ. Nanị ememe ụbọchị ọmụmụ ndị a kpọtụrụ aha na Bible bụ nke ndị ọchịchị abụọ na-efeghị Jehova. Jenesis 40:20;Mak 6:21 E mekwaara arụsị dị iche iche ememe ụbọchị ọmụmụ. Dị ka ihe atụ, na May 24 ndị Rom na-eme ememe ụbọchị ọmụmụ nke chi nwanyị bụ Daịana. Nụbọchị na-eso ya, ha na-eme ememe ụbọchị ọmụmụ chi anyanwụ ha, bụ Apolo. Nihi ya, e jikọtara ememe ụbọchị ọmụmụ na ikpere arụsị, ọ bụghị Iso Ụzọ Kraịst.8. Kọwaa ihe jikọrọ ememe ụbọchị ọmụmụ na nkwenkwe ụgha.8E nwekwara ihe ọzọ mere Ndị Kraịst narị afọ mbụ na-agaraghị eji mee ememe ụbọchị ọmụmụ Jizọs. O yikarịrị ka ndị na-eso ụzọ ya hà maara na ọ dị ihe jikọrọ ememe ụbọchị ọmụmụ na nkwenkwe ụgha. Dị ka ihe atụ, ọtụtụ ndị Gris na ndị Rom oge ochie kweere na ọ dị mmụọ na-abịa mgbe ọ bụla a mụrụ mmadụ ma na-echebe onye ahụ noge ndụ ya nile. Mmụọ a sooro chi a mụrụ onye ahụ nụbọchị ọmụmụ ya nwee mmekọrịta nụzọ ụfọdụ dị omimi, ka akwụkwọ bụThe Lore of BirthdaysNkụzi Omenala Banyere Ụbọchị Ọmụmụ na-ekwu. Nezie, ememe ọ bụla ga-ejikọta Jizọs na nkwenkwe ụgha agaghị amasị Jehova. Aịsaịa 65:11, 12 Nihi ya, oleezi otú ọtụtụ ndị si malite ịgba Krismas?OTÚ KRISMAS SI MALITE9. Olee otú e si bịa họrọ December 25 dị ka ụbọchị a ga na-eme ememe ọmụmụ Jizọs?9Ọ bụ mgbe ọtụtụ narị afọ gasịrị kemgbe Jizọs bisịrị nụwa ka ndị mmadụ malitere ime ememe ncheta ọmụmụ ya na December 25. Maọ bụghịnụbọchị ahụ ka a mụrụJizọs, nihi na ihe àmà na-egosi na a mụrụ ya nOctober.Gịnịzi mere e ji họrọ December 25? O yiri ka ụfọdụ ndị mesịrị zọrọ na ha bụ Ndị Kraịst hà bịara chọọ ka ụbọchị ahụ dabaa nụbọchị ememe ndị Rom na-ekpere arụsị ji echeta ụbọchị ọmụmụ nke anyanwụ a na-emerighị emeri. The New Encyclopædia Britannica Noge oyi, bụ mgbe o yiri ka anyanwụ adịghị nnọọ achasi ike, ndị ọgọ mmụọ na-eme ememe iji mee ka ihe a nke na-enye okpomọkụ, nke na-enyekwa ìhè si nebe dị anya ọ gara lọta. E chere na ọ bụ na December 25 ka anyanwụ ahụ lọtawara. Iji nwaa ịtọghata ndị ọgọ mmụọ, ndị ndú okpukpe nabatara ememe a ma gbalịa ime ka o yie nke Ndị Kraịst.10. Noge gara aga, gịnị mere na ụfọdụ ndị agbaghị Krismas?10Ọ dịwo anya a chọpụtara na Krismas sitere nememe ndị ọgọ mmụọ. Ebe ọ bụ na o sitere nememe Akwụkwọ Nsọ na-akwadoghị, a machibidoro Krismas iwu nEngland nakwa nụfọdụ mba ndị ọzọ America chịrị na narị afọ nke 17. Ọbụna a na-eri onye ọ bụla ghara ọrụ nụbọchị Krismas nhá. Otú ọ dị, noge na-adịghị anya, omenala ochie ndị ahụ lọghachiri, a gbakwụnyekwara ụfọdụ ndị ọhụrụ. Krismas ghọghachiri nnukwu ememe, ọ ka dịkwa otú ahụ nọtụtụ ala. Ma ebe ọ bụ na ọ dị ihe jikọrọ Krismas na okpukpe ụgha, ndị chọrọime ihe na-amasị Chineke adịghị agba Krismas ma ọ bụ ememe ọ bụla ọzọ nke malitere nikpere arụsị.MMADỤ Ò KWESỊRỊ ICHEGBU ONWE YA BANYERE OTÚ EMEME SI MALITE?11. Nihi gịnị ka ụfọdụ ndị ji eme ememe okpukpe, ma olee ihe anyị kwesịrị ile anya dị ka ihe kasị mkpa?11Ụfọdụ kweere na ememe ndị dị ka Krismas sitere nememe ndị ọgọ mmụọ ma ha ka na-eche na ọ dịghị njọ ịgba ha. A sị kwuwe, ihe ka nọtụtụ ndị adịghị eche banyere ofufe ụgha mgbe ha na-eme ememe okpukpe. Oge ndị a na-enyekwa ezinụlọ ohere ịbịakọta ọnụ. Ọ bụ otú i si ele ya anya? Ya bụrụ otú ahụ, ọ bụ ịhụya maka ndị ezinụlọ gị, ọ bụghị ịhụya maka okpukpe ụgha, na-eme ka iguzosi ike nezi ofufe yie ihe tara akpụ. Jide naka na Jehova, bụ onye malitere ezinụlọ, chọrọ ka gị na ndị ikwu gị dịrị ná mma. Ndị Efesọs 3:14, 15 Ma, ị pụrụ isi nụzọ ndị dị Chineke mma mee ka nkekọ dị otú ahụ siwanye ike. Banyere ihe anyị kwesịrị iwere dị ka ihe kasị mkpa, Pọl onyeozi dere, sị: Nọgidenụ na-ejide naka ihe Onyenwe anyị na-anara nke ọma.Ndị Efesọs 5:10.Ị ga-aracha swiit a tụtụtara na gọta?12. Nye ihe atụ nke ihe mere anyị kwesịrị iji zere omenala na ememe ndị sitere nebe ndị ruru unyi.12Eleghị anya, ị na-eche na ọ dịghị ihe jikọrọ otú ememe dị iche iche si malite na otú e si eme ha taa. Mmadụ ò kwesịrị ichegbu onwe ya banyere otú ememe si malite? Ee! Iji maa atụ: Ka e were ya na ị hụrụ swiit tọgbọ na gọta. Ị ga-atụtụrụ ya rachaa? Mbanụ! Swiit ahụ eruola unyi. Dị ka swiit ahụ, ememe okpukpe pụrụ iyi ihe na-atọ ụtọ, ma a tụtụtara ha nebe ruru unyi. Iji guzosie ike nezi ofufe, ọ dị mkpa ka anyị na-ele ihe anya dị ka Aịzaịa onye amụma, bụ onye gwara ndị na-efe ezi ofufe, sị: Unu emetụla ihe rụrụ arụ aka.Aịsaịa 52:11.JIRI EZI UCHE NA-EMESO NDỊ ỌZỌ IHE13. Ihe ịma aka ndị dị aṅaa pụrụ ibilite ma ọ bụrụ na ị dịghị eso eme ememe okpukpe?13Ihe ịma aka pụrụ ibilite ma ọ bụrụ na ị chọghị iso mee ememe. Dị ka ihe atụ, ndị ọrụ ibe gị pụrụ ịdị na-eche ihe mere na ị dịghị eme ememe ụfọdụ nebe ọrụ gị. Ọ bụrụkwanụ na e nye gị onyinye Krismas? Ọ ga-adị njọ ịnara ya? Ọ bụrụkwanụ na di ma ọ bụ nwunye gị na-ekpe okpukpe ọzọ? Gịnị ka ị pụrụ ime iji mee ka ụmụ gị ghara iche na ọ dị ihe na-efunahụ ha nihi emeghị ememe okpukpe?14, 15. Gịnị ka ị pụrụ ime ma ọ bụrụ na mmadụ ekelee gị otú e si ekele noge ememe ma ọ bụkwanụ ọ bụrụ na mmadụ achọọ inye gị onyinye?14Ọ dị mkpa iji ezi uche na-eme ihe iji ghọta ihe e kwesịrị ime nọnọdụ nke ọ bụla. Ọ bụrụ na mmadụ ekelee gị otú e si ekele noge ememe, ị pụrụ ị ịsị ya ndeewo. Ma, ka e were ya na onye ahụ bụ onye ị na-ahụ mgbe nile ma ọ bụ onye gị na ya na-arụkọ ọrụ mgbe nile. Ya bụrụ otú ahụ, ị pụrụ ịchọ ịgwakwu ya ihe ụfọdụ. Nọnọdụ nile, jiri nkà mee ihe. Bible na-adụ ọdụ, sị: Kwenụ ka okwu unu dịrị namara mgbe nile, bụrụ ihe e ji nnu mee ka ọ dị ụtọ, ka unu wee mara otú unu kwesịrị isi azaghachi onye ọ bụla. Ndị Kọlọsi 4:6 Lezie anya ka ị ghara ime ihe na-egosi enweghị nkwanye ùgwù. Kama nke ahụ, jiri nkà kọwaa ihe i kweere. Mee ka o doo anya na ihe ị na-ekwu abụghị na inye onyinye nakwa inwe mgbakọta dị njọ kama na ọ ga-akara gị mma ime ihe ndị a noge dị iche.15Oleekwanụ ma ọ bụrụ na mmadụ achọọ inye gị onyinye? Ọ bụ ọnọdụ e nwere ga-ekpebi ihe ị ga-eme. Onye ahụ pụrụ ikwu, sị: Ama m na unu adịghị eme ememe a. Ma achọrọ m inye gị ihe a. Ị pụrụ ikpebi na ịnara onyinye ahụ nọnọdụ ndị ahụ abụghị ikere òkè nememe ahụ. Otú ọ dị, ọ bụrụ na onye ahụ amaghị banyere nkwenkwe gị, ị pụrụ ịgwa ya na ị dịghị eme ememe ahụ. Nke a pụrụ inye aka kọwaa ihe mere i ji na-anara onyinye ahụ ma gharainye mmadụ onyinye noge ahụ. Naka nke ọzọ, ọ ga-abụ ihe amamihe dị na ya ịghara ịnara onyinye ma ọ bụrụ na o doro anya na nzube e ji enye gị ya bụ iji gosi na ị dịghị akwụsi ike nihe ndị i kwere ma ọ bụkwanụ na ị ga-eme ihe ndị megidere nkwenkwe gị iji nweta onyinye.OLEEKWANỤ BANYERE NDỊ EZINỤLỌ GỊ?16. Olee otú ị pụrụ isi jiri nkà na-eme ihe nokwu ndị metụtara ememe okpukpe?16Oleekwanụ ma ọ bụrụ na ndị ezinụlọ gị ekweghị nihe ndị i kweere? Na nke a kwa, jiri nkà mee ihe. Ọ baghị uru ịkpa isiokwu banyere omenala ma ọ bụ ememe ọ bụla ndị ikwu gị họọrọ ime. Kama nke ahụ, ghọta na ha nweere onwe ha ikwere ihe masịrị ha, dị nnọọ ka ị ga-achọ ka ha ghọta na i nweere onwe gị ikwere ihe ndị masịrị gị. Matiu 7:12 Zere ime ihe ọ bụla ga-eme ka o yie ka ị na-ekere ókè nememe ahụ. Na-ejikwa ezi uche eme ihe mgbe a bịara nihe ndị na-abụghị ikere òkè kpọmkwem nememe ahụ. Nezie, i kwesịrị ịdị na-eme omume nụzọ ga-eme ka i nwee ezi akọ na uche.1 Timoti 1:18, 19.17. Olee otú ị pụrụ isi nyere ụmụ gị aka ịghara iche na ọ dị ihe na-efunahụ ha mgbe ha hụrụ na ndị ọzọ na-eme ememe?17Gịnị ka ị pụrụ ime iji mee ka ụmụ gị ghara iche na ọ dị ihe na-efunahụ ha nihi emeghị ememe ndị Akwụkwọ Nsọ na-akwadoghị? Ihe ị na-emere ha noge ndị ọzọ nafọ ga-eme ka ha ghara iche otú ahụ. Ndị nne na nna ụfọdụ na-enwe oge ndị ha na-enye ụmụ ha onyinye. Otu nime onyinye ndị kasị mma ị pụrụ inye ụmụ gị bụ oge gị na nlebara anya ịhụya.NA-EFE EZI OFUFEIfe ezi ofufe na-eweta ezi obi ụtọ18. Olee otú ịga nzukọ Ndị Kraịst pụrụ isi nyere gị aka iguzosi ike nezi ofufe?18Iji mee ihe na-amasị Chineke, ị ghaghị ịjụ ofufe ụgha ma guzosie ike nezi ofufe. Gịnị ka nke ahụ na-agụnye? Bible na-ekwu, sị: Ka anyị na-echebakwara ibe anyị echicheiji kpalie inwe ịhụya na ịrụ ezi ọrụ, ghara ịdị na-ahapụ nzukọ nke anyị onwe anyị, dị ka ọ bụ omenala ụfọdụ ndị, kama ka anyị na-agbarịta ibe anyị ume, na-emekwa otú ahụ karị ka unu na-ahụ ụbọchị ahụ ka ọ na-eru nso. Ndị Hibru 10:24, 25 Nzukọ Ndị Kraịst bụ oge obi ụtọ, nke i kwesịrị iji fee Chineke nụzọ ọ na-anakwere. Abụ Ọma 22:22;122:1 Ná nzukọ ndị dị otú ahụ, Ndị Kraịst kwesịrị ntụkwasị obi na-agbarịta ibe ha ume.Ndị Rom 1:12.19. Nihi gịnị ka o ji dị mkpa ka ị na-agwa ndị ọzọ banyere ihe ndị ị na-amụta na Bible?19Ụzọ ọzọ ị pụrụ isi guzosie ike nezi ofufe bụ site nịgwa ndị ọzọ banyere ihe ndị ị mụtaworo site niso Ndịàmà Jehova na-amụ Bible. Nezie, ọtụtụ ndị na-eze ume, na-asụkwa ude nihi ihe ọjọọ ndị a na-eme nụwa taa. Ezikiel 9:4 Ikekwe, ị ma ụfọdụ ndị na-eme otú ahụ. Gwa ha banyere olileanya dabeere na Bible bụ nke i nwere maka ọdịnihu. Ka ị na-eso ezi Ndị Kraịst na-akpakọrịta ma na-agwa ndị ọzọ banyere eziokwu dị ebube sitere na Bible, bụ nke ị mụtaworo, ị ga-achọpụta na mmasị ị ka pụrụ ịdị na-enwe nememe ofufe ụgha ga-eji nke nta nke nta kwụsị. Jide naka na ị ga-enwe nnọọ obi ụtọ, ị ga-enwetakwa ọtụtụ ngọzi ma ọ bụrụ na i guzosie ike nezi ofufe.Malakaị 3:10.17 Bịaruo Chineke Nso nEkpereOnye Meworo eluigwe na ala dị njikere ịnụ ekpere anyị1, 2. Nihi gịnị ka anyị ji kwesị ile ekpere anya dị ka nnukwu ihe ùgwù, nihi gịnịkwa ka o ji dị mkpa ka anyị mata ihe Bible na-akụzi banyere ya?ỤWA pere nnọọ mpe ma e jiri ya tụnyere mbara igwe. Neziokwu, nanya Jehova, bụ onye meworo eluigwe na ụwa, mba nile dị ka otu ntụ mmiri na-atụpụ nite mmiri. Abụ Ọma 115:15;Aịsaịa 40:15 Nagbanyeghị nke ahụ, Bible na-ekwu, sị: Jehova dị nso ndị nile na-akpọku Ya, bụ ndị nile na-akpọku Ya neziokwu. Ihe dị ndị na-atụ egwu Ya ụtọ ka Ọ ga-eme; ọ bụkwa ntiku ha ka Ọ ga-anụ. Abụ Ọma 145:18, 19 Chegodị ihe nke ahụ pụtara! Onye Okike nke pụrụ ime ihe nile nọ anyị nso, ọ ga-anụkwa ekpere anyị ma ọ bụrụ na anyị akpọkuo Ya neziokwu. Lee nnọọ ihe ùgwù anyị nwere ikpegara Chineke ekpere!2Otú ọ dị, ọ bụrụ na anyị achọọ ka Jehova nụ ekpere anyị, anyị aghaghị ikpegara ya ekpere nụzọ ọ na-anakwere. Anyị apụghị ime nke a ọ gwụla ma ànyị ghọtara ihe Bible na-akụzi banyere ekpere. Ọ dị mkpa ka anyị mara ihe Akwụkwọ Nsọ na-ekwu banyere nke a, ebe ọ bụ na ekpere na-enyere anyị aka ịbịarukwu Jehova nso.NIHI GỊNỊ KA A GA-EJI NA-EKPEGARA JEHOVA EKPERE?3. Gịnị bụ otu ihe dị mkpa mere anyị ji kwesị ịdị na-ekpegara Jehova ekpere?3Otu ihe dị mkpa mere anyị ji kwesị ịdị na-ekpegara Jehova ekpere bụ na ọ na-agba anyị ume ime otú ahụ. Okwu ya na-agba anyị ume, sị: Unu enwela nchegbu banyere ihe ọ bụla, kama nihe nile site nekpere na ịrịọsi arịrịọ ike ya na inye ekele, meenụ ka Chineke mara ihe unu na-arịọ; udo nke Chineke nke karịrị echiche nile ga-echekwa obi unu na ike iche echiche unu nche site na Kraịst Jizọs. Ndị Filipaị 4:6, 7 Nezie, anyị ekwesịghị ileghara ndokwa dị otú a anya, bụ nke Onye Ọchịchị Kasịnụ nke eluigwe na ala ji obiọma meere anyị!4. Olee otú ikpegara Jehova ekpere mgbe nile si eme ka mmekọrịta anyị na ya sikwuo ike?4Ihe ọzọ mere anyị ji kwesị ịdị na-ekpe ekpere bụ na ikpegara Jehova ekpere mgbe nile bụ otu ụzọ nke isi na-ewusikwu mmekọrịta anyị na ya ike. Ezi ndị enyi adịghị ekwurịta okwu ị mgbe ihe dị ha mkpa. Kama nke ahụ, ha na-enwe mmasị nebe ibe ha nọ, ọbụbụenyi hana-esiwanyekwa ike ka ha na-agwarịta ibe ha ihe dị ha nobi, nchegbu ha, na mmetụta ndị ha na-enwe, nenweghị ihe mgbochi. Nụzọ ụfọdụ, e nwere ọnọdụ yiri nke ahụ ma a bịa ná mmekọrịta anyị na Jehova Chineke. Site nakwụkwọ a, ị mụtawo ọtụtụ ihe banyere ihe ndị Bible na-akụzi banyere Jehova, àgwà ya, na nzube ya. Ị matawo ya dị ka onye dị adị. Ekpere na-eme ka i nwee ohere ịgwa Nna gị nke eluigwe ihe dị gị nobi. Ka ị na-eme otú ahụ, ị ga-abịarukwu Jehova nso.Jems 4:8.OLEE IHE NDỊ ANYỊ NA-AGHAGHỊ IME?5. Gịnị na-egosi na Jehova adịghị anụ ekpere nile?5Jehova ọ na-anụ ekpere nile? Tụlee ihe ọ gwara ụmụ Izrel na-enupụ isi noge Aịzaịa onye amụma: Ọbụna mgbe unu na-ekpe ọtụtụ ekpere, M gaghị adị na-anụ: aka unu jupụtara nọbara. Aịsaịa 1:15 Ya mere, omume ụfọdụ pụrụ ime ka Chineke ghara ịnụ ekpere anyị. Nihi ya, ka Chineke wee za ekpere anyị, anyị aghaghị ime ihe ụfọdụ bụ isi ọ chọrọ anyị naka.6. Ka Chineke wee nụ ekpere anyị, olee ihe bụ isi a chọrọ anyị naka, oleekwa otú anyị pụrụ isi mee