บันทึกน้ำตาหนึ่งลิตรเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับผู้ป่วยโรคอะไร?
อิชิริตโตะรุโนะนะมิดะ (; โรมะจิ: Ichi Rittoru no Namida; แปล: น้ำตาหนึ่งลิตร; “บันทึกแห่งน้ำตา” ก็เรียก) เป็นบันทึกประจำวันของอะยะ คิโต (; โรมะจิ: Aya Kitō) (19 กรกฎาคม 2505—23 เมษายน 2531) ว่าด้วยประสบการณ์การป่วยเป็นโรคสไปโนเซระเบลลาร์อาแท็กเซียของผู้เขียน โดยมารดาของอะยะและแพทย์่ผู้รักษาร่วมเขียนในตอนสุดท้ายด้วยหลังจากอะยะไม่สามารถเขียนหนังสือได้เองแล้ว บันทึกดังกล่าวได้รับการตีพิมพ์หลังจากที่ผู้เขียนเสียชีวิตไปแล้ว ด้วยแรงบันดาลใจจากหนังสือดังกล่าวได้มีการนำเรื่องไปสร้างเป็นละครโทรทัศน์และภาพยนตร์ในญี่ปุ่น ซึ่งต่อมาได้แพร่ภาพในหลายประเทศทั่วโลก หลักการออกอากาศดังกล่าวหนังสือจึงได้รับความสนใจอีกครั้งหนึ่งและได้รับการแปลเป็นภาษาต่างๆ รวมทั้งภาษาไทยด้วย บันทึกน้ำตาหนึ่งลิตร (ญี่ปุ่น: 1リットルの涙; โรมะจิ: Ichi Rittoru no Namida, อิชิ ริตโตะรุ โนะ นะมิดะ; แปล: น้ำตาหนึ่งลิตร) เป็นละครโทรทัศน์สัญชาติญี่ปุ่นที่สร้างขึ้นด้วยแรงบันดาลใจจากบันทึกประจำวันชื่อ อิชิริตโตะรุโนะนะมิดะ ของอะยะ คิโต (ญี่ปุ่น: 木藤亜也; โรมะจิ: Aya Kitō) (19 กรกฎาคม 2505—23 เมษายน 2531) ผู้ป่วยเป็นโรคกล้ามเนื้อเสียการประสานงานจากสมองน้อยและไขสันหลังและต้องเผชิญชีวิตกระทั่งตายก่อนวัยอันควร
อะยะ คิโตป่วยเป็นสไปโนเซระเบลลาร์อาแท็กเซียเมื่ออายุได้สิบห้าปี โรคดังกล่าวกระทำให้บุคคลสูญเสียความสามารถในการควบคุมอวัยวะต่าง ๆ ของร่างกายตนเองโดยช้า ๆ แต่ความรู้สึกนึกคิดของบุคคลมิได้สูญเสียไปด้วย อะยะทราบข่าวร้ายนี้หลังจากที่ตนเสียความสามารถดังกล่าวไปมากแล้ว อย่างไรก็ดี ปัจจุบันยังไม่มีหนทางเยียวยาโรค ด้วยเหตุที่ทราบว่าคงไม่อาจใช้ชีวิตอย่างคนทั่วไป ไม่มีอนาคตและไม่อาจแต่งงานได้ วันหนึ่งหลังจากที่กลับจากงานแต่งงานของคุณครูโรงเรียนผู้ทุพพลภาพ อะยะจึงคืนของขวัญที่ฮะรุโตะมอบให้ ตอนจบของเรื่อง อะยะเสียชีวิตลงโดยสงบ เรื่องราวของเธอเป็นแรงบันดาลใจให้กับผู้ป่วยจำนวนมากมีกำลังใจในการต่อสู้ชีวิตต่อไป ละครเรื่องนี้สร้างขึ้นจากชีวิตจริงของเด็กสาวชาวญี่ปุ่นวัยสิบห้าปีชื่ออะยะ คิโต ซึ่งป่วยเป็นโรคกล้ามเนื้อเสียการประสานงานจากสมองน้อยและไขสันหลัง ซึ่งเป็นโรคที่ไร้หนทางเยียวยา กระทั่งตายเมื่อวัยยี่สิบห้า บทละครอ้างอิงบันทึกประจำวันที่อะยะเขียนขึ้นกระทั่งไม่สามารถจับปากกาอีกต่อไปได้ ละครโทรทัศน์ของญี่ปุ่นชื่อ “อิชิริตโตะรุโนะนะมิดะ” ออกอากาศทางสถานีโทรทัศน์ฟูจิใน พ.ศ. 2548 โดยสร้างขึ้นจากบันทึกดังกล่าวของอะยะ ตัวละครหลักได้แก่ อะยะ อิเกะอุชิ (Aya Ikeuchi) แสดงโดยเอะริกะ ซะวะจิริ (Erika Sawajiri) ซึ่งเป็นเด็กหญิงที่ป่วยเป็นโรคสไปโนเซระเบลลาร์อาแท็กเซียและถึงแก่ความตายเช่นเดียวกับอะยะ คิโต การป่วยของอะยะส่งผลกระทบต่อคนรอบข้างทุกคน และสะท้อนให้เห็นถึงความรักความเอาใจใส่ที่ครอบครัวมีให้กับเธอ ครั้งถึงแม่ของอะยะถึงกับกล่าวว่า "แม่ขอโทษที่เป็นโรคนี้แทนหนูไม่ได้" และน้องสาวของเธอที่เคยอิจฉาริษยาอายะมาโดยตลอดก็กลับตัวกลับใจตั้งใจเรียนเพื่อสอบเข้าโรงเรียนเดียวกับอะยะให้ได้ เพื่อสานฝันที่อะยะไม่อาจเดินทางไปจนสุดทาง น้องชายคนเดียวของอะยะก็ต้องกล้าหาญที่จะไม่ยอมให้ใครมาดูถูกดูแคลนพี่สาวตัวเองและภูมิใจในพี่อะยะที่แม้จะป่วยพิกลพิการแต่ก็ฝึกสอนเขาเล่นฟุตบอลจนได้รับคัดเลือกให้ไปเล่นยิงประตูได้ หลังจากนั้นเมื่อเธอทราบความจริงเกี่ยวกับโรคร้ายและอาการของโรคได้ปรากฏเด่นชัดขึ้น ความรักครั้งแรกกับรุ่นพี่ ยุจิ คะวะโมะโตะ (Yuji Kawamoto) ในโรงเรียนก็ค่อยๆ สิ้นสุดลง เพราะรุ่นพี่หลีกเลี่ยงที่จะคบกับเธอที่ต้องเข้าออกโรงพยาบาลเป็นประจำ ในทางตรงข้ามฮะรุโตะที่เคยเป็นคนเฉยเมยไม่ไม่ใส่ใจใครก็กลับมาเอาใจใส่เธอมากขึ้น ครั้งหนึ่งรุ่นพี่คนนี้ทอดทิ้งให้อะยะต้องรอท่ามกลางสายฝนที่สวนสัตว์แต่ฮะรุโตะก็รู้ว่ารุ่นพี่จะไม่มาจึงได้ไปพาอะยะกลับโรงพยาบาล จากนั้นความสัมพันธ์ของทั้งสองก็แนบแน่นขึ้นเป็นลำดับ จากการสืบสวนเหตุการณ์วุ่นวายในครัวเรือน การพยายามฆ่า การขี่จักรยานโดยไม่มีใบอนุญาต และการตัดไม้ทำลายป่า ดูจะบานปลายกลายเป็นเรื่องใหญ่ เมื่อผู้เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์อาจมีส่วนเชื่อมโยงกับคดีจอมโจรขนมหวาน ที่กำลังออกอาละวาดขโมยสูตรขนมหวานของร้านที่มีชื่อเสียง จนจำต้องปิดกิจการไปหลายร้าน สารวัตรฟลิปเปอร์สจึงต้องสืบสวนผู้เกี่ยวข้องทีละคน เพื่อค้นหาความจริง แม้จะได้รับความช่วยเหลือจากครอบครัวโดยกรรมวิธีทางแพทย์ตลอดจนกรรมวิธีอื่น ๆ แต่ท้ายที่สุด อะยะก็จำนนต่อโรคดังกล่าวและถึงแก่ความตายเมื่ออายุได้ยี่สิบห้าปี