ศีลธรรม เป็นข้อบังคับหรือไม่ ?
ศีลธรรมนั้นมีอยู่ในทุกสังคมมาแต่โบราณกาล และเป็นกฎเกณฑ์ควบคุมความประพฤติอย่างเดียวกับกฎหมายเช่นกัน แต่ก็มี"ความแตกต่าง"กับกฎหมายในหลาย ๆ ด้าน เช่น ศีลธรรมมีวัตถุประสงค์มุ่งเอาความสมบูรณ์ของจิตใจ เน้นมโนสำนึกเป็นหลัก ส่วนกฎหมายนั้นเน้นรักษาความสงบของส่วนรวมเป็นหลัก ซึ่งบางทีก็ไม่เกี่ยวกับมโนสำนึก เช่น การคิดปองร้ายผู้อื่นอยู่ในใจ กฎหมายไม่ถือว่าผิด แต่ทางศีลธรรมว่าเป็นผิดเป็นชั่ว อย่างไรก็ดี ศีลธรรมกับกฎหมายนั้นก็มี"ความสัมพันธ์"กันในฐานะที่เป็นวิวัฒนาการแห่งกัน เป็นต้นว่า มีกฎหมายหลายบทหลายมาตราที่กำหนดว่าการกระทำที่ขัดต่อ "ศีลธรรมอันดีของประชาชน"เป็นสิ่งที่กฎหมายไม่รับรู้ แต่กรณีนี้ต้องเป็นศีลธรรมที่คนหมู่ยืดถือร่วมกัน ไม่ใช่ของใครคนใดคนหนึ่ง และต้องเป็นศีลธรรมอันดีด้วย ศีลธรรม ในคำวัดหมายถึง "เบญจศีล" และ "เบญจธรรม" คือศีล 5 และธรรม 5 ซึ่งเป็นกฎเกณฑ์ของสังคมระดับต้นสำหรับให้สมาชิกสังคมประพฤติปฏิบัติเพื่อให้เกิดความสงบสุข ไม่สดุ้งกลัว ไม่หวาดระแวงภัย เป็นหลักประกันสังคมที่สำคัญ สังคมที่สงบสุข ไว้วางใจกันได้ เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ต่อกัน ไม่เบียดเบียน ไม่ทะเลาะ ไม่กดขี่ข่มเหง ไม่เอารัดเอาเปรียบกัน เป็นต้น ก็เพราะสมาชิกของสังคมยึดมั่นอยู่ในหลักศีลธรรมนี้ ศีลธรรมอันดีของประชาชน /สีนทำ-/ () หมายถึง มาตรฐานทางศีลธรรมและจริยธรรมซึ่งนิยมกันอยู่ในสังคมหนึ่ง ๆ ไม่ว่าจะโดยความนับถือเช่นจารีตประเพณีทั่ว ๆ ไป เรียกว่าเป็น "แรงกดดันจากสังคม" () หรือโดยการบังคับใช้ผ่านกฎหมายหรือผู้มีอำนาจหน้าที่ตามกฎหมาย เรียก "แรงกดดันจากบ้านเมือง" () ทั้งนี้ เพื่อเป็นปทัสถานหรือแนวที่สมาชิกในสังคมพึงปฏิบัติต่อสังคมนั้น ๆ รัฐที่ปกครองโดยใช้แนวคิด "เทวาธิปไตย" เช่น ไทย มักสั่งสอนประชาชนให้เห็นว่าศีลธรรมอันดีนั้นมีค่าเสมอคำสอนทางศาสนา และทั้งสองสิ่งก็มีค่าบังคับเช่นเป็นกฎหมาย
อันที่จริงแล้ว ความไม่เหมาะสมทั้งหลายต้องนับว่าเป็นสิ่งที่ขัดต่อศีลธรรมอันดีของประชาชนทั้งนั้น ขึ้นกับว่าสังคมนั้นมองว่าอะไรคือความไม่เหมาะสม แต่แน่นอนว่าในการมองของคนทั้งโลก ความฉ้อฉลทางการเมือง การกล่าววาจาโป้ปดต่อสาธารณะ และความเสื่อมเสียทางการเมือง ไม่ว่าจะเป็นการเมืองระดับท้องถิ่นหรือระดับชาติ ก็นับว่าเป็นความไม่เหมาะสมเช่นกันทั้งนั้น ความแตกต่างทางการมองสังคมของแต่ละสังคมนั้น เป็นต้นว่า บางสังคมก็มองว่าการที่ผู้นำประเทศมีพฤติกรรมทางเพศที่ไม่เหมาะสม เช่น มีภริยาหลายคน หรือไม่จดทะเบียนสมรส เป็นความไม่เหมาะสม ในขณะที่บางสังคมก็มองว่าเป็นเรื่องส่วนตัว จุดนี้เรียกว่าเป็นช่องสีเทาระหว่างเรื่องส่วนตัวกับเรื่องส่วนรวม เพราะเรื่องส่วนตัวของบุคคลบางคนก็อยู่ในความสนใจเป็นอันมากของประชาคม โดยทั่วไปมักเข้าใจกันว่า "ศีลธรรมอันดีของประชาชน" เป็นเรื่องเกี่ยวกับความเหมาะสมทางเพศมากกว่า เช่น เรื่องโสเภณี ความฝักใฝ่เพศเดียวกัน ความเหมาะสมในการแต่งกาย ความโป๊เปลือยหรือเรื่องเร้ากามารมณ์ การท้องก่อนแต่ง และการปกป้องเด็ก เป็นต้น ถือว่าเป็นเหตุผลหลักสำหรับการควบคุมพฤติการณ์ในสังคม และมักนำไปสู่การรณรงค์ต่อต้านผู้ไม่เคารพนับถือพระเจ้าหรืออะไรก็ตามที่มักเคารพนับถือกันอย่างพระเจ้า เช่น กษัตริย์ ราชวงศ์ ฯลฯ ซึ่งนับเป็นคนละฝ่ายกับ "เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็น" ทีเดียว "ทุกเรื่องราวล้วนมีแง่คิดบางอย่าง ไม่ว่าผู้เล่าเรื่องประสงค์จะบอกสิ่งนั้นหรือไม่ก็ตาม เรื่องราวจะสอนเกี่ยวกับโลกที่เราเป็นผู้สร้าง สอนเกี่ยวกับชีวิตที่เราดำรงอยู่ สอนอะไรๆ มากกว่าศีลธรรม คำแนะนำหรือสุภาษิต มนุษย์เราไม่ได้ต้องการรายการสิ่งที่ถูกกับสิ่งที่ผิด ไม่ต้องการตารางบอกสิ่งที่ควรทำกับสิ่งที่ห้ามทำ สิ่งที่เราต้องการคือหนังสือ เวลา และความเงียบ แล้วลืมคำว่า "ห้ามทำ" ไปเสีย"
[[ไฟล์:Cole Thomas Expulsion from the Garden of Eden 1828.jpg|left|thumb|250px|ภาพการล่มสลายของมนุษย์ โดย โธมัส โคล (การเนรเทศจากสวนอีเดน, [[ค.ศ. 1828]]) ในธุลีปริศนาได้กล่าวถึงการล่มสลายนี้ว่าเป็นผลดีกับการเจริญเติบโตเต็มที่ของมนุษย์]] นมาซวันศุกร์ คือ นมาซที่ชาวมุสลิมจะมารวมตัวกันนมาซแทนนมาซซุฮ์ริในช่วงเที่ยงของทุกๆวันศุกร์ นมาซนี้ต้องทำรวมกันเป็นหมู่คณะ โดยไม่สามารถนมาซตามลำพังได้ ชาวชีอะฮ์ถือว่านมาซวันศุกร์เป็นข้อบังคับประเภทเลือกกระทำ (วาญิบตัคยีรี) กล่าวคือ ไม่เป็นข้อบังคับในยุคการเร้นกายของอิมามมะฮ์ดี (อ.) หมายความว่าผู้ปฏิบัติศาสนกิจ (มุกัลลัฟ)สามารถเลือกที่จะทำนมาซซุฮ์ริหรือนมาซวันศุกร์ได้   แต่ชาวซุนนีถือว่านมาซวันศุกร์เป็นข้อบังคับต้องปฏิบัติ (วาญิบอัยนี) และเป็นข้อบังคับต้องเข้าร่วมการนมาซ ผลลัพธ์นับไม่ถ้วนในทฤษฎีจำนวนยกทฤษฎีบทมูลฐานของเลขคณิตและคุณสมบัติพีชคณิตของจำนวนคู่ ฉะนั้นทางเลือกข้างต้นจึงมีผลกระทบกว้างขวาง ตัวอย่างเช่น ข้อเท็จจริงที่ว่าจำนวนบวกมีการแยกตัวประกอบเฉพาะตัว หมายความว่า บุคคลสามารถระบุว่าจำนวนนั้นมีจำนวนตัวประกอบเฉพาะจำนวนคู่หรือคี่ เนื่องจาก 1 ไม่ใช่จำนวนเฉพาะหรือมีตัวประกอบเฉพาะ จึงเป็นผลลัพธ์ของจำนวนเฉพาะแตกต่างกัน 0 จำนวน ส่วน 0 เป็นจำนวนคู่ 1 จึงมีจำนวนตัวประกอบเฉพาะแตกต่างกันเป็นคู่ ดังนี้ส่อความว่าฟังก์ชันเมอบีอุสได้ค่า ซึ่งจำเป็นสำหรับการเป็นฟังก์ชันเชิงการคูณ และสูตรผกผันเมอบีอุสให้ใช้ได้ แน่นอนว่าภายในกรอบแห่งศีลธรรมอันดีของประชาชน การพนันและการขันต่อย่อมถูกควบคุมตามปรกติ บ่อนการพนันถูกมองว่าเป็นภัยยิ่งกว่าสลากกินแบ่งหรือการพนันฟุตบอลทั้งที่สองอย่างหลังมีแพร่หลายดาษดื่น นอกจากนี้ ในบางสังคม การร่ำสุรายาเมาในที่สาธารณะและการทำแท้งยังเป็นสิ่งที่รับไม่ได้ มีการออกกฎหมายควบคุมพฤติกรรมเช่นว่าด้วยโดยเหตุผลเพื่อพิทักษ์ธำรงศีลธรรมอันดีของประชาชน ซึ่งว่ากันตามประวัติศาสตร์แล้ว กฎหมายดังกล่าวที่มามาทุกยุคทุกสมัยก็ตั้งอยู่บนเหตุผลเดียวกัน ทั้งนี้ ถึงแม้ว่าจะมีกฎหมายอนุญาตให้ทำแท้งอย่างถูกต้องก็ตาม คนก็ยังมองว่าเป็นบาปเป็นความไม่เหมาะสม ตัวอย่างเช่น การทดลองทางความคิดหนึ่งอาจแสดงสถานการณ์ที่นักฆ่าตั้งใจฆ่าคนบริสุทธิ์เพื่อประโยชน์ของคนอื่น ในที่นี้ คำถามประเด็นคือว่า การกระทำนี้ถูกต้องตามศีลธรรมหรือไม่ แต่คำถามที่กว้างกว่านั้นคือ ทฤษฎีศีลธรรมนั้นถูกต้องหรือไม่ที่กล่าวว่าศีลธรรมนั้นวัดได้โดยผลของการกระทำเพียงอย่างเดียว John Searle จินตนาการถึงชายในห้องปิดตายซึ่งได้รับประโยคที่เขียนเป็นภาษาจีน และเขียนประโยคตอบกลับเป็นภาษาจีนตามคู่มือวิธีการเขียนอันเช่ยวชาญ ในที่นี้ คำถามประเด็นคือว่า ชายคนนี้เข้าใจภาษาจีนหรือไม่ แต่คำถามที่กว้างกว่านั้นคือ functionalist theory of mind นั้นถูกต้องหรือไม่