ya?6Ihe bụ isi ọ chọrọ anyị naka bụ inwe okwukwe. Mak 11:24 Pọl onyeozi dere, sị: Ma okwukwe adịghị ọ gaghị ekwe omume ime ihe dị Chineke ezi mma, nihi na onye na-abịaru Chineke nso aghaghị ikwere na ọ dị adị, nakwa na ọ bụ onye na-akwụghachi ndị na-achọsi ya ike ụgwọ ọrụ. Ndị Hibru 11:6 Inwe ezi okwukwe abụghị ị ịmata na Chineke dị nakwa na ọ na-anụ ma na-aza ekpere anyị. Omume anyị ga-egosi ma ànyị nwere okwukwe. Anyị aghaghị inye ihe àmà doro anya na anyị nwere okwukwe site nụzọ anyị si ebi ndụ kwa ụbọchị.Jems 2:26.7. a Nihi gịnị ka anyị ji kwesị igosi nkwanye ùgwù mgbe anyị na-agwa Jehova okwu nekpere? b Mgbe anyị na-ekpegara Chineke ekpere, olee otú anyị pụrụ isi gosi na anyị dị umeala nobi nakwa na ihe anyị na-ekwu si anyị nobi?7Jehova chọkwara ka ndị na-ekpegara ya ekpere jiri obiumeala na obi ọcha na-eme otú ahụ. Ọ bụ na anyị ekwesịghị ịdị umeala nobi mgbe anyị na-agwa Jehova okwu? Mgbe ndị mmadụ nwere ohere ịgwa eze ma ọ bụ onyeisi ala okwu, ha na-ejikarị nsọpụrụ eme otú ahụ, wee na-akwanyere ọkwá ya ùgwù. Ọ bụzi Jehova ka anyị na-agaghị akwanyere ùgwù mgbe anyị na-ekpegara ya ekpere? Abụ Ọma 138:6 E kwuwerịị, ọ bụ Chineke Nke pụrụ ime ihe nile. Jenesis 17:1 Mgbe anyị na-ekpegara Chineke ekpere, otú anyị si eme ya kwesịrị igosi na anyị ji obi umeala ghọta na ọ ka anyị elu. Obi umeala dị otú ahụ kwesịrị ịkpali anyị iji obi anyị dum na-ekpe ekpere, na-ezere ikpe ekpere notu ụzọ, ma ọ bụ ikwughachi otu ihe ugboro ugboro.Matiu 6:7, 8.8. Olee otú anyị pụrụ isi mee ihe kwekọrọ nekpere anyị?8Ihe ọzọ a chọrọ naka anyị nke ga-eme ka Chineke nụ ekpere anyị bụ na anyị ga na-eme ihe kwekọrọ nekpere anyị. Jehova na-atụ anya ka anyị na-agbalịsi ike ịdị na-eme dị ka ekpere anyị si dị. Dị ka ihe atụ, ọ bụrụ na anyị ekpee ekpere, sị: Nye anyị nri taa maka ụbọchị taa, anyị aghaghị ịgbasi mbọ ike nọrụ ọ bụla anyị na-arụ. Matiu 6:11;2 Ndị Tesalọnaịka 3:10 Ọ bụrụ na anyị arịọ maka enyemaka iji merie otu adịghị ike anụ ahụ, anyị aghaghị ịkpachapụ anya iji zere ọnọdụ ndị pụrụ iduba anyị nọnwụnwa. Ndị Kọlọsi 3:5 Tụkwasị nihe ndị a bụ isi a chọrọ, e nwekwara ajụjụ ndị a na-ajụ banyere ekpere bụ ndị ọ dị anyị mkpa ka a zaa.ỊZA AJỤJỤ ỤFỌDỤ BANYERE EKPERE9. Ònye ka anyị kwesịrị ikpegara ekpere, ọ bụkwa site naha ònye?9Ònye ka anyị kwesịrị ikpegara ekpere?Jizọs kụziiri ụmụazụ ya ikpegara Nna anyị nke nọ neluigwe ekpere. Matiu 6:9 Nihi ya, anyị kwesịrị ikpegara ị Jehova Chineke ekpere. Otú ọ dị, Jehova na-achọ ka anyị kwanyere ọkwá nke Ọkpara ọ mụrụ ị ya, bụ Jizọs Kraịst, ùgwù. Dị ka anyị hụrụnIsi nke 5nke akwụkwọ a, e zitere Jizọs nụwa dị ka onye mgbapụta iji gbapụta anyị ná mmehie na ọnwụ. Jọn3:16;Ndị Rom 5:12 Ọ bụ ya bụ Nnukwu Onye Nchụàjà na Onyeikpe a họpụtara ahọpụta. Jọn 5:22;Ndị Hibru 6:20 Nihi ya, Akwụkwọ Nsọ na-agwa anyị ka anyị na-ekpe ekpere site naha Jizọs. Jizọs nonwe ya kwuru, sị: Abụ m ụzọ na eziokwu na ndụ. Ọ dịghị onye na-abịakwute Nna m ma ọ bụghị site na mụ. Jọn 14:6 Ka e wee nụ ekpere anyị, anyị aghaghị ikpegara ị Jehova ekperesitenaha Ọkpara ya.10. Nihi gịnị ka ọ na-ejighị bụrụ iwu na a ga-enwe otu ụzọ anyị na-aghaghị isi nọrọ mgbe anyị na-ekpe ekpere?10Ọ bụ iwu na a ga-enwe otú pụrụ iche anyị na-aghaghị isi nọrọ mgbe anyị na-ekpe ekpere?Ee e. Jehova ekwughị na ọ dị otu ụzọ anyị na-aghaghị isi nọrọ ma ọ bụ debe aka. Bible na-akụzi na e nwere ụzọ ndị kwesịrị ekwesị a pụrụ isi nọrọ kpee ekpere. Ha na-agụnye ịnọdụ ala, ihulata isi, igbu ikpere nala, na iguzo ọtọ. 1 Ihe E Mere 17:16;Nehemaịa 8:6;Daniel 6:10;Mak 11:25 Ihe dị mkpa nezie abụghị otú pụrụ iche a pụrụ isi nọrọ bụ nke ndị ọzọ pụrụ ịhụ anya, kama ọ bụ ọnọdụ obi ziri ezi. Nezie, mgbe anyị na-eme ihe ndị anyị na-eme kwa ụbọchị ma ọ bụ chee ọnọdụ chọrọ ime ihe ngwa ngwa ihu, anyị pụrụ ịnọ ebe ọ bụla anyị nọ kpee ekpere nobi anyị. Jehova na-anụ ekpere ndị dị otú ahụ nagbanyeghị na e nwere ike ndị ọzọ nọ anyị nso agatụdịghị ama na anyị kpere ekpere.Nehemaịa 2:1-6.11. Olee mkpa anyị ụfọdụ bụ ndị anyị kwesịrị itinye nekpere?11Olee ihe ndị anyị pụrụ ikpe ekpere maka ha?Bible na-akọwa, sị: Nagbanyeghị ihe ọ bụ nke anyị na-arịọ dị ka uche ya si dị, ọ Jehova na-anụ olu anyị. 1 Jọn 5:14 Nihi ya, anyị pụrụ ikpe ekpere maka ihe ọ bụla kwekọrọ nuche Chineke. Ọ bụ uche ya ka anyị na-ekpe ekpere banyere ihe ndị na-enye anyị nsogbu nobi? Eenụ! Ikpegara Jehova ekpere dị nnọọ ka ịgwa ezi enyi okwu. Anyị pụrụ ịgwa Chineke obi anyị, na-awụsị obi anyị nihu Ya dị ka mmiri. Abụ Ọma 62:8 Anyị kwesịrị ịrịọ maka mmụọ nsọ, nihi na ọ ga-enyere anyị aka ime ihe ziri ezi. Luk 11:13 Anyịpụkwara ịrịọ maka nduzi nime mkpebi ndị ezi uche dị na ha nakwa maka ume iji nagide ihe isi ike. Jems 1:5 Ọ bụrụ na anyị emee mmehie, anyị kwesịrị ịrịọ maka mgbaghara mmehie dabere nàjà mgbapụta Kraịst. Ndị Efesọs 1:3,7 Nezie, ọ bụghị ị ihe ndị metụtara anyị ka anyị kwesịrị itinye nekpere. Anyị kwesịrị itinye ndị ọzọ nekpere anyịndị òtù ezinụlọ anyị nakwa ndị anyị na ha na-efekọ ofufe.Ọrụ 12:5;Ndị Kọlọsi 4:12.12. Olee otú anyị pụrụ isi bute ihe ndị metụtara Nna anyị nke eluigwe ụzọ nekpere anyị?12Anyị kwesịrị ibute ihe ndị metụtara Jehova Chineke ụzọ nekpere anyị. Nezie, anyị nwere ihe mere anyị ga-eji na-enye ya otuto na ekele sitere nobi maka ịdị mma ya nile. 1 Ihe E Mere 29:10-13 Jizọs kụziri ekpere nlereanya ahụ, nke e dekọrọ naMatiu 6:9-13, bụ nke o ji zi anyị ikpe ekpere ka e doo aha Chineke nsọ. Ihe ọzọ o kwukwara bụ ka Alaeze Chineke bịa nakwa ka e mee uche ya nụwa dị ka a na-eme ya neluigwe. Ọ bụ mgbe Jizọs kwusịrị ihe ndị a dị mkpa metụtara Jehova ka o kwuru okwu banyere ihe ndị na-akpa anyị. Notu aka ahụkwa, mgbe anyị butere Chineke ụzọ nekpere anyị, anyị na-egosi na anyị adịghị achọ ị ọdịmma onwe anyị.13. Gịnị ka Akwụkwọ Nsọ na-egosi banyere otú ekpere a na-anakwere ga-etoru ogologo?13Olee otú ekpere anyị kwesịrị itoru ogologo?Bible ekwughị otú ekpere mmadụ na-ekpe ị ya ma ọ bụ nihu ọha kwesịrị itoru ogologo. Ha pụrụ ịbụ ekpere dị mkpirikpi e kpere tupu e riwe nri ma ọ bụ ogologo ekpere onwe onye anyị nke anyị nọ na ya awụsịrị Jehova obi anyị. 1 Samuel 1:12,15 Otú ọ dị, Jizọs katọrọ ndị bụ ndị ezi omume nanya onwe ha, bụ ndị na-ekpe ogologo ekpere ma na-ekpe ya nụzọ ga-adọta mmasị ndị ọzọ. Luk 20:46, 47 Ekpere ndị dị otú ahụ adịghị amasị Jehova. Ihe dị mkpa bụ ka anyị jiri obi anyị dum kpee ekpere. Nihi ya, otú ekpere a na-anakwere kwesịrị itoru ogologo pụrụ ịdịgasị iche dị ka mkpa na ọnọdụ e nwere si dị.A pụrụ ịnụ ekpere gị noge ọ bụla14. Gịnị ka Bible na-ekwu mgbe ọ na-agba anyị ume ikpe ekpere mgbe nile, oleekwa otú nke a si bụrụ ihe na-akasi obi?14Ugboro ole ka anyị kwesịrị ịdị na-ekpe ekpere nụbọchị?Bible na-agba anyị ume ikpe ekpere mgbe nile, ịnọgidesi ike nekpere, na ikpe ekpere nakwụsịghị akwụsị. Matiu 26:41;Ndị Rom 12:12;1 Ndị Tesalọnaịka 5:17 Otú ọ dị, okwu ndị a apụtaghị na anyị ga-anọrịrị na-ekpegara Jehova ekpere noge ọ bụla nụbọchị. Kama nke ahụ, Bible na-agba anyị ume ikpe ekpere mgbe mgbe, ịnọgide na-ekele Jehova maka ihe ọma ndị ọ na-emere anyị nakwa ilegara ya anya maka nduzi, nkasi obi, na ume. Ọ bụghị ihe na-akasi obi ịmara na Jehova ekwughị otú ekpere anyị ga-etoru ogologo ma ọ bụ ugboro ole anyị pụrụ ịgwa ya okwu nekpere nụbọchị? Ọ bụrụ nezie na anyị nwere ekele maka ihe ùgwù nke ikpe ekpere, anyị agaghị achọ ohere ikpegara Nna anyị nke eluigwe ekpere achọ.15. Nihi gịnị ka anyị ji kwesị ịsị Amen mgbe anyị kpesịrị ekpere onwe onye ma ọ bụ mgbe e kpesịrị ekpere ihu ọha?15Nihi gịnị ka anyị ji kwesị ịsị Amen mgbe e kpesịrị ekpere?Okwu bụ amen pụtara ka ọ dị otú ahụ. Ihe atụ ndị e nwere nAkwụkwọ Nsọ na-egosi na o kwesịrị ekwesị mmadụ ịsị Amen mgbe o kpesịrị ekpere onwe onye ma ọ bụ mgbe e kpesịrị ekpere nihu ọha. 1 Ihe E Mere 16:36;Abụ Ọma 41:13 Site nịsị Amen ná ngwụsị nke ekpere anyị, anyị na-egosi na ihe ndị anyị kwuru si anyị nobi. Mgbe anyị kwuru Amennime obi anyị ma ọ bụ nolu dara ụdaka mmadụ kpesịrị ekpere ihu ọha, anyị na-egosi na anyị kwenyere nihe o kwuru.1 Ndị Kọrint 14:16.ỤZỌ NDỊ CHINEKE SI AZA EKPERE ANYỊ16. Obi ike dị aṅaa ka anyị pụrụ inwe banyere ekpere?16Jehova ọ na-aza ekpere nezie? Eenụ! Anyị nwere ezi ihe mere anyị ga-eji nwee obi ike na Onye na-anụ ekpere na-aza ekpere ọtụtụ nde mmadụ ji ezi obi na-ekpe. Abụ Ọma 65:2 Ụzọ Jehova si aza ekpere anyị pụrụ ịdịgasị iche iche.17. Nihi gịnị ka a pụrụ iji kwuo na Chineke na-eji ndị mmụọ ozi ya na ndị ohu ya nọ nụwa aza ekpere?17Jehova na-eji ndị mmụọ ozi ya na ndị ohu ya nọ nụwa aza ekpere. Ndị Hibru 1:13, 14 E nwewo ahụmahụ nke ọtụtụ ndị rịọrọ Chineke nekpere maka enyemaka iji ghọta Bible, noge na-adịghịkwa anya ha kpesịrị ya, ha abụrụ ndị otu nime ndị ohu Jehova letara. Ahụmahụ ndị dị otú ahụ na-agba akaebe na ọ bụ ndị mmụọ ozi na-eduzi ọrụ nkwusa Alaeze ahụ. Mkpughe 14:6 Iji zaa ekpere ndị anyị kpere noge anyị nọ nnọọ ná mkpa, Jehova pụrụ ịkpali Onye Kraịstịgbatara anyị ọsọ enyemaka.Ilu 12:25;Jems 2:16.Iji zaa ekpere anyị, Jehova pụrụ ịkpali Onye Kraịst ịgbatara anyị ọsọ enyemaka18. Olee otú Jehova si eji mmụọ nsọ ya na Okwu ya aza ekpere ndị ohu ya?18Jehova Chineke na-ejikwa mmụọ nsọ ya na Okwu ya, bụ Bible, aza ekpere ndị ohu ya. Ọ pụrụ ịza ekpere anyị na-ekpe maka enyemaka iji nagide ọnwụnwa site nisi na mmụọ nsọ ya na-enye anyị nduzi na ume. 2 Ndị Kọrint 4:7 Ọtụtụ mgbe, anyị na-achọta azịza nke ekpere anyị na-ekpe maka enyemaka nime Bible, bụ ebe Jehova na-enyere anyị aka ime mkpebi ndị amamihe dị na ha. Anyị pụrụ ịhụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị na-enye aka mgbe anyị na-enwe ọmụmụ Bible onwe onye nakwa ka anyị na-agụ akwụkwọ Ndị Kraịst ndị dị ka akwụkwọ a. Ihe e kwuru ná nzukọ Ndị Kraịst ma ọ bụ ihe okenye nke ọnọdụ anyị metụrụ nahụ kwuru pụrụ ichetara anyị isi ihe ụfọdụ sitere nAkwụkwọ Nsọ bụ ndị dị mkpa ka anyị tụlee.Ndị Galeshia 6:1.19. Gịnị ka anyị kwesịrị iburu nuche ma ọ bụrụ na o yie ka a zaghị ekpere anyị mgbe ụfọdụ?19Ọ bụrụ na o yie ka Jehova ọ na-egbu oge nịza ekpere anyị, ọ bụtụghị nihi na ọ gaghị azali ha. Kama nke ahụ, anyị aghaghị icheta na Jehova na-aza ekpere dị ka uche ya si dị nakwa noge nke ya. Ọ maara ihe ndị na-akpa anyị nakwa otú a ga-esi gboo ha karịa ka anyị maara. Ọtụtụ mgbe, ọ na-ahapụ anyị ka anyị nọgide na-arịọ, nọgide na-achọ, ma nọgide na-akụ.Luk 11:5-10 Nnọgidesi ike dị otú ahụ na-egosi Chineke na ọchịchọ anyị siri ike nakwa na okwukwe anyị bụ ezigbo ya. Ọzọkwa, Jehova pụrụ ịza ekpere anyị nụzọ anyị na-apụghị ịhụ anya. Dị ka ihe atụ, ọ pụrụ ịza ekpere anyị na-ekpe banyere otu ọnwụnwa, ọ bụghị site niwepụ ihe isi ike ahụ, kama site ninye anyị ume iji tachie obi na ya.Ndị Filipaị 4:13.20. Nihi gịnị ka anyị ji kwesị iji ihe ùgwù dị oké ọnụ ahịa nke ikpe ekpere na-eme ihe nụzọ zuru ezu?20Lee nnọọ ka anyị kwesịrị isi nwee ekele na Onye Okike nke eluigwe na ala a sara mbara nọ ndị nile na-akpọku ya nekpere nụzọ kwesịrị ekwesị, nso! Abụ Ọma 145:18 Ka anyị jiri ihe ùgwù dị oké ọnụ ahịa anyị nwere ikpe ekpere na-eme ihe nụzọ zuru ezu. Ọ bụrụ na anyị emee otú ahụ, anyị ga-enwe ohere na-enye obi ụtọ nke ịbịaru nnọọ Jehova, bụ Onye na-anụ ekpere, nso.18 Baptizim na Mmekọrịta Gị na Chineke1. Nihi gịnị ka otu onye Etiopia na-arụ nobí eze ji kwuo ka e mee ya baptizim?LEE! Mmiri; gịnị na-egbochi ime m baptizim? Ọ bụ onye Etiopia na-arụ nobí eze jụrụ ajụjụ ahụ na narị afọ mbụ. Onye Kraịst aha ya bụ Filip emewo ka o doo ya anya na Jizọs bụ Mezaịa ahụ e kwere ná nkwa. Nịbụonye ihe ọ mụtara nAkwụkwọ Nsọ kpaliri, nwoke Etiopia ahụ mere ihe. O gosipụtara na ya chọrọ ka e mee ya baptizim!