1. ΒΑΣΙΛΙΚΟΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑ της 25 Μαρτίου 1836 Περί των εις πολιτικάς υποθέσεις δικαιωμάτων των μαρτύρων, πραγματογνωμόνων, εμπειροτεχνών κλπ. ΤΙΤΛΟΣ Α΄. Γενικοί ορισμοί ΄Αρθρον 1 Ο κατά τους όρους της Πολ. Δικονομίας καλούμενος και μεταχειριζόμενος ως μάρτυς, πραγματογνώμων, εμπειροτέχνης, ερμηνεύς, ή κάτοχος ουσιωδών (πραγμάτων) εγγράφων, ενώπιον διαιτητών, συμβιβαστικών αρχών, ή τακτικών δικαστηρίων, επί δικαστικής κατασχέσεως, αποσφραγίσεως, απαλλοτριώσεως, φυλακίσεως του οφειλέτου, ή (κληροδοσίας) διανομής κληρονομίας, έχει δικαίωμα να λάβη αποζημίωσίν τινα λόγω χρονοτριβής και εξόδων . ενταύθα δε συμπεριλαμβάνονται και οι υπό των συμβολαιογράφων νομίμως προσαγόμενοι μάρτυρες. Άρθρον 10 Το καθ’ υπολογισμόν ημερούσιον λήμμα του μάρτυρος λαμβάνεται ως γενικόν μέτρον του προς αυτόν διδομένου δικαιώματος, το οποίον προσδιορίζεται δια του παρόντος, επί 2 μεν δρχ. δια τους γεωργούς και τους συνήθεις εργάτας, επί 3 δε δρχ. δια τους χειροτέχνας, και επί 5 δρχ. δια τους παν άλλο επιτήδευμα μετερχομένους. Τρεις ώραι λογαριάζονται ως ημίσεια ημέρα, και το μικρότερον δικαίωμα είναι το τρίωρον. Άρθρον 11 Η χρονοτριβή του μάρτυρος καταλογίζεται συμπεριλαμβανομένης της προσελεύσεως και επανόδου, της παρά τω δικαστηρίω διατριβής, και του προς ανάπαυσιν αναγκαίου χρόνου, και λαμβανομένων υπ’ όψιν της ώρας τους έτους και της καταστάσεως του καιρού. Εάν ο μάρτυς πρέπει να καταστήση αντ’ αυτού άλλον εις το έργον του, δύναται ν’ απαιτήση διπλά δικαιώματα. Σελ. 182 Άρθρον 12 Έξοδα οδοιπορίας και διατροφής δίδονται τότε μόνον εις τον μάρτυρα, όταν ούτος αναγκάζεται να διέλθη οδόν πλειοτέραν ημίσεως μυριαμέτρου (μιας ώρας). Η εκτός των εν τω άρθρω 10 αναφερομένων δικαιωμάτων παρεχομένη αποζημίωσις συμποσούται εις το ήμισυ του εκκαθαρισθέντος μαρτυρικού δικαιώματος, εάν ο μάρτυς δεν απομακρύνεται πλέον της μιας νυκτός της οικίας του .  άλλως, η αποζημίωσις αύτη είναι ίση με το ολόκληρον μαρτυρικόν δικαίωμα δι’ εκάστην ημέραν. Άρθρον 13 Οι εν τω άρθρω 2 εδάφ. β΄ και γ΄ του παρόντος διατάγματος αναφερόμενοι δύνανται να απαιτήσωσιν έξοδα πορείας και διατροφής κατά τα εν τω άρθρω 12 ωρισμένα .  ενταύθα δε, οι μεν στρατιώται εξομοιούνται, κατά την έννοιαν του άρθρου 10, με τους εργάτας, οι κλητήρες και υπηρέται με τους χειροτέχνας, οι δε υπάλληλοι και αξιωματικοί με τους άλλο επιτήδευμα μετερχομένους. Η εκκαθάρισις της δαπάνης μαρτύρων, του Δημοσίου, του Ταμείου Εθνικού Στόλου και του Ο.Δ.Ε.Π., ενεργείται κατά τον Α.Ν. 1051 (10.Δ.) άνευ των ανωτέρω περιορισμών. ΤΙΤΛΟΣ Γ΄. Δικαιώματα των πραγματογνωμόνων και εμπειροτεχνών Άρθρον 14 Οι ορισμοί των ανωτέρω άρθρων 10, 11 και 12 εφαρμόζονται και εις τα δικαιώματα των πραγματογνωμόνων και ερμηνέων, εκτός αν συμβή η εν τω άρθρω 8 υποδεικνυομένη εξαίρεσις, εάν δηλαδή απαιτηθώσι γνωμοδοτήσεις αξιολογώτεραι τεχνιτών και επιστημόνων, τας οποίας δεν ημπορεί να προΐδη ο κανονισμός. Άρθρον 15 Δια την ορκωμοσίαν και την (επίδοσιν της γνώμης) παράδοσιν της γνωμοδοτήσεως υπολογίζονται ιδίως τα δικαιώματα, εάν προς τούτο εχρειάσθησαν ιδιαίτεροι τρόποι του πράττειν .  συγκαταλογίζονται προς τούτοις και τα πραγματικά έξοδα, τα γενόμενα δια τον σεσημασμένον χάρτην, τους βοηθούς κτλ. Περί (τούτων) δικαιωμάτων συντάξεως όμως δε ημπορεί να γενή ουδεμία απαίτησις επί εγγράφου αποδείξεως. 10.Α.γ.1 Βοηθητικά πρόσωπα της δίκης ΤΙΤΛΟΣ Δ΄. Περί των λοιπών εξόδων της πολιτικής διαδικασίας Άρθρον 16 Τα δικαιώματα των φυλάκων των καρπών και άλλων αντικειμένων, επί των οποίων ετέθη δικαστική κατάσχεσις, και τα των διοικητών των μεσεγγυηθησομένων κτημάτων (ίδε άρθρα 888,889, 917, 962, 1039 κλπ. της Πολ. Δικονομίας), σημειούνται πάντοτε εις τους διορισμούς αυτών υπό των δικαστών ή άλλων δικαστικών υπαλλήλων, οίτινες λαμβάνουσιν ως προς τούτο υπ’ όψιν, καθ’ όσον επιτρέπουσι τούτο αι περιστάσεις, τους όρους του άρθρου 10. Το αυτό γίνεται και δια τους εκτελεστικούς μηνύτορας, ως προς τους οποίους όμως πρέπει να λαμβάνηται ως ανώτατος όρος, κατά το 879 άρθρον της Πολ. Δικονομίας, 10 δρχ. την ημέραν. Άρθρον 17 Τα τυπωτικά κλπ. έξοδα καταλογίζονται, και πληρώνονται πάντοτε κατά τας πραγματικάς καταβολάς. Ήδη, κατά το άρθρ. 3 του Ν. ΓΤΠΖ΄/1909 περί τροποποιήσεως του περί Εφημερίδος της Κυβερνήσεως κλπ. νόμου (τόμ. 1 σελ. 241) η πληρωμή των εν τη Εφημ. της Κυβερνήσεως δημοσιεύσεων γίνεται κατά την υπό του Υπουργ. Οικονομικών εγκρινομένην ετησίως διατίμησιν. Άρθρον 18 Περί του προσδιορισμού των εξόδων της μετακινήσεως φυλακωμένου οφειλέτου, τα οποία, ως και τα της διατροφής, χρεωστεί να προκαταβάλη ο την δίκην προκαλέσας δανειστής θέλουν λαμβάνεσθαι υπ’ όψιν τα εν τω 1009 άρθρω της Πολιτ. Δικονομίας και εν τη ποιν. διατιμήσει ωρισμένα, και τα περί της διατροφής εις δημοσίους οίκους κρατήσεως  Άρθρον 2 Αποζημίωσιν ν’ απαιτήσωσι δεν δύνανται . α)Οι κατά το άρθρον 319 και 320 της Πολ. Δικονομίας ως μάρτυρες εξεταζόμενοι είτε εν τη κατοικία αυτών, είτε εις τον τόπον της διαμονής των. β)όλοι οι από το δημόσιον ταμείον μισθοδοτούμενοι πολιτικοί και στρατιωτικοί , αξιωματικοί και υπάλληλοι, και μη επί αδεία λείποντες στρατιώται, εάν παρομοίως η ακρόασίς των γίνεται εις τον τόπον της διαμονής των ή τουλάχιστον δεν υποχρεούνται να οδοιπορήσωσιν ένεκα τούτου πλειότερον του ημίσεος μυριαμέτρου (μιας ώρας δρόμου). γ)οι ως μάρτυρες ή πραγματογνώμονες, κατά τας παρά του νόμου ωρισμένας περιπτώσεις, π.χ. επί δικαστικών κατασχέσεων ακινήτων, εντός της περιφερείας του δήμου των (προσαγόμενοι) προσλαμβανόμενοι δήμαρχοι ή δημάρχων πάρεδροι. Άρθρον 19 Οι δήμαρχοι και πάρεδροι δεν λαμβάνουσί τι ένεκα προσωρινής επιθέσεως σφραγίδος, επειδή η πράξις αύτη πρέπει να συμπεριλαμβάνηται εις τα της υπηρεσίας καθήκοντά των. Άρθρον 20 Περί των δικαιωμάτων των δικηγόρων και των δικαστικών υπαλλήλων θέλουν εκδοθή ιδιαίτεροι ορισμοί. Άρθρον 3 Όταν μάρτυρες φέρωνται υπό φύλαξιν ενώπιον δικαστηρίου από τινα φυλακίσεως τόπον, μόνον τα της μετακομίσεως έξοδα καταλογίζονται και πληρώνονται κατά τα περί τούτου εν τη ποινική διατιμήσει και παρά των ιδιαιτέρων κανονισμών ωρισμένα. Άρθρον 4 Είς μάρτυρας θήλεος φύλου, ή παίδας ηλικίας κατωτέρας των 15 ετών, δεν δίδεται παρά το ήμισυ της προσδιωρισμένης αποζημιώσεως εάν όμως παίδες κατώτεροι των 15 ετών, και κόραι μη συμπληρώσασαι τα 25, καλούμεναι επί μαρτυρία, συνοδεύωνται κατά την οδοιπορίαν, ή κατά την διαμονήν των, από πατέρα, μητέρα, επίτροπον, ή κηδεμόνα, ο συνοδεύσας, υποτιθεμένου ότι ούτος δύναται να (παρουσιασθή) νομιμοποιηθή ως τοιούτος, λαμβάνει την εις πάντα μάρτυρα ανήκουσαν πλήρη αποζημίωσιν. Άρθρον 5 Προφανώς νοσούντες και ασθενείς τω σώματι ημπορούν να απαιτήσωσι διπλά δικαιώματα. Άρθρον 6 Οι υπάλληλοι εκείνοι, οίτινες, ως φύλακες εγγράφων, έχουν νομίμως κατά το άρθρον 430 αριθ. 4 της Πολ. Δικονομίας το δικαίωμα να φέρωσι ταύτα εις πολιτικάς δίκας αυτοπροσώπως ενώπιον του δικαστηρίου, λαμβάνουν μόνον τα εν τη ποινική διατιμήσει προσδιωρισμένα δικαιώματα και έξοδα οδοιπορίας. Άρθρον 7 Τα δικαιώματα διαγράφονται και πληρώνονται προσηκόντως μόνον όταν και όπως απαιτηθώσι ρητώς .  αλλά αι κατωτέρω ορισθείσαι τιμαί πρέπει να θεωρώνται ως ανώτατος και ανυπέρβλητος όρος. Σελ. 181 Βοηθητικά πρόσωπα της δίκης 10.Α.γ.1 Ήδη η Πολιτική Δικονομία ενδιαλαμβάνει περί του τρόπου της διαγραφής και πληρωμής .  περί δε της εκκαθαρίσεως παρατηρούμεν, ότι πας τις, έχων αξίωσιν να λάβη δικαιώματα, επερωτάται από τον δικαστήν ή τον ενεργούντα δικαστικόν υπάλληλον, αμέσως μετά την ακρόασιν κλπ. «εάν απαιτή δικαιώματα και ποία;». Η απόκρισίς του εγγράφεται εις το τέλος της αρμοδίας πράξεως αμέσως προ της υπογραφής του, εάν αύτη πρέπει να τεθή κατά νόμον. Εις εγγράφους δε γνωμοδοτήσεις το δικαίωμα σημειούται κοντά εις τας καταβολάς. Άρθρον 8. Το άρθρον 219 της Πολ. Δικονομίας ενδιαλαμβάνει τα περί της μετριάσεως των δικαιωμάτων παρατηρούμεν δε ενταύθα, ότι εις εκτάκτους και παρά του παρόντος διατάγματος μη προβλεφθείσας περιπτώσεις, ο δικαστής, ακροασάμενος τους διαδίκους, προσδιορίζει τα δικαιώματα κατά το δοκούν αυτώ. ΤΙΤΛΟΣ Β΄. Δικαιώματα μαρτύρων Άρθρον 9 Επειδή κατά το πνεύμα της Πολ. Δικονομίας και του Ποιν. Νόμου η μαρτυρία υπάγεται εις τα γενικά του πολίτου καθήκοντα, τα ένεκα ταύτης διδόμενα δικαιώματα δεν ημπορούν να είναι ειμή ανάλογος αποζημίωσις δια την χρονοτριβήν και τα έξοδα οδοιπορίας και διατροφής. 