 Ji a gwọrọ agwọNri dị ezigbote mkpa nye ndị dị ndụ, mere na ọtụtụ ga-ejinwu ihe ọbụla ọ dị ha ka ọ ga-abanwu nafọ mere nri.Nụwa ugbua, ọtụtụ ndị e nweela ikike ịhọ nri ha ga-eri, ebe ị ga-anụ ana m eri ji, anaghị m eri ede.Mana oge agha Biafra, nihi etu o si raa ahụ inweta nri, ndị mmadụ riri ihe ọbụla ha hụrụ, ma ọ dị ahụ ha mma ma ọ dị njọ.Etu azụ okporoko si bata Naịjirịa nihi agha BịafraEtu ndị Igbo si bido riwe osikapa nụbọchị ụkaLee nri ogbenye 10 ọgaranya na-eriziỤfọdụ nri ndị Igbo anaghị erikawazịIhe mere bụ na ka agha gachara, ndị Igbo bịara were nri ndị a tụgharịchaa ya, na-esiputa ya etu ọ ga-esi na-atọ ụtọ nọnụ.Lee ụfọdụ nri ndị Igbo malitere iri mgbe gboo na ụzọ e si eri ha ugbua:1 Akpụ ji akpụNoge agha, a na-abacha azụ akpụ, saa ya mmiri were mmanụ na ụgba gwọọ ya tupu e rie yaAkọwa akụkọ mgbe gboo ghara ịkpọpụta akpụ, mara na onye na-akọ akụkọ ahụ bụ nwa a mụrụ taa.Akpụ bụ nri e nwereike ịkpọ ọzọ Igbo ndụ maka etu e si eri ya mgbe gboo, ọkachasị mgbe agha Biafra bidoro.Nke bụ na oge agha, ndị mmadụ nọ na-eri akpụ na-abaghị ya na mmiri bụ etu e si eme ya ugbua tupu e rie ya.Ugbua, a na-eri akpụ nụzọ dị iche gụnyere ịkwọ garị, abacha, ime eberebe jiakpụ, akara jiakpụ, wdgz.Akara jiakpụ bụ akpụ e ji mmanụ nri ghee nke etinyere nnu na ose2 JiAkụkọ ji dịka nwanne ya bụ akpụ a ga-akpọ otu aha ghara ịkpọta nke ọzọ?Ji so nihe ndị zọrọ igbo ndụ oge gboo ma noge agha, ma soro kwa na nri ndị Igbo anaghị eji egwu egwu ugbua.E nweela ụzọ dị iche iche e si emepụta ji maka oriri.A na-asụ ya asụ eji eri ofe, a na-aghụ ya nọkụ jiri mmanụ nri rie ya, a na-esikwa ya esi jiri mmanụ nri, ji agwọrọ agwọ, nke eghere eghe, stuu nakwa ihe dị iche iche eri ya.A na-eji ji a ghụrụ aghụ akwa ọbịa3 EroOge gboo, ụfọdụ na-eji ero emere anụ, mana ugbua, ọtụtụ na-eji ya emere ihe e ji atagharị ọnụ nime ofe nagbanyeghi na anụ ga-adịkwa nofe ahụ.E nwere ọtụtụ ero dị iche iche, mana ọ bụghị ero niile dị mma oririEro na-atọ ụtọ nofe mana ọ bụghị ha niile dị mma itinye nọnụ, nke a mere na onye amaghị anya ero ekwesịghị ịkpata ero nọhịa.E nwere ero a na-akpọ ata-achakaanya, ero nnọọhịa, atakata e loo nakwa ndị nke dị iche iche.O so na nri ndị zọrọ Igbo ndụ, mana ugbua ọ bụghị mmadụ niile ka ọ na-amasị iri ya.Ka ọ dị ugbua, ọ bụghịdị nwaafọ Igbo niile a mụrụ site nihe dị ka afọ 1990 ruo ugbua detụrụla ya ọnụ.4 Ede:Noge agha, ụfọdụ ndị mmadụ ji akwụkwọ ede mere akwụkwọ nri ha ji agwọ jiMana ọ dị ka ịchọta agbụsị nime akpa nnu ịhụ onye ka na-eji akwụkwọ ede esi ofe ugbua.Naka ọzọ, mkpụrụ ede na onwe ya bụ ihe na-aga ahịa ma ruo ugbua, dịka a na-eji ya eme ụrị na-eme ka ofe rọọ arọ, ebe a na-eri ụfọdụ nime ya eri.Ugbua a na-esi ede esi rie ya etu e si eri ji. A na-esi ede agwọrọ agwọ, ụfọdụ ndị na-eghe ya eghe na-ata ka ihe ntagharị ọnụ a kpọrọ cocoyam chips nolu Bekee.5 Akwụkwọ nri:Ụfọdụ akwụkwọ nri ndị Igbo na-eri ugbua malitere oge agha, mgbe nri kọrọ ezigbo ụkọ.Ọtụtụ bụ ndị ha siri na-ejighi nnu na ose, mana ugbua a na-akwọ aka sie akwụkwọ nri ndị a tinye ma anụ ma azụ, ọ na-atọwa ntị.Akụkwọ nri ndị dị ka ucheakọrọ o yiri akwụkwọ akpụ bụ nke ọ na-abụ a gbachaa ya nanwụ ka ọ ghara ịgbarisi, a fọọ ya afọọ ka ọ dị ka onugbu tupu e were ogiri na azụ na ose sie ya.Ọzọ bụkwa nke a ma dịka okwe oyibo a na-eji ya dịka ụgụ e ji ya esi ofe egwusi na nke a ma dịka ofe osikapa mgbe ahụ.Ị ma ihe ole na ole e ji ama ofe ndị Igbo?E ji ụfọdụ akwụkwọ mere ọgwụ:A na-eji akwụkwọ mkpụrụosisi ọkwụrụarọ pawpaw, akwụkwọ mangoro na akwụkwọ lemọọnụ eme ọgwụ e ji agwọ ịba.A na-esi ya esi, ṅụọ ya aṅụọ ma jirikwa ya saa ahụ.6Osikapa:Mgbe gboo ọkachasị mgbe agha, a na-enwe ụdịrị osikapa dị iche iche nke gụnyekwara nke Abakaliki.E nwere osikapa ụzọ ụlọ mana makana e nweghi etu e si ticha ya oge ahụ, a na-esi ya etu ahụ kama ọ ga-eji nji ma e sichaa ya.Ugbua a na-esi osikapa nụzọ dị iche iche gụnyere jọlọf, nke e ghere eghe, nke mmanụ nri, nke stu, nke ofeakwu, ụfọdụ na-ejikwa ofe dịka ofe egwusi eri ya.7 Anụ:Oge agha a na-eji ụfọdụ anụmanụ gụnyere agwọ, ngwere, oke ma nke ụlọ ma nke ọhịa, wdgz eme anụ.Ụfọdụ ndị ka na-eri ugbua, mana ụfọdụ na-asọkwa ha nsọ.A na-agwọ anụ agwọ, eghe ya eghe, ahụ ya nọkụ amịkpọ ya amịkpọ ma mgbe ahụ ma ugbua.8 Ọka:Ị jụọ onye ọbụla hụrụ agha Biafra, otu ihe ha ga-akpọ aha bụ corn meal, bụ ihe a na-eke ha oge ahụ.Ọ bụ ihe e si nọka mepụta.Akụkọ ga-amasị gị:Lee ihe nri na-ada na-ahịa ugbua e mechichara borderEtu e si nweta aha ahịa anọ dị nala IgboUru 12 ọmụ baara ndị IgboIhe nkiri a maka ụgba agwọrọ agwọ ga-amasị gị: 