Ọrụ 8:26-36.2. Nihi gịnị ka i ji kwesị ichesi echiche ike banyere baptizim?2Ọ bụrụ na i sorowo Ndịàmà Jehova mụọ isiakwụkwọ ndị bu ụzọ nakwụkwọ a nke ọma, ị pụrụ ịchọ ịjụ, sị: Gịnị na-egbochi imembaptizim? Ka ọ na-erula ugbu a, ị mataworị nkwa Bible kwere maka ndụ ebighị ebi nime Paradaịs. Luk 23:43;Mkpughe 21:3, 4 Ị mụtawokwa banyere ihe bụ nezie ọnọdụ ndị nwụrụ anwụ nakwa banyere olileanya mbilite nọnwụ. Eklisiastis 9:5;Jọn 5:28, 29 Ma eleghị anya, i sowo Ndịàmà Jehova na-aga nzukọ ọgbakọ ha, ị hụwokwa nonwe gị na ha na-ekpe ezi okpukpe. Jọn 13:35 Nke kakwarị mkpa, o yiri ka ị malitewo iso Jehova Chineke na-enwe mmekọrịta.3. a Iwu dị aṅaa ka Jizọs nyere ụmụazụ ya? b Olee otú e si eme baptizim ime mmiri?3Olee otú ị pụrụ isi gosi na ị chọrọ ijere Chineke ozi? Jizọs gwara ụmụazụ ya, sị: Gaanụ mee ndị nke mba nile ka ha bụrụ ndị na-eso ụzọ m,na-eme ha baptizim.Matiu 28:19 Jizọs nonwe ya setịpụrụ ihe nlereanya na nke a site nịbụ onye e mere baptizim nime mmiri. E fesaghị ya mmiri efesa, a wụsaghịkwa ya mmiri nisi. Matiu 3:16 Okwu ahụ bụ mee baptizim sitere nokwu Grik a sụgharịrị ịbụ mikpuo. Nihi ya, baptizim Ndị Kraịst pụtara ịbụ onye e mikpuru nime mmiri kpamkpam.4. Gịnị ka ịbụ onye e mere baptizim nime mmiri na-egosipụta?4A chọrọ ka ndị nile chọrọ iso Jehova Chineke na-enwe mmekọrịta bụrụ ndị e mere baptizim nime mmiri. Baptizim na-egosipụta nihu ọha na ị chọrọ ijere Chineke ozi. Ọ na-egosi na ime uche Jehova na-atọ gị ụtọ. Abụ Ọma 40:7, 8 Otú ọ dị, iji ruo eru maka baptizim, ọ dị ihe ụfọdụ ị na-aghaghị ime.IHE ỌMỤMA NA OKWUKWE DỊ MKPA5. a Olee ihe mbụ ị ga-eme iji ruo eru maka baptizim? b Nihi gịnị ka nzukọ Ndị Kraịst ji dị mkpa?5Ị maliteworị ime ihe mbụ i kwesịrị ime. Nụzọ dị aṅaa? Ọ bụ siteninweta ihe ọmụmabanyere Jehova Chineke na Jizọs Kraịst, ikekwe site nịmụchi Bible anya. Jọn 17:3 Ma, a ka nwere ihe ndị ọzọ ọ dị mkpa ka ị mụta. Ndị Kraịst kwesịrị ịbụ ndị jupụtara nezi ihe ọmụma nke uche Chineke. Ndị Kọlọsi 1:9 Ịga nzukọ ọgbakọ Ndịàmà Jehova ga-enyere gị nnọọ aka nakụkụ a. Ọ dị mkpa ka ị na-aga nzukọ ndị dị otú ahụ. Ndị Hibru 10:24, 25 Ịgachi nzukọ anya ga-enyere gị aka inwetakwu ihe ọmụma banyere Chineke.Inweta ezi ihe ọmụma nke Okwu Chineke bụ ihe dị mkpa a ga-eme iji ruo eru maka baptizim6. Ihe ọmụma hà aṅaa nke Bible ka ị na-aghaghị inweta iji ruo eru maka baptizim?6Otú ọ dị, ọ dịghị mkpa na ị ga-amata ihe nile dị nime Bible iji ruo eru maka baptizim. Onye Etiopia ahụ na-arụ nobí eze nwere ihe ọmụmaụfọdụbanyere Akwụkwọ Nsọ, ma ọ chọrọ enyemaka iji ghọta akụkụ ya ụfọdụ. Ọrụ 8:30, 31 Notu aka ahụ, ị ka nwere ọtụtụ ihe ị ga-amụta. Neziokwu, ị ga-anọgide na-amụ banyere Chineke nakwụsịghị akwụsị. Eklisiastis 3:11 Otú ọ dị, tupu e mee gị baptizim, ọ dị mkpa ka ị mata ma nakwere ma ọ dịghị ihe ọzọ ozizi ndị bụ isi nke Bible. Ndị Hibru 5:12 Ozizi ndị dị otú ahụ na-agụnye ihe ndị bụ eziokwu banyere ọnọdụ ndị nwụrụ anwụ na mkpa aha Chineke na Alaeze ya dị.7. Mmetụta dị aṅaa ka ịmụ Bible kwesịrị inwe nahụ gị?7Otú ọ dị, o bighị ị ninwe ihe ọmụma nihi na ma okwukwe adịghị ọ gaghị ekwe omume ime ihe dị Chineke ezi mma. Ndị Hibru 11:6 Bible na-agwa anyị na mgbe ụfọdụ ndị nọ nobodo oge ochie bụ Kọrint nụrụ ozi Ndị Kraịst, ha malitere ikwere nakwa ịbụ ndị e mere baptizim. Ọrụ 18:8 Notu aka ahụ, ịmụ Biblekwesịrị ime ka i nweeokwukwesiri ike na ọ bụ Okwu Chineke nke e dere site nike mmụọ nsọ. Ọmụmụ Bible kwesịrị inyere gị aka inwe okwukwe ná nkwa Chineke, o kwesịkwara inyere gị aka ikwenyesi ike na àjà Jizọs pụrụ ịzọpụta ndụ.Joshua 23:14;Ọrụ 4:12;2 Timoti 3:16, 17.ỊKỤZIRI NDỊ ỌZỌ EZIOKWU BIBLE8. Gịnị ga-akpali gị ịkọrọ ndị ọzọ ihe ndị ị mụtaworo?8Ka okwukwe gị na-esiwanye ike, obi agaghị ekwe gị ịhapụ ịgwa ndị ọzọ ihe ndị ị mụtaworo. Jeremaịa 20:9 Ị ga-enwe nnọọ ọchịchọ siri ike ịkọrọ ndị ọzọ banyere Chineke na nzube ya.2 Ndị Kọrint 4:13.Okwukwe kwesịrị ịkpali gị ịkọrọ ndị ọzọ ihe ndị i kweere9, 10. a Ole ndị ka ị pụrụ ịmalite ịkọrọ eziokwu Bible? b Gịnị ka ị ga-eme ma ọ bụrụ na ị chọrọ ikere òkè nọrụ nkwusa a haziri ahazi nke Ndịàmà Jehova na-arụ?9Ị pụrụ ịmalite ịkọrọ ndị ọzọ eziokwu Bible site niji nkà na-agwa ndị ikwu gị, ndị enyi gị, ndị agbata obi gị, na ndị ọrụ ibe gị banyere ya. Ka oge na-aga, ị ga-achọ ikere òkè nọrụ nkwusa a haziri ahazi nke Ndịàmà Jehova na-arụ. Mgbe i nwere ọchịchọ dị otú ahụ, alala azụ isoro Onyeàmà na-akụziri gị Bible kwurịta nke ahụ. Ọ bụrụ na o yie ka ì ruru eru ikere òkè nọrụ nkwusa, a ga-eme ndokwa ka gị na onye na-eduziri gị ọmụmụ Bible soro ndị okenye abụọ nke ọgbakọ zukọọ.10Nke a ga-eme ka i nwee ike ịmatakwu ụfọdụ ndị okenye ọgbakọ, bụ ndị na-azụ ìgwè atụrụ Chineke. Ọrụ 20:28;1 Pita 5:2, 3 Ọ bụrụ na ndị okenye ahụ achọpụta na ị ghọtara ozizi ndị bụ isi nke Bible ma kwenye na ha, na ị na-ebi ndụ kwekọrọ nụkpụrụ Chineke, nakwa na ị chọrọ nezie ịbụ otu nime Ndịàmà Jehova, ha ga-agwa gị na i ruru eru ikere òkè nọrụ nkwusa dị ka onye nkwusa ozi ọma, bụ onye a na-emebeghị baptizim.11. Mgbanwe ndị dị aṅaa ka ụfọdụ na-aghaghị ime tupu ha eruo eru ikwusa ozi ọma?11Naka nke ọzọ, ọ pụrụ ịdị mkpa ka i mee mgbanwe ụfọdụ nụzọ i si ebi ndụ nakwa nàgwà gị iji ruo eru ikwusa ozi ọma. Nke a pụrụ ịgụnye ịkwụsị ihe ụfọdụ ị na-ezo ezo eme. Nihi ya, tupu i kwuo na ị chọrọ ịghọ onye nkwusa a na-emebeghị baptizim, ọ dị mkpa ka ị kwụsị ime mmehie ndị dị oké njọ, ndị dị ka mmekọahụ rụrụ arụ, aṅụrụma, na ịṅụ ọgwụ ọjọọ.1 Ndị Kọrint 6:9, 10;Ndị Galeshia 5:19-21.NCHEGHARỊ NA NCHIGHARỊ12. Nihi gịnị ka nchegharị ji dị mkpa?12Ọ dị ihe ndị ọzọ ị ga-emerịrị tupu i ruo eru maka baptizim. Pita onyeozi kwuru, sị: Chegharịanụ, chigharịakwanụ ka e wee hichapụ mmehie unu. Ọrụ 3:19 Ichegharị bụ igosipụta ezi mwute maka ihe i mere.Nchegharịdị nnọọ mkpa ma ọ bụrụ na mmadụ ebiwo ndụ rụrụ arụ, ma ọ dịkwa mkpa ọbụna ma ọ bụrụ na mmadụ ebiwo ndụ dịtụ ọcha. Nihi gịnị? Ọ bụ nihi na mmadụ nile bụ ndị mmehie, mgbaghara Chineke dịkwa ha mkpa. Ndị Rom 3:23;5:12 Tupu ị malite ịmụ Bible, ị maghị ihe bụ uche Chineke. Ya mere, o nweghị otú ọ ga-esi bụrụ na i biwo ndụ kwekọrọ nnọọ nuche ya. Nihi ya, nchegharị dị gị mkpa.13. Gịnị bụ nchigharị?13Nchigharịaghaghị isochi nchegharị. Ị ga-emerịrị ihe karịrị ịkwa ụta. Ọ dị mkpa ka ị kwụsị ụdị ndụ ị na-ebibu ma kpebisie ike na ị ga-eme ihe ziri ezi site ugbu a gawa. Ị ghaghị igosipụta nchegharị ma chigharịa tupu e mee gị baptizim.Ị RARA ONWE GỊ NYE14. Olee ihe dị mkpa ị ga-emerịrị tupu e mee gị baptizim?14Ọ dị ihe ọzọ dị mkpa ị ga-eme tupu e mee gị baptizim. Ị ghaghịịraraonwe gị nye Jehova Chineke.Ị rarawo onwe gị nye Chineke nekpere?15, 16. Gịnị ka ịrara onwe gị nye Chineke pụtara, gịnịkwa na-akpali mmadụ ime nke a?15Mgbe ị na-arara onwe gị nye Jehova Chineke nekpere siri ike, ị na-ekwe ya nkwa ife ị ya ofufe ruo mgbe ebighị ebi. Deuterọnọmi 6:15 Otú ọ dị, nihi gịnị ka mmadụ ga-eji chọọ ime otú ahụ? Ọ dị mma, ka e were ya na nwa okorobịa nwere nwa agbọghọ ọ na-elenyere anya. Ka ọ na-amatakwu ya ma hụ na o nwere àgwà ọma, otú ahụ ka ọ ga na-enwewanye mmasị nebe ọ nọ. Ka oge na-aga, ọ ga-enwe mkpali ịgwa ya na ya chọrọ ịlụ ya. Neziokwu, ịlụ nwanyị nwekwara ibu nke ya. Ma ịhụya ga-akpali ya iwere nzọụkwụ ahụ dị mkpa.16Ọ bụrụ na ị mata Jehova ma hụ ya nanya, ị ga-enwe mkpali iji obi gị dum jeere ya ozi nekweghị ka ihe ọ bụla dọlaa gị azụ nofufe ị na-efe ya. Onye ọ bụla nke chọrọ iso Ọkpara Chineke, bụ Jizọs Kraịst, aghaghị ịjụ onwe ya. Mak 8:34 Anyị na-ajụ onwe anyị site nịhụ na ọchịchọ na ihe mgbaru ọsọ onwe onye adịghị egbochi anyị irubere Chineke isi nụzọ zuru ezu. Ya mere, tupu e mee gị baptizim, ime uche Jehova Chineke aghaghị ịbụ nzube gị bụ isi ná ndụ.1 Pita 4:2.IMERI ỤJỌ ỌDỊDA17. Gịnị mere obi adịghị aka ụfọdụ ndị ịrara onwe ha nye Chineke?17Obi adịghị aka ụfọdụ ndị ịrara onwe ha nye Jehova nihi na ha na-atụ ụjọ iwere nzọụkwụ ahụ dị mkpa. Ha pụrụ ịtụ ụjọ na ha ga-aza ajụjụ nihu Chineke dị ka Ndị Kraịst raara onwe ha nye. Nihi ịtụ ụjọ na ha pụrụ ịda ma ọ bụ mechuo Jehova ihu, ha na-eche na ọ kasị mma ịghara ịrara onwe ha nye ya.18. Gịnị pụrụ ịkpali gị ịrara onwe gị nye Jehova?18Ka ị na-amụta ịhụ Jehova nanya, ị ga-enwe mkpali ịrara onwe gị nye ya na ime ihe nile i nwere ike ime iji bie ndụ nụzọ kwekọrọ ná nraranye ahụ. Eklisiastis 5:4 Mgbe i mesịrị nraranye, ị ga-achọ nezie ijeije nụzọ kwesịrị Jehova iji bụrụ onye na-eme ihe na-amasị ya nụzọ zuru ezu. Ndị Kọlọsi 1:10 Nihi ịhụya i nwere nebe Chineke nọ, ị gaghị eche na ime uche ya sibigara ike ókè. Ihe ịrụ ụka adịghị ya na ị ga-ekwenyere Jọn onyeozi, bụ onye dere, sị: Nke a bụ ihe ịhụ Chineke nanya pụtara, ka anyị debe ihe ndị o nyere niwu; ma ihe ndị o nyere niwu adịghịkwa arọ.1 Jọn 5:3.19. Nihi gịnị ka ị na-ekwesịghị ịtụ egwu ịrara onwe gị nye Chineke?19Ọ bụghị iwu na ị ga-ezu okè tupu ị rara onwe gị nye Chineke. Jehova maara adịghị ike gị, ọ dịghịkwa mgbe ọ ga-atụ anya ka i mee karịa ókè i nwere ike ime. Abụ Ọma 103:14 Ọ chọrọ ka i nwee ihe ịga nke ọma, ọ ga-akwadoma nyere gị aka. Aịsaịa 41:10 I kwesịrị ijide naka na ọ bụrụ na ị tụkwasị Jehova obi gị nile, ọ ga-emekwa ka okporo ụzọ gị nile zie ezie.Ilu 3:5, 6.IGOSIPỤTA NRARANYE GỊ SITE NỊBỤ ONYE E MERE BAPTIZIM20. Nihi gịnị ka mmadụ ga-eji mee ka ọha mara banyere nrara ọ raara onwe ya nye Jehova?20Ịtụgharị uche nihe ndị a anyị tụlere ugbu a pụrụ inyere gị aka ịrara onwe gị nye Jehova nekpere. Onye ọ bụla nke hụrụ Chineke nanya aghaghị ime nkwupụtaihu ọha maka nzọpụta. Ndị Rom 10:10 Olee otú ị ga-esi mee nke ahụ?Baptizim pụtara ịnwụ nụzọ ndụ anyị mbụ na ịdịghachi ndụ iji mee uche Chineke21, 22. Olee otú ị pụrụ isi mee nkwupụta ihu ọha banyere okwukwe gị?21Mee ka onyeisi oche ndị nlekọta nke ọgbakọ gị mara na ị chọrọ ka e mee gị baptizim. Ọ ga-eme ndokwa ka ụfọdụ ndị okenye soro gị tụlee ọtụtụ ajụjụ ndị metụtara ozizi ndị bụ isi nke Bible. Ọ bụrụ na ndị okenye a ekweta na i ruru eru, ha ga-agwa gị na a pụrụ ime gị baptizim ná mgbakọ na-abịanụ.A na-ekwukarị okwu na-atụleghachi ihe baptizim pụtara noge ndị dị otú ahụ. Ọkà okwu na-agwazi ndị nile a na-aga ime baptizim ka ha zaa ajụjụ abụọ dị mfe dị ka ụzọ isi jiri ọnụ mee nkwupụta ihu ọha banyere okwukwe ha.22Ọ bụ baptizim ahụ nonwe ya na-eme ka a mata gị nihu ọha dị ka onye rarawooro onwe ya nye Chineke, nke bụkwa otu nime Ndịàmà Jehova ugbu a. A na-emikpu ndị a na-eme baptizim nime mmiri iji gosipụta nihu ọha na ha ararawo onwe ha nye Jehova.IHE BAPTIZIM GỊ PỤTARA23. Gịnị ka ịbụ onye e mere baptizim naha nke Nna na nke Ọkpara na nke mmụọ nsọ pụtara?23Jizọs kwuru na a ga-eme ndị na-eso ụzọ ya baptizim naha nke Nna na nke Ọkpara na nke mmụọ nsọ. Matiu 28:19 Nke a pụtara na onye a na-aga ime baptizim nakweere ịbụisi Jehova Chineke na nke Jizọs Kraịst. Abụ Ọma 83:18;Matiu 28:18 Ọ ghọtakwara ókè mmụọ nsọ Chineke ma ọ bụ ike ya nọ nọrụ na-ekere.Ndị Galeshia 5:22, 23;2 Pita 1:21.24, 25. a Gịnị ka baptizim na-egosipụta? b Olee ajụjụ dị mkpa ka a zaa?24Otú ọ dị, baptizim abụghị ịsa ahụ nkịtị. Ọ na-egosipụtaotu ihe dị nnọọ mkpa. Ịbụ onye e mikpuru nime mmiri na-egosipụta na ị nwụwo nụzọ ndụ gị mbụ. Ịbụ onye e si nime mmiri kulite na-egosi na ị dị ndụ ugbu a ime uche Chineke. Chetakwa na ọ bụ Jehova Chineke nonwe ya ka ị raara onwe gị nye, ọ bụghị otu ọrụ, ihe omume, mmadụ ndị ọzọ, ma ọ bụ otu òtù. Nrara ị raara onwe gị nye na ịbụ onye e mere baptizim bụ mmalite nke ezi ọbụbụenyi gị na Chinekeezi mmekọrịta nke gị na ya.Abụ Ọma 25:14.25Ọ pụtaghị na e mehaala gị Baptizim nzọpụta abụrụla nke gị. Pọl onyeozi dere, sị: Nọgidenụ jiri egwu na ịma jijiji na-arụpụta nzọpụta nke onwe unu. Ndị Filipaị 2:12 Baptizim bụ ị mmalite. Ajụjụ abụrụ, Olee otú ị pụrụ isi nọgide nịhụya Chineke?Isiakwụkwọ nke ikpeazụga-aza ajụjụ a.19 Nọgide nỊhụya ChinekeỊ ga-eme Jehova ebe mgbaba gị noge ọgba aghara ndị a?1, 2. Olee ebe anyị pụrụ ịgbaba ma nweta nchebe taa?KA E were ya na ị na-aga nokporo ụzọ nụbọchị oké ifufe na-efe. Ihu igwe agbajie. Àmụmà ana-egbu, égbè eluigwe ana-agba, ka a na-ekwu, mmiri adọbiri zowe. Ị gasiwe ike, na-achọ nnọọ ebe ị ga-agbaba. Ka a na-eme, lekwa ebe mgbaba dị nakụkụ ụzọ ahụ. E wusiri ya ike, ọ dị kọrọ kọrọ, ma dị mma ọnụnọ. Lee nnọọ ụdị ekele ị ga-enwe maka ebe ahụ dị nchebe!2Anyị na-ebi noge ọgba aghara. Ọnọdụ ụwa na-ajọwanye njọ. Ma, e nwere ebe mgbaba nke pụrụ ime ka anyị ghara inwe mmerụ ahụ na-adịgide adịgide. Gịnị ka ọ bụ? Rịba ama ihe Bible na-akụzi: M ga-asị Jehova, Ị bụ ebe mgbaba m na ebe m e wusiri ike; Ị bụ Chineke m, Onye m na-atụkwasị obi.Abụ Ọma 91:2.3. Olee otú anyị pụrụ isi mee Jehova ebe mgbaba anyị?3Cheedị banyere nke ahụ! Jehova, bụ Onye Okike na Eze eluigwe na ala, bụ ebe anyị pụrụ ịgbaba ma nweta nchebe. Ọ pụrụ ichebe anyị,nihi na ọ ka nnọọ onye ọ bụla ma ọ bụ ihe ọ bụla pụrụ imerụ anyị ahụ ike. Ọ bụrụgodị na e merụọ anyị ahụ, Jehova pụrụ idozi nsogbu nile a kpataara anyị. Olee otú anyị pụrụ isi mee Jehova ebe mgbaba anyị? Ọ dị mkpa ka anyị tụkwasị ya obi. Ọzọkwa, Okwu Chineke na-agba anyị ume, sị: Debenụ onwe unu nịhụya Chineke. Jud 21 Ee, ọ dị mkpa ka anyị nọgide nịhụya Chineke, na-eme ka anyị na Nna anyị nke eluigwe nọgide na-enwe nkekọ ịhụya. Nke ahụ ga-eme ka anyị nwee obi ike na ọ bụ ebe mgbaba anyị. Ma, olee otú anyị na ya pụrụ isi nwee nkekọ dị otú ahụ?NABATA MA GOSI EKELE MAKA ỊHỤNANYA CHINEKE4, 5. Olee ụzọ ụfọdụ Jehova siworo gosipụta ịhụya ya nebe anyị nọ?4Iji nọgide nịhụya Chineke, ọ dị mkpa ka anyị mata otú Jehova siworo gosipụta ịhụya ya nebe anyị nọ. Cheedị banyere ozizi ụfọdụ nke Bible bụ ndị ị mụtaworo nakwụkwọ a. Dị ka Onye Okike, Jehova enyewo anyị ụwa ịbụ ebe obibi anyị mara mma. O mewo ka ihe oriri na mmiri, akụ ndị sitere nokike, anụmanụ ndị na-adọrọ mmasị, na ebe ndị mara mma, jupụta na ya. Dị ka onye chepụtara Bible, Chineke emewo ka anyị mata aha na àgwà ya. Ọzọkwa, Okwu ya na-eme ka anyị mata na o zitere Ọkpara ya ọ hụrụ nanya nụwa, wee kwe ka Jizọs taa ahụhụ ma nwụọ nihi anyị. Jọn 3:16 Uru dị aṅaa ka onyinye ahụ baara anyị? Ọ na-eme ka anyị nwee olileanya maka ọdịnihu magburu onwe ya.5Olileanya anyị nwere maka ọdịnihu na-adaberekwa nihe ọzọ Chineke meworo. Jehova eguzobewo ọchịchị eluigwe, bụ Alaeze Mezaịa. Noge na-adịghị anya, ọ ga-eme ka nhụjuanya nile kwụsị, ọ ga-emekwa ka ụwa ghọọ Paradaịs. Chegodị banyere nke ahụ! Anyị ga-ebi nime ya nudo nakwa nobi ụtọ ruo mgbe ebighị ebi. Abụ Ọma 37:29 Ka ọ dịgodị, Chineke egosiwo anyị ụzọ kasị mma isi bie ndụ ugbu a. O nyewokwa anyị ihe ùgwù nke ikpe ekpere, bụ nke ga-eme ka anyị na-agwa ya okwu nenweghị ihe mgbochi. Ndị a bụ ị ụzọ ole naole Jehova siworo gosipụta ịhụya ya nebe ihe nile a kpọrọ mmadụ nakwa gị onwe gị nọ.6. Olee otú ị pụrụ isi nabata ịhụya Jehova gosiworo gị?6Ajụjụ dị mkpa ị ga-atụle bụ: Olee otú m ga-esi gosi ekele maka ịhụya Jehova? Ọtụtụ ndị ga-asị, Ihe m ga-eme bụ ịhụ Jehova nanya dị ka ọ hụrụ m. Ọ bụ otú ahụ ka i si ele ya anya? Jizọs kwuru na iwu a bụ iwu kachasị iwu nile: Ị ghaghị iji obi gị dum, jirikwa mkpụrụ obi gị dum, jirikwa uche gị dum hụ Jehova bụ Chineke gị nanya. Matiu 22:37 Nezie, i nwere ọtụtụ ihe mere ị ga-eji hụ Jehova Chineke nanya. Mainwe mmetụtana i nwere ịhụya dị otú ahụ ọ bụ ị ihe na-egosi na i ji obi gị dum, uche gị dum, mkpụrụ obi gị dum, hụ Jehova nanya?7. Ọ dị ihe ọzọ ịhụ Chineke nanya gụnyere ma e wezụga inwe mmetụta? Kọwaa.7Dị ka a kọwara na Bible, ịhụ Chineke nanya ebighị ị ninwe mmetụta. Ọ bụ ezie na inwe mmetụta ịhụya nebe Jehova nọ dị oké mkpa, mmetụta dị otú ahụ bụ ị mmalite nke inwe ezi ịhụya nebe ọ nọ. Mkpụrụ apụl dị mkpa iji nwee osisi apụl. Otú ọ dị, ọ bụrụ na ị chọrọ ịta apụl, ị ga-enwe afọ ojuju ma ọ bụrụ na mmadụ enye gị ị mkpụrụ apụl? Mbanụ! Notu aka ahụ, inwe mmetụta ịhụya nebe Jehova Chineke nọ bụ ị mmalite nke inwe ezi ịhụya nebe ọ nọ. Bible na-akụzi, sị: Nke a bụ ihe ịhụ Chineke nanya pụtara, ka anyị debe ihe ndị o nyere niwu; ma ihe ndị o nyere niwu adịghịkwa arọ. 1 Jọn 5:3 Ịhụya mmadụ nwere nebe Chineke nọ aghaghị ịmịpụta ezi mkpụrụ tupu a mara na ọ bụ nke ezigbo ya. A ghaghị igosipụta ya nomume.Matiu 7:16-20.8, 9. Olee otú anyị pụrụ isi gosipụta ịhụya na ekele anyị nwere nebe Chineke nọ?8Anyị na-egosipụta ịhụya anyị nwere nebe Chineke nọ mgbe anyị debere ihe ndị o nyere niwu ma gbasoo ụkpụrụ ya. Ime nke ahụ esibigaghị ike ókè. Kama ịbụ ibu arọ, e mere iwu Jehova otú ọ ga-enyere anyị aka ibi ndụ dị mma, nke na-enyeobi ụtọ na afọ ojuju. Aịsaịa 48:17, 18 Site nibi ndụ nụzọ kwekọrọ ná nduzi Jehova, anyị na-egosi Nna anyị nke eluigwe na anyị nwere ekele nezie maka ihe nile o mewooro anyị. Ọ dịkwa mwute na ọ bụ mmadụ ole na ole nụwa taa na-egosi ekele dị otú ahụ. Anyị ekwesịghị ịbụ ndị na-enweghị ekele, dị ka ụfọdụ ndị dịrị ndụ mgbe Jizọs nọ nụwa. Jizọs gwọrọ ndị ekpenta iri, ma ọ bụị otulaghachiri wee kelee ya. Luk 17:12-17 Nezie, anyị kwesịrị ịdị ka otu ahụ nke nwere ekele, ọ bụghị dị ka mmadụ itoolu ahụ na-enweghị ekele!9Gịnịkwanụ bụ ihe ndị Jehova nyere niwu, bụ ndị anyị kwesịrị idebe? Anyị atụlewo ọtụtụ nime ha nakwụkwọ a, ma ka anyị tụleghachi ole na ole nime ha. Idebe ihe ndị Chineke nyere niwu ga-enyere anyị aka ịnọgide nịhụya Chineke.NA-ABỊARU NNỌỌ JEHOVA NSO10. Kọwaa ihe mere o ji dị mkpa ịnọgide na-enweta ihe ọmụma banyere Jehova Chineke.10Ịmata banyere Jehova bụ otu ihe dị oké mkpa a ga-eme iji bịaruo ya nso. Ọ bụ ihe e kwesịrị ịnọgide na-eme. Ọ bụrụ na ị nọ nézì na-anya ọkụ nabalị oyi na-atụsi ike, ịga-ekwe ka ọkụ ahụ nyụọ? Ee e. Ị ga-anọgide na-akwanye ya nkụ ka ọkụ ahụ nọgide na-enwu. Nke ahụ pụrụ nnọọ ịbụ ihe ga-edebe gị ndụ! Dị ka nkụ na-eme ka ọkụ nọgide na-enwu, otú ahụ ka ihe ọmụma Chineke na-eme ka ịhụya anyị nwere nebe Jehova nọ na-esiwanye ike.Ilu 2:1-5.Dị nnọọ ka ọkụ, ịhụya i nwere nebe Jehova nọ chọrọ ihe ga-eme ka ọ nọgide na-enwu11. Mmetụta dị aṅaa ka ozizi Jizọs nwere nahụ ụmụazụ ya?11Jizọs chọrọ ka ụmụazụ ya nọgide na-enwe nnọọ ịhụya nebe Jehova nọ, na-enwekwa nnọọ mmasị nOkwu ya dị oké ọnụ ahịa, nke bụkwa eziokwu. Mgbe a kpọlitesịrị Jizọs nọnwụ, ọ kụziiri mmadụ abụọ nime ndị na-eso ụzọ ya banyere ụfọdụ nime amụma ndị dị nAkwụkwọ Nsọ Hibru, bụ ndị mezuru nebe ọ nọ. Mmetụta dị aṅaa ka o nwere nahụ ha? Mgbe nke ahụ gasịrị, ha kwuru, sị: Ọ bụ na obi ekporoghị anyị ọkụ ka ọ nọ na-agwa anyị okwu nokporo ụzọ, ka ọ nọ na-emepere anyị Akwụkwọ Nsọ nke ọma?Luk 24:32.12, 13. a Gịnị na-eme ịhụya nke ihe ka ọtụtụ nihe a kpọrọ mmadụ taa nwere nebe Chineke nọ nakwa mmasị ha nwere nebe Bible dị? b Olee otú anyị pụrụ isi mee ka ịhụya anyị ghara ịjụ oyi?12Mgbe mbụ ị mụtara ihe ndị Bible na-akụzi nezie, ị chọpụtara na ị malitere inwe obi ụtọ, ịnụ ọkụ nobi, nakwa ịhụya nebe Chineke nọ? Ihe ịrụ ụka adịghị ya na i mere otú ahụ. Ọtụtụ ndị emewokwa otú ahụ. Ihe bụ isiokwu ugbu a bụ ịnọgide na-enwe ịhụya siri ike nakwa ịghara ikwe ka ọ jụọ oyi. Anyị ekwesịghị iṅomi omume nke ụwa dị ugbu a. Jizọs buru amụma, sị: Ịhụya nke ndị ka nọnụ ọgụgụ ga-ajụkwa oyi. Matiu 24:12 Olee otú ị pụrụ isi mee ka ịhụya i nwere nebe Jehova nọ na mmasị i nwere neziokwu nke Bible ghara ịjụ oyi?13Nọgide na-enweta ihe ọmụma banyere Jehova Chineke na Jizọs Kraịst. Jọn 17:3 Na-atụgharị uche, ma ọ bụ na-echebara ihe ndị ị na-amụta nOkwu Chineke echiche, ma jụọ onwe gị, sị: Gịnị ka nke a na-akụziri m banyere Jehova Chineke? Olee ihe ọzọ ọ na-agwa m nke mere m ga-eji jiri obi m dum, uche m dum, mkpụrụ obi m dum, hụ Jehova nanya? 1 Timoti 4:15 Ntụgharị uche dị otú ahụ ga-eme ka ị nọgide na-enwe nnọọ ịhụya nebe Jehova nọ.14. Olee otú ekpere pụrụ isi nyere anyị aka ịnọgide na-ahụ Jehova nanya?14Ụzọ ọzọ ị ga-esi mee ka ịhụya i nwere nebe Jehova nọ dịgide bụ site nịdị na-ekpe ekpere mgbe nile. 1 Ndị Tesalonaịka 5:17NIsi nke 17nke akwụkwọ a, anyị mụtara na ekpere bụ onyinye dị oké ọnụ ahịa nke sitere naka Chineke. Dị nnọọ ka mmadụ na ibe ya na-enwe mmekọrịta chiri anya ma ọ bụrụ na ha na-enwe nkwurịta okwu mgbe nile nenweghị ihe mgbochi, otú ahụ ka mmekọrịta anyị na Jehova ga-anọgide na-echi anya ma ọ bụrụ na anyị na-ekpegara ya ekpere mgbe nile. Ọ dị mkpa ka anyị ghara ikwe ka ekpere anyị ghọọ ihe e bu nisiokwu ndị anyị na-ekwukarị, bụ ndị anyị na-agụ ka egwú, ndị na-esighị anyị nala ala obi. Anyị kwesịrị ịdị na-agwa Jehova okwu dị ka nwatakịrị na-esi agwa nna ya ọ hụrụ nanya okwu. Otú ọ dị, anyị kwesịrị imepe obi anyị ma jiri nkwanye ùgwù na-agwa ya okwu nenweghị ihe mgbochi ọ bụla. Abụ Ọma 62:8 Ee, ọmụmụ Bible onwe onye na ekpere sitere nala ala obi bụ akụkụ ndị dị oké mkpa nke ofufe anyị, ha na-enyekwara anyị aka ịnọgide nịhụya Chineke.NWETA OBI ỤTỌ NOFUFE Ị NA-EFE JEHOVA15, 16. Nihi gịnị ka anyị pụrụ iji zie ezi ile ọrụ nkwusa Alaeze ahụ anya dị ka ihe ùgwù na akụ?15Ọmụmụ Bible onwe onye na ekpere bụ ofufe anyị pụrụ inye ọbụna mgbe anyị nọ ị anyị. Otú ọ dị, ka anyị tụlee otu akụkụ nke ofufe, bụ nke anyị na-enye nihu ọha: ịgwa ndị ọzọ banyere ihe ndị anyị kweere. Ị malitewo ịkụziri ndị ọzọ eziokwu Bible? Ya bụrụ otú ahụ, i nwere ihe ùgwù magburu onwe ya. Luk 1:74 Mgbe anyị na-akụziri ndị ọzọ ihe ndị bụ eziokwu anyị mụtara banyere Jehova Chineke, anyị na-arụ otu ọrụ dị oké mkpa e nyere ezi Ndị Kraịst nileikwusa oziọma nke Alaeze Chineke.Matiu 24:14;28:19, 20.16Pọl onyeozi lere ozi ya anya dị ka ihe dị oké ọnụ ahịa, ọ kpọkwara ya akụ. 2 Ndị Kọrint 4:7 Ịgwa ndị mmadụ banyere Jehova Chineke na nzube ya bụ ọrụ kasị mma ị pụrụ ịrụ. Ọ bụ ozi anyị na-ejere Onyenwenụ kasịnụ, ọ na-ewetakwa ụgwọọrụ kasịnụ. Site nikere òkè nọrụ a, ị na-enyere ndị nwere obi eziokwu aka ịbịaru Nna anyị nke eluigwe nso na ịbata nụzọ ahụ na-eduga ná ndụ ebighị ebi! Ọ dị ọrụ pụrụ inye afọ ojuju karịa ya? Ọzọkwa, ịgba àmà banyere Jehova na Okwu ya na-eme ka okwukwe na ịhụya i nwere nebe ọ nọ sikwuo ike.Jehova na-enwekwa ekele maka mgbalị ndị ị na-eme. Ndị Hibru 6:10 Iji ịdị uchu na-arụ ọrụ dị otú ahụ ga-enyere gị aka ịnọgide nịhụya Chineke.1 Ndị Kọrint 15:58.17. Nihi gịnị ka ozi Ndị Kraịst ji dị oké mkpa taa?17Ọ dị mkpa ka anyị cheta na ọrụ nkwusa Alaeze ahụ dị oké mkpa. Bible na-ekwu, sị: Kwusaa okwu ahụ, nọgidesie ike na ya. 2 Timoti 4:2 Nihi gịnị ka ime nke a ji dị oké mkpa taa? Okwu Chineke na-agwa anyị, sị: Oké ụbọchị Jehova dị nso, ọ dị nso, ọ na-emekwa ngwa nke ukwuu. Zefanaịa 1:14 Ee, oge eruwela mgbe Jehova ga-eweta usoro ihe a nile ná njedebe. Ọ dị mkpa ka a dọọ ndị mmadụ aka ná ntị! Ọ dị mkpa ka ha mata na ugbu a bụ oge ha ga-ahọrọ Jehova dị ka Eze ha. Ọgwụgwụ agaghị anọ ọdụ.Habakuk 2:3.18. Nihi gịnị ka anyị ji kwesị isoro ezi Ndị Kraịst na-efe Jehova nihu ọha?18Jehova chọrọ ka anyị soro ezi Ndị Kraịst na-efe ya ofufe nihu ọha. Ọ bụ ya mere Okwu ya ji sị: Ka anyị na-echebakwara ibe anyị echiche iji kpalie inwe ịhụya na ịrụ ezi ọrụ, ghara ịdị na-ahapụ nzukọ nke anyị onwe anyị, dị ka ọ bụ omenala ụfọdụ ndị, kama ka anyị na-agbarịta ibe anyị ume, na-emekwa otú ahụ karị ka unu na-ahụ ụbọchị ahụ ka ọ na-eru nso. Ndị Hibru 10:24, 25 Mgbe anyị sooro ndị kwere ekwe ibe anyị nọkọọ ná nzukọ Ndị Kraịst, ọ na-abụ ohere magburu onwe ya ito na ife Chineke anyị hụrụ nanya. Anyị na-ewulikwa ibe anyị elu ma na-agba ibe anyị ume.19. Olee otú anyị pụrụ isi mee ka nkekọ ịhụya dị nọgbakọ Ndị Kraịst sikwuo ike?19Ka anyị na-eso ndị ọzọ na-efe Jehova na-akpakọrịta, anyị na-ewusi nkekọ nke ịhụya na ọbụbụenyi dị nọgbakọ ike. Ọ dị mkpa ka anyị na-ahụ ebe ibe anyị na-eme nke ọma, dị ka Jehova na-ahụ ebe anyị onwe anyị na-eme nke ọma. Atụla anya na ndị kwere ekwe ibe gị ga-emetacha ihe nile. Cheta na anyị nile na-eto nọtụtụ dịgasị iche iche nụzọ ime mmụọ nakwa na onye ọ bụla nime anyị na-emehie ihe. Ndị Kọlọsi 3:13 Na-agbalị isoro ndị hụrụ nnọọ Jehova nanya na-akpakọrịta nụzọ chirianya, ị ga-ahụkwa na ị ga na-eto eto nụzọ ime mmụọ. Ee, isoro ụmụnna nwoke na ụmụnna nwanyị ime mmụọ gị na-efe Jehova ofufe ga-enyere gị aka ịnọgide nịhụya Chineke. Olee otú Jehova na-esi agọzi ndị ji ikwesị ntụkwasị obi na-efe ya ofufe ma si otú ahụ nọgide nịhụya ya?GBALỊA INWETA NDỤ AHỤ NKE BỤ NDỤ NEZIE20, 21. Gịnị bụ ndụ ahụ nke bụ ndụ nezie, nihi gịnịkwa ka o ji bụrụ olileanya magburu onwe ya?20Jehova ga-eji ndụ kwụọ ndị ohu ya na-ekwesị ntụkwasị obi ụgwọ, ma olee ụdị ndụ ọ bụ? Ọ dị mma, ndụ ị dị ugbu a ọ bụ ndụ nezie? Ihe ka ọtụtụ nime anyị pụrụ ịsị na azịza ya doro anya. A sị kwuwe, anyị na-eku ume, na-eri nri, na-aṅụ ihe ọṅụṅụ. Nezie, anyị dị ndụ. Mgbe ọ bụla anyị nwere obi ụtọ, anyị pụrụ ọbụna ikwu, sị: Nke a bụezindụ! Otú ọ dị, Bible na-egosi na ọ dịghị mmadụ ọ bụla taa dịezindụ ma e si notu ụzọ dị mkpa lee ya anya.Jehova chọrọ ka i nweta ndụ ahụ nke bụ ndụ nezie. Ị ga-enweta ya?21Okwu Chineke na-agba anyị ume ijidesi aka ike ná ndụ ahụ nke bụ ndụ nezie. 1 Timoti 6:19 Okwu ndị ahụ na-egosi na ndụ ahụ nke bụ ndụ nezie bụ ihe anyị na-atụ anya inweta nọdịnihu. Ee, mgbe anyị zuru okè, anyị ga-adị ndụ nụzọ kwekọrọ nnọọ nihe okwu ahụ pụtara, nihi na anyị ga-adị ndụ dị ka Chineke zubere ka anyị dịrị na mbụ. Mgbe anyị ga-ebi na paradaịs elu ala nahụ ike zuru okè, nudo, nakwa nobi ụtọ, ndụ ahụ nke bụ ndụ neziendụ ebighị ebiga-abụzi nke anyị. 1 Timoti 6:12 Nke ahụ ọ bụghị olileanya magburu onwe ya?22. Olee otú ị pụrụ isi jidesie aka ike ná ndụ ahụ nke bụ ndụ nezie?22Olee otú anyị pụrụ isi jidesie aka ike ná ndụ ahụ nke bụ ndụ nezie? Ka Pọl na-ekwu okwu notu isiokwu ahụ, ọ gbara Ndị Kraịst ume, ịrụ ọrụ ọma na ịba ọgaranya nezi ọrụ. 1 Timoti 6:18 Ya mere, nụzọ doro anya, ọ dabeere nụzọ dị ukwuu notú anyị si etinye eziokwu ndị anyị mụtaworo nime Bible nọrụ. Ma Pọl ọ na-ekwu na anyịna-arụtandụ ahụ nke bụ ndụ nezie nọrụ ọma? Ee e, nihi na atụmanya dị otú ahụ magburu onwe ya dabeere nnọọ na Chineke igosi anyị obiọmana-erughịrị mmadụ. Ndị Rom 5:15 Otú ọ dị, Jehova na-enwe obi ụtọ ịkwụ ndị ji ikwesị ntụkwasị obi na-ejere ya ozi ụgwọ. Ọ chọrọ ịhụ ka ị na-ebi ndụ ahụ nke bụ ndụ nezie. Ndị nọgidere nịhụya Chineke ga-enweta ndụ ebighị ebi dị otú ahụ, nke na-eme ka e nwee obi ụtọ na ahụ iru ala.23. Nihi gịnị ka o ji dị mkpa ịnọgide nịhụya Chineke?23Onye ọ bụla nime anyị ga-eme nke ọma ịjụ onwe ya, sị, Àna m efe Chineke nụzọ o kwuru na Bible? Ọ bụrụ na anyị agbalịsie ike ịhụ na azịza ya nọgidere na-abụ ee kwa ụbọchị, mgbe ahụ anyị na-eme ihe anyị kwesịrị ime. Anyị pụrụ inwe obi ike na Jehova bụ ebe mgbaba anyị. Ọ ga-echebe ndị ya na-ekwesị ntụkwasị obi gabiga ụbọchị ikpeazụ nke usoro ihe ochie a. Jehova ga-akpọbatakwa anyị nusoro ihe ọhụrụ dị ebube nke dị nso ugbu a. Lee ka anyị ga-esi nwee obi ụtọ ịnọ ya mgbe oge ahụ ga-abịa! Lee ka anyị ga-esi nwee obi ụtọ na anyị mere nhọrọ ziri ezi nụbọchị ikpeazụ ndị a! Ọ bụrụ na i mee nhọrọ ndị dị otú ahụ ugbu a, ị ga-enweta ndụ ahụ nke bụ ndụ nezie, bụ ndụ nke dị otú Jehova Chineke zubere ka ọ dị, ruo mgbe nile ebighị ebi!Ihe Odide NtụkwasịAha ChinekeOtú E Si Eji Ya Eme Ihe na Ihe Ọ PụtaraNA BIBLE gị, olee otú e si sụgharịaAbụ Ọma 83:18? NaNew World Translation of the Holy Scriptures,e si otú a sụgharịa amaokwu a: Ka ndị mmadụ wee mara na gị, onye aha gị bụ Jehova, ị gị bụ Onye Kasị Elu nụwa dum. Nọtụtụ Bible ndị ọzọ, a sụgharịrị ya nụzọ yiri nke ahụ. Otú ọ dị, nọtụtụ nsụgharị ndị ọzọ, e jighị aha ahụ bụ Jehova mee ihe, e ji utu aha ndị dị ka Onyenwe anyị ma ọ bụ Onye Na-adị Ndụ Ruo Mgbe Ebighị Ebi, dochie ya. Gịnị ka e kwesịrị iji mee ihe namaokwu a? Utu aha ka ọ bụ aha ahụ bụ Jehova?Aha Chineke ná mkpụrụ akwụkwọ HibruAmaokwu a na-ekwu banyere otu aha. Nasụsụ Hibru mbụ, nke e ji dee akụkụ ka ukwuu nke Bible, e jiri ahaaka nke pụrụ iche mee ihe namaokwu ahụ. A na-asụpe ya ịbụ יהוה YHWH ná mkpụrụ akwụkwọ Hibru. NIgbo, ihe a na-asụgharịkarị aha ahụ bụ Jehova. Aha ahụ, ọ pụtara ị notu amaokwu Bible? Ee e. Ọ pụtara ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ugboro 7,000 nihe odide mbụ nke Akwụkwọ Nsọ Hibru!Olee otú aha Chineke dịruru ná mkpa? Tụlee ekpere ihe nlereanya ahụ Jizọs Kraịst kụziri. O si otú a malite: Nna anyị nke nọ neluigwe, ka e doo aha gị nsọ. Matiu 6:9 Ka e mesịrị, Jizọs kpegaara Chineke ekpere, sị: Nna, mee ka aha gị dị ebube. Ná nzaghachi, Chineke si neluigwe kwuo, sị: Emewo m ka ọ dị ebube, m ga-emekwa ka ọ dị ebube ọzọ. Jọn 12:28 O doro anya na aha Chineke dị nnọọ mkpa. Gịnịzi mere ụfọdụ ndị nsụgharị ji wepụ aha a nime Bible ndị ha sụgharịrị ma jiri utu aha dochie ya?O yiri ka è nwere ihe abụọ bụ isi kpatara ya. Nke mbụ, ọtụtụ ndị na-ekwu na e kwesịghị iji aha ahụ na-eme ihe nihi na taa ọ dịghị onye maara otú e sibu kpọọ aha ahụ. A dịghị etinye ụdaume ná mkpụrụ okwu Hibru oge ochie. Nihi ya, ọ dịghị onye pụrụ ikwu kpọmkwem otú ndị dịrị ndụ noge Bible si kpọọYHWH. Otú ọ dị, nke a ò kwesịrị igbochi anyị iji aha Chineke na-eme ihe? Noge Bible, ọ pụrụ ịbụ na ihe a kpọrọ aha ahụ bụ Jizọs bụ Yeshua ma ọ bụkwanụ ma eleghị anya Yehoshuaọ dịghị onye pụrụ ikwu kpọmkwem. Nagbanyeghị nke ahụ, taa, ndị mmadụ nụwa nile na-eji ụdị dị iche iche nke aha ahụ bụ Jizọs eme ihe, ha na-akpọkwa ya nụzọ e si akpọ ya nasụsụ ha. Ha adịghị ala azụ iji aha ahụ eme ihe ị nihi na ha amaghị otú e si kpọọ ya na narị afọ mbụ. Notu aka ahụ, ọ bụrụ na ị gaa mba ọzọ, ị pụrụ ịchọpụta na otú e si akpọ aha gị nasụsụ ọzọ dị nnọọ iche. Nihi ya, na a maghị otú e si kpọọ aha Chineke noge ochie abụghị ihe mere a ga-eji ghara iji ya na-eme ihe.Ihe nke abụọ a na-ekwukarị na ọ bụ ya mere e ji wepụ aha Chineke nime Bible bụ omenala ọkpụtọrọkpụ nke ndị Juu. Ọtụtụ nime ha kweere na e kwesịtụghị ịkpọ aha Chineke. Ihe àmà na-egosi na nkwenkwe a dabeere ná nghọtahie ha ghọtahiere iwu Bible nke na-ekwu, sị: Gị eburula aha Jehova, bụ Chineke gị, ime ihe efu; nihi na Jehova agaghị agụ onye na-eburu aha Ya ime ihe efu nonye ikpe na-amaghị.Ọpụpụ 20:7.Iwu a megidere iji aha Chineke eme ihe nụzọ na-ezighị ezi. Ma, ò megidere iji aha ya eme ihe nụzọ dị ùgwù? Ọ dịghị ma ọlị. Ndị dere Bible Hibru Agba Ochie bụcha ndị ikom kwesịrị ntụkwasị obi, ndị biri ndụ nụzọ kwekọrọ nIwu ahụ Chineke nyere Izrel oge ochie. Ma, ha jiri aha Chineke mee ihe mgbe nile. Dị ka ihe atụ, ha tinyere ya nọtụtụ abụ ọma ndị ìgwè ndị na-efe ofufe ji olu dara ụda bụọ. Ọbụna Jehova Chineke gwara ndị na-efe ya ofufe ka ha kpọkuo aha ya, ndị kwesịrị ntụkwasị obi rubekwara isi. Joel 2:32;Ọrụ 2:21 Nihi ya, Ndị Kraịst taa adịghị ala azụ niji aha Chineke eme ihe nụzọ dị ùgwù, dị nnọọ ka Jizọs mere.Jọn 17:26.Ndị sụgharịrị Bible hiere nnọọ ụzọ niji utu aha dochie aha Chineke. Ha mere ka o yie ka ọ bụ na Chineke abụghị onye nakwa na a pụghị ịbịaru ya nso, ebe ọ bụkwanụ na Bible na-agba ndị mmadụ ume iso Jehova na-enwe mmekọrịta chiri anya. Abụ Ọma 25:14,NW Cheedị banyere otu ezigbo enyi gị. Oleedị otú unu ga-esi nwee mmekọrịta chiri anya ma ọ bụrụ na ị maghị aha enyi gị? Notu aka ahụ, ọ bụrụ na ndị mmadụ amaghị aha Chineke, bụ Jehova, olee otú ha pụrụ isi bịaruo Chinekenso nezie? Ọzọkwa, ọ bụrụ na ndị mmadụ adịghị eji aha Chineke eme ihe, ha agaghịkwa ama ihe dị ebube aha ahụ pụtara. Gịnị ka aha Chineke pụtara?Chineke nonwe ya kọwaara ohu ya kwesịrị ntụkwasị obi, bụ Mozis, ihe aha ya pụtara. Mgbe Mozis jụrụ Chineke aha ya, Jehova zara ya, sị: M ga-abụ ihe m chọrọ ịbụ. Ọpụpụ 3:14,NW Ná nsụgharị Rotherham, e si otú a sụgharịa okwu ndị a: M Ga-aghọ ihe ọ bụla masịrị m. Nihi ya, Jehova pụrụ ịghọ ihe ọ bụla dị mkpa iji mezuo nzube ya.Ka e were ya na ị ga-enwe ike ịghọ ihe ọ bụla ị chọrọ ịghọ. Gịnị ka ị ga-emere ndị enyi gị? Ọ bụrụ na otu nime ha adaa ezigbo ọrịa, i nwere ike ịghọ dọkịta maara nke a na-akọ ma gwọọ ya. Ọ bụrụ na onye nke ọzọ enwee mfu ego, ị pụrụ ịghọ omepụrụ onye ọ dịịrị ma gbatara ya ọsọ enyemaka. Otú ọ dị, nke bụ eziokwu bụ na a kpaara ihe i nwere ike ịghọ ókè. A kpaara ihe anyị nile nwere ike ịghọ ókè. Ka ị na-amụ Bible, ọ ga-eju gị anya ịhụ otú Jehova si aghọihe ọ bụladị mkpa iji mezuo nkwa ya. Ọ na-amasịkwa ya iji ike ya na-eme ihe maka ndị hụrụ ya nanya. 2 Ihe E Mere 16:9 Ndị na-amaghị aha Jehova adịghị aghọta akụkụ a magburu onwe ya nke àgwà ya.Nụzọ doro anya, aha ahụ bụ Jehova kwesịrị ịdị nime Bible. Ịmata ihe ọ pụtara na iji ya na-eme ihe mgbe nile nofufe anyị, ga-enyere anyị nnọọ aka ịbịaru Nna anyị nke eluigwe, bụ Jehova, nso.Otú Amụma Daniel Si Gosi Mgbe Mezaịa Ga-abịaDANIEL onye amụma biri ndụ ihe karịrị afọ 500 tupu a mụọ Jizọs. Otú ọ dị, Jehova kpugheere Daniel ihe ndị ga-eme ka e nwee ike ịmata kpọmkwem mgbe Jizọs ga-aghọ onye e tere mmanụ, ma ọ bụ onye a họpụtara, dị ka Mezaịa, ma ọ bụKraịst. A gwara Daniel, sị: Mara, werekwa uche mata, na site ná mpụta okwu ahụ iwughachi na iwuzi Jeruselem ruo mgbe onye e tere mmanụ, bụ onye ndú, ga-adị izu asaa: na izu iri isii na abụọ.Daniel 9:25.Iji mata mgbe Mezaịa ahụ ga-abịa, ọ dị mkpa ka anyị buru ụzọ mata mgbe a ga-amalite gụwa oge ga-eduga anyị nọbịbịa nke Mezaịa ahụ. Dị ka amụma ahụ si kwuo, ọ bụ site ná mpụta okwu ahụ iwughachi na iwuzi Jeruselem. Olee mgbe mpụta nke okwu ahụ weere ọnọdụ? Dị ka onye so dee Bible bụ Nehemaịa, si kwuo, e nyere iwu ka e wughachi mgbidi Jeruselemnafọ nke iri abụọ nke Ataksaksis, bụ eze. Nehemaịa 2:1,5-8 Ndị na-akọ akụkọ ihe mere eme gbara akaebe na afọ 474 T.O.A bụ afọ mbụ zuru ezu Ataksaksis chịrị dị ka eze. Nihi ya, afọ nke 20 nke ọ chịrị dị ka eze bụ nafọ 455 T.O.A. Ugbu a, anyị amatala mgbe a ga-amalite gụwa oge ga-eduga anyị nọbịbịa nke Mezaịa ahụ Daniel buru amụma banyere ya, ya bụ, nafọ 455 T.O.A.Daniel gosiri otú oge ahụ ga-eduga nọbịbịa nke onye e tere mmanụ, bụ onye ndú ga-aharu nogologo. Amụma ahụ kwuru na ọ bụ izu asaa, na izu iri isii na abụọngụkọta nke izu 69. Olee otú oge a hà nogologo? Ọtụtụ nsụgharị Bible na-ekwu na izu ndị ahụ abụghị izu nke ụbọchị asaa, kama ha bụ izu nke afọ. Ya bụ, izu nke ọ bụla na-anọchi anya afọ asaa. Ndị Juu nke oge ochie maara banyere izu nke afọ, ma ọ bụ izu ndị bụ afọ asaa, afọ asaa. Dị ka ihe atụ, ha na-enwe afọ Izu Ike kwa afọ asaa ọ bụla. Ọpụpụ 23:10, 11 Ya mere, izu 69 ahụ e buru namụma dị afọ asaa ụzọ 69, ma ọ bụ ngụkọta nke afọ 483.Ugbu a, ka anyị gbakọọ ya. Ọ bụrụ na anyị esi na 455 T.O.A gụrụ bịawa, afọ 483 ga-edurute anyị nafọ 29 nke O.A. Ọ bụ afọ ahụ kpọmkwem ka e mere Jizọs baptizim ya aghọọkwa Mezaịa!Luk 3:1, 2,21, 22 Nke ahụ ọ bụghị mmezu dị ịrịba ama nke amụma Bible?Jizọs KraịstMezaịa ahụ E Kwere ná NkwaIJI nyere anyị aka ịmata onye bụ Mezaịa ahụ, Jehova Chineke kpaliri ọtụtụ ndị amụma nke Bible ikwu ihe ụfọdụ banyere ọmụmụ, ozi, na ọnwụ nke Onye Nnapụta a e kwere ná nkwa. Amụma ndị a nile nke Bible mezuru nebe Jizọs Kraịst nọ. Hana-enye nnọọ ihe ọmụma zuru ezu ma zie ezi. Iji maa atụ, ka anyị tụlee amụma ole na ole ndị kwuru banyere ihe ndị ga-eme noge ọmụmụ nke Mezaịa ahụ nakwa noge ọ bụ nwata.Aịzaịa onye amụma buru amụma na Mezaịa ahụ ga-esite neriri Eze Devid. Aịsaịa 9:7 Nezie, Jizọs si nusoro ọmụmụ Devid.Matiu 1:1,6-17.Maịka, bụ onye amụma ọzọ nke Chineke, buru amụma na nwa a ga-emesị ghọọ onye ọchịchị nakwa na a ga-amụ ya na Betlehem Efrata. Maịka 5:2 Noge a mụrụ Jizọs, e nwere obodo abụọ a na-akpọ Betlehem. Otu dị nso na Nazaret nakụkụ ebe ugwu nke mba ahụ, nke ọzọ dịdebekwara Jeruselem nke dị na Juda. Ihe a na-akpọbu Betlehem nke dịdebere Jeruselem bụ Efrata. A mụrụ Jizọs nobodo ahụ, kpọmkwem dị ka amụma ahụ si kwuo!Matiu 2:1.Amụma ọzọ nke Bible kwuru na a ga-akpọpụta Ọkpara Chineke nIjipt. A kpọọrọ nwa ahụ bụ Jizọs gaa Ijipt. A kpọlatara ya mgbe Herọd nwụsịrị, wee si otú ahụ mezuo amụma ahụ.Hosea 11:1;Matiu 2:15.Nachaatị dị na peeji nke 200, akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị e depụtara nokpuru okwu bụ Amụma, na-enye ihe ọmụma banyere Mezaịa ahụ. Biko jiri akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị a tụnyere akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị e depụtara nokpuru okwu bụ Mmezu Ya. Ime otú ahụ ga-eme ka i kwenyesikwuo ike na Okwu Chineke bụ eziokwu.Ka ị na-agụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị a, buru nuche na e deturu ụfọdụ nime ha ndị bụ amụma ọtụtụ narị afọ tupu a mụọ Jizọs. Jizọs kwuru, sị: Ihe nile e dere niwu Mozis na nakwụkwọ ndị amụma na Abụ Ọma banyere m aghaghị imezu. Luk 24:44 Dị ka Bible na-egosi nụzọ doro anya, ha mezuru nezienụzọ zuru ezu!Ihe Ndị Bụ Eziokwu Banyere Nna ahụ, Ọkpara ahụ, na Mmụọ NsọNDỊ kweere nozizi Atọ nIme Otu na-ekwu na Chineke dị atọ bụrụ otuNna, Ọkpara, na Mmụọ Nsọ. A sịrị na ha atọ hà nhata, na ha atọ pụrụ ime ihe nile, nakwa na ha atọ enweghị mmalite. Ya mere, dị ka ozizi Atọ nIme Otu si dị, Nna ahụ bụ Chineke, Ọkpara ahụ bụ Chineke, Mmụọ Nsọ bụkwa Chineke, ma ha atọ abụrụ ị otu Chineke.Ọtụtụ ndị kweere nAtọ nIme Otu na-ekweta na ha agaghị akọwali ozizi a. Ma ha pụrụ iche na ọ dị nime Bible. O kwesịrị ka a rịba ama na okwu ahụ bụ Atọ nIme Otu adịghị nime Bible. Ma è nwere ihe na-akwado Atọ nIme Otu nime Bible? Iji zaa ajụjụ a, ka anyị tụlee otu akụkụ Akwụkwọ Nsọ nke ndị kweere nAtọ nIme Otu na-ehotakarị iji kwadoo ozizi ahụ.OKWU AHỤ BỤRỤKWA CHINEKEJọn 1:1na-ekwu, sị: Na mbụ ka Okwu ahụ dịrị, Okwu ahụ na Chineke dịkwara, Okwu ahụ bụrụkwa Chineke. Union Version Ná mgbada nke isiakwụkwọ ahụ, Jọn onyeozi gosiri nụzọ doro anya na Okwu ahụ bụ Jizọs. Jọn 1:14 Otú ọ dị, ebe ọ bụ na a kpọrọ Okwu ahụ Chineke, ụfọdụ ndị na-ekwubi na Ọkpara ahụ na Nna ahụ aghaghị ịbụ akụkụ nke otu Chineke ahụ.Chetakwa na e deburu akụkụ Bible a nasụsụ Grik. Ka e mesịrị, ndị nsụgharị sụgharịrị okwu Grik ahụ gaa nasụsụ ndị ọzọ. Ma ọtụtụ ndị nsụgharị Bible ejighị nkebi ahịrịokwu ahụ bụ Okwu ahụ bụrụkwa Chineke mee ihe. Ọ bụ nihi gịnị? Nihi ihe ọmụma ha nwere banyere asụsụ Grik nke e ji dee Bible, ndị nsụgharị ahụ kwubiri na e kwesịrị ịsụgharị nkebi ahịrịokwu ahụ bụ, Okwu ahụ bụrụkwa Chineke, nụzọ dị iche. Ọ bụ nụzọ dị aṅaa? Ndị a bụ ihe atụ ole na ole: Logos Okwu ahụ dị nụdị nke chi. A New Translation of the Bible Okwu ahụ bụ chi. The New Testament in an Improved Version Okwu ahụ na Chineke nọrọ, o nwekwara ọdịdị nke Chineke. The Translators New Testament Dị ka nsụgharị ndị a na-egosi, Okwu ahụ abụghị Chineke nonwe ya.Kama nke ahụ, nihi ịbụ onye nọ nọnọdụ dị elu karịa ihe ndị ọzọ Jehova kere, a kpọrọ Okwu ahụ chi. Nebe a, okwu ahụ bụ chi pụtara dike.NWETAKWUO IHE ỌMỤMAIhe ka ọtụtụ ná ndị mmadụ amaghị asụsụ Grik nke e ji dee Bible. Nihi ya, olee otú ị pụrụ isi mara ihe Jọn onyeozi bu nuche? Cheedị banyere ihe atụ a: Otu onye nkụzi na-akọwara ụmụ akwụkwọ ya otu isiokwu. Ka e mesịrị, ụmụ akwụkwọ ahụ ghọtarankọwa ahụ nụzọ dịgasị iche iche. Olee otú ụmụ akwụkwọ ahụ pụrụ isi dozie nsogbu ahụ? Ha pụrụ ịrịọ onye nkụzi ahụ ka o nyekwuo ha ihe ọmụma. Ihe ịrụ ụka adịghị ya na inwetakwu ihe ọmụma ga-enyere ha aka ịghọta isiokwu ahụ nke ọma karị. Notu aka ahụ, iji ghọta iheJọn 1:1pụtara, ị pụrụ ịtụle Oziọma Jọn iji nwetakwuo ihe ọmụma banyere ọkwá Jizọs. Ihe ịrụ ụka adịghị ya na inwetakwu ihe ọmụma banyere isiokwu a ga-enyere gị aka iru ná nkwubi okwu ziri ezi.Dị ka ihe atụ, tụlee ihe Jọn dekwuru nisi nke 1, amaokwu nke 18: Ọ dịghị onye hụworo Chineke nke Pụrụ Ime Ihe Nile noge ọ bụla. Otú ọ dị, ndị mmadụ ahụwo Jizọs, bụ Ọkpara ahụ, nihi na Jọn kwuru, sị: Okwu ahụ Jizọs wee ghọọ anụ ahụ, bụ mmadụ, o wee biri netiti anyị, anyị kirikwara otuto ya. Jọn 1:14,Union Version Oleezi otú Ọkpara ahụ ga-esi bụrụ akụkụ nke Chineke nke Pụrụ Ime Ihe Nile? Jọn kwukwara na Okwu ahụ na Chinekenọkwa.Ma, olee otú mmadụ pụrụ isisoroonye ọzọ nọrọ mabụrụkwaonye ahụ? Jọn 1:34 E wezụga nke ahụ, dị ka e dekọrọ naJọn 17:3, Jizọs gosiri ọdịiche doro anya nke dị netiti ya onwe ya na Nna ya nke eluigwe. Ọ kpọrọ Nna ya ị ezi Chineke ahụ. Ná ngwụsị nke Oziọma ya, Jọn chịkọtara ihe nile site nikwu, sị: E detuwo ihe ndị a ka unu wee kwere na Jizọs bụ Kraịst ahụ, Ọkpara Chineke. Jọn 20:31 Rịba ama na a kpọrọ Jizọs Ọkpara Chineke, a kpọghị ya Chineke. Ihe ọmụma a e nyekwuru nOziọma Jọn na-egosi otú e kwesịrị isi ghọtaJọn 1:1. Jizọs, bụ Okwu ahụ, bụ chi nechiche bụ na ọ nọ nọnọdụ dị elu, ma ọ bụghị otu ọnọdụ ahụ Chineke nke Pụrụ Ime Ihe Nile nọ.CHỌPỤTA IHE NDỊ BỤ EZIOKWUChebara ihe atụ ahụ e nyere banyere onye nkụzi na ụmụ akwụkwọ ya echiche ọzọ. Ka e were ya na ụfọdụ nime ha ka nwere obi abụọ, ọbụna mgbe ha nụsịrị nkọwa onye nkụzi ahụ nyekwuru. Gịnị ka ha pụrụ ime? Ha pụrụ ịgakwuru onye nkụzi ọzọ ka o nyekwuo ha ihe ọmụma banyere isiokwu ahụ. Ọ bụrụ na onye nkụzi nke ọzọ ahụ ekwuo ihe kwekọrọ ná nkọwa ahụ onye nkụzi nke mbụ ahụ nyere, ihe ka ọtụtụ nụmụ akwụkwọ ahụ pụziri ịkwụsị inwe obi abụọ. Notu aka ahụ, ọ bụrụ na ihe Jọn onye so dee Bible kwuru banyere ihe jikọrọ Jizọs na Chineke nke Pụrụ ImeIhe Nile edoghị gị anya, ị pụrụ ịtụle ihe onye ọzọ so dee Bible kwuru iji nwetakwuo ihe ọmụma. Dị ka ihe atụ, tụlee ihe Matiu dere. Banyere ọgwụgwụ nke usoro ihe a, ọ sịrị na Jizọs kwuru, sị: Ọ dịghị onye maara banyere ụbọchị na awa ahụ, ndị mmụọ ozi nke eluigwe amaghị, Ọkpara ahụ amaghịkwa, kama ị Nna m maara. Matiu 24:36 Olee otú okwu ndị a si akwado echiche bụ na Jizọs abụghị Chineke nke Pụrụ Ime Ihe Nile?Jizọs kwuru na Nna ahụ maara ihe karịa Ọkpara ahụ. Otú ọ dị, ọ bụrụ na Jizọs bụkwa Chineke nke Pụrụ Ime Ihe Nile, ọ ga-ama ihe Nna ya ma. Ya mere, Ọkpara ahụ na Nna ahụ apụghị ịha nhata. Ma, ụfọdụ ndị pụrụ ikwu, sị: O nwere mgbe Jizọs bụ mmadụ, nweekwa mgbe ọ bụ chi. Nebe a, o kwuru okwu dị ka mmadụ nkịtị. Ọ bụrụgodị na echiche ahụ ziri ezi, gịnịkwanụ banyere mmụọ nsọ? Ọ bụrụ na ọ bụ akụkụ nke otu Chineke ahụ dị ka Nna ahụ, nihi gịnị ka Jizọs na-ejighị kwuo na mmụọ nsọ ma ihe Nna ahụ ma?Ka ị na-amụ Bible na-aga, ị ga-amatakwu ọtụtụ akụkụ Bible ndị na-akọwa isiokwu a. Ha na-akwado ihe ndị bụ eziokwu banyere Nna ahụ , Ọkpara ahụ, na mmụọ nsọ.Abụ Ọma 90:2;Ọrụ 7:55;Ndị Kọlọsi 1:15.Ihe Mere Ezi Ndị Kraịst Adịghị Eji Obe Efe OfufeỌTỤTỤ nde ndị mmadụ na-asọpụrụ ma na-akwanyere obe ùgwù. Akwụkwọ bụThe Encyclopædia Britannicakpọrọ obe ihe oyiyi bụ isi e ji eme ihe nokpukpe Ndị Kraịst. Otú ọ dị, ezi Ndị Kraịst adịghị eji obe efe ofufe. Nihi gịnị?Otu ezigbo ihe mere na ha adịghị eme otú ahụ bụ na Jizọs Kraịst anwụghị nelu obe. Okwu Grik a na-asụgharịkarị ịbụ obe bụstaurosʹ.Nụzọ bụ isi, ọ pụtara osisi kwụ ọtọ.The Companion Biblena-akọwa, sị: Staurosʹ apụtatụghị osisi abụọ nke e ji otu nime ha tụbichie nke ọzọ . . . Ọ dịghị ihe ọ bụla dị nasụsụ Grik ahụ e ji dee Agba Ọhụrụ nke na-egosidị na ọ bụ osisi abụọ.Nọtụtụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ, ndị so dee Bible jiri okwu ọzọ mee ihe maka ihe e ji kpọgbuo Jizọs. Ọ bụ okwu Grik bụxyʹlon.Ọrụ 5:30;10:39;13:29;Ndị Galeshia 3:13;1 Pita 2:24 Okwu a pụtara ị ogwe osisi ma ọ bụ okpiri.Nịkọwa ihe mere e ji akpọgbukarị ndị mmadu notu osisi kwụ ọtọ, akwụkwọ bụDas Kreuz und die KreuzigungObe na Mkpọgide nObe, nke Hermann Fulda dere, na-ekwu, sị: A dịghị enwetakebe osisi nebe ndị ahụ a họọrọ ịnọ egbu ndị mmadụ nihu ọha. Nihi ya, a na-egwunye otu ogwe osisi nala. A na-achịli ndị omekome aka elu ma kegide ma ọ bụ kpọgide ha nosisi a.Otú ọ dị, ọ bụ nOkwu Chineke ka a na-enweta ihe àmà kasị doo anya. Pọl onyeozi kwuru, sị: Kraịst, site nịzụrụ anyị, tọhapụrụ anyị nọbụbụ ọnụ nke Iwu ahụ site nịghọ ọbụbụ ọnụ nọnọdụ anyị, nihi na e dere, sị: Onye a bụrụ ọnụ ka onye ọ bụla a kwụbara nosisi bụ. Ndị Galeshia 3:13 Nebe a, Pọl na-ehotaDeuterọnọmi 21:22, 23, bụ nke na-ezo aka nụzọ doro anya nebe osisi dị, ọ bụghị obe. Ebe ọ bụ na ihe dị otú ahụ e ji akpọgbu mmadụ na-eme ka mmadụ bụrụ ọbụbụ ọnụ, ọ gaghị ekwesị ekwesị Ndị Kraịst iji onyinyo nke Kraịst a kpọgburu akpọgbu chọọ ụlọ ha mma.E nweghị ihe àmà ọ bụla na-egosi na nime afọ 300 mbụ gaferenụ mgbe Kraịst nwụsịrị, na ndị na-azọrọ na ha bụ Ndị Kraịst jiri obe mee ihe mgbe ha na-efe ofufe. Otú ọ dị, na narị afọ nke anọ, Eze Ukwu na-ekpere arụsị bụ Constantine ghọrọ onye òtù nke Iso Ụzọ Kraịst nke na-adịghịzi agbaso ụkpụrụ Kraịst, ọ kwalitekwara iji obe eme ihe na ya. Ihe ọ sọkwara ya bụrụ ebumnobi Constantine, ọ dịghị ihe jikọrọ Jizọs Kraịst na obe. Neziokwu, obe sitere naka ndị ọgọ mmụọ.New Catholic Encyclopediana-ekweta, sị: Ndị dịrị ndụ tupu oge Ndị Kraịst nakwa ndị na-abụghị Ndị Kraịst jichara obe mee ihe. Akwụkwọ ndị ọzọ jikọkwara obe na ife ihe ndị e kere eke ofufe nakwa ememe mmekọahụ nke ndị ọgọ mmụọ.Gịnịzi mere e ji anabata iji ihe oyiyi a nke ndị ọgọ mmụọ eme ihe? Ma eleghị anya, ọ bụ iji mee ka ọ dịrị ndị ọgọ mmụọ mfe ịnakwere Iso Ụzọ Kraịst. Otú ọ dị, Bible katọrọ nụzọ doro anya ife ihe oyiyi ọ bụla nke ndị ọgọ mmụọ ofufe. 2 Ndị Kọrint6:14-18 Akwụkwọ Nsọ machibidokwara ụdị ikpere arụsị nile. Ọpụpụ 20:4, 5;1 Ndị Kọrint 10:14 Nihi ya, e nwere ezigbo ihe mere na ezi Ndị Kraịst adịghị eji obe eme ihe mgbe ha na-efe ofufe.Nri Anyasị nke Onyenwe AnyịIhe Omume nke Na-ewetara Chineke NsọpụrụE NYERE Ndị Kraịst iwu icheta ọnwụ Kraịst. A na-akpọkwa ihe omume a nri anyasị nke Onyenwe anyị. 1 Ndị Kọrint 11:20 Gịnị mere o ji bụrụ nnọọ ihe omume dị mkpa? Olee mgbe e kwesịrị ime ya, oleekwa otú e kwesịrị isi mee ya?Jizọs Kraịst malitere ihe omume a nabalị Ememe Ngabiga nke ndị Juu nafọ 33 O.A. Ememe Ngabiga bụ ememe a na-eme ị otu ugbo nafọ, nụbọchị nke 14 nke ọnwa ndị Juu bụ Naịsan. Iji gbakọta ụbọchị ahụ, ihe àmà na-egosi na ndị Juu na-echere ruo ụbọchị a ga-enwe ihe dị ka awa 12 nke ìhè na awa 12 nke ọchịchịrị noge opupu ihe ubi. A na-eji ọnwa ọhụrụ mbụ a pụrụ ịhụ anya, bụ nke na-apụta nwa obere oge tupu ụbọchị a, amata mmalite nke Naịsan. Ememe Ngabiga na-ewere ọnọdụ nụbọchị nke 14 ka e mesịrị, mgbe anyanwụ dasịrị.Jizọs na ndịozi ya mere Ememe Ngabiga, ya enye Judas Iskarịọt ohere ịpụ, wee malitezie Nri Anyasị nke Onyenwe Anyị. E ji Nri a dochie anya Ememe Ngabiga ndị Juu, nihi ya kwa, e kwesịrị ịdị na-eme ya ị otu ugbo nafọ.Oziọma Matiu na-akọ, sị: Jizọs weere otu ogbe achịcha, mgbe ọ gọzisịworo ya, ọ nyawara ya, ka ọ na-enye ya ndị na-eso ụzọ ya, ọ sịkwara: Naranụ, rie. Nke a pụtara ahụ m. Ọzọ, obuuru iko, mgbe o nyesịworo ekele, o bunyekwara ha ya, na-asị: Ṅụọnụ, unu nile; nihi na nke a pụtara ọbara m nke ọgbụgba ndụ ahụ, bụ nke a gaje ịwụpụ nihi ọtụtụ mmadụ maka mgbaghara mmehie.Matiu 26:26-28.Ụfọdụ ndị kweere na Jizọs mere ka achịcha ahụ ghọọ anụ ahụ ya nakwa na o mere ka mmanya ahụ ghọọ ọbara ya. Otú ọ dị, anụ ahụ Jizọs dịkwa otú ọ dị mgbe o nyere ha achịcha a. Ndịozi Jizọs hà riri anụ ahụ ya ma ṅụọ ọbara ya nụzọ nkịtị? Ee e, nihi na nke ahụ gaara abụ iri anụ mmadụ nakwa imebi iwu Chineke. Jenesis 9:3, 4;Levitikọs 17:10 Dị kaLuk 22:20na-egosi, Jizọs kwuru, sị: Iko a pụtara ọgbụgba ndụ ọhụrụ ahụ nke na-adabere nọbara m, bụ nke a gaje ịwụpụ nihi unu. Iko ahụ ọ ghọrọ ọgbụgba ndụ ọhụrụ nụzọ nkịtị? Nke ahụ agaghị ekwe omume, ebe ọ bụ na ọgbụgba ndụ bụ nkwekọrịta, ọ bụghị ihe a na-ahụ anya.Nihi ya, achịcha na mmanya ahụ bụcha ị ihe nnọchianya. Achịcha ahụ na-anọchi anya ahụ zuru okè nke Kraịst. Jizọs jiri ogbe achịcha fọdụrụ mgbe e risịrị Oriri Ngabiga ahụ mee ihe. E tinyeghị ogbe achịcha ahụ ihe na-eko achịcha, ma ọ bụ yist. Ọpụpụ 12:8 Bible jiri ihe na-eko achịcha mee ihe dị ka ihe na-anọchi anya mmehie ma ọ bụ mmerụ. Ya mere, achịcha ahụ na-anọchi anya ahụ zuru okè nke Jizọs chụrụ nàjà. O nweghị mmehie.Matiu 16:11, 12;1 Ndị Kọrint 5:6, 7;1 Pita 2:22;1 Jọn 2:1, 2.Mmanya ahụ na-acha ọbara ọbara na-anọchi anya ọbara Jizọs. Ọbara ahụ mere ka ọgbụgba ndụ ọhụrụ ahụ malite ịdị irè. Jizọs sịrị na a wụsịrị ọbara ya maka mgbaghara mmehie. Nihi ya, ndị mmadụ pụrụ ịdị ọcha nanya Chineke, ha pụkwara iso Jehova banye nọgbụgba ndụ ọhụrụ. Ndị Hibru 9:14;10:16, 17 Ọgbụgba ndụ a, ma ọ bụ nkwekọrịta a, mere ka Ndị Kraịst na-ekwesị ntụkwasị obi dị 144,000 nwee ike ịga eluigwe. Ha ga-eje ozi nebe ahụ dị ka ndị eze na ndị nchụàjà iji gọzie ihe a kpọrọ mmadụ.Jenesis 22:18;Jeremaịa 31:31-33;1 Pita 2:9;Mkpughe 5:9, 10;14:1-3.Ole ndị kwesịrị iri achicha ahụ na ịnụ mmanya ahụ e ji eme ihe nicheta ọnwụ Jizọs? Nụzọ ezi uche dị na ya, ọ bụ ị ndị nọ nọgbụgba ndụ ọhụrụ ahụya bụ, ndị nwere olileanyaịga eluigwekwesịrị iri achịcha ahụ nakwa ịṅụ mmanya ahụ. Mmụọ nsọ Chineke na-eme ka ndị dị otú ahụ kwenye na a họrọwo ha ịbụ ndị eze neluigwe. Ndị Rom 8:16 Ha na Jizọs banyekwara nọgbụgba ndụ Alaeze.Luk 22:29.Gịnịkwanụ banyere ndị nwere olileanya nke ibi na Paradaịs elu ala ruo mgbe ebighị ebi? Ha na-erube isi niwu Jizọs ma na-anọ ya noge Nri Anyasị nke Onyenwe Anyị, ma ha na-aga dị ka ndị ji nkwanye ùgwù na-ekiri ihe a na-eme, ọ bụghị dị ka ndị na-eri ma na-aṅụ ihe nnọchianya ndị ahụ. Otu ugbo nafọ, mgbe anyanwụ dasịrị na Naịsan 14, Ndịàmà Jehova na-ezukọ maka Nri Anyasị nke Onyenwe Anyị. Ọ bụ ezie na gburugburu ụwa, ọ bụ ị puku mmadụ ole na ole nime ha na-ekwu na ha nwere olileanya ịga eluigwe, Ndị Kraịst nile na-eji ihe omume a akpọrọ ihe. Ọ bụ oge mmadụ nile pụrụ iji chebara ịhụya na-enweghị atụ nke Jehova Chineke na nke Jizọs Kraịst echiche.Jọn 3:16.Mkpụrụ Obi na MmụọGịnị nEzie Ka Okwu Ndị A Pụtara?MGBE ị nụrụ okwu bụ mkpụrụ obi nakwa mmụọ, gịnị na-agbata gị nuche? Ọtụtụ ndị kweere na okwu ndị a na-egosi ihe a na-adịghị ahụ anya nakwa nke na-adịghị anwụ anwụ nke na-adị nime anyị. Ha na-eche na ọ bụrụ na mmadụ anwụọ, akụkụ ahụ a, nke a na-adịghị ahụ anya, na-esi nahụ pụọ ma dịrị ndụ na-aga. Ebe ọ bụ na nkwenkwe a zuru nnọọ ebe nile, ọ na-eju ọtụtụ ndị anya ịchọpụta na ọ bụtụghị ihe Bible na-akụzi. Ya mere, gịnị bụ mkpụrụ obi? Gịnịkwa bụ ihe ahụ Okwu Chineke kpọrọ mmụọ?MKPỤRỤ OBI DỊ KA E SI JIRI YA MEE IHE NIME BIBLENke mbụ, tụlee banyere mkpụrụ obi. Ị pụrụ icheta na asụsụ ndị mbụ bụ isi e ji dee Bible bụ Hibru na Grik. Mgbe ndị dere Bible na-ede banyere mkpụrụ obi, ha jiri okwu Hibru bụneʹpheshma ọ bụ okwu Grik bụpsykheʹmee ihe. Okwu abụọ ndị a pụtara ihe karịrị ugboro 800 nAkwụkwọ Nsọ, nebe nileha pụtakwara,New World Translationsụgharịrị ha ịbụ mkpụrụ obi. Ọ bụrụ na i nyochaa otú e si jiri mkpụrụ obi mee ihe nime Bible, ọ ga-edo gị anya na okwu a na-ezo aka nụzọ bụ isi 1 nebe ndị mmadụ nọ, 2 nebe ụmụ anụmanụ nọ, ma ọ bụ 3 nebe ndụ mmadụ ma ọ bụ nke anụmanụ dị. Ka anyị tụlee akụkụ Akwụkwọ Nsọ ụfọdụ ndị na-enye echiche atọ ndị a.Ndị mmadụ.Nụbọchị Noa, e buuru mmadụ ole na ole, ya bụ, mkpụrụ obi asatọ, gabiga na mmiri ahụ nenweghị mmerụ ahụ. 1 Pita 3:20 Nebe a, o doro anya na okwu bụ mkpụrụ obi na-anọchi anya ndị mmadụNoa, nwunye ya, ụmụ ya ndị ikom atọ, na ndị nwunye ha.Ilu 14:25kwuru banyere ịnapụta mkpụrụ obi. Ọ na-ekwu sị: Onye na-anapụta mkpụrụ obi dị iche iche ka onye àmà nke na-ekwu eziokwu bụ. Nebe a, mkpụrụ obi dị iche iche na-ezo aka nebe ndị mmadụ nọ. Ụfọdụ ebe ndị ọzọ Bible jiri mkpụrụ obi mee ihe maka mmadụ ma ọ bụ ndị mmadụ bụJenesis 46:18;Ilu 27:7;Ọrụ 27:37; naNdị Rom 13:1.Ụmụ anụmanụ.Mgbe ndị Izrel bọsịrị ọbọ nahụ ndị Midia, Jehova gwara Mozis banyere ịtụ ụtụ, sị: Unu ga-anarakwa naka ndị agha ahụ, bụ ndị na-apụkwuru usuu ndị agha ahụ, ụtụ ibuliri Jehova: otu mkpụrụ obi nime mkpụrụ obi narị ise, nime mmadụ, na nime ìgwè ehi, na nime ịnyịnya ibu, na nime ìgwè ewu na atụrụ. Ọnụ Ọgụgụ 31:28 Nakụkụ Akwụkwọ Nsọ a, e zoro aka nebe ụmụ anụmanụ nọ dị ka mkpụrụ obi.Ndụ Mmadụ.Mgbe ụfọdụ, okwu bụ mkpụrụ obi na-apụta ndụ mmadụ. Devid gwara Jehova, sị: Bịaruo mkpụrụ obi m nso, gbapụta ya: nihi ndị iro m gbapụta m. Abụ Ọma 69:18 Gịnị ka Devid gwara Jehova ka ọ gbapụta? Ọ gwara Jehova ka ọ gbapụta ndụ ya. Tupu mgbe ahụ, ka Rechel na-amụ nwa ya nwoke, bụ Benjamin, mkpụrụ obi ya pụrụ nihi na ọ nwụrụ. Jenesis 35:16-19 Noge ahụ, Rechel tụfuru ndụ ya. Tụleekwa ihe Jizọs kwuru: Abụ m onye ọzụzụ atụrụ ọma; onye ọzụzụ atụrụ ọma ahụ na-atọgbọ mkpụrụ obi ya maka atụrụ. Jọn 10:11 Jizọs nyere mkpụrụ obi ya, ma ọ bụ ndụ ya, nihi ihe a kpọrọ mmadụ. Nakụkụ ndị a nke Bible, o doro anya na okwu bụ mkpụrụ obi na-ezo aka ná ndụ mmadụ. Ị ga-achọtakwuihe atụ nke ebe ndị e zoro aka ná mkpụrụ obi dị ka ndụ mmadụ ná1 Ndị Eze 17:17-23;Matiu 10:39;Jọn 15:13; naỌrụ 20:10.Ịmụkwu Okwu Chineke ga-egosi gị na ọ dịghị ebe ọ bụla nime Bible nke e ji okwu ndị bụ na-adịghị anwụ anwụ ma ọ bụ na-adị ndụ ruo mgbe ebighị ebi kọwaa okwu bụ mkpụrụ obi. Kama nke ahụ, Akwụkwọ Nsọ na-ekwu na mkpụrụ obi na-anwụ anwụ.Ezikiel 18:4,20.A MATA IHE MMỤỌ AHỤ BỤUgbu a, ka anyị tụlee otú Bible si jiri okwu ahụ bụ mmụọ mee ihe. Ụfọdụ ndị na-eche nnọọ na mmụọ bụ okwu ọzọ e ji eme ihe maka mkpụrụ obi. Otú ọ dị, nke ahụ abụghị eziokwu. Bible na-eme ka o doo anya na mmụọ na mkpụrụ obi na-ezo aka nihe abụọ dị iche. Olee ihe dị iche na ha abụọ?Ndị dere Bible jiri okwu Hibru bụruʹachma ọ bụ okwu Grik bụpneuʹmamee ihe mgbe ha na-ede banyere mmụọ. Akwụkwọ Nsọ nonwe ya na-egosi ihe okwu ndị ahụ pụtara. Dị ka ihe atụ,Abụ Ọma 104:29na-ekwu, sị: Ị Jehova na-achịkọta mmụọ ruʹach ha, ha ekubie ume, wee laghachi nájá ha.Jems 2:26kwa na-ekwu na ahụ nke na-enweghị mmụọ pneuʹma bụ nke nwụrụ anwụ. Ya mere, namaokwu ndị a, mmụọ na-ezo aka nihe nke na-enye ahụ ndụ. Ọ bụrụ na ahụ enweghị mmụọ, ọ nwụrụ anwụ. Nihi ya, nime Bible, ọ bụghị ị mmụọ ka e ji sụgharịa okwu ahụ bụruʹachkama e jikwa ike ma ọ bụ ike ndụ sụgharịa ya. Dị ka ihe atụ, Chineke kwuru banyere Iju Mmiri nke ụbọchị Noa, sị: Ana m eme ka iju mmiri bịakwasị ụwa, ibibi anụ ahụ nile, nke ume ruʹach nke ndụ dị nime ya, ka ọ pụọ nokpuru eluigwe. Jenesis 6:17;7:15,22 Nihi ya, mmụọ na-ezo aka nike a na-adịghị ahụ anya ihe ji ndụ nke na-eme ka ihe nile e kere eke, bụ ndị dị ndụ, na-arụ ọrụ.Mkpụrụ obi na mmụọ abụghị otu ihe. Mmụọ dị ahụ mkpa dịkwa ka eletrik dị redio mkpaiji na-arụ ọrụ. Nịgakwu nihu nihe atụ a, cheedị banyere obere redio. Ọ bụrụ na i tinye batrị nime obere redio ma gbanye ya, ikike eletrik dị na batrị ahụga-eme ka redio ahụ malite ịrụ ọrụ. Otú ọ dị, ọ bụrụ na batrị adịghị na redio, redio ahụ agaghị arụ ọrụ. Otú ahụkwa ka ụdị redio ọzọ na-akwụsị ịrụ ọrụ mgbe a kwụpụrụ ya nọkụ eletrik. Notu aka ahụ, mmụọ bụ ike nke na-eme ka ahụ anyị na-arụ ọrụ. Ọzọkwa, dị ka eletrik, mmụọ adịghị enwe mmetụta, ọ pụghịkwa iche echiche. Ọ bụ ikike na-abụghị onye. Ma, ọ bụrụ na ahụ anyị enweghị mmụọ ahụ, ma ọ bụ ike ndụ, ọ ga-anwụ, wee laghachi nájá, dị ka ọbụ abụ ahụ kwuru.Banyere ọnwụ mmadụ,Eklisiastis 12:7na-ekwu, sị: Ájá nke ahụ ya ewee laghachi nala dị ka o si dịrị, mmụọ alaghachikwurukwa Chineke Onye nyere ya. Mgbe mmụọ, ma ọ bụ ike ndụ, si nahụ pụọ, ahụ na-anwụ ma laghachi nebe o sitereala. Nụzọ yiri nke ahụ, ike ndụ na-alaghachikwuru onye o sitere naka yaChineke. Job 34:14, 15;Abụ Ọma 36:9 Nke a apụtaghị na ike ndụ na-aga eluigwe. Kama, ihe ọ pụtara bụ na olileanya nke onye nwụrụ anwụ nwere ịdị ndụ nọdịnihu dabeere nebe Jehova Chineke nọ. Ndụ ya dị naka Chineke, dị ka a pụrụ isi kwuo ya. Ọ bụ ị site nike Chineke ka a pụrụ inyeghachi mmadụ mmụọ, ma ọ bụ ike ndụ, ka o wee nwee ike ịdị ndụ ọzọ.Lee nnọọ ihe nkasi obi ọ bụ ịmata na nke a bụ kpọmkwem ihe Chineke ga-emere ndị nile na-ezu ike nili ncheta! Jọn 5:28, 29 Noge a ga-akpọlite ndị nwụrụ anwụ, Jehova ga-emere onye nọ nụra ọnwụ ahụ ọhụrụ, ma mee ka ahụ ahụ dị ndụ site nitinye mmụọ, ma ọ bụ ike ndụ nime ya. Nke ahụ ga-abụ nnọọ oge obi ụtọ!Ọ bụrụ na ị ga-achọ ịmụtakwu banyere otú e si jiri okwu bụ mkpụrụ obi na mmụọ mee ihe nime Bible, ị ga-achọta ihe ọmụma bara oké uru na broshuọ bụGịnị Na-eme Anyị Mgbe Anyị Nwụrụ?nakwa nỤlọ Nchenke April 1, 1999, peeji nke 14-17,ọ bụ Ndịàmà Jehova bipụtachara ha.Gịnị Bụ Shiol na Hedis?NASỤSỤ ndị mbụ e jiri dee Bible, e ji okwu Hibru bụsheʼohlʹna okwu Grik ya na ya kwekọrọ bụhaiʹdesmee ihe ihe karịrị ugboro 70. Ọ dị ihe jikọtara okwu abụọ ahụ na ọnwụ. Ná nsụgharị ụfọdụ nke Bible, a sụgharịrị ha ịbụ ala mmụọ. Nke a abụghị nsụgharị ziri ezi. Otú ọ dị, nihe ka nọtụtụ asụsụ, e nweghị okwu ndị na-enye kpọmkwem echiche okwu Hibru na Grik ndị a na-enye. Nihi ya,New World Translationjiri okwu ndị ahụ bụ Shiol na Hedis mee ihe. Gịnị ka okwu ndị a pụtara nezie? Ka anyị rịba ama otú e si jiri ha mee ihe nakụkụ dị iche iche nke Bible.Eklisiastis 9:10na-ekwu, sị: Ọ dịghị ọrụ, ma ọ bụ iche echiche, ma ọ bụ ihe ọmụma, ma ọ bụ amamihe, dị na Shiol, ebe gị onwe gị na-ala. Nke a ọ pụtara na Shiol na-ezo aka notu ili kpọmkwem, bụ ebe ọ pụrụ ịbụ na anyị liri onye anyị hụrụ nanya? Ee e. Mgbe Bible na-ezo aka notu ebe kpọmkwem e liri mmadụ, ma ọ bụ nili, ọ na-eji okwu Hibru na Grik ndị ọzọ eme ihe, ọ bụghịsheʼohlʹnahaiʹdes.Jenesis 23:7-9;Matiu 28:1 Bible ejighịkwa okwu ahụ bụ Shiol mee ihe maka ili e liri ọtụtụ mmadụ na ya, dị ka ili ezinụlọ.Jenesis 49:30, 31.Oleezi ụdị ebe Shiol na-ezo aka na ya? Okwu Chineke na-egosi na Shiol, ma ọ bụ Hedis, na-ezo aka nihe karịrị nnọọ ili e liri ọtụtụ mmadụ na ya. Dị ka ihe atụ,Aịsaịa 5:14na-ekwu na Shiol emewo ka ọchịchọ mkpụrụ obi ya saa mbara, ọ saghebigawokwa ọnụ ya ókè. Ọ bụ ezie na Shiol eloworị ọtụtụ ndị nwụrụ anwụ, dị ka a pụrụ isi kwuo ya, ọ na-eyikarị ka ọ na-achọkwu ndị ọzọ ọ ga-elo. Ilu 30:15, 16 Nadịghị ka ebe nkịtị a na-eli mmadụ, bụ nke a pụrụ ili ozu ole na ole na ya, afọ adịghị eju Shiol na ebe ịla niyi. Ilu 27:20 Shiol adịghị eju eju. Afọ adịghị eju ya. Ya mere, Shiol, ma ọ bụ Hedis, abụghị ebe a pụrụ ịhụ anya. Kama, ọ bụ ili nke ihe a kpọrọ mmadụ, ebe ihe atụ, bụ ebe ihe ka ọtụtụ nihe a kpọrọ mmadụ na-ehi ụra ọnwụ.Ihe Bible kụziri banyere mbilite nọnwụ na-enyere anyị aka ịghọtakwu ihe Shiol na Hedis pụtara. Okwu Chineke na-ejiHedis eme ihe maka ụdị ọnwụ a ga-enwe mbilite nọnwụ na ya.Ọrụ 2:31 Okwu Chineke na-egosikwa na ndị nọ na Hedis, na-agụnye, ọ bụghị ị ndị jewooro Jehova ozi, kamakwa ọtụtụ ndị na-ejereghị ya ozi. Mkpughe 20:13 Nihi ya, Bible na-akụzi na a ga-enwe mbilite nọnwụ nke ma ndị ezi omume ma ndị ajọ omume.Ọrụ 24:15.Ụbọchị IkpeGịnị Ka Ọ Bụ?OLEE ihe na-agbata gị nuche ma ị nụ banyere Ụbọchị Ikpe? Ọtụtụ ndị na-eche na ọtụtụ ijeri mmadụ ga-abịa otu otu nihu ocheeze Chineke. Ha rute nebe ahụ, e kpee onye nke ọ bụla ikpe. A ga-eji ndụ eluigwe dị ụtọ kwụọ ụfọdụ ndị ụgwọ, a ga-amakwa ndị ọzọ ikpe ịta ahụhụ ebighị ebi. Otú ọ dị, ihe Bible na-akọwa banyere oge ahụ dị nnọọ iche. Okwu Chineke na-akọwa ya dị ka oge olileanya na nke mweghachi, ọ bụghị dị ka oge na-emenye egwu.NáMkpughe 20:11, 12, anyị na-agụ otú Jọn onyeozi si kọwaa Ụbọchị Ikpe: M wee hụ otu nnukwu ocheeze ọcha na onye na-anọkwasị na ya. Eluigwe na ala gbapụrụ nihu ya, ọ dịghịkwa ebe a hụrụ maka ha. M wee hụ ndị nwụrụ anwụ, ndị ukwu na ndị nta, ka ha na-eguzo nihu ocheeze ahụ, e meghekwara akwụkwọ mpịakọta dị iche iche. Ma e meghere akwụkwọ mpịakọta ọzọ; ọ bụ akwụkwọ mpịakọta nke ndụ. E kpekwara ndị nwụrụ anwụ ikpe site nihe ndị ahụ e dere nakwụkwọ mpịakọta ndị ahụ dị ka omume ha si dị. Ònye bụ onyeikpe a kọwara nebe a?Jehova Chineke bụ Onyeikpe kasịnụ nke ihe a kpọrọ mmadụ. Otú ọ dị, a bịa nọrụ ikpe ahụ nonwe ya, o nyefere ya onye ọzọ. Dị kaỌrụ Ndị Ozi 17:31si kwuo, Pọl onyeozi kwuru na Chineke esetịpụwo otu ụbọchị nke ọ na-ezube ikpe eluụwa mmadụ bi ikpe nezi omume site naka otu nwoke onye ọ họpụtaworo. Onyeikpe a a họpụtara bụ Jizọs Kraịst. Jọn 5:22 Otú ọ dị, olee mgbe Ụbọchị Ikpe ga-amalite? Ogologo oge hà aṅaa ka ọ ga-ewe?Akwụkwọ Mkpughe na-egosi na Ụbọchị Ikpe ga-amalite mgbe agha Amagedọn gasịrị, bụ mgbe a ga-ebibi usoro ihe nke Setan nwere nụwa.Mkpughe 16:14,16;19:1920:3 Mgbe Amagedọn gasịrị, a ga-atụ Setan na ndị mmụọ ọjọọ ya mkpọrọ nime abis ruo otu puku afọ. Noge ahụ, 144,000 ahụ, bụ ndị ha na Kraịst ga-eketakọ ihe neluigwe, ga-abụ ndị ikpe, ha ga-esorokwa Kraịst ahụ chịa dị ka ndị eze ruo otu puku afọ. Mkpughe 14:1-3;20:1-4;Ndị Rom 8:17 Ụbọchị Ikpe ahụ abụghị ihe omume a ga-eme ọkụ ọkụ nke ga-ewe ị awa 24. Ọ ga-ewe otu puku afọ.Nime otu puku afọ ahụ, Jizọs Kraịst ga-ekpe ndị dị ndụ na ndị nwụrụ anwụ ikpe. 2 Timoti 4:1 Ndị dị ndụ ga-abụ oké ìgwè mmadụ ndị ga-alanarị Amagedọn. Mkpughe 7:9-17 Jọn onyeozi hụkwara ndị nwụrụ anwụ . . . ka ha na-eguzo nihu ocheeze nke ikpe. Dị ka Jizọs kwere ná nkwa, ndị nọ nili ncheta ga-anụ olu Kraịst wee pụta site nibilite nọnwụ. Jọn 5:28, 29;Ọrụ 24:15 Ma gịnị ka a ga-adabere na ya kpee mmadụ nile ikpe?Dị ka ọhụụ Jọn onyeozi hụrụ na-egosi, e meghere akwụkwọ mpịakọta dị iche iche, kpeekwa ndị nwụrụ anwụ ikpe site nihe ndị ahụ e dere nakwụkwọ mpịakọta ndị ahụ dị ka omume ha si dị. Akwụkwọ mpịakọta ndị a hà bụ ihe ndekọ nke ihe ndị mmadụ mere noge gara aga? Ee e, ikpe ahụ agaghị adabere nihe ndị mmadụ mere tupu ha anwụọ. Olee otú anyị si mara? Bible na-ekwu, sị: A tọhapụwo onye nwụworo anwụ ná mmehie ya. Ndị Rom 6:7 Nihi ya, ndị a kpọlitere nọnwụ agaghị enwe ntụpọ, dị ka a pụrụ isi kwuo ya. Ya mere, ọ ghaghị ịbụ na akwụkwọ mpịakọta ndị ahụ na-anọchi anya ihe ndị Chineke chọkwuru naka ụmụ mmadụ. Iji dị ndụ ruo mgbe ebighị ebi, ndị lanarịrị Amagedọn nakwa ndị a kpọlitere nọnwụ aghaghịirube isi niwu Chineke, gụnyere ihe ọhụrụ ọ bụla Jehova ga-achọ naka ndị mmadụ, bụ ihe ndị ọ pụrụ ime ka a mata notu puku afọ ahụ. Nihi ya, a ga-ekpe ndị mmadụ ikpe notu notu dabere nihe ha merenimeỤbọchị Ikpe ahụ.NỤbọchị Ikpe ahụ, ọtụtụ ijeri mmadụ ga-enwe ohere na nke mbụ ya ịmata banyere uche Chineke na ibi ndụ nụzọ kwekọrọ na ya. Nke a pụtara na a ga-enwe ọrụ izi ihe dị ukwuu. Nezie, ezi omume ka ndị bi nelu ụwa dum mmadụ bi ga-amụta. Aịsaịa 26:9 Otú ọ dị, ọ bụghị mmadụ nile ga-adị njikere ibi ndụ nụzọ kwekọrọ nuche Chineke.Aịsaịa 26:10na-ekwu, sị: A sị na e meere onye na-emebi iwu amara, ọ gaghị amụta ezi omume; nala nke izi ezi nile ọ ga-eme ajọ omume, ma ọ gaghị ahụ ịdị elu nke Jehova. NỤbọchị Ikpe ahụ, a ga-egbu ndị ajọ omume a, ha agaghị enwekwa olileanya mbilite nọnwụ.Aịsaịa 65:20.Ka ọ na-erule nọgwụgwụ nke Ụbọchị Ikpe ahụ, ndị lanarịrịnụ ga-abịaworị dịrị ndụ nụzọ zuru ezu dị ka ndị zuru okè. Mkpughe 20:5 Nihi ya, nỤbọchị Ikpe ahụ, a ga-eme ka ihe a kpọrọ mmadụ zughachi okè dị ka ha zuru na mbụ. 1 Ndị Kọrint 15:24-28 Ule ikpeazụ ga-ewerezi ọnọdụ. A ga-atọhapụ Setan na mkpọrọ ma hapụ ya ka ọ gbalịa iduhie ihe a kpọrọ mmadụ na nke ikpeazụ ya. Mkpughe 20:3,7-10 Ndị guzogidere ya ga-ahụ mmezu zuru ezu nke nkwa Bible bụ: Ndị ezi omume ga-enweta ala, birikwa nelu ya ruo mgbe ebighị ebi. Abụ Ọma 37:29 Ee, Ụbọchị Ikpe ga-ewetara ihe nile a kpọrọ mmadụ na-ekwesị ntụkwasị obi ngọzi!1914Afọ Dị Ịrịba Ama nAmụma BibleỌTỤTỤ iri afọ tupu afọ 1914, ndị mmụta Bible kpọsara na ihe ndị dị ịrịba ama ga-eme nafọ ahụ. Gịnị bụ ihe omume ndị a, ihe ndị dịkwa aṅaa na-egosi na 1914 bụ afọ dị mkpa otú ahụ?Dị ka e dekọrọ naLuk 21:24, Jizọs kwuru, sị: Ndị mba ọzọ ga-azọ Jeruselem ụkwụ, ruo mgbe oge a kara aka nke ndị mbaọzọ oge ndị Jentaịl,KingJamesVersion ga-ezu. Tupu mgbe ahụ, Jeruselem bụ isi obodo mba ndị Juuebe ndị eze sitere neriri Eze Devid si na-achị. Abụ Ọma 48:1, 2 Otú ọ dị, ndị eze ndị a pụrụ iche nebe ndị ndú nke mba dị iche iche nọ. Ha nọkwasịrị nocheeze Jehova dị ka ndị nnọchianya Chineke nonwe ya. 1 Ihe E Mere 29:23 Jeruselem si otú a bụrụ ihe nnọchianya nke ọchịchị Jehova.Otú ọ dị, ọ bụ nụzọ dị aṅaa ka ndị mba ọzọ si malite ịzọ ọchịchị Chineke ụkwụ, oleekwa mgbe ha mere otú ahụ? Nke a mere nafọ 607 T.O.A. mgbe ndị Babilọn meriri Jeruselem. O nweghịzi onye nọ nocheeze Jehova, a kwụsịtụkwara inwe ndị eze sitere neriri Devid. 2 Ndị Eze 25:1-26 Ịzọ ụkwụ a ọ ga-adịru mgbe ebighị ebi? Ee e, nihi na amụma Ezikiel kwuru banyere eze ikpeazụ nke Jeruselem, bụ Zedekaịa, sị: Wezụga ákwà nkuku isi ahụ, bupụ okpueze ahụ: . . . ọ gaghị adị ruo mgbe ọ ga-abịa, bụ onye o ruru aka; M ga-ewerekwa ya nyeya. Ezikiel 21:26, 27 Onye okpueze Devid ruru aka bụ Jizọs Kraịst. Luk 1:32, 33 Nihi ya, ịzọ ụkwụ ahụ ga-akwụsị mgbe Jizọs ghọrọ Eze.Olee mgbe ihe ahụ dị ịrịba ama ga-eme? Jizọs gosiri na ndị Jentaịl ga-achị ruo oge a kapịrị ọnụ. Ihe e dekọrọ naDaniel isi nke 4nwere ihe ndị na-enye aka ịgụkọ ogologo oge nke ahụ ga-ewe. Ọ na-akọ banyere nrọ amụma nke Eze Nebukadneza nke Babilọn rọrọ. Ọ hụrụ nnukwute osisi e gbuturu egbutu. Úkwù ya enweghị ike ito nihi na e ji ígwè na ọla kee ya agbụ. Otu mmụọ ozi kwuru, sị: Kaoge asaagabigakwa ya nisi.Daniel 4:10-16.Nime Bible, mgbe ụfọdụ a na-eji osisi edochi anya ọchịchị. Ezikiel 17:22-24;31:2-5 Nihi ya, mgbutu e gbuturu osisi ihe atụ ahụ na-egosi otú a ga-esi kwụsịtụ ịchịisi Chineke, bụ nke ndị eze nọ na Jeruselem nọchiri anya ya. Otú ọ dị, ọhụụ ahụ gosiri na ụkwụ a a ga-azọ Jeruselem agaghị adịte akaoge asaa. Olee otú oge ahụ hà nogologo?Mkpughe 12:6,14na-egosi na oge atọ na ọkara hà ka otu puku ụbọchị na narị ụbọchị abụọ na iri isii. Ya mere, oge asaa ga-aka nke ahụ okpukpu abụọ, ma ọ bụ ọ ga-eru ụbọchị 2,520. Ma ndị Jentaịl akwụsịghị ịzọ ịchịisi Chineke ụkwụ ị nụbọchị 2,520 nkịtị ka Jeruselem dasịrị. Nihi ya, o doro anya na amụma a na-ekwu banyere oge ka nnọọ nke ahụ ogologo. Dabere nihe e derenỌnụ Ọgụgụ 14:34nakwanEzikiel 4:6, bụ ndị na-ekwu banyere otu ụbọchị otu afọ, oge asaa ahụ ga-eruafọ2,520.Afọ 2,520 malitere nOctober 607 T.O.A., mgbe ndị Babilọn meriri Jeruselem, e wepụkwara eze sitere neriri Devid nocheeze ya. Oge ahụ kwụsịrị nOctober 1914. Noge ahụ, oge a kara aka nke ndị mba ọzọ bịara ná njedebe, e chikwara Jizọs Kraịst echichi dị ka Eze eluigwe nke Chineke.Abụ Ọma 2:1-6;Daniel 7:13, 14.Dị ka Jizọs buru namụma, ọnụnọ ya dị ka Eze eluigwe abụwo nke ihe ndị dị ịrịba ama na-eme nụwa kara akaraagha, ụkọ nri, ala ọma jijiji, na ọrịa na-efe efe. Matiu 24:3-8;Luk 21:11 Ihe omume ndị dị otú ahụ na-agba nnọọ akaebe na afọ 1914 bụ oge a mụrụ Alaeze eluigwe nke Chineke nezie, ọ bụkwa oge ụbọchị ikpeazụ nke ajọ usoro ihe dị ugbu a malitere.2 Timoti 3:1-5.Ònye Bụ Maịkel Onyeisi Ndị Mmụọ Ozi?A KPỌTỤGHỊ mmụọ ahụ e kere eke, bụ Maịkel, aha ọtụtụ ugboro nime Bible. Otú ọ dị, nebe ndị a kpọtụrụ ya aha, ọ nọ nnọọ nọrụ. Nakwụkwọ Daniel, Maịkel na-alụso ndị ajọ mmụọ ozi ọgụ; nakwụkwọ ozi Jud, ya na Setan na-ese okwu; ná Mkpughe kwa, ọ na-alụso Ekwensu na ndị mmụọ ọjọọ ya agha. Site nịgbachitere ọchịchị Jehova na ịlụso ndị iro Chineke ọgụ, Maịkel na-ebi ndụ nụzọ kwekọrọ nihe aha ya pụtaraÒnye Dị Ka Chineke? Ma, ònye bụ Maịkel?Mgbe ụfọdụ, a na-eji ihe karịrị otu aha ama mmadụ. Dị ka ihe atụ, aha ọzọ a na-akpọ nna ochie ahụ bụ Jekọb bụ Izrel, aha ọzọ a na-akpọkwa Pita onyeozi bụ Saịmọn. Jenesis 49:1, 2;Matiu 10:2 Notu aka ahụ, Bible na-egosi na Maịkel bụ aha ọzọ a na-akpọ Jizọs Kraịst, tupu na mgbe ọ bịasịrị nụwa. Ka anyị tụlee ihe ndị Akwụkwọ Nsọ kwuru mere anyị ji ruo ná nkwubi okwu ahụ.Onye Isi Ndị Mmụọ Ozi.Okwu Chineke kwuru banyere Maịkel onyeisi ndị mmụọ ozi. Jud 9 Rịba ama na a kpọrọ Maịkelonyeisindị mmụọ ozi. Nke a na-enye echiche bụ na e nwere ị otu mmụọ ozi dị otú ahụ. Nezie, nebe ọ bụla okwu ahụ pụtara nime Bible, ọ na-apụta nụdị na-egosi otu onye, bụ onyeisi ndị mmụọ ozi, ọ bụghị nụdị na-egosi ọtụtụ ndị. Ọzọkwa, a na-ezo aka nebe Jizọs nọ dị ka onyeisi ndị mmụọ ozi. Banyere Onyenwe anyị Jizọs Kraịst a kpọliterenọnwụ,1 Ndị Tesalonaịka 4:16na-ekwu, sị: Onyenwe anyị nonwe ya ga-esite neluigwe rịdata na-eji ọkpụkpọ òkù na-ada ụda, na-eji olu onyeisi ndị mmụọ ozi. Nụzọ dị otú a, a kọwara olu Jizọs dị ka nke onyeisi ndị mmụọ ozi. Ya mere, akụkụ Akwụkwọ Nsọ a na-enye echiche bụ na Jizọs nonwe ya bụ onyeisi ndị mmụọ ozi ahụ, bụ Maịkel.Onyeisi Usuu Ndị Agha.Bible na-ekwu na Maịkel na ndị mmụọ oziyabusoro dragọn ahụ na ndị mmụọ ozi ya agha. Mkpughe 12:7 Nihi ya, Maịkel bụ Onye Ndú nke usuu ndị mmụọ ozi na-ekwesị ntụkwasị obi. Mkpughe na-akọwakwa Jizọs dị ka Onye Ndú nke usuu ndị mmụọ ozi na-ekwesị ntụkwasị obi. Mkpughe 19:14-16 Pọl onyeozi kwukwara okwu kpọmkwem banyere Onyenwe anyị Jizọs na ndị mmụọ ozi ya dị ike. 2 Ndị Tesalonaịka 1:7;Matiu 16:27;24:31;1 Pita 3:22 Ya mere, Bible kwuru okwu banyere Maịkel na ndị mmụọ ozi ya nakwa Jizọs na ndị mmụọ ozi ya. Matiu 13:41 Ebe ọ bụ na ọ dịghị ebe ọ bụla e kwuru nime Bible na e nwere usuu ndị mmụọ ozi abụọ na-ekwesị ntụkwasị obi neluigweotu nke Maịkel bụ onyeisi ya na ọzọ nke Jizọs bụ onyeisi yaọ bụ ihe ezi uche dị na ya ikwubi na Maịkel abụghị onye ọzọ ma e wezụga Jizọs Kraịst ka ọ nọ nọrụ neluigwe.Ịmata Ihe Babilọn Ukwu ahụ BụNAKWỤKWỌ Mkpughe, e nwere okwu ndị a na-agaghị aghọta nụzọ nkịtị. Mkpughe 1:1 Dị ka ihe atụ, o kwuru okwu banyere otu nwanyị nke e dere aha bụ Babilọn Ukwu ahụ negedege ihu ya. E kwuru na nwanyị a nọ ọdụ nelu ìgwè mmadụ na mba dị iche iche. Mkpughe 17:1,5,15 Ebe ọ bụ na ọ dịghị nwanyị nkịtị pụrụ ime nke a, Babilọn Ukwu ahụ aghaghị ịbụ ihe atụ. Ya mere, gịnị ka nwanyị akwụna ihe atụ a na-anọchi anya ya?NáMkpughe 17:18, a kọwara nwanyị ihe atụ a dị ka obodo ukwu ahụ nke nwere alaeze na-achị ndị eze nke ụwa. Okwu bụ obodo na-enye echiche nke ìgwè mmadụ a haziri ahazi. Ebe ọ bụ na obodo ukwu a na-achị ndị eze nke ụwa, nwanyị ahụ a kpọrọ Babilọn Ukwu ahụ aghaghị ịbụ òtù na-akpa ike nụwa nile. Nụzọ ziri ezi, a pụrụ ịkpọ ya alaeze ụwa. Ụdị alaeze dị aṅaa ka ọ bụ? Ọ bụ nke okpukpe. Rịba ama otú akụkụ ụfọdụ nke akwụkwọ Mkpughe, bụ ndị na-ekwu banyere ya, si enyere anyị aka iru ná nkwubi okwu a.Alaeze pụrụ ịbụ nke ọchịchị, nke azụmahịa, ma ọ bụ nke okpukpe. Nwanyị ahụ a na-akpọ Babilọn Ukwu ahụ abụghị alaeze nke ọchịchị nihi na Okwu Chineke kwuru na ya na ndị eze nke ụwa, ma ọ bụ ndị ọchịchị nke ụwa a, kwara iko. Ịkwa iko ya na-ezo aka ná njikọ nke dị netiti ya na ndị ọchịchị ụwa a, ọ na-egosikwa ihe mere e ji kpọọ ya oké nwanyị akwụna.Mkpughe 17:1, 2;Jems 4:4.Babilọn Ukwu ahụ apụghị ịbụ alaeze nke azụmahịa nihi na ndị ahịa nke ụwa, bụ ndị na-anọchi anya òtù azụmahịa, ga-eruru ya újú mgbe e bibiri ya. Neziokwu, a kọwara ma ndị eze ma ndị azụmahịa dị ka ndị nọ nebe dị anya na-ekiri Babilọn Ukwu ahụ. Mkpughe 18:3,9, 10,15-17 Nihi ya, ọ bụ ihe ezi uche dị na ya ikwubi na Babilọn Ukwu ahụ abụghị alaeze nke ọchịchị ma ọ bụ nke azụmahịa, kama ọ bụ nke okpukpe.Ihe ọzọ na-egosi na Babilọn Ukwu ahụ bụ okpukpe bụ okwu ahụ bụ na o sitere ná mgbaasị ya na-eduhie mba nile. Mkpughe 18:23 Ebe ọ bụ na ụdị nile nke mgbaasị sitere naka ndị mmụọ ọjọọ, ọ bụghị ihe ijuanya na Bible na-akpọ Babilọn Ukwu ahụ ebe obibi nke ndị mmụọ ọjọọ. Mkpughe 18:2;Deuterọnọmi 18:10-12 A kọwakwara alaeze a dị ka nke na-emegide nnọọ ezi okpukpe, na-akpagbu ndị amụma na ndị nsọ. Mkpughe 18:24 Neziokwu, Babilọn Ukwu ahụ kpọrọ nnọọ ezi okpukpe asị nke na ọ na-akpagbu ndị àmà Jizọs nụzọ kpụ ọkụ nọnụ, ọbụna na-egbu ha. Mkpughe 17:6 Nihi ya, nụzọ doro anya, nwanyị a a kpọrọ Babilọn Ukwu ahụ na-anọchi anya alaeze ụwa nke okpukpe ụgha, bụ nke na-agụnye okpukpe nile na-emegide Jehova Chineke.À Mụrụ Jizọs Na December?BIBLE agwaghị anyị mgbe a mụrụ Jizọs. Otú ọ dị, ọ na-enye anyị ihe ọmụma gbara ọkpụrụkpụ mere anyị ga-eji kwubie na a mụghị ya na December.Chee banyere otú ihu igwe na-adị noge ahụ nafọ nobodo Betlehem, bụ ebe a mụrụ Jizọs. Ọnwa ndị Juu bụ Chislev nke kwekọrọ na NovemberDecember bụ ọnwa oge oyi na udu mmiri. Ọnwa na-esochi ya bụ Tebeth DecemberJanuary. Ọ bụ oge oyi kasị atụ nafọ, bụ mgbe a na-enwe snow nebe ndị bụ ugwu. Ka anyị lee ihe Bible na-agwa anyị banyere otú ihu igwe na-adị ógbè ahụ.Ezra, bụ onye so dee Bible, na-egosi na ọnwa Chislev bụ nezie ọnwa e ji oge oyi na udu mmiri mara. Mgbe o kwusịrị na ìgwè mmadụ gbakọrọ na Jeruselem nọnwa nke itoolu Chislev, nụbọchị nke iri abụọ nọnwa ahụ, Ezra kọrọ na ndị mmadụ nọ na-ama jijiji . . . site noké mmiri ozuzo nile. Banyere ọnọdụ ihu igwe e nwere noge ahụ nafọ, ndị ahụ gbakọtaranụ kwupụtara nonwe ha, sị: Ọ bụ mgbe oké mmiriozuzo, ike adịghịkwa anyị iguzo nèzí. Ezra 10:9,13;Jeremaịa 36:22 Ka a sịkwa ihe mere ndị ọzụzụ atụrụ biri nakụkụ ụwa ahụ ji ahụ na ha na ìgwè atụrụ ha anọghị nèzí nabalị nọnwa December!Otú ọ dị, Bible kwuru na ndị ọzụzụ atụrụ nọ nọhịa na-elekọta ìgwè atụrụ ha nabalị ahụ a mụrụ Jizọs. Neziokwu, Luk, bụ onye so dee Bible, kwuru na noge ahụ, ndị ọzụzụ atụrụ bi ebi nọhịa, na-echekwa ìgwè atụrụ ha nche nabalị. Luk 2:8-12 Rịba ama na ndị ọzụzụ atụ ahụbi ebinọhịa, ọ bụghị na ha nọ ị na-agagharị agagharị nehihie. Ha na ìgwè atụrụ ha nọ nọhịanabalị.Nkọwa dị otú ahụ e nyere nke bụ na ha bi nọhịa ọ ga-ekwe omume noge oké oyi na mmiri ozuzo a na-enwe na Betlehem na December? Mbanụ, ọ gaghị ekwe omume. Nihi ya, ọnọdụ ndị e nwere noge a mụrụ Jizọs na-egosi na a mụghị ya na December.Okwu Chineke gwara anyị kpọmkwem oge Jizọs nwụrụ, ma o nyere ihe ọmụma dị nta banyere oge a mụrụ ya. Nke a na-echetara anyị ihe Eze Solomọn kwuru: Ezi aha dị mma karịa ezi mmanụ otite na-esi ísì ụtọ; ọzọ, ụbọchị ọnwụ mmadụ dị mma karịa ụbọchị a mụrụ ya. Eklisiastis 7:1 Ya mere, ọ bụghị ihe ijuanya na Bible na-enye ihe ọmụma dị ukwuu banyere ozi na ọnwụ Jizọs ma na-enye ihe ọmụma dị nta banyere oge a mụrụ ya.Ànyị Kwesịrị Ime Ememe Okpukpe?EMEME okpukpe na ememe ndị ọzọ na-ewu ewu bụ ndị a na-eme nọtụtụ ebe nụwa esiteghị na Bible. Oleezi ebe ememe ndị dị otú ahụ sitere? Ọ bụrụ na i nwere ike ịga nọbá akwụkwọ mee nchọpụta, ị ga-ahụ nnọọ ihe akwụkwọ dị iche iche na-ekwu banyere ememe ndị na-ewu ewu nebe i bi. Tụlee ihe atụ ole na ole.Ista.Ọ dịghị ihe ọ bụla dị nAgba Ọhụrụ nke na-egosi na e mere ememe Ista, kaThe Encyclopædia Britannicana-ekwu. Oleezi otú Ista si malite? O sitere naka ndị ọgọ mmụọ. Nagbanyeghị na a na-azọrọ na e ji ememe a echeta mbilite nọnwụ Jizọs, omenala ndị a na-eme noge Ista abụghị nke Ndị Kraịst.Ememe Afọ Ọhụrụ.Mba dị iche iche nwegasịrị ụbọchị ha na-eme ememe Afọ Ọhụrụ nakwa otú ha na-esi eme ya. Akwụkwọ bụThe World Book Encyclopediana-ekwu banyere mmalite nke ememe a, sị: Onye ọchịchị Rom bụ Julius Caesar wepụtara January 1 dị ka Ụbọchị Afọ Ọhụrụ na 46 nke O.A. Ndị Rom raara ụbọchị a nye Janus, bụ chi nke ọnụ ụzọ ámá, nke ọnụ ụzọ ụlọ, nakwa nke mmalite ihe. E si na Janus, bụ nke ihu ya dị abụọotu na-ele nihu nke ọzọ na-ele nazụnweta aha ọnwa ahụ bụ January. Nihi ya, ememe Afọ Ọhụrụ sitere nememe ndị ọgọ mmụọ.Ememe Halloween.Banyere ememe a nke yiri ememe a na-eme maka ndị nwụrụ anwụ,The Encyclopedia Americanana-ekwu, sị: Ihe ndị a na-eme nememe Halloween sitere nememe ndị Druid ndị ndú okpukpe ndị Celt oge ochie nke a na-eme tupu oge Ndị Kraịst. Ndị Celt nwere ememe a na-emere chi abụọ ndị bụ isichi anyanwụ na chi ndị nwụrụ anwụ nke a na-akpọ Samhain, bụ nke a na-emere ememe na November 1, bụ mmalite nke Afọ Ọhụrụ nke ndị Celt. E ji nke nta nke nta webata ememe ahụ a na-emere ndị nwụrụ anwụ nememe Ndị Kraịst.Ememe Ndị Ọzọ.Anyị agaghị enwe ike ịtụlecha ememe nile a na-eme gburugburu ụwa. Otú ọ dị, Jehova adịghị anakwere ememe ndị e ji ebuli ndị mmadụ ma ọ bụ òtù dị iche iche nke mmadụ elu. Jeremaịa 17:5-7;Ọrụ 10:25, 26 Burukwa nuche na otú ememe okpukpe si malite na-ekpebi ma ọ ga-amasị Chineke ma ọ bụ na ọ gaghị amasị ya. Aịsaịa 52:11;Mkpughe 18:4 Ụkpụrụ Bible ndị a kpọtụrụ uchenIsi nke 16nke akwụkwọ a ga-enyere gị aka ikpebi otú Chineke si ele ikere òkè nememe ndị ọzọ na-abụghị ndị nke okpukpe anya